Uitbranding - oorsake, simptome en behandeling - Simptome - 2021
Uitgebrande strategieë om uitbrandingsindroom te klop
Die onderwerp van uitbranding is baie aktueel in ons tyd en era. Ons wil perfek wees op alle lewensterreine - by die werk, in die privaatlewe en ook in ons vrye tyd. Ons kan onsself skaars vergewe vir swak prestasie, ons gaan aan, ons doen ons bes - totdat ons by 'n punt kom waar dit lyk asof niks behoorlik werk nie en ons uitgebrand, doelloos en uitgeput voel. In mediese terme, staan ​​hierdie toestand ook bekend as uitbrandingsindroom as die toestand van uitputting en oorbelasting oor 'n langer tydperk voortduur en daar geen verbetering is nie, selfs nie na lang rustydperke nie. Die werklike ontwikkeling tot uitbranding begin egter baie vroeër, daarom is dit belangrik om die eerste tekens betyds te interpreteer om ernstige vordering te voorkom.
Uitbranding - wat is dit?
Die uitdrukking "uitgebrand" is nie toevallig nie. Omdat, byvoorbeeld, soos 'n olielamp wat op die brandstof staatmaak in die vorm van olie om aan te steek, ons liggaam nodig het om te kan funksioneer. As die liggaam egter nie hierdie energie het nie, byvoorbeeld weens chroniese oorwerk, wat die energiereserwes van die liggaam verbruik, lei dit tot mense wat uitgebrand voel en die uitbrandingsindroom ontwikkel.
Tot op hede is uitbranding nie 'n amptelike mediese term nie, hoewel dit eers in die 1970's deur die Duits-Amerikaanse sielkundige Herbert Freudenberger beskryf is. Volgens sy eie verklarings het hy na jare van langdurige hersiening aan die sindroom gely en uiteindelik as vrywilliger vir 'n rehabilitasiekliniek gewerk. Om saam met verslaafdes te werk, soos baie ander beroepe in die verpleeg- en versorgingsektor, is dit bekend dat dit een van die aangrypendste aktiwiteite is, en dit is nie verbasend dat Freudenberger herhaaldelik ook tekens van uitbranding op sy kollegas waargeneem het nie. Dit het ook gebeur dat uitbranding aanvanklik gesien is as 'n soort "beroepsiekte" van verpleegpersoneel en spesialiste uit die sosiale sektor.
Beide die beskrywing van die uitbranding as 'n siekte en die aanname dat slegs mense wat in die maatskaplike of versorgingsektor werk, kan uitbrand, is verkeerd. Veral in ons moderne wêreld van werk ly mense van ander beroepe toenemend aan hierdie verraderlike klagte. Veral in werkvelde wat met 'n groot mate van spanning gepaard gaan, is die aantal mense wat ten minste een keer gedurende hul beroepslewe met uitbranding te kampe gehad het, baie groot.
Uitbranding is egter nie 'n onafhanklike kliniese beeld nie, of word dit (nog) nie as sodanig gedefinieer nie. Inteendeel, dit is 'n kompleks van simptome en dus 'n sindroom wat gekenmerk word deur klagtes soos lusteloosheid, 'n gebrek aan motivering en 'n gevoel van sinneloosheid en leegheid. Aangesien ooreenstemmende simptome ook by depressiewe mense voorkom, aanvaar sommige dokters dat uitbranding 'n spesiale vorm van depressie kan wees. Ten minste elke sesde pasiënt wat na die dokter toe kom vir uitbranding kan ook getuig van depressiewe neigings.
Hoe presies die uitbrandingsindroom ontstaan, is nog nie ten volle begryp nie. Een konsep wat kundiges herhaaldelik gebruik om die uitbranding-verskynsel te verklaar, is die sogenaamde inspanning-beloning-wanbalansmodel (ERI) deur die Switserse mediese sosioloog en universiteitsdosent Johannes Siegrist. Hy het aanvaar dat pasiënte met uitbranding 'n sterk wanbalans tussen hul eie prestasie en die erkenning wat hulle ontvang het, ervaar. Die simptome kan egter nie tot hierdie gevoel alleen verminder word nie, omdat daar ook ander aspekte van uitbranding is. Dit kan grofweg in drie algemene terme verdeel word:
Soos reeds genoem, is 'n stresvolle werklewe een van die belangrikste risikofaktore vir die ontwikkeling van 'n uitbrandingsindroom. Benewens verpleegberoepe, is sommige ander beroepe ook duidelik onder die risikogroepe. Uitbranding neem byvoorbeeld ook toe onder mense in bestuursposisies en onder kantoorwerkers. Die voortdurende jongleren met afsprake, koördinatiewe werkstappe, klante-korrespondensie en ander veeleisende professionele aspekte dra natuurlik daartoe by dat aanhoudende uitputting versprei.
Daar is ook beroepe wat 'n hoë mate van geestelike werk benodig en dus die geestesstresvlak verhoog. Dit is byvoorbeeld die geval met akademici, argitekte, maar ook by tiksters en onderwysers. Wat laasgenoemde aktiwiteitsveld betref, moet daar ook 'n risikobepalende aspek genoem word, wat die risiko van uitbranding drasties in die versorgingsektor verhoog: die professionele omgang met groepe mense wat versorg moet word.
Waar die versorging van pasiënte wat gesondheid nodig het vir bejaardes of verpleegpersoneel professionele spanning bevoordeel, hou die versorging van kinders en jong volwassenes baie spanning in vir onderwysers sowel as vir verpleegkundiges, opvoeders en sosiale opvoeders. Dit, insluitend hul gesinsagtergrond, kan soms baie "uitputtende klein klante" wees en kan die senuwees en energiereserwes van die maatskaplike diensverskaffer dreineer.
Praat van dienste, insluitend werknemers in die oproepsentrum, dienspersoneel en groot dele van die spyseniering, is onder die risikogroepe in die brandstigting. Daarbenewens moet werk-onafhanklike spanning in die alledaagse lewe nie onderskat word as 'n bron van 'n groeiende uitbranding nie. Omdat die privaat lewe ook talle situasies gereed het, kan dit die oorsaak van uitbranding wees. In die algemeen kan die volgende alledaagse faktore as moontlike oorsake geïdentifiseer word:
geweldige sperdatum of prestasiedruk,
spesiale geestelike uitdagings in die werkplek,
Konflik situasies in die werkplek (bv. Afknouery of spanning met kliënte),
Konfliksituasies in die privaat lewe (bv. Egskeiding of siekte in die gesin)
en probleme met die versoening van werk en gesin.
Terloops: Die druk om in moderne tye te presteer, bereik toenemend die jongste in die samelewing. Met toenemende kommer kyk dokters na die neiging van die sogenaamde uitbrandingskinders wat nie meer die toenemende prestasievereistes in die skoolsektor kan hanteer nie. Uitbranding is nie meer 'n gesondheidsprobleem wat slegs volwassenes aantas nie.
'N Ander belangrike punt wat 'n rol speel in die ontwikkeling van uitbranding is sekere persoonlikheidseienskappe. Mense word byvoorbeeld gereeld aangetas wat baie perfeksionisties is en daarom altyd 100 persent wil gee. Sulke mense is gewoonlik ook geneig om meer te presteer as ander. Gedrag wat enersyds deur medemens gebruik word en daardeur versterk word, maar andersyds lei ook daartoe dat diegene wat geraak word, dikwels nie meer hul prestasiegrense realisties kan beoordeel nie. Om die rede sien hulle in die begin dikwels nie eers daarvan dat hul liggame nie langer die veeleisende werklas kan hanteer nie. Hierdie punt spreek egter net een moontlike persoonlikheidseienskap aan wat uitbranding kan bevorder. In die algemeen word die volgende in hierdie oorsaakveld as riskant beskou:
Frustrasie en teleurstellings,
Beledigings en geestelike beserings,
gebrek aan balans tussen werk en ontspanning
en prestasiegerigte kondisionering in die kinderjare.
Die aspek van die liggaam se eie voedingstowwe word baie onderskat as dit uitgebrand word. As ons terugkyk na ons vergelyking met die olielamp, wat 'n sekere hoeveelheid lampolie in voorraad het, het die menslike organisme ook energiereserwes waaruit energie voorsien word vir daaglikse uitdagings indien nodig. Die belangrikste substraat vir energieopwekking is hier
Vette (hoofsaaklik in die vorm van trigliseriede)
en proteïene (hoofsaaklik in die vorm van aminosure).
Om 'n probleemvrye energiebalans te verseker, moet voldoende voedingstowwe in voldoende hoeveelhede aan die liggaam voorsien word. As dit kom by die uitbranding in kombinasie met 'n ongunstige bui of selfs depressiewe buie, speel 'n paar ander substraat 'n belangrike rol, waaronder 'n aantal vitamiene:
Vitamien B: Vitamien B is een van daardie belangrike stowwe wat baie sleg deur die liggaam geberg kan word. Die verskillende variante van hierdie vitamien speel egter 'n belangrike rol in energiemetabolisme. Hulle is byvoorbeeld betrokke by die energievoorsiening aan die selle van die liggaam en is nodig vir die produksie van energie uit vette en proteïene. 'N Tekort aan vitamien B lei onvermydelik tot simptome van uitputting en moegheid. Vitamien B is ook belangrik om versteurings in die neurale netwerk van die brein te vermy. Dit kan bydra tot sielkundige probleme soos depressie en slaapstoornisse. In hierdie konteks sluit die belangrikste vitamien B-komponente die volgende in:
Vitamien B1 (tiamien),
Vitamien B2 (riboflavien),
Vitamien B3 (niasien),
Vitamien B6 (piridoksien),
Vitamien B9 (foliensuur)
en vitamien B12 (kobalamien).
Vitamien C: as dit kom by geestelike en sielkundige welstand, speel vitamien C ook 'n belangrike rol. In die liggaam is dit gesamentlik verantwoordelik vir die produksie van serotonien, die beroemde gelukshormoon. Dit dien as 'n neurotransmitter vir die senuweestelsel en is spesifiek verantwoordelik vir gevoelens soos kalmte, innerlike balans en tevredenheid. Met serotonien tekort, daarenteen, is daar 'n risiko vir verhoogde prikkelbaarheid, depressie en ontevredenheid. Daarbenewens beïnvloed serotonien ook die kardiovaskulêre stelsel en dus ook die werking van die liggaam. As dit nie voldoende geproduseer kan word nie as gevolg van 'n onvoldoende hoeveelheid vitamien C, bestaan ​​die risiko dat die prestasie daal, benewens depressiewe buie, wat dan deur moegheid en moegheid opgemerk word.
Vitamien D: Vitamien D beïnvloed ook die persoon se prestasie (veral breinprestasie) en bui. Soos vitamien C, is dit betrokke by die biosintese van serotonien en is dit dus noodsaaklik om depressie en verlies aan prestasie te voorkom. Die probleem hiermee is dat vitamien D dikwels slegs deur voldoende sonlig in die liggaam opgebou kan word. Veral in die herfs- en wintermaande veroorsaak die seisoenale gebrek aan son ook vir baie mense 'n tekort aan vitamien D en dus die berugte herfs- of winterbloues. En die jaarlikse uitbrandingseisoen kan ook in die tweede, lae ligte helfte van die jaar geleë wees.
Yster: Met yster kry die liggaam 'n mineraal wat die suurstofgeleiding in die bloed en selle kan beheer. Aangesien yster suurstof bind, kan dit maklik deur die bloedstroom na alle dele van die liggaam gekanaliseer word danksy ystermolekules. As daarenteen 'n ystertekort is, is dit nie net die bloed wat suurstofarm word nie. Daarbenewens het die selle, organe en veral die senuwees ook nie suurstof nie, wat dringend nodig is om energie op te wek. Boonop reguleer yster ook die produksie van neuro-oordragstowwe, wat op sy beurt deurslaggewend is vir die bui en die gevoel.
Magnesium: as mineraal is magnesium net so belangrik vir die liggaam as yster. Magnesiumtekort kan ook lei tot simptome soortgelyk aan ystertekort. Die kardinale simptome in hierdie verband sluit in uitputting, innerlike rusteloosheid, maklike prikkelbaarheid en moegheid, dit wil sê presies die simptome wat ook tipies is om uit te brand. Selfs ernstige depressie en selfs skisofreniese psigoses word nie uitgesluit in die geval van magnesiumtekort nie. Dit is amper verbasend as u dink dat magnesium 'n groot rol speel in die funksionaliteit van energiemetabolisme, die senuweestelsel, die kardiovaskulêre stelsel en selfs die immuunstelsel.
Spoorelemente: relatief klein deeltjies minerale word gedefinieer as spoorelemente, maar dit beteken nie dat dit minder belangrik vir die liggaam is nie. Inteendeel, dit is veral duidelik in die geval van klagtes van uitputting en depressie hoeveel spoorelemente die gesondheid kan beïnvloed. Die funksionering van die neuro-oordragstowwe as oordragstowwe van enige senuweesignale, sowel as die seinlyn in die energiebalans, word bowenal deur spoorelemente gevorm. Die belangrikste spoorelemente hiervoor is:
InteressantDie feit dat 'n gebrek aan voedingstowwe en die gepaardgaande foute op die gebied van energiemetabolisme en die senuweestelsel tot permanente uitputting met depressiewe simptome kan lei, kan ook in die chroniese moegheidsindroom gesien word. In teenstelling met die uitbrandingsindroom, is dit in werklikheid 'n onafhanklike kliniese beeld wat, met die oog op die byna identiese simptome, van die uitbranding onderskei moet word deur 'n noukeurige diagnose van uitsluiting. Omdat die simptoom van chroniese moegheid gewoonlik nie deur sielkundige faktore veroorsaak word nie, maar daar is 'n tasbare disregulasie van die senuwees-, immuun- en hormonale stelsels.
Soos aangetoon, ontstaan ​​die verskynsel van uitbranding meestal as gevolg van 'n kombinasie van verskillende oorsaaklike faktore en kan dit manifesteer in baie uiteenlopende simptome. Dit kan hulself manifesteer op fisieke vlak en in veranderinge in persepsie en ervaring, dit wil sê op sielkundige vlak.
Die simptoomkompleks, wat gewoonlik eers opgemerk word, sluit natuurlik die energiebalans van die liggaam in. Diegene wat geraak word, moet sukkel om aan die slaap te raak en aan die slaap te raak, wat beteken dat hulle nie die nodige onderbrekings vir regenerasie het om die volgehoue ​​uitputting teen te werk nie. Dit is te verstane dat hulle dus soggens min uitgerus voel, slaperig word en wakker word aan die begin van die dag om hul daaglikse take te kan voltooi. Dit lei vinnig tot 'n gevoel van pyniging van jouself slegs deur die vereistes en verpligtinge wat nagekom moet word. Die slaapstoornisse kan baie verskillende vorme hê:
Probleme wat aan die slaap raak (bv. Baie laat aan die slaap raak ondanks voldoende slaaptyd),
Probleme wat deurgeslaap word (bv. Wakker word gereeld na kort slaapfases),
Slaapfases wat permanent te kort beplan word (bv. Permanente kraglading om aan alle take en vereistes te voldoen),
en slaapstoornisse wat waardes het vir fisieke siektes (bv. asemhalingsprobleme, rustelose bene-sindroom, sirkadiese slaapritme)
'N Studie wat deur die Harvard Universiteit onder leiding van Thomas Scammell gedoen is, het onlangs in detail getoon dat aanhoudende slaaptekorte ook die sensitiwiteit vir pyn verhoog. Mense met uitbranding word dikwels geteister deur pyn van enige aard. Die plekke van die pyn en ongemak kan baie verskil en kan ook op verskillende plekke gelyktydig voorkom. Oorsaak en gevolg word nie altyd duidelik onderskei nie. Byvoorbeeld, lyers meld gereeld rug- en nekprobleme wat spierspanning kan voortspruit en ook permanente hoofpyn kan veroorsaak. Hoofpyn kan egter ook veroorsaak word deur 'n tekort aan vloeistowwe en voedingstowwe, aangesien diegene wat geraak word, gereeld onreëlmatig en ongesond eet en drink. Hierdie gedrag bevoordeel op sy beurt maag- en dermklagtes op kort termyn en selfs kardiovaskulêre klagtes op lang termyn en 'n verhoogde neiging tot infeksies.
Op die gebied van hormoonregulering het uitbranding ook ongewenste gevolge. Dit kan onder andere voorkom:
en verlies van libido.
Selfs met hierdie simptome, kan oorsaak en gevolg selde duidelik gedefinieer word. Na alle waarskynlikheid is dit egter meer 'n ratwielverskynsel waarin 'n uitwerking van uitbranding (bv. Ongesonde of onvoldoende voeding) die ontwikkeling van 'n ander simptoom bevorder, soos siklusstoornisse.
Benewens die fisieke klagtes van uitbranding, is daar nou geweldige sielkundige gevolge. Ongelukkig is mense geneig om vroeër fisieke klagtes te sien en dit veral as tekens van siekte te erken as sielkundige simptome. Maar veral in die konteks van 'n uitbrandingsgevoel, word die sielkundige simptome des te meer relevant, aangesien die vroeë opsporing dikwels die probleem kan verlig. Ongelukkig beskou mense wat geraak word, ooreenstemmende gesondheidsklagtes in 'n groot aantal gevalle as 'n tydelike en eenmalige saak, in plaas daarvan om dit as 'n ernstige waarskuwingsein te evalueer. Dikwels word diegene wat geraak word slegs wakker geskud en erken hulle dat hulle mediese ondersteuning nodig het as die liggaam duidelik toon dat dit sy perke bereik.
Tydens die anamnese-bespreking deur spesifiek gestelde vrae van die dokter, word diegene wat geraak word gewoonlik bewus daarvan dat hul huidige toestand die afgelope paar weke nie 'n akute voorval was nie, maar dat die eerste tekens baie vroeër daar was, maar suksesvol onderdruk is. Hierdie sielkundige veranderinge op die gebied van waarneming en ervaring van diegene wat geraak word, tipies van die uitbrandingstoestand, sluit die volgende in:
Ongewone lae motivering,
Konsentrasie oor 'n lang tyd verswak,
Gebrek aan motivering vir dinge wat voorheen vreugde en tevredenheid gebring het,
Bedaardheid en ontevredenheid,
Die neiging tot buierigheid en lus vir betoog,
Onvermoë om kritiek te aanvaar
Persepsie van vrees vir mislukking
en gevoelens van sinneloosheid en hulpeloosheid.
Die sielkundige simptome wat hierbo gelys word, is nie ongewoon nie en word ver van die belangrikste simptome beskou. Net omdat dit moeilik is om jouself te motiveer om 'n paar dae te werk, beteken dit nie dat jy op die punt is om uit te brand nie. Inteendeel, diegene wat geraak word, moet altyd die konteks oorweeg en nie onmiddellik die ergste vrees nie. Miskien skep die take wat gedoen moet word, nie 'n uitnodigende atmosfeer nie, want dit moet gedoen word, of dit is 'n vervelige voorbereiding of herbewerking van 'n voltooide projek. As die simptome egter oor 'n langer tydperk voortduur en nie verbeter na 'n periode van rus (soos 'n gratis naweek) of as die simptome ook na die private omgewing verskuif nie, is dit waarskynlik nie net 'n tydelike toestand nie.
Voordat die diagnose van uitbranding enigsins aangepak kan word, moet diegene wat geraak word, voldoende insig hê in die siekte. U moet eerlik met u wees en nadink oor die vraag of dit nodig en nuttig is om hulp te kry. Naby familielede, vriende en kennisse kan ook hier 'n nuttige hulpmiddel wees, aangesien hulle baie objektiewer kan waarneem en om hierdie rede dikwels die gevoel baie vroeër ontwikkel dat iets verkeerd kan wees. Hier kan 'n oop bespreking in 'n ontspanne atmosfeer, sonder verwyt en vyandigheid, daartoe bydra dat hulle 'n eerlike siening van hul situasie ontlok. Nadat die besluit vir professionele hulp geneem is, is die eerste manier deur die huisdokter. Alhoewel hy nie die onderliggende oorsake van uitbranding kan behandel nie, kan hy die betrokkene 'n eerste pouse gee (verkieslik een of twee weke se ongeskiktheid om te werk) om dan saam 'n ander behandelingsplan op te stel.
Die ingewikkeldheid van die sielkundige en fisieke simptome maak dit egter nie maklik om 'n diagnose te maak in gesprek met die dokter wat u behandel nie, want dit kan ook 'n aanduiding wees van ander siektes. Dit is derhalwe belangriker om 'n gedetailleerde bespreking met anamnese te voer met diegene wat geraak word in 'n rustige en ontspanne atmosfeer om leidrade te kry of die simptome tydelik uitgebrand is of dat daar ander siektes agter hulle is. Die volgende siektes word ook oorweeg vir differensiële diagnose:
en vitamien D-tekort.
Verskeie toetse is beskikbaar vir die dokter om hierdie wye verskeidenheid moontlike diagnoses te verklein. Om fisiese oorsake, byvoorbeeld hormoonwanbalanse as gevolg van beskadigde organe (byvoorbeeld skildklier of byniere), uit te sluit, is dit raadsaam om laboratoriumbloedtoetse uit te voer. Die volgende parameters moet hier bepaal word:
en vitamien- en mineraalvlakke.
Om in staat te wees om die verskillende geestesongesteldhede te verklein, kan die dokter verskillende vraelyste as instrument gebruik. Hierin word die betrokke persone spesifieke en neigingsverstellende vrae gevra wat na evaluering 'n onderskeid moontlik maak.
Om suksesvol uitgebrand te word, is dit belangrik om spesifieke terapiedoelwitte te stel. Die doelstellings van die behandeling kan soos volg geformuleer word:
Ontwikkeling van maatreëls om stres te hanteer,
Optimalisering van tydsbestuur
en persoonlike prioriteite te heroorweeg.
Op grond van die verskillende simptome en die verskillende terapiedoelwitte, kan gesien word dat daar geen standaardterapie vir die behandeling kan wees nie. In terme van blywende nakoming (samewerking met die betrokke persoon), moet dit hom, sy lewensplanne en sy lewensituasie inpas.
'N Belangrike pilaar in die behandeling van toestande van uitputting is die verandering in u eie gedrag, wat uiteindelik daartoe gelei het dat die staat in die eerste plek was. Hier kan selfhelpgidse, groepbyeenkomste met ander mense wat geraak word of selfs mindfulness-seminare die nodige kos tot nadenke verskaf, mits die toestand van uitputting nog nie onbeheerbare afmetings bereik het nie. Diegene wat geraak word, moet ook nie bang wees om 'n geskikte psigoterapeut te raadpleeg nie. In 'n een-tot-een-onderhoud kan die onderliggende oorsake geïdentifiseer en verwerk word. Die doelstellings van u eie gedrag en denke is:
Ontwikkeling van strategieë vir die hantering van persoonlike en professionele stres (konflik- en streshantering),
Versterking van selfvertroue,
Waarneem seine vroeër
en perspektiewe en u eie behoeftes aan te pas by die lewensituasie.
Om 'n probleemvrye energiebalans te verseker, benewens 'n gewone alledaagse lewe en die vermyding van spanning, is die regte voeding noodsaaklik. In die besonder moet vitamiene B, C, D en die minerale yster en magnesium in voldoende hoeveelhede aan die liggaam voorsien word. 'N Gebalanseerde dieet met baie groente en vrugte om die vitamienbehoefte te dek, is ideaal hiervoor. Benewens wandelinge in die son, kan veral die behoefte aan vitamien D ook bevredig word deur die gereelde inname van vars vis. Daar is ook baie yster en magnesium in vis. Die minerale word ook in graan en suiwelprodukte aangetref.
Baie kruie is veral bekend uit Ayurvediese en tradisionele Chinese medisyne, wat beskou word as lewendig, verkwikkend en energiek. Dit kan ook as ondersteunende terapeutiese maatreëls tydens die uitbranding gebruik word, en as tee geneem word. En ook in die Westerse kruie is daar medisinale plante wat standaard gebruik word vir die behandeling van uitputting. Ooreenstemmende voorbeelde is:
en taiga wortel.
Alternatiewe mediese behandelings
Behandelingsmaatreëls soos akupunktuur of die tunimassering om uitbranding te voorkom, is ook afkomstig van die TCM. Diegene wat geraak word, kan ook nadink oor spesiale kursusse soos joga, Qi Gong of outogene opleiding om hul liggaam in 'n gebalanseerde toestand terug te bring. (Ma)
Wu Guangdong et al.: Uitbranding van werk, konflik tussen werk en gesin en projekprestasie vir konstruksieprofessionele persone: die modererende rol van organisatoriese ondersteuning, International Journal of Environmental Research and Public Health, (verkry 15 Augustus 2019), PubMed
Wolfgang P. Kaschka, Dieter Korczak, Karl Broich: Burnout: a Fashionable Diagnosis, Deutsches Ärzteblatt International, (verkrygbaar op 15 Augustus 2019), PubMed
Stephen Gluckman: Chronic Fatigue Syndrome, MSD Manual, (verkry 15 Augustus 2019), MSD
ICD-kodes vir hierdie siekte: Z73ICD-kodes is internasionaal geldige kodes vir mediese diagnoses. U kan uself vind, bv. in doktersbriewe of op ongeskiktheidsertifikate.