Perd van 'n leier
JY LEES NOU Perd van 'n leier
Hulle is eerlike diere wat jou emosies en gedrag soos 'n spieël terugkaats. Daarom dat perde nou ingespan word om jou innerlike leier na vore te bring
Uit die perd se bek, dink ek, en glimlag op pad na die stalle net buite Durbanville, Kaapstad. Digby hulle wapper rooi tentflappe.'n Paar perde runnik onrustig. Hul maanhare staan orent in die kwaai wind.
Ek is hier om die "outentieke leier" in myself te ontdek. 'n Perd sal my glo vertel of ek ander kan lei en my help om my leierskapvaardighede te verbeter.
In een van die perdestalle wag 'n fyngeboude swartkopvrou met 'n Chinese van. Maar Yolanda Sing van Maclear in die Oos-Kaap is so Suid-Afrikaans soos kan kom. (Haar man, Jeff, is wel Chinees.) Sy is die professionele lewensafrigter wat my gaan help.
"Elkeen van ons is 'n leier," sê Yolanda. Álmal, of jy nou by die werk 'n voorstel maak, 'n toespraak hou, uitdagings aanpak of jou stempel op die span laat. Carlette McLaren, kliniese sielkundige en lewensafrigter van Horse Sense in Gauteng, voeg later by: "Jy's selfs 'n leier as jy kinders grootmaak."
Met haar werk wil Yolanda "die siel na die mededingende korporatiewe wêreld terugbring". Rocky Jutzen, wat na die perde omsien en met die leierskapopleiding help, dra koffie aan. Ons maak ons op hooibale tuis.
Perde en leierskap? vra ek.
"Ja," sê Yolanda. "'n Leier lei haar span na 'veiligheid', nes die dominante merrie in 'n trop. Maar as sy sou seerkry (of dalk nie goed genoeg is nie), verloor sy haar gesag binne die groep."
Wat is egte leierskap? vra ek. Yolanda verduidelik: 'n Goeie leier is getrou aan hom- of haarself.
Wat jy sê, dink en doen, behoort dieselfde te wees. So nie, sal die perd dit agterkom.
Wat sal my perd tog sê? Ek is onrustig oor ek nie kan perdry nie. "'n Mens klim nie op die perd nie, al die oefeninge word van die grond af gedoen. Jy het geen perdry-ervaring nodig nie," troos Yolanda.
Perde is intuïtiewe kuddediere. Om in die natuur te oorleef moet hulle leiers wees en in 'n span saamwerk. Hulle voel dadelik aan wanneer iets in hul omgewing nie pluis is nie. Jy is dalk onbewus daarvan dat jy ander doelloos lei of jou vrese op kollegas projekteer, maar jou perd sal dit uitwys. Daarna sal jou lewensafrigter raad gee.
My perd se naam is Dances with witches. Sy weeg sowat 500 kg en ek respekteer haar dadelik.
"Hallo daar," sê ek en vryf-vryf versigtig oor haar kop terwyl ek in die groot bruin oë met die lang wimpers kyk. Maar sy's effens onrustig. Ek sluk. Netnou sleep sy my oor die veld wanneer ek haar probeer lei!
Rocky, wat nou hand bysit, lig haar een poot op. Ek moet daaraan vat. Die idee is dat ek in beheer en minder vreesbevange moet wees.
"Vat haar leisels vas," sê Yolanda. "Onthou, jy is haar leier."
Ek, dié groot dier lei? Dit kort mos selfvertroue. Dances gaan nie na my "luister" as ek huiwerig is nie. Ek vat die leisels vas. Nou moet ek uitvind of ons pasmaats is. Sal sy my opdragte uitvoer? Die grense wat ek stel, respekteer?
Rocky lei haar vir 'n oomblik weg van my - dit beteken hy vra haar of sy na my sal luister. Sy kan bly staan of dalk wil weghardloop. Maar sy laat haar kop sak en Rocky weet sy vertrou my.
"Stap nou met haar terwyl jy grond toe kyk," sê Yolanda."Waarheen?" vra ek. Yolanda lig net haar skouers. Ek stap, maar weet nie waarheen nie. Dances is net so huiwerig, sy stap stadig.
Die tentflappe wapper weer en die perde rondom ons trap rond. Hulle lig hul koppe (om te kyk vir gevaar) en hul ore beweeg onrustig vorentoe en agtertoe. Dances maak geluide, asof sy met die ander perde wil praat.
Dalk het sy versorging nodig. Ek streel haar gesig, nek en lyf terwyl ek saggies met haar praat en haar vertel hoe beeldskoon sy is. Dis 'n magiese oomblik waarin ek haar vertroue probeer wen, en sy myne. Hierdie groot, kragtige dier. En ek, hierdie klein vrou wat vandag selfgeldend moet optree.
'n Volgende oefening: Rocky wys my hoe om die perd se lyf, ook haar maag - 'n sensitiewe deel - ferm in sirkels te borsel. Aanvanklik kyk Dances skepties na my en staan ook nie stil nie. Maar namate my selfvertroue toeneem, raak sy rustig. Sy geniet my aandag! Sy hou haar kop af en wei 'n bietjie. Dit wys my sy ontspan.
"Tydens die geroskam moet 'n mens oplet of sy aangeraak wil word of ongemaklik voel," verduidelik Carlette later.
'n Perd is sensitief. As jou spiere gespanne is of jy nie oogkontak maak nie, sal sy dit optel. As jy dalk 'n dominerende, outokratiese leier is, sal jy minder oplet na jou perd se behoeftes en eerder net aan jou taak dink. Is jy egter 'n "oop deur"-leier, sal jy haar sensitiwiteit in ag neem.
"Dink nou aan iets waarvoor jy bang is," sê Yolanda. Volgende week moet ek 'n Engelse praatjie lewer oor my werk as joernalis. Netnou klink ek te Afrikaans, of maak taalfoute.
Ek lei die perd terwyl ek aan die toespraak dink. Dances weet nie waar om te kyk of te stap nie. Dis asof sy my ignoreer. Sy stap nie reguit nie, maar swenk-swenk so. Sy voel my vrees aan.
Ná 'n geselsie met Yolanda besef ek dat die gehoor ook my vrees sal kan aanvoel. En niemand respekteer 'n bang leier nie. Daarby kom die gehoor om na my interessante ervaringe te luister, nie om my te kritiseer nie.
Ek verander my houding net daar en my perd stap sowaar ook met meer selfvertroue. "Stap nou met 'n doelwit tot daar by die omheining terwyl jy jou perd lei," sê Yolanda. Terwyl ons stap, lig Dances haar kop, haar ore is vorentoe en sy stap met vertroue. Sy lyk ontspanne, maar gefokus, selfs al huil die wind en flap die tent waar daar gister 'n werksessie vir studente van die Universiteit Stellenbosch Bestuurskool (USB) aangebied is.
Ek kry algaande moed om my toespraak vreesloos en met geesdrif aan te pak.
Ná die praktiese demonstrasie gee Yolanda terugvoer en hoor ek "uit die perd se bek" dat ek:
net optimaal funksioneer binne grenslyne. Ek moet weet wat ek doen én waarheen ek op pad is.
'n doelgerigte poging moet aanwend om my selftwyfel te bowe te kom. Selfmotiveringspraatjies help vir my. Ook om soms aan my suksesse te dink.
take met mening en selfvertroue moet aanpak. Dikwels is my vrese onrealisties.
floreer wanneer ek diensbaar is (soos wanneer ek die perd roskam).
eerlik is. Dit wat ek dink, voel en sê, is een en dieselfde ding.
nie die perd, oftewel ander mense, die skuld gee as hulle nie wil luister nie, maar net myself.
moet ophou om ander mense heeltyd te probeer tevrede stel. Vir my was dit veel belangriker om vir Dances liefde te gee en dit te ontvang as om haar te laat werk, sê Yolanda.
nie altyd selfgeldend genoeg is nie.
in myself moet glo, want dan kry ek dinge reg.
Die volgende week, voor my praatjie, visualiseer ek hoe ek die perd, oftewel die gehoor, doelgerig lei. Ek het die praatjie geniet en die terugvoer was baie positief. En my vrees? Watter vrees?
Hoekom is leierskap belangrik?
Vandag se leiers moet met ouer én jonger generasies kan saamwerk, ten spyte van verskillende verwysingsraamwerke en kulture. Dit verg geweldige aanpasbaarheid. "Omdat die werkdinamika deesdae so 'n groot uitdaging is en produktiwiteit so belangrik is, is goeie leierskap van kardinale belang om jou span doelgerig en produktief te hou," sê Carlette McLaren van Horse Sense.
'n Lewe gered
Haar honde het reeds per vliegtuig in Singapoer aangekom. Haar tasse was gepak om soontoe te verhuis. Dat 'n laaste perderit in Doebai, waar sy toe gewoon het, haar lewe nuwe rigting sou gee, kon Yolanda Sing nie voorspel nie . . .
Dié lewensafrigter en haar man, Jeff, het vir oulaas in die woestyn gaan perdry. "Ek het lekker vinnig gery," vertel sy. "Omdat perde kuddediere is, galop almal in die groep saam wanneer een galop. Maar iets was vreemd. Die perd waarop Jeff was, het baie stadig op sy eie na die stalle toe teruggestap, terwyl die ander om die poloveld galop het. Kort daarna het my man 'n hartaanval op sy perd se rug gehad. Die dier het sy energie aangevoel."
Jeff sou afgeval en waarskynlik op 45 gesterf het indien sy perd gehardloop het. Sedertdien sê hy altyd: "'n Perd het my lewe gered," vertel Yolanda. Toe het sy besef sy's op aarde om die perdeboodskap uit te dra. Sy het reeds baie kennis daaroor gehad, want terwyl sy deur Unisa kliniese sielkunde gestudeer het, het sy saam met 'n vriendin in Doebai gaan perdry.
"Ek het intuïtief aangevoel daar gebeur baie tussen my en die perd," vertel sy. Sy het navorsing gedoen oor die rol wat perde in verslaafdes se lewe speel. Later het 'n kursus in natuurlike rykuns in Spanje gevolg. Sy het ook na Amerika en Europa gereis om meer oor perde en leierskap te leer.
Yolanda moes vir haar werk as menslikehulpbron-spesialis in Doebai en Singapoer baie rondreis. Sy het onlangs teruggekeer na SA om haar kennis hier te kom terugploeg.
'n Perd leer jou om jouself te verstaan. En jy móét jouself verstaan om ander te kan lei. Sê nou jy is woedend, maar maak asof jy rustig is - die perd sal jou uitvang. Sy sal angstig wees. As sy boonop 'n sterk persoonlikheid het, sal sy dalk in 'n ander rigting stap. Indien sy 'n traumatiese geskiedenis het, sal sy konformeer uit vrees vir wat dalk kan voorlê.
Perde is groot en kragtig. As jy hulle kan lei, kan jy mense ook lei. Hulle help jou om vrese te oorkom en selfvertroue te ontwikkel.
Nes ons is hulle baie sosiaal en het besliste rolle binne hul trop. Ook hul persoonlikhede, houdings en buie verskil. 'n Sekere benadering werk dalk vir een perd, maar nie noodwendig vir almal nie.
Perde hou van pret - hulle speel graag met mekaar.
Hulle wakker vertroue aan omdat hulle opreg, betroubaar en bevoeg is.
Hulle respekteer ons wanneer ons hulle respekteer.
Hulle lei met mening.
Jy kan baie van hulle leer, sê Carlette McLaren van Horse Sense, Gauteng. Ook konflikhantering. Wanneer hulle baklei, gewoonlik oor kos of gesag binne die trop, is die konflik onmiddellik. Hulle wys tande en skree. Maar hulle bly nie lank kwaad vir mekaar nie - vir oorlewing is hulle deel van 'n trop. Mense, daarenteen, "lees tussen die lyne" en het dikwels verskuilde agendas. Vir ons is konflik baie keer negatief. Emosies bou op en jy ontplof. Perde leer ons eerlik kommunikeer en misverstande dadelik opklaar. Wanneer 'n bombastiese persoon 'n perd moet lei om oor 'n paal te trap en sy die dier fisiek probeer dwing, sal die perd weier. Dié persoon moet eerder met die perd onderhandel en 'n kompromie tref. Sy moet langs die perd gaan staan, saam met haar kyk na die doel voor oë en haar dan met 'n mooi houding "vra" om die taak te voltooi.
'n Perd lees jou nie-verbale liggaamstaal. As jy in 'n verhouding oorheers of mishandel word, sal jy sukkel om grense te stel en ferm teenoor jou perd op te tree. Jy sal moet leer om meer selfgeldende lyftaal te gebruik. As jy 'n taak met 'n perd reggekry het, dien dit as metafoor vir wanneer jy weer met mense moet werk in intimiderende omstandighede.
Die werksessies met perde is gemik op senior en middelvlak-bestuurders, diegene met bestuurspotensiaal - of op jóú as jy bestuursvaardighede wil ontwikkel.
Wanneer 'n span vir 'n sessie bespreek, som die lewensafrigter eers jul verskillende persoonlikhede op en bepaal jul unieke behoeftes. Sy besluit hoe julle resultate kan behaal. Julle neem dan as span sowel as individueel deel.
Voor en ná die tyd word jou emosionele intelligensie met behulp van 'n spesifieke meetinstrument getoets sodat jy kan sien hoe jy gevorder het. Die perd, en daarna jou afrigter, gee "terugvoer" oor jou optrede en gevoelens en ook die patrone wat jy geneig is om te volg. Vir halfdag-, eendag- of tweedag-leierskapwerksessies, kontak:
Yolanda Sing van Chloe. Op 5 en 6 Mei en op 14 en 15 Oktober word werksessies, in samewerking met USB, in die Kaap gehou. Op 24 en 25 April is daar een in Johannesburg. Kontak haar gerus by chloeinsa@gmail.com, www.chloeinsa.co.za of 071 268 6377.
CarletteMcLaren, 'n kliniese sielkundige, en bedryfsielkundige Natalie Wessels van Horse Sense hou op 26 en 27 Junie en 14 en 15 Augustus werksessies in Gauteng. Kontak Carlette by carlette@horse-sense.co.za, www.horse-sense.co.za of 082 855 3298.