DIE KLEUR VAN MY PEN - 'n Afrikaanse Blog: June 2019
"Jy kan die donker, swart hond van jou stoep af gooi ..."
Sjoe, ek moet dit met jou deel! Ek luister na 'n onderhoud met Valiant Swart en sit verstar! Dit is hy wat 'Sonvanger' geskryf het. Hoe kon ek dit nie weet nie? Dit slaan my dronk, want dit is presies wie hy is, nie waar nie?
Die lied is sprekend van sy hart nadat hy gehoor het dat 'n jongman selfdood gepleeg het. Ralph Rabie, beter bekend as Johannes Kerkorrel, was 'n vriend van hom en hy was bewus van die stryd met depressie wat die jongman gevoer het.
Op daardie oomblik gaan sy hart uit na Ralph se ma. Hy wonder hoe sy ooit weer 'die lig' sal sien en ervaar in haar donkerste nag.
Ek is verstom deur soveel rou emosie in so 'n eenvoudige bewoorde liedjie. Hoewel ek nie voorheen die storie agter die liedjie geken het nie, het dit nog altyd iewers 'n snaar in my hart geraak. Dit is asof ek nog maar altyd geweet het dat hierdie lied nie sommer toevallig gebeur het nie.
Dis een van daardie songs wat almal wat Afrikaans sing, al gesing het. Laurika, Theuns, Reventse, Karen Zoid, ek, jy ... wie nog almal? Dit spreek tot so diep in jou hart dat jy onwillekeurig saam moet sing en saam moet soek of jy die son nog kan sien skyn. Jy voel, nee, jy SIEN die pyn wat die verpletterde ma van daardie jongman ervaar het by die verlies aan haar kind.
En tog besef hy dat daar altyd 'n ligkolletjie iewers is. As jy mooi kyk en (waarskynlik) 'n bietjie soek, sal jy die son weer sien skyn.
Sy uiteindelike uitspraak is dan ook: "Jy KAN die donker, swart hond van depressie van jou stoep af gooi en aangaan met jou lewe."
Daar's 'n kamer in die huis waar ons die son kan hang
Daar's 'n liedjie in die gange waar die son kan sing
Hoe 'n somer sommer so in die niet kan verdwyn
Daar's 'n huisie in my hart waar die son kan bly
Daar's 'n plekkie in die tuin waar die son kan speel
Bring 'n bietjie lig vir die draaie op my pad
En 'n handjie vol strale vir die donker in my hart
Woorde & Musiek: Valiant Swart
By Martha, Keetmanshoop om Junie 26, 2019
Ek sit vanoggend rys op die stoof en skielik tref dit my: Hierdie koppie waarmee ek so pas die rys afgemeet het, het ‘n storie wat vertel moet word. En toe kom die klein stemmetjie mos: “En wat van al jou ander koppies? Het hulle nie ook die reg om hulle stories te vertel nie?”
As jy hier lees en jy het nie koppies in jou huis nie, weet ek min of meer hoe oud jy is. Want, jy sien, toe ek mens geword het, was die enigste bekers in die huis die blikbekers waarmee my pa vir die werkers op die plaas bruinsuiker geskep het in die rantsoenkamer. ‘n Beker het nie deel uitgemaak van Ma se skottelgoed nie, o nee! Hoewel, later jare het Ma ‘n blou bekertjie gebruik om Pa se moerkoffie in te maak.
Wanneer jy moes gaan tee maak, het jy geweet – teekoppies op die skinkbord met almal se ore in dieselfde rigting en die teelepel regs van die oor. Ja? Net so. Die melkbeker en suikerpot het gepas by die koppies (totdat stainless steel uitgevind is, natuurlik.)
Om terug te kom by die ryskoppie. Ek kan nie onthou dat ons uit sulke koppies gedrink het nie, maar dit was seker op ‘n tyd so. Die koppie was (van my geboorte af al?) in Ma se rysblik. Vandag is hy in my rysbak. Hoe anders? Ek wonder net wat van koppie gaan word die dag as ek my amen bereik.
Kom ek vertel jou eers van die amen. Dis die antie wat wou verduidelik vir hoe lank sy nog in dieselfde huisie gaan bly. Uit respek vir die dood het sy baie ernstig gesê: “Ja, hier sal ek bly tot ... amen kom.”
‘n Koppie wat vir my eindelose waarde het, maar vir die volgende een op straat niks gaan beteken nie, is ‘n koppie van die Administrasie van Suidwes Afrika. Ja, ek kan maar erken dat ek dit gesteel het. Ek kon regtig nie anders nie, ek belowe. Ek vertel jou sy storie, dan sal jy verstaan.
Dit was met die geboorte van my oususkind wat dit gebeur het. Die proses was nogal uitmergelend en het ‘n nag en nog ‘n paar ure geduur. Die hele tyd het Ma langs my bed gestaan met daardie koppie in die een hand en ‘n stukkie watte in die ander hand. Oor en oor het sy die stukkie watte in die water gedoop en voor my mond gehou om te suig daaraan. Jy kan maar sê die ouma het my aan die lewe gehou met daardie kosbare voggies in die kosbare koppie. Nou vra ek jou: Wie sou hom nie agterna steel nie?
Dan het ek Ma se teestel met die rose. Og heigenthert! Is dit vir jou ‘n mooi stel! Ma het dit uitgehaal as die dominee en Mevrou Dominee kom huisbesoek doen het. Ja, en natuurlik ook as daar biduur op die plaas was, want dan moes sy elke beskikbare koppie op die tafel dek. Pa het hierdie stel vir Ma gekoop met ‘n spesiale geleentheid en ek is so jammer dat ek nie die storie kan onthou nie. Ek het amper die idee dit was met die geboorte van een van ons, maar slaan my dood as ek dit kan onthou! Waarom is dit so dat ‘n mens altyd te laat besef daar is nog so baie wat jy moes vra?
Jy weet wat? Terwyl ek nou oor hulle praat, besef ek dit is eintlik hoe Ma vir my gelyk het – kosbaar en so mooi soos die mooiste koppie met rose. Kosbaarder as edelstene en alle skatte op aarde. As ek haar ook maar iewers op ‘n rakkie kon sit om te bewaar vir altyd en altyd, sou ek dit gewis doen. Maar dan ... wanneer is ‘altyd en altyd’? Seker dan maar net tot amen kom, dink ek.
‘n Ander stel kom van Ouma af. Dit laat ‘n mens nogal baie aan die Duitse Sammeltassen dink. Weereens, as jy weet wat Sammeltassen is, kan ek jou ouderdom vir jou sê. Die verskil is dat hierdie koppies almal dieselfde lyk, dis net hulle kleur wat verskil. Die een is geel, met ‘n goue randjie om. Die ander een pienk, en so aan. Kosbaar en fyn. Ek weet nie waarom nie, maar om een of ander rede was ek nog nooit werklik lus om my tee uit een van hulle te drink nie. Nie dat hulle nie vir my mooi is nie, hoor. Inteendeel! Dis net of hulle nie so diep in my hart in is soos die koppies met die rose nie.
Ag, en dan is daar die bruin pottery stel. Ek wou bitter graag so ‘n stel hê en het dit toe ook as trougeskenk gekry. Maar weet jy wat? Ek gebruik dit nooit nie. So mooi soos hulle vir my is, so onbruikbaar is hulle. By die tyd wat jy die koffie in die ketel en dan in die koppies gegooi het, is die koffie yskoud. Nou wat is dan die doel daarvan? Koue koffie uit mooi koppies? Ha-a, dit werk net nie vir my nie. Nou staan hulle doer bo in die kas en vergaar stof.
Nou vra jy my nou waaruit drink ek dan nou my koffie? Mmmmm, my beker, my skat, my beker.
So glo ek mos die manier waarop jy koffie en tee aan ander mense bedien, vertel boekdele van wie jy is. Is! Moenie stry nie, jy weet dit is waar.
Ek is een van die skuldiges wat vir ‘n vriendin sommer die melkboks sal gee om melk in haar koffie te gooi. My ma sou die horries kry as sy dit sien. Sjoe, ‘n mens maak mos nie so nie, jong. Jy dek die skinkbord en dan, eenkant in die skinkbord, is altyd nog die bakkie koekies. En ek? Ek het nie eens koekies in die huis nie, wat nog van koekies saam met jou tee. Sies, ek behoort my te skaam, sowaar.
... maar nee, ek doen toe nie. Ek is tuis in my vel en gelukkig met wie ek is, baie dankie.
By Martha, Keetmanshoop om Junie 23, 2019