BitterBrittanje: February 2007
In twee geskeur tussen afsku en verlange
Die groot nuus hier op Tupperware-eiland (behalwe die weer, dêmmit maar dis koud op die oomblik!) is die feit dat Brittanje een van die lande in die Europese Unie is wat die ergste onder misdaad deurloop. ’n EU-misdaadstudie het bevind dat Brittanje, Ierland, Estonië, Nederland en Denemark die lande is waar jou kanse om ’n slagoffer van misdaad te wees 30% meer is as die Europese gemiddelde. Verder sê die navorsers dat Londen die misdaadhoofstad van Europa is en jou kanse om hier die slagoffer van geringe misdaad te word, is nou selfs hoër as in New York. Te midde van dié ontstellende nuus oor die agteruitgang en verval rondom my, kry ek ’n e-pos van my goeie vriend Mauritz in Johannesburg. Mauritz bly in my huis vir die paar jaar wat ek in Londen kerjakker en hy doen verslag oor die herstelwerk wat hy die afgelope paar maande laat doen het. Mauritz is ’n rekenmeester. Sy verslag kom dus in die vorm van ’n netjiese ontledingstaat met kolomme vir begrote en werklike uitgawes met subtotale en totale en aftrekkings en belastings en wie-weet-wat-nog-alles. Dankie Mauritz! Dis egter die tweede helfte van sy boodskap wat by my bly vassteek. Hy vertel dat hy onlangs ’n “sekuriteitspesialis” (ek sou sommer na hom verwys as ’n ou wat alarms verkoop, Mauritz) by die huis gehad het om hom te adviseer oor veiligheid. Dit volg nadat hy onlangs twee ouens in die tuin betrap het wat oor die muur – wat reeds ver oor die ses voet hoog is – gespring het. Die kenner het vorendag gekom met ’n lang lys van knoppies en sensors en drade en klokkies wat moet help om Mauritz, sy gesin en sy besittings veilig te hou. Dit sluit ekstra alarms en goete in die garage in nadat die ekspert verklaar het dat Mauritz “gelukkig” is dat sy kar nog nie uit die garage gesteel is nie! Ek vermoed iemand wat nog nie vir ’n lang tyd in die buiteland gebly het, ooit die gevoel wat jy kry met die lees van so ’n e-pos werklik sal verstaan nie. Dis ’n gevoel van totaal in twee geskeur wees tussen afsku en verlange. Hier in Londen het die Europese winter nou goed toegeslaan. Dis kort voor 11:00 in die oggend, maar die termometer buite my venster bly halstarrig vashaak kort duskant 1˚C. Daar is gerugte van sneeu op die draadloos. Dis die tyd van die jaar dat alle Suid-Afrikaners in die noorde huis toe verlang – veral dié van ons wat nie Kersfees by die huis was nie. En dan kom ’n e-pos soos dié van Mauritz wat vertel dat hy homself gelukkig ag dat sy kar nog nie gesteel is nie, van inbrekers wat “meer en meer professioneel raak” en hoe “een laag van sekuriteit” nie meer genoeg is nie. En ek slaan hard met my plathand op my lessenaar en skreeu: “Dêmmit man, iets is nie reg nie!” Maar niemand luister nie. Dan staan ek maar op, trek my dikste jas aan, sit ’n wolmus op my kop en stap na die kafee op die hoek om die koerant te koop. En daar, tussen die nuus oor bomontploffings in Irak, voëlgriep in die noorde van Engeland, en die jongste treffer om op jou iPod te laai, val my oog op ’n klein storietjie onderaan bladsy sewe van The Guardian. “ ’n Brons skeepsklok is die jongste van ’n hele reeks items wat gesteel is van die Aylesford Klooster in Kent, waar die klok vir meer as 70 jaar gestaan het.” Kan dit wees dat ’n storie van ’n brons skeepsklok wat by ’n klooster in die suid-ooste van Engeland gesteel is, nog die nuusblaaie van ’n nasionale koerant maak? En dit in ’n land wat pas aangewys is as een van die mees misdadige lande in Europa? Maar daar staan dit. In swart op wit – met ’n kleurfoto van die klok daar by. En ek kyk en ek kyk na die foto van die skeepsklok wat gesteel is en ek wonder hoekom die nonne nie hulle klok snags toegesluit het nie. En ek weet nie of ek moet lag of huil nie…Hierdie rubriek het vir die eerste keer in Volksblad verskyn op 15 Februarie 2007.
Dis tog elementêr – die Britte is dom vir ’n rede
Almal weet dat Sherlock Holmes in Baker Street gebly het. Daar is ’n standbeeld van hom buite die moltreinstasie waar toeriste gewoonlik stop vir ’n vinnige foto voordat hulle in die lang toue voor Madame Tussauds se wasmuseum in Marlybone Road gaan inval. Maar dis die stasie self – meer as die standbeeld van die wêreld se beroemdste speurder of selfs Gerry Rafferty se bekende rock-ballade oor dié straat – wat my die meeste interesseer. Baker Street is een van die oudste stasies van die Londense Underground en is reeds in 1863 geopen – ’n wonderwerk van Victoriaanse ingenieurswese. Gaan kyk bietjie self na die wonderlike klinkersteen-koepel oor die twee peronne wat vandag die sirkel- en distriklyne bedien. Ek vind dit ongelooflik dat, skaars 20 jaar nadat die Voortrekkers met ossewaens oor die Drakensberge getrek het, mense in Londen al met moltreine onder die grond gery het. Toe ek vroeër die week dié insig met ’n besoeker uit Suid-Afrika deel, is hy vinnig met ’n teenvraag: “Nou waar het die Engelse dan gaan vassteek dat ons so vinnig kon bykom?” Ek lag eers lekker vir die verspotte gedagte, maar kom uiteindelik tot die gevolgtrekking dat daar tog waarheid in dié opmerking steek. Hoewel ek gereeld in stomme verbasing staan oor die vindingrykheid en intellektuele vernuf van die Engelsman, is daar deesdae elke nou en dan ’n beriggie wat my laat wonder of die Britte nie inderdaad besig is om ’n bietjie “vas te steek” op intellektuele gebied nie. Net ’n paar dae gelede lees ek die verhaal van Jack Archer en sy stryd om ’n bottel sjerrie by sy naaste supermark te koop. Mnr Archer is digby die 90 en, te oordeel aan die foto van hom wat in die Daily Mail verskyn het, is daar geen rede om te twyfel dat hy ’n man van gevorderde leeftyd is nie. Desondanks wou die kassiere by sy plaaslike supermark in York onlangs by hom weet of hy ouer as 18 is en daarom geregtig is op die alkoholiese drankie in sy mandjie. Soos die meeste mense onder sulke omstandighede, het hy aanvanklik gedink sy maak ’n grap. Tot sy skok het hy egter besef dat sy inderdaad ernstig is dat hy op een of ander wyse – al is dit dan net by wyse van ’n plegtige mondelinge verklaring – bewys moet lewer van sy ouderdom. Ander bejaardes in York sê oom Jack se ervaring was beslis nie ’n geïsoleerde geval nie en ’n woordvoerder van die supermark sê hulle “maak bloot seker dat hulle hul morele en regsverantwoordelikhede nakom ten opsigte van die verkoop van alkohol”. Nou ja toe. Daar is egter ook ander voorbeelde wat daarop dui dat die Engelse dalk nie so skrander is soos hulle voorgee nie. Al hoe meer Britte ry deesdae trein in ’n desperate poging om van die nagmerrie-verkeer op die paaie te ontsnap. Om die waarheid te sê is treinry deesdae so gewild dat baie mense wat in die verre buitewyke van Londen bly, sukkel om by die werk te kom, omdat die treine so vol is. ’n Mens sou dink dat dié toedrag van sake wonderlike nuus vir treinoperateurs sou wees en dat hulle onmiddelik sal begin om meer en langer treine aan te lê om aan die groeiende vraag te voldoen, nie waar nie? Nie in Engeland nie. Sommige treinoperateurs het in die laaste paar maande begin om hul treine op die besigste roetes korter te maak en hul kaartjiepryse in spitstye te verhoog. Want sien, hoe minder plek daar op die trein is en hoe duurder die kaartjie, hoe minder mense gaan trein ry. Kan enigeen aan ’n meer elegante oplossing vir die probleem van oorvol treine dink? Kan dit wees dat dieselfde nasie wat eerste was om stedelinge met ondergrondse treine by die werk te kry met so ’n uniek stompsinnige oplossing vorendag kan kom? Soos my besoeker uit die suide egter hierdie week aan my uitgewys het, is die antwoord eenvoudig. Die rede waarom dié Britse denkers die pas makeer is om ons dommes die kans te gee om in te haal! Soos die inwoner van 221B Baker Street sou sê: Dis tog elementêr, my liewe Watson.Dié rubriek het vir die eerste keer in Rapport verskyn op 4 Februarie 2007.
As die Tupperware-grys jou vang...
Goeiemôre uit ’n wintergrys Londen. Libby Purves, ’n rubriekskrywer in The Times beskryf die Londense weer vroeër die week as “Tupperware-grys” – die beste beskrywing vir daardie amper wit wolkekleed wat hierdie tyd van die jaar permanent oor die Britse hoofstad hang. As hierdie grys oor Engeland toesak vergeet ’n mens gou dat daar hoegenaamd iets soos blou lug bestaan. Aan die ander kant maak dit die weervoorspellings taamlik maklik: ’n Eenvoudig keuse tussen twee opsies – óf bewolk óf reën. Maar laat ek nie té klaerig raak nie. Ten spyte van die plastiekhemel bo ons koppe het Engeland vanjaar ’n besonder warm winter. Hier in Londen het die termometer nog net ’n paar keer vanjaar – in die dae kort voor Kersfees – by vriespunt gaan draai. Die Britse weerdiens het verlede jaar gesê die afgelope herfs was die warmste sedert die Engelse in die 1600s begin rekord hou het van sulke dinge. In baie van die Europese ski-oorde het daar teen Kersfees nog nie ’n sneeuvlokkie geval nie en oordbestuurders sit met hulle hande in die hare oor die ongewone toedrag van sake. Baie mense hier gee nou aardverwarming die skuld vir dié toedrag van sake, terwyl die grapjasse sê aardverwarming is die beste ding wat met die Britse eilande kan gebeur. Self sal ek liewer tot so in die middel van Februarie wag voordat ek enige uitsprake oor ’n warm winter begin maak. Uit dure ondervinding weet ek dat hy wat nie eers Februarie deurgesien het nie, nie moet sê dat hy ’n Engelse winter beleef het nie. Ek vertel dit alles net om te sê hoe baie ’n mens hierdie tyd van die jaar huis toe verlang. Kersfees in die noordelike halfrond is wonderlik en daar is iets spesiaals daaraan om jou Kersinkopies in ’n dikke jas en serp te gaan doen. Daar is niks heeltemal so spesiaal soos ’n Kersmark langs ’n opelug ysskaatsbaan soos dié een wat elke jaar voor die Natuurhistoriese Museum hier in Londen gehou word nie. Maar om oujaarsaand voor die verwarmer deur te bring is nie my idee van ’n partytjie nie. Nuwejaar is vir die see en die son – of op die allerminste langs die swembad in die binneland. Selfs die Britte besef dit en hier rondom die jaarwisseling loop Londen leeg en duisende witbeen-Engelse kies koers na die warm suide waar hulle dan té lank in die son lê net om ’n paar weke later rooi en seer terug te keer na hul vaderland met sy Tupperware-hemel. En dan wonder mens hoekom hulle hierdie tyd van die jaar so nors en stuurs is? Sou jy nie ook omgekrap gewees het as jy ná tien dae op Clifton se strand moes terugkeer hierheen nie? Hulle antwoord is om uiting te gee aan hul frustrasie deur te kla – en daar is min mense in die wêreld wat met soveel oorgawe soos ’n Engelsman kan kla. Openbare vervoer? Pateties, hoekom vra jy nog? Die posdiens? Onuitstaanbaar, die laksheid. En so duur! Wat help dit as ek, arme derde wêreldse wurm, aan hulle probeer uitwys dat ek die openbare vervoerstelsel heel effektief vind. So effektief dat ek vir die eerste tien maande van my verblyf hier nooit agter die stuur van ’n motor was nie. En waarom sou ’n mens kla oor ’n posdiens wat so effektief is dat as een van jou kuiergaste haar tandeborsel by jou vergeet het, jy dit vir haar kan pos met die wete dat sy dit môreoggend sal hê? In die middel van Januarie, as die ganse Brittanje in ’n tamaai Tupperware-bak verdwyn, steur my stuurs Britse vriende hulle egter glad nie aan enige van hierdie argumente nie. Die rede, het ek intussen uitgevind, is dat die Britte nie regtig ontevrede is met die stand van openbare vervoer of die Royal Mail nie. Om die waarheid te sê, is hul eintlik heimlik trots op hul moltreine, hul rooi busse en die ellelange tou mense wat geduldig wag om gehelp te word in die plaaslike poskantoor. (Toustaan is immers ’n tipies Engelse tydverdryf!). Die treine en die poskantoor is egter ’n handige sondebok omdat dít waaroor hulle eintlik wil kla die een ding is waaroor hulle absoluut niks kan doen nie – die Tupperware-weer.Hierdie rubriek is vir die eerste keer op 11 Januarie 2007 in Volksblad gepubliseer.