Andes - Wêreldensiklopedie - Ek wil alles weet - 2020
Die Andes is die langste bergreeks van Suid-Amerika, en vorm 'n deurlopende ketting van die hoogland langs die westelike kus van Suid-Amerika. Dit is meer as 7000 km lank, 300 kilometer breed, dwarsdeur sy lengte (behalwe in die Boliviaanse buiging waar dit 640 km breed is) met 'n gemiddelde hoogte van ongeveer 13.000 voet (4.000 m).
Die Andes is die hoogste bergreeks buite Asië, met die hoogste piek, Aconcagua, wat tot 6 960 m bo seespieël styg. Die top van die berg Chimborazo in die Ecuadoriaanse Andes is die punt op die aardoppervlak van die middelpunt vanweë die ewenaar van die ewenaar.
Die naam Andes kom van die Quechua-woord anti, wat "hoë kruin" beteken. 'N Ander teorie sê dat die naam Andes afgelei is van die Spaanse woord "anden", wat terras beteken met verwysing na die kweeksterrasse wat deur die Inka's en ander verwante mense gebruik word.
Vliegtuiguitsig op die Andes, Peru.
Die beroemde ruïnes van die antieke stad Machu Picchu is in die Andes-hange van Peru.
Die Andesgebergte strek oor sewe lande: Argentinië, Bolivia, Chili, Colombia, Ecuador, Peru en Venezuela, waarvan sommige ook bekend staan ​​as Andes-state. Die eilande Aruba, Bonaire en Curaçao, wat in die Karibiese See voor die kus van Venezuela lê, is die onderliggende pieke van die noordelike rand van die Andes-reeks. Dit is nie 'n enkele lyn van pieke nie, maar eerder 'n opeenvolging van parallelle en dwarsliggende bergreekse.
Skeurvallei naby Quilotoa, Ecuador.
Die Andes kan in drie afdelings verdeel word: die Suidelike Andes in Argentinië en Chili; die Sentraal-Andes, insluitend die Chileense en Peruaanse cordilleras (van die Spaanse woord wat "tou" beteken); en die noordelike deel in Venezuela, Colombia en Noord-Ecuador wat bestaan ​​uit twee parallelle reekse, die Cordillera Occidental en die Cordillera Oriental. Hierdie reekse word dikwels geskei deur 'n diep intermediêre depressie. Ander klein kettings kom aan die kante van die groot kettings op.
Die Cordillera de la Costa begin van die suidelike punt van die kontinent en loop in 'n noordelike rigting, parallel met die kus, en word aan die begin daarvan opgebreek in 'n aantal eilande en vorm dan die westelike grens van die groot sentrale vallei van Chili. In die noorde gaan hierdie kettingketting voort in klein rante of geïsoleerde heuwels langs die Stille Oseaan tot by Venezuela, wat altyd dieselfde vallei min of meer sigbaar wes van die westelike groot ketting laat.
Die Andes is fundamenteel die resultaat van plate-tektoniese prosesse, wat veroorsaak word deur die onderdrukking van die Nazca-plaat onder die Suid-Amerikaanse plaat. Die grens tussen die twee plate word gekenmerk deur die oseaniese sloot Peru-Chili. Die dalende Nazca-plaat is 'n jong en lewendige litosfeer, wat weerstaan ​​is teen onderdrukking en baie aardbewings veroorsaak.
Die vorming van die Andes het in die Jurasperiode begin, maar dit was gedurende die Krytperiode dat die Andes hul huidige vorm begin aanneem, deur die opheffing, foutering en vou van sedimentêre en metamorfe gesteentes van die antieke kratons na die ooste. Tektoniese kragte langs die onderduitsone langs die hele weskus van Suid-Amerika, waar die Nazca-plaat en 'n deel van die Antarktiese plaat onder die Suid-Amerikaanse plaat gly, lewer voortdurend 'n orogeniese gebeurtenis op, wat lei tot geringe tot groot aardbewings en vulkaniese uitbarstings. In die uiterste suide skei Tierra del Fuego 'n groot transformasiefout van die klein Scotia Plaat. Oor die 600 kilometer breë Drake-gang lê die berge van die Antarktiese Skiereiland suid van die Scotia-plaat, wat 'n voortsetting is van die Andes-ketting.
Die Andes-reeks bevat baie aktiewe vulkane, waaronder Cotopaxi, een van die hoogste aktiewe vulkane ter wêreld.
Die klimaat in die Andes wissel baie afhangende van die ligging, hoogte en nabyheid aan die see. Die suidelike deel is reënerig en koel, die sentrale Andes is droog met groot temperatuurvariasies. Die noordelike Andes is gewoonlik reënerig en warm. Dit is bekend dat die klimaat drasties verander. Tropiese reënwoude bestaan ​​net kilometers ver van die sneeubedekte piek, Cotopaxi.
Die berge het 'n groot invloed op die temperatuur van nabygeleë gebiede. Die sneeu lyn hang af van die ligging. Dit is tussen 4.500-4.800 m in die tropiese Ecuadoriaanse, Colombiaanse, Venezolaanse en Noord-Peruaanse Andes, en styg tot 4 800-5,200 m in die droër berge van die suide van Peru, suid na Noord-Chili suid tot ongeveer 30 ° S, en daal dan na 4500 m op Aconcagua by 32 ° S, 2000 m by 40 ° S, 500 m by 50 ° S, en slegs 300 m in Tierra del Fuego by 55 ° S; Vanaf 50 ° S daal verskeie van die groter gletsers tot by seevlak.
Santiago de Chile teen die westelike hange van 'n sneeubedekte Andes
Tropiese reënwoude en reënwoude omring die noordelike Andes. Die cinchona, 'n bron van kinien wat gebruik word om malaria te behandel, word in die Boliviaanse Andes aangetref. Die hoë hoogte polylepis woude kom in die Andes-gebiede van Ecuador, Peru en Bolivia voor. Die bome, Queñua en Yagual, kan op 'n hoogte van 4500 m bo seevlak aangetref word. Sodra dit volop was, het die woude gedurende die Incan-periode begin verdwyn toe baie daarvan gebruik is om boumateriaal en kookstof te vorm. Die bome word nou as baie bedreig beskou met slegs 10 persent van die oorspronklike woude 1
Die lama kom voor op groot hoogtes, veral in die Peru en Bolivia. Die alpakka, 'n soort lama, word vir sy wol grootgemaak. Die nagchinchilla, 'n bedreigde lid van die knaagdierorde, bewoon die Alpe se streke. Die Suid-Amerikaanse kondor is die grootste voël in sy soort in die Westelike Halfrond. Ander diere sluit in die huemul, poema, kameel, en vir voëls, die patryse, parina, huallata en die wortel. Lama's en cougars speel belangrike rolle in baie Andes-kulture.
Uitsig oor Machu Picchu
Die Inka-beskawing het gedurende die 1400's in die noordelike Andes ontwikkel. Die Inka's het hierdie beskawing gevorm deur noukeurige en noukeurige regeringsbestuur. Die regering het die oprigting van akwadukte en paaie geborg, waarvan sommige, soos dié wat deur die Romeine geskep is, vandag nog bestaan. Die akwadukte het die voorheen verspreide Inka-stam in die landbou- en uiteindelik militaristiese meesters van die streek omskep.
Verwoes deur dodelike Europese siektes waarteen hulle geen immuniteit gehad het nie, is die Inka's verower deur 'n leër van 180 man onder leiding van Pizarro in 1532. Een van die min Inca-stede wat die Spaanse nooit in hul verowering gevind het nie, was Machu Picchu, wat op 'n piek op die rand van die Andes waar hulle afdaal na die Amasone. Machu Picchu (soms die 'Lost City of the Incas' genoem) is een van die bekendste terreine van die Inca-ryk. Die ruïne, hoog in die Andesberge, is een van die belangrikste argeologiese sentrums in Suid-Amerika, en as gevolg daarvan die toeriste-aantreklikheid wat die meeste in Peru besoek word. Hierdie werelderfenisgebied van UNESCO bly 'n ongelooflike kombinasie van natuurlike skoonheid en kreatiwiteit van die mens.
Kaart met kulturele invloed in die Andes.
Die antieke volke van die Andes het al meer as 6,000 jaar besproeiingstegnieke beoefen. Vanweë die hange van die berge, was terrasse 'n algemene gebruik. Mielies en gars was belangrike gewasse vir hierdie mense. Tabak, katoen en koffie is tans die belangrikste uitvoergewasse. Die aartappel speel 'n baie belangrike rol as 'n gewas wat intern verbruik word.
Verreweg die belangrikste plant wat geskiedenis en kultuur betref, is kakao, waarvan die blare al eeue lank sentraal staan ​​by die Andese mense. Coca is 'n belangrike voedingsaanvulling en 'n hoeksteen vir die Andes-kultuur gedurende 'n groot deel van sy geskiedenis. Onverwerkte koka-blare word gereeld in die Andes-lande gebruik om 'n kruietee te maak met 'n ligte stimulerende effekte soortgelyk aan sterk koffie, maar is die meeste in die wêreld die beste bekend vir die stimulerende middel kokaïen wat chemies uit die nuwe vars blaarpunte in 'n soortgelyke mode as die teestruik oes.
Mynbou is baie welvarend in die Andes, met yster, goud, silwer en koper die belangrikste produksieminerale. Die Andes is bekend as een van die belangrikste bronne van hierdie minerale in die wêreld.
Die mense van die Andes is nie goed met stedelike streke verbind nie. Weens die moeilike terrein is voertuie van min nut. Mense stap gewoonlik na hul bestemmings en gebruik die lama as hul primêre pakdier.
Die Andes-volke se belangrikste oorlewende tale is dié van die Quechua- en Aymara-taalfamilies.
Argentinië / Chili-grens
Cerro Chaltén (ook bekend as Cerro Fitz Roy), 3,375 m
Nevado Tres Cruces, 6 749 m (suidberaad)
Bolivia / Chili-grens
Irruputuncu, 5163 m
Monte San Valentin, 4.058 m (Patagonië)
Cerro Paine Grande, ca. 2.750 m (Patagonië)
Cerro Macá, ca. 2300 m (Patagonië)
Monte Darwin, 2500 m (Patagonië)
Volcan Hudson, ongeveer 1900 m (Patagonië)
Cerro Castillo Dynevor, ca. 100 m (Patagonië)
Mount Tarn, ongeveer 855 m (Patagonië)
Snow Mountain of Quindio, 5.215 m
Antisana, 5.753 m
El Altaar, 5.320 m
Quilotoa, 3 914 m
Tungurahua, 5.023 m
Siula Grande, 6.334 m
↑ Klimaat van die Andes, Blue Planet Biome. 27 Oktober 2007 onttrek.
Biggar, John. 2005. Andes 'n gids vir klimmers. Castle Douglas: Andes. ISBN 0953608727
De Roy, Tui. 2005. Die Andes terwyl die kondor vlieg. Richmond Hill, Ont: Firefly Books. ISBN 1554070708
Lam, Simon en Gary Hincks. 2006. Duiwel in die berg soek na die oorsprong van die Andes. Princeton, NJ: Princeton University Press. ISBN 0691126208
Larson, Brooke, Olivia Harris, en Enrique Tandeter. 1995. Etnisiteit, markte en migrasie in die Andes by die kruispad van geskiedenis en antropologie. Durham: Duke University Press. ISBN 0822316331
Die Andes aktiewe subduksie orogenie. 2006. Grense in aardwetenskappe. Berlyn: Springer. ISBN 3540243291