• ’n Uitbraak van die gevreesde pokke, wat deur die bemannings en passasiers van verbygaande skepe hierheen gebring is, lei in 1713 tot ’n menigte sterftes onder die Khoikhoi in die Kaapse omgewing en dun hul getalle só uit dat hul mag gebreek word. Byna ’n kwart van die destydse 1.939 Europeërs aan die jong Kaapse nedersetting sterf ook, maar die lewensverlies is maklik dubbel soveel onder die Khoikhoi, wat geen weerstand hoegenaamd teen die siekte het nie.
Pokke—gekenmerk deur ’n puisieagtige uitslag oor die hele liggaam wat in etterige sere verander—sou as baie ernstige virussiekte die mens geslagte lank teister, totdat dit uiteindelik in die twintigste eeu uitgeroei sou word met behulp van inenting.
Die geweldig baie Khoikhoi-sterftes van 1713 beteken ook dat blanke trekboere groot onbewoonde gebiede kan betrek waar hulle bykans geen weerstand ondervind nie. In 1717 sou die veeboere reeds die oewers van die Breërivier bereik, en in 1730 het die boere wat ooswaarts getrek het, by die Groot-Brakrivier aangekom, terwyl ander langs die Langeberge oorkant die Kogmanskloof begin trek het.
• Met die uiteindelike ontmoeting van die blanke trekboere en die AmaXhosa in die ooste van die land, en die vasstelling van die Visrivier as die grens tussen wit en swart, was ’n lang tyd van wrywing en oorlogvoering onvermydelik. En die onrus aan die oosgrens van die toenmalige Britse Kaapkolonie sou stelllig nog langer geduur het, as dit nie was vir ’n ongelooflike volksreaksie teen die witmense nie: ’n insident bekend as die Xhosa-selfmoord.
’n Meisie, ene Nonqause, en haar toordokter-oom, Umhlakaza, het begin profeteer dat hulle inligting van die voorvadergeeste ontvang het. Hierdie geeste sou aan hulle gesê het dat, indien die ontevrede Xhosa-volk alle beeste en lewensmiddele vernietig, hulle op ’n bestemde dag as.’t ware ’n nuwe utopie sou binnegaan. Gestorwe helde, beeste en graanvoorrade sou uit die aarde verrys, en die blanke indringers sou in die see gewaai word. Die gedagte van die belhamels was blykbaar dat die hele versinsel die verbeelding van die Xhosa só moes aangryp dat ’n massa-aanval oor die koloniale grens sou volg.
Met hierdie wanhoop word die lot van die AmaXhosa as ’n verslane volk verseël—mense wat eers aan die einde van die twintigste eeu weer werklik hul plek in die politieke son sou vind met die verkiesing van die Xhosa-sprekende Nelson Mandela as eerste president van ’n nie-rassige Suid-Afrika.
• In 1869 breek die Groot Brand uit wat die aangesig van die verste suide van Suid-Afrika onherroeplik sal verander, in die gebied wat later as die Tuinroete bekend sal staan. Die brand—bes moontlik veroorsaak deur weiveld-brande wat buite beheer geraak het—maak in der waarheid die weg oop vir vroeë reisigers wat voorheen deur die digte Tsitsikamma-woude gekortwiek is. Dit bevorder ook die bou van die latere kuspadstelsel in hierdie skouspelagtige streek. Die woude het baie kilometers ver met die kus langs gestrek.
In 1896 versprei dit in Suid-Afrika en lei letterlik tot honderdduisende vrektes onder die vee. Deur uitslagting, die gebruik van entstowwe en die toepassing van kwarantyn word die epidemie onder beheer gebring, maar nie voordat 575 864 beeste in die destydse Kaapkolonie (omtrent ’n derde van die kolonie se beesstapel) en nog derduisende in die ander gebiede dood is nie.
Die griep het soos ’n veldbrand versprei. Dorpe is tot stilstand geruk, ’n plek soos Kimberley het soos ’n enorme hospitaalkamp gelyk en ook in verskillende ander stede en swart gebiede het mense by die honderde en selfs duisende gesterf (byvoorbeeld 3.160 sterftes in Pretoria, 2.284 in Johannesburg en nie minder nie as 6.250 in ’n plek soos Pietersburg).
Die Groot Griep van 1918 kan sonder vrees vir teëspraak in terme van lewensverlies die grootste enkele ramp genoem word wat Suid-Afrika nog getref het.
• Suid-Afrikaners word baie diep geraak deur die land se grootste mynramp wat 21 Januarie 1960 in die Vrystaat plaasvind. Altesaam 435 mynwerkers word lewend begrawe toe ’n deel van die Coalbrook-steenkoolmyn instort. Die tegnologie bestaan nog nie plaaslik om enige van hulle te red nie.
Geen masjien is naamlik in die land beskikbaar wat groot genoeg is om gate te boor ten einde vasgevalle mynwerkers te bereik nie. Ná die Coalbrook-ramp besluit die Kamer van Mynwese egter om ’n geskikte boor aan te koop sodat vasgekeerdes in Suid-Afrikaanse steenkoolmyne gered kan word.
• Skielike vloede is die vernaamste oorsaak van sterftes wat met donderstorms verbind word. Een van die ergste oorstromings in die Suid-Afrikaanse geskiedenis vind op 25 Januarie 1981 plaas toe skielike vloedwaters onverwags ’n groot deel van die Karoo-dorp Laingsburg tref en mense en huise meedoënloos meesleur. Altesaam 103 mense verdrink, 185 huise, die ouetehuis en 23 kantore word verwoes en slegs 21 huise bly staan. Die rede vir die groot skade en lewensverlies is stellig dat mense niksvermoedend die dorp in die meestal droërige loop van die Buffelsrivier gebou het sonder om die gevaar van ’n skielike vloed te besef.
• Altesaam 42 hoërskoolleerlinge sterf in Maart 1985 toe ’n dubbeldekkerbus van die Johannesburgse munisipaliteit waarmee die kinders huiswaarts vervoer word, oor die sypaadjie bars en in die Westdene-dam sink. Die ongelukkig gebeur om eenuur die middag en duikers van die polisie bly etlike ure lank besig om die kinderlyke na die oppervlak te bring. Die busbestuurder en ’n aantal kinders oorleef die ongeluk.
• Altesaam 51 mense sterf op 1 Mei 2003 toe ’n bus in die Saulspoortdam naby Bethlehem in die Vrystaat beland. Hulle is onder ’n aantal lede van die Suid-Afrikaanse vakbondvereniging Cosatu wat na ’n Meidag-byeenkoms onderweg is. Die busbestuurder het, na berig word, verdwaal en op ’n gruispad beland wat na die dam lei.