Droefheid op note! Die enigste Afrikaanse resensie/artikel wat vandeesweek verskyn het, is een oor die heruitreiking van die Uile-reeks – boeke wat uit die vyftigerjare dateer.
Stilte is dan die enigste antwoord.
Leon de Kock het onlangs in ‘n resensie verwys na die wyse waarop misdaadfiksie een van die min vorme van fiksie is wat plaaslike lesers leesbaarheid en sosiaal politieke analise bied. Ek herinner my dat De Kock elders ook verwys het na die wyse waarop krimi-lit deel geword het van die hoofstroom van Suid-Afrikaanse literêre produksie, en op grond van die gehalte van die skryfwerk ernstig benader behoort te woord.
Die redakteur van Boeke24 is daarmee eensgesind. Dit lei ek af van die feit dat sy Chris Karsten se roman Abel se lot die eer aangedoen het van twee resensies daarvan aan te vra.
Die resensie wat sy die belangrikste geag het, is geskryf deur Pieter Hugo, en is die hoofresensie op vandeesweek se boekeblad in Media24 se oggendkoerante. Die ander is geskryf deur Cilliers van der Berg, en dié vind mens op Boeke24 se webwerf.
Dit is vir my ‘n baie interessante geval. Wat het Elmari Rautenbach laat besluit dat Pieter Hugo se resensie beter is as Cilliers van der Berg s’n?
Ek het Abel se lot pas gelees. Vanoggend (Maandagoggend) het ek albei resensies behoorlik gelees en herlees en daar bestaan by my geen twyfel nie dat Van der Berg se resensie op sterker bene staan as Hugo s’n.
Van der Berg het ‘n aantoonbare kritiese afstand, is informatief genoeg oor die plek van hierdie roman in Karsten se Abel-trilogie, asook die trefkrag daarvan sonder om te veel te verklap van die inhoud wat die krimi-leser self behoort uit te snuffel. Hy meet die roman ook aan sy eweknieë in die Engelse taal.
Hugo begaan in sy resensie die fout wat mens taamlik algemeen aantref in die skryfwerk van mense wat nie baie ondervinding as resensent het nie: Dit probeer té veel inligting gee, bederf heelwat verrassings vir voornemende lesers, en wek twyfel oor sy oordeel wanneer hy sy eie belesenheid ten toon stel.
Mens kan met Hugo verskil wanneer hy voel dat Abel ‘n twee-dimensionele karakter is, of wanneer hy voel dat daar te min inligting oor die motivering van Abel se misdade is. Ek is selfs bereid om hom die verlies van sy kritiese afstand te verskoon wanneer hy Abel Lotz se gedragspatrone vergelyk met dié van Ed Gein (op wie Abel gegrond is) sonder om te verduidelik waar sy inligting oor Gein vandaan kom, of om te motiveer hoekom Abel opsluit presies dieselfde gedrag as Gein moet openbaar.
Wat ek nie aanvaarbaar vind nie, is sy verwysing na en verdere hantering van die ooreensteming tussen die strekking van drie sinne in Karsten se roman met twee sinne in Cormac McCarthy se All the Pretty Horses – sonder erkenning van die bron deur Karsten. Nou toe, Hugo het agtergekom dat in ‘n roman van 411 bladsye drie sinne ooreenstem met twee uit All the Pretty Horses. Dus sowat 0,00008% van Abel se lot wat herlei kan word na All the Pretty Horses.
Dit herinner mens nogal aan die vlieë-afvangers wat T.S. Eliot dit verkwalik het dat hy in sy “Notes” by The Waste Land vergeet het om te verduidelik dat Madame Sosostris in reël 43 van “The Burial of the Dead” ‘n verwysing is na die waarsegster in Aldous Huxley se Crome Yellow. Dit roep ook die onlangse geval op van Peter Carey wat in ‘n debat oor plagiaat gesê het dat ‘n bibliografie by ‘n roman omtrent so nuttig is soos ‘n hamer vir ‘n dolfyn.
Dit is goed dat Hugo die ooreenkoms raakgesien het en vir sy lesers noem. Dat hy nie besef dat as daar net een so ‘n raakpunt tussen die twee romans in die 411 bladsye van Abel se lot is, hy eintlik geroepe is om die betekenis van daardie raakpunt te probeer analiseer en verduidelik. Dít sou nou vir jou ‘n resensie gewees het. Dan hoef ons nie deur Hugo se oorvertelling van die drie verhaallyne te geworstel het nie.
Die vraag is natuurlik ook of Karsten, wat alreeds ‘n uitvoerige stel notas en erkenning aan die einde van die roman vir ons aanbied, die erkenning van aanhaling uit All the Pretty Horses weggelaat het omdat hy bang is dat die lesers meer daar sou inlees as wat nodig is.
Wat is die betekenis van dié aanhaling? Wil dit iets sê van die tematiek? Wil dit ‘n “gesprek” tussen die werke suggereer?
Dit is die soort dinge wat Hugo in sy resensie kon beredeneer het – en ons sou waarskynlik ontsettend beïndruk daarmee gewees het. Ek sou.
Dit bring my terug by die vraag hoekom Hugo se resensie, duidelik die mindere van die twee wat Boeke24 ontvang het, voorkeur gekry het vir die papier-uitgawe van Boeke24.
My vermoede is dat Rautenbach gedink het Hugo se openbaring is sensasioneel en sal mense aan die praat sit.
Het sensasie plek op ‘n boekeblad? Sekerlik, maar hierdie sensasietjie is darem baie klein en totaal betekenisloos. ‘n Klein jakkalsie in die redakteur se benadering …
Die hemel is in sig
Een of ander Britse politikus het gesê ‘n week is baie lank in die politiek. Hy kon net sowel van boekeblaaie in Afrikaanse koerante gepraat het. Verlede week kla ek nog steen en been, vandeesweek is dit die teenoorgestelde. Die hemel wat Tim du Plessis ons beloof het, is in sig. Gedeeltelik weliswaar, weens Rapport se drentelgang, maar in sig.
Uit Rapport se drentelgang is daar miskien ook iets wys te word. Dit begin lyk asof Rapport-Boeke se toekoms in die rigting van artikelblad eerder as resensieblad lê. Miskien noodgedwonge. Rapport-Boeke is vandeesweek deeglik uitgestof deur Boeke24.
As mens Rapport-Boeke as artikelbylaag beskou, dan is daar heelwat pluspunte. André P. Brink se verslag oor ‘n Skandinawiese reis en die blyplekke van Bjørnstjerne Bjørnson, Hendrik Ibsen en Sigrid Undset wat hy besoek het, troon uit bo die ander bydraes. Hoofsaaklik danksy sy gemaklike, sjarmante skryfstyl en die rustige gesag waarmee hy sy inhoud oordra.
Dan is daar ook leeswaardige bydraes deur J.B. Roux (oor grensliteratuur), resensies oor ‘n klompie Engelse boeke (onder meer Marié Heese se The Colour of Power), ‘n onderhoud met Annette Human deur Louise Labuschagne, en ‘n bespreking deur Rustum Kozain van Elsa Joubert se Die reise van Isobelle, wat nou in sagteband-formaat heruitgegee is.
Van al hierdie dinge was Kozain se artikel vir my die enigste wat nie bevredig het nie. As enigiemand vandag oor Die reise van Isobelle skryf, is dit met die wete dat J.C. Kannemeyer ‘n skitterende analise daarvan gemaak het in sy Literatuurgeskiedenis. Jy moet uithaal en wys waartoe jy as analiserende en kritiese leser in staat is. Kozain het nie.
Boeke24 weer het eensklaps die belofte vervul wat Tim du Plessis aan kritici van hierdie projek uitgehou het, naamlik dat dit ‘n verbeterde diens sou lewer, en dat niks die redakteur sou verhoed om meer as een resensie van boeke aan te vra nie. Om die groot sprong vorentoe af te rond, het Boeke24 boonop vir Rapport gescoop met die hoofresensie, naamlik van Net ‘n lewe, Fransi Phillips se roman wat vanjaar Lapa se romanwedstryd gewen het.
Nie net een maal nie, maar twee maal.
Twee resensies van hierdie roman verskyn in Boeke24: een in die papier-uitgawe, en die tweede slegs op die webwerf van Boek24 (tesame, natuurlik, met die resensie wat op papier te lese is).
Die hoofresensie in die koerant-uitgawe van Boeke24 is deur Louise Viljoen geskryf. Op die webwerf kry ons ook Thys Human se resensie (in die koerant is daar aan die einde van Viloen se bespreking net ‘n kort opsomming van Human se mening.)
Dit moes seker baie moeilik gewees het om te kies watter resensie die hoofresensie in die koerant sou wees. Ek sou Human s’n geneem het, omdat Viljoen in haar gebruiklike resensie-patroon skryf, maar eintlik maak dit nie werklik saak nie. As daar een resensent is op wie se mening ek peil trek, is dit Louise Viljoen s’n.
Albei resensies is van top-gehalte. Krities, leesbaar, nie té akademies swaarwigtig nie. Skielik voel mens hierdie Boeke24-projek kan werk – kan werklik ‘n nuwe lewe en momentum aan die Afrikaanse resensie-wêreld gee.
Twee ander nuwe publikasies, naamlik die digbundels Donkerkamer (Fourie Botha) en Die lewe tussen pikkewyne (Jasper van Zyl) kry dieselfde dubbelle hantering.
Die Botha-bundel word in die koerante bespreek deur Charl-Pierre Naudé, plus ‘n eenreël-opsomming van Henning Pieterse se resensie daarvan, wat volledig naas Naudé se resensie op die webwerf te vind is. Van Zyl kry in die koerant weer ‘n resensie deur Henning Pieterse, met opsomming van Naudé se mening daaroor daarby. Albei vollengte-resensies is op die webwerf te lees.
Al vier resensies is positief. As resensent pas Naudé makliker aan by die ruimte-beperking wat aan hom opgelê is. Ek vermoed Pieterse is gemakliker met langer resensies waarin hy sy kragtige opmerkings (in die korter resensies) uitvoeriger kan verwoord.
Ook in die koerant-uitgawe is Harry Kalmer se bespreking van Michael Green (RR Ryger) se Hondsdol. ‘n Netjiese resensie, en net op een plek laat hy die wenkbroue lig. “Op enkele plekke pootjie die haas om te vertel dinge soos eksposisie, logika, dialoog en selfs verteloogpunt, maar omring deur die gehalte van die res van die boek lees jy dit maklik mis” skryf hy op een plek. ‘n Hardegat-resensent sou reguit gesê het dis vrot redigering van die uitgewer se kant.
Boeke24 se webwerf neem Tim du Plessis se verbeterde diens op ‘n ander manier verder. J.B. Roux se onderhoud met Christopher Hope (in verkorte vorm op die kunsblad van die papier-uitgawe) word volledig op die Boeke24-wegwerf geplaas. Daar is ook skakels na belangrike boekestories wat die afgelope naweek in BY en elders verskyn het.
Twee punte van kritiek: Daar is baie spelfoute in die lys van topverkopers , en die foto van Chris Karsten by die skakel na die storie oor die benoemings vir die ATKV Veertjie lyk darem vreeslik verwronge.
Natuurlik sien ek na aanstaande week se Boeke24 uit – gaan Elmari Rautenbach hierdie peil handhaaf?
‘n Somber dag
Die afsterwe van Paul Cilliers, een van die beste bydraers tot Afrikaanse boekeblaaie die afgelope klompie jaar, het my diep ontstel.
Hy was nie alleen iemand wat mens gelei het tot die vreugdes van ander letterkundes as dié van Afrikaans en Engels nie, soos byvoorbeeld die Suid-Amerikaners en Russe, maar ook iemand met wie mens lank en onderhoudend kon gesels oor Afrikaanse en Engelse boeke.
Ek het bly hoop dat die koerante hom sou vra om meer Afrikaanse boeke te resenseer. Dit is jammer dat hy nooit gevra is om kragte te meet met iets soos Asbesmiddag van Etienne van Heerden, die romans van Ingrid Winterbach of die kortverhale van Braam de Vries nie. Prosa was sy gunsteling genre, maar ek kan net dink hoe hy sou baljaar met die digkuns van T.T. Cloete, Wilma Stockenström, Johann de Lange of veral ‘n bundel soos Die beginsel van stof van Breyten Breytenbach.
In die geheel gesien is hierdie ‘n baie donker tyd vir die top-resensente van Afrikaanse boeke. Wanneer laas het enige van hierdie mense se name by resensies in koerante verskyn: Willie Burger, Thys Human, Andries Visagie, Louise Viljoen, André P. Brink, At van Wyk, Fransjohan Pretorius, Heilna du Plooy, Cilliers van den Berg?
Twee ander name wat ek moet noem, is dié van Hettie Scholtz en Kerneels Breytenbach. Scholtz was tot onlangs ongesteld, maar sy is weer in volle swang. Dit sal ‘n skande wees as haar groot ondervinding as resensent heeltemal verlore moet gaan. Breytenbach weer mors sy tyd deur net Engelse boeke te resenseer. Wat op aarde besiel iemand wat só lank naby die brandpunt van die Afrikaanse letterkunde gestaan het om nou niks daaroor te skryf nie? Afgelope naweek was hy weer in Rapport aan die gang oor ‘n speurverhaal van Robert Parker.
Dit is ‘n baie negatiewe sein wat ek van Breytenbach kry. As mens die reaksies van hierdie twee oud-uitgewers na hul aftrede vergelyk, dan is Scholtz s’n die een wat spreek van ‘n geloof in die Afrikaanse boek. Breytenbach blyk kop in een mus met Anastasia de Vries te wees. En waarskynlik met Rautenbach ook.
Nie goed genoeg nie, meneer.
Drie nuwe resensies van Afrikaanse boeke het die afgelope week op LitNet verskyn. Marisa Botha bespreek Vier begrafnisse en ‘n troue van Pat Stamatélos, Johan Anker het dit oor Abraham H. de Vries se Die behoue huis, en Zandra Bezuidenhout resenseer Tom Gouws se Ligloop.
Nie een van die drie boeke is vars van die pers nie. Daarvoor word vergoed deur die peil wat gehandhaaf word.
Van die drie het Bezuidenhut die meeste staat gemaak op die ruimte wat haar medium haar gun. Haar aanslag maak ook geen toegewings aan diegene wat van papier af die sprong na die kuberruim gemaak het nie.
As sy in ‘n koerant haar resensie begin het soos sy hom hier op die LitNet-webwerf begin, sou min mense verby die eerste paragraaf moed gehou het:
“Wanneer ’n digter-denker soos Tom Gouws aan die woord is, kom lesers gou agter dat hulle inderwaarheid met ’n siener te make het. Sy blik op die synstoestand van die mens is uiteraard ryk, verwikkeld en gevarieerd, maar genadiglik ook verrassend helder.”
Ek het vasgebyt en die resensie deurgelees. Baie deeglik, en dank die vader, hier is iemand wat nie huiwer om ‘n eindoordeel uit te spreek nie.
Johan Anker toon die nodige respek vir De Vries. Hy bekyk feitlik elke unieke aspek van De Vries se werk.
Sy slot het my aandag getrek: “Vir De Vries-lesers én oningewydes ’n baie bruikbare en sinvolle versameling wat lesers heel moontlik sal inspireer om ook die volledige oorspronklike bundels (weer) te gaan lees.”
‘n Goeie idee, maar die oorspronklike bundels is nie te koop nie. ‘n Paar oproepe en ek kon vasstel dat meeste van De Vries se oeuvre uit druk is.
Kom ons wees positief: Is dit nie ‘n wonderlike geleentheid vir die uitgewer om AL Abraham H. de Vriese se kortverhaalbundels as e-boeke beskikbaar te maak nie?
Marise Botha se inleidende sin van haar bespreking van die Stamatélos-boek is een wat glinster met insinuasie: “Pat Stamatélos se Vier begrafnisse en ’n troue (2010) is ’n roman met kleurvolle karakters en satiriese dialoog.”
Let wel, Botha sê nie dis goed of sleg of vervelig of treffend of wat ookal nie. Sy sê dis ‘n roman, dit het kleurvolle karakters en dit het satiriese dialoog. Dis min of meer genoeg waarskuwing dat sy die boek te lig gaan bevind, en dan doen sy dit ook. Wat vir my die mooiste is, is die manier waarop sy opsommenderwys sê dat slegs bewonderaars en liefhebbers van verstrooiing-skryfwerk die boek moontlik sal geniet. Nie sal geniet nie, maar behoort te geniet. Miskien, maybe, whatever, nè?
Mens kan seker nie vir ewig kwaad bly vir Elmari Rautenbach nie, maar sy maak dit ook nie vir mens maklik nie.
Twee Afrikaanse boeke word vandeeweek op haar boekeblad geresenseer (Francois Loots se Die jakkalsdans en Hans Pietersen se Die vrese van ons vaders: Geloof, onderrig en die Afrikanerkind).
Laasgenoemde is geskryf deur George Claassen, wat kwalik beskou sal kan word as ‘n onbevooroordeelde waarnemer. Nietemin, Claassen se resensie dra gewig en ek sou gedink het dit behoort die hoofresensie op die blad te wees. Omdat dit ‘n Afrikaanse boek is.
Loots se boek word bespreek deur Nico Geldenhuys, ‘n regstudent. Hy is nie ‘n bedrewe resensent nie en bied vir ons die soort inligting aan wat net so goed deel van die uitgewer se reklamepamflet kon gewees het. In sy afsluiting poog hy krities te wees, maar dan gebruik hy een van die oudste clichés in die arsenaal van die beginner-resensent, dit regverdig ‘n tweede lees.
Komaan! Raak intellektueel met die boek slaags of laat iemand anders met minder afgryslike clichés in sy woordeskat dit resenseer.
Hoe kan ek só sê? Gaan kyk na Boeke24 se webwerf (www.beeld.com/Boeke). Dit kan gedoen word: Daar’s ‘n foto van die omslag van Zain Eckleton se Die rolbalspeler, met ‘n onderskrif, vermoedelik geskryf deur Rautenbach, waarin alles wat Geldenhuys met sy resensie probeer doen, bondiger en beter gedoen word.
Die hoofresensie op Rautenbach se boekeblad is deur Ben de Kock geskryf oor Andrew Lamprecht se Tretchikoff: The People’s Painter.
Ek sal die feit ignoreer dat dit ‘n Engelse boek is. De Kock se resensie is een van die beste boekbesprekings wat ek in baie jare in ‘n koerant gelees het. De Kock is nie vandag se kuiken nie, en nog minder laat hy hom vir die gek hou. Hy vra ‘n klompie geldige vrae (onder meer oor die feit dat die boek geborg is deur die Stad Kaapstad, maar steeds peperduur is) en dui ook op ‘n plek aan hoe onsinnig die siening oor Tretchikoff is van Riason Naidoo, huidige direkteur van die Iziki-Nasionale Kunsmuseum in Kaapstad,
Baie lekker gelees hieraan.
My versoek aan Elmari Rautenbach dan: Kry nog sulke resensente. Roep die ou grotes weer op vir diens. En laat hulle Afrikaanse boeke resenseer.
Is dit werklik te veel gevra?