Dán word dit behoorlik verplebber! | Netwerk24
Deur Gerhard van Huyssteen 01 Maart 2019 00:00
Die befaamde a cappella-vyftal Pentatonix het ’n week of wat gelede hul jongste oormaaksel op YouTube bekend gestel: “The Sound of Silence” van Paul Simon en Art Garfunkel. Die video is in minder as tien dae reeds meer as 7 miljoen keer bekyk.
Merk ’n vriendin van my op: “Hulle verkerk ook al wat ’n popliedjie is!”
“Verkerk” kry jy nie in ’n woordeboek nie, maar as jy Pentatonix se musiek ken, dan weet jy dadelik wat sy bedoel. Al hul musiek klink mos maar dieselfde, soos hallelujaliedjies. Pragtig, maar almal met dieselfde gewydheid wat eerder op ’n harde kerkbank as ’n dansvloer hoort.
Verbandhoudend daarmee vra Anna-Marie uit Windhoek of ’n mens kan sê dat kitsskares, wat snobmusiek letterlik straat toe gebring het, die geleerde musiek “verplebs” of “verpleb” het? Om die vraag te antwoord moet ons nie net na die “ver-”-voorvoegsel kyk nie, maar ook na “pleb” of “plebs”.
Soos ons nou al met “verkerk” gesien het, is “ver-” ’n vreeslike permissiewe outjie – spring links en regs met al wat leef en beef in die bed. Van selfstandige naamwoorde (“verafgod”, “vergas”, “verslaaf”) en byvoeglike naamwoorde (“veralgemeen”, “verslank”, “vervals”), tot werkwoorde (“verbleik”, “verdra”, “verdrink”) en allerhande ander snaakse goed (“vermy” teenoor “vermei”; “verkneukel” of “verkneuter”; “verfomfaai” en “verfoes”). Daar is allerhande fynere betekenisnuanses, maar wanneer dit met selfstandige of byvoeglike naamwoorde verbind, beteken dit meestal iets soos “verander tot X”: “verafgod” beteken “verander iemand tot ’n afgod” of “verslank” beteken “iemand verander totdat hy/sy slank is”.
Hulle verkerk ook al wat ’n popliedjie is!
Geen haan sal dus daarna kraai as “ver-” ook by die “pleb(s)” gaan nesskop nie. Die vraag is steeds of dit “verpleb” of “verplebs” moet wees.
Wat op deeske aarde is ’n pleb?
Die Etimologiewoordeboek van Afrikaans sê ’n pleb is ’n persoon van lae inbors, ’n swak klas mens, ’n ongekultiveerde persoon.
Maar “pleb” is eintlik óf ’n inkorting van die woord “plebejer” óf ’n truvorming van die woord “plebs”. Want sien, in die Romeinse tyd het die Latynse woord vir ’n gewone mens op straat op ’n -s geëindig. Daardie -s in “plebs” lýk dus eintlik net soos die meervoud, dis nie regtig die meervoud nie! “Verpleb” en “verplebs” sou dus albei kon.
Die enigste byvoeglike naamwoord wat met die plebs verband hou, is volgens die AWS “plebejies”. Wat ’n heerlik snobistiese belediging: “Ag, sy is regtig vreeslik plebejies, hoor!”
Maar Afrikaanse mense laat hulle nie verborstrok nie. Op die internet kry ek allerlei mooi maaksels, soos “plebeius”, “plebiaans”, “plebeiese” en my gunsteling: “plebberig”! Smaak my die woord “pleb” is net so prostitieus soos die voorvoegsel “ver-” . . .
Meer oor: Gerhard Van Huyssteen | Afrikaans | Woorde