By wyse van 'n periode-indeling word tot 'n begrip gekom van die groot betekenisverbande binne 'n LITERATUURGESKIEDENIS. Aan die ander kant, wat die enkelwerk betref, beteken periodisering dat 'n hoeveelheid werke van 'n tydperk saamgegroepeer kan word volgens 'n heersende sisteem van norme.
Dit is nie maklik om 'n periode presies af te baken van 'n voorafgaande of daaropvolgende nie, want hoewel dit so kan wees dat 'n sekere sisteem van norme oorheersend is, kan daar binne een en dieselfde periode nog ander sisteme van norme aan die werk wees. Dit noop die ondersoeker om bedag te wees op allerlei verskuiwinge van norme binne 'n bepaalde tyd. Hierdie verskynsel geld nie net vir die onderskeiding van breedopgesette tydperke soos die hoofperiodes hierbo wat naas en deurmekaar kan lê as kompeterende poëtikas binne dieselfde periode van bv. die Simbolisme nie (vgl. die skerpsinnige kritiek van Sötemann in Green et al., 1982: 623—631), maar eweneens vir die onderskeiding op 'n meer beskeie skaal van die een of ander periode van 'n spesifieke taal. Dit alles, asook ander faktore, maak van periodisering 'n komplekse begrip. Die hoofsaak om te onthou, is soos Wellek & Warren (1961: 269) hiervan opmerk: "The historical process has to be judged by values, while the scale of values is itself derived from history."
Die generasiebegrip vorm 'n onderdeel van periodisering. Dit is bekend in die literatuurgeskiedenis hoedat die begin van 'n nuwe periode gepaard gaan met die optrede van 'n jong geslag (generasie) skrywers. Die vernuwing wat deur hierdie skrywers meegebring word, kan as epogmakend beskryf word; so 'n generasie druk duidelik sy stempel af op die periode waarbinne hulle optree. En a.g.v. die belangrikheid van hierdie tydperk kan daar van 'n periode selfs as 'n epog gepraat word wat enkele jare, maar ook lang tydperke omvat (dink maar aan die Nederlandse Goue Eeu). Maar hoe epogmakend 'n generasie se optrede ook al is, hulle tree nooit in 'n geestelike lugleegte op nie (vgl. Donkersloot, 1959: 282). So bv. word vandag allerweë aanvaar dat die Nederlandse Beweging van Tagtig "geen donderslag bij heldere hemel" was nie.
Dit is nie raadsaam om die optrede van 'n epogmakende generasie te verklaar deur die een of ander metafisiese entiteit nie, bv. deur 'n bepaalde tydsgees as die allesdeurdringende beginsel wat voorgee dat dit alle verskynsels van daardie tyd kan verklaar (vgl. Kamerbeek, 1964: 192). Die eenheid wat daar kan bestaan, moet eerder gesien word as 'n "eenheid door gemeenschap van situatie", soos Kamerbeek dit stel (in Erné et al., 1940: 215). Met "situasie" kan velerlei bedoel word: die Geistesgeschichtliche, ekonomiese, politieke en persoonlike omstandighede, asook die literêre situasie van die skrywers, hulle verhouding tot mekaar m.b.t. die eie generasie, die ouer tydgenote en, later, die jonger tydgenote. Kortom, dit is 'n komplekse situasie, waarvan by beoordeling al die verskillende faktore betreffende die epogmakende generasie in berekening gebring moet word.
M.H. Abrams (1971: 3—29) begryp die geheelsituasie van die literêre werk t.o.v. vier elemente: die werklikheid, die skrywer, die werk self en die leser; hiervolgens kan gesê word dat daar hoofsaaklik vier tipes literatuurteorieë is: die MIMETIESE of werklikheidsteorie, die ekspressiewe of skrywersteorie, die objektiewe of OUTONOME teorie en die PRAGMATIESE of lesersteorie. Elkeen van hierdie teorieë is op een of ander wyse aanwesig in die besinning oor die begrip periodisering soos dit saamhang met die literatuurgeskiedenis van die "moderne" tyd. So is daar in die 19e eeu onder invloed van die Franse POSITIVISME die klem laat val op die ontstaanswerklikheid van die kunswerk en die skrywer se lewensloop en persoon. Wellek & Warren (1961: 262) wys in hierdie verband op die studies van Taine en Sainte-Beuve. Die objektiewe of outonome beskouing, waaronder die NEW CRITICISM, het in hulle intrinsieke benadering van die enkelwerk nie altyd genoegsaam rekening gehou met die historiese aspek nie. So bv. verklaar T.S. Eliot (1960: 49), 'n voorloper van die New Criticism, in 1920 dat die literêre werk "a simultaneous existence" het "and composes a simultaneous order". Maar vgl. dan ook Wellek in sy bekende studies oor die hoofperiodes van die Westerse literatuurgeskiedenis en die beskouings van die Russiese formaliste, wat wel deeglik getoon het dat hulle hulle rekenskap gegee het van die historiese waarde van die literêre werk. En tog is dit eers met die Semiotiek en veral die Resepsie-estetika, wat die leserrol in die sentrum van die aandag stel, dat die betragting van die historiese aspek tot sy volle reg kom. Hoewel daar by die Resepsie-estetika 'n neiging aanwesig is om die objektiewe bestaan van die ARTEFAK te ontken (vgl. Segers, 1980: 40), waardeur die subjektivisme van die leser in die hand gewerk kan word, is die wins van die Resepsie-estetika dat daar opnuut besin is oor die begrip literatuurgeskiedenis en as onderdeel periodisering (vgl. Cloete, 1982), wat uitdagende nuwe moontlikhede bied vir die navorser. Vergelyk dit met die poging van Knuvelder (1963), asook Teesing (1948) se beskouing van literatuurgeskiedenis, wat in hulle besinnings nog net rekening gehou het met die outonome benaderingswyse van die literêre werk. Die probleme rondom periodisering is deur Teesing (1977) aan die orde gestel. Wellek (1963) se prinsipiële beskouing oor periodisering bly vandag nog in 'n groot mate geldig. Die verband van die generasiebegrip met periodisering word deur Kamerbeek (1940) bespreek. Fokkema (1979) toon aan watter uitbreiding die beskrywing van periodisering in die "moderne" tyd ondergaan het. In hierdie verband kan ook gekyk word na Cloete (1982) se insiggewende artikel oor die begrip literatuurgeskiedenis.