Vhafumakadzi vha vhumba u fhira hafu ya vhathu vha Afurika Tshipembe zwenezwo vhupfiwa havho vhu fanela u pfiwa musi tsheo dzi tshi dzhiwa na milayo i tshi sikwa.
U dzheniswa ha vhafumakadzi kha u dzhiiwa ha tsheo ndi pfanelo ya vhuthu ya mutheo. Vhafumakadzi vha tea u shela mulenzhe kha u sika milayo ngauri u shuma ha milayo na phoisi dza muvhuso zwi kwama vhutshilo havho ha uvha na uvha. Zwa ndeme ndi zwa uri hoisiso yo sumbedza uri musi vhafumakadzi vha tshi shela mulenzhe kha u sika milayo, zwi livha kha u aluwa ha ndumbo na u kovhelwa ha zwishumiswa zwi khwinisaho ndeme ya vhutshilo ha vhathu vhohe. U engedzea ha u shela mulenzhe ha vhafumakadzi kha u sika milayo hu nga livha kha khwiniso ya vhuswikeleli kha tshumelo dza mutheo u fana na dzinnu, pfunzo na ndondolo?
Ndayotewa ya Afurika Tshipembe i amba uri hu tea u vha na u swikelea na u dzhenela nga tshitshavha kha Phalamennde na maitele ayo. Hu na nila dzo fhambanaho dzine hezwi zwi nga itwa ngadzo?
Vhafumakadzi vha nga dzhenela kha u sika milayo nga u khetha ihoro a poitiki ine vha vhona u nga i nga imela zwavhui kuvhonele na mbilaelo zwavho Phalamenndeni. Vha nga dovha hafhu vha dzhenela kha u dzudzanyela na u shumela ihoro e vha i khetha na u nangiwa kha zwivhumbiwa zwao. Vhafumakadzi vho no i swika kha vhuimo ha nhesa nga hei nila?
Tshitshavha tshi na pfanelo ya dzhenela miangano ya komiti na u shela mulenzhe kha Vhupfiwa ha Tshitshavha. Arali fhungo a vha i na dzangalelo ihulwane a tshitshavha, Komiti i re kha Buthano a Lushaka kana Khoro ya Mavunu ya Lushaka i nga tshea u thetshelesa vhupfiwa ha tshitshavha kana u humbela makumedzwa. Tshitshavha tshi nga alutshedza Komiti ya u oisisa, u vhiga na vhulavhelesi ya Buthano a Lushaka kana Komiti ya u oisisa, u vhiga na Vhulavhelesi ya Khoro ya Mavunu ya Lushaka nga ha mafhungo avho kana mafhungo ane vha khou hanedzana ngao. Mirao ya tshitshavha vha nga kwama Murao wa Phalamennde u ahisa kuvhonele kwavho nga ha tshipia tsha mulayo?
Ndayotewa ya Afurika Tshipembe i etshedza mutheo wa u bveledza ndinganyiso ya mbeu, zwenezwo u shela mulenzhe ha vhafumakadzi kha u sika milayo. Ndayotewa i na mbetshelwa dzo vhalaho dza u bveledza ndinganyiso ya mbeu. Mulayotibe wa Pfanelo u khwahisa u farwa ha vhathu vhohe vha Afurika Tshipembe u fana. A u tendeli u khethulula hu si ha vhui ho sendekaho kha murafho, ibulambeu na mbeu. Mulayotibe wa Pfanelo u ombedzela uri maga a fanela u dzhiwa u bveledza vhuswikeli ha u eana kha masia ohe a tshitshavha?
Ndayotewa i na mbetshelwa ya zwiimiswa zwi tikedzaho dimokirasi khathihi na u shela mulenzhe ha vhafumakadzi. Hezwi zwi katela, vhukati ha zwiwe, Khomishini ya Ndinganyiso ya Mbeu na Khomishini ya Pfanelo dza Vhuthu ya Afurika Tshipembe?
U engedza kha mbetshelwa dzo itwaho kha Ndayotewa, Afurika Tshipembe o ikumedzela kha ndinganyiso ya mbeu nga u tendela maguvhangano a dzitshakhatshakha u fana na Convention on the Elimination of Discrimination Against Women (CEDAW) na Platform of Action, ya ya vhumbwa nga Beijing Conference on Women. Afurika Tshipembe ndi tshipia tsha dziwe mbekanyamushumo dza Afurika dza nyito na u bveledza vhafumakadzi, sa tsumbo maitele a mbeu na mveledziso a Tshitshavha tsha Mveledziso tsha Tshipembe ha Afurika (SADC)?
Nila ya u thoma nahone ya ndemesa ine vhafumakadzi vha nga dzhenela ngayo kha Phalamennde ndi tshifhinga tsha khetho. Nila ine vhathu vha khetha ngayo kha khetho i sumbedza mbumbelwe ya Buthano a Lushaka na Khoro ya Mavunu ya Lushaka. Khetho dza lushaka dzi ea vhathu vhohe vha miwaha ya u fhira 18 u voutela ihoro ine vha i funa. Vhafumakadzi vha ita tshivhalo tshi vhonalaho tsha vhakhethi nahone vha nga shumisa pfanelo ya u vouta u uuwedza kuvhumbelwe kwa Phalamennde na uri tshiimiswa tshi dzhiele nha mveledziso ya vhafumakadzi?
Phalamennde ya vhu?
Komiti ya u oisisa, u Vhiga na Vhulavhelesi ya Buthano?
Komiti ya u oisisa, u Vhiga na Vhulavhelesi ya Khoro ya Mavun?
Ho vhumbwa Muhasho wa Vhafumakadzi, Vhana na Vhathu vha re na Vhuholefhali u pfumbisa mishumo ya muvhuso kha u bveledza na u tsireledza vhathu vha re kha khombo kha tshitshavha tshashu.
Nga nna ha uri vhafumakadzi vha ita tshivhalo tshinzhi tsha vhathu vha Afurika Tshipembe, vhafumakadzi vha tshe vhauku kha u dzhia tsheo. Hu na khaedu nnzhi dzi thivhelaho vhafumakadzi u ita mushumo wa ndeme, khaedu khulwanesa ndi vhushai. Vhushai ndi muombano u re na vhafumakadzi vhanzhi vha Afurika Tshipembe, nga maana vhafumakadzi vha mahayani?
U swikelela kha tshumelo dza mutheo u fana na pfunzo, mai na ndondolo zwo uuwedzwa nga u sa linganyiswa ha mbeu, murafho na vhushaka ha kilasi. U itela uri vhafumakadzi vha shele mulenzhe tshohe kha u sika milayo, u swikelela kha tshumelo dza mutheo zwi tea u khwiniswa. Vhafumakadzi vha shayaho a vha na vhuswikeli ho linganaho ha kha zwiimiswa zwa u sika milayo?
Vhunzhi ha vhafumakadzi a vho ngo maanafhadzwa lwa ikonomi. Vhafumakadzi ndi vhone vha shayesaho tsha kale na kale kha a Afurika Tshipembe nahone vha nga wana mishumo ya kufhinganyana kana vha sa tholiwe. Ri tshi ya phana, HIV/EIDZi i khou fara vhafumakadzi vhanzhi, nga maana vhafumakadzi vhauku vha re kha vhukale ha u beba?
Khakhathi dzi itelwaho vhafumakadzi ndi iwe ya khaedu dzo anganelaho a Afurika Tshipembe?
Dimokirasi i aluwaho yo khwinisa vhuswikeli ha vhafumakadzi kha maana a poitiki na u dzhia tsheo. Afurika Tshipembe o anganedza milayo ine ya amba nga ha ndinganyiso ya mbeu?
Khaedu ndi u ita uri pfanelo dzi swike kha vhafumakadzi vhohe?
Vhuimeleli ha vhafumakadzi kha Buthano a Lushaka ho engedzea u swika kha 45%. Afurika Tshipembe i kha vhuimo ha vhuraru kha?
Vhanna vha na mushumo wa ndeme kha u swikela ndinganyiso ya mbeu kha tshitshavha tsha Afurika Tshipembe. Vhanna vhanzhi vha khou iimisela u lwa na khakhathi dzi itelwaho vhafumakadzi na vhana. Vhanna vha tea u uuwedza vhawe vhanna uri vha shandukise kuvhonele, na u uri vha honifhe vhafumakadzi. Vhanna na vhafumakadzi vha na mushumo u fanaho wa ndeme kha u isa tshanduko ya vhushaka ha mbeu kha tshitshavha. A hu na tshitshavha tshi ne tshi nga vha na mbofholowo arali vhanna na vhafumakadzi vha so ngo vhofholowa, vha sa lingani, nahone kha ii iga, vhanna na vhafumakadzi vha na vhuifhinduleli vhu ne ha fana?
U vhala vha tshiya phan?
Komiti ya u oisisa, u Vhiga na Vhulavhelesi ya Buthano?
Komiti ya u oisisa, u Vhiga na Vhulavhelesi ya Kohoro ya Mavun?
Bambiri ii i wanala nga nyambo dzo?