Pactum successorium – wat is dit?
wat-is-pactum-successorium Pactum successorium – wat is dit?
As jy wil bepaal hoe jou sake na jou dood gehanteer moet word, maak asseblief seker dat jy dit volledig in jou testament, of in ŉ kodisil (aanhangsel) daartoe, uiteensit.
ŉ Ooreenkoms wat voorgee om die proses van erfopvolging te reguleer, is ingevolge Suid-Afrikaanse wetgewing ongeldig. Hiermee bedoel ek ŉ reëling tussen twee of meer persone dat sommige of al die eiendom van een van die persone post mortem (na iemand se dood) aan ŉ ander persoon of persone sal toeval, en dat sy of haar sake op ŉ ooreengekome wyse gehanteer sal word.
Sodanige ooreenkoms staan as ŉ pactum successorium bekend. Dit is ongeldig en dus onafdwing-baar.
Dit wysig ook nie, of voeg op enige wyse iets tot die persoon se testament toe nie.
Hierdie beginsel in ons gemene reg het sy oorsprong in Romeins-Hollandse reg en word deur ons howe gevolg.
Die uitsprake in Borman and de Vos, NNO and another v Potgietersrusse Tabakkorporasie Bpk and another 1976 (3) SA 488 (A), and McAlpine v McAlpine NO and another 1977 (1) SA 736 (A) verwys. Albei is appèlhofbeslissings.
Die kenmerke van sodanige ooreenkoms waarteen beswaar gemaak word, is eerstens, dat dit die persoon se reg op vryheid van erflating beperk, en tweedens, dat dit ŉ omseiling van die vereiste formaliteite vir die opstel van ŉ geldige testament is. laasgenoemde verpligtinge is statutêr van aard. Sodanige ooreenkoms word as 'contra bonos mores' – teenstrydig met die moraliteit van die samelewing – beskou.
Byvoorbeeld, twee persone kom (verbaal of skriftelik) ooreen om hulle boedels (of gedeeltes daarvan) aan mekaar te bemaak. Dit is ongeldig. Indien een of albei van hulle sonder ŉ testament sterf, is hulle intestaat. As hulle voorheen ŉ geldige testament opgestel het, sal dit afdwingbaar wees – ongeag die daaropvolgende 'reëling'. ŉ Testament is nie ŉ ooreenkoms nie – dit is ŉ 'eenrigting'-opdrag wat ingevolge die Wet op Testamente daargestel is en kan op enige tydstip eensydig herroep word.
Dit wil nie sê dat elke ooreenkoms wat ŉ persoon voor sy of haar afsterwe aangegaan het, ongeldig is nie. Nee! ŉ Geldige ooreenkoms aangegaan, soos ŉ verbandlening, huurkoop, vervreemding van grond ens. – wat voor die dood in werking getree het, is teen die bestorwe boedel en eksekuteur afdwingbaar.
Die verskil tussen ŉ kontrak wat bindend op die boedel is, en ŉ pactum successorium, is dat laasgenoemde slegs na afsterwe in werking sal tree – wat weens bogenoemde redes nie toelaatbaar is nie.
Ek het onlangs met ŉ saak te doen gehad waar die testatrise ŉ 'ooreenkoms' met haar huurder onderteken het, waarvolgens hy (die huurder) na haar dood vry van huur uit die gehuurde kothuis na die hoofhuis kon trek; van fondse uit die boedel voorsien sal word en vir ŉ onbeperkte tyd daar mag woon. Die huurder is nie as ŉ erfgenaam in die testament benoem nie. Hierdie ooreenkoms is ongeldig verklaar. Die bepalings en voorwaardes van die testament het voorsiening gemaak dat die eiendom na die oorledene se erfgename oorgedra word. Dit is gedoen, sonder enige verpligtinge teenoor die voormalige huurder. Natuurlik sou die huurooreenkoms, sover dit die kothuis op eiendom aangaan, bindend op die erfgename bly, tot en met die stakingsdatum van die huur-ooreenkoms, aangesien die huurooreenkoms voor dood aangegaan is en in werking getree het.
Dit is belangrik om in gedagte te hou dat ŉ behoorlik-saamgestelde koop-en-verkoopsooreenkoms (wat in vorige uitgawes gedek is), wat tydens die aandeelhouer se leeftyd aangegaan is en wederkerige regte en verpligtinge tussen die partye daarstel terwyl hulle nog lewe, nie ŉ ooreenkoms is om te erf nie. Met die afsterwe van die versekerde word opskortende voorwaardes in werking gestel en vind die verkope plaas. Dit is deel van ŉ algemene en sinvolle besigheidspraktyk en word ook kragtens die Wet op Boedelbelasting erken. Dit is nie ŉ pactum successorium nie.