Die Wêreldbeker, Super-rugby, die Drienasiereeks, die Curriebeker en die Vodacombeker... vir die Suid-Afrikaanse rugbyverslaafde kan jy weinig omtrent enige van hierdie belangrike kompetisies vertel. Tog is daar stellig talle belangstellendes wat nie presies weet hoe elk van hierdie rugbyreekse nou eintlik beslis word nie. Hier is alles in ’n neutedop...
M net te skryf dat rugby een van Suid-Afrika se gewildste sportsoorte is, is heeltemal te min gesê. Vir ’n baie groot gedeelte van die Suid-Afrikaanse sportpubliek is die spel immers ’n deel van hul leefwyse. Wanneer jou gunstelingspan verloor, voel dit vir jou of jy slegte nuus ontvang het wat jou persoonlik raak. Wanneer jou span wen, is dit asof jy self presteer het.
Suid-Afrika het in 1891 sy eerste internasionale wedstryd teen ŉ toerspan van Brittanje gespeel, maar die nasionale span het eers in 1906, vir die eerste keer, as die Springbokke bekend geword toe ŉ Suid-Afrikaanse span, met die befaamde Paul Roos as kaptein, in Brittanje getoer het.
Die land het naamlik deur die jare heen ’n trotse rekord opgebou as oorwinnaars oor ander rugbylande en dit het hul ondersteuners in so ’n mate bederf dat hulle niks anders as ’n oorwinning van hul nasionale span verwag nie.
Maar hoe lyk rugby vandag in Suid-Afrika? Sport het, soos geen ander Suid-Afrikaanse instelling nie, gewys dat dit die krag het om ou wonde te genees. Hiervan word ook insiggewend vertel op die webwerf SouthAfrica.info, waar sekere van die inligting in ’n aantal van die paragrawe hieronder verkry is.
In die ou Suid-Afrika met sy apartheid – só skryf SouthAfrica.info – is rugby as die witmansport en selfs dié van die Afrikaner beskou omdat dit die laasgenoemde se gunsteling-wintersport was, terwyl die meeste ander bevolkingsgroepe sokker gespeel het. Apartheid het ook die nasionale span grootliks ontoeganklik gemaak vir gemeenskappe van kleur.
Die derde hoogtepunt was ’n langdurige triomftog waarin die Springbokke op hul 1998-Drienasiestitel voortgebou het. Dit was ŉ reeks van 17 opeenvolgende oorwinnings, om die wêreldrekord te verbeter wat tussen 1965 en 1970 deur Nieu-Seeland opgestel was (met ’n string seges wat destyds heel gepas deur Suid-Afrika beëindig is).
LINKS: Heelagter Percy Montgomery (gebore 1974) – hy was die grootste puntemaker in die Wêreldbeker-kompetisie van 2007 toe hy ’n sleutelrol gespeel het in die Springbokke se tweede geslaagde opmars na die wêreldkroon en die verowering van die William Webb Ellis-trofee.
In Oktober 2007 het Suid-Afrika Engeland met 15-6 in die eindstryd van die Wêreldbekerkompetisie in Parys geklop, nadat die Bokke in die hele toernooi onoorwonne was. Met dié oorwinning het hulle hulle by die Australiërs aangesluit as die enigste spanne wat die William Webb Ellis-Trofee twee maal verower het.
Peter de Villiers (gebore 1957) het Jake White as Springbokafrigter opgevolg, en hy het in 2009 aan die spits gestaan van nog ’n jubeljaar in Suid-Afrikaanse rugby. Die Bokke het die toerende Britse en Ierse Leeus geklop en ook in die Drienasies met die kroon weggestap. (Boonop het die Bulls as ’n Suid-Afrikaanse span die Super 14-reeks gewen.)
Die jaar 2009 het wel op ’n laagtepunt vir die Springbokke geëindig wat maar rampspoedig gevaar het op hul Europese toer. Kenners het hul powere laaste vertonings aan oormoegheid toegeskryf. Die pyn is weliswaar versag toe die Bokke daarna nogmaals as die IRR se Span van die Jaar aangewys is.
In die Drienasies-reeks in 2010 kon die Bokke weer nie die mas opkom nie—’n groot teleurstelling nadat soveel van hulle verwag is, veral in die lig daarvan dat Suid-Afrikaanse spanne so uitstekend gevaar het in die Super 14.
2011 se Wêreldbekerkompetisie is met groot durf en veggees deur die Bokke aangepak. Dit het vir baie kenners selfs gelyk of hulle dit kon regkry of die beker op Suid-Afrikaanse bodem te hou, hoewel daar ’n verpletterende aantal beserings onder die blink sterre was en daar wyd gevoel is dat die kern van die span ietwat te oud was om nog op hul beste wees.
En toe kom die groot teleurstelling. Die Bokke is met 11-9 deur Australië in ’n kwarteindwedstryd uitgeskakel—in ’n kragmeting waarin die Suid-Afrikaners kennelik die oorhand gehad het en wat hulle selfs volgens sekere onafhanklike kenners glad nie verdien het om te verloor nie.
Baie is agterna gesê oor die Nieu-Seelandse skeidsregter se rol in die debakel, met kritiek wat gewissel het van “sy duidelike bevooroordeeldheid” tot dat die oomblik te groot was vir fluitjieblaser en dat hy “heeltemal uit sy diepte was”. Die Bokke was nog selde so op hul stukke soos daardie dag, en hoe moes hulle dan nog gespeel het om die wedstryd te wen? is gevra.
BO: Diere (en ’n soort plant) wat met ’n vyftal van die groot spanne in wêreldrugby vereenselwig word. Van links is ’n leeu (die Britse en Ierse Leeus), haan (die Hane, die Franse nasionale rugbyspan), silwer varing (wat verskyn op die logo van die All Blacks van Nieu-Seeland), springbok (die Springbokke, die Suid-Afrikaanse nasionale rugbyspan) en wallaby (die Wallabies, die nasionale rugbyspan van Australië).
REGS: Die mees gesogte rug­by­prys op aar­de, die Webb El­lis-tro­fee, waar­voor die rug­by­na­sies se top-spanne bereid is om soveel bloed te sweet by die Rugby-Wê­reld­beker­toer­nooi. Die tro­fee is genoem na Wil­liam Webb Ellis (1806–1872), die skool­seun van die dorp Rugby in die Engelse graaf­skap War­wick­shire wat vol­gens oor­lewering die spel rugby “uitgevind” het. LINKS BO is ’n skets van hoe Webb Ellis as volwassene gelyk het nadat hy ’n predikant geword het. Die legende lui dat die jong William op ’n dag sokker gespeel het en—totaal strydig met die reëls—met die bal in sy hande na die opponente se doellyn gehardloop het pleks van om dit te skop. Daar is egter weinig rede om te glo dat die konsuis impulsiewe Webb Ellis werklik die “pa” van rugby was. Verskillende soorte voetbal is immers reeds in die Middeleeue gespeel waarin daar met die bal gehardloop kon word.
Dit het in 1996 begin en is aanvanklik die Super 12 genoem, omdat daar destyds ’n dosyn mededingende spanne was. Later is nog twee spanne tot die kompetisie toegevoeg en is die toernooi herdoop tot die Super 14. Van 2011 af, met die toevoeging van ’n vyftiende span, staan dit slegs bekend as Super-rugby—hoewel die naam Super 15 nie-amptelik nog baie gebruik word en seker nie gou uit die volksmond sal verdwyn nie.
Melbourne is die vyftiende span wat tot die Super-toernooi toegelaat word, nadat dit Suid-Afrika se Southern Kings (wat by ons rugby in die Oos-Kaap sou moes bevorder) die loef afgesteek het in die keuse van ’n bykomende Super-rugby-span. Die lisensie is aan Victoria, Australië, toegestaan, en die span staan bekend as die Melbourne Rebels. (Dit is insiggewend dat die bekende Australiese rugby-afrigter Eddie Jones al gesê die Rebels moes nie tot Super-rugby toegevoeg gewees nie. “Hulle is daarin omrede TV-regte,” het hy gesê.)
Baie van die stoerste ondersteuners van die Curriebeker-stryd weet egter vandag nie meer waar die naam “Currie” dan nou eintlik vandaan kom nie. Hulle kan dan verras wees om te hoor dat dit die naam van ’n Britse skeepsbaas was.
Toe die eerste Britse rugbyspan in 1891 in Suid-Afrika getoer het, het die Britte, wat per skip hier aangekom het, ’n belangrike goue trofee met hulle saamgebring. Dit is aan hulle gee deur sir Donald Currie, eienaar van die skeepsredery Union-Castle, wat die toerspan hierheen gebring het. Sir Donald se opdrag aan die Britse span was om die trofee in Suid-Afrika te oorhandig aan die beste span teen wie hulle tydens hul toer sou speel. Hierdie span was toe Griekwaland-Wes.
Griekwaland-Wes het Currie se goue beker daarna aan ons rugbybase oorhandig, en die edelman se geskenk het gou die mees gesogte trofee in Suid-Afrikaaanse rugby geword – en dit gebly, tot vandag toe. Die eerste plaaslike stryd om die Curriebeker is in 1892 deur die Westelike Provinsie gewen.
Tot en met 2009 was die Westelike Provinsie boonop die mees suksesvolle provinsie in die geskiedenis van die beker met 32 titels agter sy naam (vier gedeel). Die WP word gevolg deur die Blou Bulle met 23 (vier gedeel).