n Eienaardige voorval by die kasregister.
Dag voor Nuwejaar moet ek n laaste dingetjie gaan koop by ons woonbuurt supermark. Dis ekstra besig, ek het n fris man van so veertig twee keer in die gange gehelp om iets te vind, jy kon sien hy is nie gewoond aan inkopies met n trollie doen nie, ongeduldig wanneer hy nie die goed kan vind nie. Hy is al effens geswaai en praat- mompel so met homself.
" Nie hompe kaas nie, plat stukkies in n plastieksakkie vir toebroodjie, wa die moer is dit." Sy vingers dartel oor aldie kase in die rak. Ek wys hom. "Thanks, uncle, vroumense is vol fiemies, kyk hierie lys." Hy waai n hele bladsy voor my neus.
Ek kry hom later by die beskuitjies se rak. Hy soek die plat Joodse broodjies, sulke harde dun goedjies in n pakkie, smaaklose goed. Hy mompel en kry dit nie, hy praat al harder met homself en skiet amper n koronêr, ek wys hom toe die goed. "Thanks, uncle." Teen die spoed wat hy vind en laai moes hy seker al n uur voor my daar gewees het, sy trollie is darem nou vol. Hy is voor my by die betaalpunt. Hy kyk op sy horlosie en praat nou aanmekaar kliphard met homself. Meestal oor sy kwaai vrou en oor sy tjomas wat vir hom wag. Ek maak uit dat sy skoonma daar kuier, en dat hy laat is vir n vinnige paar doppe saam met sy vriende by n afgesproke punt wat beslis nie by sy huis is nie.
Die kasregister word beman deur n jong swart vrou met n breê glimlag, sy werk al lank daar, altyd vinnig en vriendelik, die mooiste paar tande in die Vrystaat.
Terwyl hy wag vir die persoon voor hom, praat hy aanmekaar.
" Sy kon die goed gister al self kom koop het, maar nee, sy wil my vandag treiter want sy weet ek moet Hunters toe. En die ou heks eet net sekere kossies vir haar maagseer. Nee, hulle weet."
Dis nou sy beurt. Hy pak die goed op die toonbank, praat nou eers lekker.
" Kyk hier, nie gewone mushrooms nie, fokken gesniperde mushrooms in n blikkie moet dit wees. Nie groen kool nie, nee hierdie donderse rooi Russiese kool moet dit wees. Hulle maak my mal Lerato, hulle is heeltemaal bedonnerd."
Die meisie lag net, sy is lenig en aantreklik, werk so vinnig as moontlik. Van die ander mense begin nou notisie neem.
" Ek moet ek vir my eerder n swart vrou kry, Lerato. Soos jy. Daan by die werk het een gevat na sy vrou hom gelos het. Julle het geen moeilikheid nie. Luister vir n man. Ja, Daan sê sy maak sing, sing kos, voer die honde, was die wasgoed doen alles asof dit n speletjie is. Doen shopping en die huis blink. Nee, ek moet ook n plan maak. Het jy n man Lerato?"
Die meisie lag verleë. Die ander swart meisie by die kasregister langsaan, giggel oonbedaard. Die vloerbestuurder, ook n swart vrou, staan nader. Mense daar rond klik tonge, een vrou sê kliphard" dronkgat". Die vloerbestuurder kyk laggend na die bestuurder daar waar hy by die sigarettoonbank staan . Hy staan nader.
" Julle is baie beter vir n man, met min dinge tevrede, baklei nooit, hardwerkend en luister vir n man. My vrou baklei elke dag, en haar Ma help haar, ek moet gedurig spring, dan hier dan haar. Sy is lui, sy en haar Ma, en die ousie het af, nou is hulle eers moeilik. Nee ek kry swaar, man, kyk hoe suffer ek hier op die ou jaar. Almal hou party en ek suffer."
Ek begin ook nou te lag.
Ons lag nou almal daar, swart en wit.
Maar ek sit nou hier en dink, ons volkie vorentoe. Hoeveel sulke ouens is daar, is ons wit vrouens lui? Ek weet nie, ek vertel maar net wat ek gesien en gehoor het en ek wonder.
n Kramp in die gat.
Verlangs familie van my se seun verhuis met sy gesin van Johannesburg na Bloemfontein. Ek moet saam met hulle gaan huise kyk omdat ek die wereld hier ken en hulle ouers wil nie hê die kinders moet ingeloop word nie. Die eiendomsagent is n pragtige, vlytige jong dame wat ons n huis in n natuurreservaat hier teen die stad gaan wys. Dis eksklusief, die pryse beslis ook.
Nou kom ons by die huis aan en die eienaars is van daardie hoogvaardige, baie beter as jy, soort van mense. Op die koffietafel lê drie groot hardeband boeke, oor tuinbou, watervalle en een met pragtige fotos van die natuurlewe in die Krugerwildtuin. Ek dog nogal, maar dis mooi van hulle miskien het ek te gou ge-oordeel, die mense is wel belese en stel belang in die natuur. Toe sê die vrou van die huis met haar dun lippies. " En hier is nog n diensklokke in die biljard kamer."
Dis die vierde diensklokkie in die huis. Sy het ons nog n paar klokkies daarna ook gewys. Die vrou is behep met diensklokkies. Ek wonder stilweg hoe die huisbediende dit hier hou met al die klokkies wat gelui kan word. Sy gaan beslis nie n oorgewig amakeia tipe wees nie. Dit lyk of hier gedraf kan word.
Vrou van die huis: En hier onder ons voete is die wynkelder, nie dat ou manlief juis n drinker is nie. Ons beskou die versameling eerder as n belegging.
Die wynkelder is groter as my huis se sitkamer. Volgepak met horisontale bottels wyn.
Vrou : En hierdie is die binnebraai vertrek vir daardie koue, winderige dae. n Baie gesellige ou vertrekkie. Dan kan die skuifdeure ge-open word na die oop lapa vir daardie warm somerdae. O, en u self merk dat die swembad geverf is met n donkerkleurige swamdodende middel.
My donder, ek het nog nooit n swembad met n swart bodem en kante gesien nie, ek dog eers hul boer met platannas daar.
Die man sluit nou by ons aan, hy het met n siwerkleurige BMW 4×4 hier aangekom.
In die gang sien ek vier of vyf van ou Vader Klaerhout se se kaalgat Sothovrou sketse. Die vrou verduidelik dat hulle dit ook as n baie goeie belegging beskou, veral nou dat ou Klaerhou gesterwe het.
Ons is bo op n enorme balkon, het sy eie kroegie, dakkie en pragtige houtmeubels en n borrelbad.
Man van die huis: En van hier kan jy die wild dophou teen sononder of vroeg in die oggend. Kyk daar, hier reg voor die huis, daar stap n steenbokkie.
Ek kyk na die man, is hy dan blind, dis n duiker rammetjie wat daar stap.
Man: En kyk daar teen die bome, dis die Impala ram.
Ek kyk weer na hom, dis n Tsessebi wat daar staan.
Hier kom die plankdun bediende vlytig ingedraf met n skinkbord tee. Sy groet beleefd in Engels. Daar is vier soorte suikerpotjies. Wit, bruin en wit met reën boog kristalle daarin. Ook n potjie met suikerpille. As sy verdwyn sê die vrou.
" Sy is van Zimbabwe, het haar eie kamer hier, hulle werk baie harder vir baie minder geld as ons eie volkies.
My fok tog.
Die mense praat n ander soort Afrikaans vir my, hulle siening en gedagtes is vreemd vir my. Hulle is baie welgesteld en hulle gooi gedurig sulke fyn skimpies oor n huisie of twee by die see, n onlangse trip na die Ooste en n bellegging in die ontwikkeling van n golflandgoed in die Laeveld. Hulle wil jou goed laat verstaan met wie jy hier te doen het. Jy moet nie dink hulle het dalk geld nodig nie.
Net toe dit vir my voel ek gaan n kramp kry, toe is ons klaar. In die motor sê my familie sê seun vir ons.
" Oom Toppie, dit was een moerse steenbok daardie, bietjie vaal, maar n moerse steenbok. En daai Impala ram is beslis op steriods."
Ek wonder oor daai borrelbad op die boonste dek met die skuifdeure van die hoofslaapkamer wat daarop uitloop. Sou die deftige en stemmige kultuurvrou nie dalk op n warm somersaand haarself kaal uittrek en die ou man uitsleep na die borrellende water toe nie. Met koggellende impalas en duikers in die agtergrond .
Ek wonder oor hierdie soort van mense.
n Stroewe stoere nasie, die Afrikaners.
Die Afrikaner man is n stroewe mens, hard, ongenaakbaar en hy word grootgemaak met die begrip dat n man nooit mag huil nie, bitter min moet lag en homself nie mag ophou met enige ligsinnigheid nie. Sy gesin moet hy met n ysterhand regeer en sy woord is die wet. Grappies en lawwigheid moet gelos word vir vroumense en kinders. Sy emosies moet hy vir homself hou, hy moet n ware man wees. Sterk en standvastig.
Toe is ek gister op n troue en n stokou omie kry n spreekbeurt van twee minute lank: hy moet n boodskappie oor die getroude lewe vir die bruidegom gee.
Verlede week was ek by n ou vriend van my daar in die Oos Kaap, sy vrou het gesterf en ons hou begrafnis. By die graf is my ou vriend verskriklik hartseer. Almal is naderhand weg, net ek en hy en dominee staan nog daar langs die graf van sy vrou. My ou vriend was n baie sterk soort mens, liggaamlik en geestelik. n Ware man onder die manne. Dis die eerste keer in my lewe dat ek hom sien huil.
Hy sê vir dominee: Ek was verskriklik lief vir haar, dominee.
Dominee: Ons weet dit almal, broer, jy was goed vir haar. Vyftig jaar getroud. Nee, jy was goed vir haar.
My ou vriend raak nou onbedaarlik aan die snik en hy gryp dominee se arm vas.
Vriend: Ek was werklik baie lief vir haar….. en weet dominee, ……….ek het dit eendag amper vir haar gesê.