PressReader - Weg! Platteland: 2014-12-01 - Kom­buis­tuin Ta­ma­ties en eier­vrug is boe­sem­vrien­de in die tuin
Kom­buis­tuin Ta­ma­ties en eier­vrug is boe­sem­vrien­de in die tuin
Eier­vrug en ta­ma­tie is twee van die vry­ge­wig­ste staat­ma­kers in die so­mer­groen­te­tuin, en met die minimum moei­te kan jy kleu­re, geu­re en vorms kweek wat jy nie som­mer op ’n win­kel­rak sal raak­loop nie.
Weg! Platteland - 2014-12-01 - Voor­blad - TEKS MA­JA PALM HOOF­FO­TO MY­BURGH DU P­LES­SIS
‘Die geur van ’n vars ta­ma­tie is se­ker­lik een van die mees stem­mings­vol­le geu­re op aar­de,” skryf Ma­ri­ta van der Vy­ver in haar boek So­mer­kos in Pro­ven­ce. “Iets wat so­mer en son­skyn en die vry­ge­wig­heid van die goeie aar­de op­roep, en ter­self­der­tyd ook he­mel­se ge­not sug­ge­reer.” En oor die eier­vrug raak die kos­skry­wer Ni­gel Sla­ter ewe li­ries: “The au­ber­gi­ne se­du­ces. No ot­her ve­ge­ta­ble can of­fer flesh so soft, sil­ken and ten­der. I fell in lo­ve at first tas­te,” skryf hy in Ten­der – A Cook and His Ve­ge­ta­ble Pa­tch.
Hoe­wel die ta­ma­tie oor­spronk­lik van Suid-a­me­ri­ka kom en eier­vrug van die Oos­te, is al­bei deel van die So­la­num-fa­mi­lie. En soos dit mos gaan met fa­mi­lie wat jy nie te veel sien nie, is hul­le erg oor me­kaar. Ta­ma­tie se soet­suur geur om­arm eier­vrug se sy­sag­te teks­tuur en dan dans hul­le saam in ’n Suid-a­fri­kaan­se blat­jang, ’n Fran­se ra­ta­tou­il­le of G­riek­se mous­sa­ka.
Maar tot so on­langs as die ne­gen­tien­de eeu is dié vro­li­ke ge­sel­skap nog as do­de­lik beskou. Die eier­vrug het dalk weens sy ver­want­skap aan die gru­we­li­ke nas­ter­gal-fa­mi­lie as ’n “ma­lap­pel” be­kend ge­staan. En bui­ten dat die skerp geur van die ta­ma­tie­bla­re en -stin­gels men­se wye draaie om die plant laat loop het, het ’n Fran­se bo­ta­nis die ta­ma­tie ’n La­tyn­se naam ge­gee wat as “wolfs­per­ske” ver­taal word. Al­bei is eg­ter steeds as tuin­plan­te ge­kweek vir die mooi.
La­ter het po­mo­doro’s, of­te­wel “goue ap­pels”, ’n bou­steen van die I­ta­li­aan­se kook­kuns ge­word en die Fran­se het “lief­des­ap­pels” die hof ge­maak in al wat ge­reg is. Die A­me­ri­ka­ners kon eg­ter tot vandag toe nog nie be­sluit of hul­le to-may-toes of to-mah-toes in hul­le ke­t­chup ge­bruik nie.
As jy die geur en teks­tuur van ’n tuis­ge­kweek­te ta­ma­tie of eier­vrug ver­ge­lyk met dié wat jy in die win­kel koop, is dit moei­lik om te glo dit is die­self­de vrug. En die keu­se van va­ri­ë­tei­te, vorms, kleu­re, geu­re en reu­ke is net so­veel gro­ter en ge­son­der as jy jou eie vrug­te kweek.
Be­sluit wat jy wil plant
Meer as 200 ta­ma­tie­va­ri­ë­tei­te is in Suid-a­fri­ka be­skik­baar, en die ver­skei­den­heid ei­er­vrug­te is ewe op­win­dend maar ook ver­war­rend. Vra jou­self die vol­gen­de vrae af voor jy be­sluit wat­ter va­ri­ë­tei­te jy moet plant.
• Hoe­veel plek het ek?
S­truik­ta­ma­ties is meest­al kom­pak­te strui­ke wat geen snoei­werk verg nie en die minimum stut­werk no­dig het. Hul­le dra blom­me op die punt van die ran­ke en dra ter­self­der­tyd ook vrug­te, waar­na hul­le gou ag­ter­uit­gaan. Rank­ta­ma­ties het ’n on­be­perk­te groei­wy­se en le­wer heel­so­mer lank vrug­te om­dat die blom­me al langs die rank af ge­dra word en nie net op die groei­punt nie. Die rank sal dus aan­hou groei tot­dat dit ge­snoei word. Rank­ta­ma­ties moet ge­reeld ge­snoei en be­hoor­lik ge­stut word. Eier­vrug is ’n kom­pak­te plant wat reg­op groei en sal dus goed aard in e­ni­ge tuin, hoe­wel die soor­te wat k­lein vrug­te dra, meer ge­skik is vir vuur­hout­jie­bok­s­tui­ne. Va­ri­ë­tei­te wat groot vrug­te dra, moet wel ge­stut word.
• Smaak­li­ke vrug­te of minimum pes­te?
Vrug­te van hi­bried­saad is oor baie ja­re ge­teel om be­stand te wees teen siektes, of om e­ga­lig rooi en net die “reg­te” groot­te te wees. Dit is ge­woon­lik die ti­pe saad en saai­lin­ge wat jy by jou su­per­mark of kwe­ke­ry sal raak­loop. Vrug­te van er­fe­nis­saad is minder be­stand teen siektes en het meest­al ’n dun­ner skil wat hul­le meer kwes­baar maak, maar dié vrug­te smaak nog soos dié wat jy in jou ou­ma se tuin ge­pluk het – en ’n mag­dom in­te­res­san­te kleu­re en vorms is be­skik­baar.
• Wat werk in my om­ge­wing?
Ge­sels met jou buur­man of plaas­li­ke kwe­ke­ry en hoor wat­ter va­ri­ë­tei­te werk die bes­te in jou streek.
• Waar­voor wil ek dit ge­bruik?
Dis eint­lik die heel belangrikste vraag, want as jy die reg­te vrug vir die reg­te doel kies, is jy al half­pad daar. >
stap­pe vir ’ n bie­lie- oes