1838 en 2018 - twee dramatiese jare oor grond - Solidariteit WêreldSolidariteit Wêreld
Tuis › Nuuskantoor › 1838 en 2018 – twee dramatiese jare oor grond
Sondag | 16 Desember | 2018
21 keer met assegaai gesteek en klein Johanna leef
17 Februarie 1838. ʼn Doodsnag – onverwags. Die Zoeloe-impi’s is oral. Hulle skreeu, vroue skreeu, kinders skreeu en babas huil. Klein Johanna van der Merwe gee nog koeëls vir haar pa aan en toe is hy dood, en sy sien haar familie is dood. Sy vlug na die Prinsloos se waens en al een wat daar leef, is klein Catherina. Die Zoeloes oorval hulle. Johanna word 21 keer deur assegaaie gesteek, klein Catherina 24 keer. Die Zoeloes dink hulle is dood en gooi hulle op die platklip onder die suikerbosboompie waar hulle ander kindertjies se lyfies ook gegooi het. Met haar laaste krag trek Johanna die lykies van die ander kinders oor haar en Catherina. Onder die liggaampies hou die twee 12-jarige beste maatjies mekaar se hande vas.
“Hulle lewe! Klein Johanna en Catherina lewe!” roep oom Dail Bezuidenhout. Hy het rook gesien en saam met sy agterryer na die plek gejaag. Angstig word lykies van kinders wat vermoor is van die twee dogters afgetel. Hy lê hulle onder die suikerbosboompie neer. Om hulle is verwoesting. Die grootste kindermoord in een nag in Suid-Afrika se geskiedenis. 185 kinders, 41 mans, 56 vroue en 250 diensbodes is by Bloukrans en Boesmanrivier vermoor.
ʼn Duikboot in die Suid-Afrikaanse vloot is na haar vernoem. Die nuwe regering het na 1994 die Johanna van der Merwe-duikboot se naam na Assegaai verander.
Vanjaar is dit 180 jaar na die Bloukrans- en Boesmanspruit-moorde en Bloedrivier. 1938 en 2018. Die twee jare het ʼn gemeenskaplike kenmerk; hoogdrama oor grond!
1838. Die jaar begin met iets van ʼn opwinding. Daar is ʼn kans vir grond. Dingaan, die koning van die Zoeloes en Voortrekkerleier, Piet Retief, sluit ʼn ooreenkoms oor grond.
Op 6 Februarie teken Dingaan die traktaak. Hy nooi Retief na ʼn geleentheid waar sy krygers hulle sou vermaak, maar hy roep uit: “Maak dood die towenaars!” en Retief en sy manskappe, insluitende sy seun word na Hlomo Amabuto geneem. Retief moet eers kyk hoe sy seun en die res van sy geselskap wreed deur Dingaan vermoor word en daarna word hy vermoor.
Na die moord op Piet Retief het die Zoeloe-impi’s uitgetrek om die trekgeselskap aan te val. Op 17 Februarie 1838 vind die groot moord langs die Bloukrans- en Boesmanriviere plaas.
Daar was min hoop oor. Die Voortrekkers was verslae. Die Groot Trek was op ‘n mespunt.
Op 27 Februarie skryf ʼn hartseer Lenie Retief aan die Trekkers:
Die spanning met Dingaan was nog nie opgelos nie. Andries Pretorius arriveer op 22 November by die laer. Hy word aangewys as die nuwe kommandant-generaal.
Twee dae later verlaat Pretorius die laer met 464 mans en 64 waens op ʼn strafekspidisie teen Dingaan.
ʼn Groot botsing het gewag. Die trekkers vorm ʼn laer. Vroegdag val die Zoeloes aan. Die Voortrekkers skiet terug. Hulle dryf die Zoeloes laag vir laag terug. Teen 11:00 die oggend is die Zoeloes gedemoraliseer en vlug.
Terwyl Zoeloeboodskappers die slegte tyding van hulle verpletterende nederlaag na Dingaan geneem het, het die Voortrekkers die aand na die geveg in hulle laer ʼn dankdiens gehou.
Op 21 Desember vind Andries Pretorius die beendere van Retief en sy manne asook die ongeskonde traktaat Retief se knapsak.
2018 – 180 jaar later en ons was weer in jaar van hoogdrama oor grond in Suid-Afrika. Die onderliggende emosie in die debatte was dat wittes grond gesteel het, hulle word as kriminele uitgekryt, en kriminele moenie vergoed word nie. Die openbare verhore was met emosie belaai en historiese drogbeelde is gebruik om wittes aan te kla, skuldig te bevind, en met onteinening sonder vergoeding te straf.
Op 4 Desember het die parlement besluit dat artikel 25 van die Grondwet gewysig moet word sodat dat dit spesifiek bepaal dat onteiening sonder vergoeding vir grondhervormingsdoeleindes toelaatbaar is. Die ANC-parlementslid en medevoorsitter van die grondwetlike hersieningskomitee het gesê: “Die mense wil hulle grond hê, gee hulle wat hulle wil hê. ʼn EFF-parlementslid se opmerking was: “Ons het vandag die boer se grond gevat.” ʼn Deel van die parlement het ‘struggle’-liedere gesing.
Die gronddebat van 2018 kan egter nie sonder 1838 gevoer word nie. 1838 trek ʼn streep deur die historiese drogbeeld dat wittes net boos en krimineel is, gronddiewe is wat verdien om gestraf te word.
Wat leer ons na 180 jaar uit 1838?
1.	Afrikaners het nie net ʼn kriminele geskiedenis nie. 1838 trek ʼn streep deur die eenvoudige meesterverhaal van wit oortreder en swart slagoffer.
2.	Ons leer van opofferings, swaarkry en opstaan, maar die groot verskil wat geensins in vandag se gronddebat in ag geneem word nie, is dat 1838 ons leer van die traktaat wat ongeskonde in Retief se knapsak gevind is.
3.	Ons leer dat verskillende groepe verskillende vergrype in hulle geskiedenis het. Niemand kan op ʼn skoon geskiedenis aanspraak maak nie.
4.	1838 leer ons dat ons moet doen wat die Gelofte vra: Dat ons vir ons kinders moet vertel. Ons kinders moet ʼn gebalanseerde prentjie van die geskiedenis kry.
5.	Ons leer van Johanna van der Merwe wat letterlik tussen die dooies opgestaan het. Wat verder getrek het en voluit geleef het.
6.	1838 leer ons van Lenie Retief wat in smart sê moenie dat julle hartseer julle verlam nie. Daar is ʼn jong geslag tussen julle wie se toekoms in julle hande is.
7.	Ons leer van die belangrikheid van ʼn laer. Mense verwys dikwels neerhalend daarna om laer te trek. Bloedrivier leer ons dat ons ons laer selfs moet versterk.
8.	1838 leer ons dat ʼn dramatiese ingryp onverwags die loop van die geskiedenis kan verander. Vir die Voortrekkers was die einde van die trek in sig. Die oorwinning by Bloedrivier was teen die verwagting.
9.	Die Groot Trek leer ons dat ons gebondenheid aan grond baie diep is. Grond is nie vir ons ʼn simbool van bevoorregting, mag of rykdom nie. Grond is vir ons identiteit.
10.	Bloedrivier leer ons van ʼn Gelofte in die laer. Die krag van verbondenheid aan Christus. Dit leer ons van ʼn smeekgebed vir krag en ʼn dankgebed vir genade.