Verbruikers moet hul eie krag opwek en ‘probruikers’ word Foto: Skeeze/Pixabay.com Suid-Afrika worstel tans met die probleem dat die nasionale elektrisiteitsverskaffer, Eskom, nie genoeg krag kan opwek om die land van ’n betroubare voorraad elektrisiteit te kan voorsien nie. Dit word hoofsaaklik aan jare lange onvoldoende onderhoudswerk by ons steenkoolkragstasies, ’n krisis in die verskaf van genoegsame steenkool van die regte gehalte aan kragstasies en groot ontwerpersblapse van die twee nuwe reusekragstasies, Medupi en Kusile, toegeskryf. Een oplossing vir hierdie benarde situasie is om Suid-Afrikaners toe te laat, en inderdaad aan te moedig, om hul eie elektrisiteit op te wek. Dit is die siening van die dekaan van die Fakulteit Ingenieurswese aan die Universiteit Stellenbosch (US), prof. Wikus van Niekerk, na aanleiding van die toepassing van beurtkrag waaronder Suid-Afrikaners die afgelope paar maande gebuk gegaan het. Van Niekerk, die voormalige direkteur van die Sentrum vir Hernubare en Volhoubare Energiestudies, meen verbruikers is oormatig afhanklik van die verkryging van elektrisiteit vanaf een bron – Eskom – wat deur middel van die nasionale elektrisiteitsnetwerk deur Eskom of plaaslike munisipaliteite versprei word, terwyl ander elektrisiteitsbronne selfs teen ’n laer koste as wat verbruikers tans betaal, geredelik beskikbaar is. “Die tegnologie en toerusting waarmee huishoudings hul eie krag kan opwek, het tot so ’n mate ontwikkel dat ware alternatiewe beskikbaar is. Verbruikers moenie net aangemoedig word om in hierdie tipe tegnologie te belê nie; hulle moet ten minste finansieel daarin ondersteun word deur gepaste tariefstrukture.” Al laat baie munisipaliteite verbruikers nou toe om sonfotovoltaïese eenhede op hul persele te installeer en om selfs oormaatkrag terug te voer na die elektrisiteitsnetwerk, het die meeste munisipaliteite hierdie sogenaamde “terugvoertariewe” só gestruktureer dat dit inderdaad verbruikers daarvoor penaliseer. Dit is die vernaamste rede waarom baie verbruikers sulke stelsels sonder die owerhede se medewete installeer. Dit skep weer ’n gevaarrisiko vir elektrisiëns wat aan hierdie lyne moet werk. In Europa, die VSA en talle ander lande het die owerhede presies die teenoorgestelde gedoen deur die installering van sulke sonkragstelsels te subsidieer deur middel van ’n aantreklike terugvoertarief. Die kapitale insetkoste van hierdie stelsels het die afgelope paar jaar soveel gedaal dat huiseienaars elektrisiteit nou vir minder kan opwek as wat hulle hul plaaslike munisipaliteit daarvoor sou betaal het. Hulle sal ook bereid wees om hul oormaat elektrisiteit aan die plaaslike munisipaliteit teen dieselfde, of selfs ’n laer tarief, as wat die munisipaliteit Eskom daarvoor betaal, te verkoop. Dit is dus moeilik om te verstaan waarom die Stad Kaapstad, byvoorbeeld, bereid is om krag van onafhanklike kragverskaffers aan te koop, maar nie van sy eie inwoners nie. Dit was ’n goeie begin om in sonverhittingstelsels vir water en ander kragbesparende toebehore soos LED-ligte te belê om die hoeveelheid krag wat in residensiële gebiede gebruik word, te verminder, maar verbruikers moet nou bemagtig word om sonfotovoltaïese panele op hul huise se dakke te installeer om nie net elektrisiteit op te wek nie, maar ook om “probruikers” te word. “Dit is so dat sonfotovoltaïese panele, batterye en kragomsetters nie goedkoop is nie, maar dit is ’n belegging wat nie buite die bereik van ’n groot deel van die residensiële mark is nie,” sê Van Niekerk. “Dit sal nie net die druk op die elektrisiteitsnetwerk verlig nie, maar dit is natuurlik ook ’n skoner vorm van elektrisiteit.” Deur huiseienaars toe te laat om hul eie sonstelsels te installeer, sal hulle die huidige aanvraag wat Eskom nie kan lewer nie, verminder en later sal dit beskikbare kapasiteit vergroot wat weer aan ander verbruikers beskikbaar gestel kan word om sodoende ekonomiese groei te stimuleer. Vir huishoudings wat nie die volle stelsel om van die elektrisiteitsnetwerk af te gaan, kan bekostig nie, is daar steeds ander moontlikhede. “As hulle nie ’n batterystelsel kan bekostig vir die opgaar van die elektrisiteit nie, kan hulle die elektrisiteitsnetwerk as soort ‘battery’ gebruik deur bedags wanneer die son skyn en hulle nie baie krag gebruik nie, oormaatkrag aan die netwerk te verskaf en dan saans elektrisiteit van die netwerk te gebruik.” Van Niekerk sê dit sal natuurlik vereis dat die elektrisiteitsnetwerk opgaarkapasiteit moet hê, wat dit inderdaad het met die drie groot pompopgaarskemas wat Eskom tans gebruik, sowel as die oopsiklus-gasturbines wat hulle gebruik wanneer dit nodig is. Hy meen daar is ŉ geleentheid wat wag om aangegryp te word om die daksonkragmark te stimuleer en die druk op Eskom se feilbare opwekkers te verminder, maar dit benodig visie en samewerking tussen alle regeringsektore asook die privaat en openbare sektore.