So breek Boeta se 12de skooljaar na ’n lang en uitgerekte geboorte uiteindelik aan. Sus is in graad 10 vanjaar en is toegerus met ’n nommerpas vakkeuse wat haar by haar laerskoolmaats in die klas plaas, terwyl Ouboet al vir 18 maande opgeskop in die buitekamer lê en werk aan sy droomrekenaarspeletjie wat miljoene gaan inbring. Pa en Ma het dikwels woorde agter hul geslote slaapkamerdeur oor Pa wil hê hy moet werk soek. Ma is oortuig hy is depressief en blameer Oupa se erflating vir sy onrealistiese keuse van ingenieurswese. Die bierbottels wat die vullisdrom omring, word nog deur almal geïgnoreer. Enigiets hiervan wat vaagweg bekend klink?
Of is daar ’n ander waarheid? Die onderwysers is reeds weke lank besig met aanpassings sodat die matrieks in ’n potensieel verkorte skooljaar betyds deur die sillabus sal kom en hopelik die resep van vorige jare suksesvol sal herhaal. Die skool en provinsie se uitslae sal voorspelbaar na aan so suksesvol soos verlede jaar wees met ’n punte-aanpassing hier en daar.
So word die matriekbrug onsigbaar gerestoureer en skuif universiteite ’n paar ekstra pilare in die vorm van toelatingstoetse onder die geroemde brug in. Dit is landwyd gestandaardiseer en niemand se universiteit word verneder nie. Ons is gerusstellend in dieselfde bootjie wat binne ’n paar jaar in ’n enkelkano gaan verander. Intussen het die arbeidsgrond rondom die brug erg onder ekonomiese terugslae, tegnologiese ontwikkeling en globalisering weggespoel en staan die matriekbrug vir baie hoog en droog op ’n kaal vlakte van werkloosheid.
Terwyl sommige ouers vertrou op universiteite se integriteit en vermoë om hul kinders vir ’n suksesvolle loopbaan voor te berei – dis nou vir die 15% van 850 000 wat wel kwalifiseer – maak die res hulle gereed om hul volwasse skoolverlater vir ’n onbepaalde tyd te bly huisves terwyl hulle kelner speel en hulself medikeer vir angsvlakke wat hulle aan die noodlot en politici toeskryf.
Die slegte nuus is egter dat hierdie wêreld van werk juis nuut genoem word omdat die definisies van werk, beroep en loopbaan intussen verander het. John Vervaeke is van mening dat ons reeds dekades lank in ’n betekeniskrisis vasgevang is – vandaar die eksponensiële groei in voorskrifmedikasie vir tienerangs en -depressie. Waar jy voorheen ’n voorspelbare loopbaanroete kon volg vanaf die keuse van jou graadkursus tot jou aanstelling in ’n vaste en verwante betrekking, is baie minder as die helfte van gegradueerdes se eerste betrekking in lyn met hul kursus. Skielik word internskappe en gap-jare gewild en jy leer vaardighede wat mens onder die wakende oog van ’n mentor opdoen en binne ’n beperkte tyd tot blootstelling aan moontlike droomrolle in die arbeidsmark lei. Stadig raak ouers en kinders bewus van die vraag na die vermoë om toe te pas wat jy geleer het en nie net hoe goed jy gedoen het in Biologie en Verbruikerstudie nie. Die vaardigheidsprofiel van die toepaslik toegeruste skoolverlater blyk by nadere ondersoek ’n balans te wees tussen kognitiewe vaardighede, emosionele intelligensie en oordraagbare tegnologiese vaardighede. Tot onlangs het die skool net verantwoordelikheid geneem vir die mate waarin jy kognitiewe vaardighede, soos deur Bloom in sy taksonomie beskryf, kon implementeer.
Skielik hoor jy dat ’n mens nie meer iets word nie en dat die vraag eerder is wat jy eerste gaan doen. ’n Sogenaamde "portfolio career" en beplanning vir toevallige geleenthede wat na jou kant toe mag kom maak nou deel uit van beroepsteoretici se verskuifde paradigmas kongruent aan ’n snelveranderende tegnologies gedrewe en geglobaliseerde wêreld. As ’n beroepskeuse vroeër met die koop van ’n motor vergelyk sou kon word, sou dit van so ’n aard wees dat jy kon seker maak dat jy in ’n voertuig klim waarop jy vir ’n leeftyd kan staatmaak indien jy verstandig kies en toetse dit bevestig, het ’n viertrekvoertuig nou ’n meer gepaste metafoor geword.
Matrikulante en gegradueerdes gaan nou ’n ander ingesteldheid ten opsigte van studieskuld en bestuursvaardighede moet hê, selfs en veral voordat hulle die wildernis van ’n voortdurend veranderende wêreld van werk betree. Jou netwerk van kontakte gaan jou dalk ’n rol in die konvooi gee, maar jy is op jou eie as die roete voltooi is en ’n volgende projek gevind moet word. Pa en Ma gaan jou telefonies kan sê hoe iets werk as jy vasval, maar hulle is grootliks gediskwalifiseer om ’n rol te speel in jou suksesvolle rit oor onbekende terrein. Gelukkig sal dit beter word oor tyd of in jou latere projekte, in dít wat in retrospek eendag as ’n portfolio career sal bekendstaan. Gesien hoe genotvol was die Voetspore-span se reünie en terugblik op verskillende toere?
Uiteindelik gaan dit eenvoudig oor ’n aktiewe betrokkenheid by en aanvaarding van die uitdaging waarin julle as tieners genadiglik nou julle eie standaarde stel. Saam met die vryheid om ’n eie toekoms uit te kerf gaan noodwendige onsekerheid. Aanvaar dit as gegewe. Begin net!