Vendusies is so deel van die Suid-Afrikaanse landskap soos braaivleis en wit bakkies. Leon-Ben Lamprecht was by een… waar hy so amper ’n John Deere-baler gekoop het.
Mense staan in ’n halfmaan om die afslaer. Basie Louw, ’n prokureur op die dorp, wys met ’n stokkie na die vendusie-items wat uitgepak staan op die rye lang tafels.
In die agtergrond veil André Kirsten, die instaanafslaer, die “groen tas” op. Dis net wat dit sê, ’n groen tas van nagemaakte leer. Hy haal R50, en vertrek op sy volgende reis.
Oom Basie is ook ’n bedrewe musikant. Soos ons gesels, kom nommer 58 – die “kerkorrel” (eintlik net ’n gewone orrel wat in ’n kerk gebruik is) – aan die beurt. En oom Basie gaan hom toetsbestuur. Hy skuif hom reg op die orrelbankie, rus sy vingers op die orrelsleutels, en val weg met wat hy noem Saterdagmusiek (“want dié orrel ken mos nét Sondagmusiek”). Die mense klap hande en juig terwyl oom Basie se vingers oor die sleutels dans.
As gewone vraag en aanbod nie werk nie, word die gewete ingespan: “Dis vir die kerk ook.” Die eerste ram haal R1 500, maar dan verkoop die ramme vir tot R4 800. Ná die skaapveiling verduidelik Hoffie Basson vir my dinge soos relatiewe (teel)waarde. Dit gaan, klink dit vir my, oor hoeveel uitgeslag kan word.
Hoffie, wat hier in die distrik boer, het die skape vir die vendusie geskenk. Dis sy oorskotramme. Vir hoeveel verkoop ’n prima-ram dan? “Hulle het gegaan in Bloemfontein nou die dag vir honderd-en-tweeduisend. Nee, twééhonderd-en-tweeduisend. Maar dis die nasionale veiling.” Dis darem baie geld vir ’n skaap. Ek meen, vir dié soort geld kan jy amper twéé Bantam-bakkies koop.
Namate die dag vorder, koop die Reef-man al hoe meer implemente. Is hy ’n ryk boer van die omgewing? Het hy groot geërf? Of is hy ’n rekenmeester met ’n ongewone belangstelling in plaasimplemente? (Later hoor ek hy is ’n professionele duiker.)
’n Boer het my vroeër vertel jy moet aan die ram se peersak vat om te weet of hy ’n goeie koop is. Dis nie ’n storie nie, sê Hoffie. “Dis ’n móét. Een wat groot knaters het, kan meer saad produseer. Maar dit moet nou nie so lank wees dat dit op die grond sleep nie – anders haak dit aan die bosse.”
Die vendusie staan einde se kant toe. Buite begin ’n motreëntjie neerstuif. In die agtergrond hang die Reef-man nog rond, sonbril nou op die kop.
Uiteindelik is dit tyd dat die parsmandjies opgeveil word. Gaaf, dink ek, nóú gaan ek bie. Die mandjies word in vywe verkoop. As ek so na die toestand daarvan kyk, skat ek R100 is ’n goeie bod. Tot my skok word dit vir veel meer as dit verkoop. Trouens, die bieëry begín by R120. Ek hou verby – ek sal maar weer na ’n vendusie toe moet gaan, want dit lyk my nie Die Kooplus gaan wyk nie.