Bybelskool » Inleiding op Prediker
11 Apr2012 Inleiding op Prediker
Van die wyshede is:
as spreuke verwoord (“Wat krom is, kan nie reguit word nie” – Pred 1:15),
ander as raad (“As die heerser vir jou kwaad word, moenie jou pos verlaat nie” – Pred 10:4),
ander as opdragte (“Werp jou brood op die water, eendag kry jy dit terug” – Pred 11:1),
nog ander as voorbeeldverhale (die verhaal van die tronkvoël wat koning geword het – Pred 4:14-16).
Wie die Prediker presies was, histories gesproke, is egter moeiliker om vas te stel. Omdat die boek van hom praat as ‘n koning van Israel, boonop ‘n seun van Dawid (Pred 1:1,12), is hy tradisioneel met Salomo verbind. Trouens, daar is ’n tradisie wat sê dat Salomo Hooglied in die fleur van sy lewe geskryf het, Spreuke gedurende sy middeljare, en Prediker aan die einde van sy lewe (Spangenberg).
Salomo se naam kom egter glad nie in die boek voor nie. Pred 1:12 praat ook van dié koningskap in die verlede tyd. Dit kan nie van Salomo geld nie, omdat hy immers oorlede is toe hy nog koning was. Die boek vertoon daarby inhoudsgewys ook geen verdere tekens van só ‘n koningskap nie, selfs, anders as wat ‘n mens verwag, nie in die laaste hoofstuk nie. Die Prediker was dus waarskynlik net ‘n wysheidsleraar, wat homself in die boek voorstel in die rol van die koning, om gewig aan sy argumentasie te gee, sonder dat hy dit inderdaad was.
Die Prediker het spesifiek sy onderrig geskoei op sy worsteling met die werklikhede van hierdie lewe. Die wyshede wat hy dus kwyt raak, neem die volle spektrum van die verganglikheid en eindigheid van hierdie lewe in ag. Hy gee nie maklike antwoorde op moeilike worstelvrae nie. En hy wys veral op die futiliteit om die lewe “onder die son” sonder God te probeer leef.
Die Prediker plaas homself dus meesal doelbewus in die skoene van iemand wat die lewe sonder God probeer leef, en wys duidelik op die futiliteit daarvan. Hy beskryf nie die posisie van ‘n atëis nie – hy bly baie bewus van God se bestaan – eerder dié van ‘n agnostikus, wat God van ‘n afstand af beleef as die onpeilbare, onkenbare, en onbeweeglike, en daarom nie met God probeer rekening hou nie … uiteindelik tot sy skade.
Die Prediker sluit aan by die diep soeke in ons na meer, na beter, na die buitengewone. Hy oorweeg ons soeke daarna in besit, plesier, mag, avontuur, wysheid, kennis, selfs dwaasheid. Hy neem waar dat ons meer wil hê, meer wil voel, meer wil doen, meer wil bereik … of juis nie bereik nie, as ons die dwaasheid ondersoek, of die werklikheid deur dwelms of drank of degradering ontvlug om ons eie werklikheid te skep.
Maar hy wys uit, in sy eie ervaring daarvan, dat die probleem met die soektog na meer, na die buitengewone, is dat dit uiteindelik vrugteloos is. Dit kom tot niks. Dit is hebel – niks, nietigheid, ’n rookwalmpie, ’n miswolkie, ’n wasempie (1:2 – die woord kom 37 keer voor in die boek!) – ’n metafoor vir die wese van die menslike toestand.
Die soeke na meer is wonderlik in die oomblik, maar die plesier daarvan hou nie. Dit bly relatief. Dit is nie absoluut nie. Ons klim die hoogste berg – en dan is dit verby. Ons bereik die hoogste sport – en dan is dit verby. Ons ervaar die hoogste plesier – en dan is dit verby. Ons beywer ons vir ’n miljoen, of twee, of drie – en daar is altyd nog ’n miljoen wat wag.
Hy weet, dit gee groot genoegdoening terwyl jy daarmee besig is, of vir ’n kortstondige oomblik as jy dit bereik het; maar hy weet ook, daar is altyd weer iets, nog ’n berg, nog ’n mylpaal, nog ’n ervaring. Die soeke na meer hou nooit op nie. En enige “plus” in die lewe, word gekanseleer deur die sekerheid van die dood.
Sommige van ons gooi natuurlik gou tou op in dié soeke, kom gou agter dat die soeke na meer nie bevredig nie, of dat die soeke te veel van ons vra. Ander hou verbete aan, “until by the time they die there is hardly enough humanity left to compose a corpse.” (Peterson). Tog vind ons daardie meer … nooit nie.
Die Prediker getuig dan, na hy self alles onder die son probeer het, selfs die dwaasheid, en waarsku ons almal dat dié soektog na meer na nêrens lei nie. In sy ervaring kom alles tot niks – alles! Die beste ervaring wat ons kan hê, die hoogste plesier, die beste avontuur, is en was vir hom soos die laaste rookwalm van ‘n doodgedrukte sigaret. “There’s nothing to anything—it’s all smoke.” (Peterson in The Message).
Maar … dit is nie al nie!
‘n Sleutelvers vir sy boodskap is 3:11 wat as volg vertaal kan word: “Hy (God) het alles mooi/goed gemaak op sy tyd. Hy het ook die ewigheid in hulle hart geplaas. Tog kan die mens nie God se werk van begin tot end uitvind/begryp nie.”
Die boek is duidelik deur ‘n redakteur saamgestel (1:1-2; 7:27; 12:9-14).
Daar is egter geen konsensus onder geleerdes hoe om dié boek in te deel nie, behalwe dat 1:1-11 ’n inleiding op die boek as ’n geheel is, en 12:9-14 ’n afsluiting daarvan is.
Ek het gehou van die eenvoudige indeling van Fleming: 1) Accept what God gives and enjoy it (1:1-4:16); 2) Make the most of life’s varied circumstances (5:1-10:20); 3) Have a positive attitude towards life (11:1-12:14), wat ook ’n interessante opsomming van die boodskap van die boek is. Maar dit is uiteraard ook ’n reduksie van die boodskap van die boek.
Ek het ook waardering gehad vir Spangenberg se indeling van die inhoud in 32 min of meer losstaande “argumente” waarin hy telkens in gesprek tree met die bestaande wyshede van ander wysheidsleraars – bv. oor arbeid: “Vrugtelose arbeid” (1:2-11), oor die lewe en dood: ”Geen troos in lewe en in dood nie” (3:16–22), en oor die wysste lewenshouding: “Aanvaar die lewe soos dit is” (7:8–10).
In my leeswerk het die volgende indeling in 14 perikope vir my die meeste sin gemaak, wat ook is hoe ons dit oor die volgende 14 dae gaan deurlees:
Prediker 1:1-11 – 12 April
Prediker 1:12-2:26 – 13 April
Prediker 3:1-15 – 16 April
Prediker 3:16-22 – 17 April
Prediker 4:1-16 – 18 April
Prediker 4:17-5:6 – 19 April
Prediker 5:7-6:9 – 20 April
Prediker 6:10-7:29 – 23 April
Prediker 8:1-17 – 24 April
Prediker 9:1-12 – 25 April
Prediker 9:13-10:15 – 26 April
Prediker 10:16-11:6 – 27 April
Prediker 11:7-12:8 – 30 April
Prediker 12:9-14 – 1 Mei
 Terloops, soortgelyke wysheidstradisies het natuurlik ook in Mesopotamië en Egipte bestaan, waarvan ‘n hele paar geskrifte bewaar gebly het, bv die Mesopotamiese dialoog tussen die baas en sy dienskneg, ’n kostelike storie!