Hierdie artikel handel oor die soogdier van die familie Felidae, vir die Suid-Afrikaanse provinsiale rugbyspan, sien Pumas, en vir die genus, sien Puma (genus).
Die poema (Puma concolor), voorheen bekend as die bergleeu, is ’n soogdier van die familie Felidae, wat eie is aan die Amerikas. Hierdie groot, enkellopende katsoort het die grootste verspreidingsgebied van alle groot wilde landsoogdiere in die Westelike Halfrond, 'n hougebied wat vanaf Yukon in Kanada tot die suidelike Andesgebergte van Suid-Amerika strek. As ’n aanpasbare, wyd voorkomende spesie, hou die poema in bykans elke groot Amerikaanse habitat. Die poema kan uitgeken word aan sy groot, katagtige voorkoms, met 'n egalige geelbruin pels en lang stert. ’n Volwasse poema se stert kan nagenoeg een meter lank word, wat sowat ’n derde tot die helfte van sy liggaamslengte beslaan. Dit is die tweede swaarste kat op die twee vastelande, naas die jaguar. Ondanks die poema se bonkige voorkoms, is hy nader verwant aan die kleiner katsoorte, waaronder die huiskat, as aan enige subspesie van die leeu (en gevolglik was die benaming bergleeu nog altyd misleidend).
Die poema hou die Guinness World Record vir die dier met die meeste aantal benaminge – met oor die 40 name net in Engels.
Die kop is rondvormig, met regop ore. Sy kragtige voorbene, nek en kake is goed aangepas om groot prooidiere vas te gryp en te klou. Vyf intrekbare kloue is op die voorpote (die een is ’n valskloutjie) en vier op die agterpote teenwoordig. Die groter voorpote en kloue word ingespan om ’n beter houvas op die prooi te kry.
Hoewel die poema in staat is om blitsvinnig te hardloop, bekruip hy oor rotslyste en digte onderbos en bome, alvorens daar op die prooidier se rug gespring en ’n verstikkende nekslag toegedien word. Van die kleiner diersoorte se nekke kan gebreek word deur ’n harde byt en die momentum waarop dit op die grond neergeslinger word.
Die kat sleep die karkas na ’n uitgesoekte plek, versteek dit onder bossies, en keer na ’n paar dae terug om onverstoord verder daaraan te vreet. Oor die algemeen word die poema nie as ’n aasdier beskou nie, omrede hy nie sommer prooi sal verorber wat hy nie self van die gras af gemaak het nie. Tog is daar al op bokkarkasse in Kalifornië geaas, wat doelbewus om navorsingsdoeleindes agtergelaat is. Dit dig ’n meer opportunistiese gedrag aan die poema toe.
Jeugdiges verlaat hul moeder na so twee jaar om hul eie territoriums te gaan vestig; die poemamannetjies kies al vroeër ’n nuwe heenkome. Navorsing het bewys dat daar ’n hoër sterftekoers onder die poemas heers wat die verste van hul moederlike tuisgebied afdwaal, dikwels weens botsings met ander poemas (intraspesifieke mededinging).
Die katagtige immuniteitsgebrekvirus, ’n inheemse siekte soortgelyk aan vigs, kan ook ’n poema se gesondheid inkort.
Soos die meeste ander katsoorte voer die poema ’n alleenlopersbestaan. Waar ’n groep van twee of meer poemas opgemerk word, sal dit gewoonlik ’n poemawyfie met haar welpe wees. Twee volwassenes sal deurgaans slegs gedurende paartyd saamgesien word. Dit is ’n sku skemerdier, wat die meeste om en by rooidag en skemeraand bedrywig is.
Die wyfie lok die mannetjies en baken haar aktiwiteitsone af deur krapmerke, urineafskeiding en ontlasting. ’n Poemamannetjie kan sy gebied afmerk deur ’n hopie blare en gras bymekaar te skraap en dan daarop te urineer.
Omrede poemamannetjies verder as die wyfies verspreid is en meer direk om paarmaats en territoriums meeding, kan konflik onvermydelik wees. Waar ’n jong poemamannetjie, byvoorbeeld, nie daarin slaag om sy ma se tuisgebied te verlaat nie, kan hy deur sy eie pa doodgemaak word. Wanneer twee mannetjies teenoor mekaar te staan kom, sal hulle vir mekaar sis- en spoeggeluide maak, wat in ’n gewelddadige bakleiery kan ontaard indien nie een kopgee nie.
Daar is omstredenheid rakende ’n moontlik natuurlike herbevolking wat aan die oostelike Noord-Amerika besig is om pos te vat.
Op 14 April 2008 het die polisie ’n poema aan die noordelie deel van Chicago, Illinois, doodgeskiet. Die DNS-resultate het ooreengestem met die poemas wat in die Black Hills van Suid-Dakota woonagtig is. ’n Ander poema is minder as ’n jaar later, 5 Maart 2009, in ’n boom afgeneem en onsuksesvol deur staatsnatuurlewebioloë verdoof naby Spooner, aan die noordwestelik deel van Wisconsin.
Die poema se totale bevolking word deur die IUCN op minder as 50 000, met ’n afwaartse neiging, geskat. Die Verenigde State se statistiek is dikwels meer optimisties, in die sin dat die poemabevolking, volgens die instansies, eintlik aan die herstel is. In Oregon is daar in 2006 terugvoering van ’n gesonde bevolking van 5 000 poemas gegee, wat bokant die verwagte 3 000-teikenmerk was. Kalifornië het hul daarop toegespits om die dier te beskerm; daar word ook op ’n soortgelyke getal poemas, tussen 4 000 en 6 000 indiwidue, geraam.
Buiten die mens is daar geen ander spesie in die natuur wat op poemas jag maak nie. Hierdie kat is nie noodwendig die hoofpredator regdeur sy gebied nie. In die noordelike tuisgebied tree die poema met ander sterk roofdiere, soos die bruinbeer en wolf, in wisselwerking.
Die wolf en poema ding meer direk met mekaar om prooi mee, veral in die winter. Hoewel ’n poema sterker en meer opgewasse teenoor ’n enkele wolf staan, sal ’n alleenlopende poema nie ’n kat se kans teen ’n trop wolwe hê nie. ’n Trop wolwe kan die karkas buit en soms die poema op die plek doodmaak, soos waar ’n groot trop van veertien wolwe al ’n poemawyfie en haar welpies van kant gemaak het. Aan die ander kant loop enkellopende wolwe ook die gevaar om deur poemas gedood te word. Wolwe oefen ’n breedvoerige invloed op die poemabevolking se beweeglikheid en verspreiding uit, deur oor hul grondgebied en geleentheid om prooi baas te speel – wat hierdie katsoort se algehele gedrag ontwrig. In die Yellowstone Nasionale Park het voorlopige navorsing ’n verplasing van die poemas deur wolwe getoon. Waar daar ’n trop in die omte is, sal die poema ongemaklik om sy prooi voel, sowel as om kleintjies groot te maak. Dikwels sal ’n groot poema ’n wolf doodmaak, maar met die verskyning van ’n trop wolwe sal bordjies verhang wees. Al twee spesies is egter in staat om medium-grootte roofdiere, soos losse en prêriewolwe (coyotes) dood te maak en gevolglik hul getalle te onderdruk.
Aan die suidelike gedeelte van sy tuisgebied deel die poema en jaguar ’n oorvleuelende tuisgebied. Waar die grondgebied oorvleuel, is die jaguar geneig om groter prooi beet te pak, terwyl die poema kleiner prooi sal vang, wat aanleiding gee tot die poema se kleiner liggaamsbou. Van dié twee katsoorte het die poema ’n groter verskeidenheid kleiner prooisoorte om van te kies.
Soos enige roofdier wat aan die bopunt van die voedselketting beweeg, beïnvloed die poema die prooibevolking. Sy jagtogte word verbind aan die verandering in die samestelling bokke wat in ’n gebied aangetref word. In Brits-Columbië het die muildierhert, ’n gunsteling onder die poemas, se getalle afgeneem, terwyl die witsterthert, wat minder gejag word, se bevolking aan die toeneem is.
Die Vancouver-eiland marmot, ’n bedreigde spesie wat inheems aan die streek met ’n digte poemabevolking is, se kwynende bevolking kan ook toegeskryf word aan poema- en wolfpredasie.
Aan die suide van Suid-Amerika is die poema 'n hoëvlakroofdier wat die guanaco-bevolking sedert die voorhistoriese tydperk beheer het.
'n Poemaperd spruit uit die kruising tussen 'n poema en 'n luiperd. Daar is drie kruisings deur Carl Hagenbeck in die laat 1890's en vroeë 1900's by sy dierepark te Hamburg, Duitsland, geteel. Die meeste het nie wasdom bereik nie. Een van hierdie kruisings is deur die Berlynse Dieretuin in 1898 aangekoop. 'n Soortgelyke kruising in die Berlynse Dieretuin wat van Hagenbeck aangekoop is, was 'n kruising tussen 'n luiperdmannetjie en 'n poemawyfie. Die een van die Hamburgse Dieretuin, in die swart en wit foto, het 'n poema-pa en 'n Indiese luiperd-ma gehad.
Oftewel 'n poemaperd uit 'n poemawyfie en luiperdmannetjie of uit 'n poemamannetjie en luiperdwyfie gebore word, word daar 'n tipe verdwerging oorgeërf. Poemaperds sal slegs tot die helfte van hul ouers se grootte groei. Dit word gekenmerk deur die lang lyf van 'n poema (in verhouding tot die ledemate, hoewel steeds kleiner as dié van die ouers) en kort bene. Die pels word omskryf as hetsy rooierig, geelbruin of grysbruin of kastaiingbruin, met vaal rosette.
Doodgemaakte diere hoef nie by die Texas Parke en Natuurlewedepartement aangemeld te word nie. Bewaring in Texas word wel uitgeoefen deur ’n nie-winsgewende organisasie, Balanced Ecology Inc (BEI), as deel van hul Texas Mountain Lion Conservation Project. Poemas word gewoonlik met ’n trop honde gejag, totdat die dier in ’n boom vasgekeer word. Sodra die jagter op die toneel verskyn, skiet hy die poema vanaf ’n klein skootafstand uit die boom uit. Dit is teen die wet om enigsins in Kalifornië ’n poema te dood, behalwe onder baie ernstige omstandighede, soos wanneer die indiwidu as ’n gevaar vir die publiek verklaar word. Ondanks hierdie wetgewing het die Departement van Vis- en Wildlewe bevind dat poemaslagtings in Kalifornië sedert die 1970’s toegeneem het: ’n gemiddelde van oor die 112 katte is jaarliks vanaf 2000 tot 2006 doodgemaak, wat skerp met die 6 per jaar van die 1970’s verskil.
’n Poema sal soos enige roofdier verwoed aanval wanneer dit in ’n hoek gedryf word, indien ’n voortvlugtende mens hul jaaginstink prikkel, of wanneer ’n persoon maak asof hy dood is. Deur strak oogkontak, harde maar kalm geskreeu of enige ander aksie om groter en meer dreigend te vertoon, kan dit die poema die aftog laat blaas. Deur met stokke en rotse of selfs met die kaal vuiste terug te veg, is dikwels doeltreffend om die aanvallende poema te laat terugval.