Hierdie voorstelling van God wat nie voed nie is veral relevant in die konteks van ’n wêreld waar voedselskaarste en honger aan die orde van die dag is. Byvoorbeeld die Wêreldvoedselopname van 1990-1992 toon aan dat daar 841 miljoen mense in die wêreld is wat honger ly. 2 En volgens ’n verslag van 1998 oor Armoede en Ongelykheid wat vir die kantoor van die Uitvoerende Adjunkpresident in Suid-Afrika voorberei is, is daar 50% van die bevolking wat op minder as R12 ’n dag oorleef – 27% hiervan op ’n skrale R6,50 per dag.3
In Joël 1 sien ons skrikwekkende beskrywings van die tragedie wat gepaard gaan met ’n gebrek aan kos. In Joël 1:4-7 blyk dit dat die hongersnood deur ’n swerm sprinkane veroorsaak is wat soos ’n magtige weermag die land inval en alles in sig verorber. In vers 4 word vier verskillende terme vir die naderende sprinkane gebruik, wat iets beskryf van die swetterjoel insekte wat op die land toesak en grootskaalse vernietiging meebring.4
Die gevolge is te erg vir woorde. Die basiese voedselvoorrade van Israel is uitgewis: die graan is vernietig, die vars geparste wyn het opgedroog, en die nuwe olie het misluk (vs 10). In vers 7 sien ons hoe die sprinkane al die wingerde en die vyebome – simbole vir die vrugbaarheid van die land – verwoes het. Ten slotte wys vs 12 hoe daar nie meer vrugte is nie, hoe al die bome van die veld verdroog het: die granaat, die palm en die appelbome. Dit is ’n donker prentjie wat geskets word om die omvang van die vernietiging te beskryf.
In ’n bestaansekonomie met beperkte voorrade het geen kos omtrent altyd hongersnood vir die oorgrote meerderheid beteken. Maar die gebrek aan kos het nie net die mense se oorlewing bedreig nie. In vers 12 gaan die kosskaarste gepaard met ’n gebrek aan vreugde. Saam met die wingerd en die oes verwelk ook die mense se vreugde. 6 En meer nog, honger het ook ’n spirituele dimensie wanneer die gebrek aan kos die mense se religieuse belewenis raak, wanneer hulle nie meer voedseloffers aan God kan bring nie (vs 13). Hongersnood het inderdaad ’n impak op elke faset van die mens se lewe …
En dit is nie net die mense wat geraak word deur die voedselskaarste nie. In vers 10 rou die aarde saam oor die gebrek aan kos. En in vers 18 word gesê hoe die diere ly wanneer die skape verward rondstaan en die beeste loei omdat daar nie weiding is nie. Mens en dier pleit saam vir God se ingryping (sien ook Jona 3:7-8).
Dus, hoe moet ’n mens dink oor hierdie tragiese uitbeelding van die ellende wat mense ervaar as gevolg van voedselskaarste? In die Ou Testament tref ’n mens twee perspektiewe aan in verband met hongersnood. In die eerste plek is hongersnood, soos ook oorlog, siektes en aardbewings, verstaan as ’n natuurlike verskynsel wat sonder waarskuwing in mense se lewe inbreek en wat ten alle koste oorkom moet word (sien bv die verhaal van Abraham in Gen 12:10 en Josef in Gen 37-50). Tweedens, veral in die profetiese literatuur, is hongersnood beleef as ’n teken van sonde en waar mense tekort skiet. Byvoorbeeld in Amos 4:6-12 sien ’n mens hoe God allerhande rampe stuur soos droogte, pes, siektes, en ook hongersnood, om die mense te probeer oorreed om hulleself tot God te bekeer.7
Basies beteken die term בש iets soos om “om te draai” of om “terug te draai.” 10 As ’n mens dus die בש taal lees in die konteks van die profetiese tradisie wat ’n verband trek tussen sonde en lyding, ontvang בש inderdaad soos Birch voorstel die assosiasie van “om jouself te bekeer.” Maar Ogden is reg met sy opmerking dat daar nêrens in Joël is daar sprake van Juda se sonde nie (in kontras met Jeremia, Amos en Hosea). As ’n mens dus die בש taal in die konteks van die klaagliederetradisie lees, ontvang dit ’n ander konnotasie, naamlik, om na God te draai in tye van nood. Hierdie twee interpretasiemoontlikhede aangaande Joël 1 bied aan ons ’n konteks om oor die beeld van God wat nie voed nie na te dink in ’n wêreld waar honger ’n lewenswyse geword het.
In die lig hiervan moedig Joël sy gehoor aan om hulleself te wend tot die Een wat in die verlede kos voorsien het. In Joël 1:5-14 doen die profeet ’n oproep op die mense om hulle hartseer te verwoord, om klaagliedere te sing, en om deel te neem aan die gepaste rourituele (wat vas en die dra van sakke insluit). In vs 8 smeek Joël die mense om te huil met dieselfde intensiteit as ’n meisie wie se verloofde net voor die huwelik gesterf het. Op voetspoor van sy interpretasie van Joël verstaan Ogden Joël 2:13, “skeur julle harte en nie julle klere nie,” nie as ’n oproep tot bekering nie, maar in terme van ’n diep emosionele reaksie oor die tragedie wat die mense tans beleef.12 Met ’n diepe versugting pleit die gelowiges by God om hulle situasie te verander, om in te gryp en weer kos te voorsien.
Benewens die emosionele waarde inherent aan ’n eerlike uiting van ’n mens se hartseer, is die klaaglied verder ten diepste ’n vorm van weerstand. Deur te huil en te kla weier die gelowiges om maar net die status quo te aanvaar. Samuel Balentine verwoord dit soos volg:
Maar aan die anderkant, alhoewel dit baie belangrik is om klaagliedere te sing en te protesteer oor die ervaring dat God nie kos voorsien nie, is dit nie die hele storie nie. Ons sal ’n fout maak om nie die rol wat menslike verantwoordelikheid en sonde in hongersnood speel ernstig te neem nie. Hierdie perspektief stem goed ooreen met Birch se interpretasie. Volgens hom, verstaan Joël die krisis van die sprinkane as komende van God. In die lig van hierdie grootskaalse bedreiging is die enigste hoop vir redding geleë in bekering.17
Joël sien die bedreiging van die hongersnood wat deur die sprinkane veroorsaak is as ’n teken van die dag wat God finaal in die geskiedenis sal ingryp. Waar Israel met afwagting na hierdie dag uitgesien het in die geloof dat God hulle van hulle vyande sal bevry, is dit eerder vir Joël ’n dag van oordeel.18 So verskriklik is die idee om nie kos te hê nie dat Joël in kosmiese terme praat van die son en maan wat verduister, van duisternis wat oor die land sprei (vs 10-11). Hierdie kosmiese katastrofe is as sodaning dat dit beskryf word in terme van die Tuin van Eden wat verander in ’n barre woestyn (vs 3).19
Dit is bemoedigend dat privaat organisasies soos “Food for the Hungry” en “Bread for the World” al heelwat sukses behaal het om wêreldhonger te beveg. So het die aantal mense met ’n gebrek aan basiese lewensmiddele verminder van ’n geraamde 918 miljoen in 1969-1971 tot 841 miljoen in 1990-1992. Hierdie afname in die getal ondervoede mense is merkwaardig in lig van die feit dat die wêreldbevolking in die laaste 20 jaar met 1,5 biljoen mense toegeneem het.23 Maar daar is nog baie om te doen. Veral hier in Suid-Afrika hoef ’n mens nie baie ver te soek om te sien hoeveel mense nog te kort skiet aan basiese lewensmiddele nie. In Uprooting Poverty word ’n skokkende kykie gebied na die grootskaalse wanvoeding by kinders.24 Die voorbeeld van die 3½ jaar oue kind van ’n plaas in Stellenbosch wie se daaglikse dieet bestaan uit ’n sny brood en botter, en verder koffie met ’n halwe teelepel suiker en Cremora, saam met droë brood drie keer ’n dag, gee ’n ontstellende gesig aan die koue statistiek.25
In Joël 3:18 word hierdie oortuiging selfs verder geneem wanneer God se hernude kosvoorsiening mitologiese afmetings aanneem.27 Nou drup die wyn van die berge en die melk vloei van die heuwels. Dit mag wees dat te midde van die krisis van honger en gebrek, mense hulle hoop vir ’n tyd wanneer hulle genoeg sal hê om te eet, na die toekoms getransponeer het. Maar die feit bly staan, Israel het nie getwyfel dat daar eendag ’n einde aan die huidige voedseltekort sal wees nie. Hulle het vas geglo dat hongersnood nie deel van God se bedoeling vir die wêreld is nie.
In die lig hiervan sou ons kan sê dat die beeld van ’n God wat weer sal voed, hoop bied vir diegene wat vasgevang is in die web van honger en wanhoop. Hierdie verstaan help die slagoffers om verder as hulle omstandighede te kyk, en te bly hoop op ’n toekoms waar daar nie meer gebrek en lyding is nie. Aan die ander kant help hierdie oortuiging ons ook om te verstaan dat hongersnood beveg moet word in die hoop dat dit eendag totaal oorwin sal word. Die besef dat God ’n oorvloedige toekoms sal gee moedig mense aan om die huidige stand van sake in ooreenstemming te bring met die ideaal van God se koninkryk. Elke daad van barmhartigheid, elke poging om ongeregtigheid en armoede te beveg, is ’n stap nader aan die realisering van God se ideaal vir die wêreld in die hier en nou.