Wat gebeur as juffrouens Anna en Katie doodgemaak word?Dirk Hermann, bestuurshoof van die Solidariteit Beweging Foto: Solidariteit Die einde van die Anglo-Boereoorlog 115 jaar gelede was ’n dramatiese en traumatiese tyd: 4 177 Boerevroue en 22 074 Boerekinders het in konsentrasiekampe gesterf; sowat 5 000 mans is op die slagveld dood, maar wat dikwels vergeet word, is die ongeveer 12 000 kinders wat wees gelaat is. So was daar 28 oorlogswesies uit die Heidelberg-konsentrasiekamp wat geen heenkome gehad het nie. Ds. AJ Louw en die plaaslike gemeente in die ou Klipkerk het hulle oor die kinders ontferm en ŉ skooltjie is in die kelder onder die kerk vir dié kinders begin. Anna Basson en Katie Human was die eerste leerkragte. Juffrouens Anna en Katie het as ouers vir die weeskindertjies ingestaan. Hulle was onderwysers en opvoeders, en ook rolmodelle, beraders en verpleegsters. In 1903 is die Volkskool gestig en vandag is die Hoër Volkskool Heidelberg steeds ŉ spogskool. Ds. Louw en juffrouens Anna en Katie het ’n klein skooltjie begin, maar die idee was groot. Hulle het bloot gedoen wat hulle moes doen. Dit is die krag van roeping. Dit was onseker tye, maar hulle het beheer geneem oor dít wat aan hulle toevertrou is en het daarmee begin bou. Vandag vertel ons stories oor hulle. In die Vrystaat het pres. MT Steyn geglo dat Afrikaners geestelik, kultureel en ekonomies weer opgehef moet word. Hy het geglo dat dit deur die onderwys gedoen moet word. “Opvoeding en onderwys sal my lewenstaak wees want daarvan hang ons volksbestaan af,” het Steyn gesê. So is Oranje Meisieskool in 1907 gestig. Die doel van die skool was om ŉ kragtige, vormende invloed op dogters te hê. Ná die oorlog was die Afrikaners stukkend en gesinne was stukkend. Daar was bykans nie ŉ gesin wat nie ŉ naasbestaande aan die dood afgestaan het nie. Almal was in rou. Pa’s het van die bannelingkampe begin terugkeer. Absolute armoede het geheers en veral onder die mans was daar skuldgevoelens omdat hulle nie hul vroue en kinders teen die wreedheid van die oorlog kon beskerm nie. Talle sosiale probleme het gevolg. Die reeds stukkende gesinne het selfs verder verbrokkel. Tog kom twee besondere skole ná die oorlog tot stand – vormende skole om kinders te help om die uitdagings van die tyd die hoof te bied. By dié twee skole en by talle ander was daar juffrouens Annas en Katie’s wat moes skoolhou en heelmaak, wat wiskunde moes gee, maar wat ook moes vorm, wat moes onderrig en opvoed. Prof. Lawrence Schlemmer, bekende Suid-Afrikaanse sosioloog en politieke kommentator, het gesê Afrikaners kon in moeilike tye opstaan danksy die suurdeeg van roepingsgedrewe onderwysers. Dit is nou 115 jaar later en Suid-Afrika beleef totaal ander tye, maar tog ook soortgelyke omstandighede: Ons beleef weer onseker tye; daar is weer kinders wat soekend is. Ons het weer ontwrigte gesinne. Volgens Statistieke Suid-Afrika leef slegs 36% van jong kinders in gesinne met albei ouers, terwyl 19% nie by een van hul ouers woon nie. Volgens Ndaedzo Nethonze van die InnerMan-instituut word agt uit elke tien seuns in Suid-Afrika sonder ’n pa groot – ons eiesoortige weeskinders. Selfs in huisgesinne met ŉ pa en ŉ ma word die hedendaagse weeskinders aangetref vanweë die verskynsel van die afwesige pa en ma van die moderne tyd – pendelouers wat vroeg soggens uit die huis is en eers laat terugkeer. Daar is finansies wat gesinne druk. Daar is onverskillige ouers, ouers wat net eenvoudig vasgevang word deur die eise van die tyd en daar is enkelouers wat sukkel om kop bo water te hou. Daar is in ons gemeenskap ook baie gesonde huisgesinne en gesonde kinders, ook gesonde enkelouergesinne, maar daar talle stukkende gesinne. Ons het te make met ontwrigte gesinne in ontwrigtende tye en soos 115 jaar gelede met al die sosiale gevolge wat daarmee gepaardgaan. In 2017 het ons juffrouens Annas en Katie’s nodig wat skoolhou en heelmaak, wat wiskunde gee en vorm, wat onderrig en opvoed. Hulle moet rolmodelle, beraders en verpleegsters wees. Ons benodig die suurdeeg van roepingsgedrewe onderwysers – nie net vir die onthalwe van ontwrigte kinders nie, maar vir alle kinders. Onderwysers moet ook vandag met klein dingetjies in die skool en in die klas ŉ groot idee vermag. Hulle moet bloot verantwoordelikheid aanvaar vir dit wat aan hulle toevertrou is. Die kleintjie wat in die klas sit is ŉ kindjie van die Here wat gedurende daardie tyd onder die onderwyser se voogdyskap geplaas is. Vir ’n rukkie tree die onderwyser as die “ouer” op en vir ŉ rukkie kan die onderwyser daardie stabiele gesin vir die kind wees. In 2017 het ons nie neutrale onderwysrobotte wat bloot kennis aan neutrale leerderobjekte oordra, nodig nie. Ons het mense nodig wat ŉ etos aan kinders – aan weeskinders, ontwrigte kinders en gebalanseerde kinders – oordra. Neem juffrou Anna en juffrou Katie uit die skool en ons sit nie net met ontwrigte kinders nie, maar met ŉ ontwrigte samelewing. Dié wat vra dat etos uit ons skole geneem word, weet nie vir watter soort samelewing hulle vra nie. In Australië is staatskole neutraal, maar radikale godsdiens is geneig om neutrale plekke te vul. So is 19 skole in Sydney as risiko om Moslem-kinders te radikaliseer, geïdentifiseer. Antiradikaliseringsproramme is deur die staat van stapel gestuur. ŉ Span kundiges, bestaande onder meer uit sielkundiges, IT-spesialiste en maatskaplike werkers, word nou na die skole toe gestuur om te verhoed dat hulle geradikaliseer word. Leerders het onderwysers aangerand, het gedreig om onderwysers te onthoof en het opleiding ontvang om “pigs” (met verwysing na die polisie) te hanteer. Dit is ŉ radikale voorbeeld, maar ŉ skool en samelewing sonder ŉ gesonde geloofsetos word vervang deur ŉ skool en ŉ samelewing met ŉ radikale etos. Ons sien hoe dit in Amerikaanse, Britse en ook al meer in Suid-Afrikaanse skole gebeur. In 2014 het ŉ groepie ateïste (hulle noem hulleself nie so nie) ses skole oor hul godsdienspraktyke hof toe geneem. Onderliggend aan die saak gaan dit daaroor dat hulle vir juffrou Anna en ŉ juffrou Katie wil doodmaak. Hulle wil die hart van die skool doodmaak. As jy die hart van ŉ skool doodmaak, maak jy die hart van ŉ gemeenskap dood. Hulle wou ŉ interdik teen godsdienspraktyke, maar eintlik teen die etos van skole, bekom. Volgens hulle moet skole neutrale plekke wees, maar wat hulle eintlik wil hê, is dat húl geloofsidee ter uitsluiting van gelowiges gevestig moet word. Statistieke toon dat 86% van Suid-Afrikaners hulself as Christene sien; sowat 95% hulle met ŉ geloof identifiseer; en dat 1,5% hulself as ateïste sien. Op 28 Junie 2017 is uitspraak in hierdie saak gelewer. Die Organisasie vir Godsdienste-onderrig en Demokrasie het te vinnig gejuig oor die uitspraak. Hulle het 74 interdikte gevra waarvan hulle nie met een suksesvol was nie. Die ateïste het ook gevra dat godsdiensbeoefening ongrondwetlik en onwettig verklaar word. Hulle was ook nie suksesvol daarmee nie. Juffrouens Anna en Katie is nie dood nie. Die uitspraak het die magte van die beheerliggame onveranderd gelaat en inteendeel weer bevestig. Beheerliggame kan dus met die uitspraak met meer selfvertoue reëls vir godsdiensbeoefening vasmaak. Wat wel bevind is, is dat skole hulle nie as ŉ spesifieke geloofskool mag voorhou of bemark nie. Die hof het egter geensins bevind dat daar nie geloofspraktyke moet wees nie. Skriflesing en gebed by saalopening, gebed voor ŉ byeenkoms en ander praktyke is steeds toelaatbaar solank dit, net soos in die verlede, billik, vry en vrywillig is. Ongelukkig is daar onsekerheid en ingeboude spanning in die uitspraak. Die laaste woord oor die saak is nog nie gespreek nie en appèlle kan nog verwag word. Die uitspraak raak sekere vormaspekte van godsdiensbeoefening, maar onderwysers se roepingsplig mag nie geraak word nie. Onderwysers moenie hulle harte laat doodmaak nie. Hulle moet ons kinders steeds in beskerming neem. Hulle moet nooit, nooit neutrale onderwysrobotte word nie. Die etos lê opgesluit in die personeel. Juffrou Anna en juffrou Katie, ons het julle nou nodig. Julle moet voluit leef. Julle moet juis nou ŉ kragtige, vormende invloed op ons kinders hê. Dankie vir julle almal wat op ons almal ŉ wonderlike invloed gehad het en steeds op ons kinders moet en gaan hê. Julle meen dalk wat julle doen is net gering, maar oor julle word stories vertel.