Meqoqo, Re Phura Leshoetla|January 28, 2013 8:04 am
Ka Mohau Serabele
Matsatsing a morao tjena tlhokahalo ea mesebetsi e bonahala e le bothata bo jeleng setsi haholo ka hare ho sechaba sa Basotho.
Hangata re bona baithuti ba tsoang likolong tse phahameng joalo ka lijunifesithing ba itsamaela literateng ba tšoere mekhoepha ea mangolohali a thuto feela ba se na mesebetsi.
Bothata bona ke bona bo ileng ba qholotsa Monghali Thabo Lepheane le bo-mphato oa hae ho theha mokhatlo o ka thusang ho inola bacha tsietsing ea tlhokahalo ea mesebetsi.
Mokhatlo ona o bitsoa Lesotho Youth Empowerment Forum, ’me kajeno re phura leshoetla le mothehi ebile e le moeta-pele oa mokhatlo ona Monghali Thabo Lepheane.
Mosotho: A k’u re hopotse hore na ha na mokhatlo ona oa heno o ile oa thehoa neng le hona ka sepheo sefeng?
TL: Mokhatlo ona o ne o thehoe ka la 26 Hlakola 2012. E ne e le ka sepheo sa ho loantša tlhokahalo ea mesebetsi le bofuma, haholo ka hare ho batho ba bacha. Re boetse hape re mokhatlo o reretsoeng ho sheba liqholotso tsohle tseo bacha ka hare ho naha ea Lesotho ba lebaneng le tsona. Mona re bua ka litaba tse kang HIV le AIDS esita le tšebeliso empe ea lithethefatsi.
Mosotho: Ke hobaneng ha mokhatlo oa heno o sekametse tabeng ea bacha le tlhokahalo ea mesebetsi?
TL: Ke hobane re ile ra ithuta hore boholo ba batho ba bacha ka hare ho naha ena ea habo rona ehlile ba hloka mesebetsi e le kannete. Boholo ba bacha Lesotho mona ha ba atlehe ho feta lithuto tsa bona kapa ho li phethela ka katleho. Hape ho lula ho e-na le batho ba sieang sekolo ka lehare e le ka mabaka a mangata a fapakaneng. Taba ena e etsa hore bacha ba sa khonang ho phethela lithuto tsa bona, ba tobane le bothata ba ho hloka mesebetsi.
Bacha ba bang bona ke ba ileng ba atleha ho kena likolo hofihlela ba fumana mangolo a thuto e phahameng feela joale ba thulana le bothata ba ho hloka mesebetsi. Ntho eo re e hlokomelang ke hore likolo tsa thuto e phahameng li hlahisa baithuti ba bangata haholo selemo le selemo, empa tsietsi ke hore ha se baithuti bao kaofela ba atlehang ho fumana mesebetsi. Ke tsona litaba tsena tseo re shebaneng le tsona ka ho otloloha.
Tsietsi ena ea tlhokahalo ea mesebetsi e kholo haholo, ’me e etsa hore re ipotse hore na mocha enoa oa Mosotho ea ntseng a nyolosa a theosa ka mangolo a thuto feela a sa thole mosebtsi na o tla fella kae ka bophelo.
Ke mona moo o fumanang ba bang ba se ba fetohile makhoba a tai le lithethefatsi. Athe ba bang bona ba qetella ba se ba bile ba iphethola liotsoa, ha ba bang bona ba oela kotsing ea thekisetsano ea batho e le hobane ba re ba leka matsapa a ho itšoasolla tlokotsing ea ho lula hae ho se mosebetsi.
Mosotho: Mokhatlo oa heno o thusana joang le bacha baa ho fenya bothata ba tlhokahalo ea mesebetsi?
TL: Mokhatlo oa heso o tumme ka hore ke mokhatlo oa bacha ba iketsetsang ka matsoho a bona. Seo re se etsang ke ho thusana le bacha ho tla ka maano le maqiti ao `moho re ka a sebelisang ho hlola bothata bona. Mohlala, re thusana le bona ho iqapela malepa a ho iketsetsa bophelo joaloka ho rua likolobe, likhoho le tse ling tse joalo.
Tebello ea rona ke hore mocha ka mong kapa ka boikopanyo le ba bang a tle ka leano la hae joale e be rona re le mokhatlo re mo fa tšehetso hore morero oo oa hae o atlehe. Tšehetso eo re fanang ka eona e ka ba ea lichelete kapa boeletsi e le thupelo ka mekhoa e nepahetseng ea ho tsamaisa khoebo. Taba-tabelo ea rona ke hore bacha bana ba iqapele likhoebo tse nyenyane, joale ebe mokhatlo oa rona o kenya letsoho le ho fana ka botšehetsi bo tla etsa hore likhoebo tse joalo li atlehe. Lichelete tseo re tšehetsanang ka tsona ke tseo bacha bao e leng litho tsa mokhatlo ona ba li ntšang selemo le selemo e le tsa seabo.
Mosotho: Mokhatlo oo o na le litho tse kae ka palo, ’me ke bacha ba mofuta ofeng? Na ke ba Maseru feela kapa le na le litho literekeng tse ling?
TL: Re na le bacha bao e leng litho ba 15 000. Ke bacha bohle ba oelang lilemong tsa molao tsa bocha e leng batho ba lilemo li katlaase ho 35. Ke bacha ka ho fapana ha bona ekaba ke ba kenang sekolo kapa ba sa kenang sekolo.
Bacha ba bang bao e leng litho tsa mokhatlo oa heso ke bao e leng baithuti ba seng ba phethetse lithuto tsa bona likolong tsa thuto e phahameng feela ba ntse ba lutse mahae ba e-s’o fumane mesebetsi.
Mosotho: U ile oa bolela hore le etsa mesebetsi e mengata ho leka ho thusa bacha ho itlhahisetsa mesebetsi. Ke mang ea le thusang kapa ho le tšehetsa ha le etsa mesebetsi eo?
TL: Re fumana tšehetso e matla ho tsoa makaleng a `muso, haholo la lichelete le lekala la bacha, lipapali le boithapollo. Lekala lena la bacha ke lona leo re ikarabellang ho lona hobane joale re batho ba bacha. Re boetse hape re hokahane le lekala la lichelete, ’me lona le re thusa haholo ka ho fa bacha ba mokhatlo lithupelo holim’a mekhoa ea ho tsamaisa khoebo.
Mosotho: A k’u fane ka mehlala ea likhoebo tse nyenyane tseo mokhatlo oa heno o seng o atlehile ho li qala ho sebelisana `moho le bacha.
TL: Re na le morero oa temo o moholo haholo Quthing motseng oa Mokanametsong. Re na le mosebetsi o joalo hape Ha Maama. Hape re na le khoebo e ntseng e hola ea leruo la likolobe seterekeng sa Thaba-Tseka. Re sekametse temong haholo hobane re hlokometse hore litho tsa mokhatlo li rata eona haholo.
Mosotho: Takatso ea lona ke hore mokhatlo oo o tle o fihlele lintho lifeng tse kholo?
TL: Toro ea rona ke ho bona mocha e mong le e mong oa Mosotho a khona ho iketsetsa. Re lakatsa ho bona litho tsa rona li khona ho itlhahisetsa mesebetsi. Re lakatsa ho tlosa bacha ba rona literateng.