Ingonyama-trust ignoreer OG-aanbevelings | Landbou
Die Ingonyama-trustraad het op sy ou trant van administratiewe wangedrag voortgeploeter en nie die korrektiewe maatreëls ingestel wat die ouditeur-generaal (OG) die afgelope jare gesê hy moet volg nie.
Die trustraad het dus weer 'n gekwalifiseerde ouditmening van die OG ontvang weens die onvoltooide bekendmaking van onreëlmatige besteding. Die trust se ouditstatus bly dus gekwalifiseerd omdat hy nie die 2,8 miljoen ha grond wat die trust beheer, op die gepaste wyse erken en waardeer nie. Die OG het die 2019-'20-boekjaarverslag van die entiteit aan die parlement se portefeuljekomitee vir landbou, grondhervorming en landelike ontwikkeling voorgelê.
Die trust het dit al voorheen aan die parlement se portefeuljekomitee vir landbou, grondhervorming en landelike ontwikkeling gestel dat aangesien die trust in April 1994 die eienaar van die grond geword het en die Wet op die Bestuur van Openbare Finansies (PFMA) (Wet 1 van 1999) eers later van krag geword het, die bepalings van die PFMA nie op hom van toepassing kan wees nie. Die trust meen die geld wat betaal moet word om die grond te waardeer, hou geen wesenlike voordeel vir die geemeenskappe in nie en dat die geld beter aangewend kan word vir voedselsekerheid en armoedeverligting. Die trust beskou ook die tantieme wat hy van mynhuise ontvang, as die inkomste van die trust. Hy weier ook om munisipale tariewe te betaal en skuld meer as R300 miljoen aan 23 munisipaliteite in KwaZulu-Natal.
Die OG het met kommer uitgewys dat daar beduidende meningsverskille met die trustraad bestaan oor ouditbevindinge en -uitkomste. Die kwessies wat vorige jare uitgelig is oor die wetlike vereistes waaraan die trustraad moet voldoen, bly 'n sleutelmeningsverskil, het mnr. Thabo Ditodi van die kantoor van die OG gesê.
Daar was vertragings om terugvoer van die bestuur te kry oor die ouditbevindinge omdat verskeie amptenare op spesiale verlof is.
Die hersiening van finansiële state was nie voldoende nie, wat meegebring het dat wesenlike verdraaiings uitgewys is. Dit het gelei tot die gekwalifiseerde ouditmening vir die trustraad en 'n ongunstige mening vir die trust.
Ditodi het gesê daar sal sekere dringende ingrypings moet kom in die bestuurstruktuur van die trust om te verseker dat dit in ooreenstemming is met wetgewing.
Komiteelede wou by me. Thoko Didiza, minister van landbou, grondhervorming en landelike ontwikkeling, weet hoe sy sal toesien dat die Ingonyama-trust tot verantwoording geroep word.
Didiza het gesê die kwessies is kommerwekkend en dit het haar en die departement gedwing om samesprekings met die raad en die bestuur te voer. "Ons het verskeie vergaderings gehad en ons gaan voort om met die trustees te vergader om die kwessies rondom bestuur van die Ingonyama-trustraad te bespreek."
Dit is bekend dat die Zoeloekoning, Goodwill Zwelethini, die enigste trusteelid is. Zwelethini is gevra om die trustraad te versterk, want sommige lede het bedank. Didiza het die hoop uitgespreek dat daar verandering sal kom met die aanwysing van die nuwe raad.
Didiza het gesê die departement het amptenare gesekondeer na die Ingonyama-trustraad sodat die kwessies wat hulle in die gesig staar, "dieper verstaan" kan word.
Die departement kyk ook na die wetgewing wat die trust reguleer, want dit is só gestruktureer dat dit die mag van die minister van landbouminister beperk om die raad doeltreffend te reguleer soos ander entiteite. Die komitee sal nog ingelig word of wysigings gemaak moet word.
Didiza het ook gesê dat die oudit van die kommissie vir die herstel van grondregte vir die eerste keer onafhanklik van die departement voltooi is. Die kommissie het 'n ongunstige mening ontvang aangesien hy die finansiële state nie volgens die rekenkundige raamwerk voorberei het nie.