JY LEES NOU Kan SA graanbedryf dié inspeksies bekostig?
Geloofwaardigheid in die graanmark
Kommer heers oor wat die koste van 'n nuwe inspeksiediens aan die bedryf as geheel se winsgewendheid kan doen. FOTO: MARYNA COTTON.
Die graan-en-oliesaadbedryf gaan vasskop teen die departement van landbou, grondhervorming en landelike ontwikkeling se inspeksiediens vir die bedryf, Leaf Services, wat beoog om op 1 April met sy bedrywighede te begin.
Hoewel amptelike terugvoer van 'n vergadering deur almal in die bedryf nog nie bekend is nie, is daar glo besluit om die voorstelle van die inspeksiediens teen te staan omdat dit tot duplisering sal lei en koste onnodig sal opjaag. Dit sal volgens die verteenwoordigers niks tot voedselveiligheid bydra nie.
Mnr. Jannie de Villiers, uitvoerende hoof van Graan SA, sê die graanbedryf is in beginsel teen die inspeksiediens gekant omdat dit buitensporige koste sal behels sonder dat dit enige waarde toevoeg en dat die kwessie met die minister opgeneem sal word. Alle moontlik opsies sal oorweeg word om dit teen te staan.
Die eensydige besluit van die departement om onafhanklike inspeksiedienste vir die onderskeie bedrywe aan te stel en om die koste daarvoor van die bedrywe te verhaal, kom al van 2016 af. Dit kry sedertdien die wind van voor in verskeie bedrywe. Verskeie hofsake daaroor is steeds hangende.
Sedert Leaf Services aangestel is, was daar verskeie pogings om met werkbare sakeplanne vorendag te kom. Dit is telkens aan die bedryf en die departement voorgelê, maar dit is nie aanvaar nie.
Aanvanklik was Leaf Services se voorstel 'n totale duplisering van die huidige gradering wat deur die bedryf self hanteer word, en daar is telkens weer besin en planne opgestel. In die jongste poging is 'n Britse inspeksie-agentskap, HallMark, betrek om te kyk hoe huidige funksies oorgeneem en duplisering terselfdertyd voorkom kan word. 'n Voorlegging is op 1 Februarie aan die bedryf gedoen.
KOMMER OOR KOSTE
Mnr. Corné Louw, senior eko- noom by Graan SA, sê Leaf Services sal nie die huidige gradeerders se rol kan oorneem nie omdat die silo's die gradeerders betaal en net 'n deel van hul werk is om gradering te doen.
"Ons is bekommerd oor wat hierdie voorstelle van Leaf Services aan koste in die waardeketting kan doen omdat die graanbedryf stapelvoedsel produseer en 'n laewaarde-, hoë- volumebedryf met klein marges is. Hierdie koste word gewoonlik na produsente afgeskuif, wat ons nie kan bekostig nie."
Mnr. Danie Botes, uitvoerende hoof van Leaf Services, sê hulle het nou 'n plan ontwikkel wat in 'n groot mate staatmaak op die bestaande graderings- en gehalteversekeringprosesse.
"Die nuwe koste is slegs om 'n onafhanklike verifiëring van bestaande prosesse moontlik te maak. Dit word grootliks bepaal deur die koste van laboratorium- analises van eindprodukte."
Volgens Leaf Services se aankondiging in die Staatskoerant waarop betrokkenes kommentaar kan lewer, tree die inspeksies op 1 April in werking. Die voorgestelde inspeksiegeld kom neer op sowat R4/t vir graan en oliesade, R6/t vir mielie- en koringprodukte (brood uitgesluit), en sowat 4c per brood.