PressReader - Kuier: 2017-02-08 - WATERKRISIS: Wat gaan ons maak as die kra­ne bin­ne­kort op­droog?
WATERKRISIS: Wat gaan ons maak as die kra­ne bin­ne­kort op­droog?
Moe­nie ver­lig wees om­dat dit nou ’n bie­tjie ge­re­ën het nie. Ons dam­vlak­ke is steeds skok­kend laag en ken­ners voor­spel din­ge gaan nóg er­ger raak. DEUR i­vor p­ri­ce
Kuier - 2017-02-08 - Inhound - *Skuil­naam
Dit is ’n feit soos ’n koei: Suid-A­fri­ka­ners steur hul­le een­vou­dig nie aan die wa­ter­be­per­kings nie en ons sál nog die prys daar­voor be­taal.
Selfs al re­ën dit ook nou dae aan­een, sal dit nie ge­noeg wees om die land uit sy waterkrisis te red nie.
Kyk maar hoe gaan dit in jou eie woon­buurt. On­danks vet wa­ter­boe­tes word tui­ne steeds skaam­te­loos nat­ge­maak, op­rit­te word af­ge­spuit en kar­re word som­mer so hel­der oor­dag met lo­pen­de drink­wa­ter ge­was. En bin­ne die huis gaan dit net so woes; die kra­ne loop as­of daar nie ’n wê­reld­wye droog­te is wat reeds ons eie land op sy knieë ge­dwing het nie!
’n Vol­le­di­ge stel­sel-in­een­stor­ting is nou ’n re­a­li­teit, waar­sku die ken­ners. Dit be­te­ken daar sal een van die dae let­ter­lik nie wa­ter wees om mee te kook, te bad of om te d­rink nie. Dam­vlak­ke land­wyd is skok­kend laag, al het dit in die laas­te paar we­ke plek-plek lek­ker ge­re­ën. Veld­bran­de die laas­te ruk – ver­al in die Wes-Kaap – het boon­op die druk op die wa­ter­stel­sel ver­er­ger om­dat een brand­weer­wa tot 1500 li­ter wa­ter ge­bruik, hoe­wel he­li­kop­ters soms see­wa­ter ge­bruik om bran­de te blus.
“Daar is nog ’n paar maan­de voor die re­ën­sei­soen en ons pleit dus weer­eens by ver­brui­kers om wa­ter ver­ant­woor­de­lik te ge­bruik. Ons hou heel­tyd die si­tu­a­sie dop en mu­ni­si­pa­li­tei­te sit nou by­ko­men­de maat­re­ëls in plek, waar­on­der be­per­kings en prys­ver­ho­gings,”sê die Wes-Kaap­se mi­nis­ter van plaas­li­ke re­ge­ring, An­ton B­re­dell.
Nie al­le in­wo­ners het eg­ter ver­troue in die stads­va­ders nie. . . ’n Kui­er- le­ser van Kraai­fon­tein, Mar­jo­rie Sauls* (51), sê sy is daar­van oor­tuig dat die mu­ni­si­pa­li­teit net op se­ke­re woon­ge­bie­de pik om wa­ter te be­spaar en dat die res kan doen nes hul­le wil.“Ek werk vir ’n vrou­tjie in Bel­mont Park (nog ’n woon­ge­bied in Kraai­fon­tein) wat el­ke twee­de dag die swem­bad met die ho­se­pi­pe vol­maak, want dit is warm. As die kin­ders smid­dae by die huis kom, wil hul­le swem en af­koel. Maar hier waar ek bly, ry die kar­re­tjie op en af om te kyk wie se gras is groen. Daar is ’n groot sign teen my ven­ster wat sê ons het boor­gat­wa­ter, maar hul­le kom check steeds of ons nie wa­ter mors nie,”sê Mar­jo­rie.
WATERKRISIS IS OP ONS
Baie Suid-A­fri­ka­ners be­sef ook nie die erns van die si­tu­a­sie nie. Hul­le dink, soos Vi­r­gi­nia Lu­cas* (43) van We­st­de­ne in Jo­han­nes­burg, dat die waterkrisis ou­to­ma­ties ver­by is wan­neer dit ’n dag of wat ge­re­ën het – al werk dit eint­lik glad nie só nie.
“Die dam­me kan mos nie heel­tyd leeg bly as dit dan par­ty­keer so erg storm nie,” sê Vi­r­gi­nia.“Die paaie ver­spoel en ons lees in die koe­ran­te van die men­se wat in die storms ver­drink het, maar die dam­me bly dan leeg. Dit klink mos nie reg nie.”
S­put­nik Ra­tau, woord­voer­der vir die de­par­te­ment van wa­ter en sa­ni­ta­sie, sê men­se ver­staan nie al­tyd hoe dit eint­lik werk nie.
“Wat ons no­dig het, is vol­ge­houe re­ën oor ’n lang tyd­perk en nie nood­wen­dig vloe­de nie. Ons het mis­kien ses tot agt we­ke se vol­ge­houe re­ën no­dig wat dan in ons ri­vie­re kan vloei en uit­ein­de­lik ook in ons dam­me en op­gaar­dam­me.”
In Port E­li­za­beth gaan dit voorts al só ge­rook dat die o­wer­heid nou in­wo­ners moes waar­sku om nie on­wet­tig wa­ter aan te koop om spe­si­fiek hul swem­bad­dens vol te maak nie. An­net­te Lo­vemo­re, ’n bur­ge­mees­ters­ko­mi­tee­lid van die Nel­son Man­de­la­baai-mu­ni­si­pa­li­teit, glo dit bring an­der in­wo­ners in ge­drang.
“In­ge­vol­ge ar­ti­kel 151 van die na­si­o­na­le wa­ter­wet kan ’n straf­reg­te­li­ke klag in­ge­dien word teen die ge­bruik van boor­gat­wa­ter in se­ke­re ge­val­le wat die ver­koop van dié wa­ter vir swem­bad­dens in­sluit. Die boe­te of straf vir dié soort oor­tre­ding sal be­paal word deur die regs­be­amp­te wat die uit­koms beslis,”sê sy.
In­tus­sen waar­sku ’n wa­ter­ken­ner dat die Stad Kaap­stad iets dras­ties sal moet doen as hy ’n selfs er­ger waterkrisis wil ver­my. Op­gaar­dam­me in dié mu­ni­si­pa­le ge­bied was teen druk­tyd so­wat 42% vol, hoe­wel dit glo in die vol­gen­de paar maan­de tot so laag as 20% kan daal.
Die dam­me wat fyn dop­ge­hou word, sluit in die T­hee­wa­ters­kloof­dam wat on­langs slegs 34,69% vol was, as­ook die Wem­mers­hoek­dam wat slegs 37% vol was teen­oor ver­le­de jaar se 57,48%.
Ke­vin Win­ter, ’n do­sent in om­ge­wing- en ge­o­gra­fie­se we­ten­skap­pe by die U­ni­ver­si­teit van Kaap­stad, sê hy sien nie juis ’n mak­li­ke op­los­sing nie.“Ons sien nie dat daar groot re­ëns op pad is nie en ge­meet aan die hui­di­ge dam­vlak­ke, is daar om­trent net 100 dae se stoor­wa­ter oor.”
’n Kaap­stad­se bur­ge­mees­ters­ko­mi­tee­lid Xant­hea Lim­berg, er­ken dit is ’n gevaarlig wat flikker, hoe­wel hul­le nie saam­stem dat daar net ge­noeg wa­ter vir 100 dae oor is nie.
“Die 20% is wel ’n baie lae vei­lig­heids­mar­ge, want dit sal dan baie moei­lik wees om die laas­te 10% op te diep. Ons kan dus maar net weer vra dat in­wo­ners ons sal help om wa­ter te be­spaar.”
In die Moe­der­stad is stren­ger vlak 3B­wa­ter­be­per­kings op 1 Fe­bru­a­rie in­ge­stel, wat on­der meer be­te­ken dat Ka­pe­naars hul tui­ne slegs op Dins­dae en Sa­ter­dae (voor 9:00 sog­gens en ná 18:00 saans vir een uur) mag nat­maak en dit ook nét met ’n em­mer mag doen. Die ge­bruik van tuin­slan­ge en sproei­ers word ook streng ver­bied.
P­re­to­ri­a­ners wor­stel ook el­ke dag met be­per­kings en swaar wa­ter­boe­tes. Rand Wa­ter ver­skaf die mees­te van dié stad se wa­ter en in­wo­ners is in die­self­de boot­jie as Ka­pe­naars na­dat die re­ge­ring ver­le­de jaar in die S­taats­koe­rant aan­ge­kon­dig het dat wa­ter­be­per­kings van 15% moet geld in die Vaal­ri­vier­stel­sel-ge­bied weens on­vol­doen­de re­ën­val in die op­vang­ge­bied en lae dam­vlak­ke.
In­wo­ners word on­der meer ver­bied om hul tui­ne tus­sen 06:00 en 18:00 met mu­ni­si­pa­le wa­ter deur ’n sproei­er of tuin­slang nat te lei.
’n Kui­er- le­ser van Kroon­stad in die Vry­staat Bes­sie Vil­joen* (61), sê haar fa­mi­lie in die Kaap en Jo­han­nes­burg se mon­de hang oop as hul­le hoor dat haar kra­ne ver­le­de jaar let­ter­lik vir ses we­ke droog was. “Ons het vir ses we­ke nie wa­ter ge­had nie. Nie ’n drup­pel nie. Nie­mand is voor­af be­boet as hul­le wa­ter ge­mors het nie. Moe­nie ’n fout maak nie; ek is ook baie lief vir my tuin, maar in droog­te kom die gras­perk en blom­me laas­te.” Se­dert­dien het die Vil­joens maar hul eie re­ëls in­ge­stel om wa­ter te be­spaar. “Tot die klein­kin­ders weet al die bad­wa­ter is vir pot­plan­te en om die toi­let te spoel. En die toi­let word ook nie el­ke twee mi­nu­te ge­spoel nie. If it’s y­el­low, let it mel­low. If it’s bro­wn, let it do­wn.” Die bad­wa­ter word tot ge­bruik om die stoe­pe mee te was en hul ou­to­ma­tie­se was­ma­sjien word net in ui­ter­ste nood­ge­val­le ge­bruik. “Ek’t al ’n le­li­ke stry met my buur­vrou op­ge­tel. Sy wil een­vou­dig net nie ver­staan dat haar was­ma­sjien hon­der­de li­ters wa­ter mors nie. As sy dan nou die ding móét ge­bruik, kan hul­le mos net so­wel ag­ter­na die wa­ter in ’n drom laai om die tui­ne mee nat te lei.”
“Wat ons no­dig het, is vol­ge­houe re­ën oor ’n lang tyd­perk en nie nood­wen­dig vloe­de nie.” S­put­nik Ra­tau
LINKS: Al die dam­me se lae wa­ter­vlak­ke is kom­mer­wek­kend. Dis hoe die Ber­g­ri­vier­dam in Fransch­hoek lyk.