PressReader - Landbou Vee: 2015-10-12 - Suk­ses met stel­sel duur voort
Suk­ses met stel­sel duur voort
Se­dert hul stel­sel twee jaar ge­le­de in Land­bou­week­blad be­kend ge­stel is, het die Wes­sels-eg­paar van Vre­de al dui­sen­de na­vrae daar­oor ge­had en vroe­ër van­jaar ’n boe­re­dag aan­ge­bied wat deur 365 men­se by­ge­woon is.
Landbou Vee - 2015-10-12 - Voeding - NA­VRAE: Mnr. Ma­nie Wes­sels, sel 083 284 7470 of e-pos: kwes­sels@vo­da­mail.co.za.
Dr. Karin en mnr. Ma­nie Wes­sels be­dryf ’n in­ten­sie­we lamstelsel met Dor­mer-ska­pe op hul plaas Mam­re tus­sen Vre­de en Frank­fort in die Noord­oos-Vry­staat. Die pro­duk­sie­stel­sel op Mam­re word ske­ma­ties in die SKETS op bl. 22 aan­ge­dui. Die fi­nan­si­ë­le uit­een­set­ting is in die TA­BEL .
Ka­ren sê grond is duur en moet pro­duk­tief be­nut word. Net so is ar­beid duur en pro­duk­sie­kos­te hoog. Weens hier­die druk moet ’n skaap­boer pro­beer om meer ooie per hek­taar aan te hou, die speen­per­sen­ta­sie te ver­meer­der met ’n ver­snel­de lamstelsel, pro­duk­tie­wer op ’n klei­ner stuk­kie grond te boer en ’n sa­ke­be­na­de­ring te volg. Sy meen die dae van ’n t­waalf- maan­de­lam­stel­sel is ver­by. Sy be­dryf ’n agt­maan­de­stel­sel, wat ak­ku­ra­te be­stuur verg. Hul­le kry jaar­liks 60% meer­lin­ge, wat uit 20% drie­lin­ge en 40% twee­lin­ge be­staan.
Die ooie is in agt groe­pe van 24 ooie elk in­ge­deel. El­ke maand lam ’n groep ooie. Om­dat hul­le in ’n stel­sel van agt maan­de is, lam die eer­ste groep weer in die ne­gen­de maand. Dus kan hul­le el­ke maand lam­mers ver­koop, wat vir goeie kon­tant­vloei sorg.
Die he­le skaap­boer­de­ry is op 100 ha van die plaas, maar die kam­pies waar die ooie vir dek­king en lam voor­be­rei word, lam­hok­ke, kam­pe vir ooie met een en twee maan­de oue lam­mers, voer­kraal en slaap­plek is op 10 ha. Die ooie wat vir sin­chro­ni­sa­sie voor­be­rei word, as­ook die ooie met lam­mers bly die he­le tyd in die kam­pies op die werf. Die drag­ti­ge ooie, die ooie wat lam­mers ge­speen het en die jong ooi­tjies wat uit­groei, gaan wei el­ke dag langs die spruit en in die ran­te, maar hul­le slaap ook saans by die huis, waar hul­le ’n lek kry.
Sy het net twee wer­kers.
Karin se stel­sel werk as volg: Voor­be­rei­ding van ooie. Die pro­jek be­gin vier we­ke voor spons (sin­chro­ni­sa­sie). Die lam­mers is dan reeds ge­speen, die ooie droog op en word ge­voer om by die ramme te kom. Al­le be­lang­ri­ke in­en­tings en do­se­rings word ge­doen aan die hand van die Fa­ma­cha-stel­sel. Die ska­pe word ge­skeer. Voor­be­rei­ding van ramme. Die ramme word jaar­liks vir vrug­baar­heid ge­toets en hul po­te, tes­ti­kels, tan­de en kon­di­sie on­der­soek. Die Fa­ma­cha­toets word ge­doen. Net die die­re wat met wurms be­smet is, word ge­do­seer. El­ke ses maan­de kry die ramme ’n in­en­ting teen bloed­nier, pas­teu­rel­la en Cory­ne- bak­te­rieë. Die ska­pe word jaar­liks teen bloutong in­ge­ënt en die jong ramme word op drie maan­de een­ma­lig vir ge­slag­siek­tes ge­spuit. Spons die ooie. Die he­le lamstelsel draai om dié ak­ti­wi­teit. Dit ver­oor­saak dat die ooie al­mal bin­ne drie tot vyf dae lam. Dit is hoe­kom lam­hok­kies met hier­die pro­ses so ge­rief­lik is. Pleks van spon­sies kan CIDR-toe­stel­le ook ge­bruik word. Dit is ’ n har­de
T-vor­mi­ge plas­tiek­toe­stel. Die ooie bly steeds in die klein kam­pies so­dat hul­le ge­mo­ni­teer en die voe­dings­vlak op­ti­maal ge­hou kan word. Ont­trek die spon­se. Die spon­se word ná 14 dae uit­ge­haal. Dan word die ooie DMS (drag­ti­ge­mer­rie­se­rum) in­ge­spuit om die ooie be­ter op hit­te te bring. Dit ver­oor­saak ’n gro­ter per­sen­ta­sie meer­lin­ge by vrug­ba­re ooie. As die spons van­self uit­ge­val het, moe­nie DMS toe­dien nie, maar ver­skuif die ooi na die vol­gen­de groep wat nog ge­spons moet word. Sit ramme by. So­wat 36 uur na­dat die spon­se uit­ge­haal is, word die ramme by die ooie ge­sit. Karin hand­haaf een ram vir vyf tot agt ooie. Sy ge­bruik twee stel­le ramme om­dat hul­le el­ke maand werk. Die ramme bly vir 24 uur by die ooie en word dan uit­ge­haal. Skan­deer. Dis be­lang­rik om die ooie so­wat 56 dae la­ter te skan­deer om dié wat nie drag­tig is nie, so gou moont­lik uit te haal. Hul­le kry net een kans om oor te slaan en word dan uit­ge­skot. Be­rei die ooie voor vir lam. Die ooie word ses we­ke voor lam uit die groot trop ge­haal en in ’n klein kam­pie by die huis ge­hou. Daar word hul­le op lam­hok­kie­kor­rels (vol­voer­rant­soen) aan­ge­pas om e­ni­ge voe­ding­pro­ble­me te voor­kom. Die ooie word dan ing­eent en vir wurms ge­do­seer; ver­al vir neus­wurm om te ver­se­ker ’n ooi kan haar lam goed ruik na­dat sy ge­lam het. Be­gin lam. Al die ooie lam bin­ne drie tot vyf dae in lam­hok­kies op den­ne­hout­saag­sels in ’n skuur. Voor­dat die ooie in­gaan, word die hok­ke ont­smet met ’n mid­del wat vei­lig vir die lam­mer­tjies is. Daar word hul­le kalm, stil en rus­tig ge­hou. In dié tyd is mak­si­mum toe­sig no­dig, maar die mi­ni­mum in­men­ging. Uit­haal van die ooie uit die lam­hok­ke. Die ooie bly se­we tot tien dae lank in die lam­hok­kies en gaan dan met hul lam­mers na klein kam­pies. Die ooie met en­ke­lin­ge word eer­ste uit­ge­haal. Al Karin se ooie met een- en twee­lin­ge is saam in ’n kamp en die ooie met drie- en vier­lin­ge loop saam in ’n an­der kamp. Net twee ooie word op ’n slag na ’n kam­pie ge­neem om se­ker te maak elk­een kry haar lam of lam­mers weer mak­lik. Lam­mers. Die lam­mers kry kruip-
voe­ding in kruip­hok­ke waar die ooie nie toe­gang tot hul voer het nie. Die lam­mers word ná vier we­ke die eer­ste keer teen lint­wurms be­han­del en vi­ta­mien A en spoor­e­le­men­te ge­spuit. Op agt we­ke word hul­le vir pas­teu­rel­la, bloed­nier en Cory­ne- bak­te­ri­umin­fek­sie in­ge­spuit. Dan word hul­le ge­speen. Hul­le weeg dan ge­mid­deld 25 kg (drie­lin­ge weeg 18 kg tot 22 kg). Van­af die se­wen­de week kry die ooie nie meer aan­vul­len­de voer nie om hul­le te help om op te droog. Die ooie se pro­gram be­gin dan weer van voor af en hul spons­da­tum word be­paal. Die lam­mers gaan na die voer­kraal waar hul­le op 12 we­ke weer die ge­bruik­li­ke be­han­de­lings kry. Hul­le word ge­reeld ge­weeg om hul­le teen die ge­skik­te ge­wig van 50 kg tot 60 kg te be­mark.
kon­tant­vloei kor­rek be­stuur word, weet die boer pre­sies hoe­veel geld hy in e­ni­ge s­ta­di­um no­dig gaan hê om die pro­gram reg te laat werk. Dit is so­dat sy geld­sa­ke nie deur­me­kaar raak tus­sen in­kom­ste, be­gro­ting en kon­tant­vloei nie. Koe­toe be­plan twee jaar voor­uit.
– C­HARL VAN ROOY­EN
NA­VRAE: Mnr. Koe­toe Bo­tha, sel 083 326 6698; e-pos: koe­toe@tar­l­ton­ne­w­hol­land. co.za.
Só lyk mnr. Koe­toe Bo­tha se lam­hok­stel­sel. Hy kom met min hulp oor die weg om­dat dit doel­ma­tig be­plan is.