PressReader - Weg! Platteland: 2015-06-01 - ’n Harts­tog vir vrug­te
’n Harts­tog vir vrug­te
Om Anton Roux dop te hou ter­wyl hy sy kor­da­te snoei­mes­sie in­span soos hy deur die boor­de van Ba­by­lon­sto­ren be­weeg, is om jou te ver­kyk aan ie­mand wat dui­de­lik sy am­bag be­mees­ter het. Dis ’n uit­da­ging om dié be­drieg­lik een­vou­di­ge, sens­vor­mi­ge stuk­kie toerusting kor­rek te han­teer, en die mees­te a­ma­teurs is by­na ge­waar­borg om dit te ver­brou én dalk nog met ’n be­bloe­de vin­ger te ein­dig.
Vir ge­wo­ne sterf­lin­ge soos ons is ’n snoei­skêr die beste en een­vou­dig­ste wa­pen, maar wa­re vrug­te­mees­ters span dié mes in vir k­lein pre­si­sie­ta­kies. Anton se bruin­ge­bran­de, eel­te­ri­ge vin­gers – van­weë har­de werk – han­teer sy mes so lig en ge­mak­lik soos wat ’n ge­vier­de vi­o­lis tus­sen die no­te sy in­stru­men­te teen sy sla­pe laat rus.
Ter­wyl hy in sy net­jies ge­stryk­te je­ans en hemp – en co­w­boy­hoed op die kop – in die paad­jies tus­sen die boor­de af­stap, laat k­lin­gel dié 75­ja­ri­ge snoei­ve­te­raan ’n blik­em­mer met sy ge­reed­skap: snoei­skê­re, ’n vou­saag en die se­ël­mid­del wat hy op die snoei­won­de ge­bruik. In die em­mer is ook ’n paar ryp prui­me.
Anton is die af­ge­lo­pe ses jaar se­dert Ba­by­lon­sto­ren se in­wy­ding die in­wo­nen­de vrug­te­kon­sul­tant op die plaas. Waar het hy al­les oor die kweek en nuk­ke van vrug­te­bo­me ge­leer?
“Ek het my­self ge­leer,” ant­woord hy. “Ek was daag­liks by die prak­tie­se as­pek van vrug­te­ver­bou­ing be­trok­ke.”
Anton is as ’t wa­re ge­bo­re om mal te wees oor vrug­te. Sy pa was die plaas­ ’n skuur met ’n hoë pla­fon by Ba­by­lon­sto­ren oop­slaan. Op die ver­geel­de blad­sye het hy aan­te­ke­nin­ge in blou ink ge­maak oor die voort­plan­ting van “Die Per­ske, “Die Ap­pel” en “Die Ta­fel­druif”. Die hoof­let­ters is met rooi ink ver­sier en hand­ge­te­ken­de vrug­te word in kleur op die on­der­skeie blad­sye weer­ge­gee. Nou­keu­ri­ge pot­lood­sket­se dui pre­sies
’n crè­che, skool en an­der ge­rie­we vir die plaas­wer­kers ge­ves­tig – dit was baie on­ge­woon daar­die tyd.
Ná 19 jaar van prak­tie­se er­va­ring in Fi­ne se ap­pel­koos­, nek­ta­rien­, per­skeen pruim­boor­de is Anton aan­ge­stel as die klas­se­rings­be­stuur­der vir die Krom­ri­vier­ap­pel­ko­ö­pe­ra­sie, be­ter be­kend as Krom­co. Dit was des­tyds een van die groot­ste koöperasies in die om­ge­wing (jy kan dit nie mis­kyk as jy met die N2 op die groen hoog­land van El­gin­gra­bouw ry waar boor­de die pad vir ki­lo­me­ters om­soom nie). Dees­dae is dit ’n vrug­te­ver­pak­kings­reus. Hier was Anton in be­heer van die ge­hal­te­be­heer van die ap­pels wat vir die plaas­li­ke en uit­voer­mark be­stem was.
Ná Krom­ri­vier het nog ’n ko­ö­pe­ra­tie­we skof by Vil­liers­dorp se Vy­e­boom­ko­ö­pe­ra­sie ge­volg (en dit het niks te ma­ke met vye nie!) waar Anton die pro­duk­sie­en teg­nie­se be­tuur­der was en nou saam met die wer­kers ge­werk het. Hy het in 1998 af­ge­tree – dis nou as ’n mens sy woe­li­ge le­we hoe­ge­naamd af­tree kan noem. Skie­lik het Anton die ge­leent­heid ge­had om sy dro­me na te jaag.
An­ders as wat ’n mens sal ver­wag van ’n kind van die ap­pel­hoog­land – of mis­kien juis om­dat hy ge­bo­re is op ’n plek waar die nag­te maar koel raak – het dié vrug­te­mees­ter ’n pas­sie vir die ek­so­tie­se ont­wik­kel, vir tro­pie­se en sub­tro­pie­se lek­ker­nye wat eer­der tuis is in die hit­ti­ge Paarl of die laag­land van Gra­bouw. Anton se k­we­ke­ry op So­mer­set­wes is te­ke­nend van hoe dié plan­te en hul­le ver­bou­ing hom fas­si­neer. Sy uit­ge­brei­de rei­se om dié plan­te te be­kom het die voor­raad in die k­we­ke­ry aan­ge­help: Daar is a­vo­ka­do’s, vla­ap­pels, da­del­palms, gra­na­te, man­go’s, mis­pels, pa­pa­jas en ster­vrug­te (ca­ram­bo­la’s).
Of hoe klink ’n gua­va­dil­la of ’n ba­na­na­dil­la vir jou? Geen pro­bleem nie. Anton kweek dit.
Hy is ook op ’n an­der mis­sie: “Ek wou nog al­tyd ou­er vrug­te­soor­te en ­kul­ti­vars wat be­sig is om uit te sterf, ver­sa­mel en van uit­ster­wing red.” Anton het by­voor­beeld steg­gies van die eer­ste saf­fraan­peer wat Jan van Rie­beeck na die Kaap ge­bring het. Die nu­we pe­re groei nou op Ba­by­lon­sto­ren (die oor­spronk­li­ke boom is steeds in die Kom­pan­jies­tuin te sien, nou af­ge­sper met ’n smee­ys­ter­hei­ning). Hy het ook een­keer ’n steg­gie van ’n u­nie­ke per­ske­boom van die Gam­kas­kloof in die Swart­berg be­kom waar ’n trek­boer dit nog ge­saai het. Hy het dit toe op ’n an­der per­ske ge­ënt so­dat dit be­houe kan bly.
Anton is dees­dae ’n kon­sul­tant vir groot his­to­rie­se tui­ne wat er­fe­nis­kul­ti­vars wil kweek en be­waar, en hy reis graag na ou pla­se en hui­se in sy soe­ke na al die vrug­te wat hom bly ont­wyk. Hy bied ook pri­va­te werk­ses­sies of ses­sies by Ba­by­lon­sto­ren aan waar hy men­se die fy­ner kun­sies van snoei, es­pa­lier en dwerg­vrug­te­bo­me leer. En dalk ook die kuns om nié die pas te ver­slap nie...
“Ek is van kleins af ’n y­we­ri­ge vo­ël­ky­ker, en die aal­wyn­hoe­kie in my pa se tuin het al­tyd ge­we­mel van vo­ëls. Al wat ons kon saam­neem toe ons in 1964 na­der aan die sko­le moes trek, was aal­wy­ne. Ons het hul­le in die grond ge­steek in die nu­we tuin – en hul­le het som­mer die eer­ste win­ter al ge­blom. Ek het van o­ral af aal­wy­ne met my fiets be­gin aan­ry. Eers wou ek net sui­wer spe­sies ver­sa­mel, maar die kruis­gog­ga het my op u­ni­ver­si­teit ge­byt, en met die in­spi­ra­sie van ou ken­ners soos At Koe­le­man, Hans Jou­bert en Ga­wie Ded­nam was daar geen keer nie. Ek is al 40 jaar be­sig met aal­wyn­krui­sings.” “Aal­wyn­hi­brie­de of ­krui­sings kom taam­lik al­ge­meen in die na­tuur voor. Die groot voor­deel van dié hand­ge­maak­te krui­sings is dat die ou­er­plan­te én die af­stam­me­lin­ge ge­se­lek­teer kan word vir blom­pres­ta­sie, iets wat hul­le kop en skou­ers bo hul­le natuurlike broers laat uit­staan. Die feit dat som­mi­ge ge­ne wat nooit in die na­tuur by­me­kaar kan kom nie, wel met hand­ge­maak­te krui­sings ge­kom­bi­neer kan word, sorg ook vir ’n aan­sien­li­ke voor­sprong. Par­ty men­se ver­kies om sui­wer (wil­de) aal­wyn­spe­sies aan te plant, maar baie van hier­die plan­te ver­eis baie spe­si­fie­ke groei­toe­stan­de en is boon­op moei­lik om te be­kom. Daar­teen­oor groei aal­wyn­krui­sings vin­ni­ger, blom gou­er en ster­ker, is be­ter aan­ge­pas vir tuin­toe­stan­de en het ook ’n lan­ger blom­sei­soen. Heel­wat wil­de po­pu­la­sies is on­der druk, al is die spe­sie self nog nie be­dreig nie. Die ver­ant­woor­de­li­ke keu­se vir tui­niers is aal­wyn­kul­ti­vars pleks daar­van om plan­te uit die na­tuur te ver­wy­der. Deur baie ja­re se tyd­sa­me ve­ge­ta­tie­we ver­meer­de­ring het Sun­bi­rd nou by die 150 aal­wyn­kul­ti­vars – al­mal krui­sings.” “Al­oe ‘Ber­ry Sor­bet’ is een van die vroeg­ste blom­ge­wers in die win­ter­tuin – hul­le sei­soen kan strek van A­pril tot ein­de Ju­lie. Om­dat daar dan nog heel­wat groen in die tuin is, ver­toon die groot hel­der­rooi tot pienk blom­me be­son­der op­val­lend. Dit is ’n mid­del­slag­tot groot plant wat op ’n stam groei. Hy is ook k­lein ge­noeg om in ’n pot te plant.” “Ja, die groot­ste be­pa­len­de fak­tor is koue, hoof­saak­lik om­dat die mees­te aal­wy­ne in die win­ter blom. Die blom­me is juis die kwes­baar­ste deel van die plant. Selfs hier by ons k­we­ke­ry in Gau­teng kan die koue groot ska­de aan­rig, maar om­dat al ons kul­ti­vars meer as een bloei­wy­se pro­du­seer en boon­op ver­spreid deur die win­ter blom, het ons nog nooit ’n blom­lo­se win­ter ge­had nie.” “Kyk in die om­ge­wing rond of daar an­der aal­wy­ne groei. An­der plan­te wat ’n ge­skik­te aal­wyn­kli­maat kan aan­dui, sluit in brood­bo­me, a­vo­ka­do’s, bou­gain­vil­le­as en ko­raal­bo­me. Die beste plek vir aal­wyn­krui­sings is teen die noor­de­kant van ’n son­
AAL­WY­NE VIR A­FRI­KA
Ge­du­ren­de die jaar­lik­se aal­wyn­na­week, wat ge­groei het tot een van die be­lang­rik­ste tuin­ge­beur­te­nis­se in die win­ter in Gau­teng, kan jy jou ver­won­der aan die groot ver­skei­den­heid aal­wy­ne wat die af­ge­lo­pe 30 jaar deur leo T­hamm van sun­bi­rd aloes ont­wik­kel is. el­ke jaar oor dié na­week word nu­we aal­wyn­hi­brie­de be­kend ge­stel en meer as 60 van die ge­ves­tig­de va­ri­ë­tei­te, wat dan vol in blom is, word ook ten toon ge­stel. Praat­jies oor die plant en ver­sor­ging van aal­wy­ne in jou tuin word el­ke dag aan­ge­bied en daar is ook spe­si­a­le pro­mo­sies op die aal­wy­ne. Waar? Wit­kop­pen­veld­blom­kwe­ke­ry, val­le­y­weg 363, North ri­ding. Da­tum vry­dag 31 Ju­lie tot son­dag 2 au­gus­tus van 08:00 tot 17:00 (die son­dag slegs tot 16:00). Kon­tak 082 900 8324 (Mal­colm Hep­ple­w­hi­te) of 011 516 0262 ( Wit­kop­pen­veld­blom­kwe­ke­ry) wit­kop­pen­wild­flo­wer.co.za
KAAP­SE BLOMKONINKRYK OP SY BESTE
Win­ter­tyd is fyn­bos­tyd, en een van die beste ma­nie­re om dié u­nie­ke blomkoninkryk te be­leef is op die d­rie dae lan­ge Fyn­bos­stap­roe­te oor 25 km wat by die Groot­bos­natuurreservaat be­gin. in au­gus­tus is die kalk­steen­heu­wels waar­langs dié roe­te loop, ge­tooi in o­ran­je spel­de­kus­sings ( Leu­cosper­mum pa­ter­so­nii) en hel­der­rooi sui­ker­bos­blom­me ( Pro­tea obtu­si­fo­lia), ter­wyl die baie skaars en­de­mie­se Gans­baai­e­ri­ca ( E­ri­ca ir­re­gu­la­ris) soos ’n pienk ta­pyt oor die vlak­tes rol. Jy kan jou ook ver­kyk aan die groot ver­skei­den­heid bol­plan­te en een­ja­ri­ges wat in die vroeg­len­te kop uit­steek, as­ook die steyns­bos­melk­hout­woud (met bo­me wat tot 800 jaar oud is), uit­sig­te oor Wal­ker­baai, Dy­er­ei­land en Uil­kraals­val­lei, én jy kan on­der ’n wa­ter­val of in ’n natuurlike dam af­koel. Waar? 8 km bui­te s­tan­ford op die r43 na Gans­baai. Da­tum 6­9 Ju­lie en 1 au­gus­tus­10 De­sem­ber Prys r2 800 p.p. oor na­we­ke. in­ge­sluit by die prys is ver­blyf, ’n per­soon­li­ke gids, 2 ont­by­te, 2 mid­dag­e­tes en 2 aand­e­tes plus ’n veld­gids van die plan­te in die Groot­bos­natuurreservaat en Wal­ker­baai. Én jy plant ’n in­heem­se boom. Kon­tak 082 464 5115 fyn­bo­strail.co.za