Stille diplomasie: ANC, Zuma en regering swyg oor ZimbabweOndersteuners van Emmerson Mnangagwa, die man wat Zimbabwe se volgende president gaan word, hou foto’s van hom vas by die Manyame-lugmagbasis in Harare waar Mnangagwa sou land. Foto: Ben Curtis/AP. Emmerson Mnangagwa sal Vrydag ingehuldig word as slegs die tweede president van Zimbabwe in 37 jaar. Hy het ŉ ongekende geleentheid om Zimbabwe ŉ nuwe rigting te laat inslaan. Terwyl beslis nie almal in Zimbabwe bly is dat Robert Mugabe bedank het nie, is daar weliswaar ŉ reuse-uitbundigheid in die land en onder die uitgewekenes in die buiteland oor sy vertrek. Dit is te midde van hierdie euforie dat nóg ŉ Zanu-PF-sterkman die president van die land word en daar word inderdaad hoë verwagtinge van hom by groot segmente – waarskynlik die meerderheid – van die samelewing gekoester. Ten spyte van sy twyfelagtige reputasie en brutale verlede word Mnangagwa ŉ nuwe begin gegun en min mense met sy getuigskrifte kry sulke geleenthede. Die internasionale gemeenskap hou ook sy optrede en uitlatings fyn dop en is versigtig opgewonde oor ŉ moontlike nuwe begin in Zimbabwe. Met die regte besluite en beleid kan hy Zimbabwe weer die broodmandjie van Afrika maak want die land het opsluit die potensiaal om dit te wees. Hy maak wel die regte soort geluide met sy uitlatings oor demokrasie en die wil van die mense, maar dit is te midde van ŉ atmosfeer van vreugde en optimisme oor Mugabe se vertrek. Dit is nie in sulke omstandighede wanneer iemand se grootmoedigheid en bona fides getoets word nie. Dis wanneer die bevolking se blydskap kwyn en hulle aandring op hul eise wanneer ŉ leier en party se geduld en verdraagsaamheid getoets gaan word. En Mnangagwa en Zanu-PF se rekord in hierdie verband is erg onthutsend. Ewenwel, waar staan pres. Jacob Zuma, sy party en die Suid-Afrikaanse regering oor die hele kwessie van die magsoorgang in Zimbabwe? Dis ŉ vraag waaroor die wêreld en ons in Suid-Afrika natuurlik wonder. Die kort en eerlike antwoord is dat ons nie weet nie want die regering is suinig met inligting. Dit is vreemd, veral te midde van die grootste nuusgebeurtenis van die maand en beslis een van die grootstes van die jaar. Op die presidensie se webwerf is daar slegs ŉ uiters bondige verklaring oor Zuma wat nie meer na Harare sal reis nie. Dit is ŉ uiters vreemde besluit omdat die bondige verklaring juis daarop dui dat die Suider Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap besluit het dat hy een van die afgevaardigdes moet wees om die situasie in Zimbabwe te gaan monitor. Geen rede vir die afstel van die reis word verstrek nie en daar is ook geen aanduiding of die ander afgevaardigdes, soos pres. Joao Lourenco van Angola, steeds die reis gaan onderneem nie. Dit is nog vreemder as in ag geneem word dat Mnangagwa Vrydag daar ingehuldig word. Op die ANC se webwerf word absoluut geen woord gerep oor die hele aangeleentheid nie. Die party was gou om sy mond oor Swart Maandag uit te spoel, maar sedertdien was daar slegs verklarings oor mindere sake as Zimbabwe en ook oor interne ANC-aangeleenthede. Die laaste verklarings oor Zimbabwe deur die regerende party in Suid-Afrika is laas in April 2016 uitgereik. Voorts het die departement van internasionale betrekkinge en samewerking (Dirco) ook skynbaar niks te sê oor die Zimbabwe-olifant in die vertrek (ofte wel op ons voorstoep) nie. Onder die paar verklarings wat dit uitgereik het in November, handel die laaste een oor ŉ selfmoordbomaanval in Nigerië en Suid-Afrika se leedwese daaroor. Die tweede laaste een (op 17 November) handel oor die kabinetsamesprekings wat onlangs in Tuynhuys in Kaapstad gehou is en eintlik min met buitelandse sake te make het. Die res gaan ook oor allesbehalwe Zimbabwe, terwyl dit hul uitsluitlike hooffokus behoort te wees. Terwyl die wêreld juig – en nie uitgepraat kan raak nie – oor ŉ tiran wat weg is, sit die Zuma-regime en die ANC weer eens hul beleid van stille diplomasie met groot oorgawe, maar letterlik ook met groot stilte, voort. Wat is die moontlike redes hiervoor? Dit is straks meer kompleks as wat ons dink of waarvoor ek ruimte hier het om dit omvangryk te ontleed, maar een besliste rede is dat Mugabe se val die vryheidsbewegings in Suider Afrika heeltemal in die war gestuur en beangs gemaak het. Skares wat juig oor ŉ vryheidsvegter-wat-president-geword-het se vertrek is iets wat nie in hulle ideologie en verwysingsraamwerk inpas nie. Een van hul eie het die ongewilde onderdrukker geword en dit is iets wat hulle nie kan begryp of erken nie. Hoewel nog ŉ vryheidsvegter die leisels oorneem, wil hulle bloot nie erken dat Mugabe so ŉ enorme en ongewilde ramp was nie. Hulle kyk uiteraard ook na Zimbabwe as ŉ spieël en sien hul eie tanende gewildheid en miskien selfs hul toekoms. En dit laat hulle duidelik sonder woorde – en antwoorde.