PressReader - Finweek Afrikaanse Uitgawe: 2017-12-14 - Sa­ke­blap­se: Duur fou­te
Sa­ke­blap­se: Duur fou­te
ont­dek het. G­lip­sies in die sa­ke­wê­reld is on­ver­my­de­lik. Maar hul­le is dik­wels ook baie duur, soos wat U­ni­le­ver en U­ber van­jaar fin­week son­der ’n paar van 2017 se groot­ste blapse uit.
Finweek Afrikaanse Uitgawe - 2017-12-14 - Inhoud - Deur Da­vid Mckay
ver­gis­sings, fla­ters, fou­te ... noem hul­le wat jy wil, maar in die sa­ke­wê­reld is mis­stap­pe, grow­we mis­tas­tings en blapse on­ver­my­de­lik. Ons is im­mers net mens­lik. Selfs die knap­ste sa­ke­lei­er is soms ver­keerd, in­slui­tend die ei­e­naar van hier­die uit­ste­ken­de pu­bli­ka­sie, Nas­pers se voor­sit­ter, Koos Bek­ker, R20 mil­jard kon ver­dien het as hy nie wat ’n paar jaar ge­le­de 11 mil­joen Nas­pers-aan­de­le ver­koop het nie.
Maar dit is nie die erg­ste nie. Daar is Dec­ca wat die Be­at­les nie ’n kon­trak aan­ge­bied het nie. Of Pen­guin en Har­per­col­lins wat Har­ry Pot­ter and the P­hi­losop­her’s S­to­ne af­ge­keur het, die boek wat ’n he­le ge­slag kin­ders (en ’n paar vol­was­se­nes) be­to­wer het en ’n for­tuin ge­maak het vir die skry­wer JK Ro­w­ling en uit­ge­wer Blooms­bu­ry, wat in daar­die sta­di­um re­de­lik on­be­kend was.
Dié soort stom­mi­teit word nie dik­wels her­haal nie, maar daar was van­jaar ’n paar uit­blin­kers.
Dink by­voor­beeld aan die ska­de wat Co­ca-co­la aan hom­self ver­oor­saak het toe hy in 1985 ná blin­de toet­se ge­vind het dat ver­brui­kers die soe­ter smaak van Pep­si ver­kies. Co­ca-co­la se re­ak­sie was om New Co­ke be­kend te stel, wat ’n be­mar­kings­nag­mer­rie ge­word het.
Nie op die­self­de skaal nie, maar Pep­si het van­jaar ene Ken­dall Jen­ner – ’n Kar­dashi­an-be­ken­de en ’n mo­del – aan­ge­stel. In ’n ad­ver­ten­sie vir die koel­drank het sy ty­dens ’n pro­tes­op­tog ’n Pep­si aan ’n po­li­sie­man ge­bied. Die maat­skap­py het die ad­ver­ten­sie ont­trek – hul­le het nie be­sef hoe ba­naal dit ge­lyk het nie, ver­al in ’n tyd­perk waar al­mal ’n stem en ’n T­wit­ter-re­ke­ning het, en waar­skyn­lik on­uit­put­li­ke mo­re­le ver­ont­waar­di­ging. Pep­si er­ken hul­le het ge­fou­teer.
Die re­kla­me­moont­lik­he­de van so­si­a­le me­dia is voor die hand lig­gend. In die ver­le­de het maat­skap­pye we­ke ge­wag om te be­paal hoe hul be­mar­king vaar; van­dag is dit ’n kwes­sie van se­kon­des, ver­al as din­ge ver­keerd loop. Baie men­se het by­voor­beeld ge­voel dat U­ni­le­ver se ad­ver­ten­sie vir Do­ve-seep ras­sis­ties was. Dit is die een waar ’n swart vrou ’n bruin hemp ver­wy­der en ver­vang word deur ’n wit vrou in ’n lig­te hemp. Die ver­ont­waar­di­ging is op­ge­neem deur die lei­er van Black First Land First, An­di­le Mngx­i­ta­ma, en het die par­le­ment be­reik waar Na­thi Mt­hethwa, die mi­nis­ter van kuns en kul­tuur, die ad­ver­ten­sie ver­oor­deel het. Daar is men­se wat sê hul­le sal nooit weer Do­ve-seep ge­bruik nie.
Die par­le­ment is na­tuur­lik die wa­re tuis­te van die bes­te ver­brou­ings. Dis waar ’n spe­si­a­le ko­mi­tee by­voor­beeld die nou­liks be­gryp­li­ke ge­mors wat E­s­kom is, pro­beer ont­ra­fel. Daar is nie tyd of ruim­te om die groot­skaal­se mis­bruik en ver­mor­sing van geld van ons krag­ver­skaf­fings­maat­skap­py te be­spreek nie. Ons kan maar net sê dat in­dien hul ver­soek vir ’n ta­rief­ver­ho­ging van 19,9% vir vol­gen­de jaar goed­ge­keur word, dit ’n ys­li­ke fla­ter sal wees.
Die voor­ge­stel­de ta­rief­ver­ho­ging be­skryf al­les wat by E­s­kom ver­keerd is. Vol­gens die Ka­mer van Myn­we­se sal die ver­ho­ging – die Na­si­o­na­le E­ner­gie­re­gu­leer­der se be­sluit was nog nie be­kend ten ty­de van die skryf hier­van nie – ’n mas­sie­we sty­ging in kos­te, af­na­me in mar­ges en in som­mi­ge ge­val­le ver­lie­se be­te­ken. Dis feit­lik se­ker dat so­wat 100 000 werk­ge­leent­he­de ver­lo­re sal gaan, wat 1 mil­joen af­hank­li­kes sal raak in die jaar voor­dat mil­joe­ne an­der na die stem­bus gaan. Vir E­s­kom sou dit ’n af­na­me in e­lek­tri­si­teits­ver­bruik en ’n da­ling in in­kom­ste be­te­ken. Ver­geet van 2017 of 2018, E­s­kom is die sa­ke­ramp van ’n leef­tyd.
En as­of om te be­wys dat die re­ge­ring net moet re­geer en nie sa­ke moet pro­beer doen nie, is daar tal­le an­der ram­pe in wor­ding; ver­al e­ni­ge maat­skap­py wat “in staats­be­sit” in sy naam het: De­nel, die SAUK, A­lex­kor en die Suid-a­fri­kaan­se Lug­diens (SAL), wat se­dert 2012 al R29 mil­jard in staat­sub­si­dies op­ge­slurp het.
Die SAL se sub­si­dies sal nie ge­noeg wees om die E­mi­ra­tes-lug­diens van Doe­bai te koop nie, soos Bu­si­ness Le­a­ders­hip South A­fri­ca se Bo­nang Mo­ha­le vroe­ër van­jaar be­weer het, maar daar is iets oor die kom­bi­na­sie van die SAL en Doe­bai wat Suid-a­fri­ka­ners pleg­tig na hul naas­te sje­bien laat vlug.
Kyk na die ge­val van Mo­se­ben­zi Z­wa­ne, mi­nis­ter van myn­we­se, se ver­pas­te Sal-vlug van Z­ü­rich na Doe­bai, soos uit­ge­wys is in die o­pen­ba­re
be­sker­mer se ver­slag oor staat­skaping in 2016, wat, soos ons ge­sien het, net die be­gin was van sy mis­da­de. Die erg­ste is die her­skry­wing van die Mynbouhandves, wat al­mal in Ju­nie ge­skok het. Die Ka­mer van Myn­we­se was nie be­trok­ke in die on­der­han­de­lin­ge nie en was van me­ning sy be­mag­ti­gings­doel­wit­te is on­prak­ties. Wat ge­volg het, was ’n hoog­ge­regs­hof­saak en ver­de­re ver­lies aan ver­troue in Suid-a­fri­ka se myn­bou­be­dryf. Die Ka­mer het die sa­ke­toe­stand in die myn­be­dryf as skok­kend be­skryf.
Be­mag­ti­ging is op sy bes­te ’n glib­be­ri­ge kwes­sie, soos Sa­sol van­jaar ge­vind het toe hy K­ha­nyi­sa ge­loods het – ’n Seb-me­ga­nis­me wat be­doel is om die ramp­spoe­di­ge In­za­lo-ske­ma te ver­vang wat, toe hy in 2008 be­kend ge­stel is, as on­ge­ë­we­naard be­skryf is. On­ge­luk­kig vir Sa­sol se Seb­be­guns­tig­des, baie van hul­le klein be­leg­gers, is dit op­ge­stel in ’n tyd toe die o­lie­prys ’n hoog­te­punt van $143 per vat be­reik het (teen­oor on­ge­veer $58 per vat van­dag). Daar­be­ne­wens is die skuld in die ske­ma vas­ge­stel met die ver­wag­ting dat ren­te­koer­se gaan styg. On­ge­luk­kig het ren­te­koer­se ge­val, so­dat die be­guns­tig­des meer moes be­taal vir hul skuld as wat hul­le ver­wag het.
Die In­za­lo-ske­ma ver­val vol­gen­de jaar en sal waar­skyn­lik nie die ryk­dom le­wer wat Sa­sol be­lo­we het nie. Is SEB ’n mis­tas­ting? Die mis­luk­king van Sa­sol se In­za­lo-ske­ma is be­slis ’n mis­luk­king vir die he­le Suid-a­fri­ka. (Vin­ni­ge) oor­drag van ryk­dom blyk baie moei­lik te wees om uit te voer.
Dis nie net ons in Suid-a­fri­ka nie. Mo­sam­biek het van­jaar die ver­plig­tin­ge op sy so­ge­naam­de tuna-ef­fek nie na­ge­kom nie. Dit was die ui­ters bui­ten­spo­ri­ge oor­een­koms in 2013 waar E­ma­tum, Mo­sam­biek se vis­maat­skap­py in staats­be­sit, $850 mil­joen by C­re­dit Suis­se en VTB, ’n Rus­sie­se bank, ge­leen het om ’n nu­we vis­sers­vloot te koop.
Om dit in per­spek­tief te stel, die skuld was ge­lyk aan on­ge­veer 6% van Mo­sam­biek se bru­to bin­ne­land­se pro­duk. E­ma­tum het die skuld toe ge­se­ku­ri­teer deur dit in klei­ner stuk­kies te ver­deel en as on­ge­no­teer­de ef­fek­te uit te reik, van­daar die naam die “tuna-ef­fek”.
On­ge­luk­kig is die ef­fek­te ook ge­bruik om mi­li­tê­re toe­rus­ting te koop, het die Mo­sam­biek­se re­ge­ring uit­ein­de­lik er­ken. Nog er­ger, hul­le het ge­blyk on­be­kos­tig­baar te wees om­dat E­ma­tum se sa­ke­mo­del spoor­loos ver­dwyn het. Die on­ver­moë om die no­di­ge vo­lu­mes te vang, het be­te­ken dat E­ma­tum ’n ver­lies ge­rap­por­teer het. Hy kon ook nie be­kos­tig om die ren­te op die skuld te be­taal nie, wat ’n dub­be­le pro­bleem was om­dat die Mo­sam­biek­se re­ge­ring die skuld ge­waar­borg het.
’n Koe­pon­be­ta­ling van $60 mil­joen wat in Ja­nu­a­rie ver­skul­dig was, is nie be­taal nie. Nog ’n be­ta­ling in Ju­lie is oor­ge­slaan. Mo­sam­biek het se­dert­dien on­der­han­de­lin­ge aan­ge­gaan met die ef­fek­te­be­leg­gers. Dit sou snaaks ge­wees het as dit nie so tra­gies was nie.
Om ie­mand an­ders se reg­te nie te re­spek­teer nie is ’n mens­li­ke so­wel as ’n e­tie­se fout, maar die reeks on­lang­se be­we­rings oor sek­su­e­le wan­da­de word ook ’n ramp vir die sa­ke­wê­reld. John Las­se­ter, die suk­ses ag­ter die a­ni­ma­sie-a­tel­jee Pix­ar en Disney se a­ni­ma­sie­hoof, het on­langs ses maan­de ver­lof ge­neem ná on­ge­spe­si­fi­seer­de oor­tre­dings ra­ken­de on­ge­vraag­de kon­tak met tal­le vrou­li­ke kol­le­gas oor ’n tyd­perk van ja­re. Ná sy rol as lei­den­de fi­guur met sul­ke ge­slaag­de rol­pren­te soos Toy S­to­ry,
Fro­zen en Fin­ding Ne­mo, is dit nog nie dui­de­lik nie of dit ’n per­soon­li­ke ramp sal bly of een wat die Disney-maat­skap­py erns­tig kan skaad.
’n Soort­ge­ly­ke ge­val was die af­dan­king in Ju­nie van Tra­vis Ka­la­nick, uit­voe­ren­de hoof van U­ber, na aan­lei­ding van ’n on­der­soek wat be­vind het dat hy ’n kor­po­ra­tie­we kul­tuur ge­bou het waar vrou­li­ke wer­kers sek­su­eel ge­teis­ter kon word en werk­ne­mers aan­ge­moe­dig is om wet­li­ke per­ke uit te daag. Dit het se­dert­dien aan die lig ge­kom dat U­ber in ’n toe­smeer­de­ry be­trok­ke was na­dat hy die slag­of­fer van ku­ber­ter­ro­ris­me was en $100 000 be­taal het om die na­me en pro­fie­le van 57 mil­joen kli­ën­te en werk­ne­mers ge­heim te hou.
DIE ‘PARADISE PAPERS’
Dit is nie eint­lik on­wet­tig nie, en selfs die B­rit­se ko­nin­gin doen dit. So ook I­van Gla­sen­berg, uit­voe­ren­de hoof van die myn­maat­skap­py G­len­co­re. Dit is naam­lik om geld in bui­te­land­se be­las­ting­toe­vlugs­oor­de te be­lê. Maar hier­mee sluit die na­me wat in die on­langs ge­lek­te Paradise Papers ge­noem word aan by dié van geld­was­sers, klep­to­kra­te en po­li­ti­ci wat voor­deel trek uit die ge­brek aan deur­sig­tig­heid in sul­ke be­las­ting­toe­vlugs­oor­de om hul on­wet­ti­ge ak­ti­wi­tei­te te ver­berg.
In die ge­val van G­len­co­re het dit nie ge­help dat die regs­fir­ma by wie se ver­trou­li­ke do­ku­men­te ku­ber­kra­kers in­ge­breek het – Ap­ple­by – ’n spe­si­a­le ka­mer vir die myn­bou­maat­skap­py ge­had het nie. En dat die do­ku­men­te ge­wys het dat hy na be­we­ring geld ge­leen het aan maat­skap­pye wat ver­bind is met Dan Gert­ler, wie se ak­ti­wi­tei­te in die De­mo­kra­tie­se Re­pu­bliek van die Kon­go die aan­dag van die A­me­ri­kaan­se o­wer­he­de ge­trek het. Dis moei­lik om te weet wie om dees­dae te ver­trou, want pro­ku­reurs, top kon­sul­tan­te (Mckin­sey) en selfs ou­di­teu­re (KPMG) word on­der ver­den­king ge­stel, al is dit net deur as­so­si­a­sie.
Die par­le­ment is
na­tuur­lik die wa­re
tuis­te van die bes­te
ver­brou­ings. Dis waar
’n spe­si­a­le ko­mi­tee by­voor­beeld die nou­liks be­gryp­li­ke ge­mors wat E­s­kom is,
Lei­er van Black First Land First
Koos Bek­ker Voor­sit­ter van Nas­pers
John Las­se­ter A­ni­ma­sie­hoof van Disney en dryf­krag ag­ter Pix­ar