Doodsvrees vir korrupte kollegas dryf polisiekaptein na Zambiese vlugtelingkamp
Doodsvrees vir korrupte kollegas dryf polisiekaptein na Zambiese ...
'n Durbanse kaptein in die polisie was vier maande lank in die buiteland uit vrees dat 'n groep misdadige kollegas wat hy aan die kaak wou stel, hom om die lewe sou probeer bring, skryf JACQUES PAUW.
'N SUID-AFRIKAANSE polisiekaptein van Durban het in 'n vlugtelingskamp in Zambië opgeëindig nadat hy glo vir sy lewe moes vlug. Hy sê 'n bende polisiemanne wat hy aan die kaak wou stel, wil hom doodmaak.
Die 58-jarige kaptein Mpiwa Jabulani Myeni het in Desember verlede jaar politieke uitgewekene-status van die Verenigde Nasies in Zambië ontvang en is saam met vlugtelinge van Burundi, Rwanda en Kongo in 'n kamp geplaas.
Myeni sê hy moes uit Durban padgee ná dreigemente teen sy lewe en 'n aanslag op hom in sy polisiewoonstel. Hy het drie maande in Gauteng geskuil en onder meer in 'n veilige huis van die ANC gebly.
Hy het twee ontmoetings gehad met die minister van polisie, Bheki Cele, en die gewese waarnemende kommissaris van polisie, lt.genl. Sindile Mfazi, waartydens hy glo 'n dossier oor die polisiekorrupsie aan hulle oorhandig het.
Cele het na bewering gesê die korrupte polisiemanne "hoort binne" en onderneem om die korrupsie uit te roei.
Myeni is beveel om in die polisiebarakke in Pretoria te bly terwyl die saak ondersoek word. Hy sê hy het vergeefs gewag dat iets gebeur. Niks het gebeur nie. Niemand is toegesluit nie.
Lewe in gevaar
Myeni, 'n polisieman van 25 jaar met 'n vlekkelose rekord, sê Cele sowel as Mfazi het hom uiteindelik beveel om terug te rapporteer na Durban. Hy het egter geglo sy lewe is daar in gevaar.
Myeni wil tot vandag weet: "Hoekom wil die minister my dood hê?"
Hy het op 'n vliegtuig Zambië toe geklim. Daar het hy by die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Vlugtelinge aangemeld en gesê: "Ek is 'n kaptein in die Suid-Afrikaanse polisie. My lewe in my land is in gevaar en niks werd nie. Niemand wil my help nie. Ek het hulp nodig."
Cele het vandeesweek erken dat hy 'n ontmoeting met Myeni in Luthuli-huis in Johannesburg gehad het. Hy sê hy het die saak laat ondersoek, maar dat Myeni se vrese "ongegrond" was. Die minister het nie uitgewei oor die ondersoek na die beweerde polisiebende nie.
Brig. Vishnu Naidoo, polisiewoordvoerder, het Myeni se ontmoeting met Mfazi bevestig en gesê die polisie het 'n bedreigingsbepaling gedoen en bevind dat Myeni se lewe geensins in gevaar was nie.
Myeni was in 2013 'n aflosbevelvoerder by die KwaMashu-polisiekantoor toe hy verslae ontvang het dat 'n groep van ses of sewe polisiemanne by ernstige misdade soos rooftogte, afpersing en korrupsie betrokke was.
Hy het selfs 'n verslag ontvang waarvolgens van die polisiemanne 'n groep hostelbewoners met 'n bebloede lyk in hul voertuig voorgekeer het, maar omgekoop is om die mans verder te laat ry. Myeni het 'n saak in KwaMashu geregistreer (CAS 54/10/2013) en beëdigde verklarings daaroor gekry van onder andere 'n ooggetuie wat 'n lid van die polisie was.
Een van die lede van die polisiebende het dié ooggetuie in Myeni se teenwoordigheid met 'n pistool gedreig, maar Myeni het hom ontwapen en laat aankla. Die getuie is daarna skielik na Kwahuku verplaas.
In die loop van die volgende maande en jare het Myeni vergeefs probeer om die polisie te kry om teen die bende op te tree. Hy het onder meer voorleggings gedoen aan die provinsiale kommissaris, lt.genl. Mmamonnye Ngobeni, en die destydse minister van polisie, Nathi Mthethwa.
Albei het ontvangs van die voorlegging erken. Mthethwa het gesê die saak is verwys na die destydse kommissaris van polisie, genl. Riah Phiyega, maar hy het niks verder van die saak gehoor nie en die polisiebende se bedrywighede het voortgeduur.
Myeni blameer die gebrek aan aksie grootliks op die polisielede se bevelvoerder, 'n kolonel. Hy het glo geweier om enige aksie teen hulle te neem.
Myeni sê daar was soveel dreigemente teen hom en die antagonisme by die werk was van so 'n aard dat hy 'n oorplasing na Durban-Sentraal gevra en gekry het.
Toe, in September 2017, is die voorlegging wat hy in 2013 aan Mthethwa gedoen het, aan die media laat lek.
Joernaliste het hom gekontak en hy het met hulle gepraat op voorwaarde dat hy nie geïdentifiseer word nie. Die Daily News, die Daily Sun en die SABC het onder meer berig oor die korrupte polisiemanne by die KwaMashu-kantoor en die pogings om hul wandade toe te smeer.
Myeni is daarvan verdink dat hy die verslag laat lek het en die dreigemente het van voor af begin. Dié keer is hy gewaarsku dat hy "soos 'n hond gaan vrek".
Hy het besef dat hy net veilig sou wees as die bendelede vervolg en uit die polisie geskors word. In September 2017 het hy sy dossier oor die saak aan oudpres. Jacob Zuma gestuur. Zuma se kantoor het op 17 September teruggeskryf en gesê die dossier is gestuur aan die minister van polisie in daardie stadium, Fikile Mbalula.
Genl.maj. Bernnet Nxabela en brig. ZO Kunene van die polisie in KwaZulu-Natal het Myeni se bewerings ondersoek en het in November 2017 aanbeveel dat 'n bevelvoerder van die KwaMashu-kantoor, 'n kolonel, van wangedrag aangekla word. Hulle het ook aanbeveel dat 'n adjudant-offisier – volgens Myeni een van die bendelede – vervolg word omdat hy onder meer van die ondersoeke gekelder het.
Myeni is in Februarie 2018 departementeel vervolg omdat hy na bewering die inligting aan die media laat uitlek het. Hy is onskuldig bevind, onder meer omdat dit "beskermde openbaarmakings" was, uit lojaliteit gedoen is en op feite gegrond was.
Die kolonel en die adjudant-offisier is nooit vervolg nie.
Toe raak dit erger
Ná die departementele verhoor het die dreigemente van voor af begin, dié keer nog erger. Op 16 Junie verlede jaar het swaar gewapende polisiemanne – vermoedelik lede van die taktiese reaksiespan – by sy polisiewoonstel ingebars waar Myeni, sy vrou en sy kinders geslaap het.
Hulle het volgens Myeni geweier om hulself te identifiseer, het nie 'n lasbrief gehad nie en wou nie sê hoekom hulle daar was nie. Hy sê een van die polisiemanne het hom op die grond gegooi, 'n R5-geweer teen sy oor gedruk en gevra: "Waar's die dwelms?", en "Waar's die foreigners?"
Die polisiemanne is so skielik weer weg as wat hulle opgedaag het. Myeni het dié aanval as 'n waarskuwing gesien en 'n klag oor die voorval ingedien, maar geen terugvoering gekry nie. Hy sê die kolonel was in dié tyd openlik vyandig teenoor hom en het hom keer op keer gewaarsku dat "sy tyd gekom het" wanneer hulle mekaar gesien het.
Myeni beweer daar was 'n week later nóg 'n voorval, toe twee karre hom van die pad probeer dwing het. Hy het vir sy lewe gevrees, reëlings vir sy vrou en kinders getref en is op dieselfde dag Johannesburg toe, waar hy wou probeer om by pres. Cyril Ramaphosa vir hulp te vra.
Myeni het by die ANC in Luthuli-huis in Johannesburg ingestap en uiteindelik by die veiligheidsdepartement uitgekom. Nadat hy vir hulle vertel het wat met hom gebeur het, het hulle ingestem om hom te beskerm terwyl hulle 'n ontmoeting met die minister van polisie vir hom sou probeer reël.
Hy sê hy het uiteindelik vir drie maande in 'n veilige huis van die ANC gebly en onder meer 'n ontmoeting gehad met die adjunk-sekretarisgeneraal van die organisasie, Jesse Duarte.
Hy het Cele die laaste week in Julie en die eerste week in Augustus verlede jaar gesien, wat twee en 'n half maande later uitgeloop het op die minister se bevel dat hy na Durban moes terugkeer.
Ná Cele se bevel het Myeni gaan hulp soek by die kommissaris se kantoor, waar hy met Mfazi gepraat het en glo onder meer gepleit het vir 'n verplasing na 'n ander provinsie. Hy het net twee jaar diens voor sy aftrede gehad.
Mfazi het toegelaat dat Myeni in die polisiebarakke in Pretoria woon terwyl hy na die saak gekyk het, maar het uiteindelik laat weet die minister se besluit was finaal. Myeni moes terug Durban toe.
Myeni het besluit om nie dié kans te vat nie. Hy het sy vrou en ses kinders in sy broer se sorg gelaat en 'n vlug na die Zambiese hoofstad, Lusaka, gehaal. Met sy aankoms op die Kenneth Kaunda-lughawe op 14 Desember verlede jaar het hy na 'n doeanebeampte gestap en gesê hy wil om politieke asiel aansoek doen.
Die volgende dag het die Zambiese owerhede hom oorhandig aan amptenare van die Verenigde Nasies se Hoë Kommissaris vir Vlugtelinge (UNHCR).
Hulle het sy aansoek en getuienis bestudeer en twee dae later is vlugtelingstatus met "spesiale beskerming" aan hom toegeken. Hy is in die Makene-kamp buite Lusaka geplaas.
Die Zambiese regering wou hom hierna skuif na die Meheba-kamp in die noordweste van Zambië, maar hy het besluit om terug te keer na Suid-Afrika. Vier maande nadat hy die land verlaat het, het 'n bus hom in Kaapstad afgelaai.
Hy is vasbeslote dat hy nie sal terugkeer na KwaZulu-Natal nie, maar besef dat hy een of ander tyd weer vir diens sal moet aanmeld. Hy het in Oktober verlede jaar laas 'n salaris gekry en sy vrou en kinders het hom dringend nodig.
Myeni is amptelik nog'n lid van die polisie, maar brig. Naidoo het gesê daar sal 'n ondersoek teen hom wees omdat hy sonder verlof afwesig was.