LitNet Akademies-resensie-essay: Is Piekniek by Hangklip ’n kriminele oortreding? | LitNet
Izak de Vries 2012-05-02
Piekniek by Hangklip is ’n belangrike roman, maar ek wil, tong in die kies, voorstel dat Kerneels Breytenbach aangekla word daarvan dat hy willens wetens ’n kriminele daad gepleeg het.
Bennie Griessel se naam is al so tuis in die volksmond soos dié van Piet Byleveld. Of dink aan Riedwaan Faizal, wat deur Margie Orford geskep is. Of wat van Stieg Larsson se Lisbeth Salander? En wie kan vergeet van Alexander McCall Smith se Precious Ramotswe en haar assistent Grace Makutsi? Veel minder bekend in Suid-Afrika is die Nederlandse vader en dogter, Jan en Sanne Terlouw, wat ’n formidabele fiktiewe vader en dogter, Job en Leonie Reders, vir hulle uitsonderlike reeks misdaadromans geskep het. Of wat van Sherlock Holmes en sy getroue Watson?
Kerneels Breytenbach weier skynbaar om sulke karakters te skep. Aan Joan Hambidge het hy gesê: “Die ware raaisel is nie wie die moord gepleeg het nie, maar hoekom die polisie nie die misdaad kan oplos nie” (Chris 2011).
Piekniek by Hangklip is ook geen pikareske roman nie. ’n Onvoorbereide advokaat sou dalk hierdie halm soek om versagtende omstandighede te pleit, maar dit sou vergesog wees. Ja, Joshua is ’n buitestander, ’n swart buitelander wat sonder ’n pa grootgeword het. Die baie lang subtitel van Breytenbach se roman roep ook ’n herinnering op van, byvoorbeeld, George Weideman se pikareske roman Draaijakkals (Tafelberg 1999).
Die feit is egter, Joshua is geen pikaro nie. Hy is ook so slim soos die houtjie van die galg, hy het ’n formidabele voël, hy skiet altyd sekuur, hy kan boks, hy is ’n rekenaarfoendi ... Ons kan aangaan. Joshua Gumbo is nader aan 007 as aan ’n pikaro.
Die oop einde en die gebrek aan ’n samehangende ondersoek is egter al gedoen, dit sou die verdediging wel kon bewys. Dink maar aan George Weideman se Die onderskepper (Queillerie 1997). Of wat van Joan Lindsay se gelyknamige roman Picnic at Hanging Rock (1967), waar die geheim en geweld ook nooit opgelos word nie? Dit mág dus gedoen word, sal die verdediging aanvoer. Kerneels Breytenbach volg in ander se voetspore.
Goed en wel. Die staat sou nou reg wees om na Kerneels Breytenbach se vorige veroordelings te mag verwys.
Die vreemde gebruik van ellipse op bl 468 – iets wat op hoërskoolvlak al ontmoedig word – kom uit Morsdood van die honger en veral dan in die verhaal waar die leser met OD Hardon en Die Seun kennis maak, naamlik “’n Ligte verassing”.
Breytenbach steek tong uit vir die leser, verál vir die leser wat ’n foutlose krimi soek.
Dit is die punt. Soos die tradisionele krimi sekerheid verskaf, so is die modernistiese argitektuur strak en duidelik – dit bied ondersteuning (sien die bespreking hier bo).
Lesers in Suid-Afrika, soos ook in die res van die wêreld, gaan gebuk onder onsekere ekonomiese en politieke omstandighede. Dit sou volgens Bosman een van die redes wees waarom die tradisionele krimi, wat volgens die reëls in Brink (2010) se lesing geskryf is, so gewild is.
Brink, André P. 2010. Land van geweld. Beeld, 25 September 2010.
Chris. 2011. Joan Hambidge gesels met Kerneels Breytenbach by die bekendstelling van Piekniek by Hangklip. BooksLive, 8 November 2011.
De Vries, Izak. 1999. Die onderskepper. LitNet. Desember 1999.
—. 2009. “Geldwolf: ’n Roman vir die nuwe Suid-Afrika” in: LitNet. 24 Junie 2009.
—. 2010. Reaksie op misdaad gryp lesers aan. Rapport, 6 November 2011.
Heyns, Michiel. 2011. Op soek na sy mojo. Beeld, 9 Oktober 2011.
2012-05-05 at 23:48
Dankie hiervoor Izak, dit is baie interessant en insiggewend.