Ons het weer in die bakkery oorkant sy groentewinkel gesit en koffie drink. Hy het dikwels oorgestap en by my en Sophi aangesluit as ons ná die Frans-klas daar gaan koffie drink het. Dan het ons bietjie gesels en weer elkeen ons eie gang gegaan. Vurig vertel hy van die pypleiding wat die Romeine nog gebou het, van die katedraal en van El Alcázar. Die Engels lê swaar op José se tong, die vreemde, koue taal wat hy later in sy lewe moes aanleer om hier aan die suide van Afrika weer 'n bestaan te kom maak. Hy struikel oor sy woorde, dan laat los hy die Engels en bars in Spaans uit: "Encantador, encantador!" "Bekoorlik, bekoorlik," vertaal Sophi vir my. Sy gee klas by die Alliance Française en verstaan ook so 'n bietjie Spaans.
Die kelner kom vat ons leë koffiekoppies en sit die rekening neer. José vat die rekening, draai dit om en begin in sy sak soek na 'n pen. Hy maak vir my 'n lysie. Langs die drie grotes sit hy sterretjies. "You must, you must." Dan word die lysie langer: Gaan eet by Mesón de Candido; gaan luister hoe eggo jou stem in Iglesia de la Vera Cruz … Hy kry 'n ver kyk in sy oë. "I was born near Segovia.""Vertel vir my, vertel vir ons van jou lewe." Sophi wink die kelner nader en vra nog koffie. José se hande vroetel om sy nek, al met die goue ketting langs. Hy ruk effens aan die ketting totdat die kruis, gewoonlik onder sy T-hemp versteek, te voorskyn kom. Hy vou die kruis in sy donker, harige hand toe. Sit 'n rukkie so en begin dan sy verhaal vertel. Die oeroue verhaal van verbroude geleenthede en spyt.
"Ek was nog op skool toe ek ontdek het dat drank my meer selfvertroue gee. Die eerste keer wat ek gedrink het, was op my niggie se troue. Skielik het ek nie meer onbeholpe en lomp gevoel nie, ek het saam met die ander gedans en gesing. Ek was altyd skaam, eenkant. Maar daarna het ek saam met die ander disko toe gegaan, en as ek net 'n paar drankies gedrink het, was alles vir my makliker. Ek kon met die meisies praat, ek kon dans, mense het van my gehou.
"Dit was nie lank voordat ek gedink het dat die skool my in elk geval nie veel meer kan leer nie. Ek het opgehou skool toe gaan voordat ek 16 was. Ek was jonk en sterk en werk in die konstruksiebedryf was volop. Dit was goeie dae. Ek en my vriende het goed geld gemaak en die ouer manne het ons touwys gemaak in die vreugdes van die lewe.
"Bedags het ons gewerk. Saans het ons gedrink, gepraat en planne beraam. Toe ek 18 was, het ek my eie kar gehad, op 19 my eie besigheid. Op 20 my eerste nuwe kar. Die jaar daarna 'n meisie en die volgende jaar 'n woonstel. Die jaar daarna 'n kind en 'n huis. Op 24 het ek niks meer gehad nie – nie 'n vrou of 'n kar of 'n huis nie. Net my liefde vir die drank het gebly.
"Ek het tot in die suide van Spanje geswerf. Daar was baie olyf- en ander vrugtebome en dagarbeiders was in aanvraag. Die weer was goed, nooit te koud geword nie. Ek het in die berge gebly, in 'n grot of onder 'n boom. 'n Huis was nie meer belangrik nie. Al wat saak gemaak het, was drank, hoe om dit in die hande te kry. Hierdie drang het my soggens met 'n dik kop tot by die olyfbome gedryf. Daar het ek die ratsste van almal in die takke geklouter, en die vinnigste van almal gepluk, want onder die boom, het ek geweet, wag daar 'n fles wyn.
"Middagete het ons weer 'n fles wyn gekry en onder die bome gelê en slaap of gesels tot die ergste hitte verby was. Laatmiddag het ek uit die boom getuimel en my handvol pesetas by die boer gekry, genoeg om drank en kos mee te koop. Dikwels het ek in 'n tronksel wakker geword, styf en koud. Maar sodra jy nugter is, gooi hulle jou uit op straat. Soms het hulle jou vir 'n paar dae kos gegee en hof toe gevat. Het maar afgehang van wat jy die vorige aand gedoen het of hoe kwaad die kroegeienaar geword het. Ek kon nie altyd die volgende oggend onthou hoekom ek daar was en wat ek gedoen het nie.
"Daar was ook burgeroorlog. Dinge het warm en moeilik geword en ek het Afrika toe gekom, weer geswerf tot hier aan die suidpunt. Op 'n Kersaand het ek ook die behoefte aan familie en nabyheid gevoel en my dogter gebel. Daar was iets in haar stem, toe sy hoor dit is haar besope pa wat praat, wat my laat besluit het om op te hou drink." Ek het so baie aan José gedink terwyl ek in Spanje gereis het. So gewonder hoe hy dit in Suid-Afrika uithou. Hoe eensaam hy moet wees sonder vriende wat laatmiddag by 'n kroeg sit en bier drink, so vreemd sonder die geur van seekos wat gaar word met paprika. Ook vir Sophi het ek begrip gekry, sy wat gekla het oor die smaakloosheid van ons brood.
Toe ek tienuur die oggend met die bus in Segovia aankom, was almal nog besig om wakker te word. Hier en daar was iemand darem al besig om die skerms voor die winkel op te rol. Ek het by die eerste oop kroeg ingestap vir ontbyt. 'n Lang donker plek met 'n toonbank en 'n kortaf eienaar. Paar hamme wat van die dak af hang. TV met sokker in die hoek.
Ek was al lankal lus vir een van daardie dik sjokoladedrankies, so dik dat jy dit met 'n lepel kan eet, bedien met 'n lang stuk gebakte deeg. Vorige pogings om dit te bestel het nie geslaag nie. Ek het al 'n paar keer probeer en allerhande eetbare en drinkbare goed het voor my verskyn: twee stukke brood, bedien met olyfolie, sout en peper; 'n piepklein koppie espresso wat my vir 'n paar dae op en wakker gehou het; 'n glas warm melk met 'n espresso langsaan … Maar daardie dag het iemand langs my by die toonbank gesit en smul aan die sjokoladedrankie waarvoor ek al so lankal lus is. Ek het beduie en gekry.
Onderlangs het ek my eetgenoot dopgehou. Hy het stukke van die deegding afgebreek, dit in die sjokolade gedoop en gehap. En ek agterna. Kort-kort sy vingers aan een van die servetjies wat in 'n houer op die toonbank gestaan het, afgevee en dit dan onseremonieel op die vloer gegooi.
Ek het aan José gedink en die trek om sy mond as ons op 'n Saterdagoggend ontbyt geëet het. Stadig het ek begin verstaan. Spek en eiers, of spek en wors en eiers; of spek en wors en eiers en tamatie of jogurt en vrugte of eiers en spek en wors of spek en sampioene en eiers. Dun, loperige, warm sjokoladedrankies en kyke as hy durf vra vir 'n stuk koek so vroeg in die oggend.
Teen laatmiddag kry ek uiteindelik die Monjas Dom?nica. Vroeër die dag het ek die allermooiste beeldjie by 'n Italiaanse vrou gesien. Sy het my vertel van die nonne wat die beeldjies maak en ook probeer verduidelik hoe om daar uit te kom. Ek wou graag vir José 'n Madonna van sy geboorteland af saamvat. Ek lui die klokkie. 'n Lyflose stem vra "Si" en met die enkele woord "Hola" klik die deur oop wat my toelaat tot die heiligdom. Vandaar met met 'n "pase, por favour" tot in die toonkamer. Daar staan ek toe, stokalleen voor die beeldjies, wat agter tralies bewaar word. Na 'n hele ruk kom 'n non uit die binnekamer te voorskyn en skakel die ligte aan. Ek wys vir haar in watter beeldjies ek geïnteresseerd is en sy gee dit vir my deur die tralies aan. Ek weeg die Madonna versigtig in my hand. Effens swaar. Maar so mooi. Ek kyk na die prys. Effens duur. Maar sy praat met my. Sy straal so 'n stille vrede uit. Ek gaan haar vir José saamvat. Terug in Suid-Afrika bel ek opgewonde vir Sophi. "Dit was wonderlik. Ons moet gaan koffie drink sodat ek jou alles kan vertel." Ek skryf haar vreemde stilte toe aan probleme van die liefdeshart. "José is nie meer nie." Ek sukkel om te verstaan. Sy verduidelik weer. Ek hou op om na die groentewinkel te kyk; ek soek iets waarmee ek kan trane afdroog.
Sophi het nie lank gebly nie. Nie een van ons was eintlik lus vir gesels nie. Sy het haar koffie net half gedrink, die koppie teruggestoot en my toe met 'n verskoning van kosmaak geloop. Ek het nog 'n ruk daar gesit.
Gedink aan die papiertjie wat José 'n paar dae voor my vertrek vir my geggee het. "My daughter, last telephone number and address in Madrid. Tell her I am good now. Ask her to forgive." Ek dink weer terug aan die aand wat hy die brokstukke van sy lewensverhaal met ons gedeel het, aan die versugting waarmee hy sy verhaal afgesluit het: "As ek maar net kon terugkeer na my land, na Spanje toe."
Daardie aand het Sophi hom geantwoord: "Believe you me, it is not there as we remember. We cannot go where we come from."