Miniatuur uit 'n manuskrip van die Brabantsche Yeesten.
Margaretha van Frankryk (1254–1271)
Jan I (Leuven, 1252/54 - Bar-le-Duc, 3 Mei 1294) was hertog van Brabant van 1267 tot 1294, en van Limburg van 1288 tot 1294.
3 In die populêre kultuur
Jan was die seun van Hendrik III en Aleidis van Bouegondië. Hy was ook bekend as minnesanger. Hy volg sy geestesversteurde ouer broer Hendrik IV op, wat deur sy moeder-regentes van die troon geweer was. Hy tree in 1273 met Margaretha van Dampierre, dogter van die Vlaamse graaf Gwijde van Dampierre, in die huwelik. Margaretha, 'n dogter van Lodewijk IX van Frankrijk (en wat sy eerste vrou was) is in 1271 na 'n huwelik van byna 'n jaar in die kraambed oorlede. Jan was die vader van:
Margaretha van Brabant (1276-1311), wat in 1292 in die huwelik tree met Keiser Hendrik VII (1275-1313)
Maria, wat in 1305 in die huwelik tree met graaf Amadeus V van Savoie (1253-1323)
Jan I was 'n kragtige heerser gewees wat sy gebied aansienlik vergroot het. Hy kondig ook 'n algemene landreg af en herorganiseer die administrasie van sy vorstedom. Sy pogings om die Brabantse invloed tussen die Maasriver - en die Rynrivier te versterk bring hom onder meer in botsing met die magtige aartsbiskop van Keulen. Omdat sy Rynpolitiek gestrook het met sy vorstedom se handelsbelange, kon hertog Jan reken op die finansiële steun van die Brabantse stede, waaraan hy as teenprestasie uitgebreide voorregte toeken. Sy belangrikste aanwins was die hertogdom Limburg, (samevallend met die mees noordelike van die teenswoordige Belgiese provinsie Luik, en die suide van die Nederlandse provinsie Limburg, genoem na die burg/kasteel Limburg aan die Vesder). Toe die kinderlose hertogin Irmgard van Limburg in 1283 oorlede is, het Jan I die opvolgingsreg van een van haar erfgename gekoop. Dit was egter nie na die sin van haar wewenaar, Reinoud I van Gelre, gewees nie. Die verset word egter tydens die Slag by Woeringen (5 Junie 1288) gebreek, waarna die hertogdom Limburg definitief aan Jan I toegewys word.
Jan I staan bekend as 'n lewensgenieter en minnaar van musiek, sang en die digkuns. Aan sy hof weerklink Nederlandse, Duitse en Franse literatuur. Self skryf hy Minnesange in 'n Duits-getinte tongval. Bekend is sy lied Eins meien morgens fru met die Oksitaanse sinnetjie Harba lori fa ('De morgen is voor hen aangebroken'/'Die oggend het aangebreek'). Sy hartstog vir jagpartytjies en gewelddadige riddertoernooie moes die hertog egter met sy dood voor betaal: hy verongeluk tydens 'n toernooi in Bar-le-Duc. Hy word begrawe in die minderbroederskerk in Brussel, volgens die bronne Mos Teutonicus/more teutonico, dit wil sê sy lyk is gekook. Die oorblyfsels van sy graf kan nog gesien word in die ondergrondse museum Bruxella 1238 langs die beursgebou wat op die terrein van die voormalige klooster van die broederskap gebou is.
Afstammelinge[wysig | wysig bron]
Jan I van Brabant had ook talryke erkende buite-egtelike afstammelinge gehad:
'n Seun genaamd Jan Pijllijser word in 1272 uit 'n verhouding met Janneke Pijllijser (1253°-1297+) gebore.
'n Seun genaamd Gilles van der Balct word in 1273 uit 'n verhouding met Johanna van der Balct gebore.
'n Seun genaamd Jan van der Plas word in 1275 uit 'n verhouding met Aleydis van der Plas (diensmeisie by sy kasteel) gebore.
Van andere buite-egtelike kinders kon Jan I eweneens die natuurlike vader van wees: Jan Meeuwe, Margareta van Tervuren en Jan van Mechelen. Alle geskiedkundiges is dit egter nie eens oor die getalle en identiteite van Jan 1 se buite-egtelike kinders nie (soos bv. oor Jan van Mechelen).
Volkslied[wysig | wysig bron]
Hertog Jan word vereer in 'n bekende Brabantse volkslied.
Bier[wysig | wysig bron]
Hertog Jan leef voort in die Brabantse volkslegendes as 'n populêre, vrolike en vrygewige vors wat graag in die geselskap van eenvoudige mense sy drank en spys geniet het. Na die Slag van Woeringen het hy 'n groot oorwinningsviering vir sy leër gehou, met baie bier. Ten einde sy soldate toe te spreek, het hy dikwels bo-op 'n stapel biervate sy plek ingeneem. Volgens sommige sou hy op hierdie manier die model gewees het vir die allegoriese bierkoning Gambrinus, wie se naam sou ontstaan het deur die gewilde korrupsie van sy Latynse naam ('Jan primus'=Jan die eerste). In elk geval word sy beeld op die perd gebruik as logo vir die gewilde bier in België genaamd Primus wat verwys na Jan I. Op die logo van die Limburgse bier-handelsmerk wat na hom vernoem is,Hertog Jan, word hy uitgebeeld as 'n bebaarde prins in 'n hermelynjas wat 'n groot beker bier ophou.
Was ic opgestaen;
Daer vant ic drie joncfrouwen staen:
Harba lori fa, harba lori fa, harba lori fa.
In den boemgaerdekijn,
Ende ic vehoorde dat soete geluut
Van den mageden fijn,
Dat is moeste singen na:
Doe groette is die allerscoenste,
Ic woudese cussen an haren mont.
Si sprac: ""laet staen, laet staen, laet staen!""
Die gedig is opgeneem in Keur uit die Nederlandse poësie (Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Beperk [NASOU BEPERK]) waarvan daar ten minste twaalf drukke was (met ISBN nommer 0 625 00160 5). Dit is 'n bloemlesing met aantekeninge deur A.P. Grové en J.L. Steyn.
Borsbeeld van Jan I van Brabant (Grote Markt, Brussel)
Die lied van hertog Jan
Silwer denier van Jan I, geslaan in Leuven na 1282.
Voorouers van Jan I van Brabant
Oorgrootouers Hendrik I van Brabant
Grootouers Hendrik II van Brabant
Ouers Hendrik III van Brabant (1231-1261)
Keur uit die Nederlandse poësie (bloemlesing), (Nasou Beperk), ISBN: 0 625 00160 5
Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Jan I van Brabant.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Jan_I_van_Brabant&oldid=2070321"
Die bladsy is laas op 14 November 2019 om 05:45 bygewerk.