‘Polisie doen te min aan Eskom-bedrog’André de Ruyter, uitvoerende hoof van Eskom. (Argieffoto) Hoewel oplossings vir Suid-Afrika se kragprobleme “binne Eskom se bereik” is, word dit dikwels deur grootskaalse korrupsie en uitvoeringsprobleme gepootjie, sê André de Ruyter, Eskom se uitvoerende hoof. Volgens hom kry die kragvoorsiener boonop min ondersteuning van die Suid-Afrikaanse Polisiediens om misdaad binne Eskom se geledere te beveg. Hy het verwys na beide gevalle van bedrog deur Eskom-werkers en diefstal van kabels en ander infrastruktuur deur kriminele buite die instelling. In ŉ onlangse gesprek met David Ansara, bedryfshoof vir die Sentrum vir Risiko-ontleding, het De Ruyter uitgevaar teenoor die polisie se trae optrede om vermeende misdadigers vas te vat. Hy sê hoewel Eskom tot ŉ mate ondersteuning van die Valke kry, gebeur dit dikwels dat die polisie vermeende misdadigers – op instruksie van senior polisiebeamptes – binne ŉ dag vrylaat. “Dis duidelik dat iets in die polisie skort.” De Ruyter het ŉ geval uitgesonder waar ernstige diefstalklagtes teen drie bestuurders van die Tutuka-kragstasie ingedien is. Dié bestuurders is daarvan beskuldig dat hulle R100 miljoen per maand by Eskom gesteel het. Hulle is glo elk kort ná hul inhegtenisname op borgtog van R500 vrygelaat. “Dis ŉ belediging as ŉ mens kyk na die skade wat Eskom gely het. Natuurlik is iemand onskuldig tot andersins bewys, maar sekerlik kan R500 borgtog nie vir klagte op dié skaal regverdig word nie. ŉ Mens sou dink R500 is regverdig vir ŉ verkeersoortreding, nie vir diefstal van R100 miljoen per maand nie.” Buitensporige heffings op kragtariewe De Ruyter het ook uitgevaar teenoor munisipaliteite wat, volgens hom, buitensporige winsmarges op kragtariewe plaas, terwyl Eskom daarvan beskuldig word dat sy “krag te duur is”. In die geval van die Sol Plaatje- plaaslike munisipaliteit in die Noord-Kaap is ŉ winsmarge van 121% op kragverkope geplaas. De Ruyter meen dit is een van die maniere hoe munisipaliteite poog om hul benarde finansiële situasies te beredder. Dít terwyl munisipaliteite in die land Eskom meer R47 miljard skuld. “Daar is duidelik versteekte ekonomiese agendas hier ter sprake, aangesien munisipaliteite dringend na ander bronne van inkomste op soek is.” De Ruyter het ook daarop gesinspeel dat ŉ mens nie hoef te wonder waar dié geld eindelik beland nie. Hy meen ŉ mens hoef bloot tydens ŉ vergadering van munisipale amptenare in die vertrek rond te kyk en jy sal onder meer duur Louis Vuitton-handsakke en ander duursame items sien. Items wat De Ruyter sê hy nie eers vir homself of sy eggenoot sal koop nie, bloot omdat dit te duur is. Wanbesteding deur munisipaliteite haal boonop dikwels die nuus – insluitend die besteding van R5 miljoen aan ŉ ontbytgeselligheid. Maroela Media het destyds berig dat munisipaliteite in 2019 altesaam R32,06 miljard onreëlmatig bestee het, ŉ beduidende styging van die R25,2 miljard wat in die vorige jaar aangemeld is. Die ouditeur-generaal meen die swak ekonomiese klimaat kan wel ŉ rol in munisipaliteite se verswakkende finansiële toestand speel, maar dat hul finansies bloot nie goed bestuur word nie. Om dinge te vererger probeer die Suid-Afrikaanse Vereniging vir Plaaslike Regerings (Salga) om meer mag oor kragverkope in munisipaliteite se hande te plaas. Salga is tans besig met ŉ hofsaak om alle kragverkope aan munisipaliteite te oorhandig, wat beteken dat woonbuurte en nywerhede wat nou by Eskom krag koop, dit in die toekoms direk by hul munisipaliteite sal moet doen. Mense is dikwels ook vies vir Eskom oor die verskaffer munisipaliteite se krag weens wanbetaling afsit. “Ons verstaan dat dit lyding vir betalende inwoners veroorsaak. Maar die antwoord is dan sekerlik ŉ demokratiese proses by stembusse om raadslede wat geld vir eie gewin misbruik, uit te stem. Is daar werklik ŉ politieke wil om dié probleme op te los?” De Ruyter sê voorts dat Eskom wel sy steun sal toesê aan munisipaliteite – soos Kaapstad en Johannesburg –wat hul afhanklikheid van Eskom wil verminder. “Suid-Afrika kom eerste in die kragdebat. As metro’s meer kapasiteit kan verkry en die druk op Eskom kan verlig, sal ons hulle ondersteun en sover moontlik bemagtig. Ons sal nie hindernisse in die pad van metro’s plaas wat hulle daarvoor beywer om meer krag te verkry en verskaf nie.”