Roofing Archives | Rekord Moot
SERVICESRoofingLAPAS Nuwe,herstel en diens GERHARD 083‑728‑2601 - TI010151UNIVERSAL ROOFING Alle tipe waterdigting en herstelwerk. Tot en met 10 jaar waarborg op alle werk. 012 653 7227 infopta@universalroofing.co.za - TI010034 NETWORK NEWS Skots-Gaelies - Wikipedia
Skots-Gaelies (Gàidhlig, [ˈkaːlɪkʲ], ['ɡaːlɪɡʲ], luister (hulp·inligting); vroeër ook Ersies genoem) is die inheemse Keltiese taal van Skotland wat – as omgangs- of kultuurtaal en as die stigtingstaal van Skotland as 'n verenigde koninkryk – oorspronklik vanaf die 9de tot 11de eeu in die hele land en deur alle lae van die samelewing gebesig is, insluitende die Skotse koningshof. Sy invloed word vandag steeds weerspieël in plek- en persoonsname.
Uitspraak: [ˈkaːlɪkʲ], ['ɡaːlɪɡʲ]
Gereguleer deur: Bòrd na Gàidhlig ("Gaeliese Instituut")
Verspreiding van Skots-Gaelies in 2001
Oor die eeue is Gaelies geleidelik verdring deur Skots en Engels en word vandag – ná twee eeue van dramatiese agteruitgang – nog deur klein taalgemeenskappe op die Buite-Hebride-eilande, in die westelike Skotse Hoogland, die Strathclyde-streek en in Glasgow, Edinburg en Inverness gepraat. Glasgow het danksy die vestiging van verskeie instellings, wat die taal bevorder en onderrig, tot 'n belangrike kulturele en opvoedkundige sentrum vir Gaeliese taal en kultuur ontwikkel. Baie sprekers praat egter nie Gaelies as hulle moeder- of eerste taal nie. Veral in Glasgow, waar 'n tiende van alle Gaeliessprekers saamgetrek is, word Skots-Gaelies oorwegend as 'n tweede taal gebesig. Gaeliessprekers is gewoonlik ook Engels magtig. Gaelies se ryk kulturele erfenis speel 'n sentrale rol in die herlewing van die taal wat selfs na die moderne popkultuur en hoofstroom-vermaaklikheidsbedryf begin uitstraal het. So het kykers van die gewilde televisiereeks Outlander 'n kans gekry om na gesproke Gaelies te luister.
In taalhistoriese opsig maak Skots-Gaelies deel uit van die Goideliese groep van Eiland-Keltiese tale en is nou verwant met Iers en Manx. Die nou taalverwantskap met Iers is volgens sommige wetenskaplikes te danke aan die immigrasie van Ierse Skote sedert die 4de eeu. 'n Alternatiewe hipotese beweer dat die taal gelyktydig in Ierland en Skotland ontstaan het, veral aangesien die immigrasie-hipotese nie deur argeologiese opgrawings gesteun kon word nie. Skots-Gaelies moenie verwar word met Skots nie, die Germaanse omgangstaal van Skotland, wat uit die Angel-Saksiese dialekte van Suid-Skotland ontwikkel het.
Geskatte verspreiding van Skots-Gaelies omstreeks 1400:
Taalhistorici neem aan dat Gaelies as gevolg van ooswaartse Ierse migrasie in dele van Wallis, Cornwall, die eiland Man en in die weste van Skotland gevestig is. Net in die twee laasgenoemde gebiede het Gaelies oorleef tot vandag toe. In 'n tyd toe skepe die belangrikste vervoermiddel vir mense en goedere was, het die kort afstande tussen die kuslyne van Noordoos-Ierland en Wes-Skotland nou betrekkinge tussen dié twee streke vergemaklik. Omstreeks 500 n.C. het die klein koninkryk van Dál Riata op seevervoer tussen Ierland en Skotland gesteun. Na sy Gaeliessprekende bewoners het Romeinse skrywers in Latyn as Scotti verwys. In Skotland het Dál Riata tydens sy grootste uitbreiding vanuit die Mull of Kintyre noordwaarts tot Loch Broom gestrek. Na hierdie gebied is in Skotland verwys as Airer Goídel ("Kuslyn van die Gaele"; Earra-Ghàidheal in moderne Skots-Galies waaruit die Engelse Argyll afgelei is).
Taigh – huis, 'n huis
An taigh – die huis
Caileag – meisie, 'n meisie
A' chaileag – die meisie
Fearg – an fhearg – woede, die woede
An robh iad a' seinn? – Het hulle gesing?
Cha robh! – (Hulle) het nie.
Bha! – (Hulle) het.
Spelling en uitspraakWysig
Al toon die spelling van Skotse Gaelies – in teenstelling met Engels – groot reëlmatigheid wat die transkripsie van klanke betref, is daar nogtans sowat 250 reëls wat deur leerders van Gaelies bemeester moet word voordat hulle 'n teks kan lees en akkuraat uitspreek.
Daar word beraam dat sowat sestig persent van die woordeskat van Skots-Gaelies van Gaeliese oorsprong is; veertig persent is ontlenings uit ander tale, waaronder Latyn en Grieks, Oud-Noors en Engels.
↑ CnaG | Census 2001 Scotland: Gaelic speakers by council area
↑ "News Release – Scotland's Census 2001 – Gaelic Report" from General Registrar for Scotland website, 10 Oktober 2005. Besoek op 27 Desember 2007
↑ "Language by State – Scottish Gaelic" on Modern Language Association website. Besoek op 27 Desember 2007
↑ "Languages Spoken At Home" from Australian Government Office of Multicultural Interests website. Besoek op 27 Desember 2007
↑ Languages Spoken:Total Responses from Statistics New Zealand website. Besoek op 5 Augustus 2008
↑ Visit Scotland: About Gaelic language & history. Besoek op 27 Februarie 2018
↑ Michael Bauer: Blas na Gàidhlig – The Practical Guide to Gaelic Pronunciation. Glasgow: Akerbeltz 2011, bl. 23
↑ George McLennan: Gaelic and English: Their common origins. Glasgow: New Argyll Publishing 2018, bl. 13
(en) "Scots Gaelic language". Encyclopædia Britannica. Besoek op 7 April 2020.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Skots-Gaelies&oldid=2200612"
Last edited on 6 Junie 2020, at 18:34
Die bladsy is laas op 6 Junie 2020 om 18:34 bygewerk.