Die Algemene Literatuurwetenskap is 'n outonome wetenskap wat sigself besig hou met die beskrywing van die LITERATUUR as 'n unieke of besondere verskynsel. Die uitgangspunt is literêr a-nasionaal, omdat 'n teks uit enige taal bestudeer kan word ten einde vas te stel wat van die literatuur per se literatuur maak. Daar word bv. nagegaan in watter opsigte die literêre taalgebruik verskil van die daaglikse omgangstaal; hoe sit die literêre werk inmekaar: bestaan daar bv. een algemene model van die ROMAN, of is elke roman 'n model op sigself? Bestaan daar 'n verband tussen die literêre werk en die werklikheid, is daar m.a.w. referensialiteit of is die literêre werk in wese nie-referensieel? Ondersoek word ook ingestel na die verskillende soorte of vorme (GENRES) van die literêre teks.
Die besondere literatuurwetenskap (Afrikaans, Engels, Duits, Italiaans, ens.) daarenteen, bestudeer 'n literêre werk binne 'n partikuliere nasionale teks. Die verskillende geskiedenisse van die Afrikaanse literatuur kan as voorbeelde dien van 'n ondersoek binne die besondere literatuurwetenskap. 'n Partikuliere teks, bv. Elisabeth Eybers se digbundel Belydenis in die skemering, word eerstens in so 'n literatuurgeskiedenis as 'n Afrikaanse dig¬bundel bestudeer. Daarna word dit binne die oeuvre van Elisabeth Eybers geplaas. Eybers behoort egter ook tot 'n bepaalde groep of generasie skrywers, nl. die sg. Dertigers. Maar daar kan alleenlik sprake wees van die Dertigers, omdat hulle bepaalde skryfstyl gekontrasteer word met die Twintigers en Veertigers. By Eybers is daar voorts ook sprake van 'n ontwikkeling in haar latere werk. Die verskillende groepe of generasies maak ten slotte deel uit van die Afrikaanse literatuurgeskiedenis.
Die Vergelykende Literatuurwetenskap, ook genoem die KOMPARATISME (Eng.: comparative literature; Fr.: littérature comparée; Dts.: Vergleichende Literaturwissenschaft), word dikwels as 'n onderafdeling van die Algemene Literatuurwetenskap gesien, terwyl dit eintlik 'n afsonderlike vakgebied is met 'n eiesoortige problematiek. Die Vergelykende Literatuurwetenskap kan gesien word as 'n oorskryding van die besondere literatuurwetenskap: 'n vergelyking tussen Molière en Shakespeare is poli-nasionaal vir hierdie uitgangspunt. Die wedersydse beïnvloeding en ooreenkomste word aangedui, terwyl die Algemene Literatuurwetenskap konsentreer op die universele literêre eienskappe.
'n Ondersoek na die verskillende skole of strominge binne die Algemene Literatuurwetenskap veral, wys uit dat verskillende opvattings van die literêre kunswerk in verskillende periodes geheers het. Die gewilde opvatting dat die opeenvolging van skole 'n sinneloosheid is, ontken die basiese gegewe van wetenskaplike ondersoek, nl. dat daar wel foute gemaak moet word ten einde nuwe insigte te kan verwerf. Geen teorie veronderstel 'n finale of absolute blik op die werklikheid nie; 'n teoretiese uitspraak behoort altyd teen die agtergrond van die historiese ontwikkeling gesien te word. Die STRUKTURALISME bou voort op die beginsels van die RUSSIESE FORMALISME; die POST-STRUKTURALISME verwerp die meeste strukturalistiese aannames, maar geen post-strukturalis kan sy teorieë beskryf sonder die basiese "mistastinge" van die Strukturalisme nie.
Wat veral opvallend is van die 19e-eeuse benadering tot die literatuur, is die geweldige klem wat gelê is op die invloed van die skrywer op die literêre werk. Die sg. "mens-agter-die-boek", waarteen N.P. van Wyk Louw te velde getrek het, of die "mens achter het werk" (Frank C. Maatje) word deur talle 20e-eeuse teoretici verwerp. Daar word egter nagelaat om te verduidelik waarom hierdie verband tussen die skrywer en sy werk indertyd so belangrik was. Die 19e eeu kan gesien word as 'n tydperk waarin die POSITIVISME oorheers het. Dié denkrigting het skerp gereageer teen die romantiese idee dat die sg. metafisiese aspek van die literatuur belangrik is. Wilhelm Sherer (na analogie van H. Taine se le race, le milieu en le moment) het die eis gestel dat die digter se Erlernte, Erlebte en Ererbte ondersoek moet word. Die som van die skrywer se kennis, persoonlike belewenisse en oorgeërfde eienskappe is die trits waarop die literêre kunswerk sou berus – 'n duidelike aanval dus op die Romantisisme.
Die verandering in die benadering tot die literêre teks kan o.m. toegeskryf word aan 'n verandering in die denkklimaat. Aan die einde van die 19e eeu is daar 'n verandering in die algemene wetenskaplike benadering aantoonbaar. Die Duitse filosoof Wilhelm Dilthey beklemtoon die eiesoortigheid van die geestes- of menswetenskappe. Die positivistiese kousaliteitsprinsipe pas volmaak binne die raamwerk van die natuurwetenskappe, terwyl die literêre teks nie so genoegsaam verstaan kan word nie. Die natuurwetenskaplike moet eksak kan verklaar (erklären), terwyl die geesteswetenskaplike slegs kan begryp (verstehen) (Maatje, 1971: 36).
Ongeveer in die middel van die dertigerjare het verskeie stilistiese skole ontstaan, soos o.m. die Franse Explication de texte. Roman Ingarden se Das literarische Kunstwerk (1931) uit dié tyd is 'n standaardwerk oor die literêre ontologie. Die betekenis van die literêre kunswerk word uit die teks self gehaal. Dit is duidelik dat hierdie beweging voortbou op die beginsels van die Russiese Formaliste. Veral die Amsterdamse Stilistische School o.l.v. Hellinga het die prinsipes van stylondersoek verfyn.
Die verskillende skole of benaderings binne die Algemene Literatuurwetenskap moet nooit as ('n) finale teorie gesien word nie. 'n Partikuliere teorie moet ook binne 'n bepaalde historiese konteks geëvalueer word, met die wete dat dit voortdurend aangepas of verbeter kan word.