’n Afrikaanse vrou vertel aan Murray La Vita hoe sy dit reggekry het om die Dalai Lama na Botswana te laat kom vir belangrike gesprekke met Afrikaleiers.
Ngodup Dorjee en Karen Fitzgerald in haar kombuis in Pretoria waar sy die afgelope twee jaar baie van die beplanning vir die dialoog met die Dalai Lama gedoen het.
Waarvoor Sy Heiligheid ja gesê het, is haar voorstel dat hy Botswana besoek. Dit was vir haar soos om ’n kinderpartytjie te reël, sê die ondeunde Suid-Afrikaanse neurowetenskaplike oor die Dalai Lama se besoek in Augustus om in die openbaar gesprekke te kom voer met neurowetenskaplikes en humanitêre en spirituele leiers van Afrika soos Graça Machel.
Ek ontmoet Karen Fitzgerald op ’n aand waartydens die groot Kaapse storm woed. Saam met haar in die restaurant is Ngodup Dorjee wat sedert die begin van die jaar die Dalai Lama se verteenwoordiger in Suid-Afrika is.
“Wat ek daar gesien het, was ’n tipe sielkunde waaroor ek gedroom het. Dit was ’n tipe menslikheid waaroor ek gedroom het, want waaroor hulle gepraat het, was die resultate van studies oor hoe die breine lyk van mense met wie dit regtig goed gaan.
Vandag is sy ’n kontemplatiewe neurowetenskaplike wat binnekort haar doktorsgraad aan die Universiteit van Kaapstad sal voltooi.
“Ek stel belang in wat in die brein gebeur wanneer jy mediteer. My drang om te wil wéét hoe werk ’n brein laat my dink aan die Dalai Lama wat as ’n jong seuntjie mal daaroor was om horlosies uitmekaar uit te haal, want hy wou weet hoe werk dit. Dis die een rede waarom ek ’n neurowetenskaplike wou word. Die ander rede is . . . jy weet as jy oor goedheid en compassion praat of jy praat oor hoe om jou aandag te verbeter, dan dink mense jy is ’n hippie wat deur ’n midlife crisis gaan.
“Maar as jy ’n neurowetenskaplike is met ’n doktorsgraad en jy doen contemplative neuroscience, menende jy kyk na breine wat besig is om te mediteer of die uitwerking daarvan, dan gaan daar sekere deure vir jou oop, want dan weet jy mos waarvan jy praat. So neurowetenskap het die deur geword tussen wetenskap en Boeddhisme en dit is deur die Dalai Lama oopgemaak. Húlle het al vir 2 500 jaar ’n stelsel van die mind, ’n moerse stelsel wat alles presies beskryf. Neurowetenskap is maar 150 jaar oud.”
Mindfulness is ’n "sekulêre praktyk wat daarop toegespits is om die oomblik meer bewustelik, deernisvol en nuuskierig te benader sonder om in die verlede te verdrink of in die toekoms ingetregter te word". In Afrikaans word dit tans vertaal as aandagtigheid of bedagtheid.
Jy nooi tien vriende vir die kinders uit en jy koop die Coke en jy kry ’n springkasteel en dan het jy ’n kinderpartytjie. Dis nes ’n kinderpartytjie, maar vir 4 000 mense en nie vir 14 kinders nie.
“Die res van die goed was toe eintlik redelik maklik, soos om ’n kinderpartytjie te reël,” sê sy met ’n vonkel in die oog.
“Einde 2014 het ek saam met Jakkie Cilliers van die Instituut vir Sekerheidstudies gesit en ons het ’n land geïdentifiseer, want ek het vir die Amerikaners gesê: Op één voorwaarde doen ek dit, dis nié in Suid-Afrika nie. Jy weet as hulle (die Suid-Afrikaanse regering) Tutu se versoek om die Dalai Lama toe te laat om die land te besoek, geweier het – ’n ou omie van 80 wat sy pêl nooi vir ’n birthday party - wat van mý, ek is nie eens iemand nie...Onthou jy toe hulle al die vorige Nobelpryswenners vir vrede Kaapstad toe sou nooi? Dít het ook deur die mat geval. So, wie de hel is Karen Fitzgerald wat die Dalai Lama Suid-Afrika toe wil bring? Ek kon dít nie doen nie. Dit sou nie werk nie.
Karen het ook in die besige jaar van 2014 in Duitsland met Barry Kerzin, die Dalai Lama se Westerse dokter wat jare gelede al ’n Boeddhis geword het, gepraat en vir hom gevra: “Hoe lyk die tipiese persoon wat op daai verhoog aan so ’n gesprek kan deelneem? Beskryf vir my daai profiel.
“Daai hele ding van interafhanklikheid – jy bestaan slegs as jy weet jy is deel van ’n stelsel of ‘ek ís deur jou’ – dít is ook die hele uitgangspunt van interafhanklikheid in Boeddhisme. En ons doen dit al duisende jare lank in Afrika.
Hoewel die deelnemers aan die dialoog sulke merkwaardige mense is, is enigiemand welkom om dit by te woon – jy hoef nie ’n geleerde of ’n Boeddhis te wees nie, sê Karen.
Die wêreld van die Dalai Lama, wat al sedert 1959 saam met sy volgelinge in ballingskap in Dharamsala in Indië woon, kom ’n bietjie nader aan jou wanneer jy na sy verteenwoordiger Ngodup Dorjee luister.
Hy is ’n hoflike, saggeaarde man wat baie glimlag. Dit is veral sy glimlag wat ’n mens aan die Dalai Lama laat dink. Van dié heilige het ’n mens immers die indruk dat daar amper altyd ’n onverstoorde glimlag oor sy gesig plooi.
Hoewel Dorjee in Pretoria gesetel is, is dit sy verantwoordelikheid om ook in die res van Afrika steun te werf vir die Tibettaanse saak.
“Maar hy het gesê eendag sal hy nie meer by ons wees nie. Hy het gesê: ‘Leef asof ek nie meer daar is nie. As daar ’n groot kwessie is, kan ek julle help en lei, maar julle moet leer om self besluite te neem, asof ek nie meer leef nie.’”