In die onlangse plaaslike verkiesings het die kiesers ’n interessante en moeilike opdrag aan die politici gegee. Soos ek dit vertolk, kom dit hiérop neer: Politici, staak jul kleinlike onderlinge bekvegtery en werk saam om die dienste waarop ons, die mense, geregtig is, te lewer.
Die eerste koalisie was ’n noodsaak, want geen enkele party het ’n volstrekte meerderheid gehad nie. Die tweede was nie noodsaaklik nie; die NP het toe wel só ’n meerderheid gehad.
Die tweede koalisie – en die daaropvolgende samesmelting – was uiteindelik ’n mislukking. Onverenigbare groepe is in ’n haelgeweer-huwelik ingedwing, en met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog in 1939 het hulle weer uitmekaar gespat.
’n Derde koalisie is in 1994 gestig, toe die NP en die ANC saam in ’n regering van nasionale eenheid gedien het, ondanks die feit dat die ANC nie ver van ’n tweederde-meerderheid in die parlement gekom het nie. Die historiese omstandighede was egter uniek weens die noodsaak vir nasionale versoening.
Maar weens die uiteenlopende beleid en beginsels van die twee het dit nie lank gehou nie. In 1996 het die NP sy goed gevat en geloop.
Dis opgevolg met ’n kortstondige koalisie in Wes-Kaapland tussen die sogenaamde Nuwe Nasionale Party (NNP) en die Demokratiese Party om die Demokratiese Alliansie (DA) te vorm. Maar toe eersgenoemde se leier, Marthinus van Schalkwyk, ’n beter plek op die soustrein in samewerking met die ANC sien, los hy die DA en duik saam met sy eertydse aartsvyande in die ANC tussen die lakens.
Taamlik kort daarna het die NNP homself ontbind, en sy oorblyfsels het beginselloos by die ANC aangesluit. Van Schalkwyk is met ’n ministerskap en ’n yslike salaris beloon, maar het sy eer en die respek van sy kiesers verloor.
In sommige van die 27 Suid-Afrikaanse munisipaliteite waar koalisies gesluit moet word, sal twee partye wat op die oog af amper so ver soos die hemel van die hel verwyder is, moet saamwerk – die DA en die EFF. Kan dit slaag?
Gesien die onbekendheid van Suid-Afrikaanse politici met koalisies – en veral die noodsaak om kompromieë te sluit – kan ’n mens jou inderdaad afvra hoe lank dié samewerking gaan standhou. Veral die EFF staan bekend om sy bedenklike intimidasietaktiek en sy onbuigsaamheid, wat nie veel goeds beloof nie.
Tog kan koalisies, veral in die groter stede, dálk – let op die voorbehoud – iets goeds vir die Suid-Afrikaanse demokrasie inhou.
Kom ons skilder ’n scenario waarin die DA en die EFF saam ’n stad moet bestuur. Dit kan op een van twee rigtings uitloop.
Dit kan vir die EFF-verteenwoordigers ’n ontnugterende ervaring word. En, wie weet, dalk leer hulle genoeg daaruit om nie langer so ’n bedreiging vir die demokrasie te word nie.
Maar daar is ook ’n tweede moontlikheid. Dit is dat die EFF alles wat die DA-verteenwoordigers doen as deel van ’n rassistiese en kapitalistiese komplot beskou om sy “revolusie” te neutraliseer, en dus alles in sy vermoë doen om die DA se bestuurspogings van binne te kelder.