Estetiese diskoers oor God druk die menslike ervaring van God in die geskiedenis uit, hoewel taal God nie werklik kan beskryf nie. God is nie 'n 'objek' van menslike ervaring nie. Om van God bewus te wees (Gottglaubige Bewuptsein) (Brandt 1941:62), is nie net om oor God na te dink nie, maar ook om oor die mens binne die menslike wêreld na te dink. Die mens se vertroue op God beskryf Schleiermacher (  1976:16-17; kyk Brandt 1941:167) as 'n 'gevoel van absolute afhanklikheid'. Volgens Schleiermacher is 'emosie' die menslike reaksie op objekte, op verganklike dinge, terwyl 'gevoel' beteken om van 'n mens se eie eindigheid bewus te wees (vgl. Grondin 1994:71). Wie van eindigheid bewus is, kan nie anders as om die eie swakheid, weerloosheid en sterflikheid te erken nie. Dit is net by God (die oneindige Transendente) waar konstantheid in die menslike lewe moontlik is. Volgens Schleiermacher se holistiese uitgangspunt verkry 'n mens kennis (ook kennis 'van' God) nie net deur die intellek nie. Die intellek word buitendien nie deur die res van menswees onaangeraak gelaat nie onaangeraak gelaat (vgl. Albrecht 1994:126). Die menslike liggaam, sensoriese ervaring, affek en gemoedstemming speel ook 'n rol. Vir Schleiermacher gaan godsdiens nie net oor kennis of oor 'n morele lewe nie, maar ook oor intuïtiewe gevoel. In sy werk On Religion beklemtoon hy dat die wese van religie 'n voortdurende gevoel van afhanklikheid is. Hierdie verhouding met die Transendente is wesenlik vir die mens (Heidegger se Dasein) (vgl. Dumbreck 2012:6168). Gevoel, so verstaan, is sentraal tot wat dit beteken om religieus te wees (Dumbreck 2012:42-48).
Hoewel William James se Varieties of religious experience: A study in human nature (  2013) 'n klassieke werk in die veld van die godsdienspsigologie is, het dit aanvanklik 'n relatief klein invloed op die ontwikkeling van die vak uitgeoefen. Sommige meen dat die rede hiervoor James se klem op buitengewone en selfs patologiese fenomene is. Volgens ander is sy werk te persoonlik om 'n goeie fondament vir die vak godsdienspsigologie te lê. Die onlangse postmoderne verskuiwing weg van positivistiese psigologie het gelei tot 'n herwaardering van die geskiedenis van die vakgebied wat nou met heelwat meer waardering vir James ondersoek word (kyk Jantzen 2005:89-96). 'n Eenduidige perspektief op die psigologie is nie meer die hoofdoel van die vak nie. Die verskeidenheid benaderings in die vak word nou geredelik aanvaar. Perspektiewe soos sosiale konstruksionisme, hermeneutiek, fenomenologie, asook narratiewe en diskursiewe psigologieë is nou aan die orde van die dag. Volgens Wulff (2005:44-45) het William James die weg hiervoor gebaan.
Volgens Petr Pokorný (2011:108) is die estetiese aspek van elke teks belangrik. So ook is die inhoudelike analise van elke kunswerk belangrik. Die kognitiewe woord het dus 'n estetiese aspek en die estetiese kuns het 'n kognitiewe aspek. As die estetiese funksie van 'n teks ondersoek word, beteken dit nie dat dit altyd 'mooi' of 'melodieus' hoef te wees nie. Dit beteken dat die teks op emosionele vlak effektief sal wees (Pokorný 2011:109). Met hierdie insig dat 'n teks emosioneel effektief moet wees, word die sirkel van die ontwikkeling van die hermeneutiek voltooi: Herder se insig in die skoonheid van kommunikasie as estetiese kuns; Schleiermacher se dialektiek wat menslike emosie onderskei in óf 'n ongesonde gevoel van afhanklikheid van wat menslik en verganklik is of 'n gesonde gevoel van absolute afhanklikheid van die Transendente; James se insig in die groot verskeidenheid religieuse ervarings, in die empiriese én simboliese wêreld (kyk Hector [2010:215-242] oor die verband tussen Schleiermacher en James).
'n Positiewe emosionele klimaat het 'n goeie uitwerking op mense. 'n Faktor wat daartoe bydra, is dat mense mekaar wedersydse hierin ondersteun (Páez, Espinoza & Bobwik 2013:119). Op kollektiewe vlak is om 'n negatiewe 'emosionele klimaat' te reguleer, egter nog moeiliker as om individuele negatiewe emosies te reguleer. 'Emosionele klimaat' is die algemene en kollektiewe ervaring van welsyn of 'n gebrek daaraan. Mense se persepsies oor die kollektiewe en persoonlike gevoelens soos byvoorbeeld vrees, vertroue, veiligheid, woede of wanhoop bepaal wat hulle as die emosionele klimaat ervaar (Páez et al. 2013:113-114). Die optrede van sosiale institute, of dit positief of negatief is, dra ook tot die vorming van die emosionele klimaat by. Páez et al. (2013:118) beskryf dit soos volg: Waar 'n groep in hulle verlede kollektief aan wandade skuldig was, is hulle geneig om te glo dat die slagoffers verdien wat hulle aangedoen is. Hulle beskou die slagoffers met minagting en regverdig die dade van die eie groep. Hierteenoor dra 'n amptelike apologie met betrekking tot wandade in die verlede tot 'n positiewer emosionele klimaat by. Die positiewer emosionele klimaat wat die apologie skep, dra ook daartoe by dat die mense meer gewillig is om aan restitusie deel te neem.
In studie van menslike affek word tussen 'emosie', 'gemoedstemming' en 'houding' onderskei (kyk Van Mechelen, Verduyn & Brans 2013:174). Gemoedstemming kan beskryf word as 'n konstante gevoel wat, anders as emosies, nie op 'n spesifieke objek betrekking het nie (Van Mechelen et al. 2013:175; vgl. Frijda et al. 1991:187-225) en as 'n konstante emosionele toestand wat bepaal hoe 'n persoon die wêreld ervaar (Lane 2013). 'n Gemoedstoestand of 'bui' as 'n konstante gevoelstoestand kan positief wees ('n goeie bui) of negatief ('n slegte bui) wees. Hoewel 'n goeie bui aangenamer is as 'n slegte een, verteenwoordig enige bui nie optimale geestesgesondheid nie. Om bewus te lewe (mindful), is noodsaaklik vir emosionele welsyn. 'n Bui of gemoedstoestand en bewustelike lewe gaan nie saam nie. Bewuste lewe verg psigiese soepelheid. Om in 'n enkele gemoedstoestand of bui te bly, selfs as dit 'goed' of 'gelukkig' is, getuig van 'n gebrek aan emosionele soepelheid. Sulke mense bly emosioneel op een plek, terwyl die wêreld rondom hulle voortdurend verander. In plaas daarvan dat hulle die gepaste emosionele respons daarop het, bly hulle in een gemoedstemming vassteek. Dit is minder gesond (Orsillo & Roemer 2011:144).
Milde vorme van 'n gedeprimeerde gemoedstemming verteenwoordig nie noodwendig 'n versteuring nie. Dit kan gewoon die natuurlike reaksie op ontwrigtende lewensomstandighede wees. Mense met volskaalse kliniese depressie verwring egter die werklikheid deur onakkurate denkpatrone. Wat hulle oor die wêreld dink, kom nie met die werklikheid ooreen nie. Wat hulle dink oor die werklikheid, maak hulle moedeloos met daardie werklikheid. Volgens die Kognitiewe Gedragsmodel is hulle gemoedstemming depressief omdat hulle gedagtes depressief is (Ghaemi 2007:122-130). Dit werk wedersyds: Gedagtes affekteer gemoedstemming en gemoedstemming en emosies affekteer gedagtes. Volgens hierdie model beteken terapie om die gedagtewêreld aan te pas en daardeur die gemoedsversteuring te verbeter. 'n Verwronge siening van die werklikheid word gewoonlik nie as gesond beskou nie. Eksponente van die Depressief Realisme Model meen egter dat alle mense, sowel depressief as nie-depressief, die neiging het om hulle werklikheid tot 'n mate te verwring. Sommige mense met 'n milde depressie kan 'n realistieser siening van die werklikheid hê as 'gesonde' nie-depressiewe mense. Laasgenoemde kan 'n hoër vlak van welsyn ervaar, maar dit is op 'n illusie gebaseer.
Die praktiese teoloog en pastoraatkenner Donald Capps het die belang van William James se nalatenskap uitgewys (vgl. o.a. Jacobs & Capps 1997). Hierdie artikel vind die oorsprong van James se erfenis terug in die werk van Herder en Schleiermacher. Die erfenis van Herder, Schleiermacher en James en die betekenis daarvan vir die teologie en psigologie is ook vir die pastoraat van belang. Om denke te verander, het 'n effek op gevoelens. Om gevoelens te verander, het 'n effek op denke. Veranderde denke en gevoel het weer 'n effek op 'n persoon se self-konsep en ervaring van die werklikheid. Religieuse ervaring is deel van mense se ervaring van die werklikheid - hoe hulle in verhouding tree met hulleself, ander en God. Gesonde gedagtes, gevoelens en self-konsep kan mense help om die gebroke werklikheid waarin hulle leef, beter te hanteer en singewend in 'absolute afhanklikheid van God' daarmee om te gaan. 'n Totale afhanklikheid van die Transendente te midde van wisselende emosies en ervarings kan 'n innerlike stabiliteit en vrede meebring wat nie op ander maniere in hierdie lewenswerklikheid te vind is nie. 'n Totale afhanklikheid van die Transendente kan mense help om hulle self-konsep te verander sodat hulle hulleself kan sien en ervaar as heel mense wat deur God geskape is. Invoeling met God en die na-leef van die Jesus-narratief is die uitdaging vir pastorale beraders wat hierdie teologiese én psigologiese insigte vir hulle teorie en praktyk bruikbaar wil maak.