Plaasmoorde: Ramaphosa moet situasie ‘ontlont’(Foto: Anja van der Merwe) Dr. Theo de Jager, direksievoorsitter van die landbouorganisasie Saai, sê in ŉ ope brief aan pres. Cyril Ramaphosa die polarisering van die landbougemeenskap is deur nóg ŉ plaasmoord aan die brand gesteek en dat al hoe meer mense opruk om te betoog teen dié verskynsel. De Jager het gereageer op pres. Cyril Ramaphosa se weeklikse nuusbrief waarin hy die moord op Brendin Horner, ŉ jong Vrystaatse plaasbestuurder, sterk veroordeel het. Ramaphosa het gesê Horner se moord, nes dié van alle ander Suid-Afrikaners wat weens geweldsmisdaad sterf, behoort almal te raak. De Jager beskuldig die regering egter daarvan dat hy die aanvalle ontken en afgeskeep het en dat dit selfs aangestook is. Hy sê mense landwyd deel in die leed van slagoffers en hul geliefdes, maar kom ook byeen om hul teleurstelling te kenne te gee oor die “giftige omgewing wat die ANC geskep het en waarin dié verskynsel gedy”. “Hul woede en frustrasie het kookpunt bereik – soos ons in Senekal gesien het. Hulle kom byeen om te eis dat ons plaasaanvalle – gemiddeld een elke twee dae – en die wreedaardige moorde – gemiddeld een elke vyf dae – stopgesit word.” De Jager sê plaasaanvalle en -moorde verskil op verskeie maniere van ander misdaad. “Niemand vra in die openbaar dat township- of bendemoorde gepleeg word nie. Daar is geen populistiese wekroep om stedelike moorde te pleeg nie. Daar is geen doelbewuste skep van ŉ politieke klimaat wat dit aanmoedig nie, wat wel die geval met plaasmoorde is.” Dr. Theo de Jager, voorsitter van Saai. Hy sê ook inbrake en stedelike moorde word nie met dieselfde vlak van wreedheid gepleeg nie. “Kinders word nie gedwing om toe te kyk terwyl hul ma’s verkrag word nie; hul oë word nie uitgesteek nie; hul oumas word nie vermink deur hul knieë met staalbore te deurboor nie.” De Jager sê statistieke wys dat daar in bykans die helfte van dié gevalle boonop niks gesteel word nie. “Dis moord bloot vir die pret daarvan.” Hy sê moorde in byvoorbeeld townships word ook nie op sosialemediaplatforms verheerlik nie. “Honderde Twitter-rekeninge, met of sonder skuilname, verwelkom elke melding van nóg ŉ grusame marteling of moordtoneel en moedig méér aan – sonder enige gevolge. Wetstoepassende instellings blyk geen voorneme, vermoë of wil te hê om enigiets daaraan te doen nie.” De Jager vra Ramaphosa en die regerende party om die probleem te erken en hy doen ŉ beroep op die president om tussenbeide te tree. “U moet die situasie nóú ontlont terwyl dit nog moontlik is. Doen dit voordat dit verder versleg.” Hy vra ook dat daar dringend stappe gedoen word om aanvalle te voorkom. Ek wens gereeld dat u en u kollegas – veral die ministers in u veiligheidsgroepering – ŉ plaasmoordtoneel kan besoek, selfs net een keer. U moet dit ruik en sien: Die dierlike brutaliteit van die marteling; die bloed op die plafonne en mure. Slegs dán kan u met gesag en ondervinding oor hierdie onderwerp met die landbougemeenskap saampraat. Die burgerregtegroep AfriForum het Ramaphosa se verwerping van die moord op Horner verwelkom, maar sê briewe oor plaasmoorde is nie genoeg om die krisis op te los nie. “Plaasmoorde is ŉ omvattende probleem wat ŉ omvangryke oplossing verg en hierdie oplossing moet ook in die praktyk neerslag vind,” sê Ernst Roets, hoof van beleid en aksie by AfriForum. “Dit is goed en wel dat die president sê dat daar beter samewerking tussen die polisie en die burgerlike samelewing moet wees, maar die werklikheid is egter dat die forums wat daarvoor voorsiening moet maak nie funksioneer nie. “Die feit dat Bheki Cele bekend gemaak het dat een van die verdagtes al 16 keer in hegtenis geneem is, is wat AfriForum betref aanduidend dat die strafregstelsel wanfunksioneel is en bevestig verder dat ŉ meer holistiese en omvattende reaksie nodig is.” Roets sê deel van die krisis is dat senior politici, ook in die ANC, soms geweld teenoor boere romantiseer in hul uitsprake. Hy sê slagoffers kry gereeld die skuld vir die misdaad en daar word beweer dat boere hul gedrag en ingesteldheid moet verander as hulle wil hê dat plaasmoorde moet end kry. “Dit alles dui daarop dat ŉ groot deel van die krisis by die ingesteldheid en traak-my-nieagtige houding van die regering lê. Briewe hieroor gaan geen verskil maak as dit nie opgevolg word met daadwerklike optrede binne die regering om sy ingesteldheid te verander nie. Daar moet ook daadwerklike optrede op grondvlak wees om mense te beveilig.”