078 460 3322 / ryno@visioncattle.co.za
Tuisblad ● Krale ● Dak Verf ● Gallery ● Kontak Ons
KRALE & KRAALONTWERPE
Daar is niks so frustrerend vir mens en stresvol vir die bees as om in 'n fasiliteit te werk wat in 'n swak toestand is nie, waar jy jou hele plaas operasie moet stop, al jou beskikbare arbeid op die hoeke moet sit om die beeste te keer dat hulle nie oorspring of die kraal stukkend hardloop as daar op hulle geskree word nie! Om hanterings fasiliteite op te rig is dalk 'n groot kapitale uitgawe, maar spaar jou baie frustrasie, arbeid en tyd. Vra maar vir talle boere wie se fasiliteite ons opgerig het, hoe lekker en gemaklik hulle met minder arbeid dieselfde troppe beeste en meer op 'n dag kan hanteer? Sy antwoord aan jou sal wees: Ek moes dit lankal gedoen het!
'n Paar voorbeelde van ons kraal ontwerpe:
5 Way Sheep Drafting
Cavalier Abattoir - Cullinan
LHC Groep - Sasolburg
Wawiel Kraal - Standerton
Thinus Maritz - Vaalwater
Louis - Burgersdorp
Thinus - Vaalwater
Platorand - Ermelo
Francois - Burgersdorp
Danus - Bothaville
Ernest - Lindley
Algemene inligting omtrent ons krale:
1. Uitleg van kraal
■ Ons ontwerp al ons krale op die Temple Grandin beginsels van die gebo� of gekurfde drukgang met die drukring wat die beeste in die drukgang in forseer met twee spilpunt hekke.
■ Beeste onthou slegte ervarings vir 'n baie lang tyd. Goed ontwerpte krale sal help om beeste rustiger te maak en makliker te hanteer. Rustigheid en geduld moet aan die dag gel� word wanneer met die beeste gewerk word. Beeste is baie sensitief vir rowwe hantering.
■ Diere is geneig om 'n ontsnappingsroete te soek as hulle die kraal inkom. Jou beeste moet gewoond wees aan die mense en die kraal waarin jy werk.
■ Geraas, skaduwee, waterpoele of bewegende voorwerpe kan ook maak dat jou bees nie die kraal wil binnekom nie.
■ Krale moet so ontwerp wees dat hulle verskillende troppe met gemak kan hanteer en dat jy genoeg plek in jou kraal het vir verskillende aksies bv. entings, dragtighede, klas van ou diere en hersirkuleering van jou beeste.
2. Opvangs en sorteer krale
■ Ons opvangs krale bestaan gewoonlik uit twee tandem krale.
■ Opvangs krale wat te groot en te wyd is, veroorsaak dat jou beeste rond hardloop in die kraal omdat dit te breed en te lank is. Beeste kan n�rens vasgedruk word teen 'n reguit lyn nie om hulle na die volgende kraal deur te forseer en dit veral as jy dalk net een of twee veewagters het en hulle verskillende take moet verrig wanneer die beeste in die kraal is.
■ Lang, maer houkrale is beter omrede die bees dan nie sommer by jou sal verby kom nie (flight zone) en as jy amper in die middel van daai kraal staan met 'n kierie in jou hand kan jy gemaklik beeste aanjaag deur net jou hand en kierie uit te steek.
■ Ons het geen hoeke in die kraal kleiner as 90 grade nie behalwe waar daar nie ander gedoen kan word nie, en dan sit ons ook 'n hek in. Wanneer jy met 'n bees werk is die neiging altyd by hulle om in 'n hoek saam te drom. Hoeke moet ten alle koste vermy word in 'n kraal.
■ Hoeke moet verkieslik �stomp of plat� wees. Indien 'n hoek nie vermy kan word nie, moet jy kyk of jy nie eerder 'n hek daar kan insit nie.
■ Beeste vloei makliker in sirkel vormige krale en vergemaklik die hantering daarvan.
■ Baie van die ou krale is nog vierkantig. Hulle werk nog, maar baie moeilik veral wanneer jy dan 'n spesifieke bees wil uitkeer, en sy wil wegkom van jou af dan gaan hulle mos gewoonlik tussen die ander beeste in tot in die hoek. Gewoonlik sukkel jy dan om hulle daar uit te kry, sonder om dalk die kans te staan vir 'n skop wat jy nie verwag nie.
4. Hekke, toegang en sortering
Jy gaan met 'n betreklike stywe tandheelkundige rekening sit of glad nie meer biltong en steak kan eet, wat natuurlik baie moeilik vir enige beesboer sal wees, as jou hekke nie reg funksioneer nie. Dit laat my dink aan die gesegde: �Kyk ma, los hande. Kyk ma, geen tande�!
Hekke is een van die belangrikste dele in jou kraal. Hekke wat nie behoorlik funksioneer nie is 'n gevaar vir mens en dier.
■ Hekke moet vinnig oop-en-toe kan maak en stewig wees.
■ Hekke moet op die regte plekke in jou kraal aangebring word om toegang tot 'n bees in die drukgang te kan verkry, of om die beeste in die kraal te kry, of vir jou om in die kraal te kom sonder om oor te die pype te klim.
■ Hekke speel ook 'n belangrike rol in die klas en sorteer van jou beeste voor by jou drukgang se uitgang.
■ Vermy lang, swaar hekke.
■ Hekke moet stewig kan sluit wanneer jy hom vinnig oop of toe moet maak. 'n Ketting en �gate latch� is ideaal vir die doel. Die ketting moet lank genoeg wees om om die paal te kan gaan en aan die hek vasgesweis wees, met genoeg skakels oor aan die agterkant sodat hy nie te styf in gaan en jy sukkel as jy hom weer moet uithaal nie. Wanneer jy die ketting om die paal swaai gly hy sommer maklik in die 'latch' in en haal maklik uit wanneer jy haastig is.
■ Verbind altyd jou hekke waar moontlik oorhoof met mekaar. Dit maak jou kraal stewiger en verhoed dat jou hek nie jou paal uit lyn trek nie.
■ 'n Drukring, of te wel �forcing ring�, voor jou drukgang is noodsaaklik Dit help met die vloei van die beeste in jou drukgang in.
■ Die deel moet verkieslik vol sirkel of half sirkel wees met een of twee roterende hekke wat toegemaak is met plaat sodat jou beeste mekaar nie kan sien nie, maar slegs die ingang na jou drukgang.
■ Baie krale het nie so 'n ring nie maar slegs 'n drukgang in die hoek van die kraal of net 'n kleinerige hou kraaltjie wat dan af tregter na jou drukgang. Gaan kyk maar die beeste draai en maal gewoonlik voor die drukgang en sukkel om in te gaan. Tyd en energie word so onnodig vermors.
■ Die gedeelte is die belangrikste deel in jou kraal. As jou drukgang nie reg ontwerp is nie, funksioneer hy ook nie reg nie, veroorsaak beserings by mens en dier en verhoog stres by die bees. Gaan kyk maar na jou ou houtkrale of gelapte pyp krale. Hoeveel maal het die bees nie jou arm daar vasgeknyp tussen twee houte nie? Probeer entings doen of dragtigheid tussen die houte deur. Daardie spasie is nooit reg of voldoende nie. Altyd net te klein.
■ Drukgange wat gebo� is werk beter as 'n reguit drukgang. Dit skep die persepsie by die bees dat hy teruggaan vanwaar hy gekom het. Hy kan ook nie sien wat voor hom aangaan nie en volg die bees voor hom.
■ Die drukgang moet so ontwerp wees dat 'n bees slegs sowat 2 beeslengtes voor hom kan sien. Die eerste 2 meter van jou drukgang is reguit en daarna begin hy draai.
■ Daar moet ook voorsiening gemaak word vir 'n �backup� hek en 'n werkshekkie aan die kant van jou drukgang. Die �backup gate� of skuifhekke in jou drukgang verhoed dat jou bees teruggaan en sluit jou drukgang in kompartemente af dat hy nie so lank is nie.
■ Die werkshekkie wat oopmaak binne jou drukgang, sluit jou drukgang af wanneer 'n koei in die nekklamp is wat moontlik sukkel om te kalf, of jy wil net van agter met die bees werk terwyl daar ander beeste in die drukgang is. Vir die doel is die hekkie 100%.
■ Die spasi�rings op die boonste twee pype van die drukgang moet van so aard wees, sodat wanneer die bees sy kop deurdruk hy dit net so maklik kan terug trek sonder om die 'grinder' te gebruik om haar/hom te bevry.
■ Wanneer jy met hulle werk en jy jou arm deur die pype moet steek om 'n bees by te kom, jou arm nie vasgedruk moet word wanneer 'n bees vorentoe of agtertoe beweeg en jouself beseer in die proses nie.
■ Die veearts kan ook met gemak dan dragtigheid doen. Jou beeste is meer geneig om in die gebo� drukgange te visgraat of almal se koppe in een rigting kyk.
■ Dit vergemaklik hantering by die beeste veral tydens dragtigheidsondersoeke.
■ 'n Aanvaarbare hoogte vir 'n drukgang is 1.6m bo die grond.
■ Drukgange wat te lank is kan veroorsaak dat van die beeste gaan l� as hulle baie styf of te lank staan.
■ Dit neem ook baie tyd in beslag om vol te maak. 'n Drukgang wat te kort is gaan nie vir jou vloei gee nie. Jy gaan kort-kort moet drukgang volmaak wat baie tydrowend kan wees en veral as jou ingang na jou drukgang nie reg is nie.
■ In ons beplanning maak ons voorsiening vir sowat 12 - 15 groot beeste in die drukgang wat dan 'n lengte van 18 - 20m is. Jou grootbees drukgang moet nie bre�r wees as 750mm binnemaat nie. As dit bre�r is kan dit veroorsaak dat jong en self groot beeste omdraai. 'n Kalfdrukgang is ook 'n moet. In die drukgang werk jy tot en met speenkalf grootte. Die kalwers draai altyd om, gaan l� en trap op mekaar en dit is altyd 'n gespook as jy hulle in die grootbees drukgang werk. Die kalfdrukgang hoogte is 1.2m - 1,5m bo die grond en 450 - 500mm breed.
7. Helling en dreinering
■ Die kraal moet nie 'n te steil helling h� nie.
■ Die drukgang moet altyd opwaarts teen die helling beweeg en nie saam nie.
■ 'n Bees loop makliker op as af. Beeste is geneig om op mekaar te klim as die helling te skuins af is.
■ 'n Helling is ideaal, wanneer die kraal altyd skoon na 'n harde bui re�n.
■ Krale wat nie gereeld skoongemaak word nie of swak dreineer is geneig om met verloop van tyd �vlak� te word a.g.v. mis en grond en veral gras (kikoejoe) wat veroorsaak dat water opdam nie kan dreineer nie.
■ Beeste hou nie hiervan nie, en veral nie van ŉ modderpoel voor die ingang van jou kraal waar hulle moet in en jy sal sien dat hulle altyd sal probeer oorspring in plaas van net deurloop. Dit is omdat ŉ bees nie diepte persepsie het nie.
■ Wanneer jy jou kraal en drukgang oprig moet jy poog om voor die tyd te probeer gruis inry om vir jouself 'n soliede �vloer� te kry, as hy nie klipperig is nie.
■ Die ethopia is natuurlik om jou hele vloer uit te grou, sowat 200mm diep en hom dan op te vul met gruis. Dit is nie altyd prakties haalbaar nie. Dit gee 'n soliede vloer aan jou kraal en verhoed sodoende dat die grond uitgewerk word deur die hantering van die beeste en keer dat jou drukgang te diep word en sukkel om jou beeste by te kom, omrede hulle met verloop van tyd die grond uitwerk uit die drukgang. Vermy 'n sement vloer. Beeste gly en kry seer al riffel jy die sement vloer.
Alhoewel dit duur is om hanteringsfasiliteite op te rig, moet jy nie probeer spaar op materiaal deur dunner pype te gebruik, of om ou telefoon pale wat jy afgesny het te gebruik nie. Op die korttermyn kan jy dalk spaar, maar langtermyn gaan die kraal slordig vertoon en dalk nie meer so effektief wees soos aan die begin nie, en daai 2mm dunwand pypies is almal gebuig.
Dit is noodsaaklik om volpype te gebruik in jou dele waar ho� druk is, soos in die drukgange, laaibank en drukring. Hier gebruik jy 'n 48 x 3mm of 3.5mm, of soos hulle in die ou tyd van ŉ twee duim pyp gepraat het.
In die hou-krale kan jy kabel met een of twee pype gebruik. Span jou kabels so dat jy hulle altyd kan bly styftrek indien hulle na verloop van tyd skiet gee.
Wanneer jy oorweeg om self �n kraal op te rig, hou die volgende in gedagte:
Gaan jy genoeg bekwame arbeiders h� wat die pale presies waterpas op die regte spasi�rings kan plant en die pype stewig en netjies kan sweis op hulle plek? Het jy tyd op hande om die hele projek te monitor vir akuraatheid van pale plant, pype op die regte plekke en netheid van die werk? �n Paar boere wat ges� het hulle gaan dit self doen is vandag van Vision Cattlequip se tevrede kli�nte.
� 2014 - 2020 Vision Cattlequip
Sel: 078 460 3322