Water Rhapsody Garden Route | Rainwater harvesting & Greywater | Capewatersolutions Water Solutions
Mossel Bay, George, Oudtshoorn & Wilderness Posts Tagged ‘Marlies Taljard’
Gisela Ullyatt. Facebook en Die Groot Poësiebrander. (Deel 5)
Nog ’n raakpunt tussen die Boeddhistiese konsep, Interkonneksie, en die sosiale medium, facebook se Groot Poësiebrander, is die begrip ‘pay it forward’. Laasgenoemde vind sy oorsprong in Catherine Ryan Hyde se roman, Pay it Forward (1999), wat tot ’n filmweergawe verwerk is (2000). Hierdie term het soveel kykers aangegryp dat dit onafskeidbaar van die Engelse woordeskat geword het.
Die kern van die plot is dat Trevor McKinney (Haley Joel Osment) Graad 7 in Las Vegas, Nevada, moet aanpak. Outomaties is hy die nuweling en die buitestander by die skool vanweë sy ma (Helen Hunt) se rondtrekkery. Sy is ’n versukkelde enkelma wat té dikwels en té diep in die bottel kyk en van die een na die ander verhouding ronddobber. Trevor se Sosiale Studie-onderwyser, Eugene Simonet (Kevin Spacey), gee die klas ’n taak wat hulle as deel van sy vak moet toepas: elke kind moet drie begunstigdes kies aan wie hulle elk ’n spesiale guns moet bewys, dit wil sê iets wat die persoon nie self kan verrig nie. In plaas daarvan dat die drie begunstigdes dit ‘terugbetaal’, moet hulle elk ook aan drie mense ’n guns bewys. ’n Web van medemenslikheid en interkonneksie word dus geweef. Alhoewel die fliek tragies eindig (dit het ook wisselende kritiek ontvang) is dit die kernkonsep en manifestasie van interkonneksie wat deurskyn. Onwaarskynlike mense word dus direk verbind deur die idee van ‘pay it forward’.
Om terug te keer na die Boeddhistiese begronding van Interkonneksie: Thich Nhat Hahn, bekende Viëtnamese Zen-meester, het ’n begrip genaamd ‘interbeing’ ontwikkel wat inspeel op Hamlet se bekende alleenspraak (Die eerste toneel van die derde bedryf), ‘To be or not to be’:
‘to be’ is to inter-be. We cannot just be by ourselves alone. We have to inter-be with every other thing (1991:98).
Nhat Hahn verduidelik sy konsep van interbeing ook as:
The truth is that everything contains everything else. We cannot just be, we can only inter-be. We are responsible for everything that happens around us (1991:96).
Die Poësiebrander op facebook, soos aangetoon deur Deel 1-4, bied dus ’n perfekte platform vir nie net die ‘interbeing’-konsep nie, maar ook die ‘pay it forward’-idee.
Kom ons kyk na nog gedigte wat deel van die Poësiebrander was:
Twee kortverhale van Carien Smith, derdejaarstudent in Afrikaans en Filosofie, verskyn in Nuwe Stories 3 (“Binnekort” en “Likkewaan”). Eersgenoemde verhaal word as naaswenner aangewys en laasgenoemde verwerf Eervolle Vermelding in die gelyknamige kompetisie.
Carien se Dag 1 lyk só:
’n Vrou het stil geword van baie wag:
van dag na nag, was beurtelings groen en vaal,
en sy het soms gehuil en soms gelag.
Ook was sy dikwels wakker in die nag,
maar sy het in haar woning en op straat
gewoon gehandel en gewoon gepraat
en niemand het geweet hoedat sy wag.
Verlange word aanvaarding, langsaamaan,
want wag is beurtelings hoop en wanhoop, tot
die twee versmelt en stilte alleen bestaan.
En deur die jare het sy self die slot
van die verhaal geword: haar stilte en krag
was skoner as die ding waarop sy wag.
– Elisabeth Eybers
– Wilma Stockenström
jou hakskeensening was
‘n dungespanne cithara-snaar
tussen my wysvinger en duim
daardie eerste keer toe jou skraal voet
nageboortelik perfek en geseënd in my palm gepas het
toe jou lyfie
soos ‘n nat bokkie gebuitel
en gestrek het
jou eie llamada
die ritme van my bestaan
vir altyd nuut gemaak het
dat niks ooit weer
dieselfde sou wees nie
klein sikloon van energie en klaterende Gatling-vuur
ek moes kon vertel
dat Terpsichore self jou gekies het
om haar geskenke
in vuur en ys te bewaar
dat jou voete perkussie en vlerke
en elke lit en werwel in jou lyf
hoe ver afgronde en hoogtes
aan jou sou trek
dat jou ewewig vir ewig volmaak
tussen dolk en roos
(“llamada”: Oproep na die kitaarspeler – die Spaanse danser sein met haar voete aan die kitaarspeler dat sy die ritme gaan verander
“cithara”: ‘n snaarinstrument van Griekse oorsprong
Dag 4 se keuse val op “Katrina” van I.D. du Plessis, “aangesien hy my Oumagrootjie se neef was en ek hierdie gedig vertolk het toe ek drama geswot het”:
Het voor haar deur gestaan.
’n Boot lê in die hawe,
Matrose kom al aan
Oor Strandstraat na die Boereplein,
Die donker strate in;
En netnou sal Katrina
Se nagtaak weer begin.
’n Halfverlepte hoedjie hang
Parmantig oor een oog.
Die rooi veer is verrinneweer
Maar staan nog met ’n boog.
Katrina dra haar beste rok.
Sy stryk die kreukels plat.
Sy fyn asof ’n vryer wag,
Het sy haar uitgevat.
Maar eer sy van haar huis gaan,
Kyk sy ’n keer weer om:
Lank sal die leë ure wees
Voordat sy daar kan kom.
Katrina stap deur Roosstraat:
Astrant, met slentergang.
Wie raai nou aan haar houding
Dat sy na huis verlang?
Nou kom sy by haar susters:
Die rawe van die nag
Wat by die hoeke uitskel,
Of somber staan en wag.
Katrina ken haar roeping:
’n Harpy van die eer,
’n Noodgedwonge rower,
Wat alles tóg ontbeer.
Katrina haat die lewe,
Katrina vrees die dood,
Katrina gaan haar slentergang,
Verdien haar bitter brood.
Marlies Taljard, bekende literator en kritikus, se Dag 1 is soos volg: “Winter”, die derde sonnet in NP van Wyk Louw se “Vier Gebede by Jaargetye in die Boland”-siklus:
Op Dag 2 skryf Marlies: “Een van die mooiste liefdesgedigte wat ek ken en wat ek sekerlik al dikwels op fb gepos het, maar dit bly nooit volprese. Kom uit Kleur kom nooit alleen nie van Antjie Krog, deel van die siklus “dagboeke uit die laaste deel van die twintigste eeu”:
They recognize each other at night by the voice, by
their breathing, by a dark tenderness of arms.
They recognize each other slowly, as if
they had never met, nor exchanged the strange
words of a farewell.
They recognize each other by their desperate unfamiliarity
that robs both sides of feeling, leaving them
with the aridity of a reflection.
Come from that wharf that was ravaged by winter,
that was not visited by ships, by birds, or by
the craziest old whore imaginable, and
bring with you a refuge of shadows on
your lips, an infection of the soul in the weariness
of your bodies, the strain of a glaze in the obscurity
Partake with me in life’s disorder,
in the indecision of roads,
in the wound of a silence where
a smile you once loved and
your ageless face flow
like images in a dream.
Dag 4: “een van Sheila Cussons se vroeë kwatryne”:
Hoe’t U die weerlig van die denke ingeplooi
in daardie skedel sonder om die murg te skroei?
Wie kan ’n duiselender droom nog droom:
ons kloof die Onbekende oop met iets so sag soos room.
Ester de Beer, kliniese sielkundige in privaat-praktyk, se Dag 1:
Dag 2 se gedig is een van Ester se eie gedigte:
my terrible texts
touch you and bruise you
i send you instead:
of you, of you, of you,
of all of you i’m aware of
my awareness is barefoot,
treading softly on tiptoe
my barefoot awareness
obeying strict orders
not to disturb the flow
of many mysterious rivers:
not to feed you
not to breathe you
not to speak you
Die gedig op Dag 3 is ook een wat Ester self geskryf het:
the sun is warming the shell
a nautilus, not a clamped mussel
the shell’s openness turned to the sea
her glistening, glittering inside invites
the sea flexing his emotional muscle
the sea reaches for the shell
gliding in, gliding out
the sea showers the shell
confetti-spray: everything gives way
the shell parafalling into darkerness
tumbling, rolling, twirling
bubbles butterflying to the light
rushing waters, water falling
waves over her, waves inside her
a moment of perfect stillness:
the sea in the embraced shell’s embrace
suspended motionless in stable darkestness
filled fully, fully fulfilled
containing, contained, content
Izak du Plessis, bekroonde Monitor-aanbieder, wie se gedigte in Nuwe Stemme 5 verskyn en alombekend op fb vir sy motto “Steek hom, Stinkie!”, skryf die volgende oor Dag 1 se gedig-uitdaging:
“Gisela Ullyatt het my uitgedaag om vir die volgende vier ’n spesiale gedig te deel. Hieronder is, wat my betref, een van die treffendste gedigte in Afrikaans. Dit het my al desjare getref in standerd nege en matriek toe ek op Hoërskool Middelburg Afrikaans by doktor Van der Merwe gehad het. Ek wens ek kan so mooi skryf, het ek gedink toe ek dit die eerste keer in daai rooi Groot Verseboek gelees het. Al waarvoor ek die liewe doktor blameer is dat sy my wou wysmaak die vers het iets te make met die digkuns, terwyl ek oortuig was dit gaan alles oor seks”:
-NP Van Wyk Louw
Dag 2: “My tweede vers soos uitgedaag deur Gisela Ullyatt is ’n vers deur Anat Zecharaya vertaal deur Lisa Katz. Dit is ontstellend maar aangrypend”:
“35 soldiers on active duty and several civilian employees at an air base have been conducting sexual relations with a 14-year-old girl over the past year. Many of the suspects claimed during questioning that the girl had told them she was of enlistment age.” Hannan Greenberg, Ynet News
Izak se gedig-keuse vir Dag 3 kan gevind word in Gert Vlok Nel se om te lewe is onnatuurlik (1993). “Hillside” is ook die laaste gedig van hierdie bundel: “My derde gedig na Gisela Ullyatt se uitdaging. Daai laaste sin … Grabbed me van ek dit die eerste keer gelees het”:
daar was i aand in hillside, 7 jaar
nadat amerika in 1968 was, op die N1
het karretjies liggies geprojekteer tot pff ver waar niemand sien
nie. (in die dorpshoek het die here i merry-go-round
gehou t.b.v. die suiderkruisfonds.) op só i aand is Tittertjie
getroud. klokke het begin beier in die eenvoudige skemer.
hoe mooi, was sy nie. sy is waaiend weg, in slow motion.
maar Tittertjie’t snaaks gewaai
“Ma, Tittertjie’t snaaks gewaai.” in in
die heiliger nag in. ry hulle. uit uit die moordenaarskaroo uit.
hoekom onthou ek dat die straatligte een-een aangegaan het
as dit gelyktydig was? dit was i lukrake nag, vol warrelwinde
doellose liefde & eksakte haat. & Tittertjie
-hulle se ford capri het voortgesnel deur die verbete land
na die bakermat-hotel van die hart
toe die liefde nog nie intertekstueel was nie. (anderkant
die lewe, in china, het i amptenaar die rysveldvrou
met die ewige oë in die broeiende fluitjiesriet
ingestamp t.w.v. onnodige distansiëring
& en die balansering van die as van die aarde.)
en hier het i trein die nag geknip soos i skêr
(terwyl stokers met geel reënjasse afdiewerkkom)
die nag het volledig gebreek.
& nou & nou.
Tittertjie, my muse, my sussie, ek skryf hierdie bitter brief.
op i blooming oggend. die bloeisels ruik awhrgg. ek stap.
vanaand terug na ons huis in hillside, beaufort-wes ek
leen jou goeie aand en jou magiese reis vir die doel.
terug, terug, in by die stram voorhekkie stap ons in.
(sodat ons nie weer kan uitstap nie
as ons van buite af binnetoe stap nie.)
en Ma kom uitgehol
en sy neem ons in soos wasgoed voor die reën. sal
ons hello sê of koebaai? sal
ons sê ons was so ver soos pluto Ma & en die aarde was nowhere
to be had? sal ons die familie join aan die kombuistafel vir brood
met marmite en stroop? of sal ons bang sê ons moet liewer loop?
sal ons verlos wees op alle vlakke
maar bowenal van
die fluit, die verbyfluit van treine
die druk, die drukking van die dakke?
ek het i foto van die aand in hillside
jy is i bruid
agter jou raak dit donker
gaste staan rond soos in i ruiter-in-swart-boekie, versteen
hul asems maak wolkies op die aarde soos op die môre
van die agtste dag
in die wolkies sê hulle
ons is lief.
en op die agtergrond kom i trein soos i byl uit die nag
-Gert Vlok Nel
Moenie die Laaste Groot Poësiebrander verpas nie!
Nhat Hahn, T. 1991. Peace is every step. New York: Bantam.
Tags: Carien Smith, Ester de Beer, Izak du Plessis, Marlies Taljard
Posted in Resensies | Comments Off on Resensie: “Skadu oor die sonwyser” (Kobus Lombard)
Posted in Resensies | Comments Off on Resensie: “Mede-wete” (Antjie Krog)
Onderhoud met Marius Crous
Marius Crous in gesprek met Marlies Taljard
Oor nukke, die bedrading van die brein, die liggaam en die seksuele
Marius, baie dankie dat jy ingestem het om ‘n bietjie te gesels oor jou nuwe bundel, Vol Draadwerk. Ek sien besonder baie uit na dié onderhoud, want die lees van jou bundel was vir my sowel ‘n vreugde as ‘n uitdaging. Wat my geweldig beïndruk, is die wyse waarop jy teorie en praktyk feitlik naatloos ineen laat vloei, maar ook die besondere aandag aan afwerking en struktuur.
Miskien kan jy ten aanvang iets sê oor hoe die kreatiewe proses by jou werk: Hoe skryf jy? In watter digterlike vorms klee jy graag jou gedigte? Is die vorm van ‘n gedig vir jou belangrik? Dink jy klassieke digvorme is verouderd? Wanneer/hoe/ dikwels werk jy jou gedigte af?
Ek skryf min en ek skryf stadig. Soms loop ek lank met ‘n idee, bv ‘n flarde reël rond of ‘n beeld en dan ontwikkel die gedig mettertyd. Musiek inspireer my; beelde uit films of videos. Indrukke op straat. Iets wat ek elders gelees het. Ek skryf die gedig uit my sisteem uit en begin dan redigeer.
Ek beoefen meestal die vrye versvorm, alhoewel ek Shakespeare en Petrarka hul vernuf met die klassieke sonnetvorm beny. Ek wil graag meer rymende gedigte skryf, maar is altyd bang vir rymdwang en geforseerde ryme.
Waaroor gaan Vol Draadwerk? – Is daar ŉ “ordenende narratief” in die bundel, of as jy wil: ’n tema?
In Brief uit die kolonies (2003) het ek gewerk met kaarte, kartering en die koloniale projek. Ek was nogal verbaas om in Vargas Llosa se jongste boek The Dream of the Celt te lees van Roger Casement se seksuele verhoudings met gekoloniseerde mans, want dit is ‘n aspek wat ek net aangeraak het in my debuutbundel. Aan ‘n beentjie sit en kluif (2006) het gehandel oor die liggaam na die dood en die makabere, soos onder meer ontbinding. Ook het ek probeer om ‘n skakeling tussen eet en doodgaan te maak.
Met die saamstel van die bundel het ek tog sekere patrone gesien en op daardie stadium het ek Julia Kristeva se werk gelees en toe gesien dat mens tog die gedigte breedweg kan saamgooi aan die hand van haar teoretiese konsepte.
Die titel het toevallig by my opgekom tydens ‘n besoek aan Nieu-Bethesda toe ek op ‘n skroothoop met ineengevlegte drade afgekom het. Ja, ander mense gaan kyk na die fossiele en die natuurskoon en ek vergaap my aan skroot!
Die titel bevat vir my spore van soveel moontlikhede: nukke, die bedrading van die brein, die liggaam en dan natuurlik ook die seksuele. (Ek moes al etlike kere verduidelik dat die titel werk bevat en nie trek nie.) Dalk is die oorkoepelende tema: Ek verstaan dit nie, maar wil dit probeer verstaan, selfs al moet ek terug na die klassieke bronne (ad fontes) of na wat ander reeds gesê of gedink het. Maar, soms wil ek ook nie probeer verstaan nie, soos in die twee vaderlandsgedigte. Dalk is onvergenoegdheid die kern van alles?
Marius, uit jou bundel is dit duidelik dat jy vanuit ‘n stewige akademiese en teoretiese agtergrond skryf. Jou bundelmotto is aan Freud ontleen (“Everywhere I go I find a poet has been there before me.”) Ook die motto van die eerste bundelafdeling kom van ‘n bekende psigoanalis, naamlik Julia Kristeva – ‘n beskrywing van wat sy die Chora noem: “… unnameable, improbable, hybrid, anterior to naming, to the One, to the father …”. Die motto van Afdeling VI verwys eweneens na ‘n begrip wat binne Kristeva se teorie van semiotiese taalgebruik belangrik is, naamlik abjeksie (“abjection”). Ek haal hier jou openingsgedig aan wat vir my die poëtiese vergestalting is van wat Kristeva die taalgebruik noem wat met die Chora geassosieer kan word, die representasie van die onsegbare betekenis, waarvan sy in La révolution du langage poétique sê: “enigmatic and feminine, this space underlying the written is rhythmic, unfettered, irreducible to its intelligible verbal translation; it is musical, anterior to judgement, but restrained by a single guarantee: syntax”.
Jou bundel steun deurgaans swaar op die teorieë van Lacan en Kristeva, soos blyk uit die bostaande gedig. Kan jy dalk so ‘n bietjie uitbrei op die manier waarop jy dié teorieë konkrete vorm gee in jou gedigte?
Onbewustelik tydens die skryfproses, sou ek sê. Bewustelik met die groepering en ordening. Dit is nie soseer ‘n “paint by numbers”-teks nie, m.a.w. teoretiese konsep A = gedig B nie. Maar later, wanneer mens die gedigte almal saamgooi en lees, dan herken jy tog die teoretiese patrone. Die voor-talige, onbenoembare wat duidelik geëvokeer word deur bv Debussy se sleurende musiek. Dan die konfrontasie met taal, taligheid en die gebruik van taal en die soeke na betekenis by die klassieke bronne en dan die slotafdeling met sy verse oor aspekte wat vir sommige lesers dalk weersinwekkend kan wees. Ek kan nie altyd mense se verknogtheid aan die natuur begryp nie en ek dink dis hoekom ‘n gedig soos “Reis” (75), Agaat se grot naby Swellendam so ontluister.
Die twee vaderland-gedigte is pogings om die patriargale simboliese orde te beskryf. Dit sluit aan by gedigte in Brief uit die kolonies waar ek probeer sin maak uit hoekom fyn beskaafde mense hulle kan oorgee aan sulke wreedhede soos marteling of verminking. “Ek verstaan dit nie en ek wil ook nie” is vir my amper ‘n tipe mantra; ‘n verdringingsmeganisme. In “Teologie” (59) is dit God-die-Vader wat bekyk word.
Vir my is die wyse waarop jy as’t ware die teorie in die praktyk laat werk, die mees fassinerende aspek van jou bundel en die rede waarom ek dit weer en weer sal lees. Maar dink jy dat jou bundel ook toeganklik is vir lesers wat nie in die psigoanalise belangstel nie en wat nie vertroud is met die werk van Kristeva nie? Wie is jou teikenmark?
Self verkies ek komplekser gedigte en gevolglik dink ek skryf ek ook sulke tipe gedigte. Maar ek dink tog dat mense wat nie Kristeva ken nie, ewe veel leesplesier uit die gedigte sal hê, want my makabere humorsin slaan, myns insiens, sterk deur.
Die blymaakteks oor hierdie bundel noem dat die gedigte oor homo-erotiek aansluit by en uitbrei op jou vorige werk. Wat is jou mening oor dié stelling? Die motto van die laaste afdeling waarin baie van dié gedigte staan, verwys – in ‘n aanhaling van David M. Halperin – na ‘n aspek wat volgens Kristeva ‘n kardinale proses in identiteitskonstruksie is, naamlik abjeksie. Vir Kristeva lê die basis van die onthegtingsproses in die verwerping van die liggaam van die moeder deur die kind in sy pre-simboliese fase – dit beteken dat die liggaam van die moeder vir die kind op metaforiese vlak afstootlik word: “… the symbolic is not of its own accord, strong enough to ensure separation; it depends on the mother becoming abjected”, aldus John Lechte in sy bekende boek Julia Kristeva. Kan hierdie teorie van Kristeva, volgens jou insig, gedigte in die betrokke afdeling (en elders in die bundel) verhelder?
Halperin wil abjeksie loslees van die psigoanalise en wys byvoorbeeld daarop dat Jouhandeu al in 1939, lank voor Kristeva, oor dié konsep geskryf het. Miskien wou ek in dié afdeling die gevarieerde gay ervaring uitlig. Ook die perspektief van die ouer gay man se liggaamlike verval word beskryf. Verval, en daarmee saam ook die geite wat hom nooit verlaat nie. Dit het ek probeer verwoord in die Margery Kempe-gedig. Die een spreker is besig met ‘n diep Katolieke gesprek, terwyl die ander die seun begluur wat verbystap. Nou met die herlees van die gedigte besef ek opnuut hoe melankolies hulle is; dat hulle inderdaad die spreker ab-jekteer (as daar so ‘n Afrikaanse woord is). Die afgelegte moederslyf en die uitgeworpe gay man, saam in een afdeling.
Kristeva se teorie oor die mag van die afgryslike en die weersinwekkende kan as leesstrategie toegepas word, want daar is genoeg tekens in die gedigte wat ‘n grens tussen aanvaarbare en onaanvaarbare vergestalt. Ek dink nie dis grensoorskrydende verse nie, maar moet alles noodwendig so radikaal en grensoorskrydend wees?
Marius, ek lees in Vol Draadwerk ‘n uiters stimulerende gesprek met ander digters en ander – dikwels antieke – tekste. Intertekstuele gesprekke wat uitstaan, is dié waarin jy “praat” met antieke tekste en personasies. Ek dink sommer vinnig aan die vele verwysings uit die Odusseia, na Aenias, die pragtige gedigte Gaea, Kerberos, Empedokles … vele meer! Waarom fassineer dié ou tekste jou?
Die ou tekste fassineer my omdat hulle sulke verbeeldingryke tekste is. Hulle is magiesrealisties en slaag daarin om die boaardse en die aardse in ‘n mate te versoen. Miskien is hulle objektiewe korrelate? Heelwat van die verse het ook ontstaan as ‘n tipe what if-respons. Margaret Atwood meen dat ‘n goeie vertrekpunt vir ‘n storie moet wees, what if? So, wat sou Polufemos vir sy vader sê? Of wat dink Odusseus terwyl hy gevange sit by die nimf? Die klassieke tekste is die oertekste, die kollektiewe onderbewuste waarmee ons almal een of ander tyd in gesprek tree. In die jaar 2012 (en na die superstorm Sandy) kyk ek ook weer met nuwe oë na ‘n gedig soos “Gaea” (19) en ek wonder of ek werklik so grootbek in dié eindtye gaan wees.
Watter gedig in die bundel staan vir jou uit? Of: van watter gedig hou jy die meeste? Hoekom?
Dis moeilik. Miskien “Gesonke katedraal” en “Messiaen” wat ‘n tweeluik vorm en in opposisie staan tot mekaar. Ten spyte van die intellektuele inslag, dink ek tog daar is heelwat deernis met die figure in die verse, soos met Helen Martins, Elizabeth Donkin of selfs Penelope se vryers.
Marius, baie dankie! Vol draadwerk is inderdaad ‘n komplekse en gelaagde teks en ek dink dit wat jy nou met ons gedeel het, behoort net genoeg insig te gee om baie van ons lus te maak om dit aan te skaf. Myns insiens is dit ‘n bundel wat ernstig opgeneem behoort te word – iets vir lesers vir wie die leesgenot lê in die lang suig aan ‘n heerlikheid wat nie sy smaak verloor nie. Ten slotte plaas ek graag die gedig “Messiaen” as lusmaker:
soos ’n hand vol skulpgruis
soos ’n skatkis in die geelgroen slik
(c) Marius Crous (Uit: Vol draadwerk, 2012: Protea Boekhuis)
Tags: Marius Crous, Marlies Taljard, Vol draadwerk
Posted in Artikels, essays, e.a. | Comments Off on Marlies Taljard. “Terugskeur uit die dood”