Kaptein is 'n woord wat gebruik word binne 'n seevaart- en 'n militêre verband wat dui op 'n titel of rang van 'n persoon. Dit was oorspronklik 'n Franse woord, wat op sy beurt weer van die Latynse capitaneus ("hoof") stam. Laasgenoemde is 'n vervoeging van die woord "caput" wat kop beteken.
Die woord het verskillende betekenisse, afhangende of dit in die weermag, die vloot, die lugmag, of in nie-militêre verband gebruik word. Hierdie artikel handel oor die gebruik van die woord in die burgerlike verband en in die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag, aangesien ander lande verskillende range het.
Eerstens is kaptein die wetlike status van die meester van enige skip ter see. 'n Seekaptein mag óf 'n gewone burger wees, óf 'n vlootoffisier van enige rang. 'n Kaptein van 'n vaartuig het vele wetlike bevoegdhede, onder meer die reg om enigiets te doen om muitery en kaping te voorkom. 'n Skeepskaptein het egter nie die wetlike mag om 'n huwelik te voltrek nie. Die kaptein van 'n skip ter see is in totale bevel, hetsy persone met 'n hoër rang aan boord is of nie.
In vervloë dae was die kaptein van 'n skip 'n edelman wat die verantwoordelikheid van die skip gehad het, maar nie noodwendig seevaartervaring nie. Sy offisiere onder hom het dus die uitvoerende verantwoordelikhede van 'n kaptein hanteer.
In die leër en die lugmag is 'n kaptein die rang laer as 'n majoor en bo 'n luitenant. Dit is die mees senior rang van die junior offisiere. Die gesondheidstak van die weermag gebruik dieselfde rangstruktuur.
In die Middeleeue was die breë Newa ’n belangrike verbinding tussen die Oossee en die Wolgarivierroetes na die Ooste. Dis by die samevloeiing van die Newa en die Izjorarivier waar die bekende maar swak gedokumenteerde Slag van die Newa (1240) tussen die Swede en die Russe plaasgevind het. Aleksander Jaroslawitsj, prins van Nowgorod, het die geveg gewen en daarna die titel "Nefski" (van die Newa) aangeneem.
In die 16de eeu was die Sweedse fort Nyen aan die Newa geleë. Pieter die Grote het dit verwoes en die Fort van Petrus en Paulus in 1703 daar gebou. Die fort, wat op die Zajatsji-eiland geleë is, word beskou as die eerste gebou in Sint Petersburg.