Lusernverbouing: vestiging en algemene hantering
| Gewasse, ander: 6
Engels | Xhosa
In Suid-Afrika word meestal aanbeveel dat lusern in die herfs van Maart tot Mei gevestig	word om kompetisie met onkruide tot die minimum te beperk.
Daar kan van verskillende saaitegnieke gebruik gemaak word, maar meestal word die ou bekende
"saaisak" of 'n kunsmisstrooier gebruik om saad breedwerpig uit te strooi.
Lusernsaad is duur en daar moet nie te veel saad gesaai word nie. 'n Goeie hoeveelheid is 20-25 kg saad per hektaar.
Nadat lusernsaad uitgesaai is, moet dit met behulp van 'n roller of lusernhark met grond
bedek word. In sanderige grond kan saad 1-2 cm aanbeveel.
Swak lusernstande dui op gebrekkige vestigingspraktyke wat nooit optimaal sal produseer nie. As korrekte vestigingspraktyke toegepas word, behoort 'n goeie stand verkry te word.
'n Goeie stand lusern lewer 'n pragtige hooiproduksie. Wanneer lusern
oop kolle het van ongeveer 30 cm tussen plante, sal dit mettertyd deur grasse ingeneem word en is dit raadsaam om sulke lusern in te ploeg.
Alhoewel lusern oor 'n diep wortelstelsel beskik en 'n besondere
droogteverdraagsaamheid het, het die plant tog 'n ho� vogvereiste vir optimale produksie.
Lusern kan met welslae onder sprinkel- of vloedbesproeiing verbou word en benodig ongeveer
1,200 mm water, re�nval ingeslote, per jaar.
Besproeiings moet aangepas wees by klimaat en grondtipe.
Siektes by lusern kan vinnig tot onekonomiese stand lei en daar moet veral op kroon-, wortel- en blaarsiektes gelet word.
'n Verskeidenheid insekte kan ook ekonomiese skade aan lusern aanrig, waarvan die witsykantkewer seker die meeste skade aan lusern aanrig.
Die larf van die kewer vreet aan die wortels en die plant sal uiteindelik vrek.
Die tyd van sny moet nie meer bepaal word op die ou tradisionele manier van 10%
blom nie. Daar moet na die kroon se hergroei gekyk word om te verseker dat hergroei nie afgesny sal word nie.
Indien hergroei uit die kroon afgesny word, put dit die reserwes van die plant uit en opbrengsverliese kan verwag word.
Daar is hoofsaaklik 2 tipes lusernsnyers, nl. die ou mestipe en die tolmasjiene, wat uit roterende lemme bestaan. Die toltipe sny vinnig en werk baie effektief.
Lande wat klaar gesny is, word 'n dag, of selfs langer, afhangende van die heersende temperatuur en humiditeit, gelaat voordat dit in windrye gehark word om te droog voordat dit gebaal word.
Daar is hoofsaaklik 2 tipe baalmasjiene, nl. rondebalers en vierkantbalers. Die bindmateriaal vir vierkantbalers kan
tou of draad wees.
Wanneer lusern droog genoeg is, geskied die baalproses wat met groot sorg hanteer moet word omrede groot verliese met verkeerde baaltegnieke kan voorkom.
Daar moet altyd gepoog word om die maksimum blare te behou. As lusern te droog gebaal word, is daar groot blaarverlies wat gepaard gaan met verliese van voedingswaarde. Wanneer bale te nat is, kan verrotting in die bale voorkom en wanneer 'n mied gepak word, kan 'n brand ontstaan.
Die vogpersentasie waarteen die lusern gebaal word, lewer 'n groot bydrae tot die kwaliteit van die hooi. Hierdie waarde word meestal in die praktyk aan persoonlike oordeelsvermo� oorgelaat, maar daar bestaan twee eenvoudige toetse:
as die lusernplant se skilletjie rondom die stammetjie maklik afgetrek kan word, is dit gereed om te baal en as 'n pluis lusern in die hand geneem word en maklik met die ander hand afgedraai kan word, is dit ook gereed om te baal
as dit egter taai is en moeilik trek, moet dit liefs nog gelaat word.
Dit is goed om vroeg in die oggend met die baalproses te begin omrede dou deur die nag ook blaarverliese beperk. Verskillende baaltegnieke kan gebruik word waarvan ronde bale een voorbeeld is.
Wanneer lusern klaar gebaal is, moet dit so gou moontlik van die land verwyder word. Groei vind voortdurend plaas en nuwe groei vergeel onder bale wat te lank op die land bly l�.
Baallaaiers word aan die wa gekoppel, wat die oplaaitaak vergemaklik en 'n groot hoeveelheid kan daagliks verwyder word.
Wanneer klein hoeveelhede bale hanteer word, kan dit met
lusernhake gedoen word wat die boer self kan maak uit 10 mm ronde yster.
Lusern word hoofsaaklik vir veevoer en in verskillende mengsels gebruik, aangesien lusern 50 persent van alle prote�enaanvullings in veevoere uitmaak.