PressReader - Landbouweekblad: 2017-09-22 - Toe­ka se skat­te
Wan­neer die plaas in ’n man se hart bly woon, selfs al is hy af­ge­tree en woon hy op die dorp, bou hy vir hom ’n huismuseum waar toe­ka se ge­bruiks­ar­ti­kels be­houe bly.
Op be­soek aan die Van Zyls se af­tree­huis en huismuseum word jy waar­lik her­in­ner aan “die goeie ou plaas­dae”.
F­re­de­rick en Her­mien van Zyl, vroe­ër van Vil­liers­dorp, het met hul plaas­le­we saam­ge­trek K­lein­mond toe, waar hul­le af­ge­tree het. Hier, op die dorp, het hul­le ’n huismuseum op­ge­rig waar in­te­res­san­te artikels uit hul ver­le­de be­waar word – en som­mi­ge van- dag nog ge­bruik word.
Deur die ja­re het hul voor­sa­te hul kos­baar­he­de ge­koes­ter en be­waar. Nou is die ein­ste artikels keu­rig en vol­gens te­mas in hul eie mu­seum ge­or­ga­ni­seer.
Daar is die vuur­herd waar­in F­re­de­rick en Her­mien nog ge­reeld heer­lik bro­de bak, die melk­ka­mer­hoe­kie, to­me en tuie rond­om die ge­sog­te tuie-ban­kie, die ta­bak­hoe­kie met ’n ta­bak­ker­wer en an­tie­ke kwis­pe­door (spoeg­bak­kie) en ’n me­di­sy­ne­hoe­kie met glas­fles­sies en hul kurk­prop­pies, waar kas­ter­o­lie, le­wens­es­sens, per­de­salf en ’n KWV-bot­tel­tjie met eau de co­log­ne die prent­jie af­rond.
Die re­pli­ka van ’n ou­tyd­se kom­buis spog met ’n vol­le­di­ge stel spe­se­ry­hou­ers, botter- en vet­kom­me, mes­se­goed met Duit­se hew­we waar­op fyn skets­werk pryk, die sout­ka­boes en die ho­ly
tri­ni­ty – die hout­kom­me vir skot­tel­goed­wa­ter, pe­kel­vleis en skoon tee­goed.
An­der artikels sluit in ’n os­se­wa-rem­skoen van 35 kg uit die dae van die Groot Trek, ’n koets­lig, die lin­ker­lig van ou mo­del-T Ford, ’n an­ker­ka­trol van hout uit die VOC-dae (aan­ge­koop uit ’n voor­raad­ka­mer in Kaap­stad) en ’n an­tie­ke C­hes­ter­man-maat­band wat in dui­me én sen­ti­me­ters meet.
Daar is selfs ’n krip­seil – ’n ar­ti­kel wat in mu­seum­ter­me baie skaars is. Dis ’n seil wat trek­boe­re tus­sen twee wa­ens kon span so­dat per­de of vee daar­uit kon vreet.
Die lui­perd­vel her­in­ner F­re­de­rick al 60 jaar lank aan die dag toe hy as elf­ja­ri­ge ge­help het om die lui­perd te stuit wat boe­re in die Gra­bouws­ber­ge ge­trei­ter het.
“Sas de Kock het een og­gend met sy lor­rie, twee per­de en ’n stuk of 30 jak­kals­hon­de by ons aan­ge­kom,” ver­tel hy. “Ek was vroeg­og­gend op – vas­be­slo­te om dié ding te be­leef. Sas en sy hon­de het die lui­perd teen 11:00 in ’n bos vas­ge­keer. Met el­ke klap van Sas se sweep, het die hon­de vo­ren­toe ge­beur, waar Ta die hon­de lê-lê in­ge­wag en weg­ge­klap het.”
F­re­de­rick het be­sef die hon­de gaan die stryd ver­loor. Die lui­perd sou hul­le boon­op ont­vlug as dit weer don­ker raak.
Hy het op sy perd ge­spring en ene Lin­gen­fel­der van ’n na­bu­ri­ge plaas­huis af gaan bel om te kom help. Sas het hom daar­oor ver­vies – die be­lo­ning vir el­ke lui­perd­vel was im­mers groot en hy het reeds sy som­me­tjies daar­op ge­skoei.
So des­pe­raat was hy om self die vel te kry, dat hy die lui­perd met sy pis­tool ge­skiet het voor­dat die hulp kon op­daag.
KOEËLVORM UIT 1700’S
Een van F­re­de­rick se kos­baar­ste skat­te is die koeëlvorm uit die laat 1700’s wat die Voor­trek­kers ge­bruik het. Dis ’n vol­le­di­ge stel en sluit die vuur­vas­te hou­ers in waar­in lood oor vlam­me ge­smelt is voor dit ver­sig­tig in die gaat­jies van ver­skil­len­de groot­tes ge­gooi is om te stol.
’n An­der kos­baar­heid in die meel­hoek is die sif­ban­kie van hout uit die Lang­kloof, met ver­skeie ron­de siw­we, elk­een met ’n hout­raam. El­ke ron­de sif kan heen en weer op die hout­ban­kie ge­skuif word om die sif-ak­sie van groot hoe­veel­he­de meel te ver­ge­mak­lik. ’n Ui­ters skaars hout­skop­pie en -be­sem­pie waar­mee die o­ri­ge meel ná die sif­pro­ses op­ge­vee word, rond dié stel af.
’n An­der guns­te­ling is die hout­blok met houtskar­nie­re wat ’n stel boor­pun­te vir ’n an­tie­ke hand­boor berg.
“El­ke ar­ti­kel het sy sto­rie, dus is elk­een vir ons báie kos­baar!” ver­tel hy.
Sa­rie Ma­rais-Nell be­soek Suid-A­fri­kaan­se pla­se op soek na skat­te van wel­eer wat soms ver­geet word, maar steeds ’n groot rol speel in die plaas se funk­si­o­ne­ring.
‘El­ke ar­ti­kel het sy sto­rie, dus is elk­een vir ons báie kos­baar!’
Dié koeëlvorm­stel­le­tjie is al ge­roes en dik­wels ge­bruik. Dit da­teer uit die 1700’s en is on­der meer deur Voor­trek­kers ge­bruik om lood te smelt om koe­ëls mee te maak. F­re­de­rick sê as ’n ramp dreig, gryp hy be­slis dié kos­baar­heid.
Die sif­ban­kie van hout met ron­de siw­we. El­ke sif het ’n hout­raam uit die Lang­kloof. Die stel word vol­tooi deur ’n skaars hout­skop­pie en ­be­sem­pie waar­mee die o­ri­ge meel ná die sif­pro­ses op­ge­vee word.