PressReader - SA Jagter Hunter: 2018-07-01 - Skerp messe
SA Jagter Hunter - 2018-07-01 - INHOUD - Deur ANDRÉ ERAS­MUS
’n Prak­tie­se op­los­sing wat ver­se­ker dat jou messe skerp sal bly in die jagveld...
S­tomp messe is ’n frus­tra­sie en ’n ge­vaar vir e­nig­ie­mand wat daar­mee werk, en nog meer so vir ’n jagter wat deur taai vel, se­nings en vleis moet sny. So­dra ’n mens krag moet ge­bruik om te sny, word die kans dat die mes gaan gly en ie­mand gaan seer­kry, al hoe gro­ter. Ek het ’n bie­tjie by Jaco de Kock, mees­ter­mes­ma­ker van NW K­ni­ves & Sup­plies in K­lerks­dorp, gaan kers op­steek oor hoe om messe skerp te maak.
Daar is ’n ver­skei­den­heid ma­sjie­ne, ste­ne en “goe­ters” op die mark, maar die doel van die artikel is nie om daar­die toe­stel­le te e­va­lu­eer nie. ’n Mens moet net weg­bly van die goed­koop goe­ters met staal­wie­le­tjies wat stro­ke staal uit mes­lem­me krap en dit be­ska­dig.
Ons mes­ma­kers ge­bruik groot band­skuur­ders om die messe wat ons maak op fyn 800gr-skuur­ban­de te slyp. Die bel­de skuur staal aan weers­kan­te van die lem weg, tot­dat daar ’n braam sig­baar is. Die braam ont­staan wan­neer die staal so dun is, dat dit weg­buig van die skuur­band af en nie af­ge­skuur word nie. Die mak­li­ke ma­nier om die braam te ver­wy­der, is om dit op ’n po­leer­der ( buff) af te poets, of om dit op ’n leer­band te strop. Nie al­mal be­skik oor sul­ke skuur­ma­sjie­ne nie en jou messe sal ook nie lank hou as jy dit el­ke keer as dit be­gin s­tomp raak, op so ’n ma­sjien slyp nie.
Die ant­woord waar­na ons soek, is ’n prak­tie­se op­los­sing wat sal ver­se­ker dat jou messe skerp bly as jy in die jagveld is, son­der dat jy die he­le werks­win­kel saam hoef te kar­wei. Voor ons eg­ter daar kan uit­kom, moet ons eers ’n paar an­der fak­to­re in ag neem, soos die hoek waar­teen ons slyp, die ma­te­ri­aal wat ons wil skerp maak, en die ma­te­ri­aal wat ons wil sny.
Vol­gens Jaco is die i­de­a­le hoek waar­teen kom­buis­mes­se ge­slyp word so­wat 17 tot 20 gra­de, jag­mes­se teen 20 tot 25 gra­de en 25+ gra­de vir kap­mes­se en by­le. Hier­die hoe­ke bied die i­de­a­le kom­bi­na­sie van mi­ni­mum weer­stand teen die ma­te­ri­aal wat ge­sny word en die lang­du­rig­heid van die sny­vlak. ’n Kom­buis­mes met ’n 25 gra­de-hoek gaan die ta­ma­ties plat druk voor­dat dit deur­ge­sny is en ’n kap­mes met ’n 17 gra­de-hoek se sny­vlak gaan som­mer met die eer­ste kap­hou uit­breek. Wan­neer jy ’n jag­mes slyp wat deur taai vel, se­nings en vleis moet sny, moet jy die goeie mid­de­weg volg tus­sen die twee ek­stre­me hoe­ke vir kom­buis­mes­se en kap­mes­se.
By­na e­ni­ge ri­gie­de ma­te­ri­aal kan skerp­ge­maak word, soos wat me­ni­ge kan­toor­wer­ker kan ge­tuig wat al daar­die ir­ri­te­ren­de pa­pier­snye op­ge­doen het. Ins­ge­lyks kan messe met lem­me van goed­koop staal net so skerp ge­maak word soos messe waar­van die lem­me van ho­ë­kwa­li­teitstaal ge­maak is. Die ver­skil kom ter spra­ke by hoe lank die messe skerp gaan bly.
Die hardheid van mes­staal word ge­meet op Rockwell se C-skaal (Rc) deur ’n ma­sjien wat ’n skerp­punt­di­a­mant in die staal in­slaan met die krag ge­lyk­staan­de aan ’n 150kg-ge­wig. Met goeie mes­staal (soos N690 vir ’n jag­mes) mik ons ge­woon­lik na ’n hardheid van 58Rc wat be­te­ken dat die sny­vlak lank sal hou, maar ook re­de­lik mak­lik in die veld skerp ge­maak kan word. Poei­er­staal soos RWL »
» be­haal tot 63Rc – dis baie hard en moei­lik om met die hand skerp te maak. As ver­wy­sing kan ek noem dat die mak­si­mum le­sing wat die Rockwell C-skaal kan be­haal, 65Rc is.
STROP JOU STAAL
Die i­de­aal is dan om eer­der jou messe al­tyd skerp te hou deur dit oor ’n leer­strop te trek voor en na ge­bruik. Mans­haar­kap­pers se skeer­mes­se word van baie dun staal ge­maak en word skerp ge­hou deur dit net ge­reeld te strop. Die ge­dag­te kom da­de­lik op dat daar da­rem ’n baie groot ver­skil is tus­sen mens­ha­re en ’n koe­doe­vel, maar Do­nald M­cNi­col, ’n goud­smid van K­lerks­dorp, wys daar­op dat mens­ha­re die­self­de weer­stand teen ’n sny­vlak bied as ko­per­draad van die­self­de dik­te. Die plan werk met an­der woor­de baie goed en so ’n strop kan van e­ni­ge stuk plat har­de leer ( veg tan) ge­maak word en op­ge­rol word om in jou mes­se­tas te bly. An­ders kan jy dit ook op ’n plan­kie vas­plak. ’n Dun la­gie po­leer­seep ( buff so­ap) op die leer ver­se­ker dat die strop ef­fek­tief werk.
Dit ge­beur wel dat ’n mes té s­tomp word om net te strop. Jaco sê die bes­te is dan om dit op ’n goeie kwa­li­teit-o­lie­steen, wat deeg­lik ge­o­lie is, te slyp deur ’n paar ha­le te ro­teer tus­sen die twee kan­te van die lem. Dit is ’n kuns wat in­ge­oe­fen moet word om die reg­te hoe­ke te kry, maar dit is baie be­vre­di­gend as jy eers die teg­niek on­der die knie het.
Die steen­tjies met die stok­kie aan wat in ’n rus met voor­af­ge­merk­te gra­de in­skuif, is ou­lik as jy baie tyd het soos by­voor­beeld wan­neer jy voor die TV sit, maar dit bied nie die­self­de ef­fek­ti­wi­teit as ’n vol­groot­te o­lie­steen nie. Dit het heel­wat klei­ner op­per­vlak­tes en die pro­ses is baie sta­dig en tyd­ro­wend.
Dit mag selfs no­dig wees om messe van ho­ë­kwa­li­teit-staal soos RWL na ie­mand te neem wat dit weer lig­gies op ’n band­skuur­der kan slyp, of jy kan jou eie band­skuur­der aan­skaf. Die klei­ner band­skuur­ders is baie ef­fek­tief, maar Jaco waar­sku teen oor­ma­ti­ge ge­bruik om­dat dit baie van die staal kan weg­skuur.
My ak­sie­plan is om, voor­dat ons jagveld toe gaan, se­ker te maak dat my messe skerp is deur dit na te gaan en te strop. Ter­wyl daar ge­slag word, word die messe dan kort-kort ge­strop om die sny­vlak in stand te hou. Aan die ein­de van die dag kan die messe wat s­tomp ge­word het, dan vin­nig op ’n o­lie­steen ge­slyp word. Na­dat die jag ver­by is, sal ek dan my messe (slegs dié wat stom­pe­rig is) met die band­skuur­der op­knap.
Die groot ge­heim is na­tuur­lik om ’n klom­pie goed­koop messe saam te neem waar­voor jy nie jam­mer is nie. Dis i­de­aal vir die plaas se slag­ters se ge­bruik, want hul­le hou daar­van om messe op klip­pe te slyp en som­mi­ge van hier­die slyp­klip­pe kan ’n lem le­lik be­ska­dig.
Band­skuur­ders (links) en die be­ken­de Lan­sky-slyp­stel­le (bo) is ge­wil­de pro­duk­te waar­mee men­se messe slyp. Wees net ver­sig­tig wan­neer jy ‘n band­skuur­der ge­bruik, want as jy dit ver­keerd ge­bruik kan dit baie van die lem se staal weg­slyp. Vir som­mi­ge ti­pes slyp­werk neem die Lan­sky-ti­pe sly­pers weer te lank.
Om die mes se sny­kant fi­naal af te rond, ge­bruik ‘n leer­strop. Dit ver­wy­der die braam wat ont­staan as jy die lem slyp en maak die lem “skeer­mes­skerp”. Moe­nie ‘n lem eers laat s­tomp word voor­dat jy dit slyp nie.