Johannes 17 is veral 'n liturgiese teks. Binne hierdie gebed gaan ons in die misterie van Jesus se kruis en opstanding in. Die kruis en opstanding word voorgehou as Jesus se weg na sy volle heerlikheid. Dit is hierdie heerlikheid wat die lewensruimte vir ons eie bevryding en aardse roepingsvervulling skep. Die gemeente word in die ruimte van Jesus se heerlikheid ingenooi om self die krag van God te ontvang wat vrymoedigheid skep om as die geseëndes te midde van alle uitdagings en aanslae te leef.
Johannes 17 is Jesus se bede waarin Hy die heerlikheid van God in ontvangs neem, terwyl Hy sy volgelinge lei om die aardse bestaan binne hierdie heerlikheid te voltooi. 1 Petrus 5:6-11 gee woorde wat ons help om die paradoksale eenheid van die hemelse en aardse werklikhede te handhaaf.
mense het vir U geskenke gebring,selfs dié wat teen U in opstand was.
Dit bly die primêre Skrifgedeelte wat die eenheid van die gemeenskap van gelowiges as 'n fundamentele waarheid beskryf, wat altyd 'n aanmoediging sal bly om waar daar skeuring is, alles in 'n mens se vermoë te doen om die eenheid te herstel. Paulus sou baie tyd aan hierdie gedagtes spandeer en dit verder uitspel (1 Kor 12-14; Ef 3-4). Dit is die lewende testament van Jesus – Hy bid vir en werk vir eenheid, 'n eenheid presies soos Hy dit met die Vader en die Gees beleef. Niks minder as dit kan ooit ons doelwit en passie bly nie.
Votum: Psalm 68:5-7
Lofsang: VONKK 19 of Psalm 68
Wet: 1 Petrus 5:6-7 (of 9)
Toewyding: Lied 270 "Son van die geregtigheid"
Genadeverkondiging: 1 Petrus 5:10-11
Geloofsbelydenis: (Uit Blydenuus van Geloof)
Skriflesing: Johannes 17:1-11
Gebed: VONKK 265
Slotsang: Lied 478 of F66 of VONKK 278 of F132
VONKK 19 Die Vyand Vlug As God Verskyn (Psalm 68) of
1 Petrus 5:6-7 (of 9)
Lied 270 Son van die geregtigheid
Uittreksel uit BLYDENUUS VAN GELOOF
(Outeur: Wilhelm Jordaan, uit "Gebedeboek met liturgiese Voorstelle")
Teks: Hannes van der Merwe 2012 ©
Musiek: BLAENWERN – William Rowlands 1905
God is hier en ons, sy kinders,
God is hier ook in simbole
God is hier en in sy kudde
Here God, u kerk aanbid U
VONKK 19 "Die Vyand Vlug As God Verskyn (Psalm 68)"
Melodie: NIEL – Niel van der Watt 2008 ©
Klavierbegeleiding: Niel van der Watt 2008
RUBRIEK: Kontemporêr – Lofprysing / Geloof enVertroue
1. Die vyand vlug as God verskyn.Kyk – al sy haters sal verdwyn,
maar almal wat God dien en eer
sal vrolik-bly wees in die Heer.
Kom sing tot God, kom eer Hom bly –
dis Hy wat op die wolke ry.
2. Die weerloses kan veilig bly;
dié wat gebind is, maak Hy vry.
Die eensames is by Hom tuis –
hul's welkom in sy vaderhuis.
3. O God, U het u volk geseën,
hul uitgelei en als voorsien.
O prys Hom wat ons al ons dae
wil red en in sy arms dra.
Kom bring jul hoogste eerbetoon
aan God wat oor die wolke troon.
Musiek: Bisantynse dreunsang
RUBRIEK: Meditatief – Gebede
Teks: Elena G Maquiso; Hannes van der Merwe 2014 ©
Melodie: ILONGGO – Tradisioneel Filippyns
Orrelbegeleiding: Friena Maritz 2014 ©
© Teks en orrelbegeleiding: 2014 VONKK-Uitgewers (admin Bybel-Media)
O Here Jesus,
(RUBRIEK: Flam – Lof / Geloofsbelydenis / Ekumene / die kerk)
In vanoggend se teks bid Jesus vir ons en vir Christene oral. Volg sy voorbeeld en laat almal bid! Almal kan gebede teken – dan kan julle dit volgende Sondag iewers in die kerk wys.
Leer ook die kinders om hul hande te gebruik om te onthou vir wie hulle almal moet bid:
Duim is naaste aan jou – bid vir jou familie en vriende
Wysvinger wys – bid vir almal wat onderrig: onderwysers, kategete, dominee
Middelvinger is die langste – bid vir leiers, regering
Ringvinger is die swakste – bid vir siekes, behoeftiges
Pinkie is die kleinste – bid vir jou eie behoeftes
Laat die kinders die hele tyd saam met jou aan die regte vinger raak en voorstelle maak vir wie julle kan bid.
Of laat almal kettings van karton maak en heg dan al die kettings aan mekaar, om iets van jul eenheid te demonstreer. Laat almal hande vat tydens gebed in die erediens.
Malcolm Gladwell vertel in sy boek Outliers 'n merkwaardige verhaal oor die dorpie Roseto in die Amerikaanse staat Pennsylvania. Die eerste inwoners van die dorpie was afkomstig van die gelyknamige dorpie Roseto Valfortore in Italië. Die dorpie in Amerika het teen die einde van die negentiende eeu ontstaan en vertoon, wat boustyl betref, ooreenkomste met die dorpie van herkoms.
In die 1950's trek die dorpie dr Stewart Wolf, verbonde aan die Universiteit van Oklahoma, se aandag omdat daar feitlik glad nie hartprobleme voorkom nie. Terselfdertyd was hartsiektes in Amerika die hoof oorsaak van sterftes onder mans jonger as vyf en sestig. Wolf het besluit om ondersoek in te stel.
Wolf het in 1961 met uitgebreide navorsing in Roseto begin en onder andere ook die hulp van 'n sosioloog, John Bruhn, betrek. Na baie en diepgaande onderhoude deur 'n span navorsers het Bruhn tot hierdie gevolgtrekking oor Roseto gekom: "Daar was nie selfdoding, alkoholisme, dwelmverslawing of selfs misdaad nie. Niemand was afhanklik van welsynsdienste nie. Maagsere het ook nie voorgekom nie. Die mense van Roseto is suiwer en alleen van hoë ouderdom dood."
Verskeie faktore wat moontlik 'n rol in hierdie gemeenskap se goeie gesondheid kon speel, is oorweeg. Het hulle 'n gesonde dieet gevolg? Dalk 'n gesonde leefstyl gevolg en gereeld geoefen? Glad nie! Trouens, die teendeel was eerder waar. Hulle het in baie opsigte meer ongesond geëet en geleef as die gemiddelde Amerikaner.
Het dit dalk met hulle gene te doen gehad of met die omgewing waar hulle gebly het? Die een na die ander moontlikheid is deur goeie navorsing uitgeskakel totdat die volgende insig by die navorsers deurgebreek het: "Die oorsaak van die goeie gesondheid was Roseto self." Bruhn en Wolf het opgelet hoe die mense van Roseto mekaar besoek, op straat tyd gemaak het om met mekaar te gesels, of saam etes voorberei het terwyl hulle bymekaar kuier. Uitgebreide families het saam in die dorpie geleef en mekaar ondersteun. In baie huise het drie generasies saamgewoon, en daar was baie respek vir die grootouers. Mense het gereeld die mis bygewoon (die mense was Katoliek) en die kerk het 'n duidelike stabiliserende effek op die dorpie gehad. Daar was 22 organisasies aktief in die dorpie met sy minder as 2,000 inwoners. Daar was 'n etos van gelykheid in die dorpie, wat die rykes verhoed het om met hul rykdom te koop te loop en die armes se mislukkings is doelbewus op die agtergrond geskuif.
Die navorsing deur Bruhn en Stewart is in 1979 as The Roseto Story: An Anatomy of Health gepubliseer. Die openingswoorde in die boek is:
Roseto, an Italian-American community in Northampton County, east-central Pennsylvania, provides striking evidence of a correlation between health, especially cardiovascular and mental health, and the character of human relationships in a community.
Roseto is dus 'n sprankelende voorbeeld oor die verband tussen verhoudings, gemeenskap en lewe. Goeie verhoudings is belangrik vir lewe om te gedy!
Op hierdie punt is daar wesenlike ooreenkomste tussen Roseto en die evangelie van Jesus Christus. Mens herken belangrike aspekte van ons teks uit Johannes 17 in die lewe van hierdie dorpie.
Johannes 17:1-11 kan in drie dele ingedeel word:
In verse 1 tot 5 kom die verhouding tussen die Vader en die Seun ter sprake;
In verse 6 tot 8 kom die verhouding tussen die dissipels en die Vader en Seun ter sprake;
In verse 9 tot 11 fokus Jesus se gebed op die onderlinge verhoudinge tussen Jesus se dissipels.
Reeds uit die indeling word dit duidelik dat verhoudings in ons teks uiters belangrik is. Die lewe is verhoudings, en lewe (die ewige lewe) word uit verhoudings meegedeel.
In verse 1 tot 5 vra Jesus biddend dat die Vader Hom sal verheerlik, aangesien Hy sy werk voltooi het. Die intieme verhouding en gemeenskap tussen Vader en Seun blyk uit hierdie verse. Mens sien in hierdie deel van die gebed as't ware die binnewerkinge van die verhouding tussen Jesus en sy Vader.
Die aanspreekvorm "Vader" is in die huisgesin deur kinders teenoor hulle vader gebruik. Dit is 'n verhouding wat eenheid in wil en optrede demonstreer. Jesus gee die ewige lewe aan diegene wat die Vader aan Hom gegee het. Dit is 'n verhouding van mededeelsaamheid waarin die Vader en die Seun op mekaar gerig is. Die Seun verheerlik die Vader en die Vader verheerlik die Seun. Dit is 'n verhouding van interafhanklikheid waarin die Vader en die Seun op mekaar aangewese is. Die werk van die Vader is nie die werk van die Seun nie en omgekeerd.
Die Vader gee volmag en opdrag aan die Seun, en die Seun voer die opdrag uit wat die Vader Hom opgelê het. Dit dui ook op meervoud en verskeidenheid in die verhouding tussen Vader en Seun. Die Vader en die Seun is nie dieselfde nie. So bid die Seun byvoorbeeld tot die Vader.
Uit hierdie hegte verhoudingslewe ontstaan die gawe van die ewige lewe. Die ewige lewe word verkry deur die "ken" van God en van Jesus Christus. Die kennis behels meer as 'n intellektuele aanvaarding. Hierdie kennis is 'n verhoudingsaangeleentheid. Om God te ken, is om in verhouding tot God te staan.
'n Verdere kenmerk van die ewige lewe, volgens Johannes, is dat dit nie net toekomstig is nie. Dit is reeds 'n werklikheid in die lewe van die gelowige (vgl. Joh. 5:24). Die ewige lewe begin alreeds nou, deur geloof, en dit gaan anderkant die dood voort deur die belofte van opstanding uit die dood.
Gawe van lewe
Op ander plekke betrek die Nuwe Testament ook die Heilige Gees by die intieme gemeenskap binne God. God is in sy wese gemeenskap. Dit is uit die gemeenskap tussen die Vader en die Seun (en die Gees) wat die gawe van die lewe ontstaan.
Vir die Christelike geloof is die drie-eenheid nie 'n abstrakte begrip nie. Ons praat oor die Drie-eenheid op grond van die lewe en leer van Jesus Christus. Jesus aanbid die Vader, en Jesus stort die Gees uit. By Jesus leer ons dat God 'n verhoudingswese is. Van ewigheid af is daar verhoudinge in God. Ons leer die Vader, Seun en Heilige Gees ken as goddelike wesens wat op mekaar gerig is, mekaar dien en liefhet. Hulle staan in gemeenskap. Dit is hierdie heilige gemeenskap van Vader, Seun en Heilige Gees wat die wêreld geskep het. Alles in die skepping is daarom ook verhoudingsmatig.
Hierdie drieledige, ewige, goddelike gemeenskap het selfs meer gemeenskap, ook na buite, begeer. Die skepping is die produk van 'n goddelike verhoudingsontploffing, sodat die Drie-eenheid in meer verhoudings kan staan. Die skepping is glad nie goddelik nie, en moet van God onderskei word, maar kan nie van God losgedink word nie. Die skepping bestaan vanweë die verhoudingsmatige God se passie vir verhoudinge. Die skepping vertoon ook dieselfde verhoudingskarakter as die Skepper.
Die Brasiliaanse teoloog, Leonardo Boff, skryf dat die hele skepping, hoewel nie Goddelik nie, opgeneem word in die ontvouende Goddelike lewe. Dit vertoon die struktuur van die Goddelike lewe. Die wêreld en menslike lewe het 'n trinitariese struktuur, skryf Boff. Hy noem die individu, die gesin, die samelewing en die kerk as vorme waarin die Drie-eenheid sigself uitdruk, en waarvan die belangrikste kenmerk gemeenskap is.
Johannes 17 verse 1 tot 5 verklap dus vir ons die diep geheim van die lewe. Lewe is verhoudingsmatig en word gebore uit die lewe van God.
Dalk is die lewe van die mense van Roseto so geseënd omdat hulle verhoudingsmatig in pas met die ritme van die goddelike verhoudingslewe is?
Verhouding Vader-Seun en dissipels
Terwyl vers 1 tot 5 op die verhouding tussen die Vader en die Seun fokus, skuif die aandag in vers 6 tot 8 na die verhouding wat die Vader en Seun met die dissipels het. Die dissipels behoort aan die Vader. Die Vader het hulle aan Jesus gegee. En Jesus het die woorde wat Hy van die Vader ontvang het aan die dissipels oorgedra. Die dissipels het hierdie woorde aangeneem as komende van God en tot die oortuiging gekom dat Jesus deur die Vader gestuur is. Om hiervan oortuig te wees, is om volgens vers 3 die ewige lewe te hê.
Vers 6 tot 8 beskryf dus die verhouding en gemeenskap wat die Vader en die Seun met die dissipels het en wat tot die dissipels se ontvangs van die ewige lewe gelei het. Hierdie verhouding met God, waardeur ons kinders van God word, word deur die werk van die Heilige Gees wat ons met Christus verbind, moontlik gemaak.
Die eenheid en gemeenskap van die gelowiges is dus nie net 'n ideaal en model wat nagestreef moet word nie, maar dit is 'n gegewe op grond van gelowiges se insluiting in en deelname aan die Goddelike lewe.
Verhoudinge tussen dissipels
In vers 9 tot 11 beweeg die teks na 'n volgende stel verhoudings. Terwyl vers 1 tot 5 die verhouding tussen die Vader en die Seun belig en vers 6 tot 8 die verhouding beskryf wat die Vader en die Seun met die dissipels het, fokus vers 9-11 nou op die dissipels se onderlinge verhoudinge.
Jesus bid dat die dissipels "net soos ons een kan wees" (11). Hiervolgens is daar 'n analogie tussen die verhoudingslewe van die Vader en die Seun aan die eenkant, en die verhoudingslewe van die dissipels aan die anderkant. En net soos in die geval van die verhouding tussen die Vader en die Seun wat nie net op mekaar gerig is nie, bestaan die dissipelgemeenskap ook nie net terwille van hulself nie. Die dissipelgemeenskap verheerlik Jesus Christus; maak Hom bekend wat die ewige lewe gee.
Die gelowiges moet self ook 'n lewegewende gemeenskap wees waarin die verhouding tussen die Vader en die Seun afgebeeld word.
Dalk verklap Roseto iets van die geheim hiervan?
Hoe lyk 'n lewegewende geloofsgemeenskap?
As gemeente moet ons vandag nadink oor hoe ons onderlinge lewe lyk? Straal ons die volheid van die Godgegewe lewe uit. Vertoon ons die oorvloed van mense wat die ewige lewe het, en ander mense help om ook deel aan hierdie volheid te kry?
Teoloog Andrew Francis skryf uitgebreid oor die gemeente as lewegewende gemeenskap. Uit sy navorsing blyk dat gemeentes wat lewe gee, veral drie kenmerke vertoon:
Hulle beoefen praktyke en gewoontes wat gemeenskap met God die Vader, Seun en Heilige Gees beklemtoon en inoefen. In hierdie soort gemeentes herleef gebedstasies, gebedslabirinte, Breviergebede en ander geestelike dissiplines wat eie was aan die ou kerklike lewe. In teenstelling hiermee merk Francis op dat die groot predikers nie meer skares lok nie. Mense wil gemeenskap met God beoefen, en nie net daaroor toegespreek word deur kragtige predikers nie. Die era van die groot predikers is blykbaar verby.
Hulle het kleingroepe waar gelowiges aangemoedig word om mekaar aan te spoor en prakties te help om as gelowiges te leef. Toerusting handel oor hoe om God in jou lewe van elke dag te dien.
Hulle is werklik gasvrye gemeentes. Die kern hiervan is gemeenskaplike maaltye: saam kuier, eet en drink. Gasvryheid skep gemeenskap! Baie verhale oor maaltye in die Bybel, geloof en ander groepe word met die leser gedeel ter ondersteuning van die waarde en belangrikheid van tafelgemeenskap.
Francis wys daarop dat gemeentes nie onsterflik is nie. Die sewe gemeentes waarvan ons in die boek Openbaring lees het verdwyn. Die kerk in Noord-Afrika en die Midde-Ooste wat eens die bakermat van die Christendom was, het plek gemaak vir Islam. Sosiale verandering vind voortdurend plaas en die kerk moet op 'n kreatiewe manier hierop reageer ten einde 'n lewegewende gemeenskap te bly.
Alle gemeentes hoef nie lewe te gee op die manier wat Andrew Francis dit beskryf nie. Maar hy help ons om buite die kassie te dink.
Ons kan byvoeg dat gemeentes wat net vir hulself leef, hulself vir opbou of versterk, eers hulle eie sake in orde wil kry voor hulle (eendag) by die gemeenskap uitkom, sal sterf. Die rede daarvoor is omdat God nie so is nie. God is ingestel op verhoudinge en betrek meer en meer mense by verhoudinge.