VSA-besoek: May kwyt haar meesterlik van taakTheresa May. Foto: AP Photo/Kirsty Wigglesworth Die Britse premier, Theresa May, se pas afgelope besoek aan die VSA en pres. Donald Trump was ŉ triomf. Dit toon haar as ŉ staatsvrou en skaakspeler van betekenis want sy het – voorlopig altans – aansienlik meer uit die besoek gekry as wat sy onder normale omstandighede kon gehoop het. May het naamlik ŉ swak hand briljant gespeel. Kom ons kyk eers na die kaarte in haar besit. Om mee te begin het die Britse kiesers haar verlede jaar – weliswaar met ’n naelskraapse meerderheid, maar tog – opdrag gegee om die land uit die Europese Unie (EU) te lei. Ofskoon sy self téén Brexit geveg het, moes sy die opdrag uitvoer. Net verlede week het ŉ akademiese studie van die Britse nasionale instituut vir ekonomiese en sosiale navorsing tot die gevolgtrekking gekom dat Brexit die handel met die EU met tot 30% sal laat daal. Selfs al sluit Brittanje nuwe vryhandelsverdrae met die EU, Amerika, China, Rusland, Kanada, Nieu-Seeland en Australië, sal die land op die duur steeds £197 miljard verloor. ŉ Vryhandelsverdrag met die VSA sal die Britse internasionale handel met slegs 2% bevoordeel, volgens die outeur van die navorsing, dr. Monique Ebell. Verlede jaar het die instituut vir fiskale studie bevind dat die Britse bruto nasionale produk met tot 4% kan daal. ŉ Mens sal natuurlik nog moet sien of dié voorspellings bewaarheid word. Maar die berekenings is gedoen deur gerespekteerde ekonome en kan nie summier van die tafel gevee word nie. May se hand was ook polities swak. Sy is vasgevang tussen twee teenoorgestelde kragte wat haar beweegruimte teenoor Trump taamlik beperk het. Aan die een kant het sy die VSA se rugdekking teenoor die EU nodig. Met Trump se hulp kan sy met haar swak hand teenoor die EU veel beter bluf. Met Amerika agter ons het ons die EU nie so nodig nie, kan sy dan aan Brussel sê. Dit kan haar help in die langdurige taai onderhandelinge wat voorlê wanneer sy die EU in Maart formeel in kennis stel dat haar land die organisasie wil verlaat. Vandaar dat May so haastig was – haar kritici meen onbehoorlik haastig – om Trump te gaan besoek. Sy wou die heel eerste buitelandse leier wees wat hom in die Oval Office in sy oë gaan kyk. Die ander kant van die munt is dat sy terwille van die kiesers tuis nie té vriendelik teenoor Trump kan voorkom nie. Die Britte se geheue oor die wyse waarop premier Tony Blair Britse belange ondergeskik aan dié van Amerika gestel het – hy is verwyt dat hy pres. George W. Bush se “poedel” was – is nog vars. Bowendien is die Britte se argwaan teenoor Trump baie groot. Kort ná die verkiesing in November verlede jaar het ’n peiling vir The Independent (Londen) gewys 66% van die Britte meen Trump se verkiesing maak van die wêreld ’n gevaarliker plek, en 53% verwag hy gaan ’n slegte president wees. May was dus onder sterk politieke druk om enersyds vriende met Trump te maak, maar terselfdertyd nie toe te gee op sekere punte nie, soos vroueregte, marteling, vryhandel, Navo, ensovoorts. Hoe nou gemaak? May het haar luidens berigte in besonderhede op die ontmoeting voorberei. Dit het sielkundige profiele van die Amerikaanse president ingesluit. Presies wat in die profiele staan, is nie bekend nie. Heel waarskynlik bevat dit min of meer soortgelyke waarnemings as wat Tony Schwartz, spookskrywer van Trump se bekende boek, The Art of the Deal, oor die man vertel het. Schwartz, wat maande lank in Trump se geselskap deurgebring het, het sy karakter verlede jaar in ŉ onderhoud met die tydskrif The New Yorker beskryf as “patologies impulsief en self-gesentreerd”. “Trump neem net twee standpunte in. Jy is óf ŉ lae sukkelaar (scummy loser), leuenaar, wat ook al, óf jy is fantasties (the greatest).” Volgens Schwartz “is dit onmoontlik om hom langer as ’n paar minute gefokus te hou op enige onderwerp behalwe sy eie verheerliking, en selfs dan …” Ander mense wat Trump goed ken wys daarop dat hy, tot sy eie frustrasie, nooit heeltemal as gelyke deur die Washingtonse en New Yorkse elite aanvaar is nie. Teen dié agtergrond was May se optrede in Amerika absoluut meesterlik. Sy het begin met ŉ toespraak in Philadelphia, waarin sy die VSA uitvoerig vir sy ideaal van vryheid en gelykheid, en vir sy leierskap van die wêreld geprys het. Toe het sy die Republikeinse Party geloof vir dieselfde beginsels waarin haar eie Konserwatiewe Party glo – die waarde van vryheid, die waardigheid van werk, die beginsels van nasieskap, familie, ekonomiese versigtigheid, patriotisme, en om die mag in die hande van die mense te plaas. Maar sy het, op ’n mooi manier, die Withuis ook aangespreek oor sy louheid teenoor multilaterale samewerking, Navo, die gevaar wat van Rusland uitgaan (“die onwettige anneksasie van die Krim”), morele waardes, die gematigde deel van Islam, die kernwapenooreenkoms met Iran, klimaatsverandering, ensovoorts. Daardeur het sy haar gehoor tuis gewys sy is nie Trump se poedel nie. Toe kom die ontmoeting met Trump self, en weer was May – met haar swak hand en al – uitstekend. Sy het afgeskop met ’n uitnodiging aan die president namens koningin Elizabeth om Brittanje as die vorstin se gas te besoek. Sy drang om as gelyke aanvaar te word, is hiermee bevredig. Hy was glo baie beïndruk. Luidens berigte in die Britse media het Trump hierna by wyse van spreke uit May se hand geëet. Op die perskonferensie ná die ontmoeting het hy van oor tot oor geglimlag, en heelparty kommentators het opgemerk dat hy byna vir die eerste keer regtig presidensieel voorgekom het. May se finale skoot was toe sy voor die media na hom draai en sê: “Meneer die president, ek meen jy het bevestig dat jy 100% agter Navo staan”. Dit nadat Trump Navo nog twee weke gelede in onderhoude “verouderd” genoem het. Trump se enigste reaksie was om die woord “true” met sy mond te vorm. Daarmee het May hom baie fyntjies in die openbaar aan Navo gebind. (Ofskoon’n mens nog maar moet sien hoe lank hy by dié standpunt bly.) Ná haar vertrek het May ook Trump se verbod op die binnekoms van Moslems uit sewe Midde-Oosterse lande veroordeel. May se besoek sal vorentoe in die akademiese opleiding van diplomate en politieke wetenskaplikes gebruik kan word as ŉ handboekvoorbeeld van hoe ŉ leier die maksimum voordeel met ’n swak hand kan behaal. Dit was meesterlik.