January | 2018 | penpunt
“byna soos sneeu in die somer”
“Die liefde is heluit gekompliseerd. Dis … dis byna soos sneeu in die somer.” Julia kom tot hierdie gevolgtrekking, in gesprek met hoofkarakter, Karina, in Helene de Kock se 2009 roman, Somersneeu. Die skrywer het my aandag deeglik behou met die tydsame en planmatige aanbieding van hierdie komplekse verhaal. Sy is nie snoep met woorde en beeldsp raak nie. Die skrywer maak haarself nooit skuldig aan melodramatiese taalgebruik nie, hoewel sy letterlik met woorde skilder. Tussen die lyne beleef die leser ’n Oos-Vrystaatse dorpie teen die berge, die kastele in Frankryk, die lewe in London, Skotland met sy ruïnes wat toeriste lok. Interessant dat sy, byna futuristies, afskop in 2010, dan die verloop van die karakters se lewens volg vanaf 1999, en uiteindelike vooruitkyk na 2011.
Somersneeu is ’n verhaal waaroor ek sou lê en dink as ek opsluit saans die lig moes afskakel. Sommer ook ’n groot stuk nostalgie beleef met die terugdink aan my eie matriekjaar. Die lewens van ’n klomp vriende was in diepte ontgin en ek is telkens verras deur wendings wat die storielyn opgelewer het. Die tyd bestee aan die 500+ bladsye van hierdie roman, was verseker die moeite werd.
Ek wil … wil nie … moet
Die Soenoffer word in 2011 deur Lapa uitgegee, en herdruk in 2016. ’n Kopie beland op my boekrak en my emosies begin wipplank ry nog voordat ek verby die aangrypende voorblad vorder. Dit duur vir meer as ’n jaar, want omdat dit ’n Isa Konrad is, wil ek dit lees, maar ek bevraagteken dit of ek die stamina het daarvoor. ’n Paar dae gelede waag ek dit om die openingsin te lees, en die skaal tip. Ek móét dit lees.
Wessel Janke, ’n gestremde joernalis, word getaak om vir vier weke Pretoria toe te gaan om onderhoude te voer met Isobel Swart. Hy voel homself nie bekwaam daarvoor nie, maar die proefbeampte het spesifiek versoek dat hý die onderhoude doen en ’n artikel oor Isobel skryf. Reeds op bladsy 50 verwoord die skrywer Wessel se belewenis as fisieke hartseer. “Hy voel uitgelewer aan Isobel se waarheid.” Dit som eintlik my eie gewaarwording baie goed op: uitgelewer, aan die ontsetting van geestesversteurheid, molestering, afkno uery, prostitusie, wreedheid, verwaarlosing.
Die skrywer gaan baie slim te werk om die verhaal van Isobel te laat ontplooi. Direkte dialoog tussen Wessel Janke en Isobel, asook met ander rolspelers, polisieverslae, verklarings, e-korrespondensie met aanhangsels, word om die beurt ingespan om die veelvlakkige verhaal laag vir laag oop te breek. Die mees skokkende is die terugflitse wat Isobel beleef.
Hierdie verhaal maak ’n baie diep en blywende indruk; met elke stukkie van die waarheid van die makabere gebeure van 1985 wat oopgeskryf word, voel ek byna verplig om weer te gaan lees, om seker te maak van feite wat ek dalk te oorsigtelik gelees het. Dit is weliswaar ‘n boek wat ’n herlees sal regverdig, mits jou hart dit kan hou. Wees verseker van skryfwerk van hoogstaande gehalte, en oorgenoeg interessante wendings om jou deurentyd vasgenael te hou.
Na ’n kuierslag met die kleinkinders, bly my gedagtes aljimmers terugdwing na my eie kinders se kleintyd. So dink ek nou terug aan die Kersfeesvakansie van 1987. Melissa was twee jaar en vier maande; ’n bekkige blonde krulkoppie.
Ons het in Bloemfontein by haar oupa en ouma gekuier. Vlak voor Kersfees het ons gaan inkopies doen by die Middestad sentrum. Op die grondvlak was daar ’n springkasteel in die vorm van ’n reuse kersvader. Sy was gefassineer, maar nie dapper genoeg om dit aan te durf nie.
Gaan ons na ‘n restaurant op die boonste vlak. Toe ons ’n rukkie later uitkom en oor die reling van die gallery afkyk, was die springkasteel afgeskakel. Haar opmerking sal ek nooit vergeet nie: “Kersfees het afgeblaas.”
Vanjaar het Kersfees vir m y ook finaal afgeblaas nadat die Kaapkinders weg is. Ek jaag die oorblyfsels van geleenthede bymekaarmaak in die gastekamer : die inwag met ballonne by die lughawe, ’n pienke en ’n perse. Dan kry Pappa ’n rooie wanneer sy vliegtuig land. ’n Groene met die speel by Spur, ouma verjaar met ligte pienk en wit. Nou lyk dit hartseer en vergete. Ek weet ek moet dit wegmaak, maar ek verlang eers nog ’n bietjie …
Kan ’n klok teruggedraai word?
Kan water onder die brug deur weer opgevang word? Kan tyd wat verby is, teruggekry word? Die realiteit laat geen ruimte vir bespiegeling nie. Dit is verby en gedaan. Maar die nostalgie laat hom nie maklik aan ban de lê nie. Dit het ek in die afgelope paar weke opnuut besef en beleef.
Die dakkappe van ’n motorhuis is ’n stowwerige skatkis. Dit lewer dinge op waarvan jy al vergeet het. Kyk ek vir my kleindogters wat teen duiselingwekkende spoed die gange afjaag, sien ek vir ‘n vlietende oomblik vir Melissa en Simone op die driewiel en die skopfietsie, en is hulle weer my kleuters. Asof dit sommer net gister was.
Dan was daar ook die pophuisie, minus die meeste van sy binnegoed, maar steeds bekorend vir ‘n byna drie en byna vyfjarige. En natuurlik die popstootwaentjie, wat ewe goed werk om vir kleinsus in rond te stoot.
Die skoppelmaai wat vir jare vergete in die agtererf gestaan en roes het, het onder oupa Willie se geduldige hand uiteindelik bes gegee. Die stram bewegende dele het begin saam werk. Onseker lyfies het skielik agter die kap van die byl gekom, en die heen-en-weer-swaaiery gate uit geniet.
Dan is daar natuurlik ook die spesiale oomblikke wanneer Kersfees skielik weer ’n tyd van wonder raak, omdat klein handjie gretig geskenkies oopskeur.
Maar nou is hulle op pad terug Kaapstad toe. Die huis is doodstil. Die ou speelgoed staan verlate rond. En ouma se hart voel nie lekker nie …
Hans se Rubicon vermaak
My nuwe leesjaar het op ’n baie goeie noot afgeskop, met my eerste kennismaking met die skryfwerk van Rudi van Rensburg. Weliswaar beweeg hy hier uit sy gewone genre, maar hy doen dit met die gemak wat ‘n ervare skrywer definieer. Vanaf die eerste paragraaf, ’n veelseggende drie woorde, het die hoofkarakter, Hans, my volle aandag gehad. Heel gou was ek oortuig dat die verhaal lees soos ’n kortverhaal met effektiewe en ekonomiese woordgebruik. Hierdie waarneming is toe ook bevestig deur ’n onderhoud wat ek later raakgelees het op litne t, en ook die erkennings aan die einde van die boek. Ek is dit roerend eens dat Hans se kortverhaal ’n volledige boek verdien het.
Die manewales van ’n negentigjarige het gesorg vir oorgenoeg humor, terwyl ek toenemend gesidder het oor die gevolge wat hy vir homself op die hals haal. Die storie is ingekleur deur ‘n verskeidenheid van newekarakters wat almal oortuig en vermaak het. Daar is egter ook die hartseer van ouers wat hulle kinders aan die buiteland verloor, en die frustrasies wat met oud word gepaard gaan, wat gesorg het vir die meer nugtere sy van die storielyn.
’n Verhaal wat oud en jonk kan waardeer; dit lees maklik terwyl dit jou deur ‘n wye spektrum van emosies neem.