Teen hierdie tyd was die binneland reeds vêr binnegedring en die tydsgees wat aan die Kaap gegeld het, het weinig impak in die afgesonderde gebiede gehad. Op die afgeleë plase was die boere skaars bewus van die invloede in die Kaap. Die Statebybel met sy kanttekeninge was nog steeds hulle daaglikse spyse. Daarbenewens het ‘n beperkte aantal godsdienstige boeke ook ‘n belangrike rol gespeel. Hier word na die bekende auteurs van die Nadere Reformasie verwys, o.a.: Johannes van der Kemp, à Brakel en Smijtengelt. Dit is hierdie afgesonderde grensboere wat die oorspronklike gereformeerde beginsels gehandhaaf het. Later sou hulle as die Doppers bekend staan. Met hierdie oortuigings is hulle dan ook later dieper die binneland in. Hoe het die Sondag/Sabbat-siening van die Doppers daar uitgesien? Die mees verteenwoordigende auteur onder die pioniers was ongetwyfeld Wilhelmus à Brakel . Sy bekendste werk was Redelijke Godsdienst wat in 1700 die eerste keer verskyn het en in die loop van die 18de eeu minstens 21 drukke beleef het. Soos met die ander gebooie, kry die Vierde Gebod die nodige aandag van à Brakel.
Hy begin deur ‘n aantal etiese riglyne vir die besteding van die sabbatdag deur te gee. Hieronder mag die dag o.a. nie as werkdag, markdag, plesierdag of sondendag aangewend word nie. Laasgenoemde verwys na die gebruik van sommige om sig op te pronken met allerley werelts optoysel. Met die positiewe inkleding van die gebod is à Brakel ewe eens ferm: die huisgesin moet versorg wees vir dag sodat aankope nie nodig sal wees nie, in navolging van God moet daar op die sabbat heilige rus wees, die gelowige moet hom op die dag verlustig in God se werke, die openbare vergaderinge bywoon, die gemeenskap met die heiliges beoefen, die ellendiges besoek, nabetragting oor die goeie van God in die lewe hou en elke gelowige behoort ook op die sabbat ook reikhalsend te verlang na die ewige rus.
Dit kan gevra word hoe hierdie beginsels in die praktyk onder die landelike Doppergemeenskap tot uiting gekom het ? Met die aanbreek van die Sondag/Sabbat op die ou boerewerf vêr van die naaste kerk moes alles wat moontlik kon, tot rus kom. Dis was ‘n stil en gewyde feesdag wat in baie opsigte die Saterdagmiddag begin het. Toe reeds is die werksaamhede gestaak, die plaasgereedskap weggebêre en die werf skoongemaak. Ook in die huis is alles skoongemaak en die huiswerk afgesluit. Op die sabbatdag is die spesiale sondagsklere aangetrek, want om tienuur vergader die gesin in die voorkamer waar huisgodsdiens gehou en ‘n preek voorgelees word. Die digter F. v.d. Heever het die tydlose Sondagmore op die boerewerf van die verlede soos volg beskryf:
Vyf jaar na die republiekwording in die Oranjevrijstaat, het die Doppergesindes in hele Suidelike Afrika tot kerkstigting oorgegaan – of tot die herstigting van die Gereformeerde kerk in die land soos hulle dit gesien het. In 1869 bring hulle ‘n teologiese skool in Burgersdorp op die been met onze Vader Postma aan die hoof daarvan.
Met die uitbreek van die Anglo-boereoorlog het die gemeentelede van die Afrikaanse kerke in die Boererepublieke aangepas om lywige, swerwende gemeentes, immer wisselend in samestelling en lidmatetal te word. Alhoewel die krygers tydens oorlog dikwels op die Sondag moes veg of vlug, het hulle nogtans ‘n hoë agting vir die heiliging van die Sabbat gehad. Daar is by geleentheid opgemerk dat dit besonder veel moeite kos om ‘n Boer sover te kry om op ‘n Sondag iets te onderneem, en as hy nie direk aangeval word nie, sal hy nie sy Bybel en psalmboek vir sy Mauser verruil nie.
Etlike jare na die oorlog lê die Nederlander H.H. Kuyper in opdrag van die Gereformeerde Kerken besoek af in Suid-Afrika. Onder die gereformeerde kerke plaaslik beskou Kuyper die Gereformeerde Kerk in Zuid-Afrika as die kerkverband wat die Calvinistisch karakter die suiwerste bewaar het. Hiertoe het die nougesette vashou van die Doppers aan die Statebybel met kantaantekeninge geen geringe rol gespeel nie. By al die kerkverbande word die Sabbatsrus streng in ag geneem, merk hy op, sonder om te verval in Joodse oordrywing.
In 1927 besluit die twee en twintigste Sinodale vergadering van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika om voorstel deur te stuur aan die regering i.s. Sabbatsheiliging. Dank word uitgespreek oor die pogings wat reeds van regeringskant aangewend word om hierdie saak te bevorder in die publieke diens. Desondanks sien die Sinode met teleurstelling dat die dag des Heeren ontheilig en die openbare erediens afgeskeep word. Dit blyk dat die ministers self nie ‘n goeie voorbeeld stel in die opsig nie, daar word op die Sondag politieke vergaderings gehou – ‘n voorbeeld wat reeds deur die naturelle gevolg word. Sodoende, meen die sinode, sal die Christelike karakter van ons volk langsamerhand verlore gaan.
Met die aanbreek van die millennium verskyn die Sondag/Sabbat kwessie weer op die tafel van die Nasionale Sinode in die vorm van ‘n beskrywingspunt. ‘n Studie word nou nodig geag oor die verhouding tussen Sondag en Sabbat om duidelike prinsipiële riglyne … te gee vir die gelowige se lewe volgens die Vierde gebod. Die Sinode gee gevolg aan die beskrywingspunt.
3. Die Sabbat is nie ‘n skeppingsordinansie, is nie in die Nuwe Testament afgeskaf en het nie verskuif na die Sondag nie. In die Nuwe Testament word die viering van ‘n nuwe dag ingestel, naamlik die Sondag as die “dag van die Here”, gefundeer in die feit dat dit die opstandingsdag van die Here is.
Volgens prof. Andries Raath is dit vir baie Afrikaners vandag nie meer God en sy gebod wat bepaal hoe die lewe geleef moet word nie. Die kerk het miskien vir sommige op Sondae nog ‘n rol te speel, maar die boodskap van die kerk geld vir vele hoegenaamd nie meer gedurende die week nie. So ‘n dualistiese Christendom is kragteloos en beslis op die afdraande pad.