Wildsbokke of antilope (na die Griekse woord antholops, wat ’n dier met horings beteken) is ’n populêre versamelnaam van sekere soorte diere. Dit verwys na daardie lede van die beesfamilie (Bovidae) wat nie beeste, buffels, bokke of skape is nie. In ons land is ’n hele aantal verskillende soorte antilope, van so klein as die petieterige dik-dik, wat slegs sowat 30 cm hoog staan, tot die majestueuse eland, wat straks tot 2 meter oor sy leefwêreld kan uittroon.
BO: ’n Eland in gevangenskap knabbel aan ’n groenigheidjie. Elande is ywerige blaarvreters, maar ook lief vir jong gras.
ONS eland, ook genoem die gewone eland of suidelike eland, is ’n regte bielie onder die bokke. Daar is ook ’n spesie genaamd die reuse-eland (Taurotragus derbianus) in Midde- en Noord-Afrika, maar die voorvoegsel “reuse” is misleidend, want die twee soorte verskil nie wesenlik in grootte nie.
Hierdie elandspesies word inderdaad as die grootste “wildsbokke” of “antilope” ter wêreld beskou, hoewel die elande in baie opsigte bra “beesagtig” is. Daar word vertel dat ’n uitgegroeide bul die skaal op amper duisend kilogram kan laat kreun en by die skouer byna twee meter hoog kan staan.
Jong en volwasse elande is in die reël geelbruin, terwyl dié wat spreekwoordelik lank in die tand begin raak blougrys is. Sowel die mannetjies as die wyfies het lang, reguit horings met ’n opmerklike spiraalrif. Elande word gekenmerk deur vyf of ses dofwit, regaf strepe aan die sye, asook ook ’n behaarde keelvel.
ONS koedoe is eintlik die groot koedoe. Die klein koedoe (Tragelaphus imberbis), wat ’n middelgroot wildsbok is, is ’n neef van hom. Dog omdat die klein koedoe nie by ons voorkom nie, maar ’n boorling van Oos-Afrika is, volstaan ons hier bloot met die naam koedoe. Ons kry die naam van die isiXhosa-naam vir hierdie grootboksoort, te wete iqudu.
Ons koedoe is nou nie die eland se portuur nie, maar as jy een van die volwasse koedoebulle sien wat by die driehonderd kilogram weeg, besef jy dat ons hier mos ook met ’n taamlike knewel onder die wildsbokke te doen het.
Elkeen wat al met sy of haar lewe daarvan afgekom het nadat ’n koedoe in die nag voor dié persoon se motor ingespring is, sal eweneens kan getuig dat hy rêrig ’n formidabele kalant is.
REGS: Die ongewenste nagtelike besoeker wat op plekke so ’n dodelike gevaar vir motoriste kan wees . . .
’n Uitgegroeide koedoebul het ’n skouerhoogte van nagenoeg een en ’n halwe meter. En hy lyk werklik sierlik met sy dik, gedraaide horings, wat selfs nog langer as hierdie hoogte kan wees. Blaasinstrumente wat van koedoehoring gemaak word, is op sigself indrukwekkend.
Koedoes se lyfkleur is in die reël 'n ligte geel- tot grysbruin en daar is vier tot tien of selfs twaalf regaf wit strepe langs die sye.
Hierdie wildsbokke hou in klein troppies en vreet blare in die bosagtige dele van Suidelike Afrika en Oos-Afrika, waarin hulle wyd verspreid voorkom. Ondanks hierdie groot verspreiding is daar in die meeste gebiede maar betreklik min van hulle oor, vanweë ’n kwynende habitat, ontbossing en—soos in die geval van die eland en vele ander wildsbokke—die eintlik onbesonne jag wat in die verlede op hulle gemaak is.
Van 1969 tot 1977 is 93 van hierdie wildsbokke in die Tularosa-stroomgebied in die Amerikaanse staat Nieu-Mexiko vrygelaat, toe ’n vergelyk getref is tussen voorstanders van die bewaring van die natuur en ander mense wat dit vir reklame en wins wou aanwend. Na verneem word, het die gemsbokke daar al tot ’n geraamde drieduisend aangewas.
Die rede wat vir die geil toename aangegee word, is dat die gemsbokke se natuurlike roofvyande, soos leeus, nie daar voorkom nie.
Die swartwitpens is ’n statige tropiese wildsbok wat binne ons grense in Limpopo en Mpumalanga voorkom, maar sy verspreidingsgebied is wyer in Suidelike Afrika, terwyl hy ook in Oos-Afrika aangetref word. Hy is ’n grasvreter en kuddedier van die oop bosveld. Swartwitpense hou altyd naby water.