Sonkrag steeds nie bekostigbaar vir ‘individuele SA’ner’(Argieffoto: Michael Fortsch/Unsplash) Hoewel partye en belanghebbendes meen die 25%-korting op die koste van sonpanele is ŉ stap in die regte rigting, sê hulle in dieselfde asem dat hulle gehoop het dié persentasie sou veel hoër wees. Volgens ActionSA, die VF Plus, Solidariteit en die Suid-Afrikaanse Fotovoltaïese Bedryfsvereniging (Sapvia) is die belastingverligting vir private individue nog te laag om die grootskaalse installering van sonpanele vir die meeste Suid-Afrikaners bekostigbaar te maak. “Groter belastingverligting op sonpanele sou Suid-Afrikaners werklik aanspoor om in alternatiewe kragopwekking te belê in stede daarvan om miljarde op staatsondernemings te vermors,” sê Wouter Wessels, VF Plus-LP. Die minister van finansies, Enoch Godongwana, het Donderdag tydens die begrotingsrede gesê dat belastingbetalers van 1 Maart aanspraak kan maak op ŉ 25%-korting op die koste van sonpanele, tot ŉ maksimum van R15 000. Volgens dr. Rethabile Melamu, hoof‑ uitvoerende beampte van Sapvia, is meer duidelikheid ook nodig rakende die korting “aangesien dit skynbaar mense wat hoër belastingkoerse betaal, aanspoor.” Minister Enoch Godongwana aan die woord. (Foto: Twitter) “Die sonpaneel-aansporing is beperk en hanteer nie daardie huishoudings wat nie sonkragstelsels kan bekostig nie. Op sy beste sal diegene wat panele installeer net tot R15 000 uit hul belasbare inkomste terugkry,” meen Melamu. “Gegrond op ’n 25%-korting kan dit vertaal word na ’n sonkragstelsel van R60 000 geïnstalleer is, wat nie ’n betekenisvolle uitwerking sal hê op die gemiddelde huishouding sonder berging nie. “ŉ Deursnee-huishouding is meer geneig om ’n 5 kW‑ hibriede stelsel te koop, insluitend panele en batteryberging, wat wissel van R95 000 tot R200 000, afhangend van die komponente wat gebruik word.” Connie Mulder, hoof van die Solidariteit Navorsingsinstituut, meen die aansporings vir besighede is uitstekend en oortref grootliks hul verwagtinge. “Tog, gegewe die hoë koste van sonkrag, sou ons veel meer verwag het vir individue in hierdie verband – veral gegewe die feit dat die verligting ook niks in terme van kontantvloei help nie,” stel Mulder. “Besighede sal beslis na die tafel toe kom en individue sal verlig wees dat hulle uiteindelik darem ŉ antwoord het in verband met aansporings. Nou wag ons net vir die ander ministeries en instellings soos Nersa om ook hulle kant te bring deur toevoer- en versendingstariewe bekend te maak. Ons moet die staatsmeulsteen op private opwekking uiteindelik afskud.” Solidariteit het verder gemeld dat die ramptoestand in verband met die kragkrisis in sy afwesigheid geskitter het. “Ten spyte daarvan dat die minister wel aankondigings gedoen het in verband met die ramptoestand oor die vloede, het hy absoluut niks aangekondig oor die ramptoestand oor krag nie. Dit is duidelik dat die regering besef hoe swak hul saak teen ons aansoek is en dit impliseer dat hulle grotendeels reeds vir ŉ verloor in die hof voorberei. Uiteindelik is die tafel nou reeds gedek vir die krisis om opgelos te word,” sê Mulder. ‘Reddingsboei vir Eskom broodnodig’ Eskom doen aansoek vir ‘n tariefverhoging wat tot 32% kan beloop. (Argieffoto: Du Preez de Villiers/Maroela Media) Volgens Solidariteit is die ooreenkoms rakende Eskom se skuld, gegewe die vereistes wat daaraan gekoppel word, ŉ bitter maar ook ŉ noodsaaklike wending. Godongwana het in sy begroting die reusebedrag van 254 miljard aan Eskom toegewys om die las op die reeds sukkelende kragvoorsiener se balansstaat te verminder en Eskom toe te laat om broodnodige instandhoudingswerk te doen om die beskikbaarheid van krag te verhoog. “Die R254 miljard wat aan Eskom toegestaan is vir skuldverligting, was ongelukkig onvermydelik. Die meeste van die skuld was reeds deur die belastingbetaler gewaarborg, wat beteken belasting sou dit amper onafwendbaar in elk geval moes befonds,” verduidelik Mulder. “Tog verwelkom ons die vereistes van beleggings in transmissie en verspreiding, die fokus op instandhouding en die verpligting om skuld en rente te diens wat saam hierdie verligting kom. Dit is duidelik dat die regering se beursie opwekking aan die private sektor oorlaat, nou moet die regulasies wat dit formaliseer net volg.” Volgens Wessels is dit net die regering se eie skuld dat toegelaat is dat die skuld so buitensporig toeneem en dat die kragvoorsiener in duie stort “onder korrupsie en onbevoegdheid wat grootliks veroorsaak is deur swart ekonomiewe bemagtiging (SEB)”. Athol Trollip, voorsitter van ActionSA in die Oos-Kaap, sê die voortgesette reddingsboei aan Eskom kan ook nie voortgaan nie, en daarom moet langtermynoplossings gevind word soos die langverwagte stigting van ’n onafhanklike transmissiemaatskappy, en die verhoogde deelname van private maatskappye en private-openbare-vennootskappe. “Die uittredende hoof‑ uitvoerende beampte van Eskom, André de Ruyter, se onlangse opmerkings dat die $8,5 miljard Just Energy Transition-geld waarskynlik deur die ANC gesteel sal word, bevestig verder ActionSA se vermoedens dat bykomende geld aan openbare entiteite niks sal oplos nie tensy korrupsie trompop aangepak word, veral in die regerende party,” sê Trollip.