Bybelverskille | Hier bestudeer ons die redes vir die verskille in Bybelvertalings.
Posted on 2012/02/22 by Herman of bibledifferences.net
Kyk wat hierdie blog "Bybelverskille" jou bied, en hoe jy dit kan gebruik. Ek konsentreer op die NT maar hanteer ook enkele OT verskille soos Ps. 7:13. Ek fokus op die 1933/53 Ou Afrikaanse Vertaling teenoor die 1983 Nuwe Vertaling met enkele verwysings na die "Bybel vir Almal", die NLV en die verwagte "Die Bybel, 'n Direkte Vertaling". Aflaaibare pdf's van laasgenoemde is beskikbaar by: http://www.nuwekerkbybel.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=48&Itemid=55
In 1 Petrus 3:19 vind ons 'n belangrike verskil met verreikende gevolge tussen sommige Afrikaanse vertalings.
In die 1933/53 Bybel, ook die Afrikaanse Standaard Vertaling vind ons die volgende vertaling. Let op die woord "gepreek" wat in donker gedruk is:
"Want Christus het ook eenmaal vir die sondes gely, Hy die Regverdige vir die onregverdiges, om ons tot God te bring — Hy wat wel gedood is na die vlees, maar lewend gemaak deur die Gees; in wie Hy ook heengegaan en gepreek het vir die geeste in die gevangenis, wat eertyds ongehoorsaam was toe die lankmoedigheid van God een maal gewag het in die dae van Noag, onderwyl die ark gereed gemaak is …" (1 Petrus 3:18 – 20)
Die 1983 Bybel, ook Die Bybel, 'n Direkte Vertaling en die Nuwe Lewende Vertaling vertaal dit as volg:
"En so het Hy na die geeste in die gevangenis gegaan en daar sy oorwinning aangekondig."
Die Griekse woord "kyrusso̅" wat hier gebruik word, beteken eintlik aankondig of bekendmaak. Daaruit word dit gevolglik ook gebruik vir "om te preek." Grammatikaal is albei vertalings korrek.
Maar daar is 'n geweldige verskil in die toepassing van die twee moontlikhede. Daar word vir mense gepreek om die boodskap van verlossing in Jesus Christus aan hulle bekend te maak. Die doel is dat hulle hulle sal bekeer en Jesus as Verlosser sal aanneem. Die "geeste" aan wie Jesus sy oorwinning aangekondig het, of vir wie Hy sou gepreek het, word in vers 20 aangedui as die mense wat in die tyd van Noag vanweë hul sondes in die vloed gesterf het. Die 1933/53 Bybel sê dat Jesus vir hierdie mense gepreek het. "Preek" beteken om die verlossing deur Jesus bekend te maak sodat die aanhoorders Jesus as Verlosser kan aanneem en so gered word. Indien Jesus dan vir die mense gepreek het, sou sommige inderdaad Jesus as Verlosser kon aanneem, en 'n tweede kans kry om hulle te bekeer en gered te word. Dít is immers die doel van prediking!
Ek verneem dat die Ou – en die Nuwe Apostels hierdie vers so interpreteer! Daarom glo hulle dat hulle vir 'n familielid wat ooglopend as verlorene gesterf het, kan bid en selfs kan preek! Hulle verkondig dus 'n tweede kans nadat die dood ingetree het.
Maar dit is tog onmoontlik!
Die korrekte vertaling van hierdie woord is "Aankondig". Dít is wat Jesus in die gevangenis gaan doen het.
Die hele mensdom, uitgesluit Noag, sy vrou, hulle drie seuns en dié se vrouens is deur God uitgewis. Dit was vanweë die hardnekkige sonde en afgodery van hierdie mense wat nou in die gevangenis is. Daarom moes hulle aanhoor en verseker word dat Jesus die volle prys betaal het vir elkeen wat Jesus as Verlosser aanneem. Sy oorwinning moes aangekondig word aan die mense wat vir die vloed verantwoordelik was.
Dit is eers wanneer ons die werklike implikasies van 'n vertaling bestudeer, dat ons besef watter verkeerde vertaling van 'n woord kan veroorsaak.
Posted on 2019/04/25 by Herman of bibledifferences.net
Ek besoek 'n lidmaat in die hospitaal. Hy sê aan my: "Ek wil nou huistoe gaan, Dominee. Ek is klaar." "Huistoe gaan" het 'n dubbel betekenis. Hy wil uit die hospitaal ontslaan word en tuis gaan rus sonder die pype en monitors. Maar hy wil ook sterf en na sy "Hemel-huis" toe gaan. Ons wat Afrikaans en ons kultuur ken sal dit onmiddellik besef!
Johannes gebruik woorde met 'n dubbel betekenis op 'n treffende wyse.
In die gesprek met Nikodemus verduidelik Jesus dat niemand op die aarde nog in die Hemel was nie, behalwe Hy, die Seun van die Mens. Dan sê Hy dat Hy weer moet terugkeer na die hemel. Om terug te keer hemel toe, is uiteraard 'n uiterste verheerliking! Johannes kon die woord "doxa" gebruik het, indien dit net oor verheerliking gegaan het. Maar in hierdie gesprek gebruik Johannes die woord "hupsosyte", om te verhoog. Dit is 'n woord met 'n dubbel betekenis. Aan die een kant beteken dit om te verhoog, of te vereer. Maar aan die ander kant is dit 'n eufemisme vir kruisiging! Hy moet weer "verhoog" word terug tot in die hemel, maar via die kruis! Kruisiging was die wreedste manier van teregstelling in die Romeinse era!
Dit was die Vader se weg en die Seun se liefdesoffer om elkeen van ons wat glo, te red!
Ons kyk na enkele vertalings, maar let daarop hoedat nie een daarin slaag om hierdie dubbel betekenis van die woord te laat raaksien nie:
"En soos Moses die slang in die woestyn verhoog het, so moet die Seun van die mens verhoog word, sodat elkeen wat in Hom glo, (nie verlore mag gaan nie, maar) die ewige lewe kan hê." (1933/53 Bybel, Die Bybel,'n Direkte Vertaling en die Nuwe Lewende Vertaling).
"Moses het die slang in die woestyn hoog op 'n paal gesit, so moet die Seun van die mens verhoog word, sodat elkeen wat in Hom glo, die ewige lewe kan hê." (1983 Bybel)
"Moses het die slang hoog aan 'n paal gehang in die woestyn. So moet die mense ook vir My, die Seun van die mens, hoog aan 'n kruis hang. Dan sal elkeen wat in My glo, die ewige lewe hê." (Die Bybel vir Almal en Die Boodskap)
"En soos Moses die slang in die woestyn opgelig het, so moet die Seun van die mens opgelig word, sodat elkeen wat in Hom glo die ewige lewe kan" (Die Afrikaanse Standaard Vertaling)
Net Johannes gebruik hierdie woord in sy dubbel betekenis. Waar die ander evangeliste hierdie woord gebruik, is dit duidelik net met die betekenis van verhoging. "Wie homself verhoog, sal verneder word, en wie homself verneder, sal verhoog word" (Mattheus 23:12) So ook in Matteus 11:23 en Lukas 10:15.
Vir kruisiging gebruik hulle "stauron", die normale Griekse woord vir kruisiging.
Soos Johannes hierdie woord hier in hoofstuk 3:14 gebruik is dit duidelik dat hy spesifiek die woord gebruik in sy dubbel betekenis van verhoging én kruisiging.
In Johannes 8:12 – 30 verduidelik Jesus aan die Jode dat hulle van benede is, en Hy van bo. Op die ou end sal Hy oor hulle oordeel. Maar dit kan natuurlik eers gebeur nadat Hy na sy Vader teruggekeer het. In hierdie paragraaf identifiseer Jesus Homself as "die een wat is." Dit is die Griekse weergawe van die Verbondsnaam van God, Jahveh. Daardeur het Hy homself met God geïdentifiseer. Om terug te keer na die Vader is die uiterste verheerliking van die Seun van die Mens. Maar hierdie verheerliking van die Seun van die Mens geskied deur die hande van di mense. En dit is hier waar Johannes weer hierdie woord "hupsosyte" gebruik, spesifiek met die dubbel betekenis op die voorgrond.
Jesus moet verheerlik word, maar hierdie verheerliking geskied deur die kruis!
Ons kyk na die bekende Afrikaanse Vertalings:
"En Jesus sê vir hulle: Wanneer julle die Seun van die mens verhoog het, dan sal julle weet dat dit Ek is; en uit Myself doen Ek niks nie; maar net wat my Vader My geleer het, dit spreek Ek." (1933/53Bybel; 1983 Bybel; Die Bybel, 'n Direkte Vertaling; Afrikaanse Standaard Vertaling en Nuwe Lewende Vertaling.)
Hierdie Bybels vertaal duidelik met verwysing na Jesus se verhoging, sy opstanding, sy hemelvaart en sy sit aan die regterhand van die Vader! Sy verheerliking en oorwinning is in hulle vertalings die betekenis wat uitgebring word!
Maar daar is ook Bybels wat dit anders vertaal:
"Wanneer julle My, die Seun van die Mens aan die kruis opgehang het, dan sal julle besef dat Ek ook God is …." (Die Bybel vir Almal.)
"Wanneer Ek aan die kruis opgelig word, sal julle besef dat Ek werklik is wie Ek sê Ek is." (Die Boodskap)
Die laaste twee vertalings wys na Jesus se vernedering en die kruisiging self!
Dit lyk of hier twee groepe vertalings is wat die teenoorgestelde wil sê! Hierdie woord word in hierdie vers gebruik met beide betekenisse, van verhoging, én ook as 'n uitdrukking vir kruisiging, die fisiese "oplig" van 'n mens aan 'n paal of 'n kruis.
Die vertaler is genoodsaak om 'n keuse te maak.
Daar is 'n derde plek waar Johannes hierdie woord in sy dubbel betekenis gebruik. Jesus verduidelik aan Filippus en Andreas dat die tyd gekom het dat Hy verheerlik "doxa" moet word. Maar om dit te bereik moet Hy soos 'n koringkorrel sterf wat eers dan 'n oes kan oplewer. Dit is alles tot die eer (doxa) van die Vader. Dan verduidelik Hy die wyse waarop Hy moet sterwe. En dis hier waar Johannes weer spesifiek "hupsosyte" gebruik. Dit gaan oor die eer van die Vader, maar ook oor die wyse waarop Hy die prys sal betaal, naamlik deur die kruis! Die mense het verstaan dat dit oor die kruisiging gaan, maar hulle sou ook in hulle gedagtes die verheerliking, die fokus van hierdie gesprek hoor.
Kyk na die 1933/53 Bybel: "En Ek, as Ek van die aarde verhoog word, sal almal na My toe trek. En dit het Hy gesê om aan te dui hoedanige dood Hy sou sterwe. Die skare antwoord Hom: Ons het uit die wet gehoor dat die Christus tot in ewigheid bly; en hoe sê U dat die Seun van die mens verhoog moet word? Wie is hierdie Seun van die mens?" (Ook die 1983 Bybel; die Bybel, 'n direkte vertaling en die Nuwe Lewende Vertaling.) Beide Jesus en die skare gebruik hier dieselfde woord, wat hier verhoging én kruisiging beteken.
Die Afrikaanse Standaard Vertaling gebruik die woord "opgelig word van die aarde", wat iets wil laat blyk van die dubbel betekenis!
Die Bybel vir Almal vertaal met "Hoog bo die grond".
In al drie hierdie verse gebruik Johannes die woord in sy dubbel betekenis. Maar dit is onmoontlik om dieselfde te laat blyk in 'n vertaling, aangesien daar nie in Afrikaans 'n soortgelyke woord met 'n dubbel betekenis bestaan nie. Gevolglik is die vertaler genoodsaak om die een of die ander te kies, en moet die leser die tweede betekenis deur deeglike bestudering van die verband van die paragraaf self aflei.
Hierdie kosbare juwele in die Skrif word net duidelik deur die intensiewe bestudering van die Woord in die oorspronklike Grieks.
Kommentaar onder aan hierdie bladsy, of per e-pos na my by bibledifferences@gmail.com is baie welkom.
Posted in Konteks, Vertalings Uitdagings	| Leave a comment
Taal is 'n baie interessante studieveld. Woorde moet uitdrukking
gee aan wat ons in ons gedagtes het en wat ons wil oordra. En dit
is juis hier waar daar soms verwarring of onsekerheid ontstaan
wanneer van een taal na 'n ander vertaal moet word.
Dit is die geval met Matteus 21:42. "Jesus sê vir hulle: Het julle
nooit in die Skrifte gelees nie: Die steen wat die bouers verwerp
het, dit het 'n HOEKSTEEN geword. Hy het van die Here gekom en is
wonderbaar in ons oë?" (1933/53 – Bybel). Verwys die steen hier na
'n "hoeksteen" (1933/53 – Bybel en Die Bybel, 'n Direkte Vertaling),
na 'n "hoekklip" (Nuwe Lewende Vertaling),  of na "die belangrikste
klip" (1983 - Bybel)? Of moontlik 'n "sluitsteen", soos die Nuwe
Lewende Vertaling beide Handelinge 4:11 en Psalm 118:22 vertaal?
Waarheen sou hierdie aanhaling verwys?
Die Hebreeuse woord wat in Psalm 118:22 gebruik word kan eerder
verstaan word as verwysend na 'n hoeksteen vanwaar alle afmetings
vir die oprigting van die hele gebou gemaak word. "Die klip wat
die bouers verwerp het, het nou die HOEKSTEEN geword." Maar in die
Nuwe Testament word twee verskillende woorde gebruik wat óf 'n
hoeksteen, óf 'n sluitsteen kan wees.
In Matteus 21:42, Markus 12:10, Lukas 20:17 asook Handelinge 4:11,
word Psalm 118:22 aangehaal as verwysend na Jesus. Almal gebruik
"kefalyn gõnias" wat "kop of hoof van die hoek" beteken.
In Efesiërs 2:20 gebruik Paulus egter "akrogõnaios" wat "sluitsteen"
beteken. Paulus sê dan in die volgende vers dat in Christus die
hele gebou "saamsluit" en saam verrys tot 'n tempel vir die Here.
Petrus gebruik "akrogõnaios" (sluitsteen) in 1 Petrus 2:6 waar hy
daarop wys dat God vir Jesus uitverkies het vir 'n ereplek. Maar
Petrus gebruik in die volgende vers weer die term "kefalyn gõnias"
wat "kop of hoof van die hoek", die "hoeksteen" beteken.
1 Petrus 2:6 – 7: "Daarom staan dit in die Skrif: Kyk, Ek lê in
Sion 'n SLUITKLIP, uitverkies vir die ereplek. Wie in Hom glo word
nooit teleurgestel nie. Julle wat glo, deel in hierdie eer, maar
vir dié wat nie glo nie, geld die woorde: Die klip wat deur die
bouers afgekeur is, juis Hy het die BELANGRIKSTE KLIP in die gebou
geword ..." (1983 – Bybel). Ongelukkig maak beide die 1933/53 –
Bybel en "die Bybel, 'n Direkte Vertaling" geen onderskeid tussen
hierdie twee verskillende woorde wat Petrus nie, en gebruik slegs
"hoeksteen" vir albei. Uit Petrus se gebruik van beide hierdie
woorde bymekaar, is dit duidelik dat hulle na twee verskillende
boustene moes verwys het.
Wat was 'n sluitsteen in ou geboue, en wat 'n hoeksteen?
Wanneer 'n boog gebou is, soos by 'n poort of selfs 'n brug, was
daar 'n wigvormige steen in die middel wat skuins na beide kante
toe gekap was. Dit voeg dan die twee dele van die boog van
weerskante saam tot 'n eenheid. Hierdie steen as sentrale
fokuspunt van die boog, was dikwels versier. Sonder hierdie steen
tuimel die twee dele van die boog ineen. Paulus en Petrus sê dat
Jesus hierdie SLUITSTEEN is.
Maar wat was dan 'n "hoeksteen"?
Dit was 'n groot, perfek gekapte steen wat as deel van die fondasie
van die gebou heel eerste op die hoek in presiese plek geplaas is.
Al die afmetings en rigting van die mure van die gebou is dan van
hierdie hoeksteen geneem sodat die hele gebou haaks en perfek gebou
In vandag se tyd gebruik ons gewoonlik die term "hoeksteen" vir 'n
versierde klip met inskripsie wat op 'n opsigtelike plek in die
gebou ingemessel is as 'n herdenking aan die geleentheid en/of
persoon wat die gebou ontwerp, gebou of ingewy het. Dit het geen
funksie anders as slegs 'n herdenkingsteen nie. Geen afmetings word
ooit van hierdie "hoeksteen" geneem nie. Ek vermoed dat dit die
rede is waarom die 1983 – Bybel van "hoeksteen" wegstuur en eerder
praat van "die belangrikste klip" in die gebou.
Matteus verwys in Matteus 21:44 daarna dat Jesus, hierdie klip
(lithon) is. Daar verwys hy na iets wat beide met 'n hoeksteen, ́en
'n sluitsteen kon gebeur, maar gebruik hy net "lithon" wat nie een
spesifiek aandui nie. "En hy wat op hierdie steen val, sal
verpletter word; maar elkeen op wie hy val, dié sal hy vermorsel."
(1933/53 – Bybel) Mens kan op 'n hoeksteen val, en 'n sluitsteen
kan vanuit die boog op jou val!
Jesus is die hoeksteen vanwaar alle rigting en uitlewing van ons
lewe en geloof sy oorsprong moet hê. Maar Hy is ook die sluitsteen
wat saamvoeg wat saam gevoeg moet word.
Omdat daar onsekerheid bestaan na watter een van die twee stene
Jesus verwys het in Matteus 21:42, kan daar nie met sekerheid
besluit word hoe hierdie vers vertaal behoort te word nie. Al die
variasies beklemtoon 'n sekere interpretasie, en elkeen dra by tot
die ryke verstaan van hierdie aanhaling uit Psalm 118. Maar of dit
'n hoeksteen of 'n sluitsteen moet wees, is onseker.
Kommentaar onder aan hierdie bladsy of per e-pos aan my by
bibledifferences@gmail.com is baie welkom.
In Efesiërs 5 vind ons 'n baie interessante verskil tussen die 1933/53 – Bybel en moderne Bybels. Maar dit is eers wanneer ons die dieper betekenis en toepassing van woorde bestudeer dat impak van hierdie variasie verstaan kan word.
Efesiërs 5:8 – 9: "Want vroeër was julle duisternis, maar nou is julle lig in die Here — wandel soos kinders van die lig. Want die VRUG VAN DIE GEES bestaan in alle goedheid en geregtigheid en waarheid." (1933/53 – Bybel)
"Want vroeër was julle wel duisternis, maar nou in die Here is julle lig. Leef as kinders van die lig. Die VRUG VAN DIE LIG bestaan immers uit alle goedheid en geregtigheid en waarheid." (Die Bybel, 'n Direkte Vertaling)
Ons gebruik drie kriteria om 'n antwoord te vind.
Heel eerste kyk ons na wat ons uit die manuskripte tot ons beskikking kan aflei.
Variasie: VRUG VAN DIE LIG VRUG VAN DIE GEES
201-300 Papirus 49 Sahidies Origenes*, Gregorius Thaumaturgas
Goties Ambrosiaster, Lucifer, Victorinus-Rome
Bezae 2 Siries,
Oud Latyn Heronimus Augustinus, Euthalius Chrysostomos*, Theodore, Theodoret
701-800 Moskouensis, Atous-Laurae Johannes-Damaskus
Porfirianus, Minuskul 33 4 Oud Latyn
901-1000 2 Oud Latyn Bisantynse manuskrip, Leesbundel
1001-1600 8 Minuskuls 3 Oud Latyn 13 Minuskuls
Tot die jaar 500 n.C. het Papirus 49 van ±250 n.C. tesame met 4 ander unsiale Griekse manuskripte en 8 Antieke Vertalings het "vrug van die Lig". In dieselfde periode het slegs Papirus 46 van ±200 n.C. "vrug van die Gees". Die 1933/53 – weergawe kom eers weer voor na 700 n.C. Ook 8 kerkvaders teenoor slegs 3 bevestig die sekerheid dat Paulus hier vrug van die Lig geskryf het. Maar die middeleeuse manuskripte het egter die verandering opgeneem en so beland dit in die Textus Receptus wat gebruik is vir die 1933/53 – Bybel.
Maar hoe sou hierdie verandering kon ontstaan het? Ek is oortuig dat dit bloot 'n fout was wat ongemerk vanuit die geheue uit Galasiërs 5:22 hier ingedra is. Daar gee Paulus 'n lys van die praktyke van die sondige aard van die mens. Daar teenoor noem hy dan die vrug van die Gees en gee dan weer 'n lys van hierdie vrugte.
Ons derde kriterium is om na die konteks en die betekenis van die woorde wat Paulus gebruik, te kyk.
Dit is logies dat beide die vrug van die Gees, of die vrug van die Lig deur die Heilige Gees bewerk moet word. Is daar dan enigsins 'n verskil tussen die vrug van die Gees en die vrug van die Lig? Is dit nie maar dieselfde nie? Hiervoor moet ons die twee gedeeltes baie fyn bestudeer.
In Galasiërs gaan dit duidelik oor die dade wat in die praktyk na vore kom. Daaroor stel Paulus die dade van die sondige natuur van die mens teenoor die vrug van die Gees. Hy gee dan in Galasiërs 'n lys van beide die dade van die sondige natuur van die mens asook dade wat gedoen word as die vrug van die Gees; dit wat uitgeleef word.
Hier in Efesiërs gaan dit egter oor iets anders. In hierdie paragraaf gebruik Paulus spesifiek die beeld van die lig wat openbaar wat andersins in die duisternis onsigbaar en daarom onbekend sou wees. Die lig bring 'n onderskeidingsvermoë na vore. Daarom roep Paulus sy toehoorders op om te bepaal of iets vir die Here aanneemlik is of nie. Die vrug van die lig is nie 'n aantal dade nie, maar eerder drie vermoëns waarmee dade beoordeel kan word. "Goedheid" is nie 'n daad nie, maar 'n norm van onderskeiding of waardebepaling. So ook "geregtigheid" om te onderskei of iets aan die reg van God sou voldoen. Dieselfde met "waarheid". Hierdie drie vrugte van die lig help ons om beter te kan sien en die dade wat ons doen, te evalueer. Die vrug van die Gees verwys spesifiek na die uitleefbare dade. Die vrug van die lig verwys weer na die onderskeidingsvermoë om die gesindheid van ons hart te bepaal sodat ons ons dade kan evalueer. Vir my is dit 'n interessante onderskeid hoewel albei natuurlik deur die Heilige Gees in ons bewerk word. Wanneer Paulus iets skryf, het hy dit fyn onder leiding van die Heilige Gees uitgewerk, en sy woorde versigtig gekies!
Met al drie kriteria ten gunste van "vrug van die Lig" is dit die weergawe wat verkies moet word.
Laat ons dan bewustelik die vrug van die lig in ons alledaagse lewe tot werklikheid ontwikkel. Dan het ons nie nodig om telkens te vra of iets sonde is nie; ook nie of iets teen die wet is nie. Deur ons onderskeidingsvermoë te ontwikkel en die vrug van die lig binne ons te laat groei, sal ons self die lig daarop laat val.
1 Johannes 4:2 – 3: Die gees van die Antichris
Waarom sou dit so belangrik wees om te bely dat Jesus IN DIE VLEES gekom het?
Die sinsnede in hoofletters kom in die 1933/53 – Bybel voor: "Hieraan ken julle die Gees van God: elke gees wat bely dat Jesus Christus in die vlees gekom het, is uit God;' en elke gees WAT NIE BELY DAT JESUS CHRISTUS IN DIE VLEES GEKOM HET NIE, is nie uit God nie; en dit is die gees van die Antichris waarvan julle gehoor het dat hy kom, en hy is nou al in die wêreld."
1. Eksterne kriteria
Die weergawe soos in die 1933/53 Bybel word ondersteun deur 1 Unsiale manuskrip voor 500 n.C. en 5 ná 750 n.C. asook 17 minuskuls ná 850 n.C. en net 3 antieke vertalings, 2 uit Sirië en 1 Armeense vertaling.
Moderne vertalings het 'n korter weergawe, ondersteun deur 2 Unsiale manuskripte, albei voor die jaar 500 n.C. en 5 minuskul manuskripte ná 850 n.C. asook 11 antieke vertalings vanaf 250 n.C. wat versprei is vanaf Egipte, Etiopië, Europa tot in Rome.
"Hierin ken julle die Gees van God: elke gees wat bely dat Jesus Christus in die vlees gekom het, is uit God, en elke gees WAT JESUS NIE BELY NIE, is nie uit God nie; en dít is die gees van die Antichris…"
Volgens die Griekse manuskripte tot ons beskikking het die twee weergawes 'n baie gelyke verteenwoordiging.
'n Antieke vertaling gee 'n bewys dat die weergawe wat daarin voorkom, gebruik was in die tyd en plek waar daardie vertaling ontstaan het. Die groot geografiese verspreiding van antieke vertalings met die korter weergawe laat die pendulum meer in die guns van die korter weergawe swaai.
Ons probeer beredeneer hoe die variasie kon ontstaan het. Sou 'n kopieerder die woorde "…IN DIE VLEES GEKOM HET NIE." per toeval of selfs doelbewus uit sy kopie verwyder het? Dit is baie onwaarskynlik. Dit is egter baie maklik dat iemand hierdie sinsnede uit die geheue, in wat hy so pas 'n reël of wat vroeër neergeskryf het, kon herhaal en so hierdie variasie kon laat ontstaan het.
Dit dui daarop dat die korter weergawe eerder die oorspronklike was.
Ons probeer vasstel wat ons uit die konteks kan aflei en vra die vraag: Waarmee het ons eintlik in hierdie verse te doen? Waarom is juis die belydenis dat Jesus in die vlees gekom het, dié toets vir die gees van die Antichris?
Ons glo dat Jesus as Middelaar twee nature gehad het. Hy was volledig God; So alleen kon Hy absoluut sondeloos wees. Ook was Hy volledig mens; want teenoor diereoffers kan alleen 'n mens die straf vir die sonde van 'n mens dra. Slegs as ware, sondelose mens kon 'n Middelaar aan God se vereistes vir 'n versoeningsoffer voldoen. In 1Johannes 4:1 staan daar duidelik: "glo nie elke gees nie, maar stel die geeste op die proef…"
In Johannes se tyd was die Dosetisme as 'n Gnostiese dwaalleer, reeds baie aktief. Hulle het Jesus se menslike natuur ontken en het beweer dat Jesus as seun van God, nie in die werklikheid van 'n sondige aardse liggaam kon kom nie – dat Hy slegs geestelik was. Die vleeslikheid van Jesus sou dan deur die dissipels uitgedink gewees het. Die hele geskiedenis van die lyding, kruisiging en opstanding sou dan slegs 'n konstruksie van die dissipels wees om die versoeningsoffer van die Ou Testament by die Christelike geloof te laat inpas. Dit bring nie net die versoenings sterwe van Jesus in gedrang nie, maar die werklikheid van Jesus se menslike natuur!
In Grieks word verskillende werkwoordsvorme vir spesifieke redes gebruik. Indien ek iets wil aandui wat in die verlede gebeur het, maar waarvan die effek in die hede voortgaan, gebruik mens die deelwoord.
Ek illustreer dit: Ek wil nie maar net sê "die koppie het geval en gebreek" as 'n blote feit nie, ek wil klem lê op die effek daarvan op die huidige soos: "Ek wou vir my koffie skink maar die koppie het geval en gebreek." Nou is die klem op die effek wat die gebeurtenis uit die verlede, op die hede het. Dít is die werkwoordvorm wat Johannes hier gebruik as hy sê dat Jesus "in die vlees gekom het." Dit is nie maar net 'n historiese feit nie, maar inderdaad 'n feit wat steeds in die hede voortgaande effek het. Die feit dat Jesus as Seun van God mens geword het en 'n volledige menslike natuur aangeneem het, het steeds effek. Die versoeningsoffer aan die kruis, maar ook die opstanding en die sit aan die regterhand, is nie maar net afgehandelde historiese waarhede nie, dit het nou nog steeds voortgaande effek!
Dit is wat Johannes hier wil beklemtoon: Wie alles maar net vergeestelik, en die twee nature van Jesus, die Goddelike asook die menslike ontken, is nie vervul met die Heilige Gees nie, maar met die gees van die Antichris!
Sowel die korter as die langer weergawes bring hier dieselfde klem na vore.
In die 1933/53 Bybel vind ons 'n bepaling wat nie in die latere vertalings van die Bybel voorkom nie. Let op die woorde in donker gedruk:
"Maar Ek sê vir julle dat elkeen wat vir sy broeder sonder rede kwaad is, verantwoording moet doen voor die gereg…"
Om 'n objektiewe antwoord te vind, ondersoek ons die rede vir die weglating van hierdie woorde deur drie objektiewe kriteria te gebruik:
1. Eksterne gegewens.
Heel eerste kyk ons na die manuskripte tot ons beskikking om te sien watter variasies in hulle verteenwoordig word.
Variasie: Sonder die bepaling: Met "sonder 'n rede":
101-200 Papirus 67 Evangelie vd. Nasareners, Ptolemios, Justinus Diatessaron,
201-300 Irenaeus (Latyn), Tertullianus, Origenes* Sahidies Irenaeus, (Grieks), Origenes*, Ciprianus
301-400 Sinaïtikus, Vatikanus Vulgaat Eusebius, Basilius 1 Oud Latyn, Bohairies, Goties Eusebius, Lucifer
401-500 Etiopies Augustinus Bezae, Washington 4 Oud Latyn, 5 Siries, Armeens, Georgies Augustinus, Cassian, Ps- Justinus, Chrysostomos*, Cyrelius – Aleksandrië
601-700 3 Oud Latyn
801-900 Siprius, Sangallensis, Koridethi, </span Petropolitanus, Minuskul 33 2 Oud Latyn
901-1000 1 Oud Latyn
1001-1600 1 Minuskul Familie 1, Familie 13, 16 Minuskuls, Bisantynse meerderheid, Leesbundels 1 Oud Latyn
Wat onmiddellik opval is dat ons oudste Griekse manuskrip, papirus 67 (±200 n.C.) asook drie verteenwoordigers uit die kerkvaders voor die jaar 200 n.C. hierdie vers aanhaal sonder die bepaling "sonder rede" in. Aan die ander kant het die Diatessaron uit dieselfde tyd die bepaling juis in. Maar die Diatessaron van Tatianus uit die jaar ±170 n.C. is 'n geskrif wat op baie wankelrige gronde staan. Tatianus het die 4 Evangelies in een saamgestelde relaas saamgevat, maar hy het daarby ook verskeie variasies uit sy eie bygevoeg, of dele uitgelaat soos hy dit goedgevind het. Nogtans is sy geskrif baie wyd gelees en versprei omdat dit nou die hele verhaal van Jesus se lewe op aarde in een dokument saamgevat het, in plaas van vier. Eers heelwat later het die gelowiges besef dat hy inderdaad baie veranderinge in die teks veroorsaak het. Toe eers is sy geskrifte met wortel en tak uitgeroei en met die oorspronklike evangelies vervang.
Wat verder opvallend is, is dat Ireneus (†202 n.C.) in sy Latynse geskrifte hierdie vers sonder die bepaling aanhaal, maar in sy Griekse geskrifte mét die bepaling. Was dit juis as gevolg van die Griekse Diatessaron? Origenes (†254 n.C.) haal ook die vers aan soms sonder, en soms mét hierdie bepaling by. Eusebius (†339 n.C.) en Augustinus (†430 n.C.) haal ook beide variasies aan.
Die Sinaïtikus en Vatikanus (±350 n.C.) wat albei deur manuskripkenners wêreldwyd as van die betroubaarste Griekse manuskripte beskou word is beide sonder hierdie bepaling. 'n Honderd jaar later vind ons die eerste Griekse manuskripte met die bepaling in, maar beide die kodekse Bezae en Washingtoniënsis word as minder gesagvol beskou. Latere Griekse manuskripte, almal ná 700 n.C. asook die meerderheid antieke vertalings van die Nuwe Testament het weer almal hierdie bepaling in.
Die manuskripbewyse dui baie sterk daarop dat hierdie uitspraak van Jesus oorspronklik eerder sonder hierdie bepaling gewees het.
2. Interne gegewens.
Vervolgens kyk ons of ons uit die tipiese werk van die kopieerders kan bepaal hoe hierdie variasie kon ontstaan het.
'n Logiese bepaling soos hierdie kon baie maklik ongemerk bygevoeg word, maar vir 'n kopieerder om iets uit die teks weg te laat, moet daar baie sterk redes voor wees. Hier kan geen rede vir die verwydering van hierdie bepaling uit die teks aangevoer word nie. Die oorspronklike moes eerder sonder die byvoeging gewees het.
3. Intrinsieke gegewens.
Ons derde objektiewe kriterium is om na die konteks en funksie van die betrokke woorde in hierdie sin te kyk. Sou Jesus inderdaad hierdie bepaling bygevoeg het, of sou Hy die stelling eerder daarsonder gemaak het?
Kyk ons na die konteks waarbinne hierdie sin voorkom, sien ons die volgende:
1) Matteus 5:17: "Moenie dink dat Ek gekom het om die wet of die profete te ontbind nie. Ek het nie gekom om te ontbind nie, maar om te vervul."
Jesus wil aandui hoe die Wet "vervul" moet word, of sy "ware betekenis" moet verkry.
2) Vers 20: "Want Ek sê vir julle dat, as julle geregtigheid nie oorvloediger is as dié van die skrifgeleerdes en Fariseërs nie, julle nooit in die koninkryk van die hemele sal ingaan nie."
Is "sonder rede" nie presies wat die skrifgeleerder en Fariseërs sou leer nie? Maar Jesus sê dat ons geregtigheid "oorvloediger" moet wees as wat hulle leer.
3) Vers 22 b: "…elkeen wat vir sy broeder sê: Raka! moet verantwoording doen voor die Groot Raad; en elkeen wat sê: Jou dwaas! moet verantwoording doen in die helse vuur."
Jesus beklemtoon dat dit oor veel meer gaan as net die letter van die wet.
4) Vers 23: Selfs as "…jou broeder iets teen jou het, 24 laat jou gawe daar voor die altaar bly en gaan versoen jou eers met jou broeder…"
Weereens plaas Jesus die verantwoordelikheid nie op die skuldige nie, maar op sy volgelinge.
Uit die konteks is dit duidelik dat nie oor geregverdige kwaadwees gaan nie, maar op veel meer; op iets wat van binne die gelowige uit moet kom.
Kyk ons na die funksie van hierdie spesifieke sinsnede binne die sin self, is dit duidelik uit die ander voorbeelde wat Jesus aanhaal dat Hy nie praat van sake waar daar enigsins grond vir die kwaadwees bestaan nie. Vir Jesus gaan dit nie oor kwaadwees "sonder rede" nie, maar doodeenvoudig oor kwaadwees as sodanig. Om kwaad te wees vir jou medemens het reeds die verhouding versuur, en dit is 'n oortreding van die wese van hierdie gebod.
Met al drie die objektiewe kriteria ten gunste van die weergawe waar die byvoeging "…sonder rede…" nie voorkom nie, aanvaar ons dat dit die oorspronklike bewoording verteenwoordig.
Het Jesus in hierdie spesifieke gesprek met die Jode gesê dat die skape die belangrikste van almal is, of dat die Vader die belangrikste van almal is?
In Johannes 10:26 – 30 lees ons: "Maar julle glo nie, want julle is nie van my skape nie, soos Ek vir julle gesê het. My skape luister na my stem, en Ek ken hulle, en hulle volg My. En Ek gee hulle die ewige lewe, en hulle sal nooit verlore gaan tot in ewigheid nie, en niemand sal hulle uit my hand ruk nie. My Vader wat hulle aan My gegee het, is groter as almal; en niemand kan hulle uit die hand van my Vader ruk nie. Ek en die Vader is een." (1933/53 – Bybel, so ook Die Bybel, 'n direkte Vertaling en ook die Nuwe Lewende Vertaling.)
Die 1983 – Bybel sê: "… DIÉ WAT DIE VADER MY GEGEE HET, is die belangrikste van almal …" (Ook Bybel vir Almal, die Afrikaanse Standaard Vertaling en Die Boodskap.)
Die Griekse woord "meizon" beteken groot of magtig of belangrik. Hier kan dit as groter of grootste, belangriker of belangrikste vertaal word.
Die United Bible Society kies vir die variasie wat op die Vader wys. Hulle keuse is gebaseer op meer as 5,600 Griekse manuskripte asook 18,000 manuskripte van Antieke Vertalings en die aanhalings van meer as 200 kerkvaders. Maar dan gee hulle ook 'n evaluasie van hoe seker hulle oor hul keuse staan, van "A" tot "D": A: "The text is virtually certain"; D: "There is a very high degree of doubt concerning the reading selected for the text." In hulle spesifieke keuse om op die Vader te verwys gee hulle 'n "D" gradering. Dit kom in wese daarop neer dat die twee variasies, volgens die manuskrip bewyse feitlik ewe sterk staan.
In tekskritiese notas onder aan die bladsy gee hulle dan 'n oorsig van watter variasies in watter manuskripte wêreldwyd voorkom. Nou het die Bybelvertaler al die inligting en kan hy besluit watter variasie hy oortuig is die grootste moontlikheid bied om die oorspronklike bewoording gee soos Johannes onder leiding van die Heilige Gees neergeskryf het.
Hoe besluit mens tussen twee variasies wat feitlik ewe sterk die oorspronklike kan wees? Een is wat Jesus werklik gesê het, en dit wil ons in ons Bybel hê.
Let op die variasies:
Moontlikhede: My Vader is die belangrikste: My skape is die belangrikste:
101-200 Papyrus 66
201-300 Sahidic Adamantius
301-400 Vaticanus 2 Old Latin, Bohairic, Gothic Ambrose Sinaiticus, Syriac, Achmimic, Bohairic Basil, Diodore
401-500 3 Old Latin Jerome Bezae, Washington Old Latin, 2 Syriac, Armenian, Georgian Chrysostom*, Nonnus*, Cyril
501-600 2 Old Latin
701-800 Regius, Atous- Laurae
801-900 Petropolitanus, Sangallensis, Cyprius, Koridethi, Campianus U
901-1600 2 Old Latin 20 Minuscules, Families 1 and 13, 6 Lectionaries
As ons dan nie uit die manuskripbewyse 'n besliste antwoord het nie, moet ons verder soek. Daar is darem 'n geweldige verskil om te sê dat die Vader die belangrikste is, of om te sê dat die skape die belangrikste is! Daarom probeer ons vervolgens vasstel hoe hierdie variasie kon ontstaan het.
In die Grieks word die verskil veroorsaak deur 'n enkele letter. Is dit 'n omikron "meizon", of 'n omega "meizōn"? Is dit die derde persoon enkelvoud, of die derde persoon meervoud? Die kopieerder kon dit verkeerd gelees het, of in sy gedagtes verkeerd onthou het terwyl hy van bron manuskrip na sy werk manuskrip beweeg het, of dit selfs doelbewus verander het om sy eie oortuiging in te bring. Dit kon na enige kant toe gebeur het. Uit die moontlike ontstaan van die variasie kan ons geen afleiding maak nie.
Ons enigste ander moontlikheid is om vanuit die konteks te probeer aflei wat werklik die beste moontlikheid kan wees om die oorspronklike outografie te wees. Die Jode het Jesus gekonfronteer om reguit aan hulle te sê of Hy die Christus is. Dit is in Jesus se antwoord waar Hy daarna verwys dat hulle nie van Sy skape is nie, anders sou hulle na Sy stem geluister het. In hierdie gesprek kom hierdie sin voor. Het Jesus hulle daarop gewys dat dit die SKAPE is wat die Vader gegee het wat die belangrikste van almal is? Of het Hy daarop gewys dat die VADER wat die skape gegee het, die belangrikste van almal is?
Die saak vir die skape.
Jesus vergelyk sy volgelinge as skape teenoor die Jode. Hulle luister na Hom en volg Hom. Vir Jesus is hulle so belangrik dat Hy vir hulle die Christus is, teenoor die Jode wat nie sy skape is nie. Hulle is vir Hom so belangrik dat Hy as Christus die losprys gaan betaal. Verder dat Hy aan hulle die ewige lewe sal gee. Hy sal ook sorg dat niemand hulle uit sy hand ruk nie. Hulle is in werklikheid so belangrik vir Jesus dat Hy ook die Vader in hul redding betrek, want niemand sal hulle uit die Vader se hand ruk nie. En dan bevestig Jesus dat Hy en die Vader gelyke liefde en verantwoordelikheid vir hulle het, want Hy en die Vader is een. Met ander woorde, Jesus is besig om sy volgelinge met die Jode te vergelyk, en teenoor hulle, is sy skape die belangrikste van almal! Al hierdie stellings bewys die absolute belang waarmee Hy hulle sien. Dit bevestig die vergelyking waarmee Hy hierdie gesprek begin het; die skape teenoor die Jode!
Die saak vir die Vader.
Reg aan die begin (Vs. 25) sê Jesus dat die dade wat Hy doen, in die Naam van die Vader is. En dit is inderdaad die Vader wat die skape aan Hom gegee het. En niemand kan hulle uit die Vader se hand ruk nie. Dan bevestig Jesus dat Hy en die Vader een is.
Albei het sterk gronde om die "belangrikste" in hierdie gesprek van Jesus te wees. En of die klem op die skape, of op die Vader val, elkeen maak uitstekende sin en val binne die begrip en boodskap van die Nuwe Testament. Maar albei kan nie die oorspronklike verteenwoordig nie. Jesus het óf die Vader as die belangrikste genoem, óf die skape. Nie albei nie. Maar wie?
Die kern is dat ons in ag moet neem dat hierdie nie 'n losstaande stelling is wat die verhouding van Jesus met die skape of met die Vader definieer nie. Hierdie stelling is die kern van die antwoord op die Jode se vraag of Jesus die Christus is. Bevestig Jesus sy Christus – amp indien Hy daarop wys dat die SKAPE die belangrikste is, of indien Hy daarop wys dat die VADER die belangrikste is? Watter keuse sal die boodskap by die Jode tuisbring dat Jesus inderdaad die Christus vir sy kudde is, en nie vir hulle nie?
Sou Jesus hulle wou oortuig met: "Verstaan dit Jode: Ek is inderdaad die Christus vir my kudde en niemand kan hulle uit my of my Vader se hand ruk nie want Hy is die magtigste van almal, en Ek en die Vader is een, ter wille van die kudde!"
Of sou Jesus hulle wou oortuig met: "Verstaan dit Jode: Ek is inderdaad die Christus vir my kudde wat die belangrikste van almal is, en niemand kan hulle uit my of my Vader se hand ruk nie want Ek en die Vader is een ter wille van die kudde!"
Albei variasies staan op gelyke voet, maar laat die klem val op 'n ander aspek van die verlossing deur Jesus.
Daar is ook 'n ander saak wat in ag geneem moet word. Hierdie stelling maak inderdaad 'n vergelyking. Een is belangriker as die ander.
As ons die variasie kies waar die Vader die belangrikste is, is die vraag met wie Hy dan vergelyk sou word? Hoe belangrik of kragtig Hy is, word nie in hierdie hele perikoop met iemand anders vergelyk nie. Dit is nie ter sprake nie. So 'n keuse maak dit dan net 'n stelling wat wel waar is, maar wat geen verband of funksie in hierdie antwoord van Jesus op die Jode se vraag het nie.
In die variasie waar die kudde die belangrikste is, is die vergelyking duidelik teenoor die Jode. Hier is 'n vergelyking juis ter sprake.
Wanneer ons al hierdie aspekte in ag neem moet eerder gekies word vir die kudde wat die belangrikste van almal is.
Kommentaar onder aan hierdie bladsy of direk aan my by bibledifferences@gmail.com is baie welkom.
Posted on 2017/06/18 by Herman of bibledifferences.net
'n Deeglike studie van die drie sinoptiese evangelies toon duidelik dat Matteus en Lukas van Markus gebruik gemaak het in die skryf van hulle evangelies. Daarom stem die drie evangelies feitlik woord vir woord ooreen in 'n groot gedeelte van hul materiaal. Matteus en Lukas het verder ook 'n bron genoem "Q" (Quelle, Duits vir put of fontein) gebruik wat uitgeken kan word deur materiaal wat in beide voorkom, maar nie in Markus nie. Laastens het Matteus en Lukas elk ook hul eie unieke studies gedoen waar daar materiaal voorkom wat uniek is aan daardie spesifieke evangelie.
In Markus 6:11 vind ons 'n variasie waar die gedeelte in donker gedruk, nie in moderne vertalings soos die 1983 Bybel, of in "die Bybel, 'n Direkte Vertaling", die NLV en die ASV voorkom nie: "En almal wat julle nie ontvang of na julle luister nie, gaan daarvandaan weg en skud die stof onder julle voete af tot 'n getuienis teen hulle. Voorwaar Ek sê vir julle, dit sal vir Sodom of Gomorra verdraagliker wees in die oordeelsdag as vir daardie stad." Continue reading →