Redakteursbrief: ŉ Man met ŉ byl, ŉ poncho, en stilte in BotswanaFoto: Marieta Kemm. In die hart van Botswana, terwyl ek ŉ dogtertjie se koue arms probeer warm vryf, kom ek verlede week tot my sinne. Ek ken nie haar naam nie en ek kan nie haar taal praat nie. ŉ Ysige windjie waai. Sy is een van die tweehonderd of wat kinders van die dorpie Moralane in Botswana wat opgedaag het vir speeltyd by die sendingtasie waar ek saam met ŉ span van ons kerk op ŉ tien dae-uitreik is. Elke middag al hier van twee-uur af kom die kinders aangedrentel, en raak hulle in die stof buite die kerkterrein aan die speel en stoei terwyl hulle wag vir die hekke wat om vieruur oopgaan vir speeltyd. Dis koud, maar aangenaam wanneer die wind nie waai nie en mens in die sonnetjie kan bak. Ons dra denims en langmouhemde. Die meisietjie wie se arms ek vryf, het ŉ stukkende driekwartbroekie en moulose hempie aan. Sy rittel van die koue. Ek skat sy is so vier jaar oud, maar dis moeilik om te sê. Die meeste kinders is te klein vir hulle ouderdom, want hulle eet min en ongereeld. Maar sy is nie ŉ patetiese slagoffertjie van haar omstandighede nie. Inteendeel. Marieta, die sendeling wat vir ŉ jaar in Moralane woon, glip ongemerk ŉ wollerige poncho oor die dogtertjie se kop (die beleid is nie om te gee nie, want dit skep ŉ ongesonde kultuur; ouers kan wel vir net ŉ paar pula tweedehandse klere en poncho’s soos dié by die sendingstasie kom koop). Met die warmte om haar lyf voel sy dadelik beter, en binne oomblikke speel sy weer. Die stof maak geel wolkies in die lug soos die kinders kaalvoet touspring, balskop, toutrek en krone en papiervliegtuigies knip en plak. Net soos die seuntjie wat ons een laatmiddag raakloop toe ons ŉ ent gaan stap. Hy praat goed Engels. Sy naam is Botsang, en hy is 11 jaar oud. Die klere aan sy lyf is te klein, en baie vuil. Maar Botsang kan sy geluk skaars glo dat hy mense uit Suid-Afrika ontmoet. Hy is ŉ klein slimkoppie; sy vrae het geen einde nie. Hy is openlik geskok om te hoor dat kinders in Suid-Afrika nie skool toe kan stap nie, omdat die skool te ver is en dit nie veilig is nie. Van misdaad soos ons dit hier ken, is daar in Moralane geen sprake nie. Daar is ander misdaad en geweld wat hy wél ken. Werkloosheid, armoede en ondeurdagte welsynshulp van die regering het in dié gemeenskappie ŉ bose kringloop geword. Huishoudelike geweld en drankmisbruik is vir Botsang niks vreemds nie. Tienerswangerskappe, HIV en TB is deel van sy alledaagse lewe. Maar net soos die dogtertjie is Botsang vrolik en gelukkig. Hy wil eendag ŉ soldaat word, vertel hy. Ek skrik ŉ bietjie. Hoekom? Wil ek weet. Sodat hy ander mense kan beskerm en kan help om vrede te bewaar, verduidelik hy. En dan vra hy: “Can’t you take me with you to South Africa? Please?” Iewers in die week het ons een oggend vroeg ŉ tydjie om iewers alleen in die veld te gaan Bybelstudie doen. Ek maak my tuis in die son agter ŉ bos, stoksielalleen, met my kampstoel en ŉ beker koffie. Daar is geen mens naby nie. Die enigste geluide is dié van bok- en beesklokke nou en dan, kinders wat iewers in die verte speel en voëls (ook nie baie van hulle nie) wat sing. Dis stiller as enige stilte wat ek in jare gehad het. Nie net om my nie, ook in my kop. Skielik hoor ek voetstappe agter my in die lang gras. Iemand hardloop in my rigting. Ek kyk oor my skouer, en word yskoud. Hier is dit nou, besef ek. Die Tswana-man wat na my toe aangehardloop kom, se klere hang in rafels van sy lyf af, en die vuil mus op sy kop is laag oor sy oë getrek. Oor sy skouers dra hy ŉ reuse tuisgemaakte byl. Ek sit versteen, die oop Bybel op my skoot ŉ skrale troos. Ek wonder vlugtig watter van Maroela se joernaliste die storie sal skryf oor my afsterwe in ŉ buurland. Dan is hy by my. Hy maak vlugtig oogkontak, groet vriendelik in Tswana, roer sy vingers in ŉ wuif en hol verby. Ek kom stadig tot my sinne; voel ŉ bietjie verspot oor my vrees terwyl ek my hartklop tot bedaring probeer kry. Maar ek weet ook waar dit vandaan kom: Waar ék vandaan kom, is daar niks onskuldigs aan ŉ man wat met ŉ byl oor sy skouer op jou afgestorm kom nie. ŉ Ruk later kom die man teruggestap, met die twee wegloopdonkies wat hy gaan haal het aan ŉ tou agter hom aan. Hy groet weer. Ek wonder skielik hoe vreemd ŉ wildvreemde wit vrou op ŉ kampstoel met ŉ boek op haar skoot in die middel van die veld vir hóm moes gewees het. En só, besef ek met my kop wat uiteindelik stil is terwyl ek die dogtertjie se arms vryf, het elke land, elke gemeenskap, elke generasie sy uitdagings en probleme. Sommige gemeenskappe sŉ is primitief en basies. Ander sŉ is kompleks en kunsmatig. Sommige stoei met hongersnood; siektes; koue; die oorlewing van die sterkstes. Ander stoei met verslawing; hedonisme; besige skedules; tegnologie wat hul lewens oorneem. Ek kan kies om, soos hierdie dogtertjie, iets warms oor my kop te gooi en die meeste te maak van die oomblik. Ek kan kies om die een te wees wat ŉ warm poncho oor iemand anders se kop gooi. Ek kan kies om die seuntjie te wees wat streef na ŉ beter lewe, hier of iewers anders – dit maak nie saak nie. Ek kan kies om my donkies te gaan haal as hulle die pad vat, want hulle is myne. Ek kan kies of ek die byl oor my skouer wil gebruik om iemand anders skade te berokken, of om hout te kap vir vanaand se vuur. Daar is ŉ klomp goed wat ek nié kan kies nie; ek weet. En ek weet alles is nie so eenvoudig nie. Maar gun my die oomblik van stilte. Groetnis Susan Lombaard Uitvoerende hoof: Maroela Media