PressReader - Landbou Vee: 2017-09-01 - Rond speen­kal­wers só op weiding af
Rond speen­kal­wers só op weiding af
Die uit­groei ( back­groun­ding) en af­ron­ding van speen­kal­wers op weiding maak net sin as die kos­te per ki­lo­gram ge­wigs­toe­na­me be­te­ke­nis­vol la­er is as in ’n plaas­voer­kraal. Hier’s raad.
Landbou Vee - 2017-09-01 - Inhoud - IN­LAS: Mnr. Hen­drik van Pletzen.
Dit is voor die hand lig­gend dat die mie­lie­prys ’n groot in­vloed het wan­neer die boer moet be­sluit of dit aan­trek­li­ker is om speen­kal­wers op weiding of in ’n voer­kraal mark­ge­reed te kry. Met ’n hoë mie­lie­prys is die wei­dings­op­sie aan­trek­li­ker, en an­ders­om. As ’n mens vol­gens ’n mie­lie­prys van R2 000 per ton werk (Ok­to­ber van­jaar), be­loop die voer­kos­te on­ge­veer R13 tot R14 per kg ge­wigs­toe­na­me met die Voer­mol SB100­stel­sel in ’n plaas­voer­kraal.
Wei­dings­ge­hal­te en -hoe­veel­heid is ook be­pa­lend. Die be­gin­sel is dat kal­wers hoof­saak­lik op die weiding moet groei met so min moont­lik by­voe­ding. Hoe be­ter die ge­hal­te van die weiding is, hoe be­ter sal kal­wers groei en hoe la­er sal die kos­te wees.
Veld­be­stuur­stel­sels het ’n groot in­vloed op veld­pro­duk­sie en -ge­hal­te.
’n Prak­tyk wat son­der twy­fel veld­pro­duk­sie en -sa­me­stel­ling en die­re­pro­duk­sie ver­be­ter, is die toe­pas­sing van ’n groei­tyd se rus el­ke twee­de of derde jaar. ’n Groei­tyd se rus laat plan­te rus én her­stel dank­sy die op­bou van wor­tel­re­ser­wes. J. Kemp et al. (1994) het be­vind dat die pro­duk­sie van rooi­gras in suur­veld­ge­bie­de met 170% ver­be­ter het ná ’n groei­tyd se rus ver­ge­le­ke met rooi­gras wat in die vo­ri­ge groei­tyd nor­maal be­wei is. In soet­veld­ge­bie­de in die so­mer­re­ën­ge­bie­de kan dit selfs no­dig wees om veld twee ag­ter­een­vol­gen­de groei­tye te laat rus om groei­krag­tig­heid en pro­duk­sie te ver­be­ter.
Ver­skeie prak­tyk­stu­dies het be­wys dat ’n vee­be­la­ding wat in oor­een­stem­ming is met die pro­duk­sie­ver­moë van veld, die hoog­ste wins per hek­taar le­wer. Oor­be­wei­ding kan op kort ter­myn voor­de­le in­hou, maar op lan­ger ter­myn het dit ramp­spoe­di­ge fi­nan­si­ë­le ge­vol­ge. ’n Kon­ser­wa­tie­we veela­ding en goeie veld­be­stuur ver­min­der ook droog­te­ri­si­ko.
Die ge­hal­te van suur­gras­veld in ho­ë­re­ën­val­ge­bie­de is vir vier of hoog­stens vyf maan­de vol­doen­de om kal­wers uit te groei. Die ge­hal­te van ge­bran­de suur­gras­veld in ho­ë­re­ën­val­ge­bie­de is aan­sien­lik be­ter as “ou” veld.
In ’n stu­die in die dis­trik A­mers­foort is groei van 1,265 kg/dag by speen­kal­wers ( long we­a­ners) met ’n be­gin­ge­wig van so- wat 265 kg oor 98 dae ver­kry op somerveld wat ge­brand het. In dié stu­die is 70 kg le­wen­de ge­wig per hek­taar be­haal met ’n vee­be­la­ding van 1 speen­kalf op 1,7 ha. Teen hui­di­ge pry­se be­loop die lek­kos­te R3,50 per ki­lo­gram ge­wigs­toe­na­me.
Die drie­blok-veld­be­stuur­stel­sel is toe­ge­pas waar een derde van die veld ’n groei­tyd lank ge­rus het. Dit wil sê ’n kamp (of kam­pe in die be­paal­de blok) word el­ke derde jaar ge­spaar. As daar sur­plus­ma­te­ri­aal aan die ein­de van die win­ter oor is, word die spe­si­fie­ke kamp of kam­pe in die blok in die len­te ge­brand vol­gens die nor­ma­le voor­skrif­te en bes­te prak­ty­ke vir be­heer­de bran­de. In dié stel­sel word brand dus voor­af­ge­gaan deur ’n groei­tyd se rus.
Op soet- en ge­meng­de veld in die sen­tra­le en we­s­te­li­ke ge­bie­de van Suid-A­fri­ka is die si­tu­a­sie heel­te­mal an­ders. Brand is nie no­dig om veld­ge­hal­te te ver­be­ter nie. Trou­ens, brand be­na­deel pro­duk­sie in so ’n ma­te dat veld ag­ter­uit­gaan. (Lees ook die ar­ti­kel “Werk ver­sig­tig met ge­bran­de veld” op bl. 60.)
Die veld­ge­hal­te in hier­die ge­bie­de is vir lan­ger tye be­ter en be­reik nie vir sul­ke kort tyd­per­ke ’n hoog­te­punt soos in die ge­val van suur­gras­veld nie. Goeie die­re­pro­duk­sie word vir lan­ger tye ver­kry. Na ge­lang van die veld­sa­me­stel­ling en groei­krag kan kal­wers vir 8-10 maan­de van die jaar ge­wig op­tel.
In dié ge­bie­de kan dit selfs no­dig wees om veld vir twee ag­ter­een­vol­gen­de groei­tye te spaar. Veld­be­stuurs­prak­ty­ke om veld­ge­hal­te en -pro­duk­sie te ver­hoog, het groot waar­de en is meet­baar by jong, groei­en­de kal­wers.
Aan­vul­len­de voeding in die vorm van lekke moet s­legs die voe­dings­te­kor­te in die weiding aan­vul en die kos­te daar­van moet so laag moont­lik wees. ’n Be­lang­ri­ke rig­lyn is dat die lek nie gra­s­in­na­me moet ver­plaas nie, maar dit eer­der moet sti­mu­leer om­dat gras die goed­koop­ste bron van voe­ding­stow­we is.
Waak teen te veel mie­lie­meel in die lek,
want baie mie­lies ver­vang gra­s­in­na­me en ver­an­der die mi­kro­bes in die groot­pens (en dus die ver­te­rings­pro­ses). ’n Ti­pie­se simp­toom waar te veel mie­lie­meel ge­voer word, is kal­wers wat by die lek­bak­ke lê en nie ak­tief wei nie. Voer­mol Su­per­mol (reg.nr. V7267, Wet 36 van 1947) word al­ge­meen as aan­vul­ling op goeie somerveld ge­bruik. In ’n on­af­hank­li­ke stu­die het lig­te kal­wers (so­wat 200 kg) met Su­per­mol teen 1,056 kg/dag ge­groei, teen­oor ’n kon­tro­le van 0,595 kg/dag.
Op aan­ge­plan­te, meer­ja­ri­ge dro­ë­land­wei­ding wat goed aan­ge­pas is in ’n spe­si­fie­ke ge­bied, soos ou­lands-, smuts­vin­ger-, bor­sel­tjie-en wit­buf­fel­gras, kan kal­wers 1 kg en selfs meer per dag groei. Die bes­te re­sul­ta­te word in die so­mer op groen, groei­en­de weiding ver­kry, maar die ge­hal­te daal in die laat herfs en win­ter in so ’n ma­te dat kalf­groei stag­neer.
Een­ja­ri­ge voer­sor­ghum het ’n hoë pro­duk­sie en dra­krag, maar die ge­hal­te neem af na­ma­te die plan­te uit­groei. Met ge­noeg re­ën en ’n warm kli­maat, soos ti­pies in die mid­so­mer, groei voer­sor­ghum ge­woon­lik “on­der die kal­wers uit” en die voe­dings­waar­de neem vin­nig af (en dus die kal­wers se groei). Wees be­dag op kul­ti­vars met ’n hoë ri­si­ko vir blou­suur­ver­gif­ti­ging.
Be­sproei­de weiding word toe­ne­mend ge­bruik om kal­wers te laat uit­groei, en daar is ’n wye ver­skei­den­heid meer­ja­ri­ge en een­ja­ri­ge wei­dings­ge­was­se. Die mees­te van hier­die ge­was­se is koel­weer­ge­was­se, soos meer­ja­ri­ge gras­kla­wer en een­ja­ri­ge groen­voer.
In op­ti­ma­le toe­stan­de kan 1 500 kg tot 1 700 kg le­wen­de ge­wig per ha ge­pro­du­seer word. ’n Groot voor­deel van dié weiding is dat dit voer van goeie ge­hal­te in die herfs, win­ter en len­te ver­skaf. Die reg­te kul­ti­var­keu­se is be­lang­rik vir ’n e­ga­li­ge voer­vloei deur die groei­tyd.
Die ti­pe weiding en/of kul­ti­var moet ge­noeg ru­ve­sel ver­skaf om lak­se­ring te be­perk, wat ’n al­ge­me­ne pro­bleem op groen­voer­wei­ding is. Die by­voe­ding van droë ru­voer is ’n goeie prak­tyk. Die reg­te lek met die no­di­ge me­di­ka­men­te kan ook die pro­bleem ver­min­der. Die lek moet geen u­re­um of nie-pro­te­ïen­s­tik­stof (NPN) be­vat nie om­dat die be­mes­te weiding ge­noeg NPN voor­sien. Die lek moet ook die no­di­ge mi­ne­ra­le, spoor­mi­ne­ra­le en me­las­se be­vat.
Voer­mol Mo­lo­vi­te (V7266) is ont­wik­kel om voe­dings­te­kor­te op be­mes­te, aan­ge­plan­te weiding aan te vul. In ont­wik­ke­lings­proe­we het kal­wers 1,23 kg/dag ge­groei, teen­oor 0,758 kg/dag met ’n fos­faat­lek. In hier­die stu­die het die lek­kos­te R3,40 per kg ge­wigs­toe­na­me be­loop.
So­ja­boon- en mie­lie-oes­res­te is la­e­kos­te­wei­ding en goeie voer­bron­ne vir die uit­groei van speen­kal­wers. Die be­wei­ding van oes­res­te is baie kos­te­doel­tref­fen­der as om dit te baal.
Die voe­dings­waar­de van die weiding is aan­sien­lik be­ter as ge­baal­de res­te, wat hoog­stens vir on­der­houd ge­noeg is. Vee be­nut die fy­ner kom­po­nen­te van reste­wei­ding en vreet hoof­saak­lik graan, kop­bla­re en fy­ner blaar­ma­te­ri­aal.
Die dra­krag van mie­lie­reste­wei­ding word be­paal deur fak­to­re wat op­brengs be­ïn­vloed, soos kli­maat, plan­te­stand en graan­op­brengs. Die dra­kragrig­lyn is 0,8 tot 1,4 grootvee-een­he­de (GVE) per ha vir ’n wei­tyd­perk van 90-120 dae. Dit kom neer op 1,6 tot 2,8 kal­wers per ha.
Die e­ner­gie­waar­de van vars ge­stroop­te mie­lie­lan­de is hoog, ver­al waar ’n taam- li­ke hoe­veel­heid graan ver­mors is, maar die pro­te­ïen­in­houd is laag. Na­vor­sing toon dat droë speen­kal­wers van goeie ge­hal­te oor ’n wei­tyd­perk van 60 dae met Voer­mol Lan­de­lek (V15414) tot 1,2 kg per dag op mie­lie­res­te ge­groei het. Die lek­kos­te was R4 per kg ge­wigs­toe­na­me.
Die ge­ne­tie­se ver­moë van kal­wers word in die mees­te ge­val­le oor die hoof ge­sien om­dat boe­re nie ’n pre­mie vir goeie kal­wers ont­vang nie. Goeie kal­wers is eg­ter be­lang­rik. In veld­proe­we was die ver­skil tus­sen die swak­ste en bes­te groei­er tot 133%. Die kos­te per ki­lo­gram ge­wigs­toe­na­me sal aan­sien­lik la­er wees by die kal­wers wat be­ter groei.
Dié ti­pe kalf is nog be­lang­ri­ker waar kal­wers tot met slag­tyd op weiding af­ge­rond word. Dit het ’n reg­streek­se in­vloed op wins­ge­wend­heid. Waar boe­re kal­wers op weiding af­rond, moet boe­re voor­rang gee aan vroe­gryp-ti­pes wat vin­ni­ger ge­reed is om ge­slag te word.
In baie ge­val­le is die tyd­perk op die weiding (by­voor­beeld op so­mer­wei­dings en net voor die win­ter) net te kort om ’n klas A2-dier te be­haal. Die waar­de van klas A0 of klas A1 is aan­sien­lik la­er. Die uit­wer­king hier­van is dui­de­lik te sien in die re­sul­ta­te van ’n stu­die wat met kal­wers van die­self­de koeie, maar van ver­skil­len­de ti­pes bul­le, ge­doen is ( TA­BEL ).
Die ver­skil tus­sen die vroe­gryp-veldtipe en die laat­ryp-ti­pe is dus R819 per os in pre­sies die­self­de toe­stan­de.
Bo­ge­noem­de re­sul­ta­te wys wat ti­pies ge­beur met kal­wers wat op weiding af­ge­rond word. Die doel­wit moet wees om die uit­slag­per­sen­ta­sie en gra­de­ring te ver­be­ter. Fi­na­le af­ron­ding in ’n plaas­voer­kraal vir so­wat ses we­ke sal die re­sul­ta­te be­te­ke­nis­vol ver­be­ter, ver­al met ’n lae mie­lie­prys en hoë vleis­pry­se.
Vir goeie re­sul­ta­te op weiding moet be­ken­de be­stuurs­prak­ty­ke, soos voor­ko­men­de siek­te- en pa­ra­siet­be­kam­ping en die ge­bruik van die reg­te ti­pe oor­in­plan­taat, ook ge­doen word.
LINKS: Speen­kal­wers saam met koeie op die veld. Suur­gras­veld van goeie ge­hal­te om speen­kal­wers op af te rond, is net vir vier of vyf maan­de van die jaar in ho­ë­re­ën­val­ge­bie­de be­skik­baar.