Pieter Uys (1956–2022) - LitNet
Pieter Uys (1956–2022)
Johann Lodewyk Marais In memoriam 2022-01-21
Pieter Uys (Foto verskaf)
Die digter, taalkenner, taalpraktisyn en konseptualiseerder in die reklamebedryf Pieter Uys is op 16 Januarie 2022 in Johannesburg oorlede. Johann Lodewyk Marais bring hulde aan hom.
Frederik Petrus (Pieter) Uys is op 17 April 1956 in Empangeni in KwaZulu-Natal gebore en het in 1974 aan die Hoërskool Piet Retief gematrikuleer. Sy vader was verbonde aan die Departement van Bosbou as 'n inspekteur vir wattelbas vir uitvoer na Japan en sy moeder 'n verpleegsuster. Ná skool gaan hy na die Randse Afrikaanse Universiteit (nou die Universiteit van Johannesburg), waar hy onder meer Italiaans studeer en 'n honneursgraad in Arabies by die Sentrum vir Arabiese Studies verwerf.
Ek het Pieter aan die begin van die 1980's leer ken toe hy as dienspligtige by Militêre Inligting in die Poynton-gebou in Pretoria gewerk en in Tuine gebly het. In dié tyd was hy 'n lang, lenige offisier in die lugmag en sy kennis van tale soos Arabies, Duits, Frans en Italiaans is goed benut. (Soms was Ailsa Stuart saam met hom of het hy foto's van hulle gewys. Sy is later in 'n motorongeluk oorlede, wat een van die groot verliese in sy lewe was.)
Die tydskrif Ensovoort het in Junie 1981 die eerste keer verskyn. Pieter was 'n getroue medewerker en 'n aantal van sy gedigte is daarin gepubliseer. Gereeld was daar 'n koevert met gedigte en vertalings van gedigte (uit onder meer Arabies en Hebreeus) in die pos. Hierdie dokumente – veel meer as wat vir publikasie aanvaar kon word – maak deel uit van my argief by Unisa en verdien 'n herbesoek. Daarin en in ander "little magazines" is die stem duidelik van nog 'n Tagtiger wat ingespeel het op populêre kultuur en vol ironie en patos was.
In die versameling by Unisa is voorts kassette en CD's waarop Pieter van sy gedigte en vertalings voorlees. Hy het ook opnames van ander se gedigte en musiek deur onder andere Marianne Faithfull en Nina Hagen aangestuur. Nuut vir my was die Arabiese musiek waaraan hy my bekendgestel het.
Pieter het ná sy diensplig onder meer as bibliotekaris by Unisa gewerk en daarna sy brood as konseptualiseerder in die reklamebedryf en as taalpraktisyn verdien (ook vir kliënte in die buiteland). By Unisa het hy gesorg dat kopieë van sy selfgepubliseerde bundels in die biblioteek kom. Dit was 'n geluk, want sodoende kon die Nederlandse digter Gerrit Komrij sy gedigte te lese kry toe hy aan sy omvangryke bloemlesing Die Afrikaanse poësie in 'n duisend en enkele gedigte (Amsterdam, 1999) gewerk het.
Een van die verrassings van Komrij se bloemlesing was die ses gedigte wat hy van Pieter Uys gekies het. Komrij het hoogstens tien gedigte van 'n digter opgeneem en ses gedigte was ongetwyfeld 'n pluimpie. Een van Pieter se gedigte in die bundel lui soos volg:
ek dryf handel met woorde
soos ander met muntstukke
tjeks of byekorwe, woorde dreun
dreigend soos bye in korwe
pasop dat jou woorde
jou nie steek nie, benewens
die pyn is sommige giftig
woorde is uiters gevaarlik
soms soek hulle mekaar uit
gaan lê langs mekaar en paar
en dan het jy gesê
wat jy nie bedoel het nie.
Van Pieter se gedigte is ook opgeneem in Fanie Olivier se Goudaar: Gedigte oor Johannesburg (1986) en Johan van Wyk, Pieter Conradie en Nik Constandaras se SA in poësie / SA in poetry (1988).
Pieter het oor die jare onder verskillende skuilname geskryf, waaronder Piet Pompies op LitNet se brieweblad SêNet. Sy skryfwerk het allerlei vorme aangeneem en beskoulike artikels, resensies (onder meer van New Age-publikasies en die mistiek), verhale en vertalings ingesluit. Hy het omvattende resensies geskryf vir die sanger en musikant Jarboe La Salle Devereaux (van die rockgroep Swans), wat gereeld met hom gekorrespondeer het. Op Facebook was hy tot twee weke voor sy dood nog baie aktief en het hy oor onder meer inenting teen COVID-19, die Amerikaanse presidentspolitiek en die klimaatsaktivis Greta Thunberg geskryf. 'n Indringende soektog in die media behoort 'n ryk skat van geskrifte op te lewer.
Pieter Uys is op 16 Januarie 2022 in die Edenvale-streekshospitaal in Johannesburg oorlede. Volgens 'n plasing op Facebook is hy vir 'n aantal ligte beroertes behandel. Daar is ook genoem dat hy sedert Oktober 2021 ernstige gesondheidsprobleme gehad het, sy niere ingegee het en hy uiteindelik longontsteking gekry het.
'n Verslaggewer wat oorweeg het om oor Pieter te skryf, het laat weet "dit blyk niemand weet van hom nie" en die artikel gelos. Pieter leef egter in sy gedigte en sowat twintig (self)publikasies van sy uitgewery Obscure Artifax voort, asook in die herinneringe van vriende en kennisse wat hom as 'n hoogs intelligente, skerpsinnige en gevatte persoon onthou. 'n Vriend en kollega, Juan Janse van Vuuren, met wie Pieter 'n huis in Orchards gedeel het, som hom soos volg op: "Kluisenaar. Antinomies. Heterodoks. Outyds. Skugter. Hy't homself as 'n Tagtiger beskou." Pieter se broer, Kobus Uys, onthou Pieter se liefde vir spitshonde en geloof in selfmedikasie (veral groot hoeveelhede vitamiene C).
Die digter Annesu de Vos skryf by sy dood op Facebook: "My most talented of all #MyTalentedFriends in the literary world of the old country suddenly passed away. No one could compare to the scintillating wit and scimitar sharp mind of my beloved friend Pieter Uys and I made no secret of the utmost regard I had and will always have for his intellect, but also for his pure heart and soul." Fanie de Villiers (Kleinboer) onthou Pieter het "belang gestel in die ontwikkeling van tale en die oorsprong van woorde, maar sy studie daarvan was veel dieper as myne". (Sien 'n voorbeeld van wat Fanie bedoel.)
Ek het sporadies Messenger-boodskappe van Pieter ontvang wat van sy passie vir die studie van die ontwikkeling en verwantskap van tale getuig. Daar was ook mededelings oor baie ander onderwerpe, wat sy wye belangstelling en belesenheid bevestig het. Ek is hom dankbaar dat hy my attent gemaak het op die eertydse Geel Nyl wat die Ouaddaï-hooglande in Oos-Tsjaad met die Nylvallei verbind het. Ek het hom belowe om 'n gedig oor dié rivier te skryf.
■ Kobus Uys en Juan Janse van Vuuren het bio- en bibliografiese inligting oor Pieter Uys tot my beskikking gestel.
Juan Jv Vuuren
2022-01-22 at 09:21
Vir Pieter Uys (1956-2022)
Die siel is 'n swierige sprokieslandskap
Van vrolike maskerades en aapmanewales,
Waar luitspelers verlei en vleiende danse kolk
Galant versluier in swye van hulle eie lot.
Soos die wysies draal deur dieselfde verhaal
Van liefde wat seëvier, dat leed beskaam
Verflou die mimiek en verydel musiek,
Maar die maan sal skyn, al yl jou lied.
Want maanskyn is edel, en rein is die lig
Waarin drome van rus oor voëltjies daal,
En suilende naalde van rasende lus
Op die ysige marmer van fonteine blus.
- Vertolking van "Clair de Lune" deur Paul Verlaine (1844-1896)
2022-01-22 at 20:51
Gaan hom vreeslik mis.
Baie dankie dat jy moeite gedoen het hiermee, Johann. Dalk wil jy selfs oorweeg om dit te plaas as 'n inskrywing op Wikipedia.
2022-01-24 at 18:21
Dis baie mooi, Juan.
2022-01-27 at 19:47
Dearest Sebastian, always remembered. Ottoline
2022-02-12 at 09:15
Die onbekende bome val baie keer die hardste in die letterkundebos, maar leef voort in hul gedagtes op papier.