'n Oostenrykse geneesheer, Franz Anton Mesmer (1734-1815), word as die vader van moderne hipnose en hipnoterapie beskou. Voordat behandeling in hipnose met hipnoterapeutiese tegnieke plaasvind, kan dit nuttig wees om eers 'n basiese begrip te kry van wat die toestand van hipnose behels.
Weinig van wat in sogenaamde "verhoogshipnose" uitgebeeld word, is inderdaad hipnose. Die doelstelling van "verhoogshipnotiseurs" is gerig op VERMAAKLIKHEID en nie GENESING nie. Daarom skep hulle slinkse, uitspattige situasies waarin die toeskouers gekul word om te glo dat die "hipnotiseur" volle beheer oor die deelnemers het deur hulle aan sy "mag" te onderwerp, hulle in 'n diep slaap te plaas en hulle eienaardig te laat optree. In werklikheid het geen mens daardie hoeveelheid mag of beheer oor enige ander persoon nie. Aangesien die primêre funksie van die onbewuste verstand oorlewing is, met ander woorde om die integriteit van die self te beskerm, laat dit 'n persoon nooit toe om beheer te verloor nie. Gevolglik minag dit suggesties wat as bedreigend tot 'n persoon se fisiese, emosionele of geestelike oorlewing beskou word. Ons weet dus met sekerheid dat die hipnoterapeut geen mag (toorkrag of ander mag) oor die pasiënt besit nie.
Gedurende die meer ontspanne vorm van hipnose ervaar ons 'n gevoel of toestand soortgelyk aan wanneer ons na 'n goeie nagrus wakker word. Terwyl ons diep ontspanne voel, het ons die vermoeë om ons drome te herroep, maar nadat ons opstaan om badkamer toe te gaan kan ons nie meer die droom onthou nie. Daarteenoor word die opmerksame of aandagtige soort hipnotiese toestand ervaar wanneer ons van punt A na B bestuur. Nadat ons 'n aantal kilometer ver bestuur het, besef ons dat ons aandag van so aard op iets anders toe gespits was dat ons nie weet of ons die verkeersreëls nagekom het nie. Tog was ons ten volle in beheer van die motorvoertuig en as iemand voor ons ingeswenk het, sou ons oombliklik gereageer het.
Weens die kompleksiteit daarvan is dit uiters moeilik om die toestand van hipnose presies te omskryf. Hipnose kan as 'n afwisselende toestand van bewustheid beskou word waartydens pasiënte hul emosies op 'n meer direkte wyse konfronteer in plaas daarvan om dit te rasionaliseer. Gedurende hipnose is die pasiënt diep ontspanne en verkeer hy of sy in 'n verhoogde toestand van geheel en al gefokusde waaksaamheid. Die pasiënt se verstand is glashelder en die denke asook al die sintuie word skerper. Dit bring 'n groter openheid vir suggesties te weeg.
Hipnoterapie bewerkstellig kommunikasie tussen die bewuste en onbewuste verstand. Behalwe dat dit vir oorlewing en beskerming verantwoordelik is, is die onbewuste verstand ook verantwoordelik vir die berging van traumatiese gebeure, belewenisse en emosies. Indien sekere emosies te pynlik is, kan toegang daartoe nie deur die bewuste verstand verkry word nie, maar slegs deur die onbewuste verstand.
Om toegang tot hierdie herinneringe te verkry, fasiliteer die hipnoterapeut die kommunikasieproses tussen die bewuste en onbewuste verstand. Die hipnoterapeut lei die pasiënt soos 'n afrigter 'n atleet deur sy/haar oefenprogram lei, binne sy/haar onbewuste verstand om sodoende die vermelde trauma en innerlike hulpbronne te ontdek wat daarin geberg is. Slegs die pasiënt self kan binne sy/haar onbewuste delf. Geen ander persoon kan toegang daartoe verkry nie. Omdat die pasiënt in beheer is, kan hy/sy die besluit neem om dit te openbaar wat hy/sy ook al ontdek. Die pasiënt word gevolglik deur 'n verskeidenheid wyses gelei om sy/haar trauma of probleem op te los en te oorkom, hoofsaaklik op 'n veilige, kalm en bedaarde wyse gedurende hipnoterapie.
Hipnoterapie word benut om patologie op 'n holistiese wyse toe te pas deur inagneming van die vyf gebiede van menslike funksionering, naamlik kognitiewe, affektiewe, fisiologiese, geestelike en gedragsgeoriënteerde funksionering.
Die vier individuele modelle van hipnoterapie wat hoofsaaklik in Suid-Afrika en binne die praktyk toegepas word, word volgende bespreek. Soms word slegs 'n enkele model gebruik, maar meestal word 'n kombinasie van twee of meer benaderings vaardig tydens die pasiënt se behandeling gekombineer. Ander meer basiese benaderings, soos kognitiewe gedrags- en/of rasioneel-emotiewe terapie, word ook in hipnoterapie geïnkorporeer.