Om ŉ jong Afrikaner te wees, is haas onmoontlikArgieffoto: Adéle Changuion Deur Daniel du Plessis Hierdie meningstuk handel oor ŉ probleem. Nee, nie ‘n nuwe probleem nie – dit is al immers ‘n paar dekades oud – maar dit het nou tyd geword om dit uit te spel: Dit is “onmoontlik” om ‘n jong Afrikaner in Suid-Afrika te wees. Die woord onmoontlik beteken dat iets baie moeilik is en jong Afrikaners se posisie is tans uiters moeilik. Hulle besef dit ook – in mindere of meerdere mate. Nou, goed, waarom die begrip “onmoontlik”? Waarom is dit moeilik om ŉ jong Suid-Afrikaner te wees? Is daar dan nie talle musiekfeeste, televisiekanale, publikasies en dergelike ander media-opsies wat spesifiek op jongmense fokus nie? Om hulle gelukkig en tuis in hul land te laat voel nie? Kom ons kyk bietjie dieper. As jy ‘n wit (jong) Afrikaanssprekende is, is daar beslis goeie rede om nié binne die kulturele moment van die res van Suid-Afrika te wil leef nie. Die rede? Jy (as individu) word deurgaans deur middel van konsepte soos “whiteness”, “white privilege” en kollektiewe skuld, permanent en onlosmaaklik (en steeds) aanspreeklik gehou vir apartheid. Futiele pogings om van hierdie ondraaglike “skuld” te ontsnap, lei dan maklik tot moedeloosheid, frustrasie en selfs woede. Die meeste postapartheid-Afrikaners voel instinktief aan dat daar hier, in hul eie land, geen uitkoms of toekoms is nie. Wat sou jý doen om van hierdie skuld ontslae te raak? In die eerste plek is dit onmoontlik om van hierdie erfskuld vrygespreek te word. Om vergifnis te vra, moet jy immers iémand om vergifnis vra. Maar wie sal namens die res van die permanent beswaarde Suid-Afrika vir jou kwytskelding kan gee? En wie sou bereid wees (namens die res van die Afrikaners) om daardie vergifnis te vra? Meeste jong Afrikaners voel nie moreel aanspreeklik vir apartheid nie – en waarom sou hulle? Dit is ondenkbaar om iemand moreel aanspreeklik te hou vir iets wat hy nie gedoen het – wat nog te sê van iets wat gebeur het voordat daardie persoon geleef het? Selfs al kon mens om verskoning vra, sou dit egter niks beteken nie. Apartheid is ons “sonde” – en dit is een wat ons nie kan ophou “pleeg” nie. Hoe dan so? Kollektiewe daderskap het ook ‘n ander sy. Dit maak van die res van Suid-Afrika kollektiewe slagoffers. ‘n Vinnige blaai deur enige koerant sal dit vir jou duidelik wys: Apartheid is baie meer as net ‘n gewese politieke stelsel. Malema, Zuma, Ramaphosa – almal maak dit duidelik: Apartheid is stééds met ons. Dit is apartheid wat jou arm maak. Apartheid wat jou honger hou. Apartheid wat jou belemmer. Apartheid, in sy eenvoudigste vorm, is iets wat wit steeds daagliks aan swart doen. En hoeveel keer sal jy jou broer bly vergewe as hy aanhou teen jou sondig? Sewe maal sewentig is maar net 490 – en elke jaar van 1994 af het 365 dae elk. Dit is selfs onmoontlik om boete te doen vir apartheid. Die grondsage is eintlik maar net een deel van die breër behoefte wat deur die monde van ons politici geopper word: Julle moet betáál vir wat met ons gebeur het. Dit verbaas dus nie om politici en aktiviste te hoor sê dat onteiening sonder vergoeding nie genoeg is nie – nee, wit mense moet die herstelwerk ook betaal. Meeste jong Afrikaners het egter self nie veel waaroor hulle beskik nie. En die feit dat apartheid hierdie “nimmereindigende misdaad” geword het, beteken dit dat slagoffers daarvan daagliks toeneem. Jou karige bates as jong werkende, skolier of student word dus verdwerg deur hierdie immergroeiende opstapeling van menslike behoefte en ellende. Kortom, al die gewone maniere van skuld vereffen is nié aan jou beskikbaar nie. Jy kan nie kwytgeskeld word van jou skuld nie, jy kan dit nie betaal nie en jy kan selfs nie eens ophou om skuld te maak nie! Kafka sou trots wees op jou. Al wat oorbly is vlug – of doodeenvoudig weier om te betaal. Suid-Afrikaners word dus voor ‘n klomp onmoontlike keuses gestel. Jy kan nie beide ín Suid-Afrika bly én ‘n Afrikaner wees nie – die teenstellings is net te drasties om ŉ eenheid te vorm. Behoort ons dan verbaas te wees as al hoe meer van hierdie postapartheid-Afrikaners hulself toenemend onttrek uit die Suid-Afrikaanse samelewing? Selfs om jou Afrikanerskap te probeer verwerp, werk nie vir lank nie. Dit gaan immers oor hoe al die ander oor jou dink – en is dit nie kulturele selfmoord nie? Solank as wat ons, as Suid-Afrikaners, daarop aandring om mense moreel aanspreeklik te hou op grond van hul ras, en solank as wat ons, as Afrikaners, gewilliglik die sondaars bly vir al Suid-Afrika se ellende, sal dit haas onmoontlik wees om ten volle ‘n jong Afrikaner in Suid-Afrika te wees weens die voortdurende spanning wat Afrikanerskap en Suid-Afrikanerskap meebring.