Jaloersbuie tot komloertjie en dambrekerbuie | Netwerk24
Deur Jana Luther 07 September 2018 00:00
In die Noordelike Halfrond, word daar dikwels gespog, het bewoners van die ysgebiede meer as 200 verskillende woorde vir sneeu: dik sneeu, dun sneeu, ligte sneeu, swaar sneeu; sneeu in die winter, in die lente; soggens, saans . . . Om die dans te vier van die een wat daar buite haar wit karos oor die Moederstad uitsprei, speel ek vandag in die reën. Nou ja, nie letterlik nie, maar knus op my balkon, met die WAT oop op my skoot. En ek tel.
As dit bakstene reën, reën dit geweldig hard. Bokhaelreën se druppeltjies verys met die val. Vandag se reën is ’n bolandsreën, ’n aanhou- dende, sagte reën; nie ’n spoelreën nie, maar ’n intrekreën wat die grond deurdrenk. Donderreën, soos in die Karoo, gaan met blitse en don-der, met gromwolke gepaard. ’n Doutjie, ook Skotse doutjie genoem, ’n kibbie of ghibbie, uit Khoi, is ’n sagte, ligte reëntjie; ’n fyn motreën, maar nie heeltemal so fyn soos misreën nie: As dit ghibbie reën dit saggies; ’n misreën klam net so effens.
’n Enkele los bui, by Vanwyksvlei, is ’n komloertjie; elders ’n natmakertjie. As sonskyn, reën of koue mekaar afwissel, speel die weer konsertina. Konsertinareën val in kort buie terwyl die lug tussendeur oop- en toetrek.
As die reën só vroeg val dat die oes misluk, is dit ’n hongerreën. Plasreën plons. ’n Baie swaar bui is ’n kieriebui; nog swaarder buie, dambrekerbuie.
Soms reën dit nie juis nie; dit sabbie of sibbie net.
Soms reën dit nie juis nie; dit sabbie of sibbie net. Sifreën aan die ander kant, val aanhoudend. Soms kiesa, of kwietsja, dit dae aaneen. In die oostelike dele van die land staan dié sagte somerreën tussen November en Maart, wat soms tot drie weke (drie maal agt dae) neersypel, ook as ’n drie-agtdaereën bekend.
Die deurdringende landsreën wat wanneer die geelperskes ryp word tot “14 dae in die boorde val”, soos Anton Goosen sing, is ’n geelperske­reën. ’n Droëperskereën, daarenteen, wanneer die perskes gedroog word, rig skade aan.
Jaloersbuie val nie eweredig nie, maar sak in strepe uit, sodat boere wat niks kry nie, jaloers is op hul bure wat wel natweer kry.
In reën en sonskyn tegelyk trou die jakkalse; trou jakkals met wolf, met bobbejaan se vrou, met boer se dogter. ’n Ligte buitjie terwyl die son skyn, is ’n jakkalstroureëntjie; ’n jakkalstroutjie, jakkalsdoutjie of jakkalsbruilof. Gure weer is katte-en-hondeweer. Hondeweer is onplesierig, koud, winderig, onstuimig. Nat weer, eendeweer.
Was hier genoeg plek, sou ek dalk tot 200 kon tel. By viva-afrikaans.org tel ek verder.
Meer oor: Jana Luther | Woorde | Taal | Weer | Afrikaans