Die totale vervreemding van sy oorspronklike ideale en die gedienstige napratery van regeringspolitici deur die Uitvoerende Raad van die Broederbond blyk duidelik uit ’n studiestuk van Januarie 1981 aan afdelings getiteld “Die handhawing van spesifieke norme in ’n veelvolkige samelewing.” Saam met hierdie dokument is, ook onder datum Januarie 1981, ’n tweede stuk gesirkuleer getiteld “Verslag van die Taakgroep in verband met die vraag of wetlike beskerming ’n noodsaaklike voorvereiste vir die voortbestaan van die Afrikanervolk en die Blanke is.”
Dit is betekenisvol dat die Uitvoerende Raad na hierdie saak ondersoek laat instel het, omdat dit juis die refrein is wat in die afgelope jaar en meer gehoor is: die Afrikanervolk het nie meer wette nodig om sy voortbestaan as volk te verseker en sy lede te beskerm nie. En dan is dit gewoonlik daar­die skeidingswette wat ’n spesifieke rassebasis het, soos die Ontugwet, die Wet op Gemengde Huwelike, die Bevolkingsregistrasiewet, die Groepsgebiedewet, en die Wet op Afson­derlike Geriewe, wat in die aanvalsvisier van regeringspolitici en andere binne en buite die Broederbond kom.
In die verslag van die Taakgroep van die AB word onder meer die volgende wette gesiteer wat “gewoonlik as diskriminerend beskou word”: die 1913- en 1936-wette oor grondtoedeling aan Swartes; die Myn- en Werkewet van 1911 en 1956 wat sekere kategorieë werk vir Blankes reserveer; die Ontugwet, die Wet op Gemengde Huwelike, die Groepsgebie­dewet, die Wet op Aparte Geriewe en die Bevolkingsregistrasiewet.
Dit is veelseggend dat die Uitvoerende Raad ook die Kieswet siteer as een van die wette “wat gewoonlik met kleur- diskriminasie in verband gebring word.” Volgens die UR-stuk lui dit: “Die Kieswet beperk die stemreg vir die verkiesing van nasionale, provinsiale en munisipale owerhede tot Blan­kes bo 18 jaar. Nie-Blankes het egter met verloop van tyd ’n stemreg ten opsigte van die plaaslike besture verkry.”
Belangwekkend is ook die feitlik woordelikse herhaling van die liberale argument wat deesdae al hoe meer op die po­litieke, sosiale, kerklike, ekonomiese en ander terreine gehoor word waaxom hierdie skeidingsmaatreels nie meer geduld kan word nie en waarom alle diskriminerende maatreels van die wetboek moet verdwyn. Die stuk meld onder meer dat wet­like diskriminasie die basis vorm van “’n valse gerustheid en ’n gevaarlike uitgangspunt en geloof by die Afrikaner en Blan­ke dat sy identiteit beskerm is en dat die diskriminerende maatreëls ’n waarborg vir daardie gevoel van veiligheid is.” Daarby word dan gevoeg dat wetlike diskriminasie ’n situasie skep waarin mense op voorregte en bevoorregting aanspraak maak “op gronde anders as meriete, deugdelikheid en integriteit.”
Hierna volg die argument wat vandag ook die geliefkoosde argument in die linkse kringe, nie net in opposisiegeledere nie maar ook in regeringskringe, geword het. “Wetlike diskriminasie,” lui dit, “het onaanvaarbaar geword in die internasionale samelewing van volke, en gee direk aanleiding tot internasionale spanning, boikotte en sanksies, uitbanning uit wêreldliggame van sport, kultuur, gesondheid, ekonomie en politiek. Dit vorm die basis van die internasionale aanslag op Suid-Afrika, nie alleen van kommunistiese kant nie, maar ook van Wesmagte.”
Selfs die sanksiespook, wat deesdae so gereeld deur regeringspolitici gebruik word om die Blankes van Suid-Afrika te dwing tot aanvaarding van dinge wat vir hulle verwerplik is, word ook in die Broederbond-stuk gebruik. Saam hiermee word die terroristegevaar aangewend wanneer verklaar word: “Wetlike diskriminasie lei onder dié teen wie gediskrimineer word, tot bitterheid en vyandiggesindheid teenoor die sisteem en veral teenoor die Afrikaner wat daarmee vereenselwig word ... In ons situasie lei dit tot die Swart-Wit- polarisasie. Aksies wat daaruit voortspruit, is werkstakings, skoolboikotte, geweldpleging en uiteindelik georganiseerde terrorisme in al sy vorms. Die gevolg is die bedreiging van stabiliteit, ekonomiese ineenstorting, werkloosheid en anargie. Dit plaas die Afrikaner in ’n posisie van magteloosheid om te onderhandel en lei tot verlies van vertroue by die jeug, die kieser en die ondememer ... Dit hou ook nie rekening met die magsposisie wat die Afrikaner sedert 1948 danksy ’n suksesvolle beleid bereik het en wetlike beskerming dus onnodig maak nie.”
Dit alles klink baie bekend. Die keersy van die saak word egter sorgvuldig deur die Uitvoerende Raad verswyg. Die huidige toestand, waar al hoe meer onstabiliteit in die vorm van werkstakings, boikotte, werkloosheid, geweldpleging en dade van terrorisme voorkom ondanks ingrypende verande­rings in die stelsel wat ’n klompie jare gelede nog geheers het en ondanks verreikende toegewings om die Nieblankes tevrede te stel, word onverantwoord gelaat. Die aanvaarding van die linkse propaganda dat veranderings en toegewings die revolusie voorkom, word sonder enige bevraagtekening aanvaar, terwyl glad nie kennis geneem word van die teendeel wat gebeur en waarvoor die bewyse toenemend opstapel nie, naamlik hoe groter die veranderings en toegewings, hoe sneller en omvangryker die revolusie.
Met hierdie valse premise van die linkse propagandafabriek as basis, bevind die Uitvoerende Raad dat die “status quo” nie gehandhaaf kan word nie en stel dan drie alternatiewe waartussen gekies moet word: “Suid-Afrika as ’n eenheidstaat met Blanke heerskappy en allerlei vorme van diskriminasie om die posisie van die Blanke te beskerm en te waarborg, wat ’n klassieke konflikmodel is”; “Suid-Afrika as ’n eenheidstaat waarin alle diskriminasie onhoudbaar geword het en verwyder is — ’n situasie waarin die konflikmodel presies op ’n omgekeerde wyse voortgesit word ... “Die skepping van ’n Suider-Afrikaanse konstellasie van state in die vorm van ’n konfederasie waarin die samewerking en selfbeskikkingsreg van die gemeenskappe, gebonde aan die ruimtelike ordening van die volkere, die uitfasering van diskriminerende wetgewing moontlik maak.”
Ook dit klink alles bekend. Hierdie keuses, asof dit die enigste is, het in die laaste paar jaar die standaardargumente geword van regeringspolitici en andere wat al verder van die Afrikanerideale van mense soos Malan, Strijdom en Verwoerd weggedryf het. Dit is ook nie vreemd dat ’n organisasie soos die Broederbond hierdie “keuses” klakkeloos herhaal en gerieflik vergeet van standpunte en beginsels wat ’n klompie jare gelede nog geldig was en geesdriftig deur die Broeder­bond gepropageer is nie.
Die alternatief wat die Uitvoerende Raad voorskryf, is die konstellasiegedagte van die huidige bewindhebbers. Dat geen besonderhede van hierdie beleid nog bekend is en dat dit net ’n vaag omlynde begrip sonder enige inhoud is, maak nie vir die Uitvoerende Raad saak nie, solank dit net ’n middel is om “wetlike diskriminasie” te laat verdwyn. Die voorskrif van die Uitvoerende Raad lui dan ook: “Die laaste alternatief is dus die enigste wat dit moontlik maak dat wetlike diskriminasie kan verdwyn sonder dat dit tot ernstige onstabiliteit, konfrontasie en chaos lei.”
Om seker te maak dat die skeidingsmaatreëls verdwyn en dat die nuwe politiek dan uit so ’n nuwe toestand, vry van afdwingbare segregasie, sal ontwikkel, vra die UR dat die Regering ’n “deklarasie van voorneme ten opsigte van diskriminerende wetgewing” uitreik. Hierin, so lui die dokument, moet ’n “duidelike koersaanduiding en vaste doelwitte in sy politieke ontwikkeling” aangedui word. Dit behoort aan die verskillende volke “vrymoedigheid te gee om op ’n meer geloofwaardige wyse mee te werk aan die vorm waar­in die samewerking en selfbeskikking van volke gegiet word.” Met ander woorde, die afskaffing van die belangrikste skeidingsmaatreëls is die voorwaarde vir mede-seggenskap aan die politieke ontwikkelinge.
’n Mens kan tereg vra: Wat bly oor wat nie onderhandelbaar is nie as die belangrikste sluitstene van die volksbestaan, soos beliggaam in daardie wette wat die Uitvoerende Raad self noem, vernietig is?
Nadat die Uitvoerende Raad die voorskrifte uitgereik en riglyne neergele het op ’n wyse wat geen twyfel by die gewone lid kan laat wat die rigting moet wees waarin beweeg moet word nie, kom hy dan aan die einde van die stuk met vier vrae aan die hand waarvan kommentaar gelewer kan word. Die vrae herinner baie aan die soort vrae wat deesdae aangetref word in die toenemende gier van sosiologiese ondersoeke en meningspeilings na enige ding onder die son.
Eers word vooraf pertinent gestel dat die handhawing van skeidingsmaatreels gevare inhou en dan word die gewone AB-lid gevra: “Hou beskermende of diskriminerende wette, “maatreëls van die aard in die studiestuk genoem, vir die Afrikaner en Blanke gevaar in deurdat dit ’n valse gevoel van sekuriteit skep?” Net so ook met die “status quo”-kwessie. Eers word gestel dat die “status quo” nie gehandhaaf kan word nie en dan word gevra: “Is die status quo waama in die stuk verwys word, onhoudbaar?” En nadat die “alternatief” voorgeskryf is omdat besluit is dat die “status quo” nie gehandhaaf mag word nie, lui die tweede deel van die voorafgaande vraag: “Indien nie, watter alternatief behoort nagestreef te word?” Net so ook met die “deklarasie van voorneme”. Nadat voorgeskryf word wat die inhoud van so ’n “deklarasie” moet wees, word die AB-lid gevra: “Indien u saamstem dat ’n deklarasie van voorneme die lig moet sien, gee u mening oor die moontlike inhoud.”
Dit klink kompleet soos ’n leerling wat ’n begripstoets aan die begin van sy hoërskoolloopbaan moet beantwoord.
Dit moet onthou word dat hierdie AB-stuk in Januarie 1981, vier maande voor die algemene verkiesing van 29 Ap­ril, gesirkuleer is. Daarom is die vierde en laaste vraag in die dokument aan AB-lede belangrik: “Is daar ’n Blanke weerstand teen sogenaamde wegbeweeg van beskermende maat­reëls? Omvang? Hoe kom dit navore? Watter aandagverg dit?” Of die reaksie van AB-lede op hierdie vrae enigiets te doen gehad het met die vervroeging van die verkiesing, is nie bekend nie. Dat die Blanke weerstand teen die Regering se aftakeling van skeidingsmaatreels en die bevordering van in­tegrasie tussen Blank en Nieblank egter ’n geweldige ontnugtering vir die Uitvoerende Raad moes wees, net soos wat dit vir die Regering was, is gewis.
Dit word bevestig deur die feit dat op ’n Sentrale Ko- miteevergadering op 22 September 1981 in Johannesburg die voorsitter van ’n AB-afdeling gerapporteer het dat hy dieselfde dag deur ’n senior amptenaar van die UR by die AB-hoofkantoor meegedeel is dat die UR baie bekommerd is oor die groot uitvloei van HNP-lede uit die Broederbond. Hy het op die vergadering gerapporteer dat hy deur die se­nior amptenaar meegedeel is dat die UR op ’n heeltemal nu­we hantering van die saak besluit het en dat ’n studiestuk daaroor voorberei word. As ’n AB-lid by die HNP aansluit, sal die 1972-onderneming van disassosiasie met die HNP nie meer teen so ’n lid toegepas word nie. In ’n broederlike gesprek sal aan hom gevra word of hy nog bereid is om die Afrikanersaak te dien en as die antwoord positief is, sal sy lidmaatskap van die Broederbond nie in gedrag kom nie.
Die begeleidende AB-stuk van Januarie 1981, is getiteld “Die handhawing van partikuliere norme in ’n veelvolkige samelewing” en handel oor “die neiging van die Afrikaanse gemeenskap om sy norme op andere af te dwing.” Wat betref die “norme op die politieke terrein”, word dit gestel dat die belangrikste waardes wat die politieke lewe van Suid-Afrika sedert 1652 oorheers, die volgende insluit: die besef van andersoortigheid van verskillende kultuurgroepe; die beskawingsverskille tussen die verskillende bevolkingsgroepe, en die noodsaaklikheid om hierdie veelvuldigheid op een of ander wyse in die politieke en maatskaplike lewe te akkommodeer.
Dan word verklaar dat die “Nasionale regering” die oplossing vir hierdie probleem gesien het in ’n permanente en totale skeiding van die verskillende “rasse” (in aanhalingstekens). Die politieke sisteem van konsekwente apartheid, lui dit verder, het egter nie rekening gehou met veral twee belangrike sake nie:
(1) die feit dat die ekonomie van Suid- Afrika en deels ook van Suider-Afrika ineengestrengel is en dat die lede van verskillende bevolkingsgroepe weens die werking van ekonomiese kragte mekaar altyd in die werkplek sal ontmoet: en
(2) die feit dat elke mens en groep deur ’n hiërargie van behoeftes aangespoor word om na ’n steeds beter bedeling te streef. Deur hierdie strewe en die geleidelike verwesenliking daarvan word beskawingsverskille verklein, word die wedersydse aanvaarding deur mense van uiteenlopende groepe makliker en word die sosiale en ekonomiese mobiliteit verhoog met die gevolglike bevordering van die begeerte na vrye assosiasie tussen gelykes.
Die feit dat die woord ras in aanhalingstekens gebruik word, is veelseggend. Hier het ’n mens te doen met ’n herhaling van die liberalistiese konsep, wat in die afgelope dekade en meer in Suid-Afrika uitgeslaan het, dat ras as onderskeidingsfaktor moet verdwyn en dat beskawingspeil en ekonomiese status die enigste onderskeidingsfaktore moet word. Vroeër is reeds daarop gewys dat met die toelating van al hoe meer mense uit die sakewêreld tot die Broederbond, die AB se waardes verbuig is om by dié van die geldsoekers aan te pas. Hier word dit duidelik geillustreer.
Die stuk lui voorts dat die Afrikaner in sekere opsigte op politieke gebied nog nie geslaag het in sy poging om die omvattende apartheidskonsep “as ’n meganisme vir sinvolle maatskaplike en politieke ordening aan die ander bevolkingsgroepe in Suid-Afrika en aan die wêreld te verkoop nie”. Die rede, aldus die opstellers, is die gevolg van die feit dat dit met wetlike dwang en sonder die samewerking van die ander bevolkingsgroepe daarby betrokke, gedoen is.
Vervolgens slaan nog ’n faset van die huidige liberalistiese denke deur, naamlik dié van die “open society”. Suid-Afrika is, of moet ’n “ope gemeenskap” word en in so ’n “ope gemeenskap” moet die politieke verwagtinge van die Nieblankes “geakkommodeer” word. En die enigste manier om dit te doen, is om die bestaande Blanke politieke bestel te verander sodat die Nieblankes daarby ingetrek kan word.
Eers word dit soos volg in woorde ingeklee: “Op die poli­tieke terrein is dit belangrik om in gedagte te hou dat die modernisering van ’n samelewing op ekonomiese, maatskaplike, opvoedkundige, professionele en arbeidsterrein en die skepping van geleenthede vir persoonlike uitlewing op hierdie gebiede, ook meebring dat politieke strukture verstel moet word om by die hoër verwagtings van die bevolking aan te pas. Dit is juis die betekenisvolle van die afsonderlike ontwikkelingskonsep teenoor algehele integrasie dat dit ’n ope sisteem is. Hierdie openheid en onafgehandeldheid sal benut moet word om nuwe uitlaatkleppe vir die politieke ambisies van Suid-Afrika se ontwikkelende volkere te skep.”
Die geval van die Sjah van Iran word as voorbeeld aangehaal en die politieke wyshede van niemand minder as die Amerikaanse liberalis, Henry Kissinger, word gesiteer nie. “Die wyse heerser,” lui dit, “is hy wat begryp dat ekonomie­se ontwikkeling met hom saamdra die imperatief van die bou van nuwe politieke instellings om die groeiende kompleksiteit van sy gemeenskap te akkommodeer.”
Nog eens is dit duidelik hoe die waardes en norme van die geldmanne in die Broederbond oorheersend geword het en hoe die tradisionele waardes van die AB al hoe meer vervorm is om daarby aan te pas. Is dit dan nog verbasend dat Viljoen, die vorige AB-voorsitter, in Desember 1978 in ’n beeldradio- onderhoud verklaar dat hy die moontlikheid van een mens een stem as ’n politieke oplossing in die toekoms nie heeltemal uitsluit nie?
Die argumente wat teen die Ontugwet en die Wet op Gemengde Huwelike in die AB-stuk geopper word, is presies dieselfde as wat in die afgelope paar jaar uit die liberale kringe gehoor is: Wat as vernederend en diskriminerend beskou word, is die feit dat slegs ontug waarby Blank en Nieblank betrokke is en nie ook Nieblankes of Blankes onderling nie, by wetgewing strafbaar gemaak word, asof ontug tussen Nieblankes onderling nou werklik die liberaliste bekommer. Gemengde huwelike kan in Suid-Afrika hartseer gevolge meebring. Die probleem is dat so ’n huwelik êrens moet “woon” en dat die produkte van ’n gemengde huwelik in die reeds gekompliseerde Suid-Afrika ’n heenkome moet kry, word geskryf.
Maar dan laat die opstellers die aap uit die mou wanneer hulle sê: “Van die ernstigste kritiek wat op die twee stukke wetgewing ingebring kan word, is egter die feit dat dit ’n bepaalde groep teen verbastering wil beskerm. Dit is ’n doelwit wat nêrens elders met wetgewing nagestreef word nie en druis in teen alle norme van die geemansipeerde liberale beskawing.”
Dit is dus, volgens die UR-stuk, ’n sonde om deur wetgewende maatreëls ’n volk teen rasseverbastering te beskerm omdat die geemansipeerde liberale beskawing dit nie wil hê nie. Maar dan word gerieflik geswyg oor hoe hierdie “geëmansipeerde liberale beskawing” vandag lyk en wat die norme en waardes van hierdie beskawing is.
Hoe oppervlakkig die UR-stuk hierdie saak van soveel lewensbelang benader, blyk in die slotbevinding van die opstellers: “Hier moet klaarblyklik gekies word tussen die mindere van twee euwels: die verbastering wat die wetgewing wil voorkom, maar tot nog toe ook nie kon verhoed nie, en die kritiek wat die Regering en spesifiek die Afrikaner moet verduur. Dit skyn gerade te wees om wetgewing met ’n diskriminerende basis te verwyder en die swakkeres wat die beskerming van die wetgewing nodig het, langs ander weë te bearbei of te beheer. ”
Die onderwys – vervolg...