NG Gemeente Lichtenburg – Gemeentegeskiedenisargief
Die NG moederkerk op Lichtenburg. (FOTO: Christiaan Cloete)
Gerrit Maritzstraat 27, Lichtenburg
H.J.L. du Toit (1887–1904)
Die NG Gemeente Lichtenburg is een van die oudste gemeentes van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in die destydse Wes-Transvaal. Toe die Transvaalse Kerk nog een Sinode gevorm het, was dit die 16de gemeente.
Maar eers in 1885, ná die Eerste Vryheidsoorlog en ná die vereniging van die NH en NG Kerk, toe ds. H.J.L. du Toit die werk by ds. Jooste kom oorneem, dat die indertydse Nederduitse Hervormde of Gereformeerde Kerk (die Verenigde Kerk) oorgaan tot die stigting van ’n gemeente hier, waarvan die verste punt sowat 110 km gemeet en die ledetal maar ’n skrale 300 getel het. Die eerste kerkraadsvergadering is op 10 Junie 1885 gehou en word ds. Du Toit tot konsulent benoem en die eerste Nagmaal vir Augustus daardie jaar bepaal. Die nuwe gemeente ontvang van weduwee H.A. Greeff die kerkplein en ’n erf vir die pastorie, ’n geskenk van haar oorlede eggenoot aan die kerk.
Die kerkgebou omstreeks 1917. Die kerktoring is eers in die middel van die dekade ná 1920 aangebring. Te oordeel na die ontwerp van die toring was die argitek Gerard Moerdyk.
As Lichtenburg se derde NG leraar is ds. J.G. Perold op 11 April 1912 bevestig.
Die kerklike geboue
In 1878 het die eerste kerkie onder die leiding van die konsulent, ds. J. P. Jooste van die NG Gemeente Potchefstroom, verrys en 13 jaar later het die ywer van ds. Du Toit dit sover gebring dat ’n nuwe Godshuis van klip ingewy kon word en wel in Januarie 1891. Die donker oorlogswolke van die Anglo-Boereoorlog het ook oor Lichtenburg swaar gehang. Die eerste pastorie, waaraan bouwerk al in 1885 begin is, moes tydens die Tweede Vryheidsoorlog as hoofkwartier van die Engelse soldate dien. Dié gebou is onder ds. Beyers met ’n nuwe vervang.
Tydens ds. Beyers se bediening is die noordelike gewel aan die kerkgebou aangebring, terwyl ds. Perold, wat hier gestaan het tot 1919, gesorg het vir die innerlike verfraaiing van die kerk deur galerye en nuwe banke aan te bring, en onder ds. P. du Toit (1920-’30), later Armesorg-sekretaris van die Kaapse Kerk, is die kerkgebou van sy statige toring met uurwerk en ’n pragtige orrel voorsien.
Dit was onder hierdie leraar dat Lichtenburg geweldige veranderinge ondergaan het. Die delwerye, sowat 20 km noord van die dorp, het in 1926 oopgegaan en tienduisende mense saamgetrek. In ’n oogwink het die nood, geestelik en finansieel, hoog gestyg. Selfs die Sinodale Armesorgkommissie moes finansieel die hand uitsteek, terwyl leraars van die omliggende gemeentes hulle die geestelike nood aangetrek en gehelp het.
Permanente arbeiders soos di. P.L. Lourens en D.N.J. du Toit, bygestaan deur mes. Cillié en Kotze, het hulle hande meer as vol gehad met die geestelike bearbeiding. Kerkgeboue van sink is oral opgerig en alles was spoedig onder beheer. Maar so snel as wat die toestroming was, so vinnig het die ontvolking weer plaasgevind toe die delwerye uitgewerk raak sodat daar selfs al teen 1950 nouliks 300 gevestigde delwers oorgebly het.
Dogtergemeentes en susterkerke
Die dorp Lichtenburg het tot vroeg in 2011 nie minder nie vyf NG gemeente gehad, waarna dit deur ’n samesmelting tot vier afgeneem het. Die eerste plaaslike afstigting van die moedergemeente was Lichtenburg-Wes in 1950 en kort daarna Lichtenburg-Oos in 1952. In 1962 kom Lichtenburg-Noord aan die beurt, maar omdat die lidmate van die Wes- en Noord-gemeente mettertyd te min geword het om sinvol afsonderlik voort te bestaan, smelt dié twee gemeentes op 1 Maart 2011 saam as die NG gemeente Lig en Lewe. Die gemeente Sederpark is in 1974 afgestig.
Benewens die drie NG gemeentes, het Lichtenburg ook nog vier gemeentes van die sogenaamde susterkerke. Die Lichtenburgse gemeente van die Nederduitsch Hervormde Kerk is op 10 Oktober 1891 gestig en dié kerkverband se gemeente Lichtenburg-Oos op 13 September 1958. Die Gereformeerde Kerk se gemeente Lichtenburg is in 1893 gestig en sluit benewens Lichtenburg en omgewing, ook Coligny en Kieserville in. Die plaaslike gemeente van die Afrikaanse Protestantse Kerk is reeds in die eerste jaar van dié kerkverband se bestaan gestig en wel op 2 Julie 1987.
Hendrik Johannes Louw du Toit, 1887 – 1904
Jan Andries Beyers, 1905 – 1912
Pieter du Toit, 1920 – 1931
Benson Henry Visser, 1928 – 1929 (met werkkring delwerye)
Petrus Lafras Lourens, 1930 – 1939
Theodorus Daniel Potgieter, 1931 – 1947
Daniel Nicolaas Johannes du Toit, 1940 – 1942
Frederik Petrus Myburgh, 1942 – 1944
Salomon Theodorus Potgieter, 1945 – 1957
Guilaume Francois Gerber, 1949 – 1951
Jacob Abraham Claassens, 1958 – 1962
Deon Burgers, 1974 – 1978
Edward Botha, 1978 – 1982