Die lees, ontleding en vertolking van vertikale lugfoto’s en ortofotokaarteVoordat van julle verwag kan word om vertikale lugfoto’s en ortofotokaarte verder te interpreteer, het julle heelwat meer inligting hieroor nodig.‘n Vertikale lugfoto van ‘n gebied word vanuit ‘n vliegtuig reg van bo-af geneem.
Die meeste voorwerpe is sigbaar; Die uitleg van paaie en spoorlyne is duidelik sigbaar; Hoë bome, berge en geboue word maklik herken aan die skaduwees wat hulle gooi.
Die beeld wat jy sien, is van bo-af en dus ongewoon vir die mens. Dis ‘n ongewone gesigshoek wat baie oefening, kennis en ondervinding vereis om te kan lees. Dit is in swart en wit en kan verwarrend wees.Vertikale lugfoto’s word as basis gebruik wanneer topografiese kaarte geteken word. Inligting van die lugfoto word deur kartograwe (mense wat opgelei is om akkurate kaarte te teken) oorgedra op papier deur gebruik te maak van die internasionale simboolsleutel en kleure waarvan julle reeds geleer het. Vandag is ortofotokaarte baie gewild vir kaartbestudering. Die eienskappe van die 1:50 000 topografiese kaart en dié van die vertikale lugfoto word gekombineer om ‘n ortofotokaart te teken. ‘n Ortofotokaart is dus ‘n vertikale lugfoto op ‘n laer vlak van 1:10 000, waarop kontoerlyne ingeteken is. Kontoer-tussenruimtes van 5 meter word gebruik sodat baie fyn detail sigbaar is. Selfs sekere plekname, spoorlyne, paaie, ens., word op die foto gedruk. ‘n Mens kan dus die voorwerpe makliker identifiseer. Kaarte en foto’s het dus elkeen hulle besondere kenmerke, voordele en nadele. ‘n Mens kan eintlik net ‘n duidelike voorstelling van ‘n landskap vorm wanneer jy ‘n topografiese kaart en ‘n foto saam bestudeer. ‘n Topografiese kaart is ‘n voorstelling van die aardoppervlakte volgens skaal en aan die hand van ‘n simboolsleutel. Dit gee ‘n duidelike, vereenvoudigde beeld waarop slegs bepaalde kenmerke getoon word. ‘n Topografiese kaart is dus nie altyd heeltemal akkuraat nie en kan ook verouderd wees. ‘n Vertikale lugfoto en ortofotokaart is wonderlike hulpmiddels as dit saam met ‘n topografiese kaart gebruik word. Alleenlik dan kan noukeurige kaart- en fotolesings gedoen word.1. Hoe kyk ‘n mens na ‘n vertikale lugfoto of ortofotokaart?Grootte van voorwerpeAs die skaal van die lugfoto bereken is, kan die lengte van voorwerpe bepaal word en afstand en oppervlaktes kan bereken word. ‘n Roostervormige dorpsnedersetting se oppervlakte kan byvoorbeeld so bepaal word.Vorme van voorwerpeMensgemaakte verskynsels is oor die algemeen reëlmatig. Dink hier maar aan geboue, omgeploegde landerye, paaie, spoorlyne en damwalle. Natuurlike voorwerpe en verskynsels is weer onreëlmatig, soos berge, riviere, woude en grasvelde. Paaie is breë, liggrys lyne op ‘n foto. Nasionale paaie is gewoonlik reguit en sonder skerp draaie. Sekondêre paaie vertoon smaller en vertoon skerp draaie. Spoorlyne vertoon as smal, donkerder grys lyne met egalige draaie. Paaie sluit dikwels reghoekig bymekaar aan, terwyl spoorlyne geleidelik ineen loop. Riviere is breë, donkergrys lyne, met kurwes en draaie soos die rivier deur ‘n area kronkel en sytakke by die hoofstroom aansluit. Die V-vorm van ‘n sytak-aansluiting wys ALTYD stroom-af en so kan die vloeirigting bepaal word. Die tint of skakering van voorwerpeOp lugfoto’s word swart, wit en grys tinte gesien. Die tint hang af van die hoeveelheid lig wat deur die gefotografeerde voorwerp weerkaats word. Ligte kleure vertoon gewoonlik as ligte grys en donker kleure as skakerings van donkerder grys.Die tint van water kan tussen wit en swart wissel. Helder water lyk donkerder as modderwater, omdat modderwater meer sonlig weerkaats. Vogtige grondoppervlaktes vertoon ook donkerder as sanderige grond.Plantegroei kan volgens die voorkoms daarvan op lugfoto’s in twee tipes verdeel word:Natuurlike plantegroei soos woude en grasvelde is maklik herkenbaar as gevolg van hul verspreide patroon. Bome het gewoonlik ‘n donkerder tint. Aangeplante boorde en verboude gewasse is ook maklik herkenbaar as gevolg van die reëlmatige rye waarin dit voorkom. Die tint van ‘n bewerkte land hang af van die hoogte van die plante. ‘n Land met hoë mielieplante sal donkerder voorkom as ‘n land met jong, klein mielieplante. Die hoë mielieplante absorbeer meer sonlig as die kleintjies. Bewerkte landerye vertoon ook gewoonlik soos ‘n lappieskombers van donker en ligte tinte. Hange wat na die son gekeer is, weerkaats meer lig en vertoon dus ligter as hange wat aan die suidekant van ‘n berg geleë is. Tekstuur van voorwerpeDit dui op die algemene indruk wat voorwerpe maak en kan beskryf word as GLAD, FYN, GROF, RU of GESTIPPELD. Op lugfoto’s het water en bewerkte landerye ‘n fyn, gladde voorkoms. Struike en bosveldplantegroei het ‘n gestippelde voorkoms, terwyl onherbergsame bergreekse ru voorkom.SkaduweesLugfoto’s word gewoonlik tussen 10:00 en 14:00 geneem wanneer skaduwees op hul kortste is. Skaduwees is ‘n groot hulp by die uitken van voorwerpe. Skaduwees wat buitentoe val, dui gewoonlik op ‘n hoërliggende area soos ‘n heuwel, ‘n berg of ‘n hoë gebou. Skaduwees wat binnetoe val, dui op laagtes soos diep riviervalleie of uitgrawings.PatroneAs mens ‘n lugfoto ontleed, is patrone baie insiggewend. Sekere patrone is kenmerkend van spesifieke voorwerpe of verskynsels. Bosveldplantegroei vertoon ‘n willekeurige, verspreide patroon, maar sitrusboorde of wingerde sal ‘n reglynige patroon hê.Die rangskikking van geboue en strate dui ‘n tipiese stedelike nedersettingspatroon aan. Die ouer, sentrale sakekern sal ‘n roosterpatroon hê, terwyl die nuwer woonbuurtes eerder ‘n konsentriese patroon sal vertoon.Daar is dus twee belangrike patroontipes wat op lugfoto’s onderskei kan word:dié van die fisiese landskap, en dié van die kulturele landskap. Wenke vir die lees en ontleed van vertikale lugfoto’s en ortofotokaarteMerk die algemene patrone wat duidelik op die foto voorkom. Dit word gewoonlik gedoen deur aftrekpapier op die foto te plaas en die buitelyne van patrone daarop af te trek. Die name van die verskillende kenmerke word benoem. Kyk goed na die vorm, grootte, skaduwee, tint en tekstuur van die samehangende kenmerke om voorwerpe uit te ken. Stel sekere soorte vrae wat sal help met die ontleding van die foto:ReliëfkenmerkeIs daar berge, heuwels en valleie? Hoe steil is die hange? Is daar riviere? Hoe wyd is die riviervalleie of vlaktes? In watter rigting vloei die rivier? Is die rivier standhoudend of nie-standhoudend?PlantegroeiWatter soorte plantegroei kom voor? Watter oppervlaktes is met natuurlike plantegroei bedek?VervoerstelselsWatter tipes vervoer kom voor? Watter soorte paaie deurkruis die foto-oppervlakte? Is die spoorlyne enkel- of dubbellyne?BoerderyWord veeboerdery of verbouing van gewasse toegepas? Of albei? Wat is die grootte van die bewerkte landerye? Watter soorte gewasse word verbou?NedersettingsWatter soorte geboue is waarneembaar in die stedelike areas? Hoe lyk die plaasopstalle en buitegeboue se uitleg? Is daar nywerhede? Indien wel, watter soort?
Om inligting op ‘n topografiese en ortofotokaart van die eie omgewing te identifiseer en te interpreteer [LU 1.4]Jul onderwyser sal vir julle ‘n 1:50 000 topografiese kaart en ‘n ortofotokaart van jou area uitdeel. Probeer om die kennis wat jy in die voorafgaande bladsye opgedoen het toe te pas deur jou onderwyser se vrae te beantwoord.
Om ‘n probleem op ‘n ortofotokaart te identifiseer en dit met die werklikheid te vergelyk [LU 1.4, 1.5]Werk eers individueel en dan in julle groepe en poog om ‘n probleem uit te wys soos dit op die ortofotokaart van jul omgewing voorkom. Indien daar geen werklike probleem bestaan nie, kan julle ‘n potensiële probleem probeer identifiseer. Dink byvoorbeeld aan moontlike vloede of oorstromings, grondverskuiwings, brandgevaar, erosie, behoefte aan opgaardamme, swak pad-/straatbeplanning, ensovoorts. Doen ‘n oplossing vir die probleem aan die hand.
[LU 1.6]Julle onderwyser sal, indien moontlik, vir julle ‘n veldwerkuitstappie reël om ‘n besoek te bring aan ‘n terrein waar so ‘n geïdentifiseerde probleem voorkom. Samel inligting in deur gebruik te maak van kaarte, sketse, foto’s, ens. Elke groep moet na afloop van die uitstappie ‘n verslag opstel waarin ook ‘n moontlike oplossing vir die probleem voorgestel word. Skryf die verslag in die spasie hieronder.VELDWAARNEMINGLigging:Probleem::Hulpmiddels gebruik in ondersoek:Bevinding:Voorstel om probleem op te los:Name van groeplede:
Next module in collection » Rigting en kontoerlyne
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on Jun 7, 2009 6:45 am -0500. Add to a lens