Wanneer is hieidie stadsbewussyn uitgebrei tot tegionaal en veivol- gens tot landsbesef ? Dis moeilik om op hierdie vraag 'n positiewe ant­ woord te gee. Die uitbreiding van die besef het nie eenvoudig gelyke tted met die stigting van die nasionale koningskap gehou nie. Mens kry die indruk dat Abimeleg se sttewe inderdaad in die rigting van 'n terti- toriale grootheid gegaan het — hy was mos 'n halwe Kanaániet — maar die koningskap van Saul lyk meer op die volk as op die land gegrondves. Dieselfde opmerking is ook waar ten aansien van Dawid. Hy het egter deur sy oorname van die koningskap van Jeiusalem die grondslag gelê vir 'n territoriale opvatting. Van hierdie oomblik af is Jerusalem mos die stad van Dawid: nie 'n stam of 'n volk maar 'n bepaalde lokaliteit is hier die voorwerp van Dawids heerskappy. Uit waiter geslag of volk mens ook afkomstig mag wees, deur jou in Jerusalem te vestig word jy vanself onderdaan van die koning.
Sonder om weer op die sin en doel van Oud-Israelitiese historiografie in te gaan (sien Scheffler 1988a:666-669), kan dit nie anders nie as om hier te beklemtoon dat die ontm oeting m et die geskiedenis ’n kommunikasie met die verlede is wat ten diepste ook ’n ontmoeting met die lewe self is. Hierdie ontmoeting laat die histori­ kus nie onaangeraak nie. Hiermee word nie betoog dat die historikus doelbewus sy persoonlike vooronderstellings oor die lewe in al sy fasette in die beoefening van sy vak moet indra en uit die geskiedenis moet probeer aflees nie. Die afwysing van ’n positiwistiese benadering maak nie die strewe na objektiwiteit as ’n belangrike waar- de in die beoefening van historiografie ongedaan nie. Aan die ander kant, as gevolg van die groot interpretatiewe inset wat die historikus as kennende subjek lewer, kan so ’n ‘indra’ eintlik nie vermy word nie. Anders gestel: juis om dat die historikus interpreteer en subjektief betrokke is, moet hy/sy poog om onnodige uitings van sy/ haar subjektiwiteit tee te werk. Nooit moet en kan hy/sy hom /haar probeer voor- hou as so ’n suiwer objektiewe ondersoeker wat net sowel ’n robot kon gewees het nie. ’n Dialektiese balans is hier van pas: As subjektiewe mens beoefen die histori­ kus ’n (‘objektiewe’) wetenskap. Die beste teenvoeter vir onnodige subjektiwiteit wat steeds die historikus se menswees respekteer, is die onderlinge bespreking van hipo- teses en resultate met vakgenote en belangstellendes. Teologies uitgedruk: Oud- Israelitiese historiografie is op sy beste ’n ekumeniese wetenskap. Daarom hou die feit dat die geskiedenis van Oud-Israel nie bestaan, kan bestaan, sal bestaan en hoef te bestaan nie, geen bedreiging in nie. Asimptoties word die waarheid egter wel benader (vgl Van.Wyk Louw se gedig Groot Ode in Tristia 1962:125).