Afrikaans hoort nog nie in 'n museum nie | Maroela Media
Dit was 'n Donderdagmiddag, 'n rukkie ná werk toe die groot kar voor die Solidariteit-hoofkantoor stop. Die bestuurder het half onseker nader gestaan.
"Is dit hier waar ons klere en dinge vir die arm mense kan aflaai?" Ek sê niks, my woorde raak maar partykeer op.
"My ma't gesê ons moet hierdie boeke sommer ook afgee. Dit het nog aan my pa behoort."
Ek buk om te groet. In die kar sit sy vrou, twee laerskoolseuntjies en sy ma.
"Ons gaan Australië toe, Oom", sê een opgewonde. Die ouma sê niks. Ek vat die ou kleretas met die boeke; hy vat die sakke met klere, en roep die kinders om te kom help. Die tas is baie swaar. Sy vrou en ma stap ook saam.
"Ja" sê hy. "Ons het maar besluit om te trek. Die misdaad en al die dinge. Jy weet mos."
Ek weet mos. By die Helpende Hand se stoor aangekom, fluit hy verbaas: "Waar gaan al hierdie goed heen?" Ek begin verduidelik, hou toe maar op toe ek sien sy kop is klaar in Australië.
"Sal jy asseblief die boeke uitpak?" vra hy. "Ons het ongelukkig die tas nodig." Dis 'n goeie tas. Ek begin uitpak.
"Jammer vir die moeite, julle moet dit maar vir 'n museum gee of iets," sê hy. "Ma het ongelukkig nie plek in haar nuwe huis nie. Sy trek nou na 'n lekker veilige plekkie."
Die ouma sê niks. Sy lyk nie baie opgewonde oor die lekker veilige plekkie waar sy nou alleen gaan bly nie. Daar is goeie boeke.
"Pa was baie lief vir Afrikaans," sê hy. "Natuurlik is ek ook," voeg hy vinnig by. "Ons gaan nog Afrikaans met hulle praat," sê hy oortuigend na die kinders se kant toe. Sy vrou lyk nie so seker nie.
Ek pak verder uit. Hierdie boeke is gebrúík. Langenhoven se Spookstories. Die Woordeboek van die Afrikaanse Taal. FA Venter, Van Wyk Louw, Die groot verlange. Die FAK-sangbundel. Een Long Road to Freedom – onoopgemaak.
"Dit was 'n present." My pa is dood voordat hy dit kon lees," sê hy half verleë. Hy sê nie hoekom h‎‎‎ý dit nie gelees het nie.
Ek en die ouma kyk na die hopie boeke op die tafel. Die man en die vrou kyk vir haar. Sy neem afskeid van iets meer as die boeke.
"Sy is nou 83," sê die man sag. "Hulle was onderwysers." Hy voel skuldig oor die weggaan.
Ek werk vinnig uit. Sy is gebore in 1925, in die jaar toe Afrikaans 'n amptelike taal geword het. Binne een leeftyd, van die wieg tot in die museum. Ek sê dit amper vir hom, maar bedink my betyds. Ek tel een van die woordeboeke op, dink aan alles wat daaragter sit. Die reeks is nog nie eens voltooi nie, en die taal word al weer onderdruk, dink ek wrang. Die ouma tel een van MER se boeke op, sit dit weer neer sonder om te kyk.
Die kinders raak woelig. "Ons moet ry," raak die Pa haastig.
Ek wil iets vir sy ma sê, maar my woorde is nog op. Ek weet baie van haar, al het ek haar nog nooit ontmoet nie. Ek wens ek het haar man ontmoet, al "ken" ek hom nou ook. Ek kan dink hoe mis sy hom in hierdie tyd. Hoe sy al by voorbaat na haar kleinkinders verlang.
Ons stap stadig terug, weg van haar lewe af wat nou daar op die tafel lê.
By die kar gaan sy staan, en praat vir die eerste keer. "Gee die boeke vir 'n laerskool," vra sy. "Nie vir 'n museum nie; ons taal is mos nie dood nie."
Ek sien die verlede en die toekoms van Afrikaans in haar oë. Ek verstaan presies, en voel lus om haar te salueer. Ek maak die deur vir haar oop, en terwyl hulle wegtrek wonder ek of daar nie so iets is soos 'n Taalmisdaad teen die Mensdom nie.
Ons taal sal voortleef, dit hang net van die mense af. Gaan ons lê of opstaan uit die stof?
Dankie, Flip. Die Voortrekkers het ook "gevlug" vir misdaad uit die Oosgrens. Maar na Piet Retief vermoor is, het Andries Pretorius vir Dingaan eers 'n vredesaanbod gestuur op 12 Desember 1838 met die waarskuwing: as Dingaan nie die aanbod aanvaar nie, sal ons veg, al is dit tien jaar lank. Na die slag van Bloedrivier het die Boere die Republiek Natalia gestig en aan die Zoeloes Zoeloeland as 'n onafhanklike staat toegeken. Daarna het die Britte Natalia en Zoeloeland as kolonies afgeneem en beset. Waarom het die Voortrekkers nie ook terug-geëmigreer Frankryk, Holland en Duitsland toe nie? Hoe waardevoller jou… Lees meer »
Wat n hartseer storie. Daar is al reeds duisende sulke tragiese stories. Iemand moet dit in boekvorm kry vir die nageslag.
So raar, maar waar, in n land wat ons land was, ons taal was, ons waardes en kultuur was, ons volk was. Diegene wie agterbly, bly agter met herrinneringe van wat was en met wanhoop, maar ook geloof. Diegene wie vertrek neem met hulle saam, herrinneringe van dit wat was en met n diepe geloof dat dit wat was weer kan wees vir hulle nageslagte wie weer nuut kan begin om te bou en te bewaar! Daar is niks fout daarmee om te bly klou aan dit wat was, net soos wat daar geen fout is om nie langer te… Lees meer »
Jislaaik die tref hard! Taalmisdaad; verseker. Hoe ouer ek word hoe minder sien ek kans vir die lewe tans.