Dit was ’n Winter agtermiddag toe Ouma en Oupa in die Sonkamer sit om die laaste stukkie son te kry wat skaamgesig by die vertrek inkom.
Ouma is besig om ’n lappie uit te werk met die fynste garing en die mooiste gekleurde blom-motief. Daar is nou al heelwat van die lappies klaar. Mooi lappies. Elke keer as sy so ’n lappie klaar het en verkoop, of vir ’n dogter of skoondogter gee, is dit of sy ’n kind afstaan.
As Ouma sulke lappies uitwerk, dra sy gewoonlik “Die Arm Jood se bril”. Dis daai bril wat net ’n halwe lens in het, sodat as jy afkyk jy beter kan sien en dan opkyk is sonder lens. Die mense daar in die Karoo waar ek grootgeword het, praat tot vandag toe nog van “Die Arm Jood se bril”.
So teen vier uur staan sy op om koffie vir haar en Oupa te maak, met ’n dadelballetjie daarby, wat sy gewoonlik by die tuisnywerheid koop, dis nou te sê as daar is, en nie een of ander ding waar alles uitverkoop word nie. Soos daardie dag met die inwag vir die Dominee.
Die ketel begin so sing op die stoof en Ouma skink baie stadig. Dis toe dat sy die tuinhekkie hoor bek en sy loer uit. Sy sit die ketel vinnig terug op die warm stoof en haal nog ’n koppie uit die rak.
“Sien, ek het mos gesê dis oor die storie.” wou ek vir Ouma sê toe sy die storie vertel, maar ek het geleer om ’n wag voor my mond te hou as dit by Ouma en haar stories kom. Ek los toe maar dat sy verder vertel.
Oupa het blykbaar op ’n keer vir Ouma gesê om end te kry met die storiemaak. Dit gaan haar net in die moeilikheid laat beland.
Dominee staan ongemaklik rond, eers met sy gewig op die regter been, dan verskuif hy na die linkerbeen, dan draai hy effens na die vensters en staan wydsbeen geplant, gewig op altwee bene en kyk by die venster uit.
Toe Ouma vir my vertel van die Soutvleis deel, onthou ek tog te goed hoe ons as kinders daar in die Karoo daai Soutvleis geeët het saam met kool en baie aartappels. Skoon honger word ek nou.
Dan was daar die outjie hier buite die dorp op ’n plaas wat konfyt kook.” en Ouma kry nie eens hierdie sin klaar gepraat of Oupa proes van die lag.
“Sien Dominee, Bazil was ’n snaakse outjie. Dra broeke wat dalk bietjie te styf sit, rangskik blomme en hy kook soos ’n droom. Die lekkerste kos. Nie Boerekos nie, nee, al hierdie nuwerwetse goeters wat uit die stad uit kom.
Sy Pa het vir hom ’n aflsaan-dak kar gekoop en so ry hy die dorp vol met die kar. Ek het op ’n tyd gehoop hy sou vir my vra of ek nie bietjie wou saamry nie. Dominee weet, Bazil was maar bietjie anders en het gesukkel om vriende te maak, maar vir een of ander rede het hy nogal van my gehou, en ek van hom.” en Ouma vou haar arms voor haar bors, en dan vat sy met haar hand aan haar wang.
Maar Ouma sê toe vir my dis nie waar nie. Sy het altyd vir Bazil, toe hy nog ’n kind was, pop klere gemaak. Sy ma wou nie en het vir hom karretjies, ’n kettie en kakie klere gekoop.
Ek sê altyd dat sy soos ’n tuisgemaakte ‘Jaffle’ lyk as sy haar lippe so saampers van vererg. Maar as Ouma dit moet hoor, jaag sy vir my.
Die boere het vleis gebring en in sakkies gepak. Skaaptjops, wors, vetdermpies en skaapboude, voorkwarte, agterkwarte, beesstert, afval, skaapstertjies. Dis ’n gedoente, Dominee.
“Buite langs die gebou het al die mans bymekaar gekom en ’n groot vuur gemaak. Die jonger boere het die braairoosters met ’n oopgesnyde rou ui begin afvee en die teiken gaan opsit vir die skyfskiet.
Hy gaan staan toe op die streep wat in die sand getrek is en ’n welgeskape mooi jong Boer staan so agter hom om nou te wys hoe hy daai geweer moet vashou, aanlê en skiet.
Bazil tree so met die een been, net ’n voet terug en verskuif sy gewig na die agterbeen toe, sodat hy effens agteroor staan. Die hand wat die sneller moet trek se elmboog stoot hy effens terug, sodat dit net net teen die Boer se bors raak. Ouma vertel toe dat Bazil vir haar gesê het, dat hy die Boer kon hoor asem haal, so naby aan hom het hy gestaan.”
Aai, my mens, hoekom Ouma nou so in die fynste besonderhede oor die ou Bazil moes ingaan voor Dominee, weet ek ook nie.
“Ja, ek het die Boer so bekyk, sy skiet-tegnieke is goed. ’n Man wat kan skiet.” was Oupa se woorde, dis nou volgens Ouma se storie.
Soos Bazil nou een oog toe daar staan met die mooi Boer agter hom, praat ’n ander Boer bietjie hard hier langs hulle oor hoe hulle die dag ’n Koedoe bul gekwes het en die bosse ingestorm het.
Bazil draai toe daar om, met die geweer nog so teen sy skouer en een oog toe. Jy sien net hoe klomp Boere met Velhoedens soos een man grond toe sak en die mooi Boer agter Bazil skreeu dat hierdie ’n gelaaide geweer is. Hy kan mos nie die ding sommer so swaai en draai nie.
Bazil laat sak toe maar die geweer en los die spul. Kom ons sê maar, dit was die behoorlike afskop van die Bazaar, want al wat mens is, het die stomme Bazil gespot.
Die Bazaar word toe ge-open met gebed deur die Dominee en tydens daardie gebed staan mense soos honger Wildehonde wat net wil gryp, want as dominee “AMEN” sê, gryp jy van ’n tafel af wat jy nou al vir ’n geruime tyd in die oog het, want as jy nie gryp nie, gryp iemand anders dit. Binne tellings is die tafels leeg.
Bazil se konfyt is uitverkoop en almal is gaande oor die botteltjies en hoe mooi dit versier is en hoe pragtig die kleur van sy Appelkooskonfyt gekom het.
Die manne het van daardie konfyt gevat en sommer so op die wors gesit. Ook ’n nare gewoonte wat ek nie verstaan nie, vertel Ouma.
Dominee, sy konfyt het so gewild geword, dat die vrou by die tuisnywerheid begin aankoop het en die buurdorpe het ook bestel.
Hy het so baie moeite gedoen en klein botteltjies konfyt gekook, net genoeg vir so twee snye boerbrood. Hy het dan ’n kaartjie opgesit, met ’n naam op wat dan na Restaurante toe gaan. Tot die vakansie-oord buite Bethulie het bestel met die naam van die oord daarop.
Sy vind toe uit wanneer die Tuisnywerheid weer ’n bestelling plaas en gaan die vorige dag na Bazil se huis toe. Sy parkeer haar kar ver en stap so koes-koes onder die bome deur om seker te maak niemand sien haar nie. Ek kan my indink; sy moes soos daardie vaal Voëltjies in die Karoo gelyk het wat altyd so koes-koes onder die bossies deur getrippel het. Ons het hulle sommer die Koes-Koes vinke genoem.
Bazil staan toe mooitjies daar en maak al wat winkel-applekooskonfyt-blik is, mooi oop, skep dit uit in ’n bak en druk dit fyn met ’n vurk. Hy skep eers vier eetlepels vol uit, gooi dit in die bak, draai die bak dan skuins en met die agterkant van ’n vurk kap-kap hy die konfyt totdat dit fyn is. Dan weer vier lepels vol en dan kap kap…..Net vier lepels op ’n slag sodat hy seker maak hy mis nie ’n deel nie.
Dan moet Hessie, wat in die huis werk, dit in die versierde botteltjies skep. Bazil gooi dan in elke botteltjie ’n naeltjie en so klein bietjie fyn naeltjie poeier, net vir daardie ‘tuisgemaakte’ smaak en reuk, die botteltjie word dan met ’n klam lappie afgevee .
Hessie, die bediende, gaan staan voor die stoof en maak of sy die groot pot roer, maar daar is nie ’n druppel konfyt in die pot nie en nie ’n vlam op die gasstoof nie. Sy roer daardie pot asof sy in ’n roeiboot sit.
Dis net elmboog in die lug en ’n lyf wat wieg. Bazil gooi ’n lap wat oor sy skouer hang, oor die bak met fyngekapte konfyt, sit die bak vinnig op ’n stoel en so met die kant van sy voet skop hy die stoel onder die tafel in.
Ouma kom terug met die mooiste botteltjie Appelkooskonfyt in ’n botteltjie, versier met strikke, linte en blinkers. Op die botteljie is ’n kaartjie geplak wat sê, “SPESIAAL VIR TANNIE JOEY’.
Dominee trek die gekrulde handvatsel van die hekkie en maak dit oop. Die hekkie skreeu. Hy stap deur en druk die hekkie weer stadig toe. Die hekkie skreeu weer. Hy kyk na die groot klip met die 63 daarop geverf en pluk ’n pronk-ertjie. Hy stap voor by die neus van die veertien-honderd bakkie verby, klim in sy ‘Beeteltjie’ en ruik aan die blommetjie….stroopsoet.
My mens, ek moet sê dat niemand hierdie storie soos Ouma kon oorvertel nie. Ek wou nogal daai dag vir Ouma sê dat mens ’n fliek van die storie kan maak.