Plaasmoorde: Kenners maan politici oor uitsprakeArgieffoto: SAPD Die jaar is skaars 50 dae oud en daar het reeds sowat 55 plaasaanvalle regoor Suid-Afrika plaasgevind en 17 mense is dood in hierdie aanvalle. Dit beteken daar was bykans een plaasaanval per dag, en elke vierde dag is iemand op ŉ plaas vermoor. In Februarie alleen is daar reeds minstens 32 aanvalle aangeteken waarin 11 mense wreed vermoor is. Die statistieke, wat TLU SA daagliks byhou, tref ŉ mens soos ŉ vuishou in die maag. Reken daarby die geweld en grusaamheid wat saam met hierdie misdade gepleeg word en ŉ mens kan sekerlik verstaan hoekom daar soveel vrae oor hierdie misdaad is. Wat dryf dit en hoekom juis nóú hierdie drastiese toename, word gevra? En wat kan tog gedoen word om hierdie wrede aanvalle en moorde te beëindig? Maroela Media het ondersoek gaan instel. Kenners meen dit is moeilik om wetenskaplik te bepaal hoekom ŉ spesifieke misdaad toe- of afneem neem in ŉ sekere tyd. “Dit gaan dikwels gepaard met eksterne faktore. In die geval van afname kan dit toegeskryf aan iets soos verhoogde polisieoperasies in ŉ omgewing, maar ŉ skerp toename kan dalk te wyte wees aan iets soos die idee dat daar ŉ klimaat geskep is waarin die misdadiger voel hy kan makliker wegkom met sy misdrywe,” meen Rudolph Zinn, professor verbonde aan Unisa se departement polisiepraktyk. Ian Cameron, AfriForum se hoof van gemeenskapsveiligheid, sê volgens dié burgerregte-organisasie se navorsing, is daar altyd ŉ toename in plaasaanvalle aan die begin van die jaar, maar die laaste twee maande se syfers is tot dusver uitermate hoog. “Dit was nog altyd ŉ rede tot kommer, maar nou voel dit of dit regtig besig is om totaal en al hand uit te ruk.” Dr. Johan Burger, ŉ senior navorser by die Instituut vir Sekerheidstudies (ISS), waarsku egter dat daar na die hele jaar se statistieke gekyk moet word voordat daar gesê kan word of daar ŉ besliste toename in dié soort aanvalle was. “Die polisie moet nog sy misdaadstatistieke vir 2016/17 bekendmaak, maar volgens die syfers wat ons tot ons beskikking het lyk dit of gewapende roof weer eens toegeneem het en plaasaanvalle val onder hierdie soort misdaad. Dit sal die tendens van die laaste vier jaar voortsit wat daarop aandui dat gewapende roof of roof met verswarende omstandighede met 31% oor die tydperk toegeneem het.” Terwyl kenners nie nou al hul vinger op die oorsake vir ŉ verhoogde voorkoms in plaasmoorde en -aanvalle kan plaas nie stem hulle heelhartig saam dat politici versigtig moet wees met die soort uitsprake wat hulle maak. “Suid-Afrika is in ŉ riskante periode van konflik en ŉ mate van politieke onstabiliteit. Uitsprake soos dié van die president in sy staatsrede oor wit mense en grondbesit, en dié van die minister van landelike ontwikkeling, wat soos ŉ soort dreigement klink om grond te vat sonder vergoeding, kan ŉ gunstige klimaat skep vir mense wat plase en plaasbewoners wil teiken. Die politieke retoriek van wit mense wat grond gesteel het word herhaaldelik gehoor en skep ŉ omgewing waarin plattelanders glo hulle is die slagoffers van wit verontregting. Dit kan ŉ soort legitimiteit gee aan iemand wat ŉ misdaad wil pleeg en hulle oorhaal tot aksie, en dit bekommer my,” het Burger gesê. Cameron beaam dit en verwys na uitsprake wat al deur lede van die ANC, EFF en die groep Black First Land First gemaak is. “Daar word deurentyd gehamer op radikale sosio-ekonomiese transformasie en ministers meen grond moet gevat word sonder dat daarvoor vergoeding aangebied word. Dit is bitter onverantwoordelik. Ek is ook seker dit vind iewers ŉ neerslag en maak beslis ŉ bydra tot aanvalle.” In Mei 2016 is ŉ geskiedkundige ooreenkoms tussen AfriForum en die polisie gesluit waartydens lt.genl. Khomotso Phahlane, waarnemende nasionale polisiekommissaris, aangekondig het dat dié twee partye met misdaadbestryding wil saamwerk. Hy het ook bevestig dat die SAPD op ŉ proaktiewe wyse dié unieke misdaad sal hanteer. Plaasmoorde is dus as ŉ prioriteitsmisdaad deur die SAPD verklaar. Lt.genl. Mthandazo Ntlemeza, hoof van die Valke, het ook verlede week ná die inhegtenisname van verdagtes in die Balfour-plaasmoord bevestig dat plaasaanvalle een van die polisie se prioriteite is en daar nie geskroom sal word om teen die misdadigers op te tree nie. “Dit was ŉ belangrike stap in die regte rigting om die polisie sover te kry om dit weer ŉ prioriteit te maak en dit is jammer daar is nou soveel druk op Phahlane. Nadat hy in Oktober 2015 aangestel is, het hy gesprekke met georganiseerde landbou begin voer en ooreenkomste gesluit om dié soort misdaad te bekamp. Dit het gevolg op ŉ lang tyd waarin beroepe op die polisie om dié soort aanvalle en moorde as ŉ punt van prioriteit te maak op dowe ore geval het,” het Burger gesê. Burger het egter gemaan dat dit tyd gaan neem om die strukture vir landelike veiligheid op die been kry nadat dit vir solank lam gelê is. “Die nasionale landelike beveiligingstrategie rus op twee pilare, sektorpolisiëring en ŉ reservistestelsel. Ek sal die landbougemeenskap aanraai om aan te dring dat reserviste aangestel en opgelei word. Al wat benodig word, is ŉ polisieman by die stasie om die reserviste te ko-ordineer en dan kan hulle ŉ moderne soort kommando-stelsel vir plaasbewoners word.” Burger meen sektorpolisiëring is te personeel- en hulpbronintensief as dit kom by landelike omgewings. “Ek dink die polisie besef dit nou – hulle het te min mense en te min voertuie om hierdie soort polisiëring te laat werk, maar reserviste kan help om dit doeltreffend vir hierdie gemeenskappe te maak.” ** Nota: Die menings wat in die artikel uitgespreek word, weerspieël nie noodwendig die mening van Maroela Media se redaksie nie. Die artikel is deel van ‘n reeks artikels oor plaasmoorde. Die artikels het ten doel om bewustheid te skep en verskillende opinies weer te gee.