Die boodskap van die kieser was duidelik: hulle het gekies vir ’n groot en sterk midde. Die meer radikale linker- en regterflanke het as gevolg daarvan drasties steun verloor of hul belofte van sterk wins nie verwesenlik nie.
Tog is die kans groot dat die vorming van ’n nuwe kabinet ’n moeisame proses sal word. Die opvattings van die VVD en die PvdA oor fundamentele sake soos die rol van die owerheid, die markwerking in die ekonomie en die welsynstaat lê baie ver uiteen.
Eerstens was daar die groot verrassing in die persoon van die nuwe leier van die PvdA, Diederik Samsom. Bekend as ’n onstuimige en driftige politikus met ’n verlede as omgewingsaktivis by Greenpeace, het hy in alle opsigte ’n gedaantewisseling ondergaan en in tv-debatte rasioneel, ewewigtig en versoenend oorgekom. Hy het gelyk soos ’n toekomstige premier.
Die sittende premier, Mark Rutte, leier van die VVD, het nie ver agtergebly nie. Hy is ’n formidabele debatteerder, en die hele verkiesingstryd het vinnig net om hierdie twee gedraai. “Die stryd tussen die twee titane” en “Idols” het die koerantkoppe geskree. Dit is nou eenmaal die tyd van die soundbites en oneliners.
Ook interessant is dat Rutte as sittende premier nie gestraf is vir die feit dat sy kabinet binne twee jaar geval het nie. Iemand anders het egter wel die skuld gekry, Geert Wilders van die PVV.
En dit was ’n fundamentele fout. Die PVV – met Wilders as enigste lid en dus sonder ’n normale partystruktuur – het altyd gedy op die onvrede van die Nederlandse kiesers oor die multikulturele samelewing, die afbraak van die welsynstaat of die verhoging van die aftree-ouderdom.
Die party is eerder bekend om sy negatiewe kritiek as om sy oplosssings. Wilders se taktiek was altyd om ’n bepaalde doelwit uit te kies. Eers was dit die probleme rondom die Moslems, en tydens hierdie verkiesings was die vyand “Brussel” en die EU.
Maar dit het hierdie keer duidelik nie gewerk nie. Die kiesers het nie daarvoor geval nie; hulle het ook baie strategies gestem. In peilings het hulle byvoorbeeld aangegee dat aangesien niemand meer ná die mislukte onderhandelings met Wilders wou saamwerk nie, ’n stem vir hom dus ’n verlore stem sou wees.
Eintlik het hulle vir sekerheid en ’n stewige meerderheidskabinet gekies en teen onsekere avonture. Paradoksaal genoeg juis gevolg van hul pessimistiese siening oor die toekoms en ondanks die feit dat hulle nog steeds ontevrede is oor talle sake.
Dit plaas ’n groot verantwoordelikheid op Samson en Rutte om straks saam te werk, ondanks die groot verskille tussen hulle oor hoe die Nederlandse samelewing oor tien jaar moet lyk.
Ingrid Scholtz was redakteur van WêreldBurger, ŉ bylae van Die Burger. Sy en haar man, Leopold Scholtz, het in 2007 na Brussel verhuis waar hulle ŉ nuwe kantoor vir Media24 geopen het. Ingrid skryf dikwels vir wetenskaplike tydskrifte.