'n Paar (amptelike) syfers:
21% van vroue (18 jaar en ouer) beleef geweld deur hulle man/lewensmaat
8% van vroue beleef geweld van iemand wat hulle nie ken nie
elke 30 sekondes word 'n vrou (van enige ouderdom) in SA verkrag
elke 6 uur word 'n vrou (van enige ouderdom) in SA vermoor
[Bygesê: weens die gevaar daaraan verbonde, asook 'n wantroue in die polisie en regstelsel wat veronderstel is om beskerming te verleen, word groot hoeveelhede van hierdie tipes voorvalle nooit aangemeld nie. Daar kan dus aangeneem word dat die persentasies heelwat hoër is as wat amptelik deurgegee word].
Dit is eenvoudig is verskriklik! Daarom is dit nie vreemd dat daar op sosiale media 'n hashtag #menaretrash ontstaan het nie, wat eintlik maar 'n desperate poging is om iets hieraan te doen.
Ons as die kinders van die Here, as die kerk van die Here, veral ons as mans, as die vaders in hierdie tyd, moet ons hieroor deeglik verantwoord. Ons moet nie maar net kennis neem nie, maar ons moet ook verstaan wat ons taak en roeping binne hierdie omstandighede is. Want ons opdrag is om ons plek in die lewe vol te staan (in 'n diep liefdesverhouding met God drie-enig), ons vrouens en kinders te koester en te beskerm, ons kinders op die regte manier op te voed hieroor en van ons wêreld 'n beter plek te maak.
Wat leer die Here ons in sy Woord hieroor?
Kom ons lees uit Genesis 1 'n paar verse hieroor:
Lees Genesis 1:26-31 (1983 Afrikaanse Vertaling)
Wat lees ons hier?
Op die laaste van sy 6 skeppingsdae, maak die Here die mens – die toppunt van sy skepping.
Kom ons kyk weer: in vers 26 lees ons:
En in vers 27 lees ons dat God die woord by die daad voeg:
En wanneer Hy dit dan mooi bekyk, is die Here tevrede met sy handewerk:
Is dit nie fassinerend nie?
God maak iets van Homself.
Hy maak 'n beeld van Homself. Iemand wat Hom kan verteenwoordig op aarde. Iemand met wie Hy in 'n diep liefdesverhouding kan lewe. Iemand wat Hom en sy skepping kan geniet.
En hoe lyk hierdie beeld wat God drie-enig maak?
Man en vrou, sê ons teks.
Ons kan iets van God sien – ja, nie Homself direk nie, maar sy beeld - in onsself.
Party van ons is mans. Party is vrouens.
En saam wys ons die beeld van God. As mans en vrouens saam, kom die beeld van wie en hoe God is, sigbaar na vore. Só het Hy dit bedoel.
Net manlik of net vroulik is 'n onvolledige beeld van God.
En gaan lees 'n bietjie fyn, en jy sal dit raaksien: die Here maak Homself in sy Woord nie net in manlike terme bekend nie (Vader, Krygsman, Koning, ensomeer). Op verskeie plekke gebruik God vroulike terme wanneer Hy oor Homself praat: moeder, hen, beerwyfie, wysheid van God as 'n vrou, ensomeer.
Daarmee wys Hy: Hy is eintlik nie soos en wie ons dikwels dink Hy is nie. Hy pas nie in by die stereotipiese prentjies wat ons dikwels van Hom maak in ons gedagtes nie.
Maar nou leef ons in 'n patriargale wêreld.
Mans beheer die wêreld. Mans is dominant. Dit gaan oor die oorlewing van die sterkste. Dis geweldig kompeterend.
En in hierdie patriargale wêreld van ons, is dit vir baie mense moeilik om te aanvaar dat God nie uitsluitlik manlik is nie. Baie mense (gelowiges ingesluit) beskou God alleen maar in manlike terme. En daarmee sien hulle net die een deel van sy openbaring aan ons raak. Hulle kyk die volle beeld van God mis.
Met só 'n siening is dit nie vreemd dat die lyne dan getrek word tot by 'n totale manlike oorheersing van die wêreld nie.
En om dan by die punt te kom waar mans hulleself die reg toe-eien om hulleself teenoor die "swakkeres" te laat geld met geweld en onderdrukking, neem dikwels ook nie baie nie. Net die sterkstes oorleef.
Veral ook waar die eksterne omgewing van baie mans hulle deurentyd laat verstaan dat hulle nie manlik en sterk genoeg is nie, word dit 'n akute probleem:
jy is werkloos (jy kan nie goed genoeg sorg nie)
jy is arm (jou daaglikse bestaan het min sin of betekenis omdat jy die hele tyd moet raap en skraap vir oorlewing)
jy word misbruik deur die "sisteem" (jy het dus nie veel waarde nie, en word maar net gebruik en dan weggegooi) ensomeer.
Dit vat nie lank voor die gevoel van onmag en onvermoë groei nie. En opstandigheid oor 'n omgewing/sisteem vol onreg en uitbuiting.
Koppel dit nou saam met die onvermoë om sinvolle verhoudings te bou, 'n slegte selfbeeld, afwesigheid van goeie vaderfigure en rolmodelle, misbruik van middels – en jy het genoeg faktore wat aanleiding gee tot 'n nimmereindigende bose siklus van geweld.
Want dit is dikwels al wat vir hierdie mans oorbly: om hulle frustrasie en woede, hulle onvermoë om hulle innerlike stryd te verstaan, hulle onvermoë om iets aan hulle hopelose situasie te doen, dan uit te haal op hulle wat nie eintlik kan terugbaklei nie.
Wat gebeur wanneer 'n man met geweld (van watter aard ookal) teen 'n vrou/meisie optree?
Hy veroorsaak onberekenbare skade en trauma. Vir baie neem dit jare (soms 'n leeftyd) om hiervan te genees. Die fisiese wonde is soms al lankal genees, dan is die emosionele skade nog lank nie verby nie
Selfs met toegewyde, professionele hulp neem dit in die meeste gevalle baie jare voordat so 'n slagoffer regtig genees word van die emosionele skade. Party beleef die genade dat hulle 'n pad van genesing en verlossing in Christus kan stap. Party kom nooit daaruit los nie!
En sien jy wat gebeur nou verder?
Wanneer 'n man met geweld (van watter aard ookal) teen 'n vrou/meisie optree, word 'n onmisbare deel van die beeld van God (wat in haar is) geskend en selfs vernietig.
Sien jy hoe ver dit gaan?
Dit is nie maar net 'n fisiese oortreding wat baie duidelik deur die Here en ons land se wette verbied word nie. En dit gaan selfs nog verder as die verskriklike trauma en emosionele skade wat veroorsaak word: dit het verreikende implikasies vir die geloofslewe van die betrokkenes en omstanders – elkeen se belewenis van God, elkeen se verhouding met God kom in 'n krisis, omdat God se beeld geskend word! Vir party kom daar genadiglik verdieping. Vir party werk dit tot vervreemding van Hom.
Maar dit geld nie net vir geweld teen vrouens en meisies nie.
Dit gebeur ook wanneer met geweld (watter tipe ookal) teen 'n jong seun opgetree word!
Dieselfde onberekenbare skade en trauma word veroorsaak. In baie gevalle dink ek dat dit vir 'n seun selfs nog erger is: want in hierdie patriargale wêreld word ons mos geleer: "Tigers don't cry!" Ons word geleer om ons emosies te ontken en te onderdruk. Ons word geleer om dit maar net te sluk en aan te gaan met ons lewens...
Kan jy dink hoe verskriklik dit moet wees?
Dikwels is daar niemand wat jou verhaal glo van wat gebeur het nie, niemand wat probeer verstaan nie, niemand wat ondersteun en in liefde saam met jou 'n pad van verlossing en genesing in Christus stap nie. Tigers don't cry...
Só word groot getalle jong seun se lewens ook vernietig. Só word 'n deel van die beeld van God in hulle ook vernietig. Dis net 'n verwronge beeld van God wat oorbly:
in die slagoffer - die beeld van 'n verminkte, stukkende mensie
in die oortreder – die beeld van 'n bose, liefdelose geweldenaar!
En só kom baie by dié punt: ek vernietig myself, of ek vernietig ander rondom my, of ek doen dit alles terselfdertyd. En só woed hierdie siklus van geweld en verminking en vernietiging voort – net so verskriklik soos die wegholbrande wat ons in die Suid-Kaap gesien het...
Nie bloot net fisies nie
Nou is die hartseer dat baie van ons die gedagte het dat ons nie hierdeur geraak word nie.
Ons dink dalk dat die verskriklike statistiek oor geweld, verkragting, moord teen vroue en kinders "geografies gebonde" is, of "net in sekere gelowe en kulture voorkom": plakkerskampe, townships, minder gegoede gebiede. Of verder weg: Moslemlande, lande met 'n slegte menseregte geskiedenis.
Maar is dit regtig waar?
Volgens verslae van die VN die afgelope klompie jare is hierdie verskynsel nie beperk tot sekere lande nie: dit kom regoor die wêreld voor – in ryk sowel as ontwikkellende lande (selfs plekke soos Switserland, Kanada, Australië); in middelklas woonbuurte sowel as arm woonbuurte. Dit is oral!
Dit gebeur nie net op partye "aaklige plekke" nie. Dis 'n wêreldwye probleem.
En hier by ons dan?
Die meeste van ons weet waarskynlik van ons gemeente se betrokkenheid by die Traumasentrum by die Garsfontein polisiestasie. By die sentrum word primêr gefokus daarop om hulp, berading en ondersteuning gegee aan slagoffers van gesins- en ander geweld (aanranding, molestering, verkragting).
Wanneer jy met ons mense gesels wat diens doen by hierdie sentrum, vertel hulle jou:
hulle hanteer sowat 15-20 gevalle van gesinsgeweld per maand (aanranding, verkragting, molestering – waar die pa/man/kêrel in feitlik al die gevalle die oortreder is)
die slagoffers kom uit ons direkte omgewing: die ooste van Pretoria
die slagoffers is meestal blanke, Afrikaanse vrouens en kinders (95%)
feitlik sonder uitsondering noem die vrouens dat hulle mans gereeld na pornografie kyk
in die meerderheid van die gevalle is daar alkohol en ook dwelms ter sprake
sowat die helfte van hierdie gevalle is mense wat aktiewe "kerkgangers" is
hoe groter die finansiële vermoë van die betrokke pa/man/kêrel is, hoe meer is hy geneig om sy gesinslede te wil beheer, domineer en uitbuit (natuurlik gekoppel aan 'n verskeidenheid ander faktore ook)
die meeste van hierdie gevalle wat by die sentrum hanteer word, word nooit in die amptelike polisiestatistiek opgeneem nie: klagte word nie gelê nie, maar net hulp en raad gevra oor die hantering van "die probleem." Baie is eenvoudig net nie in staat of bereid om uit die situasie uit te kom nie...
Net in minder gegoede woonbuurtes? Net onder "sekere mense" of mense van "sekere gelowe"
Dit lyk nie so nie...
En nou is daar van ons wat sekerklik dink:
ek het my vrou nog nooit geslaan nie
ek het nog nooit iemand verkrag of gemolesteer nie
ek is nie skuldig nie
Maar: wat van jou woorde, jou nie-verbale optrede?
En lees weer wat sê Jesus oor jou gedagtes – en die aanleiding wat dit gee tot sondige optrede (toe hulle die vrou wat owerspel gepleeg het na Hom toe gebring het in Johannes 8).
Lees weer wat sê die Kategismus by die verklaring oor die 6de gebod en die 7de gebod: nie net dade nie maar ook woorde en selfs gedagtes wat oortree of skade bring, word verbied!
Hoekom? Jou gedagtes beweer alles – jou woorde, jou optrede.
En ons weet: woorde en nie-verbale optrede kan partykeer selfs nog erger skade bring as fisiese mishandeling!
Is jy as man, as vader, as kêreld in alle opsigte die beeld van God in jou huwelik, jou gesinsverhoudings jou liefdesverhouding met jou meisie? En koester en beskerm jy God se beeld in haar?:
Wat dink jy oor jou vrou? Wat is jou diepste gedagtes oor haar?
Hoe praat jy met jou vrou? In liefde, respek, met begrip (al verstaan jy soms net mooi niks nie!?)
Hoe tree jy teenoor haar op? Koester jy haar in liefde, soek jy altyd na die beste vir haar (al is dit ten koste van jouself en jou idees en voorkeure?) Gun jy haar haar eie inkomste, stokperdjies, vriendinne en vryheid? Of is jy bombasties, arrogant, probeer jy ten alle koste die baas wees?
Is jy daar vir jou vrou? Is jy nog steeds haar prins? Streef jy daarna om ook in haar emosionele behoeftes te voorsien? Of is jy dalk subtiel besig om haar geweld aan te doen deur jou oorreaksie, ongeduld, meerderwaardigheid, weiering om jou diepste gedagtes en emosies met haar te deel?
Wat dink jy oor ander vrouens? Hoe kyk jy na hulle? Wat sê jy oor hulle?
Kyk jy na pornografie – of TV programme/flieks waarin naaktheid en seksuele uitbeeldings algemeen is? Laat jy toe dat die wêreld se uitbuiting van vrouens en hulle liggame ook in jou gedagtes posvat?
Wat sê jy oor jou vrou teenoor ander? Oor jou skoonma?
Watter grappies vertel jy as jy saam met die manne is? Is jy dalk besig om stereotipes te bevestig?
Wat sê jy vir jou seun oor vrouens? Wat wys jy vir hom in jou optrede teenoor vrouens?
Wat sê jy vir jou dogter? Hoe praat jy met haar? Wat vertel jy oor haar teenoor ander?
Is jy oral en altyd besig om die beeld van God – in jouself, maar ook in die vrou – te koester, te eer, te respekteer, te beskerm, te help dra?
Slot: Wat nou?
Dit is nie goed genoeg om maar net kennis te neem van die verskriklike tragiese situasie in ons land waar vrouens en kinders verkleineer, geteister, geminag, vermink en vermoor word nie. Die Here eis van ons om daadwerklik iets te doen.
Wat kan ek en jy as pa's, as vaders, as mans doen?
Begin by jouself. Wat dink jy, wat sê jy, wat doen jy - binne jou huwelik, jou gesin, jou liefdesverhouding?
Wees eerlik. Maak reg wat nie reg is nie. Stop dit wat verkeerd is. As jy nie self kan rewgkom nie, kry hulp. Vra om vergifnis. Begin voor. Jy dra die beeld van God. Jy leef intiem met hulle wat self ook die beeld van God in hulle dra.
Wees dapper genoeg om teen die stroom in te gaan. Sê nee! Neem stelling in wanneer ander besig is om vrouens in jou geselskap af te kraak en die beeld van God in hulle te skend (in die jagveld, by die rugby, rondom die braaivleisvure, by die werk).
Leer jou kinders deur wat jy sê en hoe jy optree – dat hulle ook verstaan hoe 'n belangrike plek die Here aan elke vrou en elke kind toegeken het. Leer hulle van die beeld van God – ook in die vrou. Leer hulle hoe belangrik dit is dat man en vrou mekaar aanvul – sodat die volledige beeld van God al duideliker na vore kom.
Raak betrokke by inisiatiewe wat dit ten doel stel om beter polisiëring van oortreders te bewerk. Raak betrokke by ons gemeente se Traumasentrum. Daar is ruim geleentheid en jy word goed opgelei voor die tyd.
Raak betrokke by inisiatiewe waar mans, pa's, seuns in ons samelewing geleer en gementor word om hulle rol en verantwoordelikheid beter te verstaan. Daar is legio sulke inisiatiewe waar toegewyde mense probeer om 'n verskil te maak!
Laat jou bo alles lei deur ons Here Jesus. Hy, wat geen oomblilk gehuiwer het om Homself te gee – sodat ek en jy vry kan wees nie: vry van die sonde, vry van vooroordeel, vry van vernietiging, vry van selfvernietiging. Sodat ons (mans en vrouens saam) die herstelde beeld van God drie-enig in ons kan dra.
In ons Here Jesus sien ons tipiese manlike eienskappe: onverskrokke, vreesloos, dapper, koninklik, huiwer Hy geen oomblik om op te staan vir die waarheid nie, en te veg teen die bose, teen onreg, teen uitbuiting nie van die swakkes nie. Hy gee Homself onvoorwaardelik om ons te red.
Maar dis in alles vermeng met wat ons as tipiese vroulike eienskappe sien: in liefde, met empatie versorg en koester Hy sy bemindes. Hy is nie skaam om emosie te wys nie, sy sagte hand is duidelik sigbaar. Hy het 'n spesiale plekkie vir die swakkeres, die weerloses van die wêreld. Vrouens en kinders is by Hom veilig.
Die Here het ons op 'n wonderbaarlike manier, met 'n besondere doel geskep: man en vrou dra saam sy beeld.