Ek het al ‘n paar keer gehoor hoe “kenners” in die industrie sê: “As ‘n persoon ‘n liedjie wat jy vir hulle geskryf het na ‘n jaar nog nie gebruik het nie kan jy daardie liedjie aan iemand anders gee.” Ek het ook al gehoor: “Jy mag ses note in ‘n ry van ‘n bestaande liedjie gebruik voordat dit plagiaat of kopieregskending is.” Hierdie stellings is nie waar nie, en dis eintlik nogals gevaarlik as jy jou skryf-loopbaan volgens hulle bestuur. In hierdie blog post kyk ek na hierdie mites sowel as hoe skrywers hulself kan beskerm as hulle liedjies vir te lank nie gebruik word nie en sodoende vir hulle tantieme verloor.
Mite 1: “As ‘n persoon ‘n liedjie wat jy vir hulle geskryf het na ‘n jaar nog nie gebruik het nie, mag jy daardie liedjie aan iemand anders gee.”
As skrywer word jy soms gevra om vir ‘n kustenaar of kunstenaars liedjies te skryf vir hulle opkomende album. Nadat jy die liedjie gestuur het word daar dikwels gesê: “Ons wil graag die liedjie gebruik, maar die album kom eers oor ‘n paar maande uit.” As dit ‘n baie suksesvolle/bekende sanger is, sal jy natuurlik geëerd voel dat jou liedjie op so ‘n “groot-naam” album gaan verskyn, en bly voel oor die potesiele uitbetaling wat gepaard gaan met 'n hoogs suksesvolle album, en dus gaan jy maar voort met jou lewe met die hoop dat jou liedjie binnekort sy verskyning sal maak.
Maande gaan verby en die kunstenaar se album kom na ‘n lang gewag uit… en jou liedjie is nêrens te siene nie. Niemand het jou laat weet die liedjie gaan nie op die album verskyn nie en sodoende kon jy dit nie aan ‘n ander kunstenaar gegee het nie, en jy het dus potensiale tantieme verloor. Dalk het daar al so baie tyd verby gegaan dat die liedjie nie eers meer in aanvraag sal wees nie agv ‘n verouderde tema.
(Let op dat die bogenoemde nie van toepassing is op liedjies wat verkoop is aan kunstenaars nie, want as skrywer het jy reeds betaling ontvang vir die liedjie. Indien jy meer wil lees daaroor gaan lees gerus my vorige blog post.)
So, hoe maak jy om hierdie voorval in die toekoms te vermy?
Die Wet maak geen voorsiening vir ‘n tydperk waarin iemand ‘n liedjie kan gebruik voor die skrywer die liedjie kan weggee vir iemand anders nie. Dus bied die Wet geen beskerming in hierdie opsig nie. So ‘n tydperk sal met die kunstenaar of platemaatskappy beding moet word, b.v. as skrywer mag jy die liedjie ná ‘n vasgestelde tydperk aan iemand anders voorlê tensy hulle vir jou kontraktueel ‘n waarborg kan gee dat hulle die liedjie gaan gebruik.
Hierdie is natuurlik makliker gesê as gedaan. Skrywers wil graag hê hulle liedjies moet op gevestigde kunstenaars se albums beland en platemaatskappye is bewus daarvan… dus maak hulle dit nie altyd ‘n prioriteit om vir elke skrywer wie se liedjies nie op die album verskyn nie, te laat weet nie. Wat die bogenoemde op neerkom is dat die onus lê by die skrywer om seker te maak hy of sy is gelukkig met die ooreenkoms, en dis die skrywer wat gedurig sy of haar vinger op die pols moet hou wanneer dit kom by liedjies en die gebruik daarvan.
As skrywer, verstaan ek hoe frustreerend dit kan wees om so lank te wag om uit te vind of jou liedjie op ‘n album gaan wees of nie – dit is immers ons brood en botter. Maar ongelukkig moet ons meer as net skrywers wees, ons moet ons eie bestuurders ook wees.
Mite 2: “Jy mag ses note in ‘n ry van ‘n bestaande liedjie gebruik voordat dit plagiaat of kopieregskending is.”
Hierdie is een van die stellings wat my al die meeste ontstel het en is ook heeltemal onwaar. Wat hierdie stelling sê is dat jy ses note in ‘n ry van ‘n bestaande liedjie mag gebruik, maar sodra jy sewe note gebruik is dit plagiaat of kopieregskending.
Dink gou hier aan: iemand wil ‘n liedjie skryf wat klink soos “We will rock you” van Queen. Volgens die stelling mag hulle ses note gebruik voor dit plagiaat is, reg? “We will, we will rock you!” Sonder om die lirieke in ag te neem is dit ses agtereenvolgende note wat gebruik is. Dus, volgens hierdie mite, mag ‘n skrywer “We will rock you” se melodie gebruik sonder om in die moeilikheid te beland. Nee. Dit maak mos glad nie sin nie! En dit is waar die Wet intree.
Vir kopieregskending om plaas te vind moet daar eerstens ooreenkomste tussen die oorspronlike werk en die sekondêre werk wees. Hierdie ooreenkomste word bepaal deur ‘n toets wat kwalitatief is, nie kwantitatief nie. Om die voorbeeld van “We will rock you” te gebruik, daar sal beslis kopieregskending wees as iemand daardie ses note gebruik omdat dit die belangrikste deel uitmaak van die liedjie “We will rock you”. Al word daardie ses note net in ‘n baie klein deel van die sekondêre liedjie gebruik, sal dit steeds kopieregskending wees (‘n mens kyk altyd na wat gebruik is uit die oospronklike werk).
Net vir volledigheid: die tweede stap wat moet nagekom word om kopieregskending te bewys is dat daar ‘n band moet wees tussen die oorspronklike werk en die sekondêre werk. Dit beteken dat die outeur van die sekondêre werk moes gesteel het van die oorspronklike werk. Soms gebeur dit dat twee mense aan teenoorgestelde dele van die wêreld toevallig aan dieselfde idee dink… as jy dit kan bewys, sal dit dan nie gesien word as kopiereg skending nie.