Demokrasie wat werkFoto: Davienjugunah.wordpress.com Die huidige woelinge in die ANC is belangrik genoeg om nougeset op die voet te volg. Wat ons tans in en om die ANC aanskou, is demokrasie wat werk – onvolkome, onvoldoende en morsig, maar tog. Winston Churchill, bekend vir sy pittige sêgoed, het op ŉ keer gesê demokrasie is die slegste van alle stelsels, “behalwe vir al die ander”. Wat hy bedoel het, is dat demokrasie ŉ klomp onbetwisbare nadele het, maar dat “al die ander” nog steeds aansienlik meer nadele het. Waar mense werk, word foute – soms willens en wetens – gemaak. Die voordeel van demokrasie is dat hy die vermoë tot self-korreksie het. Dit kan soms lank duur. Maar waar ŉ diktatuur (kyk maar na die ou Sowjetunie of Nazi-Duitsland) korrupsie onbepaald lank kan toesmeer, verseker die oop aard van ŉ demokratiese samelewing dat wantoestande vroeër of later oopgevlek word. Dis waar dat die demokrasie meer hekkies moet oorkom in heterogene samelewings soos ons sŉ. Dit geld des te meer waar jy ŉ beduidende persentasie mense het wie se kultuur nie deur die Westerse Verligtingsdenke gevorm is nie, of ŉ party soos die ANC waarvan die politieke kultuur grotendeels deur die Marxisme-Leninisme bepaal is. Maar dis hier waar die Grondwet inkom. Baie mense praat verkeerdelik minagtend oor die Grondwet. Hulle vra waar FW de Klerk se beloofde “wigte en teenwigte” is. Wel, as jy nie kan sien hoe die howe die uitvoerende mag kortvat nie, as jy nie agtergekom het hoe adv. Thuli Madonsela, die Openbare Beskermer, die ANC vreesloos voor die bors vasvat nie, as jy nie weet hoe die media die regering se skandale oopvlek nie, het jy dalk ŉ probleem. Die “wigte en teenwigte” werk moontlik nie perfek nie, maar hulle wérk. Die laaste tyd het ŉ nuwe ding kop uitgesteek. Tot my stomme verbasing moet ek erken dat ŉ deel van die ANC klaarblyklik tot die liberale demokrasie bekeer is. Sedert sy bewindsoorname wek pres. Jacob Zuma, oor wie die swaard van korrupsiebewerings toe al gehang het, die indruk dat hy veral twee dinge gedoen het. In die eerste plek het hy stelselmatig sy eie kornuite in sleutelposisies geplaas in sy eie poging om die staat te kaap. Die tweede was om die staat aan die hoogste bieër te koop aan te bied. As ŉ mens die laaste tyd se tekens reg lees, was daardie hoogste bieër die gebroeders Gupta, wat optree asof Suid-Afrika aan hulle behoort, asof húlle die kitaar slaan en die regering maar net hul bevele uitvoer. Alles dui nou daarop dat ŉ deel van die ANC hierteen in opstand kom. Die bewerings van senior mense, soos Vytjie Mentor en Mcebisi Jonas, dat die Guptas hulle ministersposte aangebied het, is – so lyk dit – maar die oortjies van die seekoei. ŉ Klomp invloedryke ANC-leiers, met inbegrip van adj.pres. Cyril Ramaphosa en Gwede Mantashe, die party se magtige sekretaris-generaal, het hulle agter Mentor en Jonas geskaar. Die nuwe hoofsweep van die ANC in die parlement, Jackson Mthembu, het vandeesweek selfs by implikasie erken dat sy party “ŉ grap vir die nasie” is. ŉ Groep MK-veterane, onder wie genl. Siphiwe Nyanda, het in ŉ memorandum hul kommer oor die “staatskaping” uitgespreek en ŉ beroep op die ANC gedoen om ŉ spesiale konferensie te hou om die saak te bespreek. Die drie dinkskrums wat die party se intellektuele elite bevat, die Oliver & Adelaide Tambo-Stigting, die Nelson Mandela-Stigting en die Ahmed Kathdrada-Stigting, het reguit gesê die ANC het weggedryf van die ideale wat sy stigters gehad het. In City Press kla Mondli Makhanya die ANC aan dat hy toegelaat het dat iemand met Zuma se “uitgeputte morele karakter” president word en dit bly – terwyl die mense gewéét het hy is só. Die stemme wat hier aangehaal word, is nie sommer hier-jy-lede van die ANC nie. Hulle is invloedryk. Hul stemme dra aansienlike gewig. Voeg daarby dat die ondersoek na “staatskaping” nou in die hande van ŉ Zuma-kritikus, Gwede Mantashe, is en dit word steeds duideliker die stutte wat Zuma in die president se stoel hou, val die een ná die ander weg. Dis sekerlik gevaarlik om so iets te voorspel, maar (laat ŉ mens dit baie versigtig stel) daar is ŉ kans dat Zuma binne afsienbare tyd (dalk voor die einde van die jaar?) gedwing kan word om af te tree. As dit gebeur – en dis ŉ baie groot ás – sal die ANC dit doen op ŉ manier wat nie alte vernederend voorkom nie. Zuma kan byvoorbeeld gedwing word om ŉ verklaring uit te reik dat sy gesondheid sodanig agteruit gegaan het dat hy nie meer dié veeleisende pos kan vervul nie. En dan trek hy hom, met die seën van die hele nasie, na Nkandla terug, waar hy sy lewe verder in weelde kan slyt. Sou dit gebeur, is dit ook die demokrasie wat werk. Zuma se politieke en morele kapitaal begin opraak deur middel van ŉ kombinasie van die media wat sy skandes openbaar maak, die howe wat sy bedenklike karakter al twee keer oopgevlek het, die Openbare Beskermer wat nie doekies omdraai nie, die parlementêre opposisie, wat soos ŉ trop honde elke keer na sy hakskene hap en les bes, nou ook ŉ deel van die ANC, wat blykbaar nie meer die skande van Zuma se oneerlikheid kan verdra nie. Soms is die demokrasie traag, ondoeltreffend en morsig, maar uiteindelik sal daar genoeg “wigte en teenwigte” om hom wees, al is dit ook hoe onvolkome, wat min of meer sal werk. Dis in elk geval minder sleg as enige ander stelsel. Daarom is dit ons almal se plig om die Grondwet in stand te hou. Om behoorlik toe te sien dat Zuma, Ramaphosa, Mantashe of wie ook al, nie ons vryheid wegneem nie. Die Ierse filosoof John Philpott Curran het ŉ onsterflike waarheid kwytgeraak: “The price of freedom is eternal vigilance.” Dit geld ook vir die moderne Suid-Afrika. Mense soos Ramaphosa en Mantashe kan dalk minder erg wees as Zuma, maar ook húlle moet deurgaans, elke dag, met arendsoë dopgehou word. Dít is die demokrasie wat werk.