INTIEM ontmoet vir Santie in haar ma se huis in Pretoria. Sy en die seuns kuier vir die dag hier terwyl Johan opleiding by ’n vriend se firma kry. Die Bothas leef die afgelope twee jaar nie meer in weelde nie. Inteendeel . . . Santie glimlag wrang en sê dis altyd vir haar moeilik om na foto’s van hulle vorige lewe, soos sy dit noem, te kyk.
Die huis op die foto’s slaan ’n mens se asem weg. ’n Dubbelverdieping woning met geelhout spiraaltrappe wat die twee vlakke met mekaar verbind. Groot goue spieëls pronk oral teen die mure en dit is duidelik: Hier het net die bekendste name in skilderye gehang. Op een foto glimlag ’n sjef in ’n droom kombuis. In die hoek van die kombuis lê bykans 2 000 bottels wyn en wag om gedrink te word.
Santie lyk vir ’n oomblik droomverlore. “Johan het hard gewerk vir dit wat ons gehad het. Hy was gereeld weg op sakereise, maar net so betrokke by ons wanneer hy in Suid-Afrika was,” vertel Santie. Omdat Johan sy eie onderneming bestuur het, kon hy op verlof gaan wanneer dit hom pas. Sy onthou hoe hy hulle altyd ná ’n sakereis op ’n vakansie sou neem. “Parys, Mauritius en Amerika het ons gereeld gesien.” Hul twee tienerseuns was in een van die beste privaatskole in die land en het graag saam met hul ouers die wêreld verken. Santie moes nooit ’n vinger lig om kos op die tafel te sit nie. “Danté was ons opgeleide sjef en kon enigiets onder die son maak.”
Santie onthou die gewraakte dag soos gister. “Johan het by die huis gekom en was nie soos elke ander middag vrolik nie. Hy het bekommerd gelyk.” Hy het Santie meegedeel dat sy onderneming pas een van sy grootste kliënte verloor het. “Ek het nie dadelik die impak daarvan besef nie en het hom moed ingepraat. Hy was bang sy ander kliënte spring ook van die wa af wanneer hulle hiervan hoor.” Die sestig dae wat gevolg het, was een van die stresvolste tye in hulle lewe. Johan se kliënte het een na die ander vir hom die trekpas gegee. “Ek wou later nie meer die deur oopmaak wanneer hy by die huis kom nie, omdat ek te bang was om sy gesigsuitdrukking te sien.” Johan vertel hoe hy op sy beurt gevoel het Santie verstaan nie die erns van die situasie nie. “Sy was vrolik en het in haar oefenpakkie rondgeloop en partytjies gereël, terwyl ek gevoel het hoe die grond onder my begin meegee.”
Sy laat sak haar kop en sê hoe skaam sy kry om daaraan terug te dink. “’n Baie spesiale bak wat hy vir my in Egipte gekoop het, het hom teen die kop getref. Hy het inmekaar gesak en op die vloer gelê en huil. Dit was verskriklik,” sê Santie sag. Sy het daardie aand in ’n ander kamer gaan slaap en die seuns laat weet hulle moet eerder nog ’n nag by vriende slaap. Johan het vir ’n week nie die huis verlaat nie en ook nie sy foon geantwoord nie. Hy het ook in ’n ander kamer gaan slaap. Santie wou een aand by hom inkruip, maar hy het sy rug op haar gedraai. “Dit het gevoel of ek in my taak as man gefaal het,” sê Johan. Die dae wat verbygegaan het, is vir haar vaag en vir Johan ook. “Ek kan nie onthou wat ek alles gedoen het nie. Ek het die meeste van die tyd omgehuil,” sê sy. Johan onthou hoe hy een oggend oorkant haar by die ontbyttafel gesit het. “Santie het onversorg en ongelukkig gelyk. Ek het vir haar gevra wat ons kan eet en sy het gesê ek moet in die kaste kyk. Daar was niks oor nie, behalwe ’n botteltjie Marmite en ou brood.” Johan sê hy kan die gevoel wat hy daardie oggend gekry het moeilik in woorde beskryf. “Ek het gevoel of al my moed in my skoene sak. Ek het leeg gevoel, moedeloos en hulpeloos. Bang.” Vir Santie was dit verskriklik om haar man so broos te sien. “Hy was altyd die steunpilaar in ons huwelik.”
“Hy het verslons begin lyk en die plek was ’n gemors.” Santie het een nag wakker geword, alleen, en besef dit kan nie so aangaan nie. Sy het teruggedink aan die dae toe sy Johan vir die eerste keer ontmoet het. “Ek het op my knieë neergeval by Johan se bed en begin bid. Hy het vir my geskreeu om op te hou. Sy lyf het geruk soos hy huil.” Daardie nag het Johan en Santie ’n keerpunt bereik. “Ek het vir hom gesê ek het hom lief soos hy is en dat ons planne sal moet maak.”
Die egpaar het ’n berader begin sien wat hulle gehelp het om die seer te verwerk. Die seuns is by ’n staatskool ingeskryf en intussen het Santie se ouers hulle gehelp waar hulle kon. “Al my klere-rekeninge is gesluit.” Toe Santie een middag na skool vir die seuns ’n roomys wou koop en vir haar ma geld moes vra, het die kil gebeure haar opnuut soos ’n nat vis deur die gesig geklap. “Ons het niks gehad nie, behalwe ’n paar kledingstukke en een kar.” Sy het deur haar eie verwerking gegaan en was by tye baie kwaad vir Johan. En hy vir haar. “Ek het gevoel hy moes die skuld beter bestuur het. Die berader het my gehelp om te onthou dat Johan se intensies goed was.” Santie moes werk daaraan om Johan nie deur ander mense se oë te sien nie. “Vir baie was hy nou ’n mislukking. Ek het na ons kinders gekyk en teruggedink aan die liefde wat ek in die laaste twintig jaar van hierdie man ontvang het.” Sy het geweet hy is nie vir haar ’n mislukking nie. “En ons moes baie bid.”
“Ek het werk begin soek. Ek het vir twintig jaar nie gewerk nie,” onthou sy verslae. Santie het gelukkig na ses maande werk as ’n kleuterskoolonderwyseres gekry. “Die salaris was min, maar dit was iets. Ten minste kon ons vir my ouers ’n bydrae begin gee.” Haar en Johan se verhouding het op en af gegaan. Sommige dae het hulle nie gepraat nie en ander dae het hulle in mekaar se arms gehuil. Johan het by die huis gesit. “Hy het depressief geraak.”
Die Bothas staan vandag weer op hulle eie voete. “Ek weet dinge sal nie weer wees soos dit was nie. Tog ervaar ons nou ’n nuwe gevoel van geborgenheid. Ons gesin is nader aan mekaar. Dit wat ons nou het, kan geld nie beïnvloed nie.”
Volgens ’n huweliksterapeut, Kobus van der Merwe, is die volgende stappe belangrik om te volg wanneer jy en jou gesin op ’n finansiële krisis afstuur of reeds in een is:
2. Die finansiële krisis is nie jou huwelik nie. Om die finansies reg te kry, gaan nie jou huwelik regkry nie.
6. Moenie mekaar probeer red of troos nie. Dit voel baie onvervullend as jy ’n bekommernis in jou hart het en die ander een jou vertel om beter te voel. Wees net ’n oor en hoor jou maat se bekommernisse.