June | 2013 | FVZS Institute Blog | Stellenbosch University
02 June 2013, written by lbvr
Michael Jordaan: ’n Ikoon van my generasie
Na Michael Jordaan se afkondiging ’n paar dae gelede dat hy aan die einde van 2013 die tuig neerlê as Hoof Uitvoerende Beampte (HUB) van Eerste Nasionale Bank (FNB) gons die sakewêreld, die bankwese, die akademie (Michael het ’n doktorsgraad in Ekonomie), en vele ander innoveerders en entrepreneurs oor die lewensfilosifie van dié persoon en spesifiek wat die 45-jarige verder met sy lewe gaan maak.
Ek, soos baie ander Suid-Afrikaners wat hulself skaar by die Michael-idee, praat natuurlik saam. Michael se lewensfilosofie inspireer ons boonop. Hy het my, soos vele ander, laat glo: in ’n baie minder hiërargiese (sake)wêreld waar jy op ’n relatiewe jong ouderdom ’n groot impak kan maak; om die meer tradisionele te vernuwe deur innovasie; om die lewe sommer net ’n go te gee; en om te leef vir meer as net jouself.
Ek dink daar is ’n paar redes waarom dit reg en goed is dat Michael se besluit ons bietjie laat dink, wonder en skryf en ek noem graag ’n paar:
Michael het, soos vele ander groot denkleiers aan verskeie kante van Wimpie de Klerk se lyn van verligtes/verkramptes, aan die Universiteit Stellenbosch (US) studeer. My alma mater is bekend (beroemd?) daarvoor om deur middel van sterk netwerke, uitstekende blootstelling en gesonde mentorskap denkleiers op te lewer wat direk ’n impak maak op die lewens van gewone Suid-Afrikaners. Dit is goed vir ons om weer te kyk na die US watermerk en dit is sinvol om die huidige studente te herinner aan hulle ongelooflike potensiaal. Ons kan ons gerus meer hieraan herinner en fokus op hoe ons land in ons belê en hoe ons ’n bydrae kan en moet lewer om ons land ’n beter plek te kan maak. Michael se filosofie herinner ons nie net hieraan nie, dit maak ons ook bewus van ons groot geleenthede en diep storie(s). Dit maak ons opgewone om as graduandi ’n positiewe rol te speel vir ons land en al sy mense.
Michael het besluit om hom bloot te stel aan kontekste buite Suid-Afrika, maar het doelbewus besluit om ons land sy huis te bly noem. Dit is natuurlik nie vreemd dat meer en meer Suid-Afrikaners doelbewus kies om hulle aan meer kontekste binne en buite ons land bloot te stel nie. So word bv. studies en werkservaring in ’n buitelandse konteks toenemend beleef as iets met ’n positiewe impak op die persoon en hul bydrae tot die werkskonteks en die samelewing. Op ’n stadium het hierdie blootstelling tot gevolg gehad dat meer hoë-potensiaal Suid-Afrikaners besluit het om hulle in die buiteland te vestig. ’n Geslag of wat gelede het ons aan ons land gedink as een met min moontlikhede vir jongeres – maar nie meer nie! Jordaan verteenwoordig ’n geslag wat kies om hierdie blootstelling buite die landsgrense op te doen en wat kies om dit direk en doelbewus te belê in die welwees van ons land en sy mense.
Michael laat ons glo dat ons ’n diep impak kan maak en vernuwing kan bring in groot, hiërargiese organisasies op ’n relatiewe jong ouderdom. In organisasies met sterk hiërargieë histories (bv. banke en universiteite), is een van die gevolge dat die insette van werknemers met ’n lae rang en ’n jonger ouerdom dikwels nie ‘gehoor’ word nie. Menigte studies dui daarop dat hierdie kategorieë werknemers hulleself doelbewus onderspeel, sterk daarop gefokus is om die leer tot bo te klim en, sodra jy bo is, dan wel gehoor te kan word. So pas hierdie individue netjies in die sisteem (konformeer tot die sisteem?) en dit terwyl hierdie manier van dinge doen heeltemal vreemd is tot die leefwêreld van die huidige ‘jong werkendes’. Jordaan bevestig dat dit nie die geval hoef te wees nie. Inteendeel, sy storie wys daarop dat goeie mentorskap en blootstelling sterk vaardighede kan komplementeer, dat relatiewe jong leiers groot organisasies kan lei en steeds hulleself kan bly, en dat hulle ander kan inspireer om, deur hulleself te wees, ’n betekenisvolle impak te maak op die omgewings en mense om hulle. Jy kan jouself wees en na jou eie waarde speel wyl jy konstant ontwikkel – die omgewing om jou hoef dit nie te dikteer en negatief te beïnvloed nie.
Michael het die spelreëls vir innovasie verander op ’n tyd wat ons dit broodnodig het. Die ‘man van die bank’ het deur Jordaan in ’n ander gedaante ontwikkel. Dat ‘n bank in SA as van die meer innoverende organisasies in die wêreld bestempel kan word, is fenominaal. En eintlik is dit ongehoord. Voeg daarby dat hierdie innovasie daartoe help lei het dat ons banke, met ‘n relatiewe klein mark in vergelyking met ander ontluikende markte, gereken word as van die banke met die beste bestuurspraktyke in ’n konteks waar finansiële instellings sukkel en selfs steier. Dat ons land wegstap met die toekenning is ‘n pluimpie vir leiers soos Jordaan. In enige geslag is daar individue wat die spelreëls verander. Jordaan is waarskynlik een van daardie individue wat nie net praktyke verbeter nie, maar wat dit onveranderd laat en in ‘n nuwe rigting instuur. Die teken hiervan is die feit dat sy impak nie beperk is tot ’n sekere industrie nie, maar dat dit ons op verskeie vlakke beïnvloed, vernuwe en inspireer om nuut en innoverend te wees.
Michael leer dat mens kan en moet wees wie jy is. Hierdie manier van wees is nie ’n gegewe nie, en dit was nog nooit nie. Maar dit is uiteindelik die groot voorreg van my generasie – ook as dit kom by ons identiteit as werknemers binne ’n meer tradisionele organisasie soos ’n bank of ’n universiteit. Uit sy voorbeeld, soos ander voorbeelde regoor die wêreld, blyk dit of om jouself te wees persoonlike ‘sukses’ bevorder en beslis die ontgunning en erkenning van potensiaal tot gevolg het. Om nie eens te praat van die feit dat dit kreatiwiteit en innovasie stimuleer nie. So kan die ‘man van die bank’ elke e-pos beantwoord, ook van vreemdelinge, kan hy tweet, kan hy op ’n verantwoordelike manier ’n span diverse mense lei juis deurdat hy self hierdie diversiteit beliggaam. En so help hy ons om dit te doen wat eintlik meer deel is van ons eie wese as wat ons besef. Dink net aan die persoonlike moontlikhede en die impak hiervan op ons samelewing.
Michael praat ’n nuwe soort Afrikaans – nie een wat verstik word deur grense nie. En dit het direk te doen met die feit dat hy is wie hy is. My generasie is diep bewus van die voetspore van Afrikaans in die konteks van ons land, maar anders dalk as ’n generasie en ’n half voor ons, is ons nie meer bang om ’n nuwe soort Afrikaans te praat en leef nie. Ons kan Afrikaans leef en praat as ’n inklusiewe taal-medium wat nuwe moontlikhede skep. En boonop kan ons meer Afrikaans wees juis omdat ons ook ander tale kan praat en kontekste ken. Dit bevry ons nie net om te kan wees wie ons is nie, maar om saam te soek na die oplossings en moontlikhede vir die uitdagings van ons tyd. Ook in Afrikaans.
Michael tree af as HUB van FNB op 45. Hierdie besluit word doelbewus gemaak omdat hy die mense om hom in ag neem. Dit is waar dat dit ongewoon vir my generasie is om te werk met ’n streng fokus op ’n aftree-ouderdom van 65. Dit is ook ongewoon dat ons as werknemer by dieselfde organisasie sal bly vir die res van ons lewe. En miskien is 45 die nuwe 65. Of miskien vertel dit dat dinge buite die werkskonteks sinvol en belangrik is. Dit vertel dalk ook van ’n lewe waar die grens heeltemal verskuif het en waar ons op ’n verantwoordbare manier nie-tradisionele besluite neem. Baie word tans geskryf oor wat my generasie lok tot ’n sekere werkskonteks. Maar min van ons is braaf genoeg om die werkskonteks – en daarmee saam ons manier van leef – aan te pak op so ’n manier dat ons kan skuif, dat ons weer kan begin en dat ons selfs ‘meer’ suksesvol kan wees as ons faal of as ons oor begin.
Michael woon in Stellenbosch – nog ‘n (afgetrede) HUB op die dorp. Baie is al gesê en geskryf oor Stellenbosch. In die afgelope paar jaar is Julius Malema se verwysing na die Stellenbosch-mafia waarskynlik die een wat sterk herinner dat daar ’n gevoel van magtigheid gekoppel is aan ’n klein dorp aan die anderkant van berge wat ons relatief afsluit van die rep en roer van Kaapstad, ’n dorp wat bekend is vir sy wingerde en wyn, ’n dorp wat al uitgekryt is as ’n mandjie van konservatisme. Sy hier-wees is tekenend van die feit dat hierdie klein dorpie lank reeds nie so is nie. Dit wys daarop dat dit die plek is van nuwe moontlikhede, van innovasie, van ongelooflike potensiaal en dat dit ’n plek is waar die ‘groot name van ons t
yd’ rustig rond kan stap in ’n winkelsentrum en ’n buitengewone-gewone lewe kan leef. Dit is die soort dorp wat my generasie lok juis omdat ons die realiteite van ons land en wêreld verstaan. Dit word dan die platform waar ons die geleentheid kry om terug te kan ploeg. En dit vertel dat dieselfde moontlik in elke nedersetting, dorp en stad in ons land lê.
Elke generasie het seker sy rolmodelle en sy ikone. En dit is ook reg so. Vir my generasie – en lees maar generasie baie breed hier – staan die Michael Jordaan-idee sterk uit.
Daar is waarskynlik nog ’n hele paar punte wat ek en my generasie kan maak oor ’n per
soon wat ons meer in onsself laat glo juis omdat hy homself is. Geen wonder ons noem hom die Steve Jobs van Suid-Afrika nie! Maar miskien is die beste wat ons kan doen om sy voorbeeld te volg en vir die komende geslagte ’n beter Suid-Afrika na te laat. Dankie vir hierdie voorbeeld, Michael. Ons sien uit na wat nog kom!
Hoof: Frederik van Zyl Slabbert Instituut vir Studenteleierskapsontwikkeling