Een en Twintigste Sondag van Koninkrykstyd - Missio
Een en Twintigste Sondag van Koninkrykstyd
In die sleutelteks roep die melaatse Jesus se Naam aan: "Jesus, Here, ontferm U oor ons." Daarna was hulle lewe nie meer dieselfde nie. Psalm 66 getuig van die ontsagwekkende dinge wat in God se Naam gebeur.
Die liturgie plaas die fokus op die transformatiewe krag van God se teenwoordigheid in die lewe van die gemeente. Die jong Timoteus se "oorgeërfde" geloof (2 Tim 3:5) vorm die basis vir Paulus se appèl dat hy sy roeping tot diens aan die evangelie opnuut ernstig moet opneem.
'n Brief aan die ballinge
Die goeie soldaat van Christus
2 Jy dan, my seun, wees sterk deur die genade wat ons in Christus Jesus het. 2Wat jy my voor baie getuies hoor verkondig het, moet jy toevertrou aan betroubare manne wat bekwaam sal wees om dit ook aan ander te leer.
3Dra jou deel van die ontberings soos 'n goeie soldaat van Christus Jesus. 4'n Soldaat in aktiewe diens wat sy bevelvoerder tevrede wil stel, bemoei hom nie met die dinge van die gewone lewe nie. 5'n Atleet wat aan 'n wedstryd deelneem, kan die prys wen slegs as hy volgens die reëls meeding. 6Die boer wat die harde werk doen, behoort eerste 'n deel van die oes te kry. 7Dink na oor wat ek sê; die Here sal jou insig gee om alles te verstaan.
Aanvangslied: Lied 251 "Salig die wat arm voor God is vs 1,2,3"
Aanvangswoord: (Psalm 66)
Psalm 66 "Juig almal op die aarde vs 1,3,4" en/of
Verootmoediging: Wet Miga 6:6-9
Alternatiewelik kan Eksodus 20:1-17 gebruik word
Skuldbelydenis: (Flam 207 as gebed)
Genadeverkondiging: Miga 7:18-19
Danksegging: na vergifnis Lied 241 "Troue Here van my lewe 1,3"
Riglyn om te lewe: (2 Timoteus 2)
hulle moet sing tot eer van u Naam. (Psalm 66)
Genade, barmhartigheid en vrede van God die Vader en Christus Jesus ons Here! (2 Timoteus 1)
Lied Psalm 66 "Juig almal op die aarde vs 1,3,4" en/of
Die tema in die fokusteks is dankbaarheid wat veral tot uiting kom in die dien van die Here deur navolging. Kom ons gebruik die Wet (hier Miga 6) as meet instrument om ons dankbaarheid teenoor die Here vir Sy guns en genade te toets…
(Flam 207 as gebed)
Dankseggingna vergifnis: Lied 241 "Troue Here van my lewe 1,3"
8Onthou altyd dat Jesus Christus, 'n nakomeling van Dawid, uit die dood opgewek is. Dit is die evangelie…
15Lê jou daarop toe om jou tot beskikking van God te stel as 'n arbeider wat die goedkeuring van God wegdra, 'n arbeider wat hom vir sy werk nie hoef te skaam nie, wat die woord van die waarheid suiwer verkondig.
(2 Timoteus 2)
Flam 15 "Kom Ons Loof En Dank Nou Die Heer"
1. Kom ons loof en dank nou die Heer!
Vir al Sy liefde ons bewys ons lewens deur.
Kom ons sing nou saam,
Kom ons prys Sy Naam,
gee jou hart aan Hom en Hy sal ware vrede gee;
gee jou hart aan Hom en Hy sal ware vrede gee!
(RUBRIEK: Nuwe Gemeentesang – Lof / Toewyding)
daarom gee ek U my stem;
Daarom juig ek saam met snaar en instrumente,
daarom sing ek –
2. Here, uit U hande,
kom net wat mooi is en heilig is vir my.
Here, U genade,
Here, netnou het ons nog gejaag om betyds hier te wees.
Ons gedagtes is vol van ons eie dinge:
bekommernisse, opgewondenheid, ervarings, gedagtes.
Ons wil nou rustig wees, sodat ons U kan hoor.
Dankie vir u Woord, wat nooit leeg na U toe terugkeer nie.
(Uit Preekstudie oor Lukas 17:11-19 (14 Oktober 2006) by leesrooster.org.za)
Betrek die kinders deur 'n dramatiese vertelling van Lukas 17:11-19. Twaalf (of minder) kinders word benodig vir die rolle van Jesus, die melaatses en die verteller.
Jesus en die verteller wag in die liturgiese ruimte. Die tien melaatses kom stadig van agter na die liturgiese ruimte. Die eerste persoon lui 'n klok en almal roep uit: "Onrein." Wanneer hulle die liturgiese ruimte betree, hou hulle op met roep.
Verteller: Dra vers 11-13 voor.
Jesus: Gaan wys julle vir die priesters.
(Die melaatses draai om en begin om stadig terug na agter te stap.)
Verteller: Op pad daarheen het hulle gesond geword.
Die melaatses spring op en af en roep uit: "Ons is skoon! Ons is gesond!" en gaan huppelend verder die paadjie af.
Verteller: Dra vers 15-16a voor.
(Een melaatse draai terug na die liturgiese ruimte en gaan kniel voor Jesus terwyl hy aanhoudend dankie sê.)
Verteller: Hierdie man was 'n Samaritaan.
Jesus: Dra vers 17-19 voor.
E.T., die "Extra Terrestrial," moet seker die bekendste besoeker uit die buitenste ruim in die rolprentwêreld wees. Dié rolprent van Steven Spielberg dateer uit 1982 en het al baie mense diep aangeraak.
'n Groep alien-plantkundiges uit die buitenste ruimte vlug inderhaas en vergeet een van hulle groep, E.T., in die proses. Die 10-jarige Elliot se pad kruis met E.T. en daar ontstaan 'n merkwaardige band tussen die twee. Nie almal is baie vriendelik teenoor die alien nie. Die veiligheidsmagte bly op sy spoor. Dit kos E.T. en Elliot byna hulle lewens. Uiteindelik slaag Elliot daarin om E.T. weer op pad huis toe te plaas.
Wat leer mens uit die fliek oor vreemdelinge?
Ons leef natuurlikerwys in grense en gemaksones. Elliot weet dadelik E.T. is 'n vreemdeling. Tog is hy besonder sensitief vir die feit dat E.T. nie hierdie wêreld ken nie, en iemand nodig het om dit vir hom te ontsluit. Op hierdie manier kry E.T. dit reg om in die vreemde omgewing te oorleef.
E.T. trek hom nie terug in 'n dop nie. Hy is oop vir nuwe ervarings, hy leer gretig, en hy laat toe dat die nuwe wêreld hom verras.
Hy doen moeite om die taal van sy nuwe omgewing aan te leer. Dit help hom om te snap hoe die wêreld inmekaar steek. "E.T. phone home" is dalk die mees bekende geradbraakte Engelse sinnetjie op die silwerdoek.
E.T. verryk die wêreld waarin hy 'n gas is. Die ander ontdek sy kreatiewe eienskappe. Sy vingerpunt kan verlig raak, hy kan plante laat herlewe, hy bring genesing.
Kultuurgrense word heilsaam oorbrug waar mense regtig vir mekaar omgee, mekaar waardeer, en mekaar vind.
"Hierdie man was 'n Samaritaan"
In ons teks reis Jesus na Jerusalem, al op die grens tussen die provinsies van Galilea en Samaria. Hy loop tien melaatse mans raak, wat Hom hardop smeek: "Jesus, Here, ontferm U oor ons!"
Jesus reageer op hulle nood, en stuur hulle om hulself aan die priesters te gaan wys. Volgens die Ou Testament moes mense wat van melaatsheid genees geraak het hulle aan die priester gaan wys, sodat die genesing bevestig kon word. Met sy opdrag sê Jesus dat hulle genees gaan word. Presies dit gebeur wanneer hulle op pad na die priesters gesond word.
Een van die mans draai om en prys God hardop toe hy agterkom hy is genees. Hy kom val voor die voete van Jesus neer en dank Hom vir die genesing.
Dan volg Lukas se mededeling: "Hierdie man was 'n Samaritaan."
Ons weet die Samaritane was mense wat deur die Jode verwerp is. Van die Samaritane het die Jode niks goeds verwag nie. Daar was eeue van ingegraveerde vyandskap tussen Jood en Samaritaan. Vandaar die verrassende klimaks: die man wat reg optree en dank en eer aan God toebring, was 'n Samaritaan.
'n Alien wys die pad
Dit het die dissipels en eerste hoorders en lesers ongetwyfeld verras. Dit verras ons ook steeds vandag – dat Jesus se genade en genesing ook daar is vir diegene buite die kerk, die randfigure die uitlanders.
Nog meer verrassend is dat dit juis "hierdie vreemdeling" (1933-vertaling) is wat reg reageer; hy is die een wat omdraai, God hardop prys, Jesus aanbid en Hom bedank! Die teks spreek die kerk en gelowiges aan. Die ironie is dat die Samaritaan, die een wat volgens kerkgeleerdes God verkeerdelik aanbid het, op berg Gerisim en nie in Sion nie, juis dié persoon is wat God prys en Jesus aanbid. Die vreemdeling, eintlik "alien", is die een wat nie alleen genees word nie maar wat ook wys hoe 'n getroue volgeling moet.
Ons lewe volgens klasse en grense. Ons dink diep binne ons dat waardelose persone, soos die slaaf en melaatses in Lukas 17 – straatmense, bedelaars of vreemdelinge, persone is wat nie binne ons klas pas nie – anders is as ons en dan trek ons grense om ons. So is daar grense gespan tussen die melaatses en die samelewing (ons). Hulle moet op 'n afstand bly, hulle is onrein en sal ons besmet.
Hierdie verhaal verwyder die grense – die melaatse kom terug en val voor Jesus neer, te midde van die andere, deel van die gemeenskap nie meer op 'n afstand nie. En die Samaritaan prys God en aanbid Jesus – weg is die religieuse grense van aanbidding wat getrek is (die berg Sion of die berg Gerisim). Die persoon om te aanbid is Jesus. Die genesing herinner dat elke persoon, hoe gering of hoe vreemd ons ook al die persoon mag ag, vir God waardig is, deel is van die koninkryk.
Dit is ironies dat dit juis iemand wat ons as vreemdeling beskou en hanteer, kerkmense kom wys hoe afhanklik ons van God is. Dit is 'n "alien" wat Lukas se hoorders, maar ook vir ons, herinner dat die lewe 'n gawe is. Elke faset van die lewe is 'n gawe. Ons vryheid, ons gesondheid, ons vermoë om te stap en te praat en te werk – fasette wat ons as vanselfsprekend aanvaar. Die teks herinner ons aan ons inherente broosheid en absolute afhanklikheid van God. Die lewe is 'n gawe!
En vir geskenke moet ons "dankie sê". Voortdurend, sonder ophou, hardop. Ons moet leef met 'n gesindheid, 'n ingesteldheid van dank. Ons moet God prys en Christus aanbid.
"Was daar nie tien nie?"
Jesus se drie retoriese vrae tref mens diep. Die eerste retoriese vraag is: "Was daar nie tien wat gesond gemaak is nie?" Dit herinner aan die omvang van Jesus se genade en gesag. Dan die tweede vraag: "Waar is die ander nege dan?" Dis 'n vraag wat ons direk konfronteer. Is ons ook afwesig by danksegging?
En dan die derde vraag: "Is daar niemand anders wat omgedraai het om God die eer te gee behalwe hierdie vreemdeling nie?" Die vraag spreek die tradisionele kerk aan, om nie te vra wanneer die koninkryk van God kom nie, maar om te besef, in te sien, die koninkryk van God is hier by julle. Dit word deur vreemdelinge uitgewys (Luk 17: 20 – 22).
"Sien" is belangrik
Die tema van "sien" speel 'n belangrike rol in die teks. Eers sien Jesus die melaatses en Hy reageer op hulle noodkreet. Dan sien die een melaatse hy is genees en hy reageer deur omdraai, lofprysing en danksegging.
Die vraag aan ons is: Wat sien ons en hoe reageer ons? Sien ons andere se nood raak soos Jesus? Hoe reageer ons daarop?
Tweedens, sien ons dat ons lewe, ons gesondheid 'n gawe van God is? Hoe reageer ons daarop? Reageer ons hardop met lofprysing, aanbidding en danksegging? (vgl die verhaal van die barmhartige Samaritaan waar almal sien, maar slegs die Samaritaan reageer, Luk 10:31-33. Ook Luk 10:23-24 waar Jesus aan sy dissipels sê: "geseënd is die oë wat sien wat julle sien").
Die gesag van Christus
Die verhaal toon ook duidelik die outoriteit van Christus, sy mag en gesag. Die tema is duidelik vanaf Lukas 1 dat Christus die barmhartigheid van God kom openbaar het. Dit is verrassend nie slegs vir die Jode nie, maar ook vir vreemdelinge. Dit is die koms van die koninkryk van God. Die ironie is dat vreemdelinge dit sien, erken en met danksegging daarop reageer. Kerkmense raak óf woedend (Luk 4:28) óf sien nie die koninkryk van God is by hulle nie. Die tragedie, die waarskuwing is dat daar "sal dae kom wanneer julle daarna sal verlang om net een van die dae die Seun van die mens te sien, maar julle sal dit nie sien nie" (Luk 17:22).
Die verrassende genesingswonder word in ons teks uiteindelik oorskadu deur die dankbare toewyding van die Samaritaan. Dit is een ding om 'n genesingswonder uit Jesus se hand te ontvang. Maar genesing is tydelik en relatief, dit gaan verby. Uiteindelik sou daar 'n siekte of insident opdaag wat al die geneesdes weer sou laat sterf.
Geloof egter red. Geloof is die verstomming oor God se genade wat mens met leë hande na Jesus toe laat draai, en juig oor die verlossing wat jy ontvang het. Op hierdie manier beleef die Samaritaan verlossing.
Merkwaardig dat die kleine Elliot – skaars tien jaar oud – in staat is om E.T. as 'n "medemens" raak te sien, hom te omhels en sy veiligheid probeer verseker. Dit is dalk juis in hierdie opsig dat ons almal weer soos kindertjies moet word. Ons kan baie by Elliot en E.T. leer.
Kom ons leer ook by die Samaritaanse "alien" in ons teks hoe om 'n dankbare dissipellewe te lei. 'n Lewe van geloof. En kom ons leer oor alle moontlike grense uit te reik en lief te hê – soos Jesus ons geleer het.
G: Ek glo in Jesus Christus, die eniggebore Seun van God die Vader
G: In die Naam van Jesus sal elkeen wat in die hemel/ en op die aarde/ en onder die aarde is,/ die knie buig,/ en elke tong sal erken: Jesus Christus is die Here!