PressReader - Beeld: 2017-08-07 - Oor­skot op han­dels­ba­lans ver­klaar ster­ker rand
Oor­skot op han­dels­ba­lans ver­klaar ster­ker rand
Beeld - 2017-08-07 - SAKE - Sa­ke-e­ko­noom Roe­lof Bo­tha
Suid-A­fri­ka se geld­een­heid was be­gin Au­gus­tus meer as 5% ster­ker teen­oor die A­me­ri­kaan­se dol­lar as ’n jaar ge­le­de – dít on­danks heel­wat pro­ble­me op po­li­tiek-maat­skap­li­ke ge­bied.
Die ver­kla­ring hier­voor kan in groot ma­te in die grond­lig­gen­de e­ko­no­mie­se fak­to­re van vraag en aan­bod ge­vind word. Vol­gens stan­daard­te­o­rie sal ’n land se geld­een­heid ver­swak in­dien die vraag na bui­te­land­se va­lu­ta die aan­bod daar­van oor­skry en an­ders­om, wat dan ook die ge­val was tot en met die be­gin van ver­le­de jaar.
Se­dert­dien het twee be­lang­ri­ke ver­skui­wings in tran­sak­sies op die lo­pen­de re­ke­ning van die be­ta­lings­ba­lans plaas­ge­vind.
Eer­stens het die oor­pla­sing van ren­te en di­vi­den­de na bui­te­land­se be­sit­ters van Suid-A­fri­kaan­se fi­nan­si­ë­le ba­tes drie op­een­vol­gen­de kwar­ta­le af­ge­neem.
Dié ver­skyn­sel hou ver­band met die ge­skied­kun­di­ge laag­te­punt wat ver­le­de jaar aan­ge­te­ken is in die ge­mid­del­de op­brengs­koers van di­vi­den­de op die JSE, naam­lik min­der as 2%.
Nog ’n ver­kla­ring kan ge­vind word in die da­len­de nei­ging in die land se ka­pi­taal­mark­koer­se se­dert die be­gin van ver­le­de jaar.
Die twee­de om­wen­te­ling op die ge­bied van in­ter­na­si­o­na­le han­del is die merk­waar­di­ge om­me­keer van die han­dels­ba­lans. In die eer­ste ses maan­de van 2015 is ’n te­kort van R24,6 mil­jard aan­ge­te­ken, wat in die oor­een­stem­men­de tyd­perk ’n jaar la­ter in ’n oor­skot van R12,5 mil­jard ver­an­der het.
Van Ja­nu­a­rie tot Ju­nie van­jaar het dié oor­skot fluks tot R27,7 mil­jard aan­ge­stap, hoof­saak­lik weens die her­stel in die mees­te mi­ne­raal- en me­taal­pry­se en die uit­ste­ken­de uit­voer­ver­to­ning van die land­bou­sek­tor.
Daar is min twy­fel dat die voor­uit­sig­te vir po­si­tie­we e­ko­no­mie­se groei in 2017 in groot ma­te deur die pri­mê­re sek­to­re be­paal sal word.
Tot nou toe is die nuus op dié ge­bied be­moe­di­gend, met die ver­ko­pe van myn­bou­pro­duk­te wat tus­sen Ja­nu­a­rie en A­pril van­jaar ’n nu­we hoog­te­punt be­reik het (in no­mi­na­le waar­de).
Re­des vir die al­ge­me­ne her­stel van die pro­duk­prys-si­klus vir me­ta­le en minerale hou ver­band met te­kens dat in­ter­na­si­o­na­le voor­raad­vlak­ke ge­sta­bi­li­seer het en selfs weer be­gin styg, ná ’n da­len­de nei­ging wat meer as vyf jaar lank ge­duur het.
Nou­dat die wê­reld­e­ko­no­mie klaar­blyk­lik ’n bie­tjie stu­krag be­gin toon, ver­al in In­dië en C­hi­na, het die vraag na ver­skeie me­ta­le weer op­ge­flik­ker.
Wan­neer twee lan­de met ’n ge­sa­ment­li­ke be­vol­king van
meer as 2,7 mil­jard men­se e­ko­no­mie­se groei van tus­sen 6% en 8% er­vaar, staan dit vas dat heel­wat pro­duk­pry­se op­waarts sal neig.
Die voor­de­le van ’n om­me­swaai in die pry­se van ver­skeie van Suid-A­fri­ka se kern-uit­voer­pro­duk­te
vind wyd neer­slag. Een daar­van is die voor­uit­sig­te vir ho­ër ver­dien­stes deur myn­bou­maat­skap­pye en na­tuur­lik ook ho­ër di­vi­den­de.
Die Suid-A­fri­kaan­se In­kom­ste­diens sal ook voor­deel uit dié roos­kleu­ri­ge prent­jie trek, aan­ge­sien die pap­pe­ri­ge e­ko­no­mie dit moei­lik maak om die na­si­o­na­le be­gro­ting se tei­kens vir be­las­ting­in­kom­ste te haal.
Nog ’n voor­deel van die her­stel in mi­ne­raal- en me­taal­pry­se kan in die prag­ver­to­ning van die beurs se­dert ein­de Ju­lie ge­vind word, met die in­deks van al­le aan­de­le op die JSE wat ’n nu­we re­kord-hoog­te­punt be­reik het.
Son­der die pri­mê­re sek­to­re se uit­ste­ken­de ver­to­ning in die eer­ste kwar­taal van van­jaar sou die e­ko­no­mie nie net in ’n teg­nie­se re­ses­sie ge­wees het nie, maar ook op ’n jaar­grond­slag in­ge­krimp het.
Dit bly kom­mer­wek­kend dat die land se twee­de en der­de groot­ste e­ko­no­mie­se sek­to­re (bui­ten die staats­diens), naam­lik klein- en groot­han­del en ver­vaar­di­ging, tus­sen Ja­nu­a­rie en Maart van­jaar in re­ë­le ter­me min­der ge­pro­du­seer het as in die eer­ste kwar­taal van 2016.
Ge­luk­kig het land­bou en myn­bou in die eer­ste kwar­taal van 2017 met sei­soens­aan­ge­pas­te re­ë­le groei­koer­se (jaar tot jaar) van on­der­skei­de­lik 2,9% en 4,5% vo­ren­dag ge­kom.
Met ren­te­koer­se wat o­ën­skyn­lik ’n nu­we daal­fa­se be­tree het, be­hoort klein­han­del­ver­ko­pe ge­du­ren­de die res van die jaar ef­fens te her­stel, wat min of meer ’n waar­borg ver­skaf vir po­si­tie­we e­ko­no­mie­se groei vir die jaar as ge­heel.
Vir die pri­mê­re sek­to­re om ver­de­re stu­krag op te bou, sal die re­ge­ring eg­ter erns­tig aan­dag aan ’n gro­ter ma­te van be­leid­se­ker­heid moet skenk.
On­be­hoor­li­ke in­men­ging in die wer­king van mark­be­gin­sels, selfs in die vorm van drei­ge­men­te, ont­moe­dig be­leg­ging in nu­we be­dryfs­ka­pi­taal – iets wat brood­no­dig ge­word het.
Dr. Roe­lof Bo­tha is e­ko­no­mie­se raad­ge­wer vir PwC en vo­ri­ge wen­ner van Sa­ke se E­ko­noom van die Jaar­wed­stryd.