Nuuskommentaar: Die ander Joodse staat en moontlike lesse vir SA minderhedeŉ Reuse menora voor ‘n treinstasie in Birobidzhan, die administratiewe sentrum van die Joodse outonome staat, Oblast. Dié foto is op 7 September 2017 geneem. (Foto: Iuliia Subbotovska/AP) Israel is nie die enigste Joodse staat ter wêreld nie, met nog ’n Joodse staat, die Joodse Outonome Oblast, naby Wladivostok in Siberië wat amptelik met dié status spog. Trouens, dié Oblast het in 1934 formeel as Joodse staat tot stand gekom, 14 jaar voor Israel tot stand gekom het. Van die eerste Joodse migrante was van die destydse Britse Palestina afkomstig, en ander van lande soos Argentinië, die VSA, Frankryk en Kanada. In Russies staan dit bekend as Евре́йская автоно́мная о́бласть, Yevreyskaya avtonomnaya oblast; en in Jiddisj as ייִדישע אװטאָנאָמע געגנט‎, yidishe avtonome Gegnt (hierna die Oblast genoem). Hoewel die gebied formeel as Joodse staat ontwikkel is, maak Jode nou slegs sowat 1% van die bevolking uit met etniese Russe wat meer as 90% van die bevolking uitmaak. Sensus ná sensus toon aan dat die Joodse bevolking nie net persentasiegewys ’n kleiner persentasie van die bevolking uitmaak nie, maar ook getallegewys minder word. Landbou is die grootste ekonomiese aktiwiteit in die staat, maar mynbou is ook baie belangrik. Hoewel die meeste oorspronklike Joodse inwoners van elders uit Rusland afkomstig was, het baie etniese Russe ook daarheen verhuis. ’n Belangrike rede was dat dit die enigste gebied in die kommunistiese Rusland was waar private grondbesit moontlik was. Baie Joodse inwoners het, ná dit moontlik geword het, na Israel geëmigreer, maar die meeste hedendaagse immigrante kom weer van Israel af, sodat Hebreeus as taal naas Russies en Jiddisj ook nou ’n faktor word. Trouens, van die rabbi’s is Hebreeus, en nie Jiddisj nie, magtig. Wat is die toekoms van die gebied? Volgens ’n plaaslike rabbi trek meer Jode van Israel na die Oblast as omgekeerd, al stuur Israel deurlopend immigrasieveldtogte van stapel in die Oblast. Selfs kenners van die gebied waag dit nie sommer om ’n antwoord te verskaf nie. ’n Gewilde antwoord is dat belangstellendes die gebied self moet kom besoek en self kyk. Dit dui daarop dat selfs die mees positiewe mense onseker is oor die Joodse element van die gebied. Die mees onlangse goewerneurs (premiers) wat verkies is, was almal lid van sterk pro-Russiese partye, wat eenheid met Rusland nastreef. Maar wat kan Suid-Afrikaanse minderheidsgroepe uit die Russiese geval leer, wat selfs volgens Jode van elders “nie heeltemal ’n sukses is nie”? Een van die redes vir die stigting van dié Oblast op die grens met China was dat dit so te sê onbewoond was. China en Japan het hul oë op die gebied gehad. Die vroeëre Sowjetleiers wou minderheidsgroepe se lojaliteit behou, en met ’n groot Joodse bevolking, veral in die Oekraïne en Wit-Rusland, was die Jode ’n belangrike faktor. Aanvanklik is besluit om hul tuisland in die Krim te vestig, maar omdat dit onder meer reeds sterk bevolk was, is eerder op die bykans onbewoonde gebied in die ooste van Siberië besluit. Stalin, wat ook vir die gedwonge verskuiwing van die Krim-Tartare na Siberië verantwoordelik was, het ’n belangrike rol hierin gespeel. Die einste Stalin het later die Jode in die Oblast geviktimiseer deur onder andere die goewerneur tereg te laat stel, asook Joodse sinagoges en ander instellings te sluit. Vandag is Russies die derde grootste taal in Israel, met net Hebreeus en Arabies wat meer sprekers het. Baie Israelse burgers is ook Russiese burgers, en baie Jode met Israelse burgerskap woon in Rusland, veral in Moskou. Hoewel Rusland en Israel hulle gedurende die Koue Oorlog in teenoorgestelde kampe bevind het, is die bande tussen die twee lande nou besonder heg. Om presies vas te stel wat met Russiese betrekkinge met Israel, en die toekoms van die Joodse Oblast aangaan, is egter baie moeilik omdat die skrywers van inligtingstukke en artikels dikwels sigbaar bevooroordeeld is en die waarheid in die slag bly. So sal sommiges noem dat baie Russe na die Oblast verhuis het omdat dit die enigste gebied in die Sowjetunie was waar private grondbesit moontlik was. Ander sal in oordaad beklemtoon dat die aanvanklike setlaars sterk sosialisties-gesinde Jode was. Iets rym opsigtelik nie. Tog kristalliseer sekere faktore uit waarvan ’n mens moet kennis neem. Die belangrikste is dat ’n etniese staat wat deur ander, veral groter bevolkings, omring word, nie sommer kan aanvaar dat hulle ’n meerderheid in hul eie gebied sal kan handhaaf nie. Wat die Oblast betref, was die Jode nooit ’n meerderheid nie, hoewel persentasiegewys ’n groter deel van die bevolking. Veral met die bou van die Trans-Siberiese spoorlyn was daar ’n groot toestroming van Russe en ander groepe, sodat die Jode nou kwalik die derde grootste groep is. Veral as volkome onafhanklikheid ter sprake is, maak die internasionale reg sake baie kompleks. ’n Land wat deur sesessie of partisie tot stand gekom het, se onafhanklikheid kan makliker erkenning kry as dit ’n minderheid verteenwoordig teen wie gediskrimineer is. Maar die oomblik dat daardie volk op rassegrondslag onderskei, of self teen ’n minderheidsgroep in die gebied diskrimineer, is daar nie van erkenning sprake nie. Meerderheidsbesetting moet dus deur ’n mynveld bewerkstellig word én gehandhaaf word. Hoewel onafhanklikheid van die Wes-Kaap min belangstelling kry, skep die instroming van mense uit die Oos-Kaap heelwat probleme, sodat die Afrikaanssprekende meerderheid se meerderheidstatus, statisties geprojekteer, in die gedrang kom. Die aankomelinge dring op Engelse onderrig aan, wat ook groot druk op die begroting plaas. Aan die ander kant moet ook iets gesê word vir vasberadenheid. Ondanks slegs 1%-verteenwoordiging van die Oblast se bevolking, is straatnaamborde feitlik voor die voet in Jiddisj en Russies. In die hoofdorp, Birobidzhan, het Leninstraat net ’n straatnaambord in Jiddisj. Die boog buite die dorp bevat ook die dorp se naam in Russies en Jiddisj. Jiddisj is naas Russies die amptelike tale van die gebied. Dit sal egter ’n veel, veel deegliker studie verg om te weet of volkstaters iets van hierdie voorbeeld kan leer. Die gebied se 80ste herdenking is immers onlangs gevier en dit lyk ten minste seker dat veel geleer kan word, positief én negatief. • Maroela Media het ŉ skarebefondsingsprojek op die webwerf BackaBuddy van stapel gestuur om Herman te help om fondse vir sy kankerbehandeling in te samel. Klik hier om meer te lees of om Herman deur BackaBuddy finansieel te ondersteun. • Indien jy ŉ direkte bydrae in die Toeriens se bankrekening wil maak, stuur ŉ e-pos aan [email protected] met “Herman Toerien” in die onderwerpveld.