Speel ons kinders nog?(Foto: @krakenimages/Unsplash) Deur Marinda Schutte Ek het meer as twintig jaar terug, toe my kinders nog klein was, ’n boek aangeskaf oor tradisionele kinderspeletjies. Ek was verstom oor die afname in kennis en spel van geslag tot geslag: van my grootouers (wat amper alles geken het) na my ouers, my en my kinders (wat bitter min daarvan geken het en baie daarvan nuwe reëls gehad het). Kinderspel is dus iets wat baie met die tyd verander. Tog is daar speletjies wat deur honderde jare behoue gebly het en van geslag tot geslag oorgedra word. Wat beïnvloed kinders se spel en hoe het dit deur die jare verander? ’n Ander belangrike vraag is ook watter effek hierdie veranderinge op kinders se fisieke, emosionele en geestelike welstand het? Die grootste debat hieroor die afgelope tien jaar het gehandel oor gestruktureerde versus ongestruktureerde spel. Dit is al baie bespreek, maar ná 2020, waar ouers self in ’n groot mate vir hul kinders se formele en informele opvoeding verantwoordelik was, is dit ’n onderwerp wat weer op die voorgrond gedwing is. Yolanda Huijsamer, ’n M-student aan die Noordwes-Universiteit, het onder leiding van Issie Jacobs, verbonde aan die Sentrum vir Kinder-, Jeug- en Familiestudies in Wellington, ’n studie gedoen oor kinders se ontwikkeling en meen speel is die belangrikste faktor in ’n kleuter se ontwikkeling. Gestruktureerde aktiwiteite stel voorskoolse kinders bloot aan ervarings waar reëls nie self deur die voorskoolse kinders vasgestel word nie en waarby volwassenes betrokke is. Voorbeelde hiervan is gimnastiek, Playball, Monkeynastix, drama, moderne danse, Experi-Maatjies (Experi-Buddies), ballet, afrondingsklasse, stoei, karate, musiek en kuns. Hierdie definisie kan ook uitgebrei word na ouer kinders, soos laerskoolleerders. Dit is dus spel waar sekere vasgestelde reëls geld en waar daar toesig oor die korrekte toepassing van hierdie reëls is. Ongestruktureerde spel word beskryf as speelaktiwiteite wat plaasvind wanneer voorskoolse kinders kies wat hulle wil doen, hoe hulle dit wil doen en wanneer hulle spel wil staak en ’n ander speelaktiwiteit wil probeer. Dit sluit, byvoorbeeld, simboliese spel of fantasiespel is soos, onder meer, om huis-huis te speel. Dit het geen eksterne doelwitte wat deur volwassenes vasgestel word nie en hoewel volwassenes gewoonlik die omgewing en hulpmiddels vir ongestruktureerde spel voorsien, neem voorskoolse kinders self die leiding. Ouer kinders kombineer dikwels bestaande gestruktureerde aktiwiteite met ongestruktureerde spel en maak hul eie reëls vir die betrokke spel op. Sentrums vir vroeë kinderontwikkeling is swaar getref deur die Covid-19-pandemie en die afsonderingsmaatreëls. (Foto: Maroela Media) Die vroeë kinderjare, tussen ongeveer twee en ses jaar, word beskou as die belangrikste vir speel. Jong kinders bring die grootste gedeelte van hul dag met speel deur en ontwikkel terselfdertyd die vaardighede, idees en waardes wat belangrik is vir grootword en die normale funksionering in die wêreld. Hoe kinders speel, is dus uiters belangrik. “Spel is ’n weerspieëling van die self en bemagtig voorskoolse kinders met ’n mate van onafhanklikheid deurdat dit geleenthede skep om die betekenis van hul ervarings aan die wêreld te kommunikeer.” Die gesonde balans tussen gestruktureerde en ongestruktureerde spel is noodsaaklik vir die ontwikkeling van die kind. Die ontwikkeling van groot en fyn motoriese vaardighede op verskillende stadiums van die voorskoolse kind, is baie belangrik. Groot motoriese vaardighede ontwikkel veral tydens liggaamlike aktiwiteitspel, soos stoei, deurmekaar rondhardloop en hardloopspeletjies. Vanaf die ouderdom van vier jaar is die speletjies ook meer aggressief en vind ’n gestampery en fisieke kontak meer plaas. Dit is normaal en kinders ontwikkel in die proses ook hul probleemoplossings- en onderhandelingsvaardighede. Gestruktureerde spel is by uitstek geskik vir die ontwikkeling van hierdie groot- en fyn motoriese vaardighede en dus voordelig vir die liggaamlike ontwikkeling. Die nadeel is egter dat, veral by klein kinders, die toepassing van streng spelreëls wat hulle dalk nog nie kan gehoorsaam nie, hul vrye bewegings inperk en hul liggaamlike ontwikkeling strem. Voorskoolse kinders ontwikkel die vermoë tot simboliese denke, verbeelding en die verwerwing van taalvaardighede. Dit gebeur alles deur die interaksie met hul leefwêreld, wat hoofsaaklik deur speel plaasvind. Ongestruktureerde spel bied aan voorskoolse kinders die geleentheid om hul kommunikasievaardighede te ontwikkel, kennis te verwerf en leerervaringe te integreer. Dit stel hulle ook in staat om ’n positiewe selfkonsep en ’n gevoel van bekwaamheid te ontwikkel. Gestruktureerde aktiwiteite bied aan voorskoolse kinders die geleentheid om te leer hoe om binne spanverband saam te werk en instruksies te volg. Sosialisering is ’n noodsaaklike proses waardeur kinders leer watter gedrag aanvaarbaar binne verskeie situasies is. Voorskoolse kinders se sosialisering vind deur spel plaas. Deur ongestruktureerde spel ontwikkel kinders se sosiale interaksie omdat hulle ’n oplossing vir ’n sosiale probleem moet vind, byvoorbeeld die keuse van die speletjie wat gespeel gaan word, wanneer spel begin en wanneer dit gestaak gaan word en watter reëls tydens die speletjie gevolg gaan word. Dit help kinders ook om bewus te word van hulself en om vriendskappe te vorm. Sosiale ontwikkeling vind die beste spontaan binne die ouderdomsgroep plaas en gestruktureerde spel bied nie genoeg geleentheid hiervoor nie. “Emosionele ontwikkeling verwys na die proses waartydens individue leer om hul emosies te erken en te beheer om sodoende op ’n aanvaarbare wyse binne hul omgewing op te tree.” Kinders se speelomgewing moet veilig genoeg wees dat hulle geleentheid kry om hierdie emosies uit druk. Verbeeldingspeletjies en nabootsing is ’n belangrike medium vir kinders se emosionele uitdrukkingsvermoë en hulle moet dit op ’n aanvaarbare wyse kan uitdruk. Gestruktureerde spel kan baie daartoe bydra om aan kinders ’n voorbeeld te stel van aanvaarbare en onaanvaarbare emosionele gedrag. (Argieffoto: Maroela Media) In hierdie artikel is daar bepaal dat ongestruktureerde spel ’n noodsaaklike deel van ’n voorskoolse kind se ontwikkelingstadium uitmaak. Navorsing die afgelope paar jare bewys egter dat ouers toenemend verkies om hul kinders bitter min aan ongestruktureerde spel bloot te stel en gestruktureerde aktiwiteite vir hul kinders verkies. Dit is ook opvallend hoe jong ouers dikwels “ingryp” tydens kinders se spel en op hul manier beheer daaroor wil uitoefen. Dit word met goeie bedoelings gedoen, maar hoeveel belemmer ouers hul kinders se natuurlike ontwikkeling? (Foto: Scott Webb/Unsplash) Soos met talle ander dinge in die lewe, is dit ook in hierdie geval ’n kwessie van balans. Die noodsaaklikheid van ongestruktureerde spel vir voorskoolse kinders is onomwonde deur navorsing bewys. Jong ouers (en oumas en oupas) is goed opgelei en die internet stel baie inligting tot hul beskikking. Dit is belangrik om daarop ag te slaan. Ouers moet besef dat “jagentjies” op die grasperk speel net so opvoedkundig soos die wiskundespeelgroep kan wees. Hierdie aktiwiteite kan ook nie in ’n kwaliteittyd-oomblik ingepas word nie. Kinders het genoeg tyd nodig om net te wees en ongestruktureerd te speel en hul verbeelding te ontwikkel. Die realiteit is egter dat tye verander en kinders definitief nie dieselfde speletjies as hul oupas en oumas gaan speel nie. Hul omgewing en opvoedingsvereistes lyk anders. In hierdie opsig is gestruktureerde spel van onskatbare waarde. Dit berei die kind voor vir die vereistes van sy tyd en sy omgewing. Dit bied ook aan die ouer ’n geleentheid om rustig, binne vasgestelde tye en reëls, met die kind te kommunikeer. Bowendien verbreed dit die kind se leefwêreld en kom hy/sy in aanraking met verskillende soorte mense, ontwikkel hulle van kleins af verskillende talente en leer hulle wat aanvaarbare gedrag binne hul leefwêreld is. “Die skepping van iets nuut word nie bereik deur die inspanning van die intellek nie, maar deur die instink om te speel.” – Carl Jung Hierdie artikel is met die vergunning van die tydskrif Granaat, van Die Dameskring, geplaas.