Brouwerk oor Eben | Netwerk24
Brouwerk oor Eben
Deur Johan Eybers 24 November 2019 00:01
Die Menseregtekommissie (MRK) het klagte van rassisme teen die Springbokslot Eben Etzebeth na die gelykheidshof verwys nadat hul uitvoerende hoof gewaarsku het dat hulle nog nie oor genoegsame bewyse beskik dat die Bok wél rassistiese taal gebruik het nie.
Die Springbokslot Eben Etzebeth.
Uit 'n transkripsie van 'n vergadering met MRK-kommissarisse blyk dit dat die kommissie se brouwerk met die ondersoek die hoofrede is waarom hulle die klagte teen Etzebeth ingedien het. Die kommissarisse was so bekommerd oor wat "die gemeenskap van Langebaan" sou sê indien hulle nie vir Etzebeth aangekla het nie, dat hulle hom aankla sonder om eers 'n ondersoek te doen – bloot om die vrede te bewaar.
Dié opsienbarende feite kom aan die lig in interne MRK-dokumente wat aan Etzebeth verskaf is met betrekking tot 'n hersieningsaansoek wat die Springbokslot besig is om teen die MRK aanhangig te maak. Etzebeth doen aansoek om die MRK se besluit om hom voor die gelykheidshof te daag tersyde te stel op grond daarvan dat hulle nooit die klagte teen hom ordentlik ondersoek het nie.
Etzebeth maak dit in sy aansoek duidelik dat hy nie poog om enige ondersoek na sy beweerde wandade te striem nie. "Ten spyte van die feit dat die bewerings vals is, aanvaar ek dat dit ondersoek moet word, omdat dit ernstig is." Al waarvoor hy vra, is 'n "deeglike, wettige ondersoek" voordat daar klagte teen hom ingedien word. Hy sê met sy eerste vergadering met die MRK – kort voordat die Bokspan na Japan vertrek het vir die Wêreldbekertoernooi – is hy 'n deeglike ondersoek beloof, maar die kommissie het nooit dié onderneming gestand gedoen nie. In plaas daarvan het hulle hom voor die gelykheidshof in Vredenburg van rassisme aangekla.
Sy wou weet of 'dit al weer Eben, Emile en Ryan (is) wat k*k aanvang.'
Uit dié dokumente en ander wat reeds in die openbare domein is, blyk dit nou dat:
* Die uitvoerende hoof van die Menseregtekommissie, adv. Tseliso Thipanyane, sy kommer uitgespreek het daaroor dat hy nie enige bewyse gesien het dat Etzebeth wel die kwetsende "h-woord" gebruik het voordat die saak na die gelykheidshof geneem is nie. "Ek sou regtig graag wou hê ons moenie hof toe gaan sonder 'n behoorlike ondersoek in hierdie saak nie," het Thipanyane aan die kommissarisse gesê.
* Die MRK nooit enige verklarings van ooggetuies en slagoffers by die polisie gekry het oor wat die aand gebeur nie, al het hulle geweet dat dié verklarings van kritiese belang vir hul ondersoek is.
* Die MRK vir Etzebeth met strafregtelike klagte gedreig het indien hy nie met hulle wou "saamwerk" en lede van die kommissie ontmoet voordat hy na Japan vertrek nie. Etzebeth het toe met lede van die kommissie vergader en 'n verklaring onder eed afgelê ten spyte daarvan dat die MRK in daardie stadium nog geen verklarings gehad het van die mense wat hy na bewering aangerand en beledig het of dat Etzebeth ingelig is presies wat die klagte teen hom behels nie.
* Die kommissarisse uiters begaan was oor "wat die publiek sou dink" as hulle nié teen Etzebeth optree nie.
"Die gemeenskap voel dat die MRK die saak toesmeer en sag is oor die saak en dit nie soos enige ander aangeleentheid ondersoek nie," het eerw. Chris Nissen, Wes-Kaapse kommissaris van die MRK, gesê.
* Daar spanning onder kommissarisse was oor die manier waarop kommissarisse André Gaum en Nissen die situasie hanteer het. Gaum het aanvanklik aan die gemeenskap van Langebaan gesê dat die MRK besig is om "vas te stel of daar 'n klagte is" terwyl Nissen gesê het dat die MRK "reeds die klagte ondersoek".
"As gevolg van die oënskynlik verskillende verklarings van die twee kommissarisse ... is dit die enigste rede wat ons dwing om na die gelykheidshof te gaan?" wou die kommissaris adv. Bokankatla Malatji, weet.
* In die bundel van 'n paar honderd bladsye wat aan Etzebeth se regspan verskaf is, is daar geen beëdigde verklaring van een van die mense wat blykbaar deur Etzebeth aangerand is nie.
Daar is wel notas van onderhoude met drie van dié mense. Die notas is deur 'n amptenaar van die MRK gemaak (dis onduidelik wie dit was). Die drie is onder die vier mense wat uiteindelik, met die hulp van die MRK, klagte van rassisme by die gelykheidshof ingedien het.
Die notas suggereer dat daar beduidende verskille is tussen dit wat hulle aan die MRK-amptenaar vertel het en die beëdigde verklarings wat hulle by die hof ingedien het.
Die verskille sluit in:
* In sy beëdigde verklaring voor die hof beweer Enver Wilsnach dat Etzebeth hom bewusteloos geskop het nadat hy vir hom gesê het "kom ek skiet die h*tnot vrek, want hy het nou klaar my gesig gesien".
Luidens die notas van die onderhoud wat hy met die MRK-amptenaar gevoer het, het hy nooit van enige aanranding melding gemaak nie. Hy het wel aan die amptenaar erken dat hy die aand vier of vyf Black Labels gedrink het. "Ek was bietjie besope, maar nie té besope nie," het hy gesê.
* 'n Ander getuie, Kaylee Davids, het wel in haar onderhoud met die MRK-amptenaar vertel dat Etzebeth vir Wilsnach "met 'n vuurwapen teen die kant van die kop geslaan het" en dat "hulle" (Etzebeth en sy vriende) hom toe bewusteloos geskop het. In haar verklaring voor die hof maak sy egter glad nie van die aanranding melding nie.
* Yorayda Papier het aan die MRK-amptenaar vertel dat daar ná Wils­nach se aanranding 'n "blanke dame" aangekom het en wou weet of "dit al weer Eben, Emile en Ryan (is) wat k*k aanvang. Ek is moeg vir hulle k*k oral waar hulle kom, maak hulle k*k". Papier sê die vrou het haarself voorgestel as "Bronwyn", 'n niggie van Etzebeth. In haar verklaring voor die gelykheidshof maak sy geen melding hiervan nie.
* In die hofstukke voor die gelykheidshof is al drie die klaers eens wat Etzebeth hulle op die aand toegesnou het. Al drie sê sy woorde was: "Wat soek julle h*tnots nog hierdie tyd op straat. Julle is so k*k, julle behoort nie op straat nie."
In hul onderhoude met die amptenaar het elkeen egter 'n ander weergawe van wat gesê is. Volgens Papier sou hy gesê het: "Wat maak julle h*tnots nog op straat . . . en nou is julle bekke stil."
Volgens Davids het hy gesê: "Wat soek julle h*tnots nou nog op straat. Julle het skaars geld." Wilsnach het geen melding gemaak van enige opmerking van dié aard nie – nie in sy onderhoud met die MRK-amptenaar óf in sy verklaring voor die hof nie.