Redakteursbrief: Só bak mens ŉ wildspasteiSusan Lombaard, uitvoerende hoof van Maroela Media Foto: Noeleen Foster Ek het gisteraand vir my gesin ŉ wildspastei gebak. As jy my ken, sal jy nou snak na asem en jou sambreel gaan uithaal, want hier kom groot reën. Kook en bak is nie my ding nie. Veral nie iets so ingewikkeld en tydrowend (ek wou eers tik “gesofistikeerd”, maar ek dink dan gaan die ervare kokke daar buite vir my lag) soos ŉ pastei nie – laat staan nog ŉ wildspastei. Kyk, hierdie een was vir jou ŉ storie. Die vleis is die laaste oorblyfsels van ŉ blesbok wat my man ŉ paar maande gelede gejag het, nadat die meeste daarvan biltong en droëwors geword het. Ek het geweet ek het een kans om dit reg te doen. Eers moes ek die regte resep kry. Tussen al die Australiese en Amerikaanse wildspastei-resepte kon ek darem Ina Paarman sŉ opspoor, en dit het vir my reg gevoel. Net ŉ Suid-Afrikaner sal verstaan wildsvleis móét met naeltjies en baie ander kruie gaargemaak word; met rooiwyn en karringmelk en ŉ skaapskenkel of twee vir vettigheid. Ek weet dít van wildsvleis, want in Noupoort, in die hartjie van die Karoo, het my oupa en ouma Nieuwoudt gewoon. Vir jare het ons wintervakansies met die trein al die pad van die destydse Oos-Transvaal af Noupoort toe gery. Op die stasie se perron het my oupa en ouma ons ingewag. Oupa Mias, die polisieman, met sy pak klere, onderbaadjie, hoed op die kop. Altyd waardig, altyd nederig. Ouma Susan met sykouse, hofskoentjies, sindelike rokkie, handsak oor die arm. Oupa Mias het ons kleinkinders sommer deur die treinvenster uitgetel, só bly was hulle om ons te sien. Sy hangerige oupa-wange was altyd glad geskeer, maar altyd ŉ bietjie grof as hy ons styf vasdruk. Soos ek skryf, kom herinneringe terug waaroor ek nie nou wou skryf nie, maar ek is bang ek vergeet hulle: Oupa Mias se reuk, waaraan ek nie ŉ naam kan gee nie. Die tekstuur van ouma Susan se rok teen my bo-arm terwyl ons motor toe stap. Die lou gebakte binnekant van die motor nadat Oupa ons bagasie ingelaai het. Die kort entjie huis toe, oor die brug, in die hoofstraat op, waar almal stop en lag en wuif as hulle ons sien. Oupa wat stadig ry, trots, want die kinders en kleinkinders het kom kuier en almal moet sien. Die tuiskoms: Die oopstoot van die blougeverfde houtdeure van die motorhuis. Girts-girts oor die gruis in die agterplaas waar net ŉ enkele kweperboom gegroei het, verby die reënwatertenk waarmee Ouma haar hare afgespoel het. Op met drie trappies, in by die agterdeur, die milde hitte van die koolstoof wat met sonsopkoms vanoggend al gestook is. Ennie, ouma se regterhand, wie se ogies verdwyn tussen haar plooie soos sy lag as sy ons groet. Oor die plankvloer; die vertoonkas in die gang wat ratel met ouma se mooigoedjies as oupa ons tasse tot in die voorste kamer dra. Die waskom en -beker vir soggens se gesig afspoel op die spieëltafel; die pofferige vereduvet op my bed; ouma se hoededose bo-op die embuiahout-hangkas. Daar is so baie om te onthou. So baie waaroor ek dankbaar is. Maar ek moet my woorde tel, want ek wil nog vertel van die wildspastei. In die Karoo was dit nie vreemd dat ŉ boer so nou en dan ŉ springbok- of ŉ skaapboud of ŉ ander karmenaadjie by die dominee of polisieman van die dorp kom aflaai nie. Niks omkopery nie, sommer net goeie buurmanskap. En dan het my ouma wildspastei in die koolstoof gebak. Want die kinders en kleinkinders het kom kuier. Die wildspastei (Foto: Susan Lombaard) Ek bak die pastei met groot sorg. Die proses begin Sondag al, toe ek die vleis uithaal en laat ontdooi en uitsoek wat bruikbaar is; meestal bene met nog heelwat vleisies wat daaraan vassit. Ek gril my morsdood vir die bloederige spul wat ek moet was. My moed begewe my amper toe ek Sondagmiddag die bak met vleis wat ŉ paar uur in water gelê het (volgens die resep se instruksies) uit die yskas haal en vergeet dis vol, en die bloederige water oor myself én die kombuisvloer uitgooi. Sies. Marineer die vleis twee dae lank in karringmelk. Ek maak so. Dinsdagaand ná werk skraap ek weer moed bymekaar, haal die vleis uit, dep elke stukkie met kombuispapier terwyl ek deur my mond asemhaal. Toe word dit gebraai tot bruin; daarna in ŉ pot met naeltjies en ander kruie, om vir vier uur te kook tot dit lekker sag is. Dan afkoel sodat elke stukkie vleis van die bene afgekrap en fyngesny kan word. Ure se werk. Ure en dae. Nuwe respek vir ouma Susan en ander oumas. Uiteindelik werk ons ten minste met gaar vleis. Nou raak die kinders ook lus om te help. Ons maak ŉ rooiwyn-reduksie (na dese kan ek dít ook doen) en swartpepersous wat saam met ŉ lekker klompie uie die vulsel van die pastei word. En toe die degie bo-op, wat op ons meisiekind se aandrang versier word met strepies en bolletjies en patrone. In die oond. Gisteraand smul ons. Die pastei is perfek. Wel, my gesin dink so. Die vleis kon seker ŉ bietjie fyner gesny gewees het en die uie meer gesofistikeerd gekap. Maar vir hulle is dit perfek. Ons kuier om die tafel tot laat en lag vir onsself dat ons so opgewonde raak oor ŉ pastei. As ek fyngevoelig was, sou ek seker aanstoot geneem het oor my man wat foto’s van die pastei neem en vir sy vriende stuur. Trots sit ek aan tafel. My eie wildspastei. Ons verorber álles; sit na die tyd met vol pensies terug in ons stoele. Vanoggend dink ek aan die lesse wat ŉ wildspastei my geleer het. Ek sou seker filosofies kon raak oor goeie dinge wat tyd neem; oor hoe mens soms moet vasbyt, al raak dinge bloederig; oor hoe dit soms nodig is om te leer by dié wat meer ervaring as jy het (soos my ouma, en Ina Paarman); oor hoe mens nie die onbekende moet vrees nie. Ag, maar ek wil nie. Want die belangrikste ding van ŉ wildspastei is dat dit so eg Suid-Afrikaans is. In hierdie mooi en hartseer land van ons, waar ons mekaar al te dikwels verkeerd verstaan en verkeerd opvryf, bring lekker kos ons nog saam. Of dit nou ons as gesin is, of ons en die bure, of ons en vreemdelinge wat in ŉ restaurant oogkontak maak en vir mekaar glimlag. Of die kos wat ons vir ŉ bedelaar op straat aangee. Of die toebroodjie wat my kind se hart bly maak as sy pouse haar kosblik uithaal, en wat sy met haar maats deel. Daarvoor is ek dankbaar. Groetnis Susan Lombaard Uitvoerende hoof: Maroela Media