• Gesondheidsorg: Berigte oor die swak toestand van hospitale, waarvan veral die armes afhanklik is, verskyn gedurig. Vigsaktiviste beweer dat hulle taak uiters moeilik gemaak word deur die optrede van die regering, wat wel ’n sterk veldtog teen rook voer, maar vigs buite beheer laat raak het (Marais 2000).
Die sosioloog Peter L Berger (1977:163-216) het volgens ’n bepaalde logika gewerk toe hy by geleentheid ’n “calculus of pain” en ’n “calculus of meaning” gemaak het. Dit is ’n berekening van die lyding en skade wat ’n sekere ideologie meegebring het. Een manier om dit te doen is om die huidige situasie te vergelyk met voorstellings van hoe die samelewing sou gelyk het sonder die betrokke ideologie. Hoe sou Suid-Afrika sonder apartheid gewees het? Soos Rusland? Soos die res van Afrika? Soos Amerika? As ’n sinvolle metode gevind is, moet betroubare indikatore bepaal word. Daarna kan gegewens geselekteer word.
Uit eie ervaring weet ek dat die statistieke oor swart onderwys, wat Lötter en Du Toit aanbied, nie die hele verhaal vertel nie. Ek het grootgeword op die kampus van die Universiteit van die Noorde, ’n swart universiteit. Ek self het tien jaar lank daar gewerk en ses jaar in Venda. Ek het verskeie amptenare van die destydse Departement van Bantoe-Onderwys geken. Daar was amptenare met negatiewe gesindhede, maar om te sê dat swak onderwys doelbewus aan swart mense gebied is, “so as to exclude them from better positions in society,” doen sommige betrokkenes onreg aan. Sulke betrokkenes sou met gemak ’n heel ander stel “feite” kon voorhou as wat deur Lötter en Du Toit voorgehou word.
Die kerk se belydenis van skuld oor apartheid sal meer waarde hê as die betroubaarheid van die gegewens waarop dit berus beter beredeneer is. Die regstellende aksie wat op ’n skuldbelydenis moet volg, sal gevolglik ook meer sinvol wees omdat dit nader aan die oorsake van die armoede sal kom. Die debat oor “feite”, die “blote gegewens”, is nog nie afgehandel nie. Die eerste doel van die debat moet wees om ’n ooreenkoms te bereik ten opsigte van die logika waarvolgens gegewens versamel en vergelyk kan word.
• die ontwikkelingshulp word gedryf deur goeie bedoelings, maar met ’n swak begrip van die dinamika van die armoedekultuur.
In Suid-Afrika het die stryd teen apartheid met ’n skole-opstand begin. Tussen 1976 en 1994 is honderde skole vernietig, dikwels deur hulle af te brand.
Hierdie verklaring stem in sekere opsigte ooreen met dié van Adrio König (1983:75, vgl ook 211) waar hy soek na die rede …
Volgens die berig wat hier bo aangehaal is, ondersteun die onlangse gebeure in Zimbabwe, soos elders in Afrika, die Naipauls se siening. Zimbabwe is al 20 jaar lank onafhanklik. Mugabe vernietig sy eie land se ekonomie, eerstens deur sy onbekostigbare oorlog in die Kongo en tweedens deur sy binnelandse optredes. Die swart middelklas en skole word teikens van anargie. Die ruimte, wat König voorstel as oplossing, is daar gegee, maar dit het die frustrasie nie verwyder nie. Die swart middelklas, wat Westerse ontwikkeling nastreef, is in ’n oorlewingstryd.
Daar is egter ’n argument dat apartheid armoede, paradoksaal, vererger het deur die verbeterde dienste wat dit in die swart gemeenskap gelewer het. Armoede moet dan toegeskryf word aan die goeie bedoelings van die apartheidsregering, eerder as hulle kwade bedoelings.
’n Derde voorbeeld: Aan die einde van die 19de eeu het Engeland in Indië besproeiingskemas gebou wat in 1979 nog beskryf is as verreweg die grootste in die wêreld wat betref die oppervlakte wat besproei is. Groot spoornetwerke is gebou. Die verbeterde voedselproduksie het gelei tot ’n verlaging in die sterftekoers. Dit het op sy beurt gelei tot ’n styging in bevolkingsgetalle, wat die verbetering weens voedselproduksie uitkanselleer het. Die uiteinde was dat meer mense in dieselfde armoede en ellende geleef het as vóór die skema.
Sulke armoede kan vergelyk word met ’n soort kanker wat verander en aanpas by die medisyne wat gegee word, en die medisyne self gebruik om sy greep op die pasiënt te versterk.
Die sleutel tot vordering lê in ’n goeie begrip van die prosesse en interaksies van die betrokke stelsels, nie in die blote hoeveelheid geld wat gespandeer is nie.