Die ses dekades van Israel
Die ses dekades (plus)
van die moderne Israel
... en die eeue-oue geskiedenis van sy mense
REGS: Die Palestine Post berig op 14 Mei 1948 in Jerusalem oor die totstandkoming van die staat Israel. Dit was 'n baie dramatiese geboorte... en die onstuimige drama duur tot vandag toe voort.
Op 14 Mei 1948 het die onafhanklike staat Israel tot stand gekom. 'n Oorlogsmoeë wêreld het destyds op die beste gehoop ... dat hierdie nuwe bestel uiteindelik tog tot 'n sekere mate van vrede in die onstuimige Midde-Ooste sou lei. Pleks daarvan is die afgelope meer as sestig jaar egter deur groot spanninge gekenmerk, want twee volkere—die Palestynse Arabiere en die Jode—is bloedig aan die stry oor 'n land kleiner as Lesotho. Omdat die Israeli's en hul plofbare verhouding met hul Arabiese bure vandag steeds kort-kort voorbladnuus is, is dit eintlik noodsaaklik dat ons ten minste 'n basiese kennis van die gewese Palestina se veelbewoë verlede sal hê. Daarsonder sal ons die nuutste verwikkelinge immers kwalik behoorlik kan begryp...
• Lees ook op die Mieliestronk-werf:
Die bloedstryd vir Jerusalem
BO: David Ben-Gurion (1886-1973), wat die eerste premier van die moderne Israel sou word, kondig in 1948 die onafhanklikwording van die land in die openbaar aan. Bokant Ben-Gurion hang 'n groot portret van die Oostenryks-Hongaarse joernalis Theodor Herzl (1860-1904), vader van die Sionistiese Beweging. As 'n politieke beweging het dié hom aanvanklik internasionaal vir die hervestiging van die Jode in Palestina beywer.
Foto: Rudi Wissenstein
(foto tans openbare besit in Israel vanweë die verval van kopiereg weens ouderdom)
REGS: 'n Kaart van Israel.
Kaart uit die World Factbook van die Amerikaanse CIA; vertalings deur Mieliestronk.com
"Ek gee aan jou en jou nageslag die land waar jy as vreemdeling woon, die hele Kanaän, as 'n blywende besitting, en Ek sal
hulle God wees."
— Genesis 17:8 (1983-vertaling)
IR die Christen is dit 'n besondere belewenis om Israel te besoek. Jy staan dalk op die Olyfberg in Jerusalem en kyk uit oor die Tempelberg en skielik besef jy watter belangrike deel van jou mens-wees ook in hierdie land gewortel is.
Of jy staan langs die See van Galilea en tuur met ontsag oor die meer, en raak bewoë by die wete dat die Meester eenmaal lank gelede hier op die waters geloop en 'n storm stilgemaak het.
In die Ou Testament lees ons dat die Heilige Land 4000 jaar gelede aan die ou stamvader Abraham en sy nageslag belowe is. Daar word dan ook algemeen aanvaar dat daar reeds tussen 1900 en 1700 v.C. Hebreërs in die huidige Israel was. In die daaropvolgende eeue is die kinders van Abraham herhaaldelik uit hul vaderland verdryf, soms deur hongersnood, meer dikwels deur veroweraars. Maar hulle het keer op keer teruggekeer.
Oplaas, nadat die Romeine hul land in 63 v.C. verower het, is die Jode oor groot dele van die wêreld verstrooi. In 70 n.C. het Rome selfs Jerusalem weens 'n Joodse rebellie heeltemal verwoes. Ná die val van die Romeinse Ryk is hierdie deel van die Midde-Ooste deur ander volkere geregeer, onder meer deur Arabiere.
BO: Die beleg en verwoesting van Jerusalem deur die Romeine onder bevel van Titus, 70 n.C. Die olieskildery op doek is in 1850 deur die Skotse kunstenaar David Roberts (1796–1864) geskilder.
Regdeur die afgelope tweeduisend jaar het die verspreide Joodse gemeenskappe groot verdrukking en agtervolging verduur. Uiteindelik het 'n begeerte onder die Jode ontstaan om na die land van hul voorvaders terug te keer.
Sedert die middel van die 1800's het klein groepies Jode uit Oos-Europa hulle begin vestig in wat toe as Palestina bekend gestaan het. Iets meer as honderd jaar gelede, teen die einde van die 1800's, is die Sionistiese Beweging in die lewe geroep om mense te help om na die "Beloofde Land" terug te keer en te werk vir die stigting van 'n onafhanklike Joodse staat.
Toe die Eerste Wêreldoorlog uitbreek, het sowat 85 000 Jode reeds in Palestina gewoon. In 1917, tydens dié oorlog, het Brittanje die Balfour-verklaring uitgereik waarin die Verenigde Koninkryk sy steun toegesê het vir die vestiging van 'n tuisland vir die Jode in Palestina. Die Volkebond, wat ná die oorlog gestig is, het die verantwoordelikheid vir die administrasie van Palestina aan Brittanje oorgedra.
Arabiere wat in Palestina gewoon het, was bitter hierteen gekant. Hulle het hulle teen enige verdere Joodse immigrasie in Palestina verset en hul begeerte verkondig om 'n onafhanklike Arabiese staat in Palestina tot stand te bring.
Duitsland se Nazi's se vervolging van die Jode in die 1930's het groter stukrag aan Joodse immigrasie verleen.
In die laaste helfte van die 1930's het die Palestynse Arabiere teen die Britse heerskappy gerebelleer.
In die Tweede Wêreldoorlog is sowat ses miljoen Jode in die groot Nazi-slagting vermoor. Hierdie wrede volksmoord het Jode nog meer vasbeslote as ooit tevore gemaak om 'n eie tuisland te hê waar hulle in veiligheid kon woon.
LINKS: Die vlag van Israel. Die sogenaamde Ster van Dawid is lank reeds 'n simbool van Joodse identiteit en die Judaïsme (Jodedom), en dit is genoem na die Bybelse koning Dawid van die ou Israeliete. Met die totstandkoming van die moderne staat Israel in 1948, is die Ster van Dawid ook op die landsvlag geplaas. Die kleure van die vlag is blou en wit.
IN 1947 het die Verenigde Nasies, wat die ou Volkebond vervang het, gestem om Palestina in twee state te verdeel, een vir die Jode en een vir die Arabiere, met Jerusalem onder internasionale beheer. Die Jode het, ofskoon hulle nie heeltemal gelukkig met die voorstel was nie, gevoel dat dit die beste was wat hulle toe kon verwag het en die plan goedgekeur. Die Arabiere, daarenteen, het hulle duidelik teen die skeiding verset.
Op 14 Mei 1948 het Brittanje hom aan Palestina onttrek en het die onafhanklike staat Israel tot stand gekom. Die Arabiere het nie op hulle laat wag om terug te veg nie. Net die dag daarna, op 15 Mei, het Arabiese leërs uit Egipte, Sirië, Libanon, Irak en Transjordanië (vandag Jordanië genoem) saamgespan om die nuwe klein landjie aan te val.
Teen vroeg in 1949 het Israel nie net sy aanvallers verslaan nie, maar ook die helfte van die land oorgeneem wat vir die nuwe Arabiese staat bedoel was. In Januarie 1949 het Israel sy eerste verkiesing gehou. Die volgende maand het Chaim Weizmann die president en David Ben-Gurion die premier geword. Op 11 Mei 1949 het Israel 'n lid van die Verenigde Nasies geword.
Die Jode het met ywer hul nuwe land begin bou. Maklik sou dit egter nooit vir hulle wees nie. In die dekades daarna het Israel nog verskeie kere teen sy Arabiese bure geveg, onder meer in 1956 (Sinai-inval), 1967 (Sesdaagse Oorlog), 1973 (Joom Kippoer-oorlog), 1982 (Libanon-inval), 2006 (die Tweede Libanese Oorlog), 2009 (die Offensief in Gaza). Daarteenoor het vredesverdrae wat in 1979 tussen Israel en Egipte en in 1994 tussen Israel en Jordanië gesluit is, stand gehou.
Tog is Jood en Arabier dikwels vandag ewe onverdraagsaam teenoor mekaar as meer as sestig jaar gelede, hoewel die hoop steeds brandend bly in die gedurige soeke na vrede.
BO: 'n Vliegtuig van die Israeliese lugmag vlieg oor die Amerikaanse staat Nevada tydens gesamentlike oefeninge met die lugmag van die VSA. Amerika is 'n stoere bondgenoot van Israel, kennelik die vernaam­ste rede hoekom daar soveel vyandelikheid in die Arabiese wêreld teenoor die Verenigde State is.
Foto: Master Sergeant Kevin J. Gruenwald / U.S. Air Force
Ook 'n vrou moet haar man kan staan...
REGS: In 'n land wat gedurig gereed moet wees om aanvalle af te weer, is elke weerbare man nodig om die grense te verdedig—en elke vrou wat ook haar deel in hierdie verband kan doen. Hier is Roni Duani, 'n Israeliese pop-ster, ten tyde van haar verpligte militêre dienstyd.
Foto deur سندباد.
wat dit wat dit by Wikimedia Commons op die wêreldwye web tot openbare besit verklaar het ("released into the public domain")
BO: Tel Aviv soos gesien vanaf Jaffa. Hierdie stad aan die Middellandse See is Israel se sake-, toeriste- en vermaaklikheidsentrum.
Detail van 'n oorspronklike foto deur "Wikipeder",
Israel in 'n neutedop
LIGGING: In Midde-Ooste, aan die oostekant van die Middellandse See.
OPPERVLAKTE: 20 770 vk. km, waarvan 440 vk. km onder water is.
BEVOLKING: Israel is die wêreld se enigste oorheersend Joodse staat met 'n bevolking van 7 233 701 (volgens 'n raming vir Julie 2009). In 2004 is bereken dat 76,4% van die bevolking Joods en 23,6% nie-Joods is. DIe meeste van die laasgenoemde is Arabiere.
ELEVASIE: Hoogste punt: Har Meron, 1208 m; laagste punt: Dooie See, oewer sowat 400 m onderkant seevlak.
TALE: Hebreeus (amptelik), Arabies amptelik gebruik vir Arabiese minderheid, Engels is die mees algemeen gebruikte vreemde taal.
VOLKSLIED: Hatikva (Die Hoop).
EKONOMIE: Die ekonomie, gegrond op die nominale bruto binnelandse produk, is die 44ste grootste ter wêreld. Die vernaamse landbouprodukte is vrugte, veral sitrusvrugte, blomme (waaronder tulpe wat na Nederland uitgevoer word), neute, koring, gort, mielies, katoen, dadels en olywe, asook gewasse soos tamaties, komkommers, avokado's, rissies en waatlemoene. Nywerheidsprodukte sluit in elektroniese toerusting, rekenaartoerusting, geslypte en gepoleerde diamante, wetenskaplike en mediese instrumente, lasers en toerusting vir swaar industrieë. Israel het min natuurlike hulpbronne en moet olie en steenkool invoer. Die land doen baie navorsing in die ontwikkeling van sonkrag en baie huise in Israel het sonkragverwarmers. Daar is min mineraal- en metaalneerslae—meestal koper, gips en kalkklip. Maar soute wat uit die Dooie See onttrek word, is onder die land se waardevolste natuurlike hulpbronne. Dit sluit potas en soute van magnesium en broom in, wat as kunsmis gebruik word, asook tafelsout. Toerisme is 'n belangrike bron van inkomste. Die klimaat is ideaal, die water helder en daar is luukse-oorde en baie geskiedkundige en argeologiese besienswaardighede. Die staatkundige probleme van die afgelope meer as sestig jaar en massiewe verdedigingsuitgawes het die Israeliese ekonomie ernstig benadeel.
REGS: 'n Dromedaris (eenboggel-kameel) in die Negeb, 'n woestyn- en halfwoestynstreek in Israel.
Foto: David Q. Hall,
wat dit op sy webwerf op wêreldwye web tot openbare besit verklaar het ("released into the public domain")
LINKS: Die menora, 'n antieke heilige kersblaker, is die amptelike embleem van die staat Israel.
REGS: 'n Ou foto wat meer as honderd jaar gelede geneem is van vissers op die See van Galilea, adem miskien nog iets van die atmosfeer in die tyd van die aardse omwandelinge van Jesus baie eeue vroeër... toe Hy sy vissers-dissipels geleer het om visers van mense te word.
Die See van Galilea word ook die meer Kinneret genoem omdat dit soos 'n kinnor (harp) gevorm is. 'n Ander naam daarvoor is die See van Tiberias. Daar is ook 'n stad met die naam Tiberias aan die meer se westelike oewer. Die ou Romeinse keiser Tiberius (42 v.C. – 37 n.C.) is hier vernoem.
Daar is baie kampeerplekke aan die See van Galilea se klipperige oewers waar mense swem, hengel en piekniek hou. Die meer is die laagste geleë varswatermeer ter wêreld, terwyl die Dooie See die laagste soutwatermeer is. Die Jordaanrivier en die See van Galilea is vandag dan ook die hoofbronne van vars water vir Israel.
Hoewel 'n groot deel van Israel woestynwêreld is, het die Israeli's geleer om met doeltreffende besproeiingsmetodes as 't ware die woestyn te laat blom. Hoogs gesofistikeerde besproeiingstelsels, wat deur rekenaars beheer word, is in dié land geskep.
LINKS: Hierdie Jode wat hulle in die nag na die Klaagmuur in Jerusalem begewe het, volg 'n lang tradisie na om by die muur te bid. 'n Deel van die muur dateer van die tydperk van Tweede Tempel, wat omstreeks 19 v.C deur Herodes die Grote gebou is.
Foto deur Chmouel, wat dit op hierdie bladsy by Wikimedia Commons op die wêreldwye web uitgeplaas en gelisensieer het ingevolge die Creative Commons Attribution ShareAlike 3.0-lisensie, waarvolgens deling en afgeleide werke op sekere voorwaardes vergun word
ONDER: Die Rotskoepel (Moskee van Omar), 'n groot Moslem-heiligdom digby die Klaagmuur in Jerusalem.
Foto: Berthold Werner, wat dit by Wikimedia Commons op die wêreldwye web tot openbare besit verklaar het ("released into the public domain")