Mei | 2016 | Tannie Frannie
Vir Toeka-Tokkel: 'n mens in elke blom
My dogter het 'n tatoe van 'n hibiskusblom skuins agter op haar lae rug – haar eie ontwerp. Hibiskusblomme pas by haar: sterk, mooi en kleurvol. Op die luukse dik wit kamerjas wat sy my tydens my kuier in die VSA present gegee het, blom hibiskusse in skakerings van pers en pienk. As ek daardie kamerjas aantrek, is dit asof sy my in haar arms toevou. In haar eerste nag op hierdie aarde het daar 'n klein ligpienk rankrosie by haar koppie gelê, gestuur deur my mammie ter viering van haar eerste kleinkind. Nou-die-dag het ek verras vasgesteek by 'n heining om 'n soortgelyke rosie te bewonder en te verlang…
In my mammie se huis was daar altyd blomme, maar die een blommetjie wat my altyd aan haar laat dink, is 'n viooltjie. Vaagweg onthou ek dat my pa viooltjies vir haar gebring het toe hy nog by haar vlerkgesleep het. Hoe verlang ek na die vars geur van blomme en groenigheid in my ouerhuis…
Jare terug, toe ek nog in die sweet van my aanskyn in verkeersknope moes vassit, sien ek skielik die papawers in 'n beddinkie langs die straat: teer, papierdun blomblare skyn sonnig in warm kleure…en ek onthou hoe ons die harige stingeltjies van die "pôppies" se punte in 'n kersvlam geskroei het voordat my mammie dit rangskik, sodat dit langer kon hou. Die verkeer begin beweeg en ek ry verder terwyl ek na my pa verlang.
Hy was 'n plaaskind wat op ons voorstedelike erf en in die skooltuin steeds sy verknogtheid aan die grond gevier het deur tuin te maak. My pa is in so baie blomme: papawers, dahlias en pom-poms, gesiggies, leeubekkies, rose… Ai, die lieflike rose wat hy in oordaad vir my gepluk het om saam te vat woonstelletjie toe!
As ek 'n sonneblom sien, dink ek aan my pa en hoe ek 'n olieverfskilderytjie van sonneblomme vir hom bestel het, wat eers na sy onverwagse dood gereed was. Die kunstenaar het verstaan toe ek die bestelling kanselleer… Dit moes sonneblomme wees, vanweë my pa se gunstelinggedig:
Ah! Sunflower – William Blake (1757 – 1827)
"Gaan haal jou vlerkie-ding, Ouma," beveel die helder stemmetjie.
Ek skarrel kamer toe en bring die bleekpers wolsjaal; gooi dit oor my skouers; sprei dit oop en nooi haar: "Kom sit onder my vlerk."
Die asempie jaag van erns; die lyfie wikkel tot gemaklikheid.
Ek vou haar in my wolvleuels toe en ek wens – ag, ek wens! – dat ons vir altyd so sou kon sit, met my veilige arms vol van liefde en asem en warm lewe…
Aan my vriendin, met haar 70ste verjaarsdag
20 Vrydag Mei 2016
Jou fotogalery op fb kon netsowel my eie gewees het: bolwangdogtertjie in 'n gesmokte kraagrokkie, die haartjies netjies gekam; met mondigwording, gehul in die stralekrans van die jeug; 'n dramatiese foto uit die tyd toe jy in TRUK se operakoor gesing het; die akademikus besig met 'n lesing.
Ek het lank uitgesien na jou verjaarsdagviering in jou smaakvolle woonstel. Ek het geweet daar gaan heerlike eetgoed en wyn wees, besonderse klassieke musiek, interessante geselskap. Dit was so 'n mooi aand, met die driekwartmaan en pers aandwolkies met blinkrooi randjies. Vol verwagting het ek die trap geklim – en ek is nie teleurgestel nie.
Jy stel my voor as die vriendin wat jy op sestienjarige leeftyd ontmoet het (slimkop, dat jy op daardie ouderdom reeds op universiteit was!), wat saam met jou Asterhof se ontgroening deurgemaak het, wat jou woonstelmaat was in Hatfield en Arcadia, wat jy vandag nog "vriendin" noem.
In die een hoek blom die pragtige litroos uitbundig – en ek onthou die rubberplant wat so erg tydens een van ons trekke geknou is, dat dit een vir een blaar staan en afgooi het terwyl 'n paar muggies daarbokant ronddraai… In die kombuis staan armsvol blomme: bloedrooi rose van jou peetkind, veelkleurige gerberas en asters en krisante.
Nie minder nie as drie van jou fyn glase sneuwel in die loop van die aand en dis hoe dit hoort: heildronke op 70 jaar moet dramaties beklink word! Ek onthou jou 21ste verjaarsdagpartytjie toe ons die plafon met kreukelpapier laer gemaak het. Toe die vaatjie bier se kraantjie ingekap word, spuit daar 'n bierfontein dwarsdeur die papierplafon en die hele plek ruik soos 'n sjebeen.
Vanaand is die atmosfeer rustiger, maar g'n snars minder feestelik nie. Jy en 'n mede-musikant speel 'n concerto vir twee altviole, begelei deur 'n pianis wat haarself vooraf beskryf het as sou sy die rol van 'n hele orkes moes vervul – wat sy dan ook met swier regkry!
Deur die besonderse woorde van E wat die heildronk op jou instel, word jy geteken: briljant, begaafd, kunssinnig en gekompliseerd. Ek teug diep aan die sjampanje en eggo haar mooi wense vir jou in my hart…
Oor (by)name, vir Toeka-Tokkel
Vandag kierang ek, want ek gaan oor die verskillende vorme van my naam skryf, nie juis oor rêrige byname nie.
Ek het my ouma se tweede naam gekry – Francisca – en dit was nog altyd vir my 'n mooi naam, dus ag ek myself baie gelukkig. (Anders as my liewe dogter, wat die naam Vilette gekry het, omdat haar ouma Violet niks van die idee gehou het dat haar kleindogtertjie met "Violet" opgesaal moes word nie. "Vilette" is die Afrikaanse benaming vir die mooi, geurvolle pers en pienk ritse wintersblomme wat die Engelse "stocks" noem – en dit was ook die skuilnaam waaronder haar ouma af en toe artikels en briewe aan die pers geskryf het. Ek dag toe dis 'n goeie kompromie – hoe moes ek nou weet dat haar hoërskoolmaats haar "steak" sou doop!!)
Deur die jare het verskillende vorms van my naam verskillende persona vergestalt:
Cisca – geliefde dogter van liefhebbende ouers. 'n Paar mense noem my nog so: my voormalige bure uit die dae toe ons kinders grootgemaak het; my ouderling en diaken uit daardie selfde tyd. Wanneer iemand my so noem, versmelt my hart…
Fanska – bedorwe brokkie van my ma se suster, Tannie Katy – die pragtige mens wat nooit getrou het nie en so lekker met haar susterskind gespeel het. Ek onthou nou nog hoe sy my teddiebeer gryp en kammakastig met hom weghardloop. Haar kamer was de ene "glamour", omgeef deur die heerlike geur van Philnana-parfuum, met 'n ingeboude kas waarin Fanska kon inkruip om die talryke mooi skoene te bewonder.
Fran (my gunsteling!) – my alter ego se naam: die amateurtoneelspeler, die onafhanklike jongmeisie wat laatnag na repetisies met haar rooi kewer deur Pretoria se strate huis toe gejaag het. My kosbare vriend uit daardie dae noem my nou nog so en dis vir my heerlik om op daardie naam voorgestel te word.
Fransie (og, hoe het ek dit gehaat!) – een van my kollegas het my so genoem en omdat ek jonk en beleefd was, kon ek nooit die moed bymekaarskraap om hom te vra om dit nie te doen nie.
Grimzelda – ja, ek weet ook nie hoe dié pêl daarby uitgekom het nie! Dalk omdat ek dikwels vir hom vies was?
Tannie Cicca – die naam waarop my broerskinders my noem.
Tannie Frannie ("Frannie" rym met "Tannie") – die blognaam wat ek gekies het toe ek doelbewus met die benoeming "Tannie" wou vrede maak. Een of twee bloggers noem my net "Frannie", 'n bedagsame gebaar wat ek geweldig waardeer. Sien, Afrikaanse kinders word op een van twee maniere opgevoed: óf jy "Oom" en "Tannie" voor die voet almal tien jaar ouer as jyself as teken van respek, óf jy doen dit NIE want hulle is nie familie nie! Diegene wat volgens laasgenoemde beginsel grootgemaak is, is die ouens wat sukkel…