Bart Nel | Zuid-Afrikahuis
Die roman wat by uitstek met die naam van Van Melle geassosieer word, is Bart Nel, de opstandeling (1951), wat eers in Nederlands met Afrikaanse dialoë gepubliseer is, in 1942 volledig verafrikaans is tot En ek is nog hy en in 1951 vir ’n herdruk sy finale titel, Bart Nel, gekry het.
Die essensie van die roman is ook nie die historiese Rebellie van 1914 waaromheen die gebeure van hierdie roman gebou is nie. Bart Nel is trouens nie ’n historiese roman nie. Dis eerder ’n sielkundige of karakterroman wat handel oor ’n komplekse vereensamingsproses.
Daarmee was die werk verrassend modern in Afrikaans, soseer dat niemand dit aanvanklik besef het nie. Aan die hand van ’n nugter, maar darem nie gevoellose verteller nie word die leser binnegelei in die sel van Bart en Fransina se leef- en dinkwêreld, wat onvermydelik en dus tragies in twee vyandige selle splits en vanweë trots en onbegrip nie meer tot eenwording in staat is nie.
Hierdie gebeure van ’n genadelose afstropingsproses, waarby geliefdes en besittings in die slag bly, was in dié stadium uniek in die Afrikaanse prosa. Volgens Olivier (1981:55) wat op Spangenberg (1980) gereageer het, is daar min romans “waarin die onmag en die beperktheid van mense, en die onmoontlikheid om selfs naasbestaandes en geliefdes te begryp, op so ’n beklemmende en oortuigende manier uitgebeeld word”.