Baie mense het verwag die DA sou teen dié tyd ’n groter bedreiging vir die ANC by die stembus inhou. Waarom gebeur dit nie? vra Roger Southall.
Nadat hy al langer as twee dekades regeer, is die ANC diep in die moeilikheid. Die euforie rondom die aanstelling van Cyril Ramaphosa as die nuwe president, is vinnig aan die taan soos sy pogings om ’n skoon regering te vestig, toenemend teenstand uit sy party se geledere kry.
’n Mens kan op baie redes wys. Die eerste is hoewel Ramaphosa se aanvanklike gewildheid in die post-Zuma-era aan die afneem is, is hy steeds baie indrukwekkender en heelwat meer van ’n politieke swaargewig as Mmusi Maimane, leier van die DA.
Maar dié aansprake is erg onder druk met die dilemmas en versoekings wat die DA in die gesig staar nadat hy in 2016 die bestuur van drie metrorade oorgeneem het.
Hy het dit reggekry deur ongemaklike koalisies met die EFF (van wie se beginsels hy drasties verskil) en ander kleiner partye aan te gaan.
Dit het beteken sy houvas op die mag het dikwels broos gelyk en hy moes by politieke speletjies betrokke raak.
Die DA is gestig op grond van die beginsels van liberalisme. Sy ideologiese posisie veronderstel dat die individu, en nie die groep nie, die primêre eenheid van die samelewing is en dat vryheid en gelykheid verwesenlik word deur die vryheid van die individu.
Of die DA moet sy liberale beginsels versaak deur die probleem van rasse-benadeling met ’n frontaanval te pak. Of, as hy dit nie doen nie, stuur hy die boodskap na swart kiesers dat hy nie regtig daartoe verbind is om iets aan rasse-ongelykheid te doen nie.
Dié spanning was onlangs te sien toe die party verwikkel geraak het in ’n interne stryd oor of hy Swart Ekonomiese Bemagtiging, ’n regstellende aksie-beleid, moet steun.
Mmusi Maimane, leier van die DA, aan die woord by ’n byeenkoms waar die Marikana-slagting herdenk is. Die DA sukkel om sy beeld af te skud as ’n party wat net wit belange beskerm. Foto: Argief
In 2013 het die party aanvaar ras kan ’n grondslag vir regstelling wees. In 2015 het vryheid, regverdigheid en gelyke geleenthede deel van sy grondwet geword.
Gwen Ngwenya, beleidshoof, het aangekondig dat die DA swart ekonomiese bemagtiging laat vaar het ten gunste van ware bemagtiging van voetsoolvlak af. Maar baie van die party se nuwer lede het besef hulle sou nie wees waar hulle vandag is as dit nie was nie vir ’n beleid wat, ondanks al sy tekortkominge, deur die ANC teweeggebring is.
Die DA stuur die boodskap uit dat die kinders van ’n swart miljoenêr nie spesiale hulp van die staat nodig het nie. Dit is waar, maar sonder ’n beleid wat duidelik uitspel hoe hy “gelyke geleenthede” gaan bewerkstellig, sal die DA hard moet werk om ontslae te raak van sy ongewenste reputasie dat hy primêr ’n party is wat wit belange beskerm.
Die probleem vir die DA is dat daar geen maklike oplossing is vir die dilemmas waarmee hy te doen het nie.
Dit is die lot van ’n party as jy die grootste in die opposisiebanke is en die meeste van jou steun van ’n wit rasseminderheid kry.
Geen opposisieparty in enige land in Suider-Afrika het al daarin geslaag om ’n bevrydingsbeweging te ontsetel nie.
’n Mens hoef nie verder as Zimbabwe te kyk nie. Dáár het die Movement for Democratic Change in 2008 ’n parlementêre meerderheid in die verkiesing gekry voordat hy hom in Zanu-PF se onversetlikheid vasgeloop het.
Die groot vraag in die Suid-Afrikaanse politiek is wat die ANC sal doen as hy sy meerderheid verloor.
Die mate waartoe die DA sy dilemmas oor ras oplos, sal dikteer hoe hy in só ’n situasie optree; want sonder massa swart steun sal hy geen kans staan om die ANC te konfronteer as hy die Grondwet verontagsaam en aan die staatsmag bly klou nie.