Laslappie: Fabels en sprokies
FABELS EN SPROKIES:
Stories uit die verre verlede
LINKS: Die vos en die druiwe, 'n fabel deur Esopus. Volgens die fabel sien 'n vos 'n tros ryp, uitgeswelde druiwe wat aan 'n wingerdloot hang. Hy spring boontoe om die druiwe te gryp, maar vind dat hy nie kan bykom nie. Hy probeer weer en weer, maar hy kry dit nie reg nie. Uiteindelik—moeg en gefrustreerd —oortuig hy homself dat die druiwe klein en nog groen is, en waarskynlik suur smaak. Ons praat hoeka van ''suur druiwe'' wanneer iemand iets verkleineer wat hy graag wil hê, maar nie kan kry nie!
'N SPROKIE is 'n eenvoudige, kinderlike vertelling oor mense en fantastiese wesens soos feë, hekse, monsters, aardmannetjies en kabouters. 'n Fabel is 'n kortverhaal, dikwels met 'n sedeles, waarin menslike gebreke en deugde deur diere uitgebeeld word.
Die bekendste fabels is geskryf deur die Griekse digter Esopus of Aesopus (sesde eeu vC), die Romeinse skrywer Phaedrus (omstreeks 20 vC - 50 nC) en die Franse skrywer Jean de la Fontaine (1621 - 1695).
LINKS: 'n Voorstelling van Esopus in 'n ou boek.
REGS: 'n Ou Romeinse marmerbeeld van Esopus, tradisioneel uitgebeeld as 'n lelike en verwonge man.
Illustrasie: U.S. Library of Congress (detail)
Marmerbeeld: Villa Albani-versameling in Rome / PD
Vier beroemde sprokieskrywers was die Fransman Charles Perrault (1628 - 1703), die Duitse broers Jacob Grimm (1785 - 1863) en Wilhelm Grimm (1786 - 1859), die Deen Hans Christian Andersen (1805 - 1875) en die Engelsman Lewis Carroll (skuilnaam van Charles Dodgson, 1832 - 1898). Sekere sprokies het blykbaar lank reeds as oorgelewerde vertellings bestaan voordat skrywers soos Perrault en die broers Grimm hulle opgeteken het.
REGS: Jacob Grimm (regs) en Wilhelm Grimm, van 'n skildery in 1855 deur Elisabeth Jerichau-Baumann. Die broers Grimm het onder meer die oorgelewerde sprokie oor Sneeuwitjie vir ons opgeteken.
Kopieregvry vanweë verjaring.
Onder die bekendste fabels en sprokies is Die vos en die druiwe, 'n fabel deur Esopus, Aspoestertjie, 'n oorgelewerde sprokie opgeteken deur Charles Perrault, Sneeuwitjie, 'n oorgelewerde sprokie opgeteken deur die broers Grimm, Rooikappie, 'n oorgelewerde sprokie opgeteken deur Charles Perrault, Die avonture van Pinocchio (deur C. Collodi) en Die drie varkies.
LINKS: Charles Perrault, 1665. Danksy sy optekenings is sprokies soos Aspoestertjie en Rooikappie vandag baie bekend in die breë Westerse wêreld. Voorheen is hulle slegs mondeling en in beperkte gebiede van geslag tot geslag oorvertel.
Hoe het sprokies ontstaan? Party mense meen dat hulle te voorskyn kom uit die kind se wense. Die oorwinnings van Klein Duimpie is dié waarna die swak kind self hunker. Die ''bose reuse'' is die baie grootmense wat soms so lastig in die kind se wêreld kan wees. Die ''goeie feë'' is die volwassenes wat hom liefhet en hom vertroetel...