Versindaba » Blog Archive » Digstring: Joan Hambidge. In die skadu van Machu Picchu
Wanneer het jy dié gedig geskryf, Joan? Hoe het dit ontstaan?
In Machu Picchu. Ek was tweekeer daar. In 1989 die eerste keer toe ek Verdraaide raaisels geskryf het tydens ‘n besoek aan ‘n hele paar lande binne Suid-Amerika en ‘n tweede keer in 2007 toe ek ‘n kongres bygewoon het in Rio de Janeiro en besluit het om weer Machu Picchu toe te gaan. Die gedig het ontstaan toe daar ‘n treinvertraging was terug na Cuzco. Ek het gewoon terug gegaan na die restaurant, gekyk na die manjifieke berg voor my en die gedig het letterlik in een sitting uitgekom. Toe hulle ons bagasie twee ure later afhaal, was ek reg om te vertrek.
Daar is uiteraard altyd ‘n eerste, tweede en derde weergawe van enige gedig. Maar hierdie is wel ‘n vers wat enkel uit genade, dadelik na my gekom het. Waarskynlik omdat ‘n mens binne so ‘n spirituele ruimte verkeer.
Die gedig is “gegee”, maar dan moet ek byvoeg: ek het Machu Picchu in die laat tagtigerjare uitgeklim – voordat dit begrens was – en met my tweede besoek weer twee keer opgegaan. Terselfdertyd het ek baie poësie gelees oor hierdie stad en die eerste weergawe wat opgeneem is in Verdraaide raaisels klink dan so:
In Machu Picchu, die heilige Inka-stad,
Heilige Machu Picchu bewaar sy gees
Ek lees deurgaans glossariums oor hoe om te skryf; dus internaliseer ek vele tegnieke, bykans soos ‘n sanger wat elke dag sangofeninge doen. Ek lees byvoorbeeld tans weer Ruth Padel se The poem and the journey (Chatto & Windus, 2007) en Camille Paglia se Break, blow burn (Pantheon, 2005) ten einde meer te wete te kom oor hoé gedigte gestruktureer word.
Ek gebruik Johann de Lange as my klankbord. Hy is ‘n regte barometer van gehalte. Met ‘n groot aanvoeling vir onegtheid wat ‘n mens help met ‘n eerste weergawe. Dan wys ek ook verse vir twee ander persone: Henning Snyman en Wilhelm Jordaan. Beide reageer ook onmiddellik. Verder praat ek met Dolf van Niekerk en Charl Cilliers oor die digkuns. ‘n Mens behoef dikwels ‘n onmiddellike reaksie – en dan natuurlik, bied ek kreatiewe skryfkursusse aan waar so ‘n vers ook land. En verder geslyp word deur kritiese vrae.
Die vers het op Litnet verskyn en het in my bundel Vuurwiel (2009) verskyn. Daar is dan ook streng keuringsprosedures by Human & Rousseau. Daar was wel een oningeligte leser wat nie begryp het wat ek doen nie. Maar so ‘n verslag help dikwels meer as ‘n positiewe leesverslag. Madri Victor was ‘n goeie oor en ook wyle I.L. de Villiers het baie van die Machu Picchu vers gehou.
Ek verwys in die gedig na die film Il postino (1994), ‘n gefiksionaliseerde besoek van Pablo Neruda aan ‘n eiland: in Italië in die vyftigerjare. Die werklike bestaan van die Chileense digter van Isla Negra word verplaas na Salina, waar die verhaal verfilm is.
Net soos die Afrikaanse digter Neruda verplaas/verplant na Afrikaans…
Die gedig is ingegee deur die draalliedjie wat in die restaurant gespeel het en toe het ek die gedig begin skryf in ‘n Japannese notaboekie wat ‘n mede-kongresganger uit Tokio vir my persent gegee het!
Die film handel oor die mag van die digkuns en hoe dit ‘n mens se lewe verander.
Dit is sowel liries as narratief. In die digkuns bly selfs die narratiewe gedig myns insiens altyd liries.
Oor die lewe en dood, die ontdekking van Macchu Picchu deur Bingham, die mitologie rondom die Inkas, die soeke na God en spiritualiteit, die soeke na die finale, groot gedig – en Neruda se siening dat God die grootste digter is. Die digter is dan ‘n latter day-Bingham of ontdekker….
Neruda se Canto general veral en die reeds genoemde Il postino.
Ek het die 1991 uitgawe van die Universiteit van Kalifornië-uitgewers gebruik en die Inkaterra-hotel waar ek gebly het tydens my besoek, se visitekaart ontdek ek vanoggend as ‘n boekmerk in die bundel!
Myself. Op ‘n ewige reis na ‘n beter gedig of soeke na helderheid.
Dis waarskynlik meer liries. Ek is tans besig met ‘n reisbundel Visums by verstek en die liriese spring altyd uit wanneer ek oor Suid-Amerika dig.
O geliefde, geteisterde stad:
ek verneem van jou ellende,
jou Costanero Norte afgesny
Santaguinos vasgekeer in
jou donker ondergrond en Estacion.
Ek stap in my gedagtes oor
die Alameda en wonder of Sanhattan
steeds staan. Smelt die sneeu op die Andes?
Weet die Cordillera de la Costa
van jou terugslag? Bloei die Mapoche?
Is die Tupungato-vulkaan
aan die sluimer en stotter?
Las Chascona, daardie monument
is hopelik ongeskonde?
“Verby die land se mure,
neffens die sneeu se kristalwerk,
agter die rivier van groen lower,
onder die nitraat en dorings,
het ek druppels bloed gevind,
en elke druppel het soos vuur
gebrand.” Die digter
van Las Chascona se woorde
bly leef tot by Machu Picchu
en die moregloed van die Urubamba
se knetterende klanke van verlange
Ja, die alliterasie en assonansie in die gedig is eg Afrikaans: knetterede klanke van van verlange.
Kon jy dié vers tot ‘n bevredigende punt afhandel, of het jy dit maar ten einde laas “prysgegee” of versaak?
Ek publiseer net ‘n gedig wanneer dit my bevredig. Jy moet egter dikwels ‘n vers “abandon”, los… “Jy voltooi nooit ‘n vers nie; jy versaak dit net”, aldus Paul Valery.
Absoluut. Dit is deur talle lesers uitgesonder as ‘n gedig wat met hulle gepraat het.
Joan Hambidge is professor in Afrikaans en Kreatiewe Skryfwerk aan die Universiteit van Kaapstad. Haar jongste digbundel is Vuurwiel (2009). Sy is ‘n gereelde boekresensent en skryf rubrieke oor letterkunde en films. Sy bied ‘n MA-kursus in Kreatiewe Skryfwerk aan by die Universiteit van Kaapstad.Joan behaal twee doktorsgrade. In 2000 “Gender-konstruksies in die Afrikaanse letterkunde – ‘n Ondersoek in kultuurstudies, literêre teorie en kreatiewe skryfwerk” aan die UK en ‘n eerste aan Rhodes Universiteit “Die metaroman – ‘n dekonstruksie-ondersoek” in 1984. Sy het ook satiriese romans (Swart koring, Die swart sluier, Sewe Sonjas en wat hulle gedoen het) en ernstige romans: Die Judaskus, Palindroom en Kladboek gepubliseer. Die Buigsaamheid van verdriet (2006) bevat ‘n keur uit haar poësie. Verder is sy bekend vir haar teoretiese essays. Vir haar digkuns is sy bekroon met die Eugène Marais- en Litera-pryse. Sy is tans besig met ‘n studie oor die digkuns van Johann de Lange.
Joan Hambidge lees hierdie gedig e.a. voor uit haar bundel Vuurwiel.
[© NB Uitgewers]
Tags: In die skadu van Machu Picchu, Joan Hambidge
Monday, May 10th, 2010 | Digstring.