400 Pleasant Street, Gardner, MA 01440 (MLS #72342951) :: Welchman Real Estate Group | Keller Williams Luxury International Division
MLS #: 72342951
400 Pleasant Street Gardner, MA 01440 Nina Botes (hoofskrywer) - 2011-07-07 Generiese merkers in die kortverhaalsiklus: Deel 2: ’n Toepassing op Die dag toe ek my hare losgemaak het van Willemien Brümmer Nina Botes, Departement Letterkunde, Universiteit Antwerpen, en Neil Cochrane, Departement Afrikaans en Algemene Literatuurwetenskap, Universiteit van Suid-Afrika (UNISA)
Opsomming Hierdie artikel vorm die tweede deel van ’n studie oor die kortverhaalsiklus in Afrikaans, met spesifieke verwysing na Die dag toe ek my hare losgemaak het (2008) van Willemien Brümmer. In die eerste deel van hierdie studie (“Generiese merkers in die kortverhaalsiklus: Deel 1: Teoretiese uitgangspunte”) is aandag gegee aan die onderskeid tussen eenheidsbundels en kortverhaalsiklusse en is daar uitgebrei op die beskouings van Ingram (1971), Mann (1989), Dunn en Morris (1995), Lundén (1999) en Nagel (2004). In hierdie artikel word drie van die koherensiemerkers wat volgens Dunn en Morris (1995) as skakels tussen tekste in ’n kortverhaalsiklus kan funksioneer, naamlik die enkele protagonis, ruimte en tekstuele patrone, as vertrekpunt gebruik om te bepaal wat die effek van die spanning tussen die outonome kortverhale en die groter siklus in Die dag toe ek my hare losgemaak het is. Die assosiatiewe verbande tussen die verhale skep “dynamic patterns of recurrence and development” (Ingram 1971:20) waardeur spesifieke temas ontwikkel. Sentraal is die ontwikkelingsproses van ’n enkele protagonis, ’n verhaalgegewe wat meestal met die romanvorm geassosieer word. Deur tydspronge, ingeperkte vertelde tyd en eenlynigheid van handeling word ’n effek verkry wat soortgelyk is aan die kenmerkende organisasie van die kortverhaal in die hantering van ’n narratiewe struktuur en inligtingsvolumes wat met die roman geassosieer word. Daar word aangevoer dat Die dag toe ek my hare losgemaak het dus nie bloot as ’n afgewaterde vorm van die roman of as ’n sterk eenheidsbundel beskou kan word nie, maar as ’n tekstuele gegewe wat tot ’n afsonderlike genre behoort. Gesamentlik poog hierdie twee artikels om ’n bydrae te lewer tot “’n beskrywing van en terminologie vir die genre in Afrikaans” (Snyman 2011) deur eerstens ’n kritiese oorsig van internasionale beskouings oor die kortverhaalsiklus-genre te bied en tweedens ’n toepassing daarvan aan die hand van ’n Afrikaanse voorbeeld te onderneem.
Generic markers in the short story cycle: Part 2: An application to Die dag toe ek my hare losgemaak het by Willemien Brümmer This article forms the second part of a two-part study of the short story cycle in Afrikaans with the main purpose being to investigate autonomy and coherence as generic markers in Die dag toe ek my hare losgemaak het by Willemien Brümmer. In the previous article (“Generic markers in the short story cycle: Part 1: Theoretical foundations”), some issues pertaining to the short story cycle were discussed. First, it was shown that the Afrikaans term eenheidsbundel (unified volume of short stories) is an umbrella term for three types of linked short story volumes that can be distinguished based on the level of tension between autonomy and coherence, namely the short story cycle, unified volume of short stories and short story sequence.
4. Koherensie in Die dag toe ek my hare losgemaak het Soos reeds genoem, is die enkele protagonis, Mia Ragel Albertyn, die prominentste aanduiding dat die verhale in Die dag toe ek my hare losgemaak het as ’n kortverhaalsiklus beskou kan word, veral omdat die verhaalverloop chronologies aangebied word.
Die tweede verhaal, “Het jou!”, gaan oor Mia se seksuele ontwaking. Mia is nou amper dertien. Anders as die eerste verhaal wat in hulle huis in Kaapstad afspeel, vorm die Albertyn-familieplaas naby Ladismith die agtergrond vir hierdie verhaal. Weer eens is daar sprake van ’n bekende omgewing waarin die jong protagonis haar bevind. Hierdie bekende ruimte is egter vir Mia ’n meer bevrydende ruimte, waarbinne sy haar kreatiwiteit kan uitleef. Dit word duidelik wanneer die plaas met die stad gekontrasteer word: In haar grootwordhuis in Tamboerskloof is wense moeiliker. Daar woon hulle in ’n deurmekaar dubbelverdieping met diefwering en alarms […] Daar kyk mense jou snaaks aan as jy wil hê die dinge in jou kop moet waar word. (22)
Sonder dat haar ma vir haar die resep hoef voor te sê, prakseer sy ’n mengsel van heuning, pesto en sojasous. Haar hande beweeg eers aarselend, dan al meer geoefen, sekuur. Soos palings swem hulle oor die beentjies, die snytjies en die sagte plekkies, al is dit haar eerste keer […] “Mooi,” sê sy. “Ek het gedink jy sou weet hoe.” (38)
[…] Haar pa help die diertjie om wankelrig op sy vier pootjies op die werkstafel te staan. (21)
“Ek het my hare losgemaak”. (95) Hoewel elk van die verhale wat op Mia se seksuele inisiasie en interaksie met mans fokus (“Het jou!”, “Ons probeer harder”, “Toe Toorvoet stil geword het” en “Die dag toe ek my hare losgemaak het”), afsonderlike kortverhale is wat elk die enkele pynlike ervaring uitbeeld, word die psigologiese effek van hierdie herhaalde seerkrymomente in “Die sneeukoningin” ondersoek. Op hierdie stadium van Mia se ontwikkeling is sy ontnugter met verhoudings. Andries, ’n nuwe minnaar in haar lewe, beplan om haar te vra om te trou, en sy is die een wat van ’n emosionele verbintenis wegskram. Die rolle is nou omgekeer: Mia is nie meer die een wat al die opofferings in die verhouding maak nie; en Andries is die een wat, soos die jonger Mia in die vorige verhale, oor en oor probeer:
5. Die spanning tussen outonomie en koherensie in Die dag toe ek my hare losgemaak het 5.1 Strukturele aspekte
5.2 Tematiese aspekte Die spanning tussen outonomie en koherensie in die kortverhaalsiklus het nie uitsluitlik strukturele implikasies nie; dit beïnvloed ook die betekenis van die narratief. Elke afsonderlike kortverhaal belig ’n enkele aspek van Mia se ontwikkelingsproses, byvoorbeeld die erkenning van Mia se volwassenheid deur haar ma in “Free-range whole bird” of die eerste liefdesteleurstelling in “Ons probeer harder”.
Laastens is daar sprake van ’n oorkoepelende tema wat nie in enige van die afsonderlike verhale volledig manifesteer nie. Die fokus val hier veral op die wyses waarop Mia deur haar gesin gevorm is en hoe dit bepalend is vir die keuses wat sy moet uitoefen om met haar depressie saam te leef in verskillende situasies en met verskillende mense. Dit is ’n samevoeging van die elemente van al die verhale, sodat ’n totale betekenis van die ontwikkeling van die protagonis vergestalt word: die impak van depressie op haar lewe, die maniere waarop haar familie haar redding en haar lot is, die maniere waarop ’n mens tot selfaanvaarding kan kom, en die maniere waarop Mia deur verhoudings gevorm word. In dié verband is die struktuur van die kortverhaalsiklus veral funksioneel om te illustreer hoe Mia se perspektiewe verander. Haar begrip van haar pa en haar eie depressie verander in so ’n mate (van die eerste tot laaste verhaal) dat sy ’n betekenisvolle verhouding kan hê, al is dit slegs met haar seun.