WOORDE WAT WEEG: John Clare (Ed.) - Captured in time: Five centuries of South African Writing (2010)
John Clare (Ed.) - Captured in time: Five centuries of South African Writing (2010)
John Clare (Ed.). Captured in time: Five centuries of South African Writing. Jonathan Ball, 2010. ISBN 978 1 86842 378 1.
Captured in time is ‘n hoogs aanbevole kompendium waarin vyf eeue van Suid-Afrikaanse skryfwerk vir die leser byeengebring word. Vanaf Luis de Camoes, Jan van Riebeeck, Livingstone, Paul Kruger, Winston Churchill tot Antjie Krog, Zakes Mda, Johnny Steinberg en Marlene van Niekerk is hier aan te tref. Natuurlik met die grotes soos Gordimer, Brink, Coetzee…
Die samesteller, John Clare, se rubrieke gee al reeds ‘n aanduiding van hoe die geskiedenis van hierdie land verloop het: die Boesmans en Hottentotte, die reisverslae, slawerny, oorloë, sendelinge, ensomeer.
Dit is ‘n moeilike land om te omhels (embrace): dit is ‘n land van rassespanning en konflik. Ons het die woord apartheid gemunt en uiteindelik beleef ons ‘n demokrasie na onderdrukking en wit oorheersing. (Uiteraard kan so ‘n kompendium nooit alle stemme verteenwoordig nie en moet dit volgens hierdie leser benader word vanuit ‘n persoonlike perspektief. Dit sou ‘n ander kritiek behoef om die hiate uit te wys.)
In my jeug het ek Suid-Afrikaanse geskiedenis bestudeer en waarskynlik soos alle jong mense dit as dor, droog en vervelig ervaar. Wat jammer! Veral gedagtig aan die feit dat groot romans byvoorbeeld gebaseer is op daardie geskiedenis: ‘n mens dink hier aan Coetzee en Brink, byvoorbeeld.
Dieselfde geld die Boereoorlog wat jaar na jaar deel was my skoolkurrikulum en wat vandag eenvoudig fassinerende leesstof is; veral vanuit die perspektief van ouer digters soos Leipoldt byvoorbeeld. Tekste oor hierdie oorlog is gewoon boeiend nie net vanuit ‘n historiografiese perspektief nie, maar eweneens as belydende tekste. Belydenisse vanuit die konsentrasiekampe vertel van ‘n onreg en skending van menseregte wat volledig onaanvaarbaar is en bly.
‘n Mens lees hierdie versameling van tekste as ‘n gesprek en antwoord op verdrukking en ongerymdhede. Nie alleen is daar prosatekste nie, maar selfs gedigte wat vele kwessies soos landskap, die verhouding tussen moederland en kolonie, apartheid, reisjoernale (soos Francois le Vaillant) word hier opgeneem. Waarskynlik moet ‘n mens die verslae van die WVK saamlees met die Boereoorlog-tekste.
Die keuses uit tekste en samevoeging daarvan (onder ander ‘n uittreksel uit Age of iron langs Triomf bring ander perspektiewe na vore. Inderdaad word die tekste dan in hierdie kompendium ópgevang in ‘n soort “time-warp”. Buite konteks en in samesnoering met ‘n ander vertelling word ironieë uitgelig en skryfstyle se verskille al hoe duideliker. Twee klassieke verse vind ons ook hier: Ingrid Jonker se beroemde gedig oor “Die kind” en Ingrid de Kok se hartgrypende vers or die VWK, “The archbishop chairs the first session” wat so eindig:
and after a few hours of ceremony,
laid down his head and wept.
That’s how it began (462).
En hoe kook ‘n mens se bloed nie wanneer jy die verslae oor die Boeroorlog lees nie! Ons lees Conan Doyle oor “the acre of massacre” (en nou lees ons weer Buller se plan (Ingrid Winterbach) hiermee saam) en William Plomer se ironiese gedig “The Boer war” (277) wat so eindig:
Een van die groot figure van ons land, Jan Smuts, se bydraes is ook hier aanwesig en Guy Butler se gedig “Cape Coloured Batman” (320) som die ellendes van rassevooroordeel op:
Damned from birth by the great disgrace.
Herman Charles Bosman word “whimsical” (?) genoem en Oom Schalk Lourens, sy alter ego, lewer satiriese kommentaar op die vooroordele en sosiale ongeregtighede van die tyd. Wat ‘n wonderlike verhaal en deur middle van oordrywing en grappighede word selfverheerliking aan die kaak gestel.
Taalkwessies kom aan bod soos beskryf deur J.M. Coetzee in Boyhood (372) en hoe die jong kind nadink oor sy identiteit:
“Because they speak English at home, because he always comes first in English at school, he thinks of himself as English. Though his surname is Afrikaans, though his father is more Afrikaans than English, though he himself speaks Afrikaans without any English accent, he could not pass for a moment as an Afrikaner” (372).
Hoe tydloos bly hierdie problematiek nie, gedagtig aan die taalstryd aan die Universiteit van Stellenbosch en die vrees van die huidige rektor dat die universiteit in die hof mag beland, as die hulle nie verengels nie!
Hierdie lywige boek is besonder mooi uitgegee met kleurfoto’s van meer resente skrywers. Daar was darem sekerlik ‘n meer resente foto van Brink beskikbaar?
Dit is ‘n boek wat vir elke Suid-Afrikaanse leser ‘n aan te beveel is. Ook ‘n moet word die leser van die huidige Afrikaanse romans wat kommentaar lewer op ons geskiedenis.
Posted by Johann de Lange at 6:35 PM
Labels: 2010, Captured in time, Joan Hambidge, John Clare, Jonathan Ball, Rapport