Feeskos - Jaco Kruger - Wapadrant
Dis duidelik dat die film, met die uitbeeld van die klompie wat so vasgevang is, vir ons 'n beeld wil gee van 'n bepaalde soort lewenshouding. Daardie lewenshouding van om maar net te oorleef. Jy lewe, maar jy lewe nie regtig nie; jy oorleef net. Jy gaan net nié dood nie. Dit is 'n lewenshouding wat elkeen van ons in ons lewe ook maar alte goed ken. Want ons wêreld, en soms ons omstandighede, druk ons in hierdie rigting. In baie opsigte word ons in ons lewe soos sulke ou vodde lappe gedraai om nog die laaste bietjie water uit ons uit te wring. Jy voel klaar jy kan nie meer nie, en dan word daar nóg 'n aanspraak op jou gemaak. Of jy doen dit aan jouself deurdat jy jouself so druk. Of jou omstandighede maak jou seer. En die gevolg is dat 'n mens se emosionele tenkie hier binne heeltemal leeg raak. Jy raak jaloers op wat jy het want alles probeer net nog meer by jou kry. En 'n mens raak half sinies oor die lewe. Dit is eintlik maar 'n rotteresies. Elkeen vir homself en die duiwel vir die res. Jy kan nie, jy wil nie meer gee nie, want daar is nie meer om te gee nie.
In die gedeelte uit die Here se Woord wat ons gelees het, hoor ons dat hierdie oorleef-houding nog verder kan vasdraai. Dit kan 'n roofdier houding word: ek gaan oorleef juis deur die ander seer te maak en af te breek. Maar dan sit ek vasgevang in Dwaasheid se net. Hier in die Skrifgedeelte word Dwaasheid uitgebeeld as 'n prostituut wat verbygangers wil verlei: "Gesteelde water is soet, kos wat stilletjies geëet word is lekker!" So kom ons doen goed in die geheim. Kom ons doen goed wat nie eerbaar is nie. En dit gaan nie net oor seksuele ontrouheid nie. Dit is maar die beeld wat hier gebruik word. Dit gaan oor 'n lewenshouding van: ek gee nie om vir wie ek seermaak nie, wie ek in die rug steek nie, wie ek teleurstel nie. Daar is in elk geval nie iets soos regtige geluk nie. Al waaroor dit gaan is myself – my sekuriteit, my bitterheid, my plesier - want daar is niks meer aan die lewe nie. Maar, weet u, broers en susters, hierdie is niks anders as 'n lewe van óórleef nie; 'n lewe op die oppervlak; 'n lewe waar daar nie regtig betekenis is nie. Dis 'n lewe wat eintlik nie 'n lewe is nie, maar 'n lewendige dood wees.
2. Die feestelike in die lewe
Die film Babette's Feast vertel uiteindelik hoe dat Babette, na veertien jaar se werk by die twee bejaarde susters, 'n groot klomp geld uit Frankryk erf. En wat sy dan doen is sy spandeer al die geld wat sy geërf het om een enkele asemrowende feesmaal vir die twee susters en die ander lede van die gemeentetjie voor te sit. Toe sy nog in Frankryk was, was Babette die sjef by 'n beroemde restaurant. En sy gebruik al haar kookvernuf en geld om 'n fabelagtige maaltyd voor te sit. Eksotiese sop as voorgereg, die beste Franse sjampanje, pragtige silwer eetgerei. Die inwoners van daardie klein Deense dorpie op die platteland is verstom, maar sit tog aan aan die tafel. En soos wat hulle die kos geniet, soos wat gang op gang op mekaar volg, so begin hulle geleidelik ontdooi. Hulle begin insien dat hulle onderonsies kleinlik is. Die man en vrou wat veertig jaar getroud is begin weer iets van die verliefdheid in hulle verhouding ervaar. Die wat so sinies en bitterbek oor die lewe was begin dink: sjoe, maar dis heerlik; dit is goed om te lewe. In die fees, in die geniet van die kos en die wyn, gaan hulle oë oop vir 'n dieper, feestelike soort lewe; 'n lewe waar verhoudings gesond word en diep en liefdevol is.
Weet u, broers en susters, wat daar in daardie film uitgebeeld word is definitief iets van die strekking van die boodskap hier in Spreuke 9. Dit gaan oor om met wysheid te lewe. En wat sou dit beteken? In hoofstuk 8 van Spreuke hoor ons dat Wysheid van die begin af saam met God was. Wysheid was by toe God die aarde geskep het. God het die aarde met wysheid gemaak. So op 'n manier gaan wysheid oor God se aanwesigheid in die wêreld. Die wêreld en die manier waarop die lewe werk dra God se vingerafdrukke. En wysheid is om sensitief te wees vir waaroor die lewe regtig gaan. Om sensitief te wees vir hierdie lewe met 'n hoofletter L, hierdie ware lewe, wat die ware geheim van die wêreld is. Wysheid is om diep te leef, in voeling met, in verwondering voor God se groot aanwesigheid.
Hier in hoofstuk 9 van Spreuke word wysheid uitgebeeld as 'n vrou. En raai wat doen sy vir die mense? Sy sit 'n feesmaal voor! Sy bou 'n pragtige banketsaal, en dan berei sy feeskos voor. Sy dek tafels, sy slag en sy sit wyn reg. Dis spesiale kos – feeskos. Die mense van daardie tyd het beslis nie elke dag vleis kon eet of wyn kon drink nie. En dan nooi vrou Wysheid die mense uit: "Kom eet by my, kom drink van die wyn wat ek reggesit het! Neem afskeid van die onkunde, dat julle kan lewe, kom op die pad van die insig!"
Wat is die punt hiervan, broers en susters? Die punt is dat daar in hierdie lewe van maar net óórleef, in hierdie siniese, bitterbek wêreld 'n ander, dieper werklikheid kan en moet sigbaar word. 'n Wêreld wat vol is van God se aanwesigheid. En dan is dit 'n fees! In die alledaagse wêreld moet die spesiale sigbaar word en geleef word. Die alledaagse kan en moet opgelig word na die vlak van 'n fees toe. Of liewer: ons moet eenvoudig raaksien dat die alledaagse op 'n dieper vlak iets spesiaals, iets feesteliks is. Die ware lewe, met 'n hoofletter L kan geleef word in hierdie lewe van maar net oorleef. Dít is die wysheid wat ons uitgenooi word om aan te leer.
Dít is die wysheid wat in Jesus Christus vir ons die grootste werklikheid is. Sien, as ons oor die wysheid dink waarmee God die wêreld gemaak het – hierdie wysheid wat maak dat die wêreld iewers heen op pad is – na God toe, dan kan ons nie anders as om oor Jesus Christus te dink nie. Hy is die Een deur wie God alles gemaak het. Hierdie skepping dra die vingerafdrukke van die Seun van God, soos Paulus sê in Kolossense 1. En as die skepping verstok geraak het, en verstrengel in die bagasie van die gebrokenheid, dan kom Jesus Christus – die krag van God en die wysheid van God – en roep ons op om weer die wysheid van 'n ware lewe te kom aanleer. Hy is daardie vrou Wysheid wat sê: "kom eet by my, kom drink van die wyn wat ek reggesit het! Neem afskeid van die onkunde, dat julle kan lewe..." Jesus Christus kom wys ons weer die dieper geheim van die lewe. Ons lewe kan en moet 'n lewe met 'n hoofletter L wees – 'n lewe wat 'n fees is omdat dit 'n lewe saam met God is en op pad na die grootste volheid van God.
En Hy self is die kos wat Hy vir ons voorsit. Sy eie liggaam en bloed. Dit is die werklikheid van hierdie méér aan die lewe. Wanneer ons die ware Feeskos eet word ons ingebring in die fees wat Hy vir ons oopmaak. In hom is my lewe nie maar net bloed, sweet en trane nie, en ek hoef nie so te lewe nie. Ek kan anders lewe. In Hom kan my verhouding met myself gesond word. Hier's waar ek nou is in my lewe. Ek kan nie verander wat gebeur het tot hier toe nie, maar ek kan vergewe, ek kan laat gaan, ek kan opkyk en die fees raaksien waartoe ek uitgenooi word. En dit geld vir die verhouding tussen mense ook.
Wat sou dit vir jou in jou lewe hier en nou beteken, broer en suster, om vanuit hierdie Feeskos dieper, feesteliker te lewe? Hoe kan jy of julle as gesin letterlik iets van die feestelike in die alledaagse laat deurskemer? Kan julle 'n kers aansteek wanneer julle as gesin saam eet? So word daardie gewone visvingers en spaghetti opgelig na hierdie spesiale vlak toe. Kan julle as huismense mekaar dalk op 'n spesiale manier groet in die oggend voor almal uitmekaarspat? Is daar dalk 'n spesiale ritueel wat jy kan volg in die oggende op pad werk toe, net om jouself daaraan te herinner dat daar meer aan die lewe is? Sien dit gaan oor 'n hele lewensuitkyk. Is die glas halfvol, of is dit halfleeg? Is ek vasgevang in hierdie skaarsheidsdenke? Hoe word ek in my omstandighede uitgenooi om met wysheid te lewe – soos wat ons nou vanoggend gehoor het wat dit beteken?
En hoe kan ek die mense wat oor my pad kom uitnooi om met wysheid te lewe? Wat kan ek doen om, soos Babette, soos vrou Wysheid – in navolging van Jesus Christus – mense uit te nooi om die feestelike in die lewe te ervaar? Daar's meer aan die lewe as net oorleef. Wat kan ek doen, wat moet ek doen vir die mense wat oor my pad kom?