Gevare van rook
Enige bobbejaan kan rook!
Maar presies wat is daar in sigaretdampe wat dit so besonder gevaarlik maak vir die mens?
Miskien sal daar nog 'n tyd kom wanneer mense sal terugkyk op ons teenswoordige samelewing en dink: hoe is dit moontlik dat miljoene mense willens en wetens hul graf met 'n brandende stukkie twak tussen hul lippe gegrawe het?
IIIN tabakrook—waarmee baie mense hul longe so behaaglik besoedel—skuil daar verskillende, baie ernstige gevare. Een daarvan is die veelbesproke nikotien, 'n giftige, vloeibare stimulant wat in die tabakblaar voorkom.
Baie mense weet dit nie, maar nikotien is genoem na 'n persoon. Hy was Jean Nicot de Villemain (1530-1600), 'n Franse diplomaat en die eerste mens wat tabak in Frankryk ingevoer het. Tabak is natuurlik uit die Amerikas na Europa gebring ná die ontdekking van die nuwe wêreld deur Christopher Columbus.
BO: Tabakplante... dit klink onsinnig, maar hulle word gekweek met net een doel en dit is om verbrand te word!
Maar selfs vriend Nicot het waarskynlik nie geweet hoe potensieel gevaarlik sy ingevoerde, "lekker" stimulerende blare werklik was nie. Hy sou stellig in elk geval nooit kon voorsien het watter heftige veldtogte hier in ons tyd teen die einste tabakblaar gevoer sou word nie.
Nadat talle moderne medici naamlik tabakrook met longkanker, hartsiektes, chroniese brongitis, enseem en ander siektes verbind het, is intensiewe veldtogte in baie lande geloods om die gebruik en bemarking van tabak te beperk. Dit het ook in Suid-Afrika gebeur.
In Julie 2000 het 'n Amerikaanse jurie selfs 'n ongehoorde skadevergoeding van $145 miljard toegestaan in 'n eissaak teen vyf tabakfirmas en twee navorsingsorganisasies. Daar is bevind dat meer as 500 000 rokers in die Amerikaanse staat Florida weens hul rookgewoonte aan hartsiekte, longkanker en ander siektes gely het. Die stryders teen rook is dus werklik aan die brand!
Maar presies wat is daar dan alles in rook wat dit so lewensgevaarlik maak? As sigaret- en pyprook vergelyk word, is die dampe wat 'n brandende sigaret afgee en deur die roker ingeasem word, die gevaarlikste. Omdat pyprokers minder geneig is om rookdampe diep in te trek, ly hulle minder as sigaretrokers aan die skadelike uitwerkings van tabakrook op die asemhalingstelsel. Pyprokers is egter meer vatbaar as nie-rokers vir lip-, tong-, mond- en keelkanker.
Van die gifstowwe in rook het ons reeds nikotien hierbo genoem. Maar veral twee ander is ook besonder gevaarlik.
• Nikotien is wel die stof wat mense afhanklik van rook maak. Dit dien in 'n mate as 'n kalmeermiddel, maar stimuleer terselfdertyd die afskeiding van epinefrien (adrenalien) in die bloed—een faktor wat die bloeddruk abnormaal laat styg.
• Teer in rook irriteer die asemhalingstelsel en is 'n belangrike oorsaak van longkanker.
• Die gas koolstofmonoksied in rook bereik die bloed deur die longe, verbind met die hemoglobien in die bloed en ontneem die weefsels van suurstofvoorsienende hemoglobien. Op die duur dra dit by tot arteriosklerose, wat die hoofoorsaak van hartaanvalle en beroerte is.
Rook beskadig die longe deurdat rookdeeltjies die lugweë van die longe irriteer, wat veroorsaak dat oormatige slym afgeskei word. Die rookdeeltjies vernietig ook onregstreeks die wande van die longe se alveoli. Altwee hierdie faktore verminder die doeltreffendheid van die longe. Die teer in tabakrook het, soos genoem, ook 'n regstreekse kankerverwekkende werking.
Die babas van ma's wat rook, is oor die algemeen kleiner en het 'n swakker houvas op die lewe as dié van nie-rokers.
Daar is selfs bewyse dat sogenaamde passiewe rokers (mense wat self nie rook nie, maar in 'n rokerige atmos­feer vertoef) ook 'n groter gevaar loop om aandoenings van die asemhalingstelsel op te doen as mense in onbesoedelde lug.
Die invloed van rook op die gesondheid en prestasies van jeugdiges
KENNERS wat die invloed van rook op die gesondheid en prestasies van jeugdiges bestudeer het, waarsku teen 'n hele aantal erg nadelige effekte wat sigarette op sulke jong kinders het.
Onder jong mense lei rook op die kort termyn tot skade aan die asemhalingstelsel, afhanklikheid van nikotien en 'n gepaardgaande risiko van drank- en dwelmmisbuik Op die lang termyn beteken 'n verslaafdheid aan sigarette by die jeug dat sulke mense in baie gevalle regdeur hul volwasse lewe sal aanhou rook.
Bloot oppervlakkig beskou word jong mense se liggaamlike fiksheid op minstens twee maniere deur rook aangetas: hulle kan nie meer soveel uitrig as voorheen nie en hulle kan ook nie meer so lank aanhou met 'n taak nie.
Wat egter onrusbarend is, is dat die groei van die jong longe gestrem word en dat die maksimum-vermoë van sulke longe verlaag word. Dit beteken dat die longe nie meer so goed werk as wat hulle sou as die jong mens nie gerook het nie.
Bowendien klop die hart van 'n rokende jeugdige in 'n rustende toestand twee tot drie kloppe per minuut vinniger as dié van 'n nie-roker.
Rook lei ook tot 'n gehoes en baiemaal tot asemhalingsiektes wat al hoe meer toeslaan en ál ernstiger raak.
Hoe jonger 'n kind sigarette begin rook, hoe waarskynliker is dit dat hy of sy sterk afhanklik sal raak van nikotien.
Tieners wat rook, is drie keer meer geneig as nie-rokers om alkohol te gebruik en agt keer meer geneig tot daggarokery. Rook word ook met 'n reeks ander gevaarlike handelinge, byvoorbeeld bakleiery, verbind—selfs met promiskuïteit.
Rook het nie net verskillende nadelige uitwerkings op die gesondheid nie, maar kan ook onderliggende sielkundige probleme, soos depressie, by adolessente in die hand werk.
Navorsers sê hoërskoolleerlinge wat gereëlde rokers is en vroeg-vroeg begin rook het, is:
• 2,4 keer meer geneig tot siektes as hul nie-rokende vriende;
• 2,4 tot 2,7 keer meer geneig om slym of bloed te hoes, kortasem te wees terwyl hulle nie oefening doen nie, en aamborstig te wees of te hyg.
• 3,0 keer meer geneig om 'n sielkundige of 'n ander kenner te spreek weens 'n emosionele of sielkundige probleem.
BO: Tabakblare word in 'n droogskuur geberg waar hulle bekwaam moet raak om tot rooktabak verwerk te word. Die gesig van die werker word billikheidshalwe nie gewys nie omdat hierdie artikel so afkeurend teenoor die gebruik van rooktabak is.
Foto: Peter Manzelli / USDA
Hoe ons nuwe rookwetgewing die omgewing skoner gemaak het
IIINGEVOLGE Suid-Afrika se Wysigingswet op Tabakbeheer (Wet 12 van 1999) mag daar nie op openbare plekke gerook word nie. Dit sluit bioskope, winkelsentrums, busse, lughawens, werkplekke, ensovoorts in.
Die skoner omgewing is daar vir almal om te sien. Die ontsierende stompies en sigaret-as wat op openbare plekke die asbakkies vol gelê het—en baiekeer selfs die vloere—is nie meer daar nie.
Die dampe wat 'n mens byvoorbeeld op busse laat stik het tot jou oë traan, is iets van die verlede.
Rokers in kantore is uitgerangeer tot in spesiale rookkamers waar hulle nie langer die geboue se nie-rokers met hul bondels rook kan irriteer nie.