Deur Elizma van der Smit B.A., B.A. Honns.,M.A. Klin. Psig. (PU vir CHO), M.Phill (PPL) (RAU)
1. Wat veroorsaak dat ons sukkel om vir onsself op te staan?
Moontlike redes sluit in:
Jy dink dit is selfsugtig van jou.
Jy is bang mense sal kwaad word (of kwater as wat hul reeds is)
Jy is altyd besig om ander mense tevrede te stel (people pleaser)
Jy voel skuldig (ag hulle doen so baie vir my)
Jy vrees verwerping
Jy hou nie van konflik nie (bv as kind moes jy altyd hoor hoe jou ouers baklei)
Jy het nie regtig persoonlike grense nie (jy is onseker oor wat aanvaarbaar is en wat nie)
Jy weet nie wat jou behoeftes is nie.
Jy is te besig om na ander mense om te sien dat daar nie “tyd” is om vir jouself op te staan nie.
Magteloosheid (wat help dit tog as ek baklei)
Dis nie “mooi” nie.
Jy kry iemand te jammer.
Jy het nie die “krag” om op te staan vir jouself nie (moontlike depressie).
Is dit beter om vir jouself op te staan of om tuis stoom af te blaas?
Dit hang af van die situasie en in watter mate jou persoonlike regte misken word. Stoom afblaas verrig wondere, veral binne omstandighede waaroor ons glad nie beheer gehad het nie. Waak egter daarteen om jou frustrasies op iemand uit te haal op ‘n wyse wat weer daardie persoon se regte misken. Moenie van iemand ‘n asblik van jou gevoelens maak nie! Indien jou persoonlike regte misken word, moet jy verantwoordelik genoeg wees om vir jou regte op te staan. Volgens Jakubowski & Lange (1978) sluit dit die volgende in:
Jy het die reg om op te tree op ‘n manier wat jou selfrespek en waardigheid bevorder, solank jy ook nie die ander persoon se regte misken nie
Jy het die reg om met respek behandel te word
Jy het die reg om te voel en om daardie gevoelens uit te druk
Jy het die reg om die nodige tyd te neem om te kalmeer en die saak te oordink
Jy het die reg om van besluit te verander
Jy het die reg om te vra waarvoor jy wens
Jy het die reg om vir meer inligting te vra
Jy het die reg om foute te maak
Jy het die reg om goed te voel oor jouself
Indien jy jouself hierdie regte misken, ontken jy ook jou eie menslikheid wat dikwels tot opgekropte woede, hartseer en bitterheid lei.
3. Hoe pick ‘n mens jou battles?
Volgens Dr Richard Carlson, skrywer van “don’t sweat the small stuff...and it is all small stuff”, is die lewe gevul met geleenthede om te kies of jy ‘n groot storie van ‘n ding wil maak en of jy dit liewers wil “laat gaan”. As jymoet baklei, doen dit vir iets waaroor jy baie sterk voel en wat werklik vir jou as mens saak maak. Die lewe is bitter min soos ons dit wil he en mense tree gereeld op op wyses wat ons nie aanstaan nie. Daar sal altyd mense wees wat van jou verskil en wat dinge anders doen as jy. Maak die keuse om nie vasgevang te word in ‘n ander mens se drama nie. As jy altyd wil baklei vir jou “perfekte wereld” gaan jy die grootste gedeelte om baklei. Elke mense moet besluit watter “battles” die moeite werd is om voor te baklei en watter nie. Laat dinge gaan wat jou nie aanstaan nie en waaroor jy geen beheer het nie. Marte Driesslien som dit mooi op deur te noem “strategically choose the battles that are worth the wounds”.
4. Wat is die beste manier om sekere situasies te hanteer?
Oorweeg die volgende scenario’s:
‘n winkelklerk behandel jou onbeskof
‘n vriending maak ongevraagde opmerkings (oor jou gewig of ouerskapstyl)
‘n kollega jak jou af omdat sy/haar opinie van jou verskil
‘n vriendin weier om “nee” vir ‘n antwoord te aanvaar en maak misbruik van jou
‘n vriend maak onbeskofte aanmerkings oor jou op facebook
Besluit oor watter scenario jy baie sterk voel en watter nie. Wanneer iets nie regtig vir jou saak maak nie laat dit soos water van ‘n eend se rug van jou afrol en weier volstrek om ander mense se “gif” te drink. Indien dit wel baie persoonlik vir jou is, volg die stappe in nr 5.
Hoe kan ‘n mens jouself leer om vir jouself op te staan?
Om op te staan vir jouself impliseer dat jy seker maak dat mense jou respekteer en dit voorkom dat mense jou manipuleer. Assertiwiteit is nie iets wat oornag gebeur nie, maar dit is iets wat ons moet oefen sodat ons met tyd al hoe sterker kan word. Begin by die volgende stappe:
Het jy werklik die behoefte om te verander? As jy moeg is daarvoor dat ander op jou trap of om ander tevrede te stel – dan is jy gereed om te begin.
Glo in jouself. Dit is maklik om ‘n mens met min selfvertroue raak te sien. Weet dat jy ook oor jare se ervaring en wysheid beskik. Weet ook wat jou regte is.
Verander jou houding. Jou houding word weerspieel in jou stemtoon, die kwaliteit van jou gedagtes, jou gesigsuitdrukkings en liggaamstaal. ‘n houding is aansteeklik. Vra jouself dus af hoe mense voel wanneer hul in jou geselskap is – is jy negatief of ‘n inspirasie vir ander?
Ondersoek jou verlede. Word bewus van watter hartseer dinge in jou verlede veroorsaak het dat jy sukkel om vir jouself op te staan. Besluit om hierdie dinge nie langer persoonlik op te neem nie en om voortaan ander keuses te maak. Indien jy sukkel sal dit ‘n goeie idee wees om hulp te kry en hierdie negatiewe dinge te verwerk.
Moenie ‘n slagoffer wees nie. Weet dat, al kan jy nie keer wat met jou gebeur nie, jy altyd die keuse het oor hoe jy wil reageer daarop. Hou dus op om ander mense of jou omstandighede te blameer vir jou geneidheid om “in jou dop te kruip” en oefen ‘n beter keuse uit.
Vermy aggressie. Agressie en geweld is nie ‘n manier om vir jouself op te staan nie. Dit is nie konstruktief nie en misken weer die ander persoon se regte.
Vertrou jou instink. As iets of iemand nie reg “voel” nie, vermy dit. Jy is nooit ‘n moeilike mens ‘n verduideliking skuldig oor hoekom jy minder tyd met hul spandeer nie. Vermy mense wat ‘n negatiewe invloed op jou het.
Oefen assertiwiteit. Assertiwiteit is die sleutel om te kry wat jy wil he en om seker te maak dat jy gehoor word. Dit beteken dat jy jou behoeftes, wense en voorkeure op so ‘n wyse uitdruk dat dit vir jouself en ander tot voordeel is. Hou die volgende ingedagte:
Praat duidelik en tot die punt. Vermy lang verduidelikings.
Kyk die ander persoon in die oe, sit regop en behou ‘n kalm stemtoon
Moenie omverskoning vra nie.
Wees vriendelik, dog ferm.
Probeer ontspan en vermy dit om kwaad te word.
Wanneer jy nie seker is of jy jouself moet verdedig nie, doen dit in elk geval en reflekteer later daaroor.
Moenie skree of iemand dreig nie.
Neem iemand saam vir ondersteuning.
Onthou om te oefen! Moenie moedeloos raak as dit moeilik is nie. Om ou lewenspatrone te herstruktureer neem tyd en is dikwels ongemaklik en selfs pynlik!