Die "tiende planeet"?
VEROUDERDE ARTIKEL MAAR BEHOU WEENS NUTTIGE INLIGTING
Is Xena die "tiende planeet"?
Hokaai, besluit eers oor die
definisie van 'n planeet!
Artikel geplaas op 1 Augustus 2005 / Aangepas op 3 Oktober 2005
DIE ontdekking van wat as 'n "planeet groter as Pluto" en die "tiende planeet" in ons sonnestelsel bestempel word, is onlangs deur sterrekundiges bekend gemaak. Maar die aanspraak is byna onmiddellik daarna weer deur ander kenners platgeslaan.
Die nuut ontdekte wêreldjie se grootte word nie bevraagteken nie. Wat tans in die gedrang is, is die hele definisie van wat nou eintlik 'n planeet is.
Amerikaanse sterrekundiges het die nuwe "planeet" reeds in 2003 ontdek. Maar hulle het eers op die bevestiging van hul bevinding gewag voordat hulle hul vonds wêreldkundig kon maak.
Die hemelliggaam staan voorlopig bekend as Xena. Hierdie ruimtelike voorwerp van gesteentes en ys is sowat 3.000 km in deursnee, teenoor ons kleinste planeet, Pluto, se deursnee van naastenby 2.270 kilometer. Xena se ontdekkers het later ook onthul hy 'n maantjie het wat om hom wentel. Die maantjie word voorlopig Gabrielle genoem, totdat oor amptelike name vir die maan en Xena besluit word.
REGS: Xena en sy maantjie Gabrielle, soos waargeneem by die Keck-observatorium op Mauna Kea, Hawaii. Die tweetal heet voorlopig na karakters in 'n Amerikaanse TV-reeks, Xena: Warrior Princess.
Xena is geweldig ver van die aarde en nog verder van die son af: op die huidige punt in sy wentelbaan omtrent 97 keer die afstand tussen die aarde en die son en meer as twee keer Pluto se gemiddelde afstand van die son.
Hy is deur Michael Brown van Caltech, Chad Trujillo van die Gemini-observatorium in Hawaii en David Rabinowitz van die Yale-universiteit ontdek. Toe die aankondiging daaroor aan die einde van Julie 2005 gedoen is, was dit kort op die hakke van 'n ander aankondiging oor die ontdekking van 'n hemelliggaampie ietwat kleiner as Pluto wat as 2003.EL61 bekend staan.
Dit volg ook op die bekendmaking in 2004 van die ontdekking van die mini-wêreldjie Sedna, wat destyds ook met groot fanfare as die "tiende planeet" bestempel is. Maar Sedna (slegs omtrent 1.770 km breed) is so klein dat dié aanspraak gou die nek ingeslaan is.
Trouens, Pluto se eie status as volwaardige planeet is hoeka onder verdenking. Toe hy in 1930 ontdek is, is nie besef dat hy ook 'n maan het nie en is die hele planeet-maan-kompleks aangesien vir 'n enkele, heel aansienlike planeet.
Eers veel later is agtergekom dat Pluto slegs 'n dwergwêreldjie met 'n maan is—dat hy in der waarheid so klein is dat hy hoogtens die naam mini-planeet waardig is.
Sterrekundiges dink deesdae ernstig daaraan om Pluto se tjank as "kamstige planeet" af te trap—want met hoogs verbeterde waarnemingsinstrumente is dit heel moontlik dat nog 'n tros Pluto's in die sonnestelsel se buitewyke ontdek kan word.
Selfs Xena met sy deursnee van sowat 3.000 km is kleiner as die aarde se maan, wat 3.476 km in deursnee is.
Die tiende planeet dus? Ons sal maar moet wag en kyk wat die Internasionale Sterrekundige Unie besluit, die waghond oor en koördineerder van sterrekundige aangeleenthede op aarde. Maar ook Pluto kan bes moontlik uiteindelik 'n verlaging in rang te wagte wees (tot 'n mini-planeet of so iets), sodat daar dan amptelik net agt planete in ons sonnestelsel sal wees en nie nege nie.
Die res—Pluto en Xena en 2003 EL61 en Sedna en diesulkes—kan dan miskien net as dwergplaneetjies van die sogenaamde Kuiper-gordel beskryf word. Die Kuiper-gordel is 'n streek van bevrore voorwerpe anderkant die planeet Neptunus.