LitNet Akademies: Zaan Bester gesels met Tobie van Dyk - Zaan Bester | LitNet
Zaan Bester, Tobie van Dyk2012-09-03
Is eerstejaarstudente nie maar voldoende voorbereid vir die talige eise wanneer hulle by 'n universiteit inskryf nie? Nee, ongelukkig nie. Een van die belangrikste redes hiervoor is dat die skoolkurrikulum deur drie ingrypende veranderinge gegaan het sedert 1994; let wel, nie alles daarvan is sleg nie. Dit verg telkens vernuwende en kreatiewe denke en implementeringsaksies, waarvoor onderwysers nie altyd die tyd het, of oor die nodige kundigheid beskik nie. Voorts kry onderwysers oor die algemeen nie noodwendig die nodige steun van die Nasionale Departement van Onderwys om hierdie veranderinge te internaliseer en uiteindelik te implementeer nie.
Hoekom is dit nodig vir studente wat op skool goed in tale gevaar het om kursusse in akademiese geletterdheid te volg – dit wil sê hoekom moet álle studente die kursusse volg en nie net "swakker" studente nie? Ons moet net vir 'n oomblik terugstaan en weer gaan dink aan wat die taalkurrikulum op skool van leerders vereis. Dit sluit onder andere blootstelling aan die letterkunde en kreatiewe skryfwerk in. Dit sluit egter ook aspekte van grammatika en meer gestruktureerde skryfwerk in. Die punt is uiteindelik dat akademiese geletterdheid eintlik in alle vakke ontwikkel word en nie nét in die taalvakke nie. Graad 12-leerders wat byvoorbeeld 'n taak vir die vak ekonomiese en bestuurswetenskappe moet voltooi, gaan tog ook van syfers in die vorm van tabelle in hulle taak gebruik maak, of dalk van 'n grafiek. Dieselfde leerders moet miskien ook gaan ondersoek instel na maatskaplike kwessies wat 'n invloed op ekonomiese welstand uitoefen en wat tegnies gesien weer deel uitmaak van die vak sosiale wetenskappe. Hierdie inligting moet alles saamgevoeg en geïnternaliseer word, sodat daar met 'n sinvolle antwoord vorendag gekom kan word. Die leerders gebruik taal deurlopend vir die ontleding van die opdrag, die inwin van inligting (selfs wanneer hulle soektogte in 'n biblioteek of op die internet moet gaan doen), die organisasie en verwerking daarvan, en uiteindelik die konstruksie van 'n antwoord. Akademiese geletterdheid sluit dus meer in as net taal.
Lyk die kursusse in akademiese geletterdheid dieselfde in die verskillende fakulteite waar dit aangebied word? Met ander woorde, is dit 'n generiese kursus, of word dit aangepas vir die verskillende fakulteite? Dit hang af van instelling tot instelling. Die uitdaging is om 'n balans te vind tussen die teoretiese ideaal en dit wat prakties uitvoerbaar is. Aan die een kant word die argument gevoer dat ons moet nadink oor skaalbesparings. Kan ons dit byvoorbeeld bekostig om doelgroepspesifieke kursusse vir min studente te ontwikkel? Aan die ander kant weet ons ook dat kennis gesitueerd is en dat ons juis op spesifieke kontekste moet fokus en funksioneel te werk moet gaan met dit wat ons met studente wil bereik. Na my oordeel is 'n generiese onderbou in sillabusse goed, maar waar dit by spesifieke uitkomste kom, moet daar 'n meer gefokuste benadering gevolg word, en op kreatiewe wyses kan daar met die kwessie van skaalbesparings omgegaan word. Ek wil dit egter weer beklemtoon dat samewerking met die vakspesialiste werklik van belang is, en dit is meermale juis die uitdaging.
As studente die waarde van die kursus besef, hoekom is hulle dan nie gretig om dit te volg nie? Dit is interessant om te let op hoe studente se persepsies en houdings teenoor hierdie tipe kursusse met verloop van tyd verander. Ek snap dit dat 'n nuweling-eerstejaarstudent nie gelukkig daarmee is om 'n akademiesegeletterdheidsmodule of 'n taalmodule te volg wanneer hy/sy by 'n universiteit aankom nie – hy/sy is dan nou immers hier om 'n ingenieur te word, of 'n dokter, of 'n prokureur. Ons laat kursusse formeel ná die eerste semester, én na die tweede semester, evalueer deur die amptelike studenteterugvoerstelsels van die betrokke universiteit. As 'n mens hierdie data bekyk, kan jy duidelik sien hoe studente, soos die jaar vorder en die skroewe by wyse van spreke in die inhoudsvakke aangedraai word, meer positief oor dié tipe modules begin raak, omdat hulle die waarde daarvan insien, hetsy omdat dit geïntegreerd is of omdat daar duidelike ruimte vir oordrag van vaardighede is. As mens dan ook kyk na die antwoorde op die oop vrae (die kwalitatiewe deel van die studenteterugvoer), sien jy oorwegend positiewe reaksies, veral van die eerste na die tweede semester, met 'n duidelike swaai na die positiewe kant later in die jaar. 'n Besondere stukkie bevrediging lê daarin wanneer studente in hulle derde of vierde jaar 'n afspraak met jou maak en vra dat jy net weer vir hulle a of b moet verduidelik, want hulle onthou so vaagweg dat hulle iets in dié verband geleer het in die eerste jaar in een van ons modules, maar hulle het ongelukkig hulle studiemateriaal weggegooi.
Is dit 'n universiteit se taak om studente taalmatig voor te berei vir universiteitstudie, of is dit vaardighede waaroor studente reeds moet beskik wanneer hulle by 'n universiteit aankom? Dit is almal se verantwoordelikheid. Ongelukkig is daar die tendens dat die hoërskole vinger na die laerskole wys en universiteite wys weer vinger na die hoërskole oor die "swak produkte" wat ons kry, asof dit nie ménse is waarmee ons werk nie. Ja, die voorbereidheidsvlakke van studente is oor die algemeen nie toereikend vir akademiese sukses by 'n universiteit nie, maar juis daarom neem universiteite hierdie saak ernstig op en ag dit ook deel van hul verantwoordelikheid. Ek reken ook dat daar nie sommer maar net gesê kan word dat skole nie hul verantwoordelikheid ernstig opneem nie, want daar is ook konteks, byvoorbeeld 'n stelsel waar daar inhoude is wat hanteer moet word, omdat leerders daaroor eksamen skryf of omdat die kurrikulum dit so voorskryf. Ek sou egter graag groter samewerking met skole wou sien, en daar is talle uitstekende voorbeelde van sulke samewerking – en elke druppeltjie vul tog uiteindelik die emmer.