Nuuskommentaar: Mthethwa sê sportlui moet reg lyk én reg dinkMinister Nathi Mthethwa. Foto: Siyabulela Duda/GCIS Die afgelope naweek het nie een van die agt Suid-Afrikaanse spelers in die Sale Sharks-beginspan voor hul wedstryd teen Harlequins die knie gebuig nie. Ten spyte hiervan het al agt spelers steeds T-hemde gedra met die woorde “Rugby against Racism” daarop. Hoewel die spelers nie amptelik die knie gebuig het ter ondersteuning van die Black Lives Matter-beweging nie, het elkeen steeds openlik rassisme oor die algemeen veroordeel. Hierdie staande veroordeling van rassisme was egter nie genoeg vir die minister van sport, kuns en kultuur, Nathi Mthethwa, nie. Maandagmiddag het Mthethwa die spelers se optrede bevraagteken en genoem dat hy SA Rugby (Saru) se amptelike standpunt hieroor wil hoor. Volgens Mthethwa moet Saru verduidelik wat gebeur het, sodat almal op dieselfde golflengte is – so asof die spelers ŉ morele wet oortree het deur staande te bly. Die Sale Sharks is ook ŉ rugbyklub in Engeland. Min. Mthethwa voel dat dit selfs sy plek is om oor landsgrense heen spelers in ŉ Engelse rugbyklub en -liga se optrede te reguleer. Mthethwa het nie ŉ probleem gehad omdat sekere spelers geensins rassisme veroordeel het nie. Hy het eerder ŉ probleem met die feit dat hulle dit nie veroordeel het op die wyse wat hy sou verkies nie. Hoewel daar nie noodwendig iets daadwerkliks van Mthethwa se kritiek gaan kom nie, is sy houding jeens die gebeure noemenswaardig. Dit is nie meer genoeg vir sportlui om bloot hul beroepe te beoefen nie. Hulle moet daar waar hulle kan hul platforms ook gebruik om die regte idees op die regte maniere te ondersteun. Dit is nie aanvaarbaar om rassisme bloot op jou kleredrag te veroordeel nie – jy móét ook die knie buig. Ten einde die ware belang van Mthethwa se sieninge hieroor te peil, is dit belangrik om vas te stel: Is Mthethwa se mening hieroor ŉ uitskieter of is dit deel van die hoofstroom-ANC-denke? Die ANC het reeds voor sy huidige heerskappy bepaalde doelwitte vir transformasie van die samelewing uiteengesit. Dit was vir die ANC nog altyd belangrik om alle sfere van die samelewing te transformeer om reg te lýk – dit is volgens sogenaamde demografiese verteenwoordiging. Dit is egter daarbenewens belangrik dat die ANC die samelewing transformeer met mense wat reg lyk, maar ook wat reg dínk. Sodoende het die kultuur van kaderontplooiing ontstaan. Oudpres. Jacob Zuma het verlede jaar oor die Zondo-kommissie erken dat lojaliteit aan die ANC een van die faktore is wat oorweeg word wanneer enkelinge in die regering en staatsondernemings aangestel word. Lojaliteit aan die ANC dui noodwendig ook op lojaliteit aan sy idees en ideale. Hierdie houding van Mthethwa is daarom glad nie vreemd vir die ANC nie. Dit vind 25 jaar lank reeds in die vorm van kaderontplooiing plaas – lojaliteit aan ANC-idees en -praktyke is byna deurslaggewend. Mthethwa is reeds getrou besig om as minister van sport hierdie sfeer van die samelewing te transformeer. Twee maande gelede het hy kritiek uitgespreek teenoor sportsoorte wat volgens hom nie genoegsaam getransformeer is nie. Mthethwa het genoem dat sportsoorte transformasie ernstig moet opneem omdat dit nie onderhandelbaar is nie. Diegene wat nie transformasieteikens gehaal het nie, word as oortreders van die een of ander morele wet beskou. Sportverenigings wat nie dié teikens haal nie, kan selfs finansieel beboet word. Hierdie optrede strook ook met die Wysigingswetsontwerp op Sport. Die wetsontwerp sal die departement van sport beheer oor alle sportliggame gee. Indien ŉ bepaalde sportliggaam nie aan transformasieteikens voldoen nie, kan die liggaam ontbind word en die sportsoort ongedaan verklaar word totdat teikens gehaal word. Die ANC is dus bereid om sport van mense te ontneem indien hulle nie aan die regering se transformasiedoelwitte voldoen nie. Gegewe die ANC se doelwitte van ŉ samelewing wat reg lyk en reg dink, is ŉ oorspoel van hierdie siening na sport nie te vergesog nie. Daar waar sportliggame gestraf kan word indien hulle nie reg lyk nie, sal dit dus ook nie te vreemd wees om sportliggame te straf wanneer hulle nie reg dink nie. Mthethwa het oor die Sale Sharks-spelers gesê dat sommige mense rassisme in die geheim beoefen – hulle moet gevind en gejag word. Nes die ANC het Mthethwa nie ŉ probleem daarmee om met staatsmasjinerie mense in ŉ bepaalde denkrigting te dwing nie. Die ANC wil graag kan besluit watter optrede rassisties is, wie rassisme pleeg en hoe hulle gestraf moet word. Sodoende wil die ANC homself die mag gee om namens mense te besluit wat hulle met hul woorde of dade bedoel. Diegene wat “Rugby against Racism” op hul hemde skryf, is nie genoegsaam teenrassisties nie. Die blote feit dat hulle rassisme op ŉ ander wyse as die regering veroordeel, skep agterdog oor hulle ware motiewe. Die ANC wil rassisme tot aartssonde verklaar, maar terselfdertyd alleenseggenskap hê oor wat presies rassisme is. Die party wil rassisme en haatspraak strafbaar maak, maar wil ideologies getransformeerde howe alleendiskresie gee om dié wetgewing te interpreteer. In sy Peace and Stability-dokument het die ANC uitdruklik verklaar dat hy op soek is na regters wat reg lyk én reg dink. Regters moet bereid wees om in die gees van die ANC se transformasie aktivistiese uitsprake te lewer. Daar het juis gister ŉ debat in die parlement gewoed oor die BLM-beweging en sieninge rakende rassisme. Die EFF se argument hieroor is ongelukkig besig om toenemend hoofstroom te word. Volgens dié party berus rassisme op magsmisbruik en kan swart mense weens hulle tekort aan mag nie rassisties wees nie. Sodoende dwing jy ŉ bepaalde morele wet af, maar kan weens jou velkleur nie die aartssonde daarvan pleeg nie. Die ANC is nie tevrede daarmee as mense rassisme bloot veroordeel nie – hulle wil mense kan voorskryf op watter maniere en tot watter uiterstes rassisme veroordeel moet word. Dit gaan daarom vir die ANC bloot oor dwang. Die ironie van die saak is dat jy moraliteit futiel verklaar die oomblik dat jy mense dwing om daarvolgens op te tree.