Maar is die Taalkommissie (TK) van die Suid-Afrikaanse Akademie van Wetenskap en Kuns nie dalk so 'n tribunaal nie? Wat is die werkswyse van die TK? Die Reglement van hierdie kommissie lui soos volg:
Die Taalkommissie is die orgaan van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns wat namens die Akademie voorligting gee oor die spelling, skryfwyse en gebruiksvorme van die Afrikaanse taal, onderworpe aan die gesag van die Akademieraad.
In die praktyk is die TK 'n diensliggaam wat, op grond van wat hulle waarneem as die mees algemeen geldende praktyk wat oor die jare ontwikkel het, die spelling en skryfwyse van Afrikaans op 'n sistematiese wyse bereël. Dit beteken dat hulle in woorde stel wat in die praktyk gebeur, of behoort te gebeur, in die lig van sistematiese beginsels. Die Afrikaanse Woordelys en Spelreëls (AWS) is oor die afgelope eeu reeds tien maal aangepas deur die formulering en verfyning van die reëls wat die spellingsnorme van Afrikaans beskryf. In die proses word die AWS deur taalpraktisyns gebruik as handleiding om 'n algemeen geldende spelwyse toe te pas, terwyl die insette van taalpraktisyns as bron van kennis deur die Taalkommissie gebruik word om te verseker dat die spelreëls en die praktyk nie verskillende rigtings inslaan nie. Dit is die hooffokus van die TK, en daarom is dit nie juis dat hierdie liggaam taalgebruiksnorme kan neerlê oor iets anders as die ortografie en 'n bepaalde seleksie van leksikale items nie. Die wyse waarop hierdie seleksie plaasvind, kom hieronder aan bod.
'n Eienskap van standaardtaal is juis dat die wyses waarop dit gebruik word - byvoorbeeld vir administratiewe doeleindes, godsdiens, vaktaal of die ekonomie - lei tot die minimalisering van taalvariasie (volgens Ivic en Crystal sj .),3 en 'n verskraling van uitdrukkingswyses tot gevolg het. Met verwysing na die wyse waarop die woord "baie" in Afrikaans gestandaardiseer is, skryf Ponelis (1998:65) oor hierdie minimalisering:
Wat die historiese konteks van Standaardafrikaans betref, kan dit, soos in die geval van ander standaardtale, beskou word as die talige neerslag van die sosiale geskiedenis. Diegene wat tydens die ontstaanstyd van Afrikaans as selfstandige taal deel uitgemaak het van Pinker (2012) se "virtual community of writers, readers, and editors", het 'n bepalende rol in die standaardisering van Kaaps-Hollands gespeel. Dit het 'n belangrike komponent Afrikaansgebruikers uitgesluit. Sprekers van Kaapse Moesliemafrikaans, wat reeds vroeg in die 19de eeu ortografiese vorm gegee het aan hierdie variëteit van Afrikaans deur die gebruikmaking van die Arabiese alfabet, het 'n aansienlike bydrae gelewer tot geskrewe Afrikaans reeds in die tyd toe Patriotafrikaans nog in sy kinderskoene was. Wat opvallend is, is dat Arabiese Afrikaans, net soos ander vorme van Afrikaans, talle Nederlandse skryftaalkenmerke vertoon het. Met die romanisering van Arabiese Afrikaans, soos Achmat Davids (Davids 2011:99, 105, 124) ook aantoon, het hierdie variëteit in sy geskrewe vorm ook mettertyd meer "suiwer" Afrikaanse kenmerke vertoon, eg Kaaps en verskillend van Nederlands. Die politieke gebeure rondom die eeuwisseling het egter die klimaat geskep vir 'n Nederlands-Afrikaanse "koalisie" wat as standaardtaal met 'n wêreldtaal soos Engels kon meeding. en daardeur het die invloed van Nederlands nog vir lank 'n kenmerk van die standaardregister gebly. As gevolg van die maatskaplike ongelykhede van dié tydvak, asook godsdiensverskille, het die potensiaal van Kaapse Moesliemafrikaans vir die ontwikkeling van 'n standaardregister in Afrikaans, soos gedemonstreer deur die kitaabs (vergelyk Bylae B) in Arabiese Afrikaans, in groot mate verlore gegaan. Dit is op hierdie gebied dat die standaardregister verryk kan word en daar ook oor religieuse grense heen hande gevat kan word. (Vergelyk die bespreking van die wyse(s) waarop die standaardvariëteit verryk kan word in paragraaf10.)
Die ontwikkeling van 'n standaardregister in Afrikaans vanaf 1917, waardeur dit moontlik geword het om vakterminologieë tot stand te bring en op gelyke voet met Engels standaardfunksies in die Suid-Afrikaanse taalgebied te vervul, het plaasgevind in 'n sosiopolitieke konteks wat dit vanuit die hedendaagse perspektief swaar stigmatiseer. (Daarsonder sou ons vandag slegs met die problematiek van Standaardengels te doen gehad het en nie ook met die moeilikheidsgraad van Standaardafrikaans nie.) Die wyse waarop dit tot stand gekom het, volgens die denkpatrone van die tyd, was inderdaad in die raamwerk van 'n taalbeplanning wat "van bo na onder", deur regeringsbetrokkenheid, gefunksioneer het. Die konteks van sosiale ongeregtigheid waarbinne die beleidsrigtings van die tyd, ook op taalgebied, beslag gekry het, is 'n ryk navorsingsveld en word deeglik ontgin. Hierdie konteks lê waarskynlik ten grondslag aan 'n aandrang om 'n nuwe standaardvorm te ontwerp as 'n soort regstellende aksie om die aard van die register meer in ooreenstemming te bring met die demografie van die land, of, in die geval van Afrikaans, van die taalgemeenskap in den brede. Met dié motivering is daar, soos in die geval van sosiopolitieke hervorming, fundamenteel geen fout te vind nie. Ook in die geval van die teoretiese herstandaardiseerders van ander tale, soos Huss en Lindgren (2011:2-3, 7-8), Van der Horst (2009:11) en andere, is die demokratisering van die gemeenskap die basis van ' n "demokratisering" van die standaardtaal. Daar is egter 'n belangrike onderskeid in die benadering tot die wyse waarop dit bewerkstellig word.
Soos vroeër aangedui, is taalnormering 'n verskynsel wat in alle variëteite onder die bewussynsvlak voorkom, en is dit ook van toepassing op gebruiksvariëteite soos die standaard. 'n Diachroniese vergelyking van so 'n variëteit by wyse van 'n gedateerde korpusontleding (of verskillende uitgawes van dieselfde woordeboek) sou beduidende verskille uitwys - nie net ten opsigte van nuwe begrippe uit die leefwêreld van die sprekers nie, maar ook die aanvaarding deur die gebruikers van voorheen informeel gemerkte items (byvoorbeeld kar vir "motor", boks vir "doos", tjops, en ander) en selfs sintaktiese patrone, soos die posisie van die hoofwerkwoord by voorsetselgroepe of betreklike bysinne; byvoorbeeld "Die algemene indeks van aandele het geklim van 25,991 tot 29,021." Teenoor "Die algemene indeks van aandele het van 25,991 tot 29,021 geklim." Dit dui op 'n proses van spontane herstandaardisering, sonder die ingryping van 'n normeringsliggaam of korpusbeplanning "van bo na onder", soos in die geval van aanvanklike standaardisering. In ooreenstemming met die beginsel van informatiwiteit in die tekslinguistiek, wat 'n balans tussen bekende en nuwe inligting vir optimale inligtingsoordrag verseker, word spontane herstandaardisering ook gekenmerk deur geleidelike verandering, pleks van 'n drastiese ingryping en voorskriftelikheid deur 'n normeringsliggaam. Dit is so 'n voorskriftelike benadering waarteen Ponelis (1998:67) waarsku in 'n insiggewende publikasie oor Standaardafrikaans.
Wanneer daar met herstandaardisering egter juis 'n nuwe matriksdialek (soos Ponelis1992:76 dit beskryf) beoog word, begin die standaardiseringproses van nuuts af en kom die funksionaliteit van bestaande terminologieë in gedrang. So 'n radikale herstandaardisering deur korpusbeplanning het selde in taalgemeenskappe elders geslaag - 'n mens dink hier aan Ivrit (wat nuwe lewe geblaas het in Klassieke Hebreeus - vergelyk Weinstein 1990) en Tamil (wat die moderne gesproke vorm van die taal as basis gebruik het in plaas van die 13de-eeuse geskrewe standaard - vergelyk Schiffmann 1998). In die geval van Nynorsk (waardeur 'n nuwe vorm van Standaardnoorweegs ontwerp is - vergelyk Bartsch 1987 en Jernudd 1971) was die resultaat 'n nuwe variëteit wat slegs deur sommige sprekers aanvaar is en naas Bokmäl (die ouer standaard) gebruik word.
Net soos die term "standaardtaal" 'n ondeursigtige term is en vatbaar is vir uiteenlopende interpretasies, kan "herstandaardisering" daarom ook vir verskillende teoretici verskillende betekenisse hê en vir verskillende doeleindes gebruik word as navorsingsdoelwit. As met die herstandaardisering van Afrikaans bedoel word die vervanging deur 'n nuwe standaard, is dit van nul en gener waarde as so 'n doelwit nie ook 'n korpusbeplanningsraamwerk insluit om die doel te bereik nie. Die feit dat juis so 'n raamwerk in publikasies oor herstandaardisering tot dusver ontbreek, dui waarskynlik op 'n besef dat die term hier te lande niks anders as 'n teoretiese konstruk is nie. ('n Praktiese implikasie soos die ontmagtiging van groot getalle taalpraktisyns, wat hulle brood en botter verdien deur hulle gebruikskennis van die standaardregister, word nog nie in berekening gebring nie.)
Die sensitiewe aard van sprekersbelang by die funksies en ontwikkeling van 'n taal (in casu Afrikaans) kan daartoe lei dat standaardtaal as die medium beskou word waardeur die status van gebruikersvariëteite enigermate verhoog kan word. Hoewel dié motivering iets is waarmee sprekers hulle oor die algemeen sonder voorbehoud kan vereenselwig, is dit 'n bedenklike strategie om die standaardregister vir hierdie doel te gebruik, bloot vanweë die inherente teenstrydigheid tussen die aard van die twee konsepte, waarvan hieibo reeds melding gemaak is: (1) Standaardtaal is 'n beperkte en gereduseerde deel van die leksikon van die taal as geheel, teenoor die variasierykdom van die sprekersvariëteite; en (2) standaardtaal is per definisie 'n gebruiksvariëteit, wat deur sprekers van verskillende gebruikersvariëteite vir spesifieke doeleindes gebruik word, terwyl die gebruikersvariëteite variërende norme (standaarde) gebruik en 'n identifiserende waarde het.
Dit gaan myns insiens nie daaroor dat die huidige standaardvariëteit laat vaar moet word en dat, as 'n radikale historiese regstellingsaksie, óf Suidwestelike Afrikaans óf Noordwestelike Afrikaans as basis moet dien vir die totstandbring van 'n nuwe standaardvariëteit nie. So 'n rewolusionêre stap hou in elk geval die risiko in dat Afrikaans as geheeltaal sal inplof (Hendricks 2011:113). Waaroor dit hier wel gaan, is dat die huidige standaardvariëteit uitgebrei of verryk kan word deurdat veral variante en/of innovasies vanuit Suidwestelike Afrikaans óf Noordwestelike Afrikaans, d.i. die twee dialekte wat blykens Ponelis aan die begin van die twintigste eeu as basis vir standaardisering gediskwalifiseer is, vryelik en toenemend toegang tot die standaardvariëteit sal verkry.