Nuuskommentaar: Katalane stem wéér vir onafhanklikheidFoto: AP Photo/Manu Fernandez Na raming woon 16 persent van Spanje se bevolking van 47 miljoen in Katalonië, maar is verantwoordelik vir sowat 19 persent van die BNP. Spanje sal dus welvaart inboet as Katalonië ’n eie land word. Die probleem is dat Spanje se grondwet hoegenaamd nie voorsiening vir onafhanklikheid maak nie, tensy alle Spanjaarde daaroor sou saamstem. Katalonië voel dit is onregverdig dat mense wat ’n ander taal praat, en ’n eie kultuur het, die finale sê het oor hul onafhanklikheid. Intussen gaan Katalonië se regering voort om ’n program in werking te stel wat binne 18 maande tot onafhanklikheid sal lei. Die Baske en Kataloniërs het ’n mate van selfregering verkry toe Spanje lid van die Europese Unie (EU) wou word. Ingevolge die handves van die EU moet lande selfbestuur aan minderheidsgroepe toeken om lid te kan word. Onder die Franco-bewind is minderheidsgroepe erg onderdruk, en die Baske, wie se taal aan geen ander bekende taal verwant is nie, is byvoorbeeld verbied om hul taal te gebruik. Die Katalane se posisie was nie veel beter nie. Terwyl die EU in beginsel selfbeskikking voorstaan, is dié liggaam egter uiters onwillig om dit tot die vlak van volkome onafhanklikheid deur te voer. Die Skotte, wat begerig was om deel van die EU te bly, sou die ja-stem vir Skotse onafhanklikheid slaag, het byvoorbeeld ’n baie koue skouer uit die EU-geledere ontvang. Verskeie politieke wetenskaplikes meen die selfbeskikkingsreg van minderheids- en ander groepe stimuleer die onafhanklikheidsgedagte. Kiesers kan eenvoudig nie insien hoekom daar nog ’n regeringsvlak tussen hul eie streekparlement en die Europese parlement moet wees nie. Die mate waarin België onder druk van die Vlaminge en Duitssprekende minderheid staatkundig desentraliseer en die aandrang op Vlaamse onafhanklikheid skynbaar groei, word graag as voorbeeld genoem. Maar België is nie al land in dié posisie nie – die Skotte gaan bly woel, die Katalane hou aan roei, en vroeër vanjaar het Venesië en omgewing vir onafhanklikheid van Italië gestem. Dit het ook niks met linkse of regse politiek te make nie. Die Katalaanse premier word byvoorbeeld as liberaal beskryf, en die Spaanse premier as konserwatief. Die kleiner party wat die Katalaanse premier moet help om ’n meerderheid te kry, is weer heeltemal links. Dit is ligjare verwyder van Suid-Afrika waar ’n pro-selfbeskikkingstandpunt vanselfsprekend met regs en konserwatief verbind word, en ’n staatkundige versmelting met links of liberaal. Ondanks enorme verskille tussen die posisie van die Katalane en die minderheidsgroepe in Suid-Afrika, is daar tog ’n grondwetlike raakvlak. Artikel 235 van die Suid-Afrikaanse Grondwet maak ook vir selfbeskikking, korporatief én territoriaal, voorsiening. Artikel 235 maak egter nie vir volkome onafhanklikheid voorsiening nie, net soos die Spaanse regering se vertolking van hul grondwet. Artikel 235 maak, soos die internasionale reg, nie voorsiening vir selfbeskikking waar velkleur ’n rol speel nie, maar wel taal en kultuur. Op die oog af stuur die Katalane nou onherroeplik op ’n grondwetlike breekspul met die Spaanse regering af. In Suid-Afrika wil dit voorkom of die groepe wat hulle op die mees verbale wyse vir ’n Afrikanerstaat uitdruk, ook volkome onafhanklikheid, of dan eksterne selfbeskikking, nastreef. Die Internasionale Reg maak wel daarvoor voorsiening, maar onder erg benouende voorwaardes wat sake soos volksmoord of erge onderdrukking insluit. So ’n nuwe staat mag ook op sy beurt nie teen minderheidsgroepe in sy geledere diskrimineer nie. Boonop is die ANC teen selfbeskikking gekant. In ’n onderhoud met Beeld het Gwede Mantashe selfbeskikking vir die Afrikaner heeltemal uitgesluit, hoewel hy die ou ANC-laai gebruik het om Afrikaner en wit as sinonieme te gebruik. Die punt is, solank aan minderheidsgroepe se grondwetlike regte, soos taal van onderrig, bly karring word, so lank gaan daar al meer mense aan die woord “self” begin dink – en nie as ’n vloekwoord soos wat ’n koerant met opperste hoernalistiek dit probeer maak het nie.