Die spiritualiteit van argitektuur - Dr. Flip Schutte
Die spiritualiteit van argitektuur
Deur Dr. Flip Schutte op 1 Augustus 2018
Van die vroegste tye af het mense sekere plekke as heilig beskou. Gewoonlik was dit 'n plek waar iemand 'n besonderse ervaring gehad het. 'n Lewe is dalk daar gered of gespaar te midde van 'n bedreiging of die persoon het geglo dat hy 'n ervaring met 'n engel gehad het, of dat God op daardie plek met hom gepraat het. En om die plek te merk, het hulle dan gewoonlik 'n hoogte of 'n altaar daar gebou. Beide is maar net 'n stapel klippe. Die hoogte is net groter en het baie meer klippe as die altaar. En dan het die persoon – en later baie ander, soontoe gegaan omdat hulle dit as 'n heilige plek beskou. Daar het hulle dan geglo, is hulle in die teenwoordigheid van die goddelike en het hulle dan ook bepaalde godsdienstige rituele uitgevoer.
Maar toe mense ophou om nomadies te wees en hulleself in dorpies en stede vestig, het hulle meer permanente heiligdomme opgerig. Omdat hulle in huise begin bly het, het hulle ook vir hulle gode huise begin bou. Met die inwyding van die temples het die gode dan ook in die tempel ingetrek en het dit sy huis geword. Mense het dan daar bymekaar gekom om te aanbid, om hulle gode te ontmoet, om hulle te verootmoedig en om deel te neem aan feeste en rituele.
Dit is 'n praktyk wat tot vandag toe voortduur: mense bou kerke, tempels, moskees, sinagoges en heilige plekke wat dien as tuistes vir hulle gode en dan gaan hulle soontoe om te aanbid en om in die teenwoordigheid van hulle gode te wees.
Maar die ironie is: Wanneer mens vir enige persoon vra waar hy of sy al ooit in hulle lewe die mees spirituele gevoel het, of waar het hulle 'n ervaring van intense heiligheid beleef, dan is die antwoord selde of ooit in 'n kerk of in een of ander plek van aanbidding.
Meeste mense se antwoord is dat dit êrens in die natuur was. Hulle was in die berge en het daar die openheid ervaar. Of, hulle was in 'n bos of 'n woud en die lig wat so tussen die bome deurgebreek het, was besonders, of hulle was langs 'n rivier of 'n waterstroom en die klanke van die natuur was soos gewyde musiek. Of, hulle was in die oop veld en die stilte was hoorbaar. Mense se spirituele ervarings is meestal so 'n tipe natuuroomblik. Sonsopkoms oor die see. Sonsondergang oor die duine van die woestyn. Dis waar baie mense hulle ontmoetingsoomblikke met die goddelike herroep.
Argitekte is slim en mettertyd is daar in die argitektuur 'n hele filosofie ontwikkel oor die bou en ontwerp van aanbiddingsplekke. Met hout, beton en glas probeer argitekte iets van die mens se spirituele ervaring in die natuur met hulle struktuur vasvang en rekonstrueer. Daarom dat heilige plekke dik mure het om die stilte daarbinne te probeer vasvang. Dit wend glas kunssinnig aan om die lig op 'n besonderse manier te laat inval. Met hoë plafonne en 'n oop liturgiese ruimte skep dit spasie, openheid. Met goeie akoestiek skep dit die geleentheid dat klanke ervaar kan word. En omdat al hierdie elemente wat mens as heilig en spiritueel in die natuur ervaar, simbolies met die struktuur van die plek van aanbidding weergegee word, maak 'n mens dalk onbewustelik die konnotasie en interpreteer mens dan die gebou ook as heilig.
Helaas, het die sekulêre postmoderne tydsgees en die invloed van die vierde industriële revolusie en die opkoms van kunsmatige intelligensie ook sy tol geëis. Kerke, tempels en katedrale staan leeg. Die natuur is vol lodges en estates gebou. As jy 'n natuurervaring wil hê, moet jy honderde kilometer ry en duisende rande daarvoor betaal.
Daarom dat ons mense vandag so honger is aan ervarings. En ons almal het steeds die behoefte aan spirituele en heilige oomblikke. "Heilig" in die religieuse sin van die woord beteken "afgesonder / eenkant gesit." Die amp van priester is 'n heilige amp, want hy is afgesonder om die werk van God te doen. In die kerklike tradisie is 'n dominee afgesonder van sekulêre werk of 'n gewone "aardse" beroep, omdat hy voltyds die "heilige Woord van God" aan mense moet bedien.
Om in ons gejaagde lewe en in ons wêreld van steen en beton 'n spirituele oomblik te beleef of te ervaar, is dit nodig dat ons ook by wyse van spreke "afsondering" nodig het. Ons eie tempel of katedraal. Dis belangrik vir ons menswees. En daarom is dit belangrik dat ons vir ons so 'n plek of oomblik moet identifiseer.
Soms is dit 'n spesifieke stoel in jou woonkamer. As jy daar sit en stilraak en die lig val deur die venster, is die oomblik vir jou sakraal en word jou woonkamer jou katedraal. Party mense het 'n hoekie in die tuin waar hulle soggens hulle eerste koppie koffie geniet. Die rustige atmosfeer wat die tuinplante skep, gekombineer met die strale van die oggendson en 'n voëltjie se tjirp, sorg vir 'n ervaring wat jou deur die dag dra. Of, om na 'n besige dag met 'n beker tee, of 'n glas wyn deur jou tuin te stap, maak jou rustig, laat jou afsluit en gee vrede aan jou gemoed. Dit word vir jou 'n heilige oomblik.
Party mense ervaar dit wanneer hulle hulle sport beoefen. Die Barok-ritme val van jou voete op die teerpad of die singende fluitgeluid van jou fietswiele, of die kreungeluide wanneer jy jou gewigte in die lug opstoot en jou krag ontdek. Party ervaar dit in die kombuis wanneer hulle met liefde kos voorberei en skeppend is. Party ervaar dit wanneer hulle in die tuin werk, of motor bestuur of selfs wanneer hulle wegraak in werk wat hulle geniet.
Die punt is dat ons elkeen 'n heilige plek, 'n katedraal, 'n sakrale ruimte in ons lewe nodig het. Ons moet kan stilraak, ons moet kan afskakel, ons moet kontak met onsself kan maak, en ons moet weer mens kan word – iewers.
So, die vraag is: waar word jy weer heel? Waar is jou heilige plek, jou persoonlike katedraal? Dalk is dit net 'n plek in jou kop waarheen jy vlug of onttrek; dalk is dit 'n fisiese ruimte. Maak nie saak nie. Kry net vir jou 'n plek.
Omdat ons nie meer in tempels bymekaar kom, of heilige oomblikke in die natuur ervaar of klippe pak om sakrale ervarings mee aan te dui nie, moet ons ter wille van ons spirituele behoeftes en behoefte aan ervaring, vir ons ruimtes inrig of plekke skep.
Die strale van die oggendson, die wegsterf van die laaste lig, die stilte van 'n sagte stoel, 'n kers by jou etenstafel of die saamgeniet van brood en wyn...
Skep vir jou stilte, oopheid, lig, klank. Wees die argitek van jou eie heiligdom. Ons het dit nodig sodat ons in vrede kan leef. Ons het dit nodig sodat ons heel kan wees. Die punt is: Ons het dit nodig.