‘n Tyd gelede is by St. Augustine College in Johannesburg saam oor “Faith in the face of secularism” nagedink. “Geloof” en die “sekulêre” kan verskillende dinge beteken, maar dikwels word dit as teenoorgesteldes verstaan. Die gedagte is dat ons almal aan dieselfde wêreld glo, maar dat sommiges ook nog godsdienstige oortuigings daaraan toevoeg – ‘n bietjie soos wanneer almal ‘n roomys geniet, maar party ook nog sjokoladesous daaroor.
Uit hierdie soort gesigspunt kan die mensdom in twee groepe verdeel word: gelowiges en ongelowiges. Aangesien Christene gelowiges is, deel hulle dan iets met aanhangers van ander godsdienste, wat hulle van ongelowiges onderskei. ‘n Mens sou jou dit kan voorstel as ‘n groot sirkel om alle mense heen, en dan ‘n kleiner sirkel daarbinne wat slegs godsdienstige mense omring. Laasgenoemde groepering – Christene, Moslems, Hindoes en so meer – verskil dalk oor allerhande dinge, maar saam verskil hulle van ongelowiges.
In die geloofsirkel – só word dit dan voorgestel – kan ‘n nóg kleiner sirkel getrek word wat Christene van ander godsdienstiges onderskei. (Party mense sou ‘n nog nouer kring tussen verskillende soorte Christene wil trek!) In die geheel gesien, sou ‘n mens die sirkel-beeld met sport-lojaliteite kan vergelyk: ondersteuners van die Blou Bulle en die WP mag dalk verskillende spanne ondersteun, maar hulle deel die passie vir rugby, wat hulle saam onderskei van mense wat deur dié sportsoort koud gelaat word.
Is die idee van só ‘n kleinerwordende sirkel akkuraat? Daar is redes om dit te bevraagteken.
Een daarvan sou kon wees dat Christene dalk nader is aan ateïste (mense wat nie in God glo nie) as aan mense van ander godsdienstradisies. As dié gedagte vreemd klink, kan gerus daaroor nagedink word dat die vroegste Christene in die Romeinse Ryk as mense sonder ‘n God beskou is – in teenstelling tot al die res, wat elkeen darem ‘n God of gode aanbid het. Die gedeelde Christelike en Joodse Godsvoorstelling is deur andere as só vreemd beskou dat hulle dit as God-loosheid ervaar het. Dit is daarom nie vanselfsprekend dat Christene nader aan “ander gelowiges” as aan “ongelowiges” staan nie.
Iets radikalers sou kon wees om die onderskeid tussen godsdienstiges en nie-godsdienstiges te bevraagteken. Is daar regtig mense wat in geen God glo nie? Sterker nog: is só iets hoegenaamd denkbaar?
Dit hang af van wat hier met “God” bedoel word. Dit gaan nie oor die persoonlike Godsbeeld van die Joodse, Christelike en Islamitiese tradisie nie, want om só oor die Goddelike te dink is maar een moontlikheid tussen ‘n hele klomp. Die Griekse woord theos, wat in Afrikaans met “God” vertaal word (‘n term wat op sy beurt sy oorsprong in die voor-Christelike Germaanse godsdiens het), is byvoorbeeld reeds wyd gebruik lank voordat Jode en Christene dit oorgeneem het. Griekse filosowe soos Plato en Aristoteles het die Goddelike nie as iets persoonliks voorgestel nie.
Geloof in iets Goddeliks – of dit nou as persoonlik of onpersoonlik beskou word – kan dus verskillende dinge beteken. Al wat almal gemeen het, is dat hulle bepaalde idees het oor hoe die werklikheid ten diepste is. Alle mense neem dinge met hul sintuie waar, maar kan ons ons waarnemings vertrou, of is dit (soos sommiges glo) illusie? En as dit wel is soos dit lyk (‘n onbewysbare aanname), kom die vraag op van hoekom dit juis só is en nie anders nie. En: sou dit anders kón gewees het?
Aan sulke vrae, wat nie deur waarneming en toetsing beantwoord kan word nie, kan niemand ontsnap nie. Wat dít betref, deel almal nie net die seculum (waaruit “sekulêr” afgelei is) nie, maar ook die onontwykbare risiko van een stel “godsdienstige” aannames eerder as ander.