“Hy is begrawe in die platteland waarvoor hy lief was,” staan daar op sy grafsteen, maar in die halfminuut wat dit my neem om hierdie sin te lees, rammel ’n swaar vragmotor vol bakstene en sement, ’n Pizza Hut-bromponie, ’n skoolbus vol jillende insittendes, en ’n maatskappy wat sekuriteitskameras installeer se diensvoertuig verby die akkertjie waar hy ingespit lê. Bepaald nie so rustig as wat Helperus wou hê nie.
Minder amusant is navorsing oor die rol wat hy sou gespeel het in die verharding van die NG Kerk se houding teenoor ongehude moeders en hul buite-egtelike kinders, tot op die punt waar hulle onder sy leiding die eerste keer toegang tot die doop en Nagmaal geweier is. Die kerkhistorikus Christina Landman skryf ontstellend oor die uitwerking wat dié soort morele polisiëring van vroue deur mans op mense na aan die vrome predikant (soos sy suster) en op die Afrikanervroue van talle latere generasies gehad het.
Gelukkig val ek gou by ’n ander hasetonnel af en land in die wonderwêreld van sy navorsing oor lugvaart. In 1783, voordat hy Kaap toe gekom het en terwyl hy met sy teologiestudies besig moes wees, het hy ’n wetenskaplike verhandeling oor die samestelling van lug geskryf. In die jaar daarna, steeds ten koste van sy teologiese werk, publiseer hy sy Verhandeling over het algemeen en bijzonder gebruik der aërostatische machines. Dit was die eerste Nederlandse boek oor lugvaart, destyds ’n onderwerp van bespiegeling en eksperimen-tering. Benewens hoofstukke oor die werking van lugballonne (vir hom ’n embleem van die Verligting), het hy verslag gedoen oor ’n geslaagde proefneming met ’n lugballon deur Jan Modderman en Gerrit van Olst in Groningen. Meer nog: Hy het sulke proefnemings verdedig teen dogmatici wat lugballonne bestorm en met hul vuiste uitmekaargebreek het omdat hulle geglo het dis sonde om die aarde te probeer verlaat.
Van Lier sou later wêreldberoemd raak ná die publikasie van ses briewe oor Verligtingsidees in die teologie wat hy in Latyn aan John Newton, ’n eweknie in Engeland, geskryf het, maar dit is die lugballonne wat my na sy graf laat terugkeer. Nie meer laggend nie, want die 27-jarige se tuberkulosedood in Afrika terwyl hy ’n briljante wetenskaplike in sy vaderland kon wees, is wrang. Sy wens vir ’n graf in die platteland is verydel, sy sienings oor vroue se gebrekkige moraliteit het gelukkig ook nie stand gehou nie, maar die lugballonne wat hy so vuriglik teen heethoofde verdedig het, sou nooit weer ophou sweef nie. En meer as honderd jaar ná sy dood het lugvaart, waaroor hy as 19-jarige kind van die Verligting gedroom het, eindelik ’n werklikheid geword.
Hy het ’n ooggetuie, Sean Heirigs, gehelp om die 50-jarige vrou so vinnig moontlik uit haar voertuig te kry omdat hulle bekommerd was dit slaan aan die brand. “Luke was die held; hy het die leiding geneem,” sê Sean.