Voorspoedig, verontreg of verdrukWelstandsoudit van Afrikaners in die nuwe SA Die onlangse debat oor die welstand van Afrikaners in die (nuwe) Suid-Afrika het die behoefte aan ŉ samehangende beoordelingsraamwerk vir groepswelstand uitgewys. Afrikaners is vanweë hulle hoë vaardigheidsprofiel ŉ belangrike bestanddeel van die land se sukses, en gesaghebbende politieke wetenskaplikes soos Francis Fukuyama het al die land se sukses gekoppel aan die behoud van geskoolde wittes. Daarom is dit ŉ geldige vraag om te vra hoe dit met Afrikaners in die nie-meer-so-nuwe Suid-Afrika gaan, net soos daar daagliks gevra word hoe dit met die armes, die werkloses en die bevoordeeldes van regstellende aksie en swart ekonomiese bemagtiging gaan. Uitkomste Daar het immers nou al genoeg tyd verloop sedert 1994 om die werklike uitkomste te onderskei van die bedoelings van die destydse onderhandelaars en Grondwetskrywers. Die ekonoom en Nobelpryswenner Milton Friedman het tereg gesê dat ŉ beleid aan sy uitkomste gemeet moet word, en nie aan sy bedoelings nie. Dit is algemene kennis dat Afrikaners as ŉ groep beter presteer as die meeste ander groepe op die vasteland. Die vraag is of hulle prestasie daaruit spruit dat hulle deur die oorgang bevoordeel is en of hulle ten spyte daarvan goed presteer. Is Afrikaners se sukses te danke aan die ANC, of ten spyte van die ANC? Wesenlike welstand Dit is belangrik om te onderskei tussen formele welstand en wesenlike welstand. Formele welstand verwys na die amptelike bepalings in die Grondwet oor sake soos die beskerming van taal, moedertaalonderrig en die taak van grondwetlike instellings soos Pansat om daaroor te waak. Wesenlike welstand verwys na die praktiese uitkomste van hierdie bepalings. Tydens en na die opstel van die Grondwet het daar talle publikasies verskyn oor die formele bepalings oor taal en kultuur, maar die wesenlike praktiese uitkomste is nog min op ŉ samehangende wyse beoordeel. Dit lei tot emosionele standpuntinname wat nie altyd op die werklikheid gegrond is nie. Wat is die werklike status van Afrikaans in die praktyk en was instellings soos Pansat suksesvol? Daarom gaan hierdie welstandsoudit oor wesenlike welstand en nie net oor formele welstand nie. Selfbelewing Dit is belangrik om te verstaan dat ŉ groep se welstand uit selfbelewing spruit en nie uit wat ander se mening is nie. Die beoordeling van groepswelstand gaan ook verder as die stand van algemeen geldende standaard, liberale maatstawwe soos die oppergesag van die reg ‒ hoe belangrik so ŉ maatstaf ook al is. Die uitgangspunt van ŉ groepswelstandsoudit is die Afrikaners ‒ “selfgedefinieer” as mense wat hulself as Afrikaners sien ‒ asook individue as lid van die groep. Natuurlik sal daar nie eenstemmigheid wees oor hierdie selfbelewing nie, daarom is dit goed as mense op ŉ punteskaal hulle eie belewing van Afrikanerwelstand self beoordeel en so self besluit of die Afrikaner voorspoedig, verontreg of selfs verdruk is. Vanselfsprekend is die voorgestelde raamwerk nie volledig nie, en word dit bedoel as die vertrekpunt van ŉ ouditraamwerk wat vir ander groepe in ander omstandighede ook sal geld. Dit is dus “werk in proses.” Werkswyse: Lees die opskrif en definisie, gaan die vrae wat meer inligting gee deur en gee dan ŉ punt uit tien. Tel aan die einde al die punte op, deel dit deur die aantal vrae en skakel dit oor na ŉ persentasie. Dit is dan jou siening oor die huidige totale welstand van die Afrikaner. 1. Veiligheid (Punt: ) – Definisie: Voel jy jou veiligheid word geraak omdat jy ŉ wit Afrikaner is? – Word die Afrikaner as groep se veiligheid bedreig? – Bestaan daar al betekenisvolle waarskuwingstekens? 2. Lewensgehalte (Punt: ) – Definisie: Lewensverwagting, inkomste, opvoedingspeil – Onbelemmerde uitlewing van lewenswyse – Voel jy (as Afrikaner) steeds welkom in SA? 3. Dienste (Punt: ) – Definisie: Kry jy die dienste wat jy benodig en waarvoor jy belasting betaal? – Staatsdienste, soos veiligheid, munisipale dienste, onderwys en gesondheid – Is daar privaat of gemeenskapsdienste wat leemtes vul? 4. Toekomssekerheid (Punt: ) – Definisie: Voel Afrikaners seker oor die toekoms? – Voel jy dat ons blywend suksesvol hier kan voortbestaan? 5. Staatsbehandeling (Punt: ) – Definisie: Word Afrikaners as groep ingesluit, uitgestoot of neutraal behandel? – Wetgewing en regstatus: amptelike of nie-amptelike benadeling of diskriminasie – Kry Afrikaners formele en wesenlike behandeling van die staat? – Regeer die regering vir of teen ons, of is hulle neutraal? – Is Afrikaners, hul belange of hul waardes onder staatsdruk? – Word maatreëls getref wat die groep bemagtig om gelykheid te geniet? – Is daar ŉ ope samelewing met geleenthede vir almal? – Hoe raak staatsdoeltreffendheid die groep? 6. Groepstatus (Punt: ) – Definisie: Status van groep met betrekking tot selfsiening, regering en ander groepe – Formeel en wesenlik – Is die groepstatus oorheersend, onderdruk of neutraal? – Voel Afrikaners soos ŉ “in”- of ŉ “uit”-groep? – Word Afrikaners beoordeel (of geteiken) volgens groeplidmaatskap? – Word die groep enigsins gedelegitimiseer? – Het die groep die status van tweederangse burgers? – Is daar wesenlike openbare aanvalle op die groep as groep? – Die regering se houding teenoor sulke aanvalle – Is die groep se menswaardigheid onder druk? 7. Ekonomies (Punt: ) – Definisie: Hoe vaar die groep (gemiddeld) ekonomies? – Geleenthede: formeel en wesenlik – Gemiddelde inkomste – Huidige skuldlaste, spaarvermoë – Toereikendheid van pensioenfondsbydraes – Is regeringsbeleid ŉ wesenlike ekonomiese bedreiging, bv. eiendomsreg? 8. Gehalte van regering (Punt: ) – Definisie: Word Afrikaners goed regeer? – Nasionaal, provinsiaal of plaaslik – Verteenwoordiging: Het Afrikaners inspraak in die regering oor sake wat hulle raak? – Is daar genoegsame toegang tot die regering? – Slaan die regering ag op Afrikaners? 9. Aandeel in belastinggeld (Punt: ) – Definisie: Waarde vir groep se belastinggeld – Inspraak in spandering van belastinggeld – Befondsing van groepsbelange, bv. onderwys, staatsmedia 10. Grondwetlike voorsiening (Punt: ) – Definisie: Mate van grondwetlike erkenning van groep – Grondwet: Bepalings oor verdraagsaamheid of positiewe maatreëls – Hoe vergelyk SA se Grondwet met buitelandse beste praktyke? 11. Toepassing van grondwetlike beskerming en bevordering (Punt: ) – Definisie: Toepassing van grondwetlike bepalings – Bevordering – Beskerming – Welwillende verwaarlosing – Benadeling 12. Maatskaplik (Punt: ) – Definisie: Maatskaplike status van groep – Getal en persentasie armes – Toegang tot staatsdienste – Onderlinge vertroue en samewerking binne groep – Bydraes van intellektuele tot die groepslewe 13. Onderwys en opleiding (Punt: ) – Definisie: Toegang en gehalte – Stand van instellings – Behandeling van instellings deur staat 14. Gesondheid (Punt: ) – Definisie: Groepsgesondheid – Lewensverwagting – Algemene welstand – Staatsorg – Privaat sorg – Toekomsverwagting van gesondheidsorg 15. Sielkundige welstand (Punt: ) – Definisie: Algemene sielkundige welstand – Vervulling en behoort – In- of uit-groep – Privaat of openbare uitlewing van identiteit – Bestaansangs en -vrese – Belewing van groeplidmaatskap 16. Rasseverhoudinge (Punt: ) – Definisie: Stand van algemene rasseverhoudinge – Wedersydse erkenning en respek – Formeel en wesenlik – Groepskonflik – “Ons” en “hulle” – Onderlinge intergroep-verhoudings – Word verhoudinge met ander groepe aktief bevorder? 17. Stand van instellings (Punt: ) – Definisie: Stand van instellings as ruimtes vir groepsuitlewing – Statutêre instellings – Privaat instellings – Burgerlike instellings – Graad van druk op instellings (transformasie en verteenwoordigendheid) 18. Kultureel (Punt: ) – Definisie: Stand van kultuur – Taalstatus: Formeel en wesenlik – Kans om taal in werksomgewing, staatsektor, handelsektor en in die openbaar te gebruik? – Stand van Afrikaners se deelname aan kulturele of taalinstellings – Kom die staat sy verantwoordelikheid na? – Kom Afrikaners hulle verantwoordelikheid na? – Erfenisbewaring – Geskiedenis – Stand en status van (Westerse) groepswaardes 19. Polities (Punt: ) – Definisie: Geleenthede vir politieke deelname en invloed – Graad van politieke in- of uitsluiting – Stand van grondwetlike demokrasie; formeel en wesenlik – Belewing van demokrasie as vryheid of magteloosheid – Is die ANC se politieke en grondwetlike program steeds rewolusionêr? – Politieke houdings teenoor groep – Stand van politieke instellings 20. Werk en besigheid (Punt: ) – Definisie: Gelyke geleenthede, werksgeleenthede – Formeel en wesenlik – Hoe gaan dit met Afrikaners (as Afrikaners) in die werksplek? 21. Groepsprestasie (Punt: ) – Definisie: Hoe presteer die groep in verhouding met ander groepe? – Presteer die groep as gevolg van bevoordeling of ten spyte van benadeling? 22. Vryheid (Punt: ) – Definisie: Mate van sê oor self – Vryheid van persoon en groep oor sake wat hulle raak – Formeel teenoor wesenlik – Word die Afrikaner se lewenswyse ingeperk? – Kan ŉ individu vry wees as die groep nie vry is nie? – Vryheid van beweging 23. Algehele groepswelstand (Punt: ) – Definisie: Hoeveel groepslede het of wil die land verlaat? – Hoeveel het die land verlaat of sal as hulle kan? – Algehele groepswelstand is die deurslaggewende toets Totaal: Persentasiepunt: Samevatting Tydens Apartheid het die ou NP die vorige bedeling probeer regverdig deur daarop te wys dat swartmense in Suid-Afrika ‘n hoër lewensstandaard geniet as in ander Afrikastate. Hierdie argument is verwerp omdat die hele bestel as onregverdig gesien is, en nie geregverdig kon word deur die beperkte voorspoed van ‘n groep sonder vryheid nie. Dus kan ‘n onregverdige bestel of een met onregverdige uitkomste nie geregverdig word deur te wys op die betreklike voorspoed van ‘n bepaalde groep nie. Die algehele groepswelstand is die deurslaggewende toets van hoe dit regtig met Afrikaners gaan. Slegs Afrikaners kan uiteindelik oordeel oor die regverdigheid van die stelsel se uitkomste waaronder hulle leef. Daarom is die doel van hierdie Welstandsoudit om as vertrekpunt vir ‘n samehangende beoordeling van die Afrikaner se algemene welstand te dien.