Hy’t haar in die oë gekyk; ’n leemte wat nietemin besig was om haar te verswelg. Hy moes skielik aan sy pa se werkswinkel dink, aan die kiste wat week ná week weggedra is vir dié wat al hoe maerder geword het, soos met brandsiekte ’n uitslag ontwikkel het en kort voor lank nie meer kon sien nie.
Soos telkemale tevore het die engel van genesing ook nou sy hand vir hom opgelig, hom daarmee ’n handjie vol grond laat opskep voordat hy daarin gespoeg het. Terwyl hy dit gemeng het, die spoeg en die grond, het hy gesien dat sy iets wou sê en vooroor gebuig. “Ek wou kindergeld hê,” het sy gefluister. “Ná die eerste kind ...” maar haar stem het verbrokkel.
“Ek weet,” het hy gesê en vraend na die bolletjie modder in sy hand gekyk. Vir ’n oomblik lank was hy onseker van sy doen en late, maar die engel het hom die modder oor haar oë laat smeer.
Sy eie oë het toegeval, sy bewussyn meteens daarmee heen, terwyl die engel dít volbring het waartoe iemand wat in ’n menslike liggaam vasgevang is, nie in staat is nie. ’n Greinerige korrelrigheid het oor sy oë gedans en toe hy weer die modder van haar oë af gevee het, het hy hom verwonder oor hoe maklik grond genesing kan bring en ’n leemte met lig kan vul.
Niemand soek immers sy vonnis voor sy tyd nie. ’n Vonnis: alhoewel dié woord ontoereikend was vir die beelde wat hom snags steeds orent laat kom het.
Van haar reaksie, of van dié van die mense om hom, van die verbasing, die geskree en die op-en-af-gespringery was hy nie bewus nie. Soos gewoonlik ná ’n genesing het hy swak gevoel en na Hannas toe opgekyk.
Onskuldige Hannas, met die oë van ’n skoolkind. “Daar staan ’n wit lorrie by die dorp se garage,” het hy vanuit ’n hernude swieping korrelrigheid gepraat met woorde wat ’n ander vir hom gevorm het. Dit was nie hy wat hom ontferm en genees nie, maar hy wat voorsorg tref wat Hannas met ’n bevel na die lorrie toe gestuur het.
Hy word bewus van die vragmotor se dreuning, ’n koel wind waai oor sy gesig en hy maak vlugtig sy oë oop: kliprante, die veld.
Sedert hy vanuit die heuwels ’n volle maansiklus oor die vlaktes sien beweeg het, droom hy. Voorheen was daar snags stemme, maar met hulle het hy geworstel soos iemand wat teen nagmerries baklei. Nou droom hy egter, met een droom wat hom herhaal. ’n Swaar traliehek word agter hom toegeslaan, ’n dik bos sleutels terg raserig wanneer die hek toegesluit word en hom in ’n donker sel agterlaat, maar elke keer word hy met ’n glimlag wakker.
Grashalms wat soos hare oor ’n bors lê. En hý sien die liggaam se sagte sandvel voor hom uitgestrek. Daardie klim bo die ribbekas op, die bors se gelykte onderbreek deur ’n stapeltjie klip, terwyl grashalms sy oog na ’n skouerbergie toe lei, met ’n arm wat op die rante uitgestrek lê.
Sy oog val op ’n bondeltjie boarmspiere wat verleidelik by die oksel se klofie in vou en hy dink weer aan die kiste wat sy pa verkoop. Vir mense wat hier proe en daar proe, vir ’n silwer muntstuk koop en verkoop en altyd meer wil hê.
Waar hy tydens sy tyd in die grysblou heuwels juis soveel genot uit die veld leer put het: daar ’n klompie bome wat onder ’n skouer se oksel staan en klos, hier die bors se klipstapels en ’n gulde oop strek met rooi kalkoenbosse wat verby die naeltjie af vlam.
“Dis ’n land van heuning,” sê hy weer hardop, maar hierdie keer vraend. “Veldkos en heuning, maar as jy ’n opstal bou, moet jy tog self daarin kan bly? As jy ’n wingerd of vye plant, moet jy tog self daaraan kan proe?”
Hy draai na Hannas toe en ’n watersak word na hom toe uitgehou. Hy vat hy dit aan, maar kyk verby Hannas na die gesigte wat hom aanstaar.
’n Handjie vol volgelinge. Van hulle ken hy reeds, ander is vreemdelinge. ’n Messelaar – dit sien hy aan die man se klere. So ook aan ’n vrou s’n; ’n huishulp wat nog haar voorskoot aan het. Ander is dagwerkers, plaaswerkers ook, asook dié wat nie werk of huis het nie. Maar of met of sonder werk, dis van die verwagting op hulle gesigte waarvan hy terugdeins wanneer hy weer na die veld toe draai.
Hy deins egter van sy eie woorde terug en kyk vraend skuins langs hom. Hy skrik, want hy ken hom nie. Nie hierdie engel nie. Dis nie die engel van vergifnis of genesing, van voorsiening of geduld nie. Hy snak verbaas na asem wanneer hy besef dat ook hierdie engel woorde in sy mond lê.
Hy weerhou hom egter hiervan, want so was dit van die begin af gewees. Eers het hy die stemme ontken en hulle gevolglik nie verstaan nie. Maar tog, later, as jy eers ophou stry, dán kom begrip. Hoeveel hy nie elke dag byleer nie, met woorde en dade waartoe hy nooit besef het ’n liggaam in staat sou kon wees nie. En so sal dit ook met hierdie engel wees, terwyl hulle ’n dorp nader.
Terwyl die ander aan die werk spring om ’n slaapplek in 'n hoek van die gebou gereed te maak, stap hy na die pawiljoen toe. Ook dít is vervalle, die dakplate deels weg, die breë sementtrappe gekraak en aan die verbrokkel, maar hy gaan nietemin op 'n onderste trap sit.
Hy kyk uit oor 'n lap onkruid; grond waarop boere tydens die ou bedeling nog bees of vee ten toon kom stel het. Die klank van perdehoewe styg vlugtig in die lug op, voordat ’n stilte weer die arena vul.
Soos heelwat dorpies in hierdie streek, het ook hierdie een ’n feitlik vergete nedersetting geword. Die kinders word weggestuur skool toe en die jongmense gaan in die stad werk soek. Dié wat agterbly, kry pensioen of steek ’n hand uit vir kindergeld.
Wanneer die son water getrek het, bly dit nog 'n rukkie lig. Geel en goud oorvleuel die dag se blou. Daarna word ’n oranje glans daaroor gewas voordat die donkerte stadig vanaf die horison opbou; en opeens dink hy aan sy herhalende droom. Die traliedeur, die bos sleutels, en al is hy alleen in ’n donker sel, word hy elke keer met ’n glimlag wakker.
Wanneer hy na die vroegaand se kleure sit en kyk en ’n koelte teen sy lyf voel optrek, vergeet hy vir ’n rukkie van dié afsku.
“Ek het vir jou water gebring,” hoor hy Hannas sê. Hy kyk om, na waar Hannas 'n tree van die pawiljoen af kom staan het.
Dan drink hy; die water onomwonde in sy gawe, en wanneer hy die bottel van sy lippe af wegneem, gooi hy ’n bietjie in ’n bakhand uit en vee dié koelte oor sy gesig.
“Laat ek,” sê Hannas en neem die bottel by hom aan. Sy twee hande, bak gehou, vang baie beter as net een op, maar dan kom sit Hannas op die trap agter hom en gooi ’n dun aaneenlopende straaltjie oor sy kop. Met een hand vee Hannas dié koelte oor sy kop, terwyl hy self oor sy gesig en nek vryf.
Hy glimlag en lê sy kop teen Hannas. Om onskuldig te volg! Om ná ’n dag se werk só teen iemand te leun en te ontspan, met Hannas se arm om hom en sy kop op Hannas se bors. Wat hy nie sou gee vir ’n rots waarop hy kon rus en waaronder hy kon skuil nie.
Vir die ferm oopte van die bors en sy klipkoppies. Vir geel sand en kalkoenbos wat teen die maag af dons.
Hy pluk hom vanuit dié beskutting weg, spring op en gee etlike verbysterde treë van Hannas af weg. Die nagkoepel het sy vlerke reeds wyd oopgevou, in die dorpie skyn ligte, en hy kyk die naghemel in.
Hy’t nie eers ’n vrou geken nie, het sy ma hom toegesnou. Maar eerder as die brandsiekte, besef hy nou, was hy hiérvoor bang:
Hulle het met die hoofpad langs geloop – ’n stil teerpad wat een van die groter dorpe met ’n ander verbind, ’n reguit pad wat skaars draai en hulle oor die een oop vlakte na die ander gelei het. Ten spyte van ’n plaasopstal plek-plek in die verte, skyn die oop veld lewensloos te wees.
Sommige van die gesigte het hy ’n paar dae gelede op die vragmotor gesien: die huishulp wat gehoor het dat sy op ’n ander dorp werk sou kon kry, maar voor dooiemansdeur gestaan gekom het; die messelaar wat ná werk in ’n groter dorp ’n handjie vol geld aan die ma van een van sy kinders kon gaan gee.
Watersakke kon hulle by windpompe en plaasdamme volmaak, maar vanoggend het Hannas hom gewaarsku dat hulle kos min raak. “Weet jy dan nie?” het hy kortaf geantwoord, want sedert daardie aand op die pawiljoen het sy oë met agterdog oor die veld bly vee.
Daarvan getuig die engele immers; nie dat hy die vreemde een wat etlike dae gelede sy verskyning gemaak het, leer verstaan het nie. Hy’t hom af en toe in die groeiende groepie gewaar, maar dié engel het ’n distansie van hom af bly hou. Hy’t ’n onderlinge kommer weens sy sporadiese verskyning onderdruk; die pad sal wel aangedui word, voorsien sal daar voorsien word, soos die komende nag se kampeerplek aan hom aangedui was.
Later het ’n polisiewa verskyn en kort voor hulle kom stilhou. Hy het na die polisieman wat uitgeklim het, toe geloop.
“As iemand jou vra om vir ’n aand voor sy huis wag te hou,” het ’n engel na vore getree, “dan doen jy so vir twee aande.”
“En as iemand jou op die regterwang slaan,” het die engel vir hom bygevoeg, “dan bied jy hom die ander wang ook.”
Hierop het die polisieman gelag en weer oor moeilikheid gepraat voordat hy weggery het. Hoe klein die geloof van ’n geharde mens nie kan wees nie! Hy het aan dié om hom vertel dat nie die gehardes nie, maar die sagmoediges die nuwe aarde sal erf.
’n Opgewondenheid het soos ’n ligte windjie oor herfsblare oor hulle gevee en hy het besluit om hulle ’n storie van ’n saaier te vertel; ’n eienskap soos sagmoedigheid word tog deur jou manier van doen gekweek. En hierdie saaier het saad op die pad gegooi, tussen rotse en tussen onkruid ook, maar hy’t ook op vrugbare grond gesaai.
Hy was uit die veld geslaan, ’n verbasing wat in ’n handomkeer in ’n kortstondige woede verander het. Dat dié wat die koninkryk sal erf, die geringstes, die sagmoediges en die armes, nie wil sien nie!
Die engel van geduld het egter na vore getree en voor sy mond gewaak. Vandag val sy woorde op ’n hart van klip, môre verstrengel en versmoor hulle in ’n siel met onkruid oorgroei, maar as daar grond is vir onkruid om in wortel te skiet, sal daar ook vrugbare grond wees waarin sy woorde nog wortel kan skiet!
Hy het besluit om dié gelykenis aan hulle te verduidelik, dit uit te lê, maar ’n bakkie wat oor ’n stofbult verskyn het, het hom daarvan weerhou. Hy’t onmiddellik geweet dat dít die beloofde voorsiening was: ’n boer en die werker wie se dogter hy etlike dae gelede genees het.
So was dit ook, met ’n kampeerplek wat deur skool- en kerkgroepe gebruik word en waar hulle vir die nag kon oorbly. Op die werker se aandrang het daar ’n slagding ook op hulle gewag.
Hulle het gehad en hy het die boer en sy werker geprys. “Wie omsien na sy werkgewer en sy weldoener se belange,” het hy glimlaggend belowe, “sal daarvoor eer ontvang.”
Buiten die slagskaap was daar water, want die kampeerplek was naby ’n spruit. En vuurmaakhout ook, maar Hannas het hom eenkant toe geroep en gesê dat een skaap nie genoeg vir almal sal wees nie.
Hy sit sedert douvoordag peinsend die lug in en staar. Die nagkoepel het sy lakens opgevou en die laaste sterre het in ’n sagblou bed begin kwyn, voordat die dag se vuurbal met ’n swaar galop sy intrek geneem en die lug in sy kil wit greep vasgevang het.
Want ’n moeilike disselpad lê hom voor. Só voel dit hom vanoggend, met die dag se wit hitte wat die vroeë oggendblou lank reeds in sy wurggreep het.
Hy kyk Hannas steeds woordeloos aan. Hy wens dat hy hom hiervan kon onttrek, hom kon terugtrek om nogmaals te bid en te peins, maar omdat hy gedurende die nag aan die slaap geraak het, vererg hy hom.
Alhoewel hy vir homself kwaad is, gooi sy siel dié kwaad na buite en hy spring op. Vererg haas hy hom na die kampeerplek toe. Hy hoor skape blêr, sien met die naderkom meer as een kampvuur wat brand en loop in die messelaar en die huishulp vas. Hulle staan vanoggend hand om die lyf en kyk hom uitdagend aan.
Radeloos draai hy van hulle af weg en nou eers val sy oë op hóm: die engel wat homself nie tydens die maan se siklus openbaar het nie. Hy sit eenkant op ’n groot klip, met sy rug na almal toe gedraai.
Hy frons. Tot dusver het die engele hom gelei, wanneer en na waar nodig, maar draai ook ’n engel twyfelend sy rug op die mens?
Wanneer hy onseker van dié engel af wegdraai, kom die boer en sy werker, elk met ’n sambok in die hand, asook gister se polisieman en ’n polisievrou na hom toe aangestap.
“Net gister het jy gesê dat ’n mens na jou weldoener se belange moet omsien,” onderbreek die werker hom. “En hierdie skape ...”
“Kom ek vertel jou wat die waarheid is,” val die boer sy werker in die rede. “Hulle sê jou pa is ’n skrynwerker en het ’n besigheid. En jou pa is daarop geregtig om sy besigheid te verkoop of een van sy kinders te laat erf. Maar hy sal nie toelaat dat iemand oornag in sy besigheid instap, sy goed vat en môreoggend sê dat dit aan hom behoort nie.”
Dan gee hy ’n tree vorentoe en kyk vraend in die lug op, verby die kil wit hitte wat die dag aan die verstrengel is.