Trump, Sanders en die begin van die einde van die tweepartystelsel in AmerikaArgieffoto (Foto: Gordon Dean) Die nominasiestryd in Amerikaanse voorverkiesings is nou verby die halfpadmerk en met die sogenaamde Tweede Super Dinsdag agter die rug, is dit duidelik dat Hillary Clinton die Demokrate se presidentskandidaat gaan wees. Aan die Republikeine se kant het Donald Trump weer eens baie goed gedoen en daarin geslaag om sy voorsprong verder uit te brei. Met Marco Rubio wat onttrek het, is dit nou net Ted Cruz wat nog enigsins wesenlike kompetisie vir Trump bied. Trump gaan waarskynlik daarin slaag om teen Julie, wanneer die Republikeine hul nominasiekongres in Cleveland, Ohio aanbied, ŉ groot voorsprong in aangewysde afgevaardigdes te hê. Die vraag is egter of hy teen Julie die belangrike 1237-merk kan verbysteek om die onbetwiste kandidaat vir die Republikeine te word. Hy moet oor die volgende drie maande 60% van die oorblywende afgevaardigdes se steun wen indien hy meer as 1237 wil behaal. Sou hy nie daarin slaag nie, bestaan daar ŉ goeie kans dat sy teenstanders in Cleveland sal probeer om die anti-Trump stem te verenig en so vir Trump van die nominasie te ontneem. ŉ Trumpkandidaatskap, sowel as enige alternatief, kan meebring dat die Republikeine diep verdeeld in November ŉ nasionale verkiesing moet aanpak. Hoe welgestelde hoofstroomsentrumregses, proteksionistiese bloukraag konserwatiewes, libertariërs en neokonserwatiewe intervensioniste voor November kan verenig om saam een kandidaat te steun, is tans onduidelik en die kanse daarvoor lyk toenemend onmoontlik. Aan die Demokrate se kant is daar ook tekens van ernstige krake. In verskeie peilings is dit duidelik ŉ wesenlike deel van Bernie Sanders se ekstreemlinkse ondersteuners is nie bereid om Hillary Clinton te ondersteun nie. Die verdeeldheid onder die Demokrate is nog nie so wesenlik soos aan die Republikeine se kant nie, maar tekens van minstens ŉ beperkte onversoenbaarheid is duidelik. Hoewel Clinton gister goed gedoen het deur in Ohio, Illinois, Noord-Carolina en Florida te wen, is daar steeds miljoene linkse Amerikaners wat vir Sanders steun en ŉ redelike sterk afkeur in Clinton het. Indien ŉ mens in ag neem dat tussen 120 en 140 miljoen kiesers vanjaar op 8 November aan die presidentsverkiesing sal deelneem, besef jy wat ŉ enorme uitdaging dit vir ŉ kandidaat is om ŉ koalisie van meer as 50% van hierdie kiesers te verenig om die verkiesing te wen. Amerika is toenemend divers, nie net demografies nie, maar ook polities. Die opkoms van populisme aan die linker- en regterkant van die politieke spektrum skep ŉ moeilike situasie vir die Republikeine en Demokrate wat altyd hul ekstreme flanke as gegewe steun aanvaar het en eerder om die kiesers in die middel meegeding het. Die verlies van kiesers aan die meer ekstreme flanke gaan oor die volgende paar jaar ŉ interessante politieke dinamika in die VSA skep en sal waarskynlik die einde van die tweepartystelsel beteken. Die verval van ŉ tweepartystelsel in die VSA volg op soortgelyke gebeure in ander Westerse lande. Frankryk het die afgelope paar jaar die opkoms van populistiese partye ervaar en Front National is tans besig om die gevestigde politieke stelsel daar sterk uit te daag. In Duitsland was daar sedert die einde van die Tweede Wêreldoorlog ŉ tweepartystelsel met die Sosiaal-Demokrate en Christen-Demokrate wat afwisselend regeer het. Koalisies was byna nooit nodig nie en ŉ meerderheidstem was meestal ŉ gegewe. Met die opkoms van die Groenparty, die Alternatief vir Duitsland en tot ŉ mate ook die Linkse-party het Duitsland nou in ŉ veelpartydemokrasie verander. Veelpartykoalisies op staatsvlak en selfs na volgende jaar se federale verkiesing, op nasionale vlak, is Duitsland se voorland. Die kanse dat ŉ derdepartykandidaat vanjaar in die Amerikaanse verkiesing goed kan doen, is baie skraal. Dit is besonder moeilik om in verskeie state op die stembrief te kom en die tyd daarvoor is ook reeds beperk. Michael Bloomberg, die skatryk oudburgemeester van New York, kon moontlik ŉ sterk veldtog gevoer het, maar het onlangs aangekondig hy gaan nie deelneem nie. Die laaste wesenlike aanslag van ŉ derde partykandidaat was Ross Perot se veldtogte in 1992 en 1996. Die Libertariese Party staan die beste kans om moontlik 2-3% van die stemme te wen. Dit tyd is egter nou ryper as ooit tevore vir die ontstaan van nuwe politieke partye in die VSA. Indien die Republikeine en Demokrate voortgaan om populiste in hul eie geledere te onderdruk, kan afvalliges hier nuwe politieke bewegings begin. Die beste kans hiervoor sou wees indien die Republikeine ŉ manier vind om Donald Trump te verhoed om hul kandidaat vir vanjaar se presidentsverkiesing te word. Trump en sy miljoene ondersteuners sal waarskynlik dan uit die party tree en ŉ nuwe politieke beweging begin. Dit lyk egter toenemend waarskynlik dat die Republikeine Trump as kandidaat sal moet aanvaar, wat weer ŉ afvalligheid onder veral neokonserwatiewes en welgestelde hoofstroomlede van die party kan veroorsaak. Aan die Demokrate se kant sal die meeste Sanders-ondersteuners waarskynlik ŉ Clinton-kandidaatskap gelate aanvaar, maar met ŉ agenda om dit nie weer toe te laat nie. Die saad is gesaai en die ontkieming van nuwe politieke bewegings in die VSA het reeds begin. Teen die verkiesing in 2024 kan ons moontlik vier tot vyf partye sien wat op meer gelyke voet met mekaar meeding. Intussen sal Amerikaners moet kies tussen Clinton, met haar hope bagasie en oninspirerende aanslag en Trump, met sy bombastiese houding en beperkte kennis van die politiek van die dag.