Go tlhoma mokgwa wa tsamaiso ya bosiamisi e e malebana le bana, ba ba kgatlhanong le molao mme ba latofadiwa ka ditlolomolao, go ya ka fa mokgweng o o botlhokwa wa go tshegetsa Molaotheo le maitlamo a boditšhabatšhaba a Rephaboleki; go neelana ka selekanyo sa bonnye jwa dingwaga tsa go nna le kitso ya bosenyi mo baneng; go neelana ka mokgwa wa go sekisa bana ba ba se nang kitso ya bosenyi, o o sa diriseng tsela ya tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi; go tlhoma dithulaganyo tse di itlhaotseng tsa go bona gore bana ba ba jalo ba ya kwa kgotlatshekelo le go ba golola kgotsa go ba tlhatlhela le go ba baya mo lefelong le le rileng; go tlhoma thulaganyo ya tshekatsheko ya bana; go dira dithulaganyo tsa go tshwarwa ga dipatlisiso pele ga tsheko le go akaretsa mokgwa o o botlhokwa wa go faposa tsheko mo tseleng e e tlwaelegileng ya tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi, mo mabakeng a a tshwanetseng; go dira dithulaganyo tsa dikgotlatshekelo tsa bosiamisi tsa bana tse di tla reetsang ditsheko tsotlhe tsa bana ba dikgetse tsa bona di sa faposiwang mo tshekong; go oketsa ditsela tse di leng teng tsa kotlhao tsa bana ba ba bonweng molato; go tlhoma mokgwa wa kakanyo e e seng bonolo ya go fetolwa ga tiragatso ya bosiamisi mo tsamaisong ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi mabapi le bana ba ba tlotseng molao; le go dira ka dikgetse di tshwana le tsona.
neelano ka methalethale ya dikatlholo tse di maleba tse di siametseng ditlhokego tsa bana.
"botsereganyi magareng a motswa-setlhabelo le motlola-molao" go tewa tsamaiso e e kailweng mo go molawana wa 62.
go rotloetsa tirisano-mmogo fa gare ga mafapha a puso, le fa gare ga mafapha a puso le a e seng a puso le setšhaba, go netefatsa kopano e e feletseng mo go diragatseng Molao ono.
Ditlamorago tsotlhe tse di tlhagelelang ka ntlha ya tlolo-molao e e dirilweng ke ngwana, di tshwanetse go nna maleba le maemo a ngwana, mofuta wa tlolo-molao le dikgatlhegelo tsa setšhaba.
Ngwana ga a tshwanelwa go tshwarwa ka tsela e e makgwakgwa go feta ka fa mogolo a neng a ka tshwarwa ka teng fa a ne a le mo maemong a jaalo.
Ngwana mongwe le mongwe, ka fa go kgonegang ka teng, o tshwanetse go newa tšhono ya go tsaya karolo mo tsamaisong nngwe le nngwe, segolo-thata tsamaiso e e seng ka fa thulaganyong ebile e le ya dipotsolotso, go ya ka Molao ono, fa e le gore go ka tsewang ditshweetso tse di mo amang.
Ngwana mongwe le mongwe go tshwanetswe ga buisanwa le ene ka mokgwa o o tshwanetseng dingwaga le kgolo ya tlhaloganyo ya gagwe mme go tshwanetswe ga buiwa le ene ebile a letlelelwe go bua ka puo ya tlhopho ya gagwe, ka go dirisa toloki, fa go tlhokagala.
Ngwana mongwe le mongwe o tshwanetswe go tsholwa ka mokgwa o o akanyang ka ga boleng jwa setso le ditumelo tsa gagwe.
Ditsamaiso tsotlhe go ya ka ga Molao ono, di tshwanetswe go diriwa le go konosediwa kwa ntle ga tiegiso e e sa tlhokagaleng.
Batsadi, bagolo ba ba tshwanetseng le batlhokomedi ba ngwana ba semolao, ba tshwanetse go kgona go thusa bana mo tsamaisong, go ya ka mabaka a Molao ono, mme fa go kgonega, le go tsaya karolo mo ditshweetsong tse di ba amang.
Ngwana yo a tlhokang tshegetso ya ka fa lelapeng kgotsa ditšhono tsa thuto le tiro, o tshwanetse go nna le phitlhelelo e e tshwanang le ya botlhe, ya ditirelo tse di leng teng mme go tshwanetswe ga dirwa ka gotlhe go netefatsa gore bana ba tsholwa ka go lekana fa ba tlotse molao.
Ditshwanelo le maikarabelo a bana tse di leng ka fa didirisong tsa boditšhabatšhaba le tsa sedika, go ya ka Kopano ya kwa United Nations e e ka ga Ditshwanelo tsa Ngwana le Setatamente (Charter) sa Aforika ka ga Ditshwanelo le Itekanelo ya Ngwana.
a le dingwaga di le 18 kgotsa go feta, fela a le ka fa tlase ga dingwaga di le 21 ka nako e go buiwang ka ga ene mo go molawana wa (1)(b), a ka ntsha taelo ya gore kgetse e reediwe go ya ka molawana wa 5(2) go fitlha go (4).
(a) Molao wa Tsamaiso ya Bosenyi o a diragadiwa mme ka diphetogo tse di ka tlhokegang go ya ka tlhaloso, mo go motho mongwe le mongwe yo a umakiwang mo go molawana ono, kwa ntle fela ga fa Molao ono o letlelela phetolo, tlaleletso kgotsa tumelelo kgotsa ditsamaiso mo lobakeng lwa motho yo o jalo.
Mo lobakeng lwa temana ya (a), Setlhopha sa 5 sa ditlolo-molao tsa Molao ono, e e seng karolo ya Molao ono, ga e na dithata ka fa molaong, mme e tshotse tlhaloso e e feleletseng ya kopano le kamego ya Molao wa Tsamaiso ya Bosenyi le Molao ono.
Ngwana mongwe le mongwe yo o latofadiwang ka tlolo-molao mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 10, o tshwanetswe go romelwa kwa go modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, gore a sekisiwe go ka molawana wa 9.
Ngwana mongwe le mongwe yo o dingwaga di le 10 kgotsa go feta, yo a latofadiwang ka tlolo-molao mme a tshwanetse go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko mabapi le tlolo-molao eo, pele ga go tlhagelela lwa ntlha kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, o tshwanetse go sekasekiwa ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, kwa ntle ga fa tshekatsheko e dirilwe go ya ka molawana wa 41(3) kgotsa 47(5).
kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko go ya ka Kgaolo ya 7.
Kgetse nngwe le nngwe e e sa faposiwang mo tshekong go ya ka temana ya (a), e tshwanetse, kwa ntle ga fa kgetse e tsholotswe kgotsa e fetiseditswe kwa kgotlatshekelo ya bana, ya fetisediwa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore a ikarabele mo tatofatsong le go sekiwa ga kgetse go ya ka Kgaolo ya 9.
Kgetse mabapi le ngwana yo a umakiwang mo temaneng ya (b), pele ga gore motšhutšhisi a tswalele kgetse ya gagwe, e ka fetisediwa kwa phaposong ya kgetse pele ga tsheko ke kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana go ya ka Kgaolo ya 9.
Fa ngwana a latofadiwa ka ditatofatso tse di fetang e le nngwe tse go tlhalosiwang ka tsona mo tsamaisong ya bosinyi, tlolo-molao e e leng yona e e masisi e tshwanetse go nna kaedi ya gore go tsewe dikgato tse di ntseng jang ka ngwana go ya ka Molao ono.
Fa ngwana a latofadiwa ka ditatofatso tse di fetang e le nngwe tsa tlolo-molao tse di sa tsamaisaneng mo tsamaisong ya bosenyi, molawana wa (2) ga e dirisiwe.
Ngwana yo o tlolang molao a santse a le ka fa tlase ga dingwaga di le 10, ga a na kitso ya bosenyi mme ga a kitla a sekisediwa tlolo-molao eo, mme o tshwanetse go sekisiwa go ya ka molawana wa 9.
Ngwana yo a leng dingwaga di le 10 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14 mme a dira tlolo-molao, o tsewa a sena kitso ya bosenyi go ya ka molawana wa 11.
Molao o o sa kwadiwang mo dibukeng tsa molao o o mabapi le go nna le kitso ya bosenyi wa bana ba ba ka fa tlase ga dingwaga di le 14, o a fetolwa jaaka go tlhalosiwa mo molawaneng ono.
Go tlhotlhomisa bonnye jwa dingwaga tsa go nna le kitso ya bosenyi jaaka bo tlhalosiwa mo go molawana wa 7 bo tshwanetse go okediwa, maloko a Kabinete a a nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, a tshwanetse gore mo lobakeng lo lo sa feteng dingwaga di le tlhano morago ga go tsenngwa tirisong ga molawana ono, a neele Palamente ripoto, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 96(4) le (5).
fa motsadi a se teng, kwa go mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao fa a le teng, mme fa go se ka fa dikgatlhegelong tsa ngwana gore a neelwe motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, o tshwanetse go itsise modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong.
Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, yo o amogelang kitsiso go tswa kwa mapodising go ya ka karolo ya molawana wa (1), o tshwanetse go sekaseka ngwana go ya ka se se umakiwang ke Kgaolo ya 5 e e dirisiwang mo baneng ba ba ka fa tlase ga dingwaga di le 10, ka bonako jo bo ka kgonegang mme fela e se ke ya nna morago ga malatsi a le 7 morago ga go itsesiwe.
go tsaya tshweetso ya go tsee dikgato.
Kgato nngwe le nngwe e e tsewang ka fa tlase ga temana ya (a) ga e kae gore ngwana o na le maikarabelo a tiragalo e e dirileng gore go diriwe tshekatsheko.
go kwala togamaano e e tshwanetseng ngwana le mabaka a a tshwanetseng.
go tlhalosa maikarabelo a ngwana le a motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao.
Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go kwala, ka go fa mabaka, ditlamorago tsa tshekatsheko le tshweetso e e dirilweng go ya ka karolo ya molawana wa (3) ka fa go tlhokegang ka teng.
Fa ngwana a sa latele nngwe ya ditaelo tse a di filweng go ya ka molawana ono, go akaretsa go se latele togamaano e e kwadilweng e e umakiwang mo karolong ya molawana (4)(b), modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go fetisetsa kgetse kwa kgotlatshekelo ya bana gore go tle go tsewe dikgato kgatlhanong le ene go ya Kgaolo ya 9 ya Molao wa Bana.
fa e le gore kitso ya bosenyi e ka se supiwe go ya ka molawana wa 11, a ka laela gore ngwana a isiwe kwa go modiredi wa tsamaiso e e letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, gore a sekisiwe go ya molawana wa 9.
Puso e tshwanetse go supa kwa ntle ga pelaelo epe gore ngwana yo o nang le dingwaga di le 10 mme a le ka fa tlase ga di le 14, o na le kitso ya go kgona go farologanya molemo le bosula le gore ka nako e a neng a itlhophela go dira se a se dirileng, o ne a na le kitso e e jalo.
fa kgetse e ise e faposiwe mo tshekong, kgotlatshekelo ya ngwana, mo lobakeng lwa go ikarabela mo tatofatsong le tsheko, e tshwanetse go akanya ka ga ripoto ya tshekatsheko e e dirilweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, e e umakiwang mo go molawana wa 40, mmogo le bopaki jotlhe jo bo tlisitsweng fa pele ga magiseterata yo o dirang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, pele kgetse e faposiwa mo tshekong kgotsa pele ga go bonwa molato, go ya ka se se ka diragalang pele, mme bopaki e ka nna jo bo akaretsang ripoto ya tshekatsheko e e kailweng mo karolong ya molawana wa (3).
Magiseterata yo o dirang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ka fa kopong ya motšhutšhisi kgotsa mmueledi wa ngwana wa semolao, e ka laela gore go dirwe tshekatsheko ya kitso ya bosinyi mabapi le ngwana yo o umakiwang mo karolong ya molawana wa (1), ka tsela e e tshwanetseng, e dirwe jalo ke motho yo o letleletsweng, mme e tshwanetse go akaretsa tshekatsheko ya bokgoni jwa go akanya, maitsholo a go itse molemo le bosula, maikutlo, tlhaloganyo le maemo a ngwana mo setšhabeng.
Fa taelo e dirilwe ke magiseterata yo o dirang diplatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana go ya ka fa karolong ya molawana wa (3), motho yo o tlhophilweng go dira tshekatsheko ya ngwana, o tshwanetse go neela magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ripoto e e kwadilweng ya tshekatsheko ya ngwana mo malatsing a le 30 go tloga ka letlha la taelo.
Fa magiseterata yo o dirang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e fitlhela gore kitso ya bosinyi ya ngwana ga e a kgona supiwa kwa ntle ga pelaelo, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi jwa ngwana, fa go le ka fa dikgatlhegelong tsa ngwana, e ka laela gore ngwana a isiwe kwa go modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go tsaya dikgato dingwe go ya ka molawana wa 9.
kgololo kgotsa tlhatlhelo go ya ka Kgaolo ya 4, segolo-bogolo molawana wa 27 o o mabapi le ditlhopho tsa go bewa mo lefelong le le rileng kgotsa mo tlhokomelong ya motho yo o rileng pele ngwana a tlhagelela kwa lefelong le go dirwang dipatlisiso kwa go lone, go fitlha modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa ngaka e tlhagisa kakanyo ya yona ka ga dingwaga tsa motho yoo, kgotsa go fitlha maiteko a go tlhotlhomisa dingwaga tsa motho yoo kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, mme morago ga foo lepodisi le tshwanetse go tshola motho go ya kakanyo kgotsa tlhotlhomiso.
Fa, ka nako ya tshekatsheko ya ngwana go ya ka Kgaolo ya 5, dingwaga tsa ngwana, ka nako ya fa a dira tlolo-molao, di sa netefadiwe, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go lekanyetsa digwaga tsa ngwana mme a tlatse foromo e e jalo.
Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go neelana ka tekanyetso ya dingwaga mo foromong e e diretsweng seo, mmogo le dikwalwa dingwe le dingwe tse di tsamaisanang le tsona, kwa go magiseterata yo o dirang dipatlisiso pele ngwana a tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.
Fa go ka tlhagelela bokapi jo bo leng kgatlhanong le joo, ka nako nngwe le nngwe pele ga katlholo, tekanyetso ya dingwaga e e dirilweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go kwa kgolegelong, go ya ka molawana ono, e ka fetolwa mme ga kwalwa tekanyetso nngwe ya dingwaga.
Fa, ka nako ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa ka nako ya tsheko kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, dingwaga tsa ngwana ka nako e a dirang tlolo-molao ka yona di sa netefadiwe, moreetsa-kgetse o tshwanetse go dira maiteko a go tlhotlhomisa dingwaga tsa ngwana.
fa go tlhokega, a romela ngwana kwa go ngaka, mokgwa o o matshwanedi, gore e lekanyetse dingwaga tsa gagwe.
(3)(a) Moreetsa-kgetse o tshwanetse go tsenya dingwaga tse di tlhotlhomisitsweng go ya ka karolo ya molawana wa (1), mo rekotong ya tsheko, go nna tsona dingwaga tsa ngwana.
Fa go ka tlhagelela bopaki jo bo kgatlhanong le seo, moreetsa-kgetse o tshwanetse a fetola rekoto gore e supe dingwaga tse di siameng.
fa go tlhokagala, e fetole rekoto gore e supe dingwaga tse di siameng tsa motho yoo, go ya ka ga molawana wa 16, o o dirang le ka diphetogo tse di tlhokegang go ya ka fa tirisong.
ka "Criminal Procedure Act", fa go fitlhelwa gore motho yo ke mogolo, kwa ntle ga fa go diragadiwa molawana wa 4(2).
Go ya ka karolo ya molawana wa (1), fa moreetsa-kgetse a akanya gore phoso e e ka ga dingwaga ga e a tlhola ditlamorago tse di sa siamelang motho ka nako ya tsheko, moreetsa-kgetse o tshwanetse go tswelapele ka tsheko go ya ka ga Molao ono, ka fa dingwageng tsa gagwe, jaaka di fetotswe.
go tshwarwa, jaaka go umakiwa mo go molawana wa 20.
Fa mabaka a letla, lepodisi le tshwanetswe go tsaya kgakololo go tswa go Molaodi wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba kgotsa motšhutšhisi gore a ngwana o tshwanetse go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa nnyaya, mme fa go le jalo, ngwana o tshwanetse go tlhagelela ka tsela e e jang.
Mo lobakeng la ngwana yo o latofadiwang ka tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 1 sa ditlolo-molao, lepodisi le ka naya ngwana kitsiso ka lekwalo go ya ka molawana wa 56 wa "Criminal Procedure Act", o o fetotsweng ke molawana ono mabapi le bana, le le kopang ngwana go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.
Molawana wa 56(1)(c) wa "Criminal Procedure Act" o o tlhalosang ka ga go dumela molato le tuelo ya faene, ga o dirisiwe mo lobakeng lwa lekwalo la kitsiso go ya ka Molao ono.
(a) Lekwalo la kitsiso le tshwanetse go tlhalosa letlha, nako le lefelo le go tla tshwarelwang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, kwa go lone, mme le tshwanetse go newa ngwana, motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, a le teng, mme ngwana le motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ba tshwanetse go netefatsa gore lekwalo le amogetswe ka go saena kgotsa go dira letshwao.
Mo mabakeng a a sa tlwaelegang, fa go sa kgonegeng teng gore ngwana a neelwe lekwalo la kitsiso, fa, motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao a se teng, lekwalo la kitsiso le tshwanetse go newa ngwana mme e re ka bonako jo bo ka kgonegang, khophi e newe motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, mme ngwana mmogo le motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ba tshwanetse go netefatsa gore lekwalo le amogetswe ka go saena kgotsa go dira letshwao.
morago fela, mme e seng morago ga diura di le 24 morago ga go neela ngwana lekwalo la kitsiso, a itsise modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong.
Procedure Act, yo o tshwanetseng go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, e tshwanetse go tlhagisa letlha, nako le lefelo le go tla tshwarelwang kwa go lone dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.
(a) Tagafara e tshwanetse go fiwa ngwana mme motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, a le teng, mme ngwana le motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, o tshwanetse go netefatsa gore tagafara e amogetswe ka go saena kgotsa go dira letshwao.
Mo mabakeng mangwe a a sa tlwaelegang, fa go sa kgonegeng gore ngwana a newe tagafara fa pele ga motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao a le teng, ngwana o tshwanetse go newa tagafara mme khophi ya tagafara eo, fa mabaka a letla, e tshwanetse ya newa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, mme ngwana mmogo le motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ba tshwanete go netefatsa gore tagafara e amogetswe ka go saena kgotsa ka go dira letshwao.
fa tlolo-molao e dirilwe mo tlase ga mabaka a a tlhalosiwang mo taelong ya bosetšhaba e e umakiwang mo go molawana wa 97(5)(a)(ii).
Lokwalo lwa tshwaro le le ntsheditsweng ngwana go ya ka molawana wa 43 wa "Criminal Procedure Act", le laela gore ngwana a tlisiwe go tla go tlhagelela fa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.
go itsise motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao ka ga go tshwarwa ga ngwana: Fa e le gore lepodisi ga le kgone go ka itsise motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao ka ga go tshwarwa ga ngwanaa, lepodisi le tshwanetse go neela moreetsa-kgetse wa dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, ripoto e e kwadilweng go tlhalosa jalo.
(4)(a) Lepodisi, fa go kgonega e ka ne e le le le tshwareng ngwana, le tshwanetse gore ka bonako, mme e seng morago ga diura di le 24 morago ga go tshwarwa, le itsise modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, wa tikologo e ngwana a tshwerweng kwa go yona, ka go go tshwarwa ga ngwana, ka tsela e e tshwanetseng.
Fa lepodisi le sa kgone go itsise modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, ka ga go tshwarwa ga ngwana, lepodisi le tshwanetse go neela magiseterata yo o dirang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, ripoto e e kwadilweng, le tlhalosa mabaka a gore ke ka ntlha ya eng le sa dira ka fa go tshwanetseng.
go tshwarwa kwa tikologong e e kwa ntle ga tikologo ya kgotlatshekelo e e nang le dithata tsa go reetsa kgetse, di a diragadiwa fa go fetile lobaka lwa diura di le 48.
Fa go elwa tlhoko kgololo kgotsa go tlhatlhelwa ga ngwana yo o neng a tshwerwe, se se tshwanetsweng go dirwa pele ke go golola ngwana jaaka go tlhalosiwa mo karolong ya molawana wa (2) le wa (3).
motšhutšhisi, mabapi le tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 1 kgotsa 2 sa ditlolo-molao, a ka laela gore ngwana a gololwe ka beili go ya ka molawana wa 25, o buisiwa le molawana wa 59A wa "Criminal Procedure Act", mme fa go umakiwa Setlhopha sa 7 mo go molawana wa 59A wa Molao oo, kumako e e jalo e tshwanetswe go tsewa e raya kumako ya Setlhopha sa 2 sa ditlolo-molao, sa Molao ono.
fa ngwana a sa gololwa fa a tlhatlhetswe go ya ka temana ya (a) kgotsa (b), a mo golole ka beili go ya ka molawana wa 25.
go na le maemo a a ka nnang kotsi a a ka supang fa ngwana a ka nna kotsi mo go motho mongwe kgotsa mo go ene.
Fa ngwana a sa gololwa go ya ka karolo ya molawana wa (1), lepodisi le le batlisisang kgetse le tshwanetse go neela magiseterata yo o reetsang dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, ka mokgwa o o tlhalositsweng, mabaka a gore ke ka ntlha ya eng ngwana a sa kgona go gololwa, segolo-thata a tlhalosa ka ga mabaka a a umakiwang mo karolong ya molawana wa (1)(a) kgotsa (b).
Lepodisi le le gololang ngwana yo o tlhatlhetsweng go ya ka molawana wa 22 mme le bo a mmaya ka fa tlase ga tlhokomelo ya motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, le tshwanetse gore ka nako e le gololang ngwana ka yona, le neele ngwana le motho o le mo gololelang mo tlhokomelong ya gagwe lekwalo la kitsiso go ya ka molawana wa 18.
kwa kgotlatshekelo ya ngwana mme kgetse e tshwanelwa ke go busediwa morago, moreetsa-kgetse, o tshwanetse gore go ya ka karolo ya molawana wa (2)(b), a akanye ka ga kgololo ya ngwana go ya ka molawana ono.
fa ngwana a latofadiwa ka tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 1 kgotsa sa 2 sa ditlolo-molao, ngwana a ka gololwa ka boena fa seo e le go ya ka fa dikgatlhegelong tsa bosiamisi gore ngwana a gololwe.
gore tlolo-molao e masisi go le kana kang.
latele taelo nngwe le nngwe e moreetsa-kgetse a boneng e le matshwanedi fa tlase ga mabaka ao.
Fa ngwana a gololelwa mo tlhokomelong ya motsadi, mogolo yo o matshwanedi kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, moreetsa-kgetse o tshwanetse go laela motsadi, mogolo yo tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, le go lemosa motsadi, mogolo yo o mashwanedi kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao gore a netefatse gore ngwana o tlhagelela ka letlha, nako le kwa lefelong, tse di umakilweng, mme fa taelo e dirilwe go ya ka molawana ono, go netefatsa gore ngwana o dira ka fa taelong eo.
Fa ngwana a golotswe ka boena, moreetsa-kgetse o tshwanetse go laela ngwana go tlhagelela ka letlha, nako le kwa lefelong tse umakilweng, fa go dirilwe taelo e e jalo go ya ka molawana ono, le go dira ka fa taelong eo.
(a) Fa ngwana a sa tlhagelele ka letlha, nako le kwa lefelong, tse di umakilweng mo karolong ya molawana wa (4) kgotsa (6) kgotsa a sa dire ka fa taelong e e umakilweng mo molawaneng ono, moreetsa-kgetse, fa a lemositswe ka tsela e e matshwanedi, gore ngwana ga a dira jaaka a laetswe, a ka ntsha lekwalo la gore ngwana a ye go tshwarwa kgotsa a ntsha tagafara go ya ka molawana wa 19, gore ngwana a tlhagelele kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana.
Fa ngwana a tlhagelela fa pele ga moreetsa-kgetse ka lekwalo la tshwaro kgotsa ka tagafara e e umakilwang mo temaneng ya (a), moreetsa-kgetse o tshwanetse a botsa ngwana gore ke ka ntlha ya eng a sa tlhagelela kgotsa a sa dira ka fa taelong kgotsa a sa nna go fitlha a bidiwa, mme a dire tshweetso gore a phoso e ka fa letlhakoreng la ngwana gore a se ke a tlhagelela kgotsa nnyaya.
fa go tlhokega, a ka dira taelo e e siameng e e tla thusang ngwana le ba lelapa la gagwe go kgona go latela ditaelo tse di neng di dirilwe kwa tshimologong.
Fa go fitlhelwa e le gore phoso e ka fa letlhakoreng la ngwana, moreetsa-kgetse a ka laela gore ngwana a gololwe ka fa tlase ga ditaelo dingwe kgotsa a dira taelo ya gore ngwana a tlhatlhelwe go ya ka molawana wa 26.
Motsadi, mogolo yo o matshwanedi kgotsa motllhokomedi wa ngwana wa semolao yo a sa direng go ya ka fa molawaneng wa (5), o molato ka tlolo-molao mme fa a bonwe molato, a ka atlholelwa faene kgotsa go ya kwa kgolegelong lobaka le le sa feteng dikgwedi le tharo.
Kgaolo ya 9 ya "Criminal Procedure Act" e diragadiwa mabapi le kgololo ya ngwana ka beili, kwa ntle ga molawana wa 59 le wa 59A, go ya ka fa go tlhalosiwang ka teng mo go molawana wa 21(2)(b).
kgona go duela madi a a rileng, moreetsa-kgetse o tshwanetse go baya ditaelo tsa go golola ngwana ka beili mme e nne madi a a tshwanetseng mo tlase ga mabaka ao.
Morago ga go akanya ka ga mefuta ya go golola ngwana go ya ka Karolo ya 1, go tsewa tshweetso ya gore ngwana o tshwanetse go tlhatlhelwa kgotsa go nna a tlhatlhetswe, lepodisi kgotsa moreetsa-kgetse o tshwanetse go tsaya tshweetso ya go mo tlhatlhela jaaka e le ya bofelo mo go tsotlhe ka fa go ka kgonegang ka teng fa tlase ga mabaka, jaaka go tlhalosiwa mo karolong ya molawana wa (2) le wa (3), mme a simolola ka e e leng ya bofelo mo go tsotlhe e e ka dirang gore a se ke a tlhatlhelwa.
fa lefelo le le umakiwang mo temaneng ya (a) le sa tshwanela, lepodisi le tshwanetse go tlhatlhela ngwana kwa seleng ya mapodisi kgotsa kwa lefelong la go tlhatlhela, go ya ka molawana wa 27(b).
kgolegelong go ya ka molawana wa 30, mo tlase ga mabaka a a beilweng ke molawana oo.
dingwaga di le 14 kgotsa go feta, ka tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 3 sa ditlolo-molao, lepodisi le tshwanetse go tlhatlhela ngwana kwa seleng ya mapodisi kgotsa lefelo la tlhatlhelo.
dijo, metsi, le tsa marobalo tse di lekaneng.
go na le mabaka mangwe a a dirang gore ngwana a bone thuso ya kalafi.
kgakololo gore a go na le kgato e e ka tsewang.
Khophi ya ripoto ya kalafi, fa e le teng, e tshwanetse go tsamaya le ripoto e e umakilwang mo go temaneng ya (b) e e dirilweng ke komišenara wa seteišene, mme khophi e nngwe e tshwanetswe go faelwa ka fa teng ga dokete.
Komišenara mongwe le mongwe wa seteišene sengwe le sengwe o tshwanetse go nna le rejisetara e ka fa teng ga yona go tshwanetseng ga kwalwa dintlha, ka fa go tshwanetseng, mabapi le go tlhatlhelwa ga bana botlhe mo seleng ya mapodisi kgotsa mo lefelong la tlhatlhelo mme di kgone go lemosega sentle mo go tsa bagolo.
Rejisetara e ka tlhatlhobiwa ke motho mongwe le mongwe yo o ka dumelelwang.
Moreetsa-kgetse a ka laela gore ngwana yo o latofadiwang ka tlolo-molao nngwe le nngwe a tlhatlhelwe mo lefelong la ngwana le moša le le tlhalositsweng.
go nna teng ga bonno kwa lefelong le le siametseng tlhokomelo ya ngwana le moša.
Nako le nako fa go tlhokega gore moreetsa-kgetse a dire tshweetso go ya ka karolo ya molawana wa (1), moreetsa-kgetse o tshwanetse go ela tlhoko tshedimosetso e e umakiwang mo go molawana wa 40(2).
tshedimosetso nngwe le nngwe e e leng teng e e ka ga boleng jwa tshireletso, mekgabiso mmogo le dikarolo tse di botlhokwa tsa lefelo.
fa go na le kgonagalo ya gore ngwana fa a ka bonwa molato, a ka newa katlholo ya go ya kwa kgolegelong.
Ngwana yo o nang le dingwaga di le 14 kgotsa go feta a ka bewa kwa kgolegelong fa, mo godimo ga mabaka a a umakiwang mo karolong ya molawana wa (1)(a), (c), (d) le (e), Molaodi wa Botšhutšhisi ba Setšhaba kgotsa motšhutšhisi yo o neilweng ke ene tetla ka lekwalo ya go ka dira jalo, a ntsha setifikheiti se se netefatsang gore go na le bopaki jo bo lekaneng go sekisa ngwana ka ntlha ya tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 3 sa ditlolo-molao le gore o latofatsa ngwana ka tlolo-molao eo.
lebaka lengwe le lengwe la a tshwanang le ona.
Moreetsa-kgetse yo o ntshang taelo ya gore ngwana a tlhatlhelwe go ya ka molawana ono, o tshwanetse go laela gore ngwana a tlisiwe kwa go ene kgotsa kwa kgotlatshekelo nngwe mo letsatsing lengwe le lengwe la 14 gore a lekole taelo.
(5)(a) Moreetsa-kgetse a ka laela gore ngwana yo o latofadiwang ka tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 1 kgotsa sa 2 sa ditlolo-molao, a tlhatlhelwe kwa kgolegelong mo boemong jwa kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, fa e le gore mo godimo ga mabaka a a umakilweng mo dikarolong tsa molawana wa (1) le wa (3), o fitlhela go na le mabaka a le mantsi a a popota le a a gapeletsang, go akaretsa ditlolo-molao tse di tshwanang le yona tse a kileng a bonwa molato mo go tsona kgotsa tlolo-molao nngwe e iseng e konosediwe kgatlhanong le ngwana, fa fela e le gore ngwana o na le dingwaga di le 14 kgotsa go feta.
Moreetsa-kgetse yo o dirang taelo ya gore ngwana a bewe kwa kgolegelong go ya ka temana ya (a), o tshwanetse go kwala mabaka a a dirileng gore a tsee tshweetso e e jalo mo rekotong ya tsheko.
Fa ngwana a beilwe kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, kwa seleng kgotsa lefelo la tlhatlhelo la mapodisi kgotsa kwa kgolegelong, mme motho yo o amogelang ngwana a lemoga gore go dirilwe phoso mabapi le go tshola ngwana kwa lefelong leo, motho yoo o tshwanetse go dira ka fa taelong ya kgotla-tshekelokgotlatshekelo, a bee ngwana mo lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, mo seleng ya mapodisi, mo lefelong la tlhatlhelo kgotsa mo kgolegelong, mme e re ka bonako jo bo kgonegang, fela e se ke ya nna morago ga letsatsi le le latelang la go ya kgotlatshekelo, ka tsela e e tshwanetseng, a romele ngwana kwa go moreetsa-kgetse yo o dirileng taelo e e jalo gore a baakanye phoso.
ka kwala mabaka a a dirileng gore a tsee tshweetso e e jalo mabapi le se se ntseng jalo, ka fa rekotong ya tsheko.
Ga go na ngwana yo o tshwanetseng go bofiwa ka ditshipi mo maotong fa a tlhagelela fa pele ga lefelo la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, mme dihangaboi tsona di ka dirisiwa fela fa go na le mabaka a a ka dirang gore di dirisiwe.
(a) Ngwana yo o tlhatlhetsweng kwa seleng ya mapodisi kgotsa lefelo la tlhatlhelo fa a santse a letile go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ga a tshwanela go kopana le bagolo mme o tshwanetswe go tsholwa le go bewa mo maemong a a tshwanetseng dingwaga tsa gagwe.
Basetsana ga ba tshwanela go kopana le basimane mme ba tshwanetse go nna ka fa tlase ga tlhokomelo ya mogolo wa mosadi.
Fa ngwana a tsamaisiwa ka sejanaga go ya kgotsa go tswa kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, kgotsa go tswa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ga a tshwanela go pagama le bagolo: Fa go sa kgonagaleng gore taelo eno e latelwe, lepodisi le tshwanetse gore mo nakong ya diura di le 48, e neele moreetsa-kgetse, ripoto e e mabapi se se jalo mme a tlhalosa mabaka gore ke ka ntlha ya eng taelo e sa latelwa.
Ngwana mongwe le mongwe yo a latofadiwang ka tlolo-molao o tshwanetswe go sekasekiwa ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, jaaka go tlhalosiwa mo karolong ya molawana wa (2) le wa (3), kwa ntle ga gore tshekatsheko e bo e dirilwe go ya ka molawana wa 41(3).
Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, yo a itsisitsweng ke lepodisi gore ngwana o neilwe lekwalo la kitsiso, tagafara kgotsa gore o tshwerwe, o tshwanetse go dira tshekatsheko ya ngwana pele ga gore a tlhagelele kwa lefelong la dipatlisiso tsa di dirwang pele ga tsheko, mo dinakong tse di kwadilweng mo go molawana wa 43(3)(b).
Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, yo a itsisitsweng ke lepodisi gore ngwana o o ka fa tlase ga dingwaga di le 10 o ne a tshotswe go ya ka molawana wa 9, o tshwanetse go dira dithulaganyo tsa go dira tshekatsheko ya ngwana mo malatsing a le supa morago ga go itsisiwe.
kgobokanya tshedimosetso mabapi le tlolo-molao e ngwana a kileng a bonwa molato ka yona, phaposo ya kgetse mo tshekong e e dirilweng mo nakong e e fetileng kgotsa tlolo-molao e iseng e sekiwe.
neelano ka tshedimosetso nngwe le nngwe e e mabapi le ngwana e modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng ngwana go ya kwa kgolegelong, a ka e tsayang gore ke e e ka fa dikgatlhegelong tse di molemo tsa ngwana kgotsa ke e e ka tsweletsang-pele maikaelelo a Molao ono o ikemiseditseng go a fitlhelela.
ga e amogelesege jaaka bopaki mo nakong ya kopo ya beili, go ikarabela mo tatofatsong, mo tshekong kgotsa ka nako ya katlholo, fa ngwana a tlhagelela kwa kgotlatshekelo.
Motho mongwe le mongwe yo a sa lateleng taelo ya molawana wa (1)(a), o molato ka tlolo-molao, mme fa a bonwe molato, a ka atlholelwa faene kgotsa kwa kgolegelong lobaka lo lo sa feteng dikgwedi di le tharo.
Tshekatsheko ya ngwana e ka dirwa kwa lefelong lengwe le lengwe le le tlhaotsweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, mme e ka akaretsa kamore kwa seteišeneng sa mapodisi, kgotlatshekelo ya magiseterata, dikantoro tsa Lefapha la Katlaatlelo loago kgotsa Lefelo la Bosiamisi la Ngwana.
Lefelo le le tlhophilweng go ya ka karolo ya molawana wa (1), le tshwanetse go siamela go se kgorelediwe.
Ngwana o tshwanetse go nna teng fa go dirwa tshekatsheko ya gagwe go ya ka Molao ono.
sa akarediwa ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go nna teng ka ntlha ya fa a tlhakatlhakantse, a nyaditse kgotsa a kgoreleditse tshekatsheko kgotsa go le ka fa dikgatlhegelong tse di molemo tsa ngwana kgotsa tsamaiso ya bosiamisi, gore a se ke a nna teng.
mongwe le mongwe yo go nneng teng ga gagwe go tlhokagalang mo lobakeng lwa tshekatsheko.
Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong a ka kopa gore lepodisi le nne teng fa tshekatshekong, fa go na le kotsi ya gore ngwana a ka tshaba kgotsa a nna kotsi mo go modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong.
Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, fa go le matshwanedi, a ka rata go utlwa maikutlo a ngwana mo sephiring, mabapi le go nna teng ga motho mongwe fa tshekatshekong.
(a) Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao, o tshwanetse go leka ka gotlhe go batla kwa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao a leng kwa teng gore a tle a kgone go konosetsa tshekatsheko ya ngwana mme a ka kopa lepodisi go mo thusa go batla motho yoo.
Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a ka konosetsa tshekatsheko ya ngwana fa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao a se teng, fa sengwe le sengwe se dirilwe go leka go batla motho yoo mme a paletswe ke go fitlhela, kgotsa fa motho yoo a itsisitswe ka ga tshekatsheko mme a se ka a tla.
botsa ngwana gore a o ikaelela go amogela maikarabelo a tlolo-molao eo.
Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, ka nako nngwe le nngwe ya tshekatsheko ya ngwana, a ka buisana le motho mongwe le mongwe yo o ka neelanang ka ga tshedimosetso e e tlhokegang mo tshekatshekong, go akaretsa motšhutšhisi, lepodisi kgotsa moneelana ka tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong.
Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, ka nako nngwe le nngwe ya tshekatsheko, a ka buisana mo sephiring le motho mongwe le mongwe yo o leng teng.
Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a ka ya go buisana le motho mongwe le mongwe yo a seng fa lefelong la tshekatsheko, yo o nang le tshedimosetso e e mabapi le tshekatsheko, mme fa go na le tshedimosetso nngwe e e bonweng, ngwana o tshwanetse go itsisiwe ka ga yona.
Fa ngwana a latofadiwa mmogo le ngwana mongwe kgotsa bana bangwe, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a ka dira tshekatsheko ya bana ka nako e le nngwe fa e le gore seno se mo dikgatlhegelong tsa bana bao botlhe.
Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go rotloetsa bana go tsaya karolo ka nako ya tshekatsheko.
tekanyetso ya dingwaga tsa ngwana, fa di sa netefadiwa, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 13.
boleng jwa tshireletso, mekgabiso le dikarolo tse di botlhokwa tsa lefelo.
kgonagalo ya gore ngwana a ka romelwa kwa porogrameng ya batlola-molao ba thobalano, tiriso-botlhaswa ya diritibatsi kgotsa porograma nngwe ya kalafi e e tseneletseng.
Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao gore a ye kwa kgolegelong, o tshwanetse go supa fa ripotong gore a ngwana o na le maikaelelo a go amogela maikarabelo a tlolo-molao e a latofadiwang ka yona.
Ripoto e e umakiwang mo karolong ya molawana wa (1) e tshwanetse ya neelwa motšhutšhisi pele ga tshimilogo ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, mme go akangwe ka ga dinako tse di umakilweng mo go molawana wa 43(3)(b).
mo lebakeng la ngwana yo o nang le dingwaga di le 10 kgotsa go feta mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14, gore kitso ya bosenyi e ka kgona go ka supetswa go ya ka molawana wa 11.
Fa go ise go dirwe tshekatsheko ya ngwana, motšhutšhisi a ka neelana ka tshekatsheko fa go dira jalo go le ka fa dikgatlhegelong tse di molemo tsa ngwana: Fa fela e le gore mabaka a go neelana ka tshekatsheko a kwadilwe ka fa rekotong ke magiseterata ka fa kantorong ya gagwe jaaka go umkiwa mo go molawana wa 42.
Fa motšhutšhisi a akanya gore ngwana o tlhoka tlhokomelo le tshireletso jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 150 wa "Children's Act", ga a tshwanela go dira phaposo ya kgetse mo tshekong mme o tshwanetse go romela kgetse kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko gore e sekasekiwe go bona gore a e ka romelwa kwa kgotlatshekelo ya bana.
Mo go kgoneng go tsaya tshweetso ya phaposo ya kgetse mo tshekong kgotsa nnya, motšhutšhisi o tshwanetse go akanya lebaka la gore a ngwana o kile a direlwa phaposo ya kgetse mo tshekong mo nakong e e fetileng kgotsa nnyaya.
Fa motšhutšhisi a tsaya tshweetso ya go se dire phaposo ya kgetse mo tshekong go ya ka molawana ono, o tshwanetse go dira dithulaganyo ka bonako tsa gore ngwana a tlhagelele kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, le le umakiwang mo go Kgaolo ya 7.
Fa kgetse e fapositswe mo tshekong go ya ka molawana wa 41, ngwana, fa go kgonagala le motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ba tshwanetse go tlhagelela fa pele ga magiseterata, ka fa kantorong ya gagwe, gore mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong, o o dirilweng ke motšhutšhisi, o tle o dirwe taelo ya kgotlatshekelo.
Molawana wa 58 o a diragadiwa ka diphetogo tse di tlhokagalang go ya ka ona, mo go ngwana o a sa lateleng taelo nngwe le nngwe e e tlhalosiwang mo karolong ya molawana wa (1).
e ka tshwarelwa kwa kgotlatshekelo kgotsa kwa lefelong lengwe le lengwe le le siametseng.
go fetisediwa ga kgetse kwa kgotlatshekelo ya bana, fa go leng matshwanedi gona.
kgetse e tsholotswe.
mo dinakong tse di tlhalosiwang mo lekwalong la kitsiso go ya ka molawana wa 18 kgotsa tagafara go ya ka molawana wa 19.
Go tlhagelela ga ngwana kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, go tsewa e le go tlhagelela ga gagwe lekgetlho la ntlha kwa kgotlatshekelo e nnye, go ya ka molawana wa 50 wa "Criminal Procedure Act".
modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong.
Fa go na le kgonagalo ya gore taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong e ka dirwa, moneelana ka tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, yo o supilweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong,, o tshwanetse go nna teng kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.
Magiseterata yo o reetsang tsheko ya dipatlisiso, go ya ka molawana wa 81, a ka laela motho mongwe le mongwe gore a se ke a tsenela tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, fa e le gore go nna teng ga motho yo o jalo ga go ka dikgatlhegelong tse di molemo tsa ngwana kgotsa fa a nyatsa mokgwa wa dipotsolotso le maikaelelo a dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.
(a) Dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko di ka tswela pele fa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng, motlhokomedi wa ngwana wa semolao kgotsa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a se teng, fa magiseterata yo o reetsang tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, a kgotsofetse gore go dira jalo go ka fa dikgatlhegelong tse di molemo tsa ngwana.
Fa magiseterata yo o dirang dipatlisiso a tswela pele kwa ntle ga motsadi wa ngwana, mogolo yo o tshwanetseng, motlhokomedi wa ngwana wa semolao kgotsa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go ya ka temana ya (a), o tshwanetse go kwala mabaka a tshweetso e e jalo ka fa rekotong ya tsheko.
Magiseterata yo o dirang dipatlisiso a ka dumelela motho mongwe le mongwe yo o nang le kgatlhego kgotsa yo o ka nnang le seabe mo tshekong, go nna teng.
Magiseterata wa dipatlisiso a ka kwalela kgotsa a laela gore motho mongwe le mongwe yo go nneng teng ga gagwe go ka tlhokagalang mo lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, a nne teng.
Go tshola mo sephiring ga tshedimisetso e go neelanweng ka yona kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.
Molawana wa 154 wa "Criminal Procedure Act", o o mabapi le phasalatso ya tshedimosetso e e tlhagisang go itsiwe ga ngwana kgotsa paki e e ka fa tlase ga dingwaga di le 18, o a diragadiwa mmogo le diphetogo go ya ka fa tirisong ya ona mo tsamaisong ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.
Tshedimosetso e e neetsweng ke motho mongwe le mongwe kgatlhanong le ngwana kwa lefelong la dipatlisiso tse dirwang pele ga tsheko, ga e a tshwanelwa go dirisiwa mo kopong nngwe le nngwe ya beili, go ikarabela mo tatofatsong, tsheko kgotsa mo ditsamaisong tsa katlholo.
taelo ya moreetsa-kgetse go ya ka molawana wa 24(4), (5) kgotsa 6, kgotsa a gapeletsega go tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, mme a se ke a tlhagelela kwa lefelong la dipatlisiso kgotsa a se ke a nna go fitlha a bidiwa, molawana wa 24(7) le diphetogo tse dileng mo go ona, o tshwanetse go diragadiwa khatlhanong le ene.
Magiseterata yo o dirang dipatlisiso o tshwanetse go tsamaisa dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko ka tsela e e se nang melao e e gagametseng, ka go botsa dipotso, go buisana le batho ba ba tlileng kwa dipatlisisong ka maikaelelo a go bona dikarabo ka ga sengwe le go bona tshedimosetso, mme o tshwanetse go nna le rekoto ya tsamaiso e e jalo.
go tlhotlhomisa dingwaga tsa ngwana go ya ka molawana wa 14, fa go tlhokagala.
tshedimosetso nngwe le nngwe e e ka tlhokagalang mo tshekong.
tsaya dikgato tse di tlhokagalang go tlhotlhomisa bonnete jwa setatamente sengwe le sengwe le go siama ga sengwe le sengwe se se builweng.
(a) Fa go ise go dirwe tshekatsheko ya ngwana, magiseterata yo o dirang dipatlisiso a ka nna a se ke a dirisa tshekatsheko fa go le ka fa dikgatlhegelong tsa ngwana go dira jalo.
Magiseterata yo a sa diriseng tshekatsheko go ya ka temana ya (a), o tshwanetse go kwala mabaka a go tsaya tshweetso e e ntseng jalo mo rekotong ya tsheko.
Fa dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko di tswela pele kwa ntle ga modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, ripoto ya modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motla-molao go ya kwa kgolegelong e tshwanetse go nna teng kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, kwa ntle ga fa tshekatsheko e sa dirwa go ya ka karolo ya malawana wa (5).
go dumelela ngwana, motsadi wa ngwana, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao kgotsa motho mongwe le mongwe yo o leng teng go botsa dipotso le go tlhagisa dintlha, tse go ya ka magiseterata wa dipatlisiso, di leng tshwanetseng mo lebakeng la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko.
(a) Fa ngwana a latofadiwa le ngwana yo mongwe kgotsa bana ba bangwe, go ka tshwarwa dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, ka nako e le nngwe fa magiseterata yo o dirang dipatlisiso a kgotsofetse gore seo se tla nna ka fa dikgatlhegelong tse di molemo tsa bana bao.
fa go dirwa dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko tsa motlhakanelwa go ya ka temana ya (a), go ka dirwa ditshweetso tse di farologaneng mo lebakeng la ngwana mongwe le mongwe.
itsise ngwana gore kgetse e fetiseditswe kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore e tle e reetse kgetse go ya ka Kgaolo ya 9.
Fa magiseterata wa dipatlisiso a ne a reeditse tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko mme a utlwile tshedimosetso nngwe le nngwe e e nang le ditlamorago tse di sa siamang mo go tseeng karolo e e se nang letlhakore go ka tsaya tshweetso ka ga kgetse, magiseterata ga a tshwanela go reetsa ditsheko dingwe tse di latelang, tsamaiso kgotsa tsheko e e leng ka ga mabaka a a jalo.
mo lebakeng la go dira dipatlisiso dingwe tsa kgetse.
Tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko e ka busediwa morago gape lobaka lo lo sa feteng diura di le 48, mo godimo ga lobaka lo lo umakiwang mo karolong ya molawana wa (1) fa e le gore go busediwa morago ga tsheko go ka nna le karolo e tona ya kgonagalo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, mme e re fa dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, di ise di konosediwe, kgetse e tshwanetswe go tswalwa go ya ka karolo ya molawana wa (4) mme motšhutšhisi o tshwanetse go fetisetsa kgetse gore e ye go reediwa kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana go ya ka Kgaolo ya 9.
Fa tsheko ya dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko di busediwa morago go ya ka karolo ya molawana wa (1)(c), gore go tle go tswewe setatamente sa go dumela molato kgotsa go dumela ntlha e e rileng ya molato kgotsa go tshwara phareiti ya go supa motho yo o latofadiwang ka gore ke ene a dirileng molato kgotsa go supa dilo tse di tserweng ka nako e molato o neng o dirwa ka yona, magiseterata yo o dirang dipatlisiso o tshwanetse go itsise ngwana gore o na le tshwanelo ya gore motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng, motlhokomedi wa ngwana wa semolao kgotsa mmueledi wa semolao, a ka nna teng mo tshekong eo.
gore a amogele lekwalo le le tswang kwa go Molaodi wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba yo o nang le thata ya go faposa kgetse mo tshekong, go ya ka molawana wa 52(3).
ngwana a rometswe go ya go dirwa tshweetso ya bolwetse jwa tlhaloganyo kgotsa go sa direng sentle ge tlhaloganyo, go ya ka molawana wa 77 kgotsa wa 78 wa "Criminal Procedure Act".
Molawana wa 50(1)(d) wa "Criminal Procedure Act" o diragadiwa mabapi le lobaka lwa diura di le 48, jaaka go umakiwa mo go molawana ono.
(a) Magiseterata yo o dirang dipatlisiso, go ya ka temana ya (b), a ka dira taelo ya gore kgetse e faposiwe mo tshekong go ya ka molawana wa 52(5).
Magiseterata yo o dirang dipatlisiso, mo lobakeng lwa ngwana yo o nang le dingwaga di le 10 kgotsa go feta, mme a le ka fa tlase ga dingwaga di le 14, a ka dira fela taelo ya gore kgetse e faposiwe mo tshekong, go ya ka temana ya (a), fa a kgotsofetse gore ngwana o na le kitso ya bosenyi.
a laele ngwana le motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, go nna teng kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana ka letlha, nako le lefelo tse di beilweng.
ngwana o latofadiwa ka tlolo-molao e nnye kgotsa ditlolo-molao tse maikaelelo a tsona e leng go fitlhelela ditlhokego tsa ngwana tsa dijo le bothito, magiseterata yo o dirang dipatlisiso a ka emisa tsheko mme a laela gore ngwana a isiwe kwa kgotlatshekelo ya bana e e umakiwang mo go molawana wa 42 wa Molao oo, le gore ngwana a sekisiwe go ya ka molawana wa 155 le wa 156.
se se rileng mo setšhabeng.
motšhutšhisi a supa gore kgetse e ka nna ya faposiwa mo tshekong go ya ka karolo ya molawana wa (2) kgotsa fa Molaodi wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba a supa gore kgetse e ka nna ya faposiwa mo tshekong go ya ka karolo ya molawana wa (3).
a buisane le lepodisi le le dirang dipatlisiso tsa kgetse mme le supa gore kgetse e ka faposiwa mo tshekong.
(a) Molaodi wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba, ka dithata tse a nang natso, mo lobakeng lwa tlolo-molao e e umakiwang mo go Setlhopha sa 3, a ka supa, ka lekwalo, gore kgetse e faposiwe mo tshekong fa go na le mabaka a a sa tlwaelegang, jaaka go sweditse jalo Molaodi wa Bosetšhaba wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba mo ditaelong tse di ntshitsweng go ya ka molawana wa 97(4)(a)(iii).
a ikopanye le lepodisi le le dirang dipatlisiso tsa kgetse.
Gore go tle go bonwe taelo e e kwadilweng ya Molaodi wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba go ya ka temana ya (a), magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, e ka busetsa kgetse morago.
Sesupo sa lekwalo se se umakiwang mo karolong ya molawana wa (3), se tshwanetse go newa moreetsa kgetse kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana mme se tshwanetse go nna karolo ya rekoto ya tsheko.
Fa motšhutšhisi kgotsa Molaodi wa Botšhutšhisi jwa Setšhaba a supa gore kgetse e ka nna ya faposiwa mo tshekong go ya ka karolo ya molawana wa (2) kgotsa wa (3), motšhutšhisi o tshwanetse go kopa moreetsa-kgetse kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele ga tsheko, kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana go dira taelo ya gore kgetse kgatlhanong le ngwana e faposiwe mo tshekong, go ya ka se se umakiwang ke Kgaolo eno.
Fa moreetsa-kgetse a sa fapose kgetse mo tshekong jaaka go kaiwa mo karolong ya molawana wa (5), o tshwanetse go fetisetsa kgetse kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore e reediwe go ya Kgaolo ya 9.
"taelo ya tlhokomelo le kaelo" go tewa taelo e e ntshitsweng ka mokgwa o o beilweng, go baya ngwana ka fa tlase ga tlhokomelo le kaelo ya motho yo o nang le kitso mme a neelana ka kaelo kgotsa thaka ya gagwe gore e tlhokomele le go kaela ngwana ka maitsholo a gagwe.
maemo a bobedi ke a a dirisiwang mo go ditlolo-molao tse di umakiwang mo go Setlhopha sa 2 le sa 3 sa ditlolo-molao.
kwa go se nang motho yo o tlhalosiwang, batho kgotsa setlhopha sa batho ba ba newang tuelo ya tshenyegelo; ketleetso ya tiro kgotsa sengwe se se mosola, go duela ditshenyegelo tsa setšhaba, mokgatlho o o abelanang ka dithuso kgotsa mokgatlho wa loago kgotsa setheo.
go bewa ka fa tlase ga tlhokomelo ya modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, mo tlase ga mabaka a a ka akaretsang go thibela ngwana go etela mafelo a a leng ka kwa ntle ga tikologo ya magiseterata e ngwana a nnang mo go yona ka tlwaelo, kwa ntle ga go bona pele tumelelo e e kwadilweng ya modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong.
le dingwaga di le 14 kgotsa go feta, taelo, go ya ka temana ya (b), ga e a tshwanela go feta lobaka lwa dikgwedi di le 24, fa go na le nako e e beilweng.
Taelo e e fetang paka e e umakilweng mo temaneng ya (a) e ka dirwa, mme fa go le jalo, mabaka a go feta paka e e umakilweng a tshwanetswe go kwalwa mo rekotong ya tsheko.
nang le dingwaga di le 14 kgotsa go feta, taelo, go ya ka temana ya (b), ga e a tshwanela go feta lobaka lwa dikgwedi di le 48, fa go na le nako e e beilweng.
Taelo e e fetang lobaka le le umakiwang mo go temana ya (a) e ka dirwa, mme fa go le jalo, mabaka a go feta paka e e umakilweng a tshwanetswe go kwala mo rekotong ya tsheko.
Magiseterata yo o umakiwang mo go molawana wa 42, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e ka laela ngwana go tlhagelela kwa kopanong ya setlhopha sa balelapa, go ya ka molawana wa 61 kgotsa mo botsereganying jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao, go ya ka molawana wa 62, ka letsatsi, nako le lefelo tse di beilweng, kgotsa go laelo mofuta mongwe le mongwe wa go diragatsa bosiamisi mo mabakeng a a tshwanetseng mo boemong jwa mefuta ya phaposo ya kgetse mo tshekong e e umakiwang mo karolong ya molawana wa (3) kgotsa wa (4), kgotsa mmogo le nngwe ya mefuta ya phaposo ya kgetse mo tshekong e e umakilweng mo karolong ya molawana wa (3) le wa (4).
dingwaga le ditlhokego tsa kgolo ya ngwana.
(a) Mo lobakeng lwa tlolo-molao e e umakiwang mo go Setlhopha sa 1 sa ditlolo-molao, mefuta ya diphaposo tsa kgetse mo tshekong jaaka di tlhagelela mo go molawana wa 53(3), di a dira mme di ka dirisiwa mmogo.
Mo lobakeng lwa tlolo-molao e e umakiwang mo go Setlhopha sa 2 sa ditlolo-molao le sa 3, mefuta ya phaposo ya kgetse mo tshekong e e tlhagelelang mo go molawana wa 53(4), e a dira mme e ka dirisiwa mmogo, mmogo le nngwe le nngwe kgotsa e le dintsi ya mofuta ya ntlha, fa go tshwanetseng.
Mo godimo ga mefuta ya phaposo ya kgetse mo tshekong e e tlhagelelang mo go molawana wa 53, motšhutšhisi, go ya ka molawana wa 41(1), magiseterata yo o dirang dipatlisiso, go ya ka molawana wa 49(1)(a), kgotsa moreetsa-kgetse kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, go ya ka molawana wa 67(1)(a), morago ga go akanya ka ga tshedimosetso yotlhe e e leng teng, a ka dira phaposo ya kgetse mo tshekong ya motho o o rileng, fa go le matshwanedi, e e fitlhelelang ditlhokego tsa phaposo ya kgetse mo tshekong go ya ka molawana wa 51, mme fa go leng matswanedi teng, maemo a e leng ona a bonnye a a tlhagelelang mo go molawana 55.
e lemoge le go tlhaloganya maikutlo a maemo a motswa-setlhabelo.
go akaretsa, fa go tlhokega, batsadi, bagolo ba ba tshwanetseng kgotsa batlhokomedi ba bana ba semolao.
Go ya ka molawana wa 98(2), motšhutšhisi, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ba ka romela kgetse e e fetiseditsweng kwa phaposong ya tsheko, go ya kwa diporogrameng tsa phaposo ya kgetse mo tshekong, le kwa go moneelana-ka-tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, e e setseng e neilwe tetlelelo ya semmuso go ya ka molawana ono mme e na le setifikheiti sa nnete sa tetlelelo, se se umakilweng mo karolong ya molawana wa (2)(e).
go netefatsa go nna teng ga didiriswa go kgona go tsenya mo tirisong diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong, jaaka ka fa go tshwanetseng ga nnaka teng.
dikgato tsa go tlosa, mo melaong ya tsamaiso, diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong le baneelana-ka-tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, fa go leng matshwanedi gona.
mo lobakeng la dikgwedi di le nne go tloga ka letlha la go tswalelwa ga dikopo tse di umakiwang mo karolong ya temana ya (ii), go netefatsa gore dikopo tsotlhe tse di amogetsweng di a akanngwa le go tsaya tshweetso ka ga tsona, mme se se lebeletsweng segolo thata e le go fetsa ka dikopo mabapi le diporograma tsa phaposo ya kgetse mo tshekong le baneelana-ka-tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong tse di neng di le teng ka nako ya tshimilogo ya Molao ono.
Morago ga go fela ga dinako tse beilweng, tse di umakiwang mo temaneng ya (c), dikopo tsotlhe tsa tetlelelo ya semmuso, tshwanetse go dirwe ka tsona ka mokgwa le mo dinakong tsa khutliso, tse di beilweng mo togamaanong ya melao le melao ya tsamaiso, tse di dirisetswang tetlelelo ya semmuso.
Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa tlhabololo ya katlaatlelo loago, le tshwanetse la ntsha setifikheiti sa tetlelelo ya semmuso ka fa go tshwanetseng ka teng, mo go porograma nngwe le nngwe le mo go moneelana-ka- tirelo mongwe le mongwe wa phaposo ya kgetse mo tshekong yo o letleletsweng semmuso go ya ka molawana ono.
Setifikheiti sa tetlelelo sa semmuso se se umakiwang mo temaneng ya (e), se dira sebaka sa paka e e fitlhelelang mo dingwageng di le nne go tloga ka letlha la tetlelelo ya semmuso.
Tsamaiso ya boleng jwa tiisetso e tshwanetswe go dirwa ka mokgwa o o beilweng mabapi le porograma e e letleletsweng semmuso ya phaposo ya kgetse mo tshekong le moneelana ka tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong.
(a) Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa tlhabololo ya katlaatlelo loago, le tshwanetse go phasalatsa dintlha tsa porograma nngwe le nngwe le tsa moneelana ka tirelo mongwe le mongwe yo a letleletsweng kgotsa yo o ntshitsweng mo melaong ya tsamaiso, go ya ka molawana ono mo Kuranteng e e kwalang Melao mo lobakeng lwa malatsi a le 30 morago ga go newa tetlelelo ya semmuso kgotsa go ntshiwa mo melaong ya tsamaiso.
Molaodi-Kakaretso: Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, yo o tshwanetseng go phatlalatsa phasalatso mo go batsaya-karolo ba ba tshwanetseng, ba ba tsayang karolo mo tsamaisong ya Molao ono.
Fa go dirwa taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, magiseterata yo o umakiwang mo go molawana wa 42, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, e tshwanetse go tlhopha modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa motho mongwe yo o matshwanedi, go ela tlhoko gore ngwana o latela taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong.
Fa ngwana a sa latele taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa motho yo o tlhophilweng go ya ka karolo ya molawana wa (1), o tshwanetse go itsise, ka tsela e e tshwanetseng, magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ka lekwalo gore ngwana ga a latela taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong.
mo lobakeng lwa motho yo o sa thapiwang ke Puso, magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, e tshwanetse go itsise Molaodi-Kakaretso: Tlhabololo ya Katlaatlelo Loago.
Tsamaiso e e tlhalosiwang mo go molawana wa (3) ga e thibele tharabololo nngwe mo molaong mongwe.
Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa motho yo o matshwanedi yo o umakiwang mo karolong ya molawana wa (1), o tshwanetse gore fa ngwana a latetse ditaelo tsa phaposo ya kgetse mo tshekong, sentle, a neele motšhutšhisi yo o tshwanetseng ripoto e e jalo.
Fa ngwana a sa latele taelo nngwe le nngwe ya phaposo ya kgetse mo tshekong, magiseterata yo o umakiwang mo go molawana wa 42, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, morago ga go itsisiwe ka seno, ka mokgwa o o beilweng, ba ka ntsha lekwalo la tshwaro ya ngwana kgotsa ngwana a ka ntshetswa tagafara go ya ka molawana wa 19, gore a tlhagelele fa pele ga magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana.
Fa ngwana a tlhagelela fa pele ga magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana mabapi le lekwalo la tshwaro le le ntshitsweng kgotsa tagafara, magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ba tshwanetse go batlisisa mabaka a a dirileng gore ngwana a seke a latela taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong mme ba dire tshweetso ya gore go sa lateleng taelo ke phoso ya ngwana kgotsa nnyaya.
dira taelo e e matshwanedi e e tla thusang ngwana le balelapa la gagwe go latela mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong o o neng o dirisiwa mo tshimologong, mme go na le mabaka a a fetotsweng kgotsa a a okeditsweng, kgotsa a se yo.
motšhutšhisi kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, fa kgetse e sa ye kwa tshekong, ba tshwanetse go tsaya tshweetso nngwe ya mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong, o o tlhokang go tseelwa matsapa a magolo go feta mofuta wa phaposo ya kgetse mo tshekong o o neng o tlhophilwe pele.
(a) Fa kgetse e fapositswe mo motšutšhisi mo tshekong go ya ka Kgaolo ya 6, kwa lefelong la dipatlisiso tse di dirwang pele kgetse e ya kwa tshekong go ya ka Kgaolo ya 7, kgotsa e fapositswe mo tshekong ke kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana go ya ka Kgaolo ya 9, mme taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong e latetswe sentle, tsheko e ka se ke ya tshwarwa gape go ya ka bopaki jo bo tshwanang le jona.
Taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong ga e reye gore go na le rekoto ya tlolo-molao e e umakiwang mo go "Criminal Procedure Act".
Tsheko ya poraefete go ya ka molawana wa 7 wa "Criminal Procedure Act", ga e a tshwanelwa go dirwa kgatlhanong le ngwana o kgetse ya gagwe e fapositsweng mo tshekong go ya ka Molao ono.
gore go tseregangwe mo dipatlisiso tse di dirwang go bona gore phaposo ya kgetse mo tshekong e dira sentle le go bona gore phaposo ya kgetse mo tshekong e tsaya letlhakore le le feng.
Rejisetara e tshwanetswe go lebelelwa fela ke batho kgotsa mekgatlo e e tlhokang tshedimosetso e maikaelelo a yona a tlhalosiwang mo karolong ya molawana wa (2), jaaka go kailwe.
(a) Kopano ya setlhopha sa balelapa ke tsamaiso e e seng ya semmuso e maikaelelo a yona e leng go kopantsha nngwana yo o latofadiwang ka tlolomolao le motswa-setlhabelo, ba engwe nokeng ke bamalapa a bona le batho bangwe ba ba tshwanetseng, kopano e e tsenetswe ka batho ba ba umakiwang mo karolong ya molawana wa (3)(b), mme mo go yona go dirwa togamaano ya gore ngwana o tla baakanya jang ditlamorago tse di tlhodilweng ke tlolomolao.
Kopano ya setlhopha sa balelapa e dirwa fa fela motswa-setlhabelo mmogo le ngwana ba dumela gore e nne teng.
go tsaya dikgato go netefatsa gore batho botlhe ba ba ka tsenelang kopano, ba itsisiwe go sa le nako ka ga letlha, nako le lefelo la kopano.
(a) Kopano ya setlhopha sa balelapa e tshwanetswe go tsereganngwa ke motsereganyi wa kopano ya lelapa, mme e ka nna modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa moneelana-ka-tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong yo a umakilweng mo go molawana wa 56(1).
mongwe le mongwe yo o letleletsweng ke motsereganyi wa setlhopha sa balelapa go tsenela kopano.
Fa kopano ya setlhopha sa balelapa e ka se ke ya kgona go tshwarwa ke letlha, nako le lefelo kwa e neng e beetswe go nna kwa teng, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go bitsa kopano nngwe, mo malatsing a le 21 go tloga ka letlha le kopano e neng e tshwanetswe go tshwarwa ka lona, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana ono.
Batsaya-karolo mo kopanaong ya setlhopha sa balelapa ba tshwanetse go sala morago tsamaiso e e ba dumalaneng ka yona le gona ba ka dumalana le togamaano mabapi le ngwana, go ya ka karolo ya molawana wa (6).
a akaretse mokgwa wa go ela tlhoko togamaano.
(a) Motsereganyi wa setlhopha sa balelapa oi tshwanetse go kwala dintlha le mabaka a togamaano nngwe le nngwe e go dumalanweng ka yona kwa kopanang ya setlhopha sa balelapa mme a neye ngwana, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa motho yo a umakiwang mo go molawana wa 57(1), khophi ya rekoto.
Fa kopano e sa diragale kgotsa fa ngwana a sa latele togamaano e go dumalanweng ka yona kwa kopanong ya setlhopha sa balelapa, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao kgotsa motho, o tshwanetse go itsise magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana ka lekwalo, mme molawana wa 58 o tla diragadiwa.
Fa batsaya-karolo mo setlhopheng sa kopano ya balelapa ba sa fitlhelele tumalano ya togamaano, kopano e tshwanetswe go tswalwa mme modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong o tshwanetse go busetsa kgetse kwa go magiseterata, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, gore go tle go sekasekiwe mofuta mongwe wa phaposo ya kgetse mo tshekong.
Tshedimosetso e ngwana a e neileng kwa kopanong ya setlhopha sa balelapa, ga e a tshwanelwa go dirisiwa mo tshekong nngwe le nngwe e e ka ga mabaka a tshwana le ona.
(a) Botsereganyi jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao go tewa tsamaiso e e seng ya semmuso e maikaelelo a yona e leng go kopanya ngwana yo o latofadiwang ka tlolo-molao le motswa-setlhabelo, mo go dirwang gona togamaano ya gore ngwana o tla baakanya jang ditlamorago tsa tlolo-molao.
Botsereganyi jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao bo ka dirwa fa fela motswa-setlhabelo le ngwana ba dumela gore bo dirwe.
Fa ngwana a laetswe gore a tlhagelele kwa botsereganying jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao, molawana wa 61(2), (4), (5), (6), (7), (8) le (9) o a diragadiwa mmogo le diphetogo tse di leng ka fa tlhalosong ya ona.
Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, yo o tlhophilweng ke magiseterata yo o umakilweng mo go molawana wa 42, magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, e tshwanetse go bitsa botsereganyi jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao.
Botsereganyi jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao, bo tshwanetse jwa tseregangwa ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong kgotsa moneelana-ka-tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong yo o umakiwang mo go molawana wa 56(1), o a tla etelelang pele tsamaiso e e tshwanetseng go latelwa kwa botsereganying.
(a) Ngwana mongwe le mongwe yo kgetse ya gagwe e rometsweng kwa kgotlatshekelo ya ngwana go ya ka molawana wa 49(2), o tshwanetse go tlhagelela kwa kgotlatshekelo e e nang le dithata tsa go reetsa kgetse e e jalo go ya ka Kgaolo eno.
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e tshwanetse go dira go ya ka "Criminal Procedure Act", mabapi le go ikarabela mo tatofatsong le mo tshekong ya batho ba ba latofadiwang, jaaka e okeditswe kgotsa e fetotswe go ya ka Kgaolo eno le Kgaolo ya 10.
"Criminal Prcedure Act" mo lobakeng la mogolo.
a tlhalosetse ngwana ka ga ditsamaiso tse di tshwanetsweng go latelwa go ya ka Molao ono.
e tshwanetse gore mo dikgatong tsotlhe tsa tsheko, segolo-bogolo ka nako ya go ganetsa ngwana ka dipotso, e netefatse gore tsheko e matshwanedi mme ga e mafega le gona e siametse dingwaga le go tlhaloganya ga ngwana.
Ga go motho yo a tshwanetseng go nna teng ka nako nngwe le nngwe ya tsheko kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, kwa ntle fela fa go nna teng ga gagwe go tlhokagala mabapi le tsheko ya kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana kgotsa fa moreetsa-kgetse a mo neile tetla ya gore a nne teng.
Molawana wa 154(3) wa "Criminal Procedure Act" o a diragadiwa mmogo le diphetogo tse di tlhokegang go ya ka tlhaloso mabapi le phasalatso ya tshedimosetso.
Fa moreetsa-kgetse kwa kgotlatsheko ya bosiamisi ya ngwana, ka nako ya tsheko, a lemoga gore ngwana ke ngwana yo o tlhokang tlhokomelo le tshireletso tse di umakilweng mo go molawana wa 50, kgotlatshekelo e tshwanetse go dira go ya ka fa se molawana o se rayang.
Go ya ka karolo ya molawana wa (2) le wa (5), ngwana o tshwanetswe go engwa nokeng ke motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, mo tshekong kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana.
Fa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao a sa kgone go bonwa morago ga go tsaya matsapa a a leng matshwanedi, mme tiego nngwe gape e ka kgoreletsa dikgatlhegelo tse di molemo tsa ngwana kgotsa tsamaiso ya bosiamisi, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e ka ntsha taelo ya gore ngwana a se thusiwe ke motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao.
Motsadi wa ngwana, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao yo o laetsweng ke magiseterata go ya ka molawana wa 49(2), gore a nne teng kwa tshekong, o tshwanetse go nna teng kwa tshekong, kwa ntle fela ga fa a boleletswe gore a se ke a nna teng go ya ka karolo ya molawana wa (5).
Fa motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao a sa itsisiwe gore a nne teng jaaka go umakiwa mo karolong ya molawana wa (3), kgotlatshekelo ya ngwana, ka nako nngwe le nngwe ya tsheko, e ka kwalela kgotsa ya laela gore motsadi, mogolo yo o tshwanetsng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, a kwalelwe gore a nne teng mo tshekong.
Motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, yo a laetsweng go nna teng jaaka go umakiwa mo karolong ya molawana wa (3) kgotsa yo o kwaletsweng lekwalo go ya ka karolo ya molawana wa (4), a ka dira kopo kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore e letlelelwe gore a se ke nna teng kwa tshekong, mme fa moreetsa-kgetse wa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana a letlelela motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, o tshwanetse go dira jalo ka lekwalo.
Fa ngwana a sa thusiwe ke motsadi, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao mme ngwana a kopa thuso, moreetsa-kgetse a ka tlhopha moela-tlhoko yo o ikemetseng, ka mokgwa o o tshwanetseng, gore a thuse ngwana.
Fa se se kaiwang ke karolo ya molawana wa (3) se sa diragadiwe, tsamaiso e e umakiwang mo go molawana wa 24(7)(e) e a diragadiwa, mmogo le diphetogo tse di tlhokegang go ya ka fa tlhalosong.
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e tshwanetse go konosetsa ditsheko tsotlhe tsa bana ka bonako jo bo ka kgonagalang mme e netefatse gore tsheko ga e busediwe kwa morago makgetlho a le mantsi go ya ka Molao ono.
golotswe, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, pele ga tshimilogo ya tsheko, ga e a tshwanela go busetsa tsheko morago lobaka lo lo fetang malatsi a le 60 ka nako e le nngwe.
Molawana wa 50(6)(d) wa "Criminal Procedure Act" o diragadiwa fa ngwaneng yo kopo ya gagwe ya beili e iseng e konosediwe.
(a) Kgotla-tshekeloKgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, nako nngwe le nngwe pele kgetse ka fa letlhakoreng la motšhutšhisi e konosediwa, e ka dira taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong kgatlhanong le ngwana, go ya ka molawana wa 52(5).
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e dirang taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, e tshwanetse go busetsa tsheko eo kwa morago, fa go santse go letilwe go bona gore ngwana o latela taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong mme e tla laela ngwana gore fa a sa latele taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, seo se ka dira gore go kwalwe gore o dumela go tsaya maikarabelo fa tsheko e tswela pele jaaka go umakiwa mo go molawana wa 58(4)(b).
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, morago ga go amogela ripoto go tswa go modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, e e tlholosang fa ngwana a latetse taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong sentle, mme fa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e kgotsofetse gore ngwana o latetse taelo, e ka dira taelo ya gore tsheko e emisiwe.
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e tshwanetse gore morago ga go bona ngwana molato, e ntshe katlholo go ya ka Kgaolo eno.
go romelwa kwa kgolegelong e le yona tsela ya bofelo e e ka dirisiwang mme e le fela lobaka lo lo khutshwane le le matshwanedi.
Go rotloetsa maikaelelo a katlholo a a umakiwang mo karolong ya molawana wa (1) le go rotloetsa pusetso ya bosiamisi, dikatlholo di ka dirisiwa ka go kopanngwa.
gore a ngwana o tlhoka tirelo e go neelanwang ka yona kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša.
keletso ya go tshola ngwana a le ka kwa ntle ga kgolegelo.
Mo lobakeng lwa molawana ono, setatamente sa kamego ya motswa-setlhabelo go raya setatamente se se ikanisitsweng se se dirilweng ke motswa-setlhabelo kgotsa motho yo a letleletsweng ke motswa-setlhabelo go dira setatamente mo boemong jwa gagwe, mme se supa ditlamorago tsa mmele, tlhaloganyo, go tshela mmog le batho kgotsa maemo a tsa madi, tse di dirilweng ke tlolomolao mo go motswa-setlhabelo.
Motšhutšhisi, fa a tlisa bopaki kgotsa a neelana ka mabaka pele ga katlholo, a ka akanya ka ga dikgatlhegelo tsa motswa-setlhabelo wa tlolomolao le ditlamorago tsa tlolomolao mo go motswa-setlhabelo, mme fa go kgonegang teng, a neele kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana setatamente sa motswa-setlhabelo sa ditlamorago, jaaka go tlhalosiwa mo karolong ya molawana wa (1).
Fa diteng tsa setatamente sa motswa-setlhabelo sa ditlamorago di sa ganediwe, setatamente sa motswa-setlhabelo sa ditlamorago se amogelwa jaaka bopaki fa go neelanwa ka sona.
(a) Kgotlatshekelo ya ngwana e e ntshang katlholo go ya ka temana ya (b), e tshwanetse go kopa ripoto ya pele ga katlholo e e kwadilweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, pele katlholo e ntshiwa.
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e ka dira kwa ntle ga ripoto ya pele ga katlholo fa ngwana a bonwe molato ka tlolomolao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 1 sa ditlolo-molao kgotsa fa go kopa ripoto go ka tlhola tiego e e sa tlhokegeng ya go konosediwa ga kgetse ya ngwana, mme kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e atlholang ngwana, ga e a tshwanela go ntsha katlholo e e akaretsang go romelwa ga ngwana ka kgapeletso kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, e e neelanang ka porograma e e tlhalosiwang mo go molawana wa 191(2)(j) wa Molao wa Bana kgotsa kgolegelo, kwa ntle fela ga fa ripoto ya pele ga katlholo e amogetswe.
Modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, o tshwanetse go konosetsa ripoto ka bonako jo bo ka kgonegang mme e seng morago ga dibeke di le thataro morago ga letlha le ripoto e kopilweng ka lona.
Fa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a naya kgakololo ya gore ngwana a atlholelwe go romelwa kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša e e neelanang ka porograma e e umakiwang mo go molawana wa 191(2)(j) wa Molao wa Bana, kgakololo e tshwanetse go tshegediwa ke tshedimosetso e e leng teng, e e tshepagalang, e e amogetsweng ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlolamolao go ya kwa kgolegelong, go tswa mo mothong yo o tlhokometseng lefelo leo, mabapi le go nna teng ga bonno jwa ngwana yoo.
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e ka ntsha katlholo nngwe kwa ntle ga e go dirilweng kgakololo ka ga yona mo ripotong ya pele ga katlholo, mme fa seo se diragala, e tshwanetse go kwala mabaka mo rekotong ya tsheko, gore ke ka ntlha ya eng e ntsha katlholo e sele.
Katlholo e e ikaegileng mo setšhabeng ke katlholo e e letlang ngwana go sala mo setšhabeng mme e akaretsa nngwe le nngwe ya mefuta e e umakiwang mo go molawana wa 53, jaaka mefuta ya katlholo, kgotsa kopanyo ya tsona le katlholo e e akaretsang go nna ka fa tlase ga tlhokomelo ya ba tshiamiso, e e umakiwang mo go molawana wa 75.
go lemosa ngwana gore fa a sa latele taelo ya katlholo, seo se ka dira gore a tliswe gape kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore go tle go dirwe dipatlisiso go ya ka molawana wa 79.
tsamaisong nngwe le nngwe ya go busetsa bosiamisi, e e leng go ya ka tlhaloso ya go busediwa ga bosiamisi.
Fa e amogela dikgakololo go tswa kwa kopanong ya setlhopha sa balelapa, botsereganyi jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao kgotsa tsamaiso nngwe le nngwe ya go busediwa ga bosiamisi, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, e ka ntsha katlholo, ka go netefatsa, go fetola kgotsa go tsenya mo boemong jwa dikgakololo.
Fa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e sa dumalane le mabaka a togamaano e e dirilweng kwa kopanong ya setlhopha sa balelapa, botsereganyi jwa motswa-setlhabelo le motlola-molao, kgotsa tsamaiso nngwe ya go busediwa ga bosiamisi, kgotlatshekelo e ka ntsha katlholo nngwe e e leng go ya Kgaolo eno mme e bo e kwala mabaka mo rekotong ya tsheko gore ke ka ntlha ya eng e ntshitse katlholo eo mo boemong jwa togamaano.
laela ngwana gore fa a sa latele taelo ya katlholo, a ka tlisiwa gape fa pele ga kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore go dirwe dipatlisiso go ya ka molawana wa 79.
akanye ka gore a fa ngwana a ka palelwa ke go duela faene, seno se ka dira gore ngwana a romelwe kwa kgolegelong.
mofuta mongwe le mongwe wa katlholo o kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e akanyang gore o matshwanedi mo mabakeng ao.
mo lobakeng lwa ngwana yo o nang le dingwaga tse di ka fa tlase ga 14, goya ka molawana wa 276(1)(h) wa "Criminal Procedure Act".
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e boneng ngwana molato ka tlolo-molao, e ka mo atlholela ngwana go nna kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša ka kgapeletso, le le neelanan g ka porograma e e umakiwang mo go molawana wa 191(2)(j) wa "Children's Act".
Katlholo e e umakiwang mo karolong ya molawana wa (1), go ya ka karolo ya molawana wa (3), e ka ntshiwa lobaka lo lo sa feteng dingwaga di le tlhano kgotsa lobaka lo lo sa feteng letlha le ka lona ngwana yo a tshwarang dingwaga di le 21, go tla ya ka letlha le le leng gaufi mo go ona.
o e reng fa o dirilwe ke mogolo, go ne go ka tshwanela go mo naya katlholo ya go ya kwa kgolegelong lobaka lo lo sa feteng dingwaga di le lesome, fa go na le mabaka a a utlwagalang ebile a gapeletsa, mo godimo ga katlholo e e leng go ya ka karolo ya molawana wa (1), e ka atlholela ngwana katlholo ya go ya kgolegelong mme katlholo e e jalo ngwana a ka e dira morago ga go konosetsa lobaka lo lo leng go ya ka karolo ya molawana wa (2).
Yo e leng tlhogo ya lefelo la tlhokomelo ya ngwana le moša kwa ngwana a atlholetsweng go ya kwa go lona go ya ka karolo ya molawana wa (1), fa ngwana a konosetsa katlholo eo, o tshwanetse go neelana ka ripoto e e leng go ya ka mokgwa o o tshwanetseng, kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e ntshitseng katlholo kwa teng, mme a na le dikakanyo tsa gagwe mabapi le maikaelelo a a leng matshwanedi a katlholo e e umakiwang mo go molawana wa 69, a a fitlheletsweng mmogo le kgonagalo ya go busetsa ngwana mo setšhabeng kwa ntle ga gore a ye kwa kgolegelong lobaka le lengwe gape.
laela gore ngwana a gololwe, mo tlase ga ditaelo kgotsa kwa ntle ga ditaelo.
Fa katlholo e netefaditswe go ya ka pharakerafo ya (c)(i), lobaka lwa katlholo le ngwana a le ntseng kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, le tshwanetswe go akangwa fa go akangwa ka gore ngwana a gololwe ka parola go ya ka Kgaolo ya VII ya "Correctional Services Act" wa 1998 (Molao wa 111 wa 1998).
(a) Ngwana yo o atlhotsweng go ya ka molawana ono, o tshwanetswe go isiwa kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša le le umakiwang mo taelong, ka mokgwa o o tshwanetseng, mme e se ke ya nna morago ga kgwedi e le nngwe morago ga go dirwa ga taelo.
go laela modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, go tlhokomela motsamao wa ngwana go ya kwa lefelong le le tlhalosiwang go ya ka taelo, go ya ka go latela taelo, mme le go begela kgotlatshekelo ka lekwalo fa ngwana a amogetswe kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana la moša.
Fa tshedimosetso e e umakiwang mo go molawana wa 71(3), e se teng, ka ntlha ya lebaka lengwe le lengwe, moreetsa-kgetse a ka kopa modiri o o nang le maemo a Molaodi kgotsa a a kwa godimo kwa Lefapheng la Tlhabololo le katlaatlelo loago le le dirang ka mabaka a bana mo lefelong la tlhokomelo ya bana, go neelana ka tshedimosetso e e jalo, mabapi le go nna teng ga bonno jwa ngwana yoo.
Fa moreetsa-kgetse a atlhotse ngwana go ya ka molawana ono, o tshwanetse go dira gore kgetse e nne kwa kgotlatshekelo lobaka lwa kgwedi e le nngwe, mme o tshwanetse gore fa kgetse e tlhagelela gape, a dire dipatlisiso gore a ngwana o ne a amogetswe kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša.
Fa ngwana a ise a amogelwe kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, moretsa-kgetse o tshwanetse go dira dipatlisiso mme a tseye kgato e e matshwanedi, e e ka reng morago ga go akanya ka bopaki jo bo kwadilweng, a akaretse go neelana ka katlholo nngwe mo boemong jwa e e neng e ntshitswe, kwa ntle ga fa ngwana a atlhotswe go ya ka karolo ya molawana wa (3).
Fa moreetsa-tsheko a fitlhela e le gore go se amogelweng ga ngwana ke ka ntlha ya phoso ya modiredi mongwe wa puso, o tshwanetse go fetisetsa khophi ya diphitlhelelo tsa gagwe kwa go batsamaisi ba lefapha leo gore ba tseye dikgato tse di tlhokegang.
fa e atlhola ngwana yo o nang le dingwaga di 14 kgotsa go feta, ka nako e a atlholelwang tlolomolao, e tshwanetse go dira jalo fela fa katlholo ya kwa kgolegelong e le yona fela e e leng matshwanedi mme e nne nako e khutshwanyane fela.
E ka ne molao mongwe o tlhalosa ka tsela e nngwe, fela ngwana yo o neng a le dingwaga di le 16 kgotsa go feta, ka nako e a neng a dira tlolo-molao e e umakiwang mo Setlhopheng sa 2 sa ditlolo-molao tse di leng mo go "Criminal Law Amendment Act" wa 1997 (Molao wa 105 wa 1997), o tshwanetse gore fa a bonwa molato, a atlholwe go ya ka molawana wa 51 wa Molao o o jalo.
Setlhopha sa 1, fa ngwana a na le rekoto ya ditlolo-molao tse a kileng a bonwa molato ka tsona mme go na le mabaka a le mantsinyana ebile a gapeletsa gore go newe katlholo ya go ya kwa kgolegelong.
Ngwana yo a umakiwang mo karolong ya molawana wa (3) a ka newa katlholo ya go ya kwa kgolegelong lobaka lo lo sa feteng dingwaga di le 25.
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e ntshang katlholo, e tshwanetse go balela kwa pele lobaka lwa kgolegelo ka palo ya malatsi a ngwana a a ntseng kwa kgolegelong kgotsa kwa lefelong la tlhokomelo ya ngwana le moša, pele a newa katlholo.
Go latela maikarabelo a boditšhabatšhaba a Rephaboleki, ga go na molao kgotsa katlholo ya go ya kwa kgolegelong e e newang ngwana, go akaretsa katlholo ya go ya kwa kgolegelong lobaka lwa botshelo jotlhe, o o tshwanetseng go ganela, go thibela kgotsa go fokotsa kgonagalo ya go golola ngwana pele ga nako, ngwana yo o atlholetsweng katlholo ya go ya kwa kgolegelong.
Go ya ka molawana wa 77(2), molawana wa 297 wa "Criminal Procedure Act", o dira mo mabakeng a go busetswa morago kgotsa go fegiwa ga go ntshiwa ga katlholo ke kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, go ya ka Molao ono.
tlhokego ya gore ngwana kgotsa motho mongwe yo o neilweng dithata ke kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, gore o tshwanetse go tlhagelela gape kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, ka letsatsi kgotsa matsatsi a a tla bewang ke kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, gore go tle go lebelelwa ripoto ya tswelopele nako le nako.
Kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e e buseditseng morago go ntshiwa ga katlholo go ya ka molawana wa (1) ka lengwe kgotsa mangwe a mabaka, e tshwanetse go kopa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao yo o dirang ka kgetse e, gore a tlhokomele go bona gore ngwana o latela ditaelo tse a di neilweng mme a neele kgotlatshekelo ripoto ya tswelopele e e supang gore ngwana o latela ditaelo.
Fa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, a begela kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana gore ngwana ga a latela taelo ya katlholo e e ikaegileng mo setšhabeng e e ntshitsweng go ya ka molawana wa 72, kgotsa katlholo ya go busetsa bosiamisi e e ntshitsweng go ya ka molawana wa 73, kgotsa a sa duela faene, go busetsa s se neng se tserwe ka nako ya tlolo-molao kgotsa tuelo ya tshenyegelo kgotsa kutlo-botlhoko e e kwadilweng mo go molawana wa 74, ngwana, ka mokgwa o o matshwanedi, a ka tlisiwa kwa kgotlatshekelo ya ngwana ya bosiamisi e e neng e ntshitse katlholo ya kwa tshimologong, gore go tle go dirwe dipatlisiso tsa gore ke ka ntlha ya eng ngwana a sa latela taelo.
Fa e le gore morago ga go konosetsa dipatlisiso, go fitlhelwa e le gore ngwana o reteletswe ke go ikobela katlholo e e kailweng mo karolwaneng (1), kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana e ka tiisetsa, tokafatsa kgotsa go fetola katlholo eo.
supa maitsholo a maemo a a kwa godimo a a siameng le a seporofešenale.
(a) Fa moreetsa-kgetse, ka nako nngwe le nngwe ya tsheko go ya ka Molao ono, a ka akanya gore moemedi wa semolao o dirile sengwe se se leng kgatlhanong le karolo ya molao wa (1), o tshwanetse gore a kwale ka se se sa mo itumediseng ka tsela ya go dira taelo e e akaretsang kgato ya e e ka tsewang e le ya go siamisa taelo ya semmuso e e ka dirang gore sengwe se siamisiwe.
fa e le mmueledi-motona wa semolao, mokgatlho o mmoeledi- motona wa semolao yo a leng leloko la ona.
Ga go na sepe mo Molaong ono se se thibelang ngwana go nna le moemedi wa semolao kwa dipatlisisong tse di dirwang pele ga tsheko.
Fa ngwana a tlhagelela kwa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana go ya ka Kgaolo ya 9 mme a na moemedi wa semolao yo o tlhophilweng ke ena, a duelwa ke ena, moreetsa-kgetse o tshwanetse go romela ngwana kwa Mokgatlhong wa Neelano ka Thuso ya Semolao gore mokgatlho ono o tle o sekaseke kgetse jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 3B(1)(b), wa "Legal Aid Act" wa 1969 (Molao 22 wa 1969).
Ga go a tshwanelwa go tsaya maikarabelo a ngwana mo tatofatsong e a ikarabelang mo go yona, go fitlhela ngwana yo a umakiwang mo karolong ya molawana wa (1), a newa tšhono e e lekaneng ya gore a bone moemedi wa semolao kgotsa go fitha a newa moemedi wa semolao.
Ga go na ngwana yo a tlhagelelang kwa kgotla-tshekelokgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, yo o tshwanetseng gore ene ga a batle moemedi wa semolao.
Fa ngwna yo a umakiwang mo karolong ya molawana wa (1)a sa batle go nna le moemedi wa semolao kgotsa a gana go tlhalosetsa moemedi wa semolao yo a mo neilweng, ka ga kgetse, kgotlatshekelo e tshwanetse go kwala jalo mo rekotong ya tsheko mme moemedi wa semolao o tshwanetse go tlhophelwa ngwana, go ya ka Kaedi ya Thuso ya Semolao e e umakiwang mo go molawana wa 3A wa "Legal Aid Act" wa 1969, (Molao wa 22 wa 1969), yo o ka thusang ngwana ka mokgwa o o tshwanetseng.
a ka kwala aphili kwa ntle ga go dira kopo ya go dira aphili go ya ka molawana wa 309B wa Molao o o jalo fa aphili e dirilwe kwa kgotlatshekelo e nnye ebile e le go ya ka molawana wa 316 wa Molao o o jalo mo lobakeng lwa aphili e e dirwang kwa Kgotlatshekelo Kgolo: Fa fela gape e le gore molawana wa 302(1)(b) wa Molao o o jalo wa diragadiwa mabapi le ngwana yo o dirang aphili kgatlhanong le go bonwa molato, katlholo kgotsa taelo jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 302(1)(a) wa Molao o o jalo.
Ngwana yo a umakiwang mo karolong ya molawana wa (1), o tshwanetse go itsisiwe ke moreetsa-kgetse ka ga ditshwanelo tsa gagwe mabapi le go dira aphili le ka ga kemedi ya semolao le ka ga tsamaiso e e siameng ya go diragatsa ditshwanelo tseno.
katlholo e tshwanetse go romelwa go ya go tlholwa ke Moatlhodi wa Kgotlatshekelo Kgolo e e nang le dithata tsa go dira jalo, go ya ka molawana wa 304 wa "Criminal Procedure Act" , le fa katlholo e ka nna e kana kang.
karolo ya molawana wa (1) ga e dirisiwe fa aphili e kwadilwe go ya ka molawana wa 84.
molawana wa 25 wa Molao ono, o o dirang ka ga go gololwa ga bana ka beili, o a dira.
dingwaga di le 10 di se na go feta, morago ga letlha la go bonwa molato mo lobakeng lwa Setlhopha sa 2 sa ditlolomolao, kwa ntle ga gore e re mo lobakeng loo, ngwana a bo a bonwa molato ka tlolomolao e e tshwanang le yona kgotsa e e masisi go feta yona.
Fa go na le ngangisano kgotsa pelaelo gore tlolomolao nngwe e ngwana a bonweng molato mo go yona mo nakong eo e tshwana le yona kgotsa e masisi go feta e go nang le rekoto ya yona, go tla dirisiwa kakanyo ya leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi.
Molaodi-Kakaretso: Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, fa a sena go amogela lekwalo la kopo ya modirakopo yo o umakilweng mo ya molawana wa (1), o tshwanetse go ntsha setifikheiti sa tloso, a laela gore go bonwa molato le katlholo ya ngwana di tloswe, fa ene Molaodi-Kakaretso a kgotsofetse gore ngwana o latela mofuta wa taelo e e tlhalosiwang mo karolong ya molawana wa (1).
lobaka lwa dingwaga di le 10, le le umakiwang mo karolong ya (1)(a)(ii), le ise le fele, fa leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi le kgotsofetse gore ngwana o latela mofuta wa taelo e e tlhalosiwang mo karolong ya molawana wa (1).
Modira-kopo yo a ntsheditsweng setifikheiti sa tloso jaaka go tlhalosiwa mo karolong ya molawana wa (2) kgotsa wa (3), o tshwanetse gore, ka tsela e e matshwanedi, a neele moeteledipele wa Lefelo la Rekoto ya Bosenyi ya Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa, gore go dirwe ka yona go ya ka karolo ya molawana wa (5).
(a) Moeteledipele wa Lefelo la Rekoto ya Bosinyi la Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa kgotsa yo mogolo kgotsa batho ba ba mo maemong a Molaodi kgotsa go feta, ba ba thapilweng kwa lefelong leo, ba tshwanetse go tlosa rekoto ya bosinyi ya ngwana fa modira-kopo a mo neetse setifikheiti sa tloso jaaka go tlhalosiwa mo karolong ya molawana wa (2) kgotsa wa (3).
Moeteledipele wa Lefelo la Rekoto ya Bosenyi la Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa, o tshwanetse gore, go ya ka kopo ya modira-kopo, ka lekwalo, a netefatse gore rekoto ya bosinyi ya ngwana e tlositswe.
ka maikemisetso kgotsa ka go se tlhokomele sentle, a tlosa rekoto ya bosinyi ya ngwana mongwe le mongwe, o molato ka tlolo-molao, mme fa a bonwe molato, a ka duedisiwa faene kgotsa a romelwa kwa kgolegelong lobaka lo lo sa feteng dingwaga di le 10 kgotsa tsona faene mmogo le go isiwa kgolegelong.
Molaodi-Kakaretso: Tlhabololo ya Katlaatlelo Loago, o tshwanetse gore, ka mokgwa o o tshwanetseng, e tlose rekoto ya taelo ya phaposo nngwe le nngwe mo tshekong e e dirilweng mabapi le ngwana go ya ka Molao ono, ka letlha le ngwana a tshwarang dingwaga di le 21, kwa ntle ga fa ngwana a bonwe molato ka tlolomolao nngwe pele ga letlha leo kgotsa fa a sa latela taelo eno ya phaposo ya kgetse mo tshekong.
Leloko lengwe le lengwe la Kabinete le le umakiwang mo karolong ya molawana wa (1), le na le maikarabelo a go neelana ka didiriswa le ditirelo mo mafapheng a bona ka go farologana jaaka ba dumalane, go kgontsha Lefelo la Bosiamisi la Ngwana go dira sentle.
Maikaelelo a Lefelo la Bosiamisi la Ngwana ke go rotloetsa tirisano-mmogo magareng ga mafapha a puso, le magareng a mafapha a puso le mekgatlho e e seng ya puso le setšhaba, go netefatsa tirisano-mmogo ya ona le tirelo ya bona botlhe mo go tsenyeng Molao ono mo tirisong.
sediriswa sengwe le sengwe.
gogela morago kgotsa go fetola kitsiso ka fa tlase ga karolo ya molawana.
Fa magiseterata yo o dirang dipatlisiso, kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana kgotsa kgotlatshekelo nngwe le nngwe e dira tshweetso ka ga dingwaga jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 14 kgotsa 15 mme fela e sa tshegediwe ke setifikheiti sa matsalo, lokwalo-itshupo kgotsa phasepoto, khophi ya rekoto ya tshweetso e tshwanetse go fetisediwa kwa Lefapheng la Ditirelo tsa Selegae, go akanya ka ga go neela motho yoo, lokwalo-itshupo.
Lefapha la Ditirelo tsa Selegae, le tshwanetse go begela gape magiseterata yo o dirang dipatlisiso kgotsa kgotlatshekelo ya bosiamisi ya ngwana, modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong, ngwana le motsadi wa gagwe, mogolo yo o tshwanetseng kgotsa motlhokomedi wa ngwana wa semolao, ka mokgwa o o beilweng ke leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, mmogo le leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsa kwa lefapheng la ditirelo tsa selegae, gore dingwaga di kwadisitswe.
Molawana wa 297A wa "Criminal Procedure Act", o a dira mmogo le diphetogo tse di tlhokegang go ya ka fa tlhalosong, mo lobakeng lwa go latlhegelwa ke lefa ga motho mongwe le mongwe ka ntlha ya phoso ya semolao e e dirilweng ke ngwana ka nako e a neng a diragatsa taelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong go ya ka Molao ono.
Fa modiri mongwe le mongwe wa kwa kgotlatshekelo kgotsa modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlola-molao go ya kwa kgolegelong a ka itse gore ngwana o dirisitswe ke mogolo gore a dire molato o o umakilweng mo Setlhopheng sa 1 kgotsa sa 2 sa "Criminal Procedure Act", mogolo yoo, o tshwanetswe go ya go begwa kwa Tirelong ya Sepodisi sa Aforika Borwa, gore go tle go akangwe ka go mo sekisa jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 141(1)(d), o buisiwa le molawana wa 305(1)(c), wa "Children's Act", mme lebaka la gore mogolo o na le seabe, le tshwanetswe go akangwa fa ngwana a tshwanetsweng go tsholwa ka teng mo tsamaisong ya bosiamisi ya ngwana.
tlhabolola tirelo mo bathong jaaka e bonelwa kwa pele mo go Molao ono ka go tlhabolola togamaano ka didiriswa tse di leng teng.
go tlisa diphetogo mo togamaanong ya molao fa di tlhokega, mme fa go le jalo, diphetogo tseo di tshwanetswe go tshitshingwa kwa Palamenteng mme di phasaladiwe mo Kuranteng ya Molao gore batho ba ntshe dikakanyo tsa bona, jaaka go tlhalosiwa mo go temana ya (b).
batho mo dikopanong tsa yona, fa go tlhokagala, ka thuso ya setegeniki, tshegetso le kgakololo.
begela leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo tsamaisong ya bosiamisi, ka lekwalo, mo lobakeng la kgwedi e le nngwe morago ga kopano nngwe le nngwe.
lebaka lengwe le lengwe le le tsamaisanang le tse di jalo.
Komiti ya Motlhakanelwa e ka gakolola leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo tsamaisong ya bosiamisi mabapi le diphetogo tse di mo togamaanong ya bosetšhaba ya melao.
ngwaga mongwe le mongwe morago ga foo, a neele Palamente diripoto tseo.
kgakololo e e ikaegileng mo tshekatshekong ya gore a bonnye jwa dingwaga tsa kitso ya bosenyi, di tshwanetse go sala e ntse e le dingwaga di le 10 jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 7(1) kgotsa gore a bonnye jwa dingwaga tsa kitso ya bosenyi di tshwanetse go tlhatlosiwa.
Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsamaiso ya bosiamisi, fa le amogela ripoto e e umakilweng mo karolong ya molawana wa (4), le tshwanetse go neeela Kabinete ripoto gore e e dumelele, mme morago ga foo, e e neele Palamente go akanya ka ga yona.
Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa tsamaiso ya bosiamisi, morago ga dipuisano, fa go leng matshwanedi gona, le maloko a Kabinete a a nang le maikarabelo mo go tsa tlhabololo ya katlaatlelo loago, polokego le tshireletso, thuto, ditirelo tsa tshiamiso le maphelo, le ka dira melawana mabapi le lebaka lenngwe le lenngwe le le leng go ya ka fa tlhokegong kgotsa ka fa tetlelelong ya Molao ono, go tlhalosiwa ke molawana kgotsa lebaka lengwe le lengwe le le tlhokegang kgotsa le le bonako go tlhalosa, gore go tle go fitlhelelwe maikaelelo a Moloao ono.
Melawana e e umakiwang mo karolong ya molawana wa (1), e tshwanetse go bewa fa pele ga Palamente gore e tle e e letlelele.
mmogo le leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa matlotlo, le tlhotlhomise ditulelo tsa tshegetso le megolo ya batho bao.
tlhotlhomiso ya mabaka a a sa tlwaelegang mo kgetseng e e ka faposiwang mo tshekong, jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 52(3).
Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo mo go tsa tsamaiso ya bosiamisi, le tshwanetse go neela Palamente ditaelo tse di ntshitsweng go ya ka molawana ono gore e di letlelele, pele di phasaladiwa mo Kuranteng ya Molao.
Ditaelo tse di ntshitsweng lwa ntlha, di tshwanetse go isiwa kwa Palamenteng pele Molao ono o similola go dira.
Taelo nngwe le nngwe e e ntshitsweng go ya ka molawana ono, e ka fetolwa kgotsa ya gogelwa morago.
go dira kgonagalo le go rotloetsa tiriso ya maitsholo a a tshwanang a a solofetsweng, maemo le ditsamaiso, go netefatsa gore batšhutšhisi botlhe ba kgona go dira ka dikgetse tsa bosiamisi jwa ngwana, ka tsela e e matshwanedi, go dira sentle kwa ntle ga go senya nako le ka kelotlhoko le go tlhaloganya maikutlo a batho ba bangwe.
go ntshiwa ga setifikheiti se se tlosang rekoto ya bosenyi ya ngwana, e e umakiwang mo go molawana wa 87(5)(b).
morago ga malatsi a le 30, le a phasalatse mo Kuranteng ya Molao.
Ditaelo tsa ntlha tse di ntshiwang, di tshwanetswe go neelwa Palamente pele Molao ono o tsengwa tirisong.
Ditaelo dingwe le dingwe tse di ntshiwang go ya ka fa karolong ya molawana ono, di ka fetolwa kgotsa tsa gogelwa morago.
go dira kgonagalo le go rotloetsa tiriso e e tshwanang ya mokgwa wa maitsholo, maemo le ditsamaiso, go netefatsa gore mapodisi otlhe a kgona go dira ka dikgetse tsa bosiamisi jwa ngwana ka tsela e e matshwanedi, e e dirang sentle kwa ntle ga go senya nako le kelotlhoko, le go naganela maikutlo a batho ba bangwe.
(a) Molaodi-Kakaretso: Tlhabololo ya Katlaatlelo Loago kgotsa motho mongwe le mongwe yo o neilweng dithata ke ene, o tshwanetse go kwala rejisetara jaaka e tlhalosiwa, ya bana ba go dirilweng tshweetso ebile e kwadilwe ke modiredi wa tsamaiso e e sa letleleleng motlolamolao go ya kwa kgolegelong, go ya ka molawana wa 9(6).
dintlha tsa ngwana tsa go latela tshweetso, fa go tlhokega.
Ga se batho botlhe ba ba tshwanetseng go bona rejisetara, jaaka go tlhalosiwa, mme e tshwanetse ya nna fela batho kgotsa mekgatlho e e batlang tshedimosetso gore ba nne le rekoto, go ela tlhoko le go dira dipatlisiso.
maemo a tshireletso a a leng mo lefelong lengwe le lengwe.
Ditaelo kgotsa ditaelo tsa bosetšhaba tse di tlhalosiwang mo go molawana ono, di tshwanetse go netefatsa gore go tsewa dikgato tse di lekaneng kgatlhanong le modiri mongwe le mongwe yo o sa direng tiro e a e neilweng go ya ka Molao ono.
Fa go tlhokega gore Palamente, go ya ka Molao ono, e letlelele nngwe ya melawana, ditaelo kgotsa ditaelo tsa bosetšhaba, Palamente e tshwanetse go dira jalo mo dikgweding di le thataro morago ga gore di bewe fa pele ga Palamente, fa go sa dirwe jalo, di tla tsewa gore di letleletswe ke Palamente.
Ditsheko tsotlhe tse mo go tsona bana ba latofadiwang ka tlolomolao, tse di neng di tlhatlhetswe pele ga go simolola ga Molao ono, mme di sa konosediwa pele ga go simolola ga Molao ono, di tshwanetse go tswela pele mme di konosediwe ka gotlhe e kete Molao ono ga o ise o letlelelwe.
Porograma nngwe le nngwe ya phaposo ya kgetse mo tshekong le moneelana ka tirelo ya phaposo ya kgetse mo tshekong, tse di neng di le teng ka nako e Molao ono o neng o simolola, di ka tswela pele go dira go fitlha go itsisiwe ka ga tshweetso e e mabapi le go tsenngwa tirisong ga yona jaaka go tlhalosiwa mo go molawana wa 56(2)(c)(iii).
Melawana ya ntlha e e umakiwang mo go molawana wa 97(1), e tshwanetse go kwalwa ka tatelano kwa Palamenteng gore e tle e e letlelelwe pele ga letlha la 1 Sedimonthole 2009, mme e tshwanetse go letlelelwa pele Molao ono o simolola, mme fa go sa nne jalo, e tla tsewa gore e letleletswe ke Palamente.
Melao e e umakilweng mo go Setlhopha sa 4, e a phimolwa kgotsa e a fetolwa go fitlha ka fa go tlhagisitsweng ka teng mo kholomong ya boraro ya Setlhopha seo.
(a) Leloko la Kabinete le le nang le maikarabelo a tsa tsamaiso ya bosiamisi, le ka fetola ditlhwatlhwa tse di tlhotlhomisitsweng mo go Setlhopha sa 1, 2 le 3 sa Molao ono mo Kuranteng ya Molao.
Tlhwatlhwa nngwe le nngwe e e fetotsweng e tlhalosiwa mo temaneng ya (a), pele ga phasalatso mo Kuranteng ya Molao, e tshwanetswe go newa le go letlelelwa ke Palamente.
Molao ono, o bidiwa "Child Justice Act", 2008, mme o simolola go tsengwa tirisong ka kgwedi ya Moranang ngwaga wa 2010, kgotsa letlha lengwe le lengwe pele ga foo, le le beilweng ke Moporesidente ka go itsise batho semmuso mo Kuranteng ya Molao.
Bogodu, e ka ne e le ka fa molaong o o sa kwalwang kgotsa go ya ka molao o o kwadilweng, go amogela thoto e e utswitsweng o itse gore e utswitswe kgotsa bogodu ka tsela ya maaka, mo madi a a akarediwang a sa fete R2 500.
Tsietso, go tshosetsa motho gore a go neye sengwe, go dira khophi ya lokwalo kgotsa madi ka maikaelelo a go tsietsa mongwe le go tlhalosa sengwe ka mafoko kgotsa tlolo-molao e e umakiwang mo go "Prevention and Combating of Corrupt Activities Act" wa 2004 (Molao wa 12 wa 2004), mo madi a a akarediwang a sa fete R1 500.
Maitsholo a go akangwang gore a tlhola ketsaetsego mo go tsa thobalano mme a sa amogelesege mo mothong mongwe.
Go tsaya karolo mo ditirelong tsa thobalano mo bathong ba ba nang le dingwga di le 18 kgotsa go feta, jaaka go umakiwa mo go molawana wa 11 wa "Criminal Law (Sexual Offences and related Matters), Act" wa 2007 (Molalo wa 32 wa 2007).
Thobalano magareng a motho le phologolo, e e umakiwang mo go molawana wa 13 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007.
Ditiro tsa tumalano ya thobalano le bana (petelelo go ya ka molao o o kwadilweng) le ditiro tsa thobalano e e seng ka fa tumalanong le bana bangwe (go tlhasela motho ka tsa thobalano go ya ka molao o o kwadilweng), tse di umakilweng mme di le go ya ka molawana wa 15 le wa 16 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007, ka go latelana.
Tlolo-molao nngwe le nngwe e e leng ka ga go tshola diritibatsi tse di sa dumelelwang ke molao, kwa ntle ga tlolomolao e e umakiwang mo go Item ya 17 ya Setlhopha seno, mo bontsi jo bo akarediwang bo sa feteng R500 ka tlhwatlhwa.
Tlolo-molao nngwe le nngwe e e kwadilweng mo molaong, e bogolo jwa kotlhao jo bo beilweng ke molao, e le go romolwa kwa kgolegelong lobaka lo lo sa feteng dikgwedi di le tharo kgotsa faene ya lobaka loo, e e badilweng go ya ka "Adjustment of Fines Act" wa 1991, (Molao wa 101 wa 1991).
Morero wa go dira tlolo-molao, go tlhotlheletsa motho go dira tlolo-molao kgotsa maiteko a go dira tlolo-molao nngwe le nngwe e e umakiwang mo Setlhopheng seno.
Bogodu, e ka ne e le go ya ka molao o o sa kwalwang kgotsa molao o o kwadilweng, go amogela thoto e e utswitsweng ka kitso ya gore e utswitswe, bogodu ka tsela ya go bua maaka, mo madi a a akarediwang a feta R2 500.
Tsietso, go tshosetsa motho gore a go neye sengwe, go dira khophi ya lokwalo kgotsa madi ka maikaelelo a go tsietsa mongwe le go tlhalosa sengwe ka mafoko kgotsa tlolo-molao e e umakiwang mo go "Prevention and Combating of Corrupt Activities Act" wa 2004 (Molao wa 12 wa 2004), mo madi a a akarediwang a sa fetang R1 500.
Go fisa ntlu ya motho.
Go thuba mo tlung, e ka ne e le go ya ka molaong o o sa kwadiwang kgotsa o o kwadilweng, ka maikemisetso a go dira tlolo-molao.
Go tshelela motho botlhole.
Go baya ngwana mo maemong a a ka dirang gore a dire tlolomolao.
Go gapa motho ka dikgoka.
Go tlhasela motho ka tsela ya thobalano, go tlhasela motho ka tsela ya thobalano e a akanyang gore go siame go dira jalo kgotsa go itlhasela ka tsela ya thobalano e o akanyang gore go siame go dira jalo, tse di umakilweng mo go melawana ya 5, 6 le 7 ya "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007 (Molao wa 32 wa 2007), ka go latelana ga yona, mo motho a sa ntshiwang dikgobalo tse di masisi.
Go gapeletsa kgotsa go dira gore batho ba ba nang le dingwaga di le 18 kgotsa go feta ba lebe ditlolomolao tsa thobalano, ditiro tsa thobalano kgotsa go ikgotsofatsa ka tsa thobalano ka bowena, jaaka go umakiwa mo go molawana wa 8 wa Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act'wa 2007.
Go letlelela kgotsa go dira gore ngwana a lebe dibuka kgotsa dibidiyo tsa batho ba ba sa aparang kgotsa ba ba dirang thobalano, jaaka go umakilwe mo go molawana wa 10 le wa 19 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007, ka go latelelana ga yona.
Thobalano fag are ga batho e leng losika le thobalano le setopo, jaaka go umakiwa mo go molawana wa 12 le wa 14 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007, ka go latelana ga yona.
Go bontsha motho mongwe dirwe tsa thobalano, phatlha ya marago kgotsa matsele a mosadi ("go bontsha dirwe tsa thobalano tsa monna"), jaaka go umakiwa mo go molawana wa 9 kgotsa wa 22 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007.
Tlolo-molao nngwe le nngwe e e leng ka ga ditiro tsa bosinyi tse di dirwang ke setlhopha sa batho, e e umakiwang mo go Kgaolo ya 4 ya "Prevention of Organised Crime Act" wa 1998 (Molao wa 121 wa 1998).
Tlolo-molao e e ka nnang kotsi go Naga.
Go dirisa mantswe a a ka dirang gore batho ba tsogele puso kgatlhanong.
Go tshosetsa motho gore a go neya sengwe.
Go gapa motho ka dikgoka.
Petelelo kgotsa petelelo e motho a akanyang gore go siame fa a betelelwa ka tsela e e ntseng jalo, jaaka e umakiwa mo go molawana wa 3 le wa 4 wa "Criminal Law Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007 (Molao wa 32 wa 2007), ka go latelana ga yona.
Go tlhasela motho ka tsa thobalano, go tlhasela motho ka tsa thobalano mme a kanya gore go siame go amega mo go se se jalo kgotsa go letla go itlhasela ka bo-wena mo go tsa thobalano ka kakanyo ya gore go siame go amega mo se se jalo, tse di umakilweng mo go molawana wa 5, 6 le wa 7 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007, ka go latelana ga yona, go akaretsa go ntsha dikgobalo tse di masisi.
Tiriso e e botlhaswa ya bana mo go tsa thobalano, go ruta bana ka tsa thobalano gore ba tle ba tsee karolo mo go tsona le go dirisa bana mo ditirong tsa go nna ba sa apara le go amega mo go tsa thobalano, tse di umakiwang mo go molawana wa 17, 18 le wa 20 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007, ka go latelana ga yona.
go dirisa ngwana mo go tsa phonokerafi ya bana kgotsa go bona sengwe ka tsela efe kapa efe, go tswa mo phonokerafing ya bana, jaaka go tlhalosiwa ke molawana wa 20 wa (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act, 2007.
Go dira gore bana ba lebe ditlolo-molao tsa thobalano ka go ba dira gore ba akanye gore go siame go dira jalo, jaaka go umakilwe mo go molawana wa 21 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007.
Tshotlako ka tsa thobalano ya batho ba ba sa nnang sentle mo tlhaloganyong, katiso ya batho ba ba sa nnang sentle mo tlhaloganyong, go baya mo phatlalatseng kgotsa go dira gore batho ba ba sa nnang sentle mo tlhaloganyong ba bone phonokerafi, kgotsa go dirisa batho ba ba sa nnang sentle mo tlhaloganyong, go bona sengwe go tswa mo go seo, jaaka go umakilwe mo go molawana wa 23, 24, 25 le 26 wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" ka 2007, ka go latelana ga yona.
Go gweba ka batho ka maikaelelo a go ba dirisa tsa thobalano, jaaka go umakiwa mo go molawana wa 71(1) le go tsaya karolo ka go gweba ka batho ka maikaelelo a tsa thobalano, jaaka go umakilwe mo go molawana wa 71(2) wa "Criminal Law (Sexual Offences and Related Matters) Amendment Act" wa 2007.
Tlolo-molao nngwe le nngwe e e umakiwang mo go Karolo ya 1, 2 le ya 3 tsa Kgaolo ya 2 ya "Protection of Constitutional Democracy against Terrorist and Related Activities Act" wa 2004 (Molalo wa 33 wa 2004).
madi a a bonwang ka tsela e e seng ka fa molaong, e e tlhalosiwang mo go Kgaolo ya 3, ya "Prevention of Organised Crime Act" wa 1998 (Molao wa 121 wa 1998).
Polao ya batho ka mogoso, ditlolo-molao kgatlhanong le batho le ditlolo-molao tsa ntwa, tse di umakiwang mo go Tsenyeng tirisong ga "Implementation of the Rome Statute of the International Criminal Court Act" wa 2002 (Molao wa 27 wa 2002).
go tshola dithunya, dithuthupi kgotsa dibolai tse di seng mo molaong.
Tlolo-molao nngwe le nngwe e e umakiwang mo go molawana wa 13(f) wa "Drugs and Drug Trafficking Act" ka 1992 (Molao wa 140 wa 1992).
Tlolo-molao nngwe le nngwe e e masisi fa go tweng tlolo-molao e ne e dirwa ke motho, setlhopha sa batho, kgwebo kgotsa setlhopha sa batho se dirisanang mmogo go fitlhelela maikaelelo a a rileng mmogo le leano la sephiri le le dirwang ke batho ba ba rerang go dira sengwe se se seng mo molaong.
Tlolo-molao nngwe le nngwe e e kwadilweng mo molaong, fa bogolo jwa kotlo jo bo beilweng go ya ka molao e leng go romela kwa kgolegelong lobaka lo lo fetang dingwaga di le tlhano kgotsa faene mo boiemong jwa lobaka loo, e badilwe go ya ka "Adjustment of Fines Act" wa 1991 (Molalo wa 101 wa 1991).
Morero mongwe le mongwe wa go dira tlolo-molao, go tlhotlheletsa motho kgotsa batho go nna kgatlhanong le puso kgotsa maiteko a go dira tlolomolao e e umakilweng mo Setlhopheng seno.
Go phimolwa ga molawana wa 29.
"(2) Ondanks andersluidende wetsbepalings, word daar met geen persoon ten opsigte van wie die oplegging van gevangenisstraf ingevolge subartikel (1) verpligtend is, kragtens artikel [290 of] 297 van die Strafproseswet, 1977, gehandel nie.".
behoudens die bepalings van artikel 9 en artikel 59(2) van die "Child Justice Act", 2008, hetsy persoonlik of deur 'n regsverteenwoordiger, 'n vervolging ten opsigte van so 'n misdryf instel en voortsit in 'n hof wat bevoeg is om daardie misdryf te bereg.".
[Die] Behoudens artikel 4(2) van die "Child Justice Act", die metodes waarvolgens die aanwesigheid van 'n beskuldigde wat 18 jaar of ouer is in 'n hof vir die doeleindes van sy of haar verhoor verkry word, is inhegtenisneming, dagvaarding, skriftelike kennisgewing en by akte van beskuldiging ooreenkomstig die betrokke bepalings van hierdie Wet.
Die metodes waarvolgens die aanwesigheid van 'n beskuldigde wat onder die ouderdom van 18 jaar is, by 'n voorlopige ondersoek of "child justice court" verkry word is daardie metodes beoog in artikel 17 van die "Child Justice Act", 2008.".
Go fetolwa ga molawana wa 50 ke go phimolwa ga karolo ya molawana wa (4) le (5).
''(1) Behoudens artikel 4(2) van die "Child Justice Act", 'n [Beskuldigde] beskuldigde wat 18 jaar of ouer is en wat ingevolge artikel 54 gedagvaar word om by strafregtelike verrigtinge te verskyn en wat versuim om by die plek en op die datum en op die tyd te verskyn wat in die dagvaarding vermeld is of wat versuim om by bedoelde verrigtinge aanwesig te bly, is aan 'n misdryf skuldig en strafbaar met die straf in subartikel (2) voorgeskryf.'
''(1A) Die bepalings van artikel 46 van die "Child Justice Act", 2008, is van toepassing op 'n beskuldigde wat onder die ouderdom van agttien jaar is en wat versuim om te verskyn by 'n voorlopige ondersoek ingevolge 'n dagvaarding wat kragtens daardie Wet uitgevaardig is.''.
Go phimolwa ga molawana wa 71.
ka go tlosa temana ya (b) ya karolo ya molawana wa (1) le temana ya (b) ya karolo ya molawana wa (2).
''(3) ['n Beskuldigde wat onder die ouderdom van agtien jaar is, kan deur sy ouer of voog by strafregtelike verrigtinge bygestaan word, en 'n] Bykomend tot die bepalings van artikels 3(g), 38(2), 44(1)(b) en 65 van die "Child Justice Act", 2008, met betrekking tot die bystand van 'n beskuldigde wat onder die ouderdom van agttien jaar is deur sy of haar ouer of 'n gepaste volwassene by strafregtelike verrigtinge, kan 'n beskuldigde wat, na die oordeel van die hof, die bystand van iemand anders by strafregtelike verrigtinge nodig het, [kan,] met die toestemming van die hof, by bedoelde verrigtinge aldus bygestaan word.".
Go tloswa ga molawana wa 74.
''(1) [Indien] Bykomend tot die bepalings van artikel 63(5) van die "Child Justice Act", 2008, indien dit aan die hof blyk dat dit in strafregtelike verrigtinge wat voor daardie hof hangende is, in belang van die veiligheid van die Staat of van die goeie orde of van die openbare sedes of die regspleging sal wees dat bedoelde verrigtinge agter geslote deure gehou word, kan die hof gelas dat die publiek of 'n kategorie daarvan nie by sulke verrigtinge of enige deel daarvan teenwoordig mag wees nie."
ka go tlosa karolo ya molawana wa (4).
Behalwe waar hierdie Wet of die "Child Justice Act", 2008, uitdruklik anders bepaal of behalwe waar die feit van 'n vorige veroordeling 'n bestanddeel is van 'n misdryf waarvan 'n beskuldigde aangekla word, is getuienis nie by strafregtelike verrigtinge ten opsigte van 'n misdryf toelaatbaar om te bewys dat 'n beskuldigde by sodanige verrigtinge voorheen weens 'n misdryf, hetsy in die Republiek of elders, skuldig bevind is nie, en geen beskuldigde, indien as 'n getuie opgeroep, word gevra of hy of sy aldus skuldig bevind is nie.".
Go tloswa ga molawana wa 254.
vir 'n bepaalde tydperk wat nie drie jaar te bowe gaan nie, of in die geval van 'n skuldigbevinding aan enige misdryf bedoel in die Wysigingswet op die Strafreg (Seksuele Misdrywe en Verwante Aangeleenthede), 2007, vir 'n bepaalde tydperk van hoogstens vyf jaar.
vir 'n bepaalde tydperk wat nie vyf jaar te bowe gaan nie.
Go phimolwa ga molawana wa 290.
Go phimolwa ga molawana wa 291.
''en so 'n hof, hetsy hy, in die geval van 'n ander hof as 'n hof met gelyke of hoër regsbevoegdheid, anders saamgestel is al dan nie as wat hy ten tyde van bedoelde uitstel of opskorting was, kan dan, in die geval van subparagraaf (i), 'n bevoegde vonnis oplê [wat, waar die betrokke persoon onder die ouderdom van een-en-twintig jaar is, ook 'n bevel ingevolge die bepalings van artikel 290 kan insluit,] of, in die geval van subparagraaf (ii), die opgeskorte vonnis ten uitvoer lê.
''(i) wat, in die geval van gevangenisstraf (met inbegrip van aanhouding in 'n [verbeteringskool soos in artikel 1 van die Wet op Kindersorg, 1983 (Wet 74 van 1983), omskryf] 'child and youth care centre' wat 'n program beoog in artikel 191(2)(j) van die "Children's Act", 2005 (Wet No. 32 van 2005), aanbied), 'n tydperk van drie maande te bowe gaan, indien opgelê deur 'n regterlike amptenaar wat nie die substantiewe rang van landdros of hoër vir 'n tydperk van sewe jaar beklee het nie, of wat 'n tydperk van ses maande te bowe gaan, indien opgelê deur 'n regterlike amptenaar wat die substantiewe rang van landdros of hoër vir 'n tydperk van sewe jaar of meer beklee het;''.
indien daardie persoon tot lewenslange gevangenisstraf deur 'n streekhof kragtens artikel 51(1) van die Strafregwysigingswet, 1997 (Wet 105 van 1997), gevonnis is, kan hy of sy sodanige appèl aanteken sonder om aansoek te doen om verlof ingevolge artikel 309B]: Met dien verstande [voorts] dat die bepalings van artikel 302(1)(b) van toepassing is ten opsigte van 'n persoon wat 'n appèl behoorlik teen 'n skuldigbevinding, vonnis of bevel soos in artikel 302(1)(a) beoog, aanteken.''.
''(a) Behoudens artikel 84 van die "Child Justice Act", 2008, moet 'n beskuldigde ['n Beskuldigde, behalwe 'n persoon beoog in die eerste voorbehoudsbepaling by artikel 309(1)(a),] wat 'n appèl teen 'n skuldigbevinding of 'n gevolglike vonnis of bevel van 'n laer hof wil aanteken, [moet] by daardie hof aansoek doen om verlof om teen die skuldigbevinding, vonnis of bevel te appelleer.".
''(a) 'n Beskuldigde, behalwe 'n kind beoog in die "Child Justice Act", 2008, [beoog in die eerste voorbehoudsbepaling by artikel 309(1)(a) of] wat in die stadium wanneer hy of sy skuldig bevind of gevonnis word, nie verteenwoordig is nie, moet deur die voorsittende beampte van sy of haar regte ten opsigte van appèl en regsverteenwoordiging en van die korrekte prosedures om aan vermelde regte uitvoering te gee, ingelig word.''.
''(a) Behoudens artikel 84 van die "Child Justice Act", 2008, 'n [Beskuldigde, behalwe 'n persoon beoog in paragraaf (c),] beskuldigde wat aan 'n misdryf deur 'n Hoë Hof skuldig bevind is, kan by daardie hof aansoek doen om verlof om te appelleer teen sodanige skuldigbevinding of teen 'n gevolglike vonnis of bevel.'
molawana wa (1).
weens die ten laste gelegde misdryf indien die juiste ouderdom bewys was nie.
"'assessering' 'n proses van ontwikkelingsgerigte beoordeling of evaluering van 'n persoon, die gesinsomstandighede van die persoon, die aard en omstandighede van die beweerde pleeg van 'n misdryf, die gevolge daarvan op die slagoffer, die houding van die beweerde oortreder met betrekking tot die misdryf en enige ander tersaaklike factor, en, in die geval van 'n kind, ook 'n "assessment" soos beoog in die "Child Justice Act", 2008 ;".
'''afwending' afwending van die formele hofproses met of sonder voorwaardes en, in die geval van 'n kind, ook "diversion" soos beoog in die "Child Justice Act", 2008;".
Justice Act", 2008;".
"familiegroepkonferering" 'n byeenkoms saamgeroep deur 'n proefbeampte as 'n afwendings- of strafopsie om 'n herstellende geregtigheidsrespons op te stel na aanleiding van die oortreding en, in die geval van 'n kind, ook 'n "family group conference" beoog in die "Child Justice Act", 2008;".
Go fetolwa ga molawana wa 3(e) le (f) ka go tsenya mo boemong jwa "verbeteringskool" fa go tlhagelela tlhaloso e e reng "'child and youth care centre' wat 'n program beoog in artikel 191(2)(j) van die "Children's Act", 2005 (Wet No. 32 van 2005), aanbied".
''(3) (a) Indien 'n proefgeval, behalwe 'n proefgeval wat onderhewig is aan die bepalings van die "Child Justice Act", 2008, versuim om die voorwaardes waarop hy onder die toesig van 'n proefbeampte gestel is, na te kom, kan 'n proefbeampte by 'n landdros of vrederegter skriftelik aansoek doen om die uitreiking van 'n lasbrief tot die inhegtenisneming van daardie proefgeval.
Indien 'n lasbrief bedoel in paragraaf (a) uitgereik word, kan die betrokke proefgeval deur 'n vredesbeampte soos omskryf in artikel 1 van die Strafproseswet, 1977 (Wet 51 van 1977), in hegtenis geneem word en word daar met hom gehandel ooreenkomstig die bepalings van artikel 50 van genoemde Wet, en daarop is die bepalings van artikel 276A(4) van genoemde Wet mutatis mutandis van toepassing.
Indien 'n proefgeval wat onderhewig is aan die bepalings van die "Child Justice Act", 2008, versuim om die voorwaardes waarop hy of sy onder die toesig van 'n proefbeampte gestel is, n ate kom, is die bepalings van artikels 24(7) en 58 van daardie Wet van toepassing.".
Go tloswa ga molawana 4B.
Go fetolwa ga ditlhaloso tsa "pleegkind" le "pleegouer" tse di leng mo go molawana wa 1, ka go fetolwa ga tlhaloso ya "artikel 290 van die Strafproseswet, 1977" ka tlhaloso ya "artikel 72 of 76 van die "Child Justice Act", 2008".
"(4) Die Kommissaris mag, in oorleg met [die Direkteur-Generaal van die Departement van Welsyn] 'n provinsiale hoof van onderwys, of 'n provinsiale hoof van welsyn, na gelang van die geval, 'n gevonniste kind oorplaas na 'n [verbeteringskool] "child and youth care centre" wat 'n program beoog in artikel 191(2)(j) van die "Children's Act", 2005 (Wet No. 32 van 2005), aanbied [soos voorsien in die Wet op Kindersorg, 1983 (Wet 74 van 1983),] en vanaf die datum van sodanige oorplasing sal die bepalings van artikel [290 van die Strafproseswet] 76 van die "Child Justice Act", 2008, van toepassing wees.".
ka go tsenya mo boemong jwa ona mafoko ano "artikel 71 van die Strafproseswet'' nako le nako fa e tlhagelela mo thulaganyong ya mafoko ano a ''artikel 24(4)(d) of 26 van die "Child Justice Act", 2008'.
''(e) diegene wat onder die toesig van 'n korrektiewe beampte geplaas is ingevolge artikel[s] 62(f)[, 71, 290(1)(a) en 290 (3)] van die Strafproseswet of artikel 24(4)(d), 75 of 76 van die "Child Justice Act", 2008.".
Setlhopha seno, se tlhalosa ka botlalo kopano le kamano magareng Molao wa Tsamaiso ya Tshekotshenyo, 1977 le Molao wa Bosiamisi wa Bana, 2008. Se neelana ka kaedi mo go batho ba ba tsayang karolo mo tirisong ya "Child Justice Act". Setlhopha seno ga se karolo ya Molao le gona ga se na dithata tsa molao. Se diretswe fela go kaela le go tlhalosa sentle ditsamaiso tse di leng mo Melaong eno ka bobedi.
Setlhopha seno se tshwanetswe go bonwa go ya ka fa mokgweng wa gore Molao wa Bosiamisi wa Bana o tlisa di tsamaiso di le mmalwa tse di ntšha, tse di sa bonagaleng go tswa mo tlhalosong ka botlalo. Mo go sa kwalwang sepe teng, mo Kholomong ya boraro, go supa dikarolo tsa Molao wa Tsamaiso ya Tshekotshenyo ("Criminal Procedure Act") (CPA) e e iseng e amiwe ke Molao wa Bosiamisi wa Bana ("Child Justice Act") (CJA), mme e e leng gore e tla dirisiwa mo lobakeng lwa bana.
Go feta foo, molawana wa 4 wa Molao wa Bosiamisi wa Bana, o tlhalosa gore Molao wa Tsamaiso ya Tshekotshenyo, e dirisiwa mo lobakeng lwa bana, kwa ntle ga fa Molao wa Bosiamisi wa Bana e tlhalosa ka ga ditsamaiso tse di farologaneng tsa go fetolwa le go tlaleletsa.
Molaotlhomo wa Bosiamisi jwa Ngwana wa 2008 (Molaotlhomo), o tswa mo dipatlisisong le mo ripotong ya bosiamisi jwa baša, tse di dirilweng ke Khomishene ya Molao Tlhabololo ya Aforika Borwa. E ikaelela go tlhoma tsamaiso ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi mo baneng ba ba leng kgatlhanong le molao. Molaotlhomo o diragatsa dingwe tsa ditshwanelo tsa bana tse di kwadilweng mo go molawana wa 28 wa Molaotheo mmogo le Tumalano ya Ditšhaba Kopano ka ga Ditshwanelo tsa Ngwana, le go ya ka Sekwalwa sa semolao sa Aforika Borwa se se ka ga Ditshwanelo le Itekanelo ya Ngwana, tse Aforika Borwa e di saenetseng.
go tlhoma leano le le popota la go diragatsa bosiamisi mo tsamaisong ya bosiamisi kgatlhanong le bosenyi mo baneng ba tlotseng molao.
Khomishene ya Molao Tlhabololo ya Aforika Borwa, e buisane le batho ba le bantsi ka nako e e neng e dira dipatlisiso mme e ne ya kopa go utlwa maikutlo go tswa mo ditlhopheng tsa batho ba ba neng ba na le kgatlhego go tswa mo mafapheng a puso le a poraefete, mo nageng-selegae le kwa dinageng tsa kwa ntle. Komiti ya Ditona tsa Puso, e e neng le maikarabelo mo go tsa Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, le yona e ne ya kopa go utlwa maikutlo a batho go tswa mo ditlhopheng tsa batho, ka nako e e neng e akanya kgotsa e dira dipuisano ka ga Molaotlhomo. Molaotlhomo o tlhamolwe go tswa mo dikakanyong tsa batho ba le bantsi le mekgatlho kgotsa ditlhopha tsa batho tse di dirileng ditshotshinyo kwa Komiting.
4.1 Ka nako e Molaotlhomo o neng o tlisiwa kwa Palamenteng ka yona, go ne ga dirwa ka botlalo dipalopalo tsa madi a a tla dirisiwang ka nako ya fa Molaotlhomo o tla bong o tsengwa mo tirisong. Ka ntlha ya seo, go ne ga beelwa kwa thoko madi a a tla neelwang Mafapha a a tsayang karolo. Puo nngwe e Molaotlhomo o tla kwalwang ka yona, a madi a yona a neng a beetswe kwa thoko go tloga kwa tshimologong, e ne ya fetolwa thata ke Komiti e e nang le maikarabelo mo go tsa Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo.
4.2 Tsamaiso ya kwalololoboša le togamaano ya go tsenya tirisong Molaotlhomo, e setse e simolotse. Mafapha a a tsayang karolo, a a eteletsweng pele ke Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, a dira togamaano e e ka ga ditshitshinyo tse di dirwang ke lefapha lengwe le lengwe, le go tsenya tirisong ditogamaano tsa motlhakanelwa, mo godimi ga madi a a tla dirisiwang mo tsamaisong ya MTSF mo dingwageng di feta tharo. Tsona di tshwanetswe go newaMolaodi-Kakaretso wa lefapha lengwe le lengwe mmogo le Komiti ya Ditona ya JCPS.
khutshwane mmogo le lobaka le le beilweng la tshimilogo ya ona.
Baeletsi ba Molao ba Puso mmogo le Lefapha la Bosiamisi le Tlhabololo ya Molaotheo, ba akanya gore Molaotlhomo o tshwanetse go dirisiwa go ya ka tsamaiso ya e e tlhomolweng ke molawana wa 75 wa Molaotheo, ka go nne o sa tlhalose sepe ka mokgwa wa tsamaiso o o kwadilweng mo go molawana wa 74 kgotsa wa 76 wa Molaotheo.