Die wenners van die UJ pryse. Mens kan nie vir hulle kwaad wees nie, dis nie hulle skuld dat die beoordelaars die kluts kwyt is of deur buite-literêre oorwegings moveer is nie. Wat die toekennings verder vertroebel is dat Ena Jansen 'n navorsingsgenoot is by UJ, & Roela Hattingh tydelik dosent in die departement.
Ena Jansen se Soos familie is 'n versameling van vertellings/stories oor werkersklasmense wat sy byeengebring het met kommentaar, nie iets wat ek as kreatiewe skryfwerk sou beskou nie. Vir my lyk dit asof politiek en die onlangse gebeure op kampusse daartoe gelei het dat UJ 'n opportunistiese, polities-korrekte bekroning gemaak het. Asof dit die kampus van soortgelyke optrede sal vrywaar. Dié wat agter die geweld sit, is kwalik Afrikaanse letterkundelesers.
Ek misgun Ena Jansen nie 'n pennie van die R75 000.00 wat sy gekry het vir wat basies 'n sosiologiese projek is nie, & ook nie Hattingh haar R30 000.00 nie.
Kyk, pryse sê uiteindelik weinig oor die literêre gehalte van die tekste, en meer oor die tydsgees, literêre alliansies, politieke oorweginge, gebrekkige oordeel, etc. Mens kan maar net na die geskiedenis van die Hertzogprys gaan kyk om te sien hoe dikwels politiek 'n rol gespeel het. Maar moet nou nie perdedrolle as vye kom aanbied nie.
Maar Karen de Wet, wat gewoonlik nie 'n wag voor haar mond plaas nie, & wie se styl in 'n debat klaarblyklik is om die hardste te praat van almal & nie op te hou totdat sy haar sin gekry het nie, dié swyg nou inkennig.
“Miss Meat Festival” wat afspeel tydens die jaarlikse Hantam Vleisfees in Calvinië is pure boere-burlesk, waar ’n versameling rare karakters saamgesnoer word deur hulle passie vir vleis. Dit is ‘n teks wat die gruwelikheid van die vleisetersbedryf, verbind met al die pomp and circumstance van ’n skoonheidskompetisie.
Dicey se rapportering van die hofsaak belig nie net die spanning tussen waarheid en leuen in die regsisteem en die lewens van die karakters sélf nie, die essay is tegelyk ’n handleiding by die skryf van dié tipe verhaal, en Dicey se vernuf as skrywer is hier niks minder as virtuoos nie.
Die plaasgenre is volgende aan die beurt in die ironiese “South African pastoral”. Buchuland, ‘n peerplaas wat Dicey saam met sy broer bedryf, word gaandeweg ’n mikrokosmos van die breër problemetiek van die land.
As byvoorbeeld neem Dicey die besluit om die dopstelsel op wynplase af te skaf, waar werkers op ‘n Vrydag ‘n gedeelte van hulle loon in wyn ontvang het. Reaksie teen dié besluit was snel, maar uit ’n onverwagse oord: die vrouens van die werkers het gevra dat die dopstelsel teruggebring word, want nou drink hulle mans ál die loongeld uit oor die naweek, sodat die kinders nie kos het vir die res van die week nie.
Op soek na antwoorde pak hy ‘n reis aan na Indië, ‘n reis wat hom nie alleen voer deur ’n vreemde landskap nie, maar ook terug in die tyd deur die landskap van boeke en studies wat sy beeld van die werklikheid help vorm het.
“What goes on inside is just too fast” is ’n teks wat teen ’n dolle vaart ontplooi, ’n teks binne ’n teks, straks ’n binnestebuite glimps in die werking van die skrywer se vry assosiatiewe verbeelding waar hy op verskillende vlakke, tektueel sowel as tipografies, speel met sy eie besinnings in gesprek met tekste van drie baie bedrewe reisskrywers.
Die laaste essay, “D’Arcy and I” is nóg ’n variasie op die tema van identiteit, werklikheid, fiksie. Dit is ‘n vernuftige spel met die leser, ‘n vertelling wat as’t ware uitgedop word op homself. Soos Dicey in die ander essays demonstreer het, is die werklikheid, nes die waarheid, nie eenvoudig nie. En soms vreemder as fiksie.
Die suksesvolle essayskrywer slaag daarin om die leser te betrek deur iets van sy eie persoonlikheid en stem in die vertelling oor te dra. Dicey se styl word gevoed deur sy wye belangstellingsveld, sy oog vir detail, vir ironieë en die absurde, sy onteenseglike taalvermoë, sy ratse intelligensie en sy vermoë om disparate dinge bymekaar te bring op só ’n wyse dat daar nuwe insigte uit na vore kom. Dicey is ewe tuis in die pastorale sowel as die digitale, in die karnavaleske sowel as die pynlik persoonlike.
Sy essays is ’n geleentheid om die vrye spel, die vlugvoetigheid van die skrywer se gedagtewêreld en verbeelding te beleef. Die essays in hierdie boek kon maklik ondraaglik donker gewees het, maar Dicey weet hoe om sy narratiewe met die “brewwe ligmomente” van humor te verlig.