Groot konflik by Rhodes se grafCecil John Rhodes se graf by Matopos-heuwels in Zimbabwe. Foto: Commons.wikimedia.org Ek het lanklaas soveel innerlike konflik beleef soos toe ek onlangs Cecil John Rhodes se graf besoek het. Op ’n koppie in die Matopos Natuurreservaat in Zimbabwe lê die Britse ekspansionis en diamantmagnaat se oorskot – ’n gat wat aan die bokant van ’n reuserots ingesny is en met een van die mees asemrowende uitsigte denkbaar, presies soos hy in sy testament opdrag gegee het. Vanaf dié koppie (Rhodes het dit die View of the World genoem) gewaar ŉ mens so ver as wat die oog kan sien ronde rotse bo-op die omliggende koppies. In ’n morbiede oomblik herinner die rotse my aan die skedels van die menigtes wat onder die juk van Britse ekspansionisme gesterf het – ’n ideologie waarvan Rhodes een van die groot kampvegters was. Ek bewonder die uitsig en die skoonheid van die Skepping, diep bewus van die teenwoordigheid van die graf van die man wat ’n verwoestende oorlog teen my voorouers gelei het. Ek dink aan die verhale wat my ouma my vertel het, van hoe my oupagrootjie (toe nog ’n kleuter) tydens die Tweede Vryheidsoorlog saam met sy ma uit ’n Britse konsentrasiekamp ontsnap het en vir weke in ’n grot oorleef het. Ek dink aan die rofweg 30 000 vroue en kinders wat in daardie konsentrasiekampe gesterf het. Ek wonder hoe Afrikaners as ’n gemeenskap vandag daar sou uitsien as dit nie vir daardie oorlog was nie. Ons sou baie meer gewees het, maar hoeveel? Miskien sou ons minder patrioties oor ons Afrikanerskap wees omdat ons minder opofferings sou moes maak. Dalk sou ons meer geneë gewees het daarmee om onsself as wêreldburgers te beskryf en minder geneig om “laer te trek”, soos ons kritici ons graag spot. Ek dink aan die helde van daardie oorlog. Aan seuns wat oornag krygers geword het. Dawid wat teen Goliat moes veg. Gewone mense wat in ongewone omstandighede buitengewone prestasies behaal het. Aan boere, onderwysers en fietsmakers wat vandag as volkshelde vereer word. As ek maar net dáár kon wees om saam met hulle te veg, dink ek. Nee wag – as hulle maar net hiér kon wees, vandag, waar ons ’n gans ander stryd moet stry. Kaplaks! Daar spring my seuntjie met albei sy voete bo-op die graf. “Kyk my stok, Pappa! Ek veg teen die slegte mense.” Summier jaag ek hom van die graf af. “Mens staan nie op iemand se graf nie!” raas ek. “Hoekom nie?” “Want mens moet respek hê.” “O …” Hy staan langs die graf en kyk beteuterd na die letters Here lie the remains of Cecil John Rhodes. Hy het pas vyf geword en kan nog nie lees nie. “Het Pappa respek vir hierdie oom?” vra hy ná ’n ruk. Vir ’n oomblik is ek stomgeslaan. “Nee, ek het nie. Hy was ’n slegte mens. Hy het teen jou oupagrootjie oorlog gemaak en baie mense is dood.” “Nou hoekom mag mens nie op sy graf staan nie?” Ek probeer weer: “Want hy was ’n mens en hy is nou dood en mens moet respek hê vir mense wat dood is, maak nie saak of jy dink hulle was goeie of slegte mense nie.” “O,” sê hy en huppel anderkant toe. Ons sit en kyk na een van die mooiste sonsondergange wat ek nóg gesien het. Terwyl die son oor Zimbabwe sak, dink ek aan die verwoesting wat hierdie land tans beleef. “Jägermeister vir jou?” vra my broer met ’n skelm lag en trek ’n sopieglas uit sy baadjiesak. Selfs al mag jy nie op die graf staan nie kan jy seker nog steeds ’n vinnige knertsie geniet, dink ek. Die son het gesak oor Zimbabwe. Skielik is dit donker. Ons klim by die koppie af om terug te keer na Suid-Afrika. Blykbaar is dit nog plek-plek skemer daar.