Stof die ANC sy Kodesa-notas af?Deur Werner Human Werner Human. (Foto: Verskaf) ’n Hooggeplaaste ANC-lid en een van die party se hoofonderhandelaars tydens Kodesa vertel tydens ’n onderhoud: Die uitkoms waarvan hulle seker was ná elke onderhandeling – ongeag wat toegegee of gewen is – is dat die beginsel van meerderheidsbewind regdeur die proses in stand gehou moet word. Waar die onderhandelaars aan die kant van die Nasionale Party (NP) die grondwetlike skikking as ’n eindpunt beskou het vir ’n demokratiese Suid-Afrika, was die inwy van demokrasie vir die ANC ’n brughoof – ’n aanvalsvertrekpunt van waar hy sy idees verder kon deurvoer. Juis deur meerderheidsbewind as regeringsvorm ononderhandelbaar te maak, sou die ANC, wanneer dit vir die party polities gunstig is, beleidstandpunte wel kon deurvoer. Die brughoof behels dat die ANC sy beleidstandpunte deurlopend verfyn, bevestig en uitbrei, en dat die beleidstandpunte dan as ’n opdrag aan die kaders in die regering deurgegee word. Die doeltreffendheid van die uitvoering van die opdragte hang tot groot mate af van die weerstand wat daar teen die opdragte bestaan. Die verklaring van die koronavirus tot ’n pandemie, en die drastiese en ingrypende inperkingsmaatreëls wat afgedwing word, het aan die ANC ’n geleentheid gebied om idees waarteen sterk weerstand bestaan opnuut aan te roer. Hoofsaaklik twee opdragte kan hier gemeld word. Die eerste opdrag is om die Nasionale Gesondheidsversekering (NGV) te bespoedig. Dit is die program waar gesondheidsorg in Suid-Afrika as’t ware genasionaliseer word sodat betaling vir mediese dienste deur middel van ’n sentrale fonds geadministreer word. Die loodsprogram vir die NGV was ’n mislukking. In ’n omvattende ekonomiese studie is onder meer aangetoon: Selfs met die optimistiese aanname dat die Suid-Afrikaanse ekonomie oor die volgende tien jaar met 2% gaan groei, sal daar ’n tekort van R230 miljard vir dié program wees. Na beraming sal dit neerkom op ’n belastingtekort van ongeveer 10% wat aangevul sal moet word – en dit is nie moontlik nie. Gegewe die sterk aanduidings vanuit ekonomiese en wetlike oorwegings dat die NGV nie in die belang van Suid-Afrika is nie, het pres. Cyril Ramaphosa onlangs gesê: “Dít (die Covid-19-pandemie) kan beskou word as die bevestiging van die ontstaansrede vir die NGV. Geen persoon wat met die koronavirus besmet is, is weggewys nie en dít is die presiese oogmerk van die NGV.” Die tweede opdrag is die herstrukturering van die Suid-Afrikaanse ekonomie. Die Suid-Afrikaanse Reserwebank beraam ’n inkrimping van 6,1% in die ekonomie en die tesourie beraam ’n moontlike vyf miljoen mense wat hul werk kan verloor. Dit sal die werkloosheidskoers oor die 50% stoot. Steeds het pres. Ramaphosa onlangs nog gesê: “Radikale ekonomiese transformasie moet die dryfkrag van ons ekonomiese toekoms wees, wat ons nou sal moet uitkerf.” Die ANC is onomwonde oor wat radikale ekonomiese transformasie behels: om die ekonomiese struktuur van die land op ’n rassegrondslag te herrangskik, en die herverdeling van grond en eiendom deur die beleid van onteiening sonder vergoeding. Anders as in die vroeë 1990’s beskik Suid-Afrika oor ’n veel sterker burgerlike samelewing wat op verskeie fronte georganiseer is, waaronder die bevordering van burgerregte, maatskaplike bystand en beroepsorganisasies. Die drastiese inperkingsmaatreëls hou beslis uiters nadelige gevolge vir die ekonomie en werksekerheid in, maar bied ook geleentheid dat die veerkragtigheid van gemeenskappe ’n groter rol kan speel sodat ons ons toekoms self kan skep. Dit is ’n reuse-uitdaging om die leemtes te vul wat die afsonderingstydperk laat, maar ons durf nie die geleentheid laat verbygaan om die selfstandigheid van gemeenskappe te bevorder nie. Soos Winston Churchill gesê het: “Moet nooit met ’n krisis mors nie. In uitdagende tye moet die aanvaarde realiteite bevraagteken word – en in die plek daarvan mag daar oplossings buite die bestek van die normale gang van sake gevind word.”