In die moderne literatuurteorie word verskeie lesertipes onderskei, soos wat daar verskillende VERTELLERSTIPES onderskei word. Die literêr-kritiese bewegings wat besondere aandag verleen aan die leser se reaksie op ŉ kunswerk, kan onder die term reader-response-criticism saamgevat word. Die teorieë onderliggend hieraan gaan van die standpunt uit dat ŉ literêre TEKS nie verstaan kan word sonder dat die effek wat dit op die leser het in ag geneem word nie; die betekenis van ŉ kunswerk het geen effektiewe bestaan buite die realisering daarvan in die gedagtes van die leser nie.
Die virtual reader. Naas die narratee onderskei Prince (1973) op minder duidelike wyse ook ŉ virtual reader, dit is die soort leser vir wie die skrywer meen dat hy skryf en aan wie hy dus sekere eienskappe, vermoëns en smake toeskryf. Hierdie lesertipe lê op die subjek-interne gebied wat later aan die orde kom.
Die konsep "implisiete leser" word gekonstitueer deur hierdie rol wat die leser speel vir die duur van sy interaksie met die literêre werk. Daar is twee basiese, verwante aspekte verbonde aan bg. konsep: die leser se rol as ŉ tekstuele struktuur (Textstruktur), en die leser se rol as ŉ gestruktureerde handeling (Aktstruktur). Eersgenoemde dui aan waarin die leser se betekenisgewende rol geleë is en hoe hy die rol moet speel, terwyl lg. die werklike speel van dié rol, d.w.s. die betekenisvorming, aandui.
Die Leerstellen is een van die kernbegrippe van die Resepsie-estetika. Die leser word die taak opgelê om hierdie ruimtes in te vul, sodat die teks ŉ appèlstruktuur (Appellstruktur) het: dit rig ŉ appèl tot betekenisvorming aan die leser en is ook daarvoor ontwerp (Iser, 1970). Volgens Ingarden en later ook Iser (1974) tree die leser op as herskepper van die teks, sodat die es­tetiese objek (die literêre teks) uiteindelik slegs in die voorstellingswêreld van die leser bestaan. Die leser is egter nie outonoom nie – sy aktiwiteit is bloot die vervulling van wat reeds implisiet in die struktuur van die werk vasgelê is.
Die kontemporêre leser: Hierdie lesertipe word deur Iser (1978: 27 en 28) saam met die ideale leser geklassifiseer onder die oorwegend hipotetiese leserrolle. In teenstelling met die ideale leser, wat suiwer ideëel van aard is, bestaan die kontemporêre leser wel, maar hy kan moeilik omvorm word tot ŉ veralgemening. Daar is drie tipes kontemporêre lesers – die een is ŉ werklike, historiese leser wat afgelei word uit bestaande dokumente, en die ander twee is hipotetiese lesers: die eerste word gekonstrueer uit historiese en sosiale inligting oor die tyd, en die tweede is af te lei van die leser se rol soos in die teks neergelê.
Volgens Naumann het die adressaat drie literêre funksies wat kortliks op die volgende neerkom: (1) as beeld van die leser in die gedagtes van die outeur is die adressaat ŉ voorstelling van een van die vorme waarin die outeur sy verhouding tot die maatskaplike werklikheid in totaal realiseer; (2) in die skryfdaad stel die adressaat ŉ determinant voor wat deel het aan die opbou van die estetiese wêreld van die werk; en (3) die adressaat tree op as bemiddelaar tussen die voltooide werk en die werklike leser en verskaf sodoende oriënteringshulp in die leesproses.
Die geïntendeerde leser: Hierdie begrip is eerste gebruik deur Erwin Wolff (1971) in sy poging om die leser te konstrueer wat die outeur in gedagte gehad het. Die begrip is van hom oorgeneem deur Link (1976), Grimm (1975) e.a. Hierdie lesertipe is ŉ buitetekstuele kategorie wat tegelyk sy neerslag ook in die teks vind. Volgens Link stem die geïntendeerde leser ooreen met die implisiete leser wanneer lg. adekwaat gerealiseer word.
Die denkbeeldige leser: Hierdie kategorie dui op die voorstel­ling wat die outeur van sy werklike lesergemeenskap het en lê dus ook op die subjek-interne gebied. Dit is egter nie empiries gefundeer soos die geïntendeerde leser nie en stem meestal nie daarmee ooreen nie. Volgens Grimm (1975) gebeur dit veral met skrywers soos pedagoë en satiriste dat hulle ŉ spesifieke leserspubliek in gedagte het, wat dan dikwels ŉ onjuiste voorstelling blyk te wees.
Die konsepsionele leser: Met dié term verwys Grimm na die lesertoestand wat wel op die teks betrekking het, maar wat nie self as sodanig gestalte aanneem nie. Hy is deur die outeur "gekonsipieer" en is dus ŉ geïntendeerde leser wat net op die betrokke werk toegepas kan word. Hierdie leser besit al die besonderhede wat uitsluitlik relevant is vir die betrokke teks en kan kortliks gedefinieer word as die beplanning van die implisiete of intensionele leserrol op die basis van die geïntendeerde leser.