Na o hlokomela diruiwa tša gago ka tshwanelo - goba phulo polaseng ya gago e bontšha dika tša phetšaphulo (ke go re e dirišwa go feta tekanyo) Na o a kgotsofala ge o bogela dibjalo tša gago tše di atlegilego Morago ga ge o bunne o ile wa ela mašemo a gago hloko?
Ke eng seo se dirago gore motšweletši a atlege go feta yo mongwe Ntlha ye e ka rerišwa ka go sa felego. Le ge go le bjalo, mafelelong mabaka ohle a šupa boleng bja taolo, mme mabapi le kgwebo ya bolemi - taolo ya polasa?
Go na le ditlhalošo tše mmalwa tša taolo ya polasa, eupša ge re hlakanya ditlhalošo tšohle re ka re di bega gore taolo ya polasa ke "tirišo goba kopanyo ye e kgontšhago ya methopo yohle, ya batho le ya sebopego, go phethagatša dinepo tša kgwebo ya bolemi."
Ba bangwe ba ka re tlhalošo ya ka godimo e sekamela kudu go teori, eupša a re e fetleke ka go thoma ka maleba goba dinepo tša kgwebo ya bolemi. Re ka re nepo ye bohlokwa go feta, yeo e akaretšago tšohle, ke go kgonthiša poelo, le gona yeo e swarelelago. Ee, go ka ba le dinepo tše dingwe tša go swana le go kaonafatša boemo bja gago bja bophelo, go tšweletša setšweletšwa seo bareki ba se kganyogago, le tše dingwe. Le ge go le bjalo, dinepo tše dingwe tše di ka phethagala fela ge motšweletši a humana poelo. Le ge e se nepo ya nnete, batšweletši ba bantši ba rata go sepediša kgwebo ya bolemi ka baka la bophelo bjo bobotse polaseng. Ge go sa hlagišwe poelo, ešita le bophelo bjo bobotse bjoo bo fetoga bjoo e se sa lego bjo bobotse ka mokgwa woo. Ka mareo a letlotlo (financial terms) re ka re nepo ke go hwetša poelo ye botse malebana le peo ya tšhelete (good return on investment); le ge go le bjalo, ka mantšu a bonolo re ka no re ke go humana poelo. Sebopegong sa motheo re ka re poelo e bopša ke ditseno tšeo di tlošitšwego ditshenyegelo (ke go re Poelo = Ditseno - Ditshenyegelo goba Ditseno - Ditshenyegelo = Poelo).
Methopo ya batho le sebopego yeo e boletšwego tlhalošong, e bitšwa gape gore ke dintlha tša tšweletšo (production factors), e lego taolo, modiro, naga le kapetlele (tšhelete). Modiro o emetše badiredi bohle. Naga e emetše naga ya sebopego (mmu (mašemo), dimela (phulo), meetse). Kapetlele ke lereo leo le šupago tšhelete ya sebopego le matlotlo a mangwe ao a sa šuthegego bjalo ka meago, magora (diagelelo), mašaka, mabolokelo, bjalobjalo, gammogo le matlotlo ao a šuthegago a go swana le dinamelwa, didirišwa, ditrekere, diruiwa tša go tswadiša le dinyakwapšalo tša tšweletšo (production inputs), bjalobjalo.
Togamaano ke go phetha seo se swanetšego go dirwa, gore se swanetše go dirwa bjang le gona neng.
Peakanyo ke go phetha gore eng e tlo dirwa ke mang, neng, le gona kae (kabo ya methopo).
Tirišo ke go phethagatša ka sebopego tšeo di logetšwego maano le gona di beakantšwego.
Taolo ke go bapiša tšeo di dirilwego (tša go loka le ge e se tša go loka gabotse) le tšeo di bego di logetšwe maano le go beakanywa, le go nyaka mabaka ao a dirilego gore go fapogwe, ka tebelelo ya go kaonafatša dilo ka moso.
Ka nako e tee, mola a diriša tiro ye nngwe le ye nngwe ya taolo, motšweletši/molaodi o swanetše go ba moetapele, mme o swanetše go tšea diphetho, a ikgokaganye le ba ka gare le ba ka ntle, a abele mošomo, a lomaganye dikarolo, a hlohleletše batho ba bagwe le go lota goba go tiiša thupišo ka molao le gona e sego ka tlwaelo (formally and informally).
Go feta fao, go kgona go hlagiša poelo ye e phegelelago le go phethagatša dinepo tšohle, kgwebo ya bolemi e swanetše go tšweletša setšweletšwa le go kgona go se rekiša - ka go realo e swanetše go kgotsofatša bareki go ya ka dinyakwa tša bona. Ka bophara ditšweletšwa e ka ba dijo, tlhale, dikota (magong) goba diruiwa/diphoofolo. "Dinyakwa" tša bareki di akaretša dintlha tša go swana le boleng le bokaakang bja setšweletšwa, nako ye e itšego ya go hwetšagala ga sona le/goba go hwetšagala go sa fetogego, lefelo leo se fihlišwago gona le phuthelo.
Malebana le fomula ya motheo ya "ditseno - ditshenyegelo = poelo/tahlego", go bohlokwa go lemoga gore se sengwe le se sengwe seo re se dirago goba ka nako re sa se dirego mola nkabego re se dira mabapi le kgwebo ya rena, mafelelong se huetša fomula ya rena. Ditseno di ka oketšega goba di ka fokotšega go no swana le ditshenyegelo. Na afa re akanya bohlokwa bja go leletša motho mogala Na ka nnete go tloga go nyakega gore o letše mogala gakaa Na re gopodišiša maeto a rena a go ya toropong Na re oketša dijo tša diruiwa ka tšeo di tlaleletšago ge go nyakega Na re lokiša ditrekere le metšhene ye mengwe ya rena ka mehla le go e hlokomela ka tshwanelo?
Go ya ka kahlaahlo ya rena, lereo le "taolo ya polasa", le ka hlalošwa ka go re ke go loga maano, go beakanya, go diriša, le go laola badiredi ba gago, naga ya gago le ge e ka ba letlotlo le le sa šuthegego le leo le šuthegago, go akaretša le dinyakwapšalo tša tšweletšo, ka go eta pele, go tšea diphetho, go ikgokaganya le batho, go abela mošomo, go hlohleletša badiredi le go tiiša thupišo go tšweletša ditšweletšwa tšeo di nyakwago ke bareki le gona go humana poelo.
Dipotšišo tšeo di tšweleditšwego mathomong a taodišwana ye bjale di ka bewa ka mokgwa wo mongwe ka go botšiša bjalo: Na o loga maano, wa a beakanya, wa a diriša le gona wa a laola go hlokomela diruiwa tša gago ka tshwanelo Na o loga maano, wa a beakanya, wa a diriša le gona wa a laola go sepediša lenaneo la gago la phulo ka tshwanelo Na tšweletšo ya dibjalo tše di itšego di logetšwe maano a maleba ao a beakantšwego le gona a dirišitšwego le go laolwa, go akaretša le ntlha ya go swana le phetleko ya mmu, bjalo ka mohlala?
Ditiro tše nne tša taolo di ka swantšhwa gape le maotwana a senamelwa goba trekere. Leotwana le lengwe le le lengwe le swanetše go pompelwa ka tshwanelo gore senamelwa goba trekere e sepele gabotse ka moo go kgontšhago. Ge leotwana le lengwe le lahlegetšwe ke moya goba le thubegile, senamelwa/trekere e tla kgona go tšwela pele, eupša e sego ka moo go nyakegago, mme go se gwa ya kae e tla senyega ka moo e tla bago ya palelwa ke go sepela go ya pele. Le kgwebo e no ba bjalo. Ge tiro ye nngwe ya taolo e sa phethagatšwe ka tshwanelo, kgwebo ya gago e tla tšwela pele e hlagiša poelo, eupša nako e tlo fihla, e ka ba morago ga mengwaga ye mehlano goba ye lesome, ge kgwebo ya gago e felela sa ruri. Mme se ke tlhohlo ya ka moso: ge bolaodi bja gago bo sa kaonafale ngwaga le ngwaga, mafelelong kgwebo ya gago e tlo felelwa ke maatla go ya go ile, lebaka e le gore ga o sa humana dipoelo. Ga o a swanela go dira dilo ka mokgwa wo o swanago ngwaga le ngwaga - o swanetše go itiiša ka go oketša ditseno le/goba go laola ditshenyegelo tša gago.
Ditseno di ka oketšwa, bjalo ka mohlala, ka dithekišo tše di nameletšego le/goba ka tšweletšo ye e godišitšwego godimo ga sebaka se se itšego (higher production per unit) (lehea - ditone/hektare) le/goba mokgwa wa tšweletšo wo o kaonafaditšwego (precision farming) le/goba botšweletši bjo bo godišitšwego le/goba phetolo ya kgwebo (change of enterprises) le/goba ka go farologanya dikgwebo (diversify).
Ditshenyegelo di ka fokotšwa, bjalo ka mohlala, ka go kgopela dithekofase mabapi le dinyakwapšalo (inputs) le/goba ka mokgwa wa tšweletšo wo o kaonafaditšwego (precision farming) le/goba ka go fokotša ditshenyegelo, e ka ba ka go fokotša badiredi le/goba ka go laola ditshenyegelo ka go diriša ditekanyetšo (budgets) le/goba ka go godiša botšweletši.
Taolokakaretšo (dintlha tša go swana le maphelo le totego modirong, taolo ya mollo le boitšhireletšo polaseng).
Le ge dintlha tše di bolelwa ka e tee ka e tee, nnete ke gore di logagane, mme mola o swaragane le go laola ntlha e tee (togamaano goba peakanyo goba tirišo goba taolo), godimo ga fao o ka be o ntše o laola e tee goba go feta ya dintlha tše di šetšego. Mohlala: mola o ka bego o swaragane le taolo ya tshepedišo, o ka phethagatša le taolo ya letlotlo, taolo ya theko le taolo ya methopobatho. Ke togagano ye ya dintlha tša taolo e dirago gore taolo ya polasa e be tlhohlo.
Le ge go le bjalo e sa le nnete gore motho ga a kgone go laola ntle le tshedimošo ya ka gare le ya ka ntle. Ka fao tshedimošo e swanetše go kgobelwa ka bontši ka moo go kgonegago, mme se se ka dirwa fela ka go bala, go theeletša, go ela hloko le go ngwala (record). Bohle ba swanetše go itlwaetša mantšu a a rego "ge o sa lekanye, ga o kgone go laola". Ge o sa tsebe gore sephesente sa tswalo ya mohlape wa gago wa dikgomo ke 60% fela, o tlo laola eng go kaonafatša sephesente se Ka fao o swanetše go thoma ka go ngwala bohlatse (recording) ka ga taba ye, ke moka wa kgobela tshedimošo mabapi le seo se ka bego se hlotše tšhitego ye le seo se ka dirwago go fediša bothata bjo. Tše di boletšwego di swanetše go dirwa gape mabapi le poelo ya dibjalo tša gago, tšweletšo ya maswi, tšweletšo ya boya bja dinku, go godiša dikgogokgadika, le ge e ka ba eng le eng?
Sa mafelelo, rena balaodi ba dipolasa re swanetše go elelwa gore ke karolo ya boikarabelo bja rena go ela pabalelo ya tikologo hloko ge re laola dikgwebo tša rena ka go diriša mekgwa ye mebotse ya temo.