Luister: ‘Rampdemokrasie in SA moet gestuit word’Dr. Dirk Hermann, bestuurshoof van Solidariteit, verduidelik waarom die organisasie die hof nader om die ramptoestand onwettig te laat verklaar. (Foto: Solidariteit) Die vakbond Solidariteit het Dinsdag hofstukke op die regering beteken waarin die vakbond die verklaring van ŉ nasionale ramptoestand om die kragkrisis te pak ter syde wil laat stel. “Die verklaring is ŉ ongelooflike slag vir die oppergesag van die reg, die beginsel van wetlikheid en die skeiding van magte. Dit vereis dus hierdie hof se dringende veroordeling en regstelling,” lui die beëdigde verklaring van dr. Dirk Hermann, bestuurshoof van Solidariteit. Hermann het Dinsdag ter verduideliking van die besluit om voort te gaan met regstappe teen die regering gesê die kragkrisis voldoen ingevolge wetgewing nie aan die definisie van ŉ ramp nie en dat bestaande wetgewing heeltemal voldoende is om die krisis te bestuur. “Die regering is self die oorsaak van die elektrisiteitsramp en kan homself nie as ramp verklaar en dan buitegewone magte kry om die ramp op te los nie. Die rampwetgewing is nie bedoel vir regeringsmislukkings nie,” sê Hermann. Dit beteken nie Solidariteit glo nie ingrypende stappe moet gedoen word nie; die regering het tot dusver net nie die politieke wil gehad om die regte ding te doen nie. “Dit is nie die bedoeling van rampbestuurswetgewing om voorsiening te maak vir institusionele mislukkings nie,” sê Hermann. Die afkondiging van nog ŉ ramptoestand kan boonop ŉ gevaarlike presedent skep, waarsku die organisasie. “Dit kan beteken dat Suid-Afrika ŉ toekoms van ŉ rampdemokrasie tegemoet gaan. Regeringsmislukkings soos om nie water- en rioleringsdienste te lewer nie, mislukkende munisipaliteite, die inploffing van infrastruktuur en ander probleme kan dan alles hanteer word deur normale demokratiese prosesse deur rampverklarings te omseil. “Dit was nooit die bedoeling van die rampbestuurswetgewing nie.” Anton van der Bijl, adjunkbestuurshoof van regsake by Solidariteit, sê daar is bepaalde kwessies waaroor die saak nie handel nie. Solidariteit ontken allermins dat daar ŉ krisis is en die organisasie steun ingrypende stappe heelhartig – maar nie ŉ ramptoestand nie. Solidariteit benadruk ook dat rampbestuurswetgewing net ingestel kan word as daar geen ander manier is om die krisis te pak nie. Maar daar ís, voer Solidariteit aan, en daar is boonop geen verduideliking in die vorm van regulasies [wat nog in die Staatskoerant afgekondig moet word] oor waarom dié buitengewone stap gedoen is nie. “Die respondente is uiters doeltreffend in die skep van ŉ krisis, maar uiters ondoeltreffend in die oplossing daarvan. Sonder die hof se ingryping, gaan hierdie in ŉ ramp eindig,” sê Van der Bijl. Slegte geskiedenis Solidariteit voer ook aan die regering het ŉ swak geskiedenis van rampbestuur en dat die ramptoestand wat tydens die Covid-19-pandemie ingestel is, mettertyd self in ŉ ramp verander het. “Dit het gelei tot absurde magsvergrype soos boetes wat opgelê is as ŉ sypaadjie geskoffel is, die verbod op die verkoop van plakkies en warm kos, die sluiting van strande en ŉ sigaretverbod,” sê Hermann. “Ons geheue is nie kort nie. Ons kan die magsvergrype tydens die Covid-19-ramptoestand en hoe rampgeld geplunder is, onthou. ŉ Ramptoestand vir die elektrisiteitskrisis is ŉ ramp.” Hy sê ook net ŉ “naïewe dwaas sal dink” dat rampfondse nie opnuut tydens ŉ elektrisiteitsramptoestand geplunder gaan word nie. Connie Mulder, hoof van die Solidariteit Navorsingsinstituut (SNI), sê Suid-Afrika kan nie ingevolge ŉ ramptoestand bestuur word omdat pres. Cyril Ramaphosa nie sy kabinet kan kry om hul werk te doen nie. “Alles wat nou gedoen word, kon al vantevore gedoen gewees het,” sê Mulder. Die koronavirus-ramptoestand het uiteindelik 750 dae gegeld en is opgehef ŉ dag voordat Solidariteit se hofsaak daaroor aangehoor sou word. Dit gaan Suid-Afrika minstens drie jaar neem om sy kragkrisis om te keer, maar meer realisties waarskynlik tussen en drie en ses jaar – en die vraag is of die ramptoestand tot dan gaan geld, sê Mulder. “Hierdie is politieke teater; gesprekke oor gesprekke en pres. Ramaphosa wat probeer lyk of hy iets doen. Die regering is die uitdruklike probleem in hierdie ganse kragkrisis. Die krisis is buite beheer en die regering kan dit nie meer hanteer nie.” Solidariteit sê minder staatsinmenging is nodig, nie meer nie, en dat gemeenskappe en die private sektor toegelaat moet word om die probleem op te los.