NG Gemeente Adelaide – Gemeentegeskiedenisargief
Adelaide se kerkgebou is in 1862 voltooi teen die ongekende bedrag van £17 000. Tydens die Anglo-Boereoorlog het die Britse militêre gesag ‘n kanon op die byna 30 m hoë toring staangemaak. Die Britte het indertyd die kerk onder hulle beheer gehad.
Soos die moedergemeente, Glen Lynden, is die geskiedenis van die gemeente Adelaide seker die ingewikkeldste in die NG Kerk. Sedert ‘n dekade of twee ná die afstigting van Glen Lynden in 1827 van die NG Gemeente Somerset-Oos was daar altyd moeilikheid ten opsigte van die Kerkplaas, want die gemeente het uit drie kernpunte bestaan, naamlik die dorpie Bedford (wat eers omstreeks 1853 aangelê is), Glen Lynden (die oorspronklike middelpunt) en Adelaide. Ds. John Pears is op 1 Mei 1829 as eerste predikant op Glen Lynden bevestig. Hy vertrek egter reeds die volgende jaar om ’n professoraat in Kaapstad te aanvaar. Ontmoedig deur sy swartgallige rapport oor Glen Lynden, waar hy dit onmoontlik gevind het om ’n gemeente op te bou met boere wat nie in die kerk belanggestel het nie, het die regering ds. Alexander Welsh eers in 1833 as sy opvolger gestuur.
Ds. Welsh se dienstyd op Glen Lynden
Eerste kerk op Koonapspos
Ds. Welsh moes nietemin die helfte van sy jaarlikse arbeid op Koonapspos bestee. Oor die bou van ‘n pastorie word besluit in 1839, maar daar het niks van gekom nie tot 1859. Van 1840 af toe die kerk daar klaargekom het, word die meeste kerkraadsvergaderings op Koonapspos gehou. Die kerkgebou is van klein en stene gebou, 17 x 7 x 3,3 m. Die hoeksteen is gelê in 1838 en die koste van £263.13.0. Van die tyd tot die koms van ds. Stegmann in 1859 is op Koonap 39 kerkraadsvergaderings en op Glen Lynden 18 gehou. In Junie 1849 het die kerkraad selfs die nuwe dorp Adelaide genoem en toe dieselfde naam aan die gemeente Glen Lynden en die Oos-Rietrivier gegee. Van daardie jaar af het die kerkraad op klein skaal begin erwe verkoop. Die regering het die nuwe naam goedgekeur.
Die verwarring oor die kernpunt van Glen Lynden het selfs in 1868 voor ’n gekose komitee van die Kaapse Parlement gedien toe die lede by dr. Andrew Murray, moderator van die Kaapse Kerk, wou weet: “Dit is ’n feit dat die kerk te Koonap en die kerk te Glen Lynden een en dieselfde is?” Waarop hy antwoord: “Ja, dit is één parogie wat tot hiertoe bekend gestaan het as die parogie van Glen Lynden en nou word dit die parogie van Adelaide genoem.” Aan dieselfde kommissie is deur ds. William Robertson, die skriba van die Sinode, ’n sertifikaat oorhandig waarop geskrywe staan: “Hiermee sertifiseer ek dat die parogie vroeër bekend as Glen Lynden dieselfde is soos dié wat nou Adelaide genoem word.” Nietemin was die amptelike naam van die gemeente op die Ringsittings van daardie datum tot en met die stigting van Adelaide altyd Glen Lynden. Dit kan moontlik wees omdat ds. Welsh van die vyf Ringsittings van 1849, 1850, 1853, 1854 en 1855 net die sitting van 1855 bygewoon het en kort daarna oorlede is. So het die naamsverandering waarskynlik vergete gebly, veral omdat hy siek was en die heersende Grensoorlog van groter belang was.
Adelaide word swaartepunt
Die koms van ds. Stegmann
Moeilikheid met 1820-setlaars
Op Bedford het hulle ’n heeltemal ander plan uit die moeilikheid gevind. In 1856 het drie van hulle die trustees geword van ’n vereniging vir die stigting van wat hulle die “Free Church” genoem het met Engels as amptelike taal. Die enigste vereiste vir lidmaatskap was geloof in die Here Jesus Christus. Aan die begin het hulle vyf manlike lidmate gehad. Hulle kerk van 1856 is vergroot in 1856 en het later as kerksaal gedien. In 1874, dieselfde jaar dat die tweede Glen Lyndense kerkgebou ingewy is, het die lidmate van die Free Church hulle kerk se hoeksteen gelê. Dit is die volgende jaar ingewy en die boukoste het £3 000 beloop. Die kerk het dekades lank buite enige kerkverband gestaan, hoewel hy beskou is as indirek behorende tot die Kongregasionele Kerk. Selfs teen 1925 was daar op Glen Lynden nog vier Engelssprekendes wie se naam op die NG kerk se register voorgekom het. Nadat die name in 1839 op die register byna nie meer bestaan het nie, het enkele later weer aangesluit, net om weer later uit die kerk te verdwyn. Die kinders en jongmense het egter heeltemal uit kerkverband met die NG Kerk gebly.
Op 13 Junie 1861 ontvang ds. Stegmann ’n brief van die heer Hutton wat die dominee se samewerking vra om by die volgende Nagmaal op Glen Lynden die saak met die gemeente te bespreek. Bedford sou ’n deputasie afvaardig en wou dan hê dat die saak na die Ringsitting daardie Oktober moes gaan. Ds. Stegmann se antwoord hierop was dat hy dit voor die kerkraad sou lê. Op Maandag 8 Julie 1861 doen hy verslag aan sy kerkraad op Adelaide. Hy maak ook bekend dat die heer Hutton by die laaste kerkdiens op Glen Lynden teenwoordig was en aangedring het om hom oor die saak te spreek, maar dat hy volstandig geweier het. Ook het die heer I. de Klerk ’n memorielys daar gehad om te laat onderteken. Enige lidmate van Somerset-Oos en Riebeek-Oos (NG gemeente Albanie) het dit ook geteken. Verder rapporteer die voorsitter van ’n onderhoud op Saterdag 6 Julie met die here Meyer, De Klerk en Triegaardt toe die belofte gedoen is dat hulle daardie dag die saak met die kerkraad kon bespreek. Net die heer Meyer daag op. Die kerkraad verklaar dat hy nie gewillig is om die kerk se werksaamhede te laat uitbrei nie, maar keur dit af dat lidmate op onwettige wyse te werk gaan. Daar word besluit om dit per brief aan die memorialiste (lidmate wat die afstigting versoek het) te laat weet.
Die brief word gerig aan I. de Klerk, L. Triegaardt en C. Meyer en verklaar:
Versoekskrif van Bedford
Gemeente te groot vir een leraar
Einde van ds. Stegmann se tyd
Eindelike afstigting van Adelaide
Probleme met verdeling
Al die belanghebbendes het tot 15 Mei gekry om te verklaar dat hulle met die verdeling tevrede is en indien nie, dan verval al die besluite oor die verdeling. Verder is beslis oor die name van die twee gemeentes as die verdeling aangeneem sou word, ook oor die Predikantepensioenfonds, dienende kerkraadslede en konsulente. Op 26 April 1890 gee die belanghebbendes van Glen Lynden kennis dat hulle die verdeling nie aanneem nie. Op 28 April is ds. Rosseau van Albanie by hulle om hulle met raad te help. Hulle vergader weer en herroep hulle besluit van die 26ste en neem die verdeling aan met verandering van dié deel van die grens beginnende by Vaalkop. Hiertoe is hulle aangemoedig van gesaghebbende kant. Baie briefwisseling was oor en weer nodig om die gemoedere tot bedaring te bring en die verdeling te laat deurgaan. Dit het ‘n ruk geduur, want nog in Oktober 1891 met die Ringsitting op Cradock dien twee beskrywingspunte van Adelaide en Glen Lynden. Albei gemeentes eis dat Bedford binne hul parogie sal val. Ná breedvoerige bespreking word op die vergadering besluit dat die grenslyn van Cowiesnek na Bedford, aan Donkinstraat waar dit by die brug begin, naby die kerkhof en met die straat deurloop tot die brug oor die Maasströmrivier, met ander woord, die dorp word middeldeur gesny sodat die een helfte aan Glen Lynden en die ander helfte aan Adelaide behoort. Die een helfte van Bedford se inwoners moet dan Sondae twee uur ver na Adelaide gaan vir die hoofdiens daar en die ander helfte drie uur ver na Glen Lynden. Van Bedford af het die grenslyn verder die grootpad, wat van Cradock na Vaalkop loop, gevolg tot waar dit uitdraai na die Visrivierrand, soos in die begin deur die Ringskommissie bepaal.
Adelaide as afsonderlike gemeente
Andries Francois Malan, 1890 – 1899 (eerste leraar)
Joachim Hermanus van Wyk, 1899 – 1921 (emeriteer; oorlede op 16 September 1943)
Andries Hendrik Naudé, 1922 – 1931
Izak Jacob Viljoen, 1931 – 1940
Johannes Gert Stefanus van Jaarsveld, 1940 – 1945
Hendrik Lodewyk Pepler, 1945 – 1954
Petrus Johannes Perold de Beer, 1964 – 1966
Jacobus Johannes Badenhorst, 1966 – 1984 (emeriteer; van 1978 ook sendinggemeente Adelaide-Bedford)
Paul Odendaal, ? 2015/16