Hulle s� ook mens moenie skryf oor 'n onderwerp wat te na aan mens is nie. Jy kan jou dalk so vasstaar teen jou eie ooglede dat jy die mees voor die hand liggende inligting uitlos. Op die ou end gebeur daar geen storie nie, net jyself.
Ek bied wel vioollesse aan, maar die musiek hier by 'n musiekskool in Ierland waar ek werk, val in 'n ander kategorie as die klanke wat die Ladysmith Black Mambazo maak. Dis 'n ander onderafdeling van musiek, 'n ander genre.
Hierdie groep musikante kom uit my geboorteland. Ek woon op die oomblik in Ierland, 'n nagreis ver van Suid-Afrika. En tog: Ek weet vooraf ek staan veels te naby aan hierdie onderwerp (die land waarvandaan die groep musikante kom; die land wat hulle musiek inspireer) om objektief te wees. Ek staan so naby aan Suid-Afrika dat die hele plek onder my vel intrek en sit soos Ierland se re�n.
Rondom ons styg die mis uit die gras op en word baie. Murasies van vervalle huise v��r die Europese Unie se geld ingekom het, 'n klooster wat leeg staan in die verte. Hase, takbokke: di� tyd, met skemer, kom hulle tot by die pad. Ek trek my o� op skrefies en kyk na hul silhoe�tte, want dis amper donker en die busvensters wasem toe van die asems hierbinne. Die bus stop vlugtig om 'n man met re�nstewels op te laai. Hy het lank voor die kroeg in die re�n staan en wag en lyk amper nugter as hy opklim (water wat van sy haarwortels af oor sy gesig en oorpak stroom).
Dan is ons by die Olympia Theatre - tussen die tierlantyntjies, die verf wat afdop soos ou grimering en die vervalle opgesmuktheid. Is ons dan die enigste teatergangers? Stel niemand in hierdie stad belang in 'n groepie sangers uit my geboorteland nie?
Daar is 'n afkondiging teen brandgevaar (ek kyk na die sigbare bedrading teen die dak) en 'n "Ladies and gentlemen, please take your seats as the show will commence shortly." Die volgende oomblik duik al my vooropgestelde idees oor my onbenullige landjie se ongewilde kunstenaars in die hek. Die deure gaan oop, soos die sluise van die hemel bo-oor die deurdrenkte Ierse grond, en die gehoor kom binne.
"Verstaan julle wat die mense gaan sing? Hulle taal?" vra een van hulle nog, maar gelukkig word ons deur 'n vertoning gered. En bly hulle 'n antwoord skuldig.
Die gaskunstenaar stap op die verhoog terwyl die helfte van die gehoor besig is om hulle plekke in te neem. Op 'n manier is die hele saal skielik vol - en dan onderbreek 'n paar lukrake akkoorde laatkommers se gesprekke.
Sy sing net 'n paar note, toe die gehoor reeds besef dat sy nie weet waarvan sy praat nie. Sy �s inderdaad ook "real entertainment". Sy is ook wulps en maak met die sleutelbord soos met 'n geliefde. Haar stem vat mens vas en slinger jou iewers heen. Agterna kan ek nie lekker onthou wat sy alles gesing het nie, maar toe ek haar dagboek lees, herroep ek die atmosfeer van die oomblik.
[Miskien verower sy sale vol mense, miskien tref sy soms 'n amper KKNK-/Aardklop-randvertoning-gehoor: 'n skoolsaal met stoele wat soos raspers rondskuif, drie mense (en 'n huilende baba) in die gehoor ('n ou oom wat aan die slaap raak en hard snork, 'n tannie wat op die verkeerde plekke hande klap).]
Die lastige gedagte: haar stem is nie uniek genoeg vir 'n nismark nie. Sy is goed; sy is baie, baie goed. Sy is goed vir voor-af, sy is asemrowend goed. Sy is iets tussen Tori Amos en Pink. Sy het Japannese o� en speel kitaar met die selfvertroue van iemand wat almal verseker sy is van Kanada en n�e van die Verenigde State van Amerika n�e. Die musiek maak haar geweldig aantreklik. Miskien klink sy soos kd lang. Daar is iets van Alanis Morissette in die manier waarop sy agter die kitaar staan.
Die eerste wat my van die Ladysmith Black Mambazo opval is die wit tekkies. Die Madiba-hemde. Die baie energie: hulle hardloop die verhoog soos gechoreografeerde skoolseuns op.
Voor ons, op die verhoog, maak die manne grappies oor waar hulle is: "Is hierdie plek Durban"? Hulle weet die stad se naam begin met 'n D. Dit klink so half bekend�
Hulle sing "Hello My Baby" en gooi soene vir die gehoor wat dit gretig opslurp. Hier en daar is daar 'n wit hand wat in die lug vir die soene waai. Die Europe�r speel lekker saam met die manne van Afrika (kyk hoe ontvang ons julle, mense van die donker kontinent: ons gee geld vir Oxfam!).
Wat wys ons almal vir mekaar, hier in die land waar dit re�n en waar vir toeriste vertel word dit lyk alles soos Cadbury's sjokoladeverpakkings?
Ten slotte: Die mense op die verhoog, die Ladysmith Black Mambazo (wat die aksent in hulle Engels vermeng waarmee ek so vertroud is: die Afrika-Engels, wat hierdie spul Iere nooit sal k�p nie): hoe verpak hulle Afrika vir Ierland, hou dit mooi uit soos 'n Kerspakkie vir die skares wat in Dublin se strate stap?
En dans, wit vrou van Afrika, dans dan in jou kop. Privaat, waar niemand jou hoef te sien nie. Dans jou eie dans, weg van die openbare oog. Waar die ander witmense van jou land nie "verraaier" gaan skree nie. Waar die swartmense van jou land nie hul kop wegdraai omdat hulle dink jou motiewe is onsuiwer nie.
Op die verhoog, as die Ladysmith Black Mambazo weer begin dans, wissel hulle een-een af: telkens is iemand anders v��r. Die voordanser skop hoog op en hardloop dan weer in 'n halwe sirkel om aan te sluit by die res van die groep. Die volgende persoon huppel dan vorentoe. En daar volg allesbehalwe 'n nabootsing. Dis of elkeen van die manne kyk wie die mees kreatiewe dansbewegings kan uitvoer. Veral: wie die hoogste kan skop. Die ander jou hom uit, klap hande of wag hul beurt ongeduldig af. Sou dit 'n kompetisie wees om manlikheid te bewys?