Tshwane- en Jhb-koalisies: Onmin begin broei(Foto: Reint Dykema) ActionSA, die VF Plus, die ACDP en die UDM het met teleurstelling gereageer nadat die DA bekend gemaak het dat hy nie ActionSA se burgemeesterskandidaat in die Johannesburgse metro sal ondersteun nie. John Steenhuisen, DA-leier, het Saterdag gesê sy party kan nie Herman Mashaba van ActionSA as burgemeester ondersteun nie aangesien dit ’n herhaling sal wees van die gebeure na die 2016‑ plaaslike verkiesing waar die EFF te veel insae kry. Die ander partye het in ’n gesamentlike verklaring gesê hulle is ongelukkig oor die feit dat Steenhuisen die uitlatings gemaak het sonder om hulle eers daarin te ken. “Die DA het sy weiering oorgedra om ’n minderheidskoalisieregering in Johannesburg te oorweeg voordat hy voortgegaan het om te bevestig dat hy van plan is om ’n burgemeesterskandidaat voor te stel. Sodoende het die DA die versoek van die veelpartygroep geweier om ’n ActionSA-burgemeesterskap in Johannesburg te ondersteun. “Die veelpartygroep het geen begrip van die DA se bedoelings van hierdie punt af vorentoe nie. Dit wil voorkom asof die DA volgende week na raadsvergaderings sal gaan sonder formele ooreenkomste met koalisievennote. Die veelpartygroep doen ’n beroep op die DA om sy verbintenis na te kom om die ANC uit hierdie munisipaliteite te hou deur in goeder trou met potensiële koalisievennote te skakel.” Volgens Steenhuisen is die realiteit van koalisievorming in die Tshwane- en Johannesburg-metro’s veel meer kompleks as wat voorgehou word. “Die DA is, met ’n aansienlike marge, die grootste opposisieparty in albei hierdie metro’s. Maar afgesien hiervan, verskil die verkiesingsuitslag in hierdie twee stede wesenlik. “In Tshwane is dit moontlik vir opposisiepartye om saam te kom om ’n meerderheidskoalisieregering te vorm wat meer as 50% van die setels in die raad het. Dit beteken opposisiepartye kan ’n stabiele koalisie vorm, begrotings goedkeur en besluite neem, sonder om op die EFF staat te maak.” Dit is nie die geval in Johannesburg nie, sê Steenhuisen. “Die IVP en die Patriotic Alliance, wat ’n aansienlike aantal setels in Johannesburg het (maar nie in Tshwane nie), het reeds verklaar dat hulle saam met die ANC sal stem. Sonder die 15 setels van dié twee partye is dit onmoontlik vir die ander opposisiepartye om sonder die steun van die EFF ’n meerderheidskoalisie te vorm.” Al word ’n minderheidskoalisieregering dus in Johannesburg saamgestel, sal die EFF saam met dié partye moet stem om hulle in staat te stel om besluite te neem, begrotings deur te voer en stabiele regering te bring. “Die koalisie sal dus aan die grille en eise van die EFF onderhewig wees.” Herman Mashaba, president van ActionSA (Foto: Action SA) Volgens Steenhuisen het die EFF reeds aangedui dat hulle nie deel sal vorm van die koalisie nie en net saam met die minderheidskoalisieregering sal stem indien dit oor sake is waarmee hy saamstem. “Dit is dus onvermydelik dat die EFF die stert van die koalisiehond in Johannesburg sal swaai. Sommige mense argumenteer dat dit die moeite werd is om hierdie risiko te neem. Hulle sê dat ons ’n dapper nuwe skuif in die politiek nodig het om die ANC uit te hou. “Daar is egter niks nuuts of gewaagd aan hierdie voorstel nie. Ons het presies dit probeer ná die 2016-verkiesing. Ons het die risiko geneem om in minderheidskoalisies te wees wat deur die EFF ondersteun word en wat skouspelagtig misluk het.” Daar is na die 2016-verkiesing opposisiekoalisies in Johannesburg en Tshwane saamgestel. Die EFF het nie by die koalisies aangesluit nie, maar het hul steun van geval tot geval aangebied. “In albei hierdie stede moes ons minderheidskoalisies op die EFF staatmaak om die meerderheid te kry wat ons nodig gehad het om te regeer. “Dit het gelei tot chaotiese, onstabiele regerings waarin kleiner partye van kant gewissel het en mag bly hande verwissel het.” Uitslae van 2021-verkiesing hierom anders Die DA-leier John Steenhuisen. (Foto: Courtney Africa/ANA) Volgens Steenhuisen is daar egter een wesenlike verskil tussen die verkiesingsuitslae van 2021 en dié van 2016. “In Tshwane kan ons nou vir die eerste keer ’n opposisiekoalisieregering saamstel wat ’n duidelike meerderheid setels sal hê. Ons sal nie op die EFF hoef staat te maak om ’n meerderheid te verseker en in die amp te bly nie. “Ongelukkig kan dieselfde nie van Johannesburg gesê word nie. In wese is dit wat ons in Johannesburg gevra word om te doen wat ons voorheen gedoen het: Ons word gevra om ActionSA aan die hoof te plaas van ’n minderheidsregering wat van die EFF afhanklik is om 50% plus een van die stemme te kry. “Dit herhaal in wese wat ons ná die 2016-verkiesing gedoen het en wat sleg misluk het.” Die DA se Federale Raad het bevestig dat hy nie in minderheidskoalisies sal gaan wat op die EFF staatmaak om die mag te hou nie. “Ons sal eerder ’n beginselvaste, sterk opposisie wees as om ten alle koste in die regering te wees, veral wanneer ons weet ons sal nie kan regeer nie tensy ons op die maat van ons aartsteenstanders dans. “Ons respekteer die kiesers se wil, en waar ons opposisiekoalisies betree wat ’n kans het om te slaag, sal ons ’n verteenwoordiger van die grootste party ondersteun as die burgemeesterskandidaat.” Die party sal Maandag sy burgemeesterskandidaat vir Johannesburg, Mpho Phalatse, vir verkiesing by die eerste raadsvergadering voorstel en Dinsdag vir Randall Williams as Tshwane-burgemeesterskandidaat tydens dié metro se eerste raadsvergadering. “Die DA sal altyd die deur oophou vir voortgesette samesprekings om eendersdenkende opposisiepartye in staat te stel om mekaar te vind en ’n sterk alternatief te bou teen die ANC sowel as die EFF.”