Tien organisasies versoek dat OB moet waaiDie Openbare Beskermer, adv. Busisiwe Mkhwebane. (Foto: Siyabulela Duda/GCIS) Minstens tien burgerlike organisasies het reeds die parlementêre portefeuljekomitee oor justisie en korrektiewe dienste versoek om Busisiwe Mkhwebane uit haar amp as Openbare Beskermer (OB) te verwyder op grond van die onlangse hofuitsprake teen haar. Die Active Citizen’s Movement KZN, die Ahmed Kathrada-stigting, die Raad vir die Bevordering van die Suid-Afrikaanse Grondwet, Corruption Watch, Freedom Under Law, die Helen Suzman-stigting, Johannesburg Against Injustice, Right2Know, die Women and Democracy Initiative en die Dullah Omar-instituut UWC het ŉ gesamentlike versoek aan die komitee gerig om op te tree. “Ons rig hierdie vertoë op grond van die onlangse hofuitsprake oor die optrede van die Openbare Beskermer, Busisiwe Mkhwebane, wat sonder enige twyfel getoon het dat sy nie bevoeg is om haar amp te beklee nie, en dat sy nie in staat is om haar amp se gedefinieerde funksies op wetlike wyse uit te voer nie,” het die organisasies in hul vertoë aan die parlement gesê. “Indien sy nie uit haar amp verwyder word nie, is ons baie bekommerd oor die potensiële verdere skade wat aan Suid-Afrika aangerig kan word. Gevolglik is ons oortuig dat sy uit haar amp verwyder moet word en dat die parlement die nodige maatreëls soos vervat in die Grondwet moet implementeer om hierdie stap te doen.” Die vertoë sit verder die redes uiteen vir die organisasies se oortuiging oor die kwessie, asook hul voorstel vir die proses wat deur die portefeuljekomitee gevolg moet word. Die gronde wat in die Grondwet vervat word vir die verwydering van ŉ Openbare Beskermer sluit in wangedrag, onvermoë of onbevoegdheid, ŉ bevinding van so ŉ aard deur ŉ komitee van die nasionale vergadering, of ŉ aanvaarding van ŉ besluit deur die nasionale vergadering vir die verwydering van die betrokke persoon (wat deur twee derdes van die nasionale vergadering aanvaar moet word). Die organisasies meen die reeks hofuitsprake teen Mkhwebane, insluitend die een oor die saak tussen haar en die Reserwebank, is meer as genoeg rede om haar afdanking te regverdig. Die hof het beslis sy het haar aan wangedrag skuldig gemaak tot só ŉ mate dat sy 15% van die regskoste uit haar eie sak moet betaal. Mkhwebane het haar tot die Konstitusionele Hof gewend om appèl aan te teken teen die kostebevel, maar haar aansoek was onsuksesvol. “Dit moet beklemtoon word dat die howe in beginsel huiwerig is om staatsamptenare persoonlik aanspreeklik te hou vir regskoste wat aangegaan word in hul amptelike hoedanigheid,” het die organisasies in hul vertoë gesê. Die organisasies sê behalwe vir die Reserwebank- en Estina-saak is hulle net bewus van twee ander sake waar só ŉ bevel gemaak is. “Die hooggeregshof het bevind die Openbare Beskermer was oneerlik, het ŉ wanvoorstelling aan die hof voorgehou oor die materiaal waarop sy gesteun het, het versuim om vergaderings met die presidensie en ander partye bekend te maak, het versuim om bekend te maak wat in daardie vergaderings bespreek is en is op redelike gronde van vooroordeel verdink.” Mkhwebane het gedreig om hof toe te gaan indien die parlement probeer om haar uit die kussings te lig. Die parlement sou vandag die reëls bestudeer rakende die moontlike verwydering van die Openbare Beskermer.