Jy blaai in die argief vir redakteurs.
GEAGTE MENEER EK …
Maart 3, 2022 in Uncategorized
Merkers:hennie van deventer, koerante, langenhoven, redakteurs, tyson
Redakteurs vang soms koddige goed aan. Van die koddigste in Suid-Afrika waarvan ek tot vandag geweet het (of onthou het), was die hoog aangeskrewe Harvey Tyson van "The Star" se onwilligheid om tussen 'n Ja-stem en 'n Nee-stem te kies in die referendum oor die driekamerparlement in 1983. Hy het kiesers aangeraai om liewer buite stemming te bly.
Op 'n kennisgewingbord by die koerant het 'n ondeunde kollega toe 'n nota opgesit: "The indecision of the editor is final".
Tertius Myburgh, redakteur van die "Sunday Times", wat 'n sterk Ja-man was, het van die kolskoot te hore gekom en heerlik met sy kollega gespot.Tot met sy dood het die etiket van "indecision is final" aan Tyson vasgekleef.
Tot vandag toe was dit dalk vir my die koddigste. Toe lees ek in JC Kannemeyer se Langenhoven-biografie, "'n Lewe" (Tafelberg, 1995) van die kleurryke baanbreker in die stryd vir Afrikaans se brief in sy eie koerant, Het Zuid-Westen op Oudsthoorn. Hy was redakteur van 1912 tot 1915. (Het dit gewis voorheen gelees, maar onverklaarbaar vergeet).
Op 19 Januarie 1914 skryf Langehoven in sy eie naam 'n lang brief wat hy as redakteur in Het Zuid-Westen publiseer. "Dit is moeilik vir 'n man om 'n brief aan homself te rig," so begin hy, "maar ek het nou 'n meedeling te maak wat niks met mij betrekking als redakteur van hierdie blad te doen het nie; en versoek om dit te plaas alsof dit van enige buite-staande korrespondent kom."
Die onortodokse "meedeling" kom daarop neer dat die huidige lid van die provinsiale raad nou nie juis waffers is nie en dat hy, die nimlike Langenhoven, nie ongeneë sal wees om hom te vervang nie – as die kiesers so wil. Die geskiedenis is dat Langenhoven eindelik toe onbestrede verkies is.
Die wyse waarop Langenhoven hom as kandidaat verkiesbaar gestel het, was nie alleen "hoogs ongewoon " nie, maar tot vandag toe "uniek in die politieke geskiedenis van Suid-Afrika," bevind Kannemeyer.
Mag ek – sonder vrees vir ernstige teenspraak -byvoeg dat dit sekerlik ook tot vandag toe uniek is in die joernalistieke geskiedenis van Suid-Afrika? 'n Lesersbrief in jou eie koerant, verbeel jou!
Merkers:hennie van deventer, melkbos, meubels, naln, redakteurs, volksblad
'n Volksbladkamer by NALN was lank 'n droom. Nou word dit 'n werklikheid.
Met die trek uit die ou Volksbladgebou in Nelson Mandelarylaan (voorheen Voortrekkerstraat) in Bloemfontein na 'n kleiner perseel in Westdene is vir ou en waardevolle stukke van historiese belang vier waardige nuwe tuistes beding.
Een is NALN (Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum) waar die stylvolle redakteurskantoor 'n tuiste vind. Dit sluit in 'n statige lessenaar van Birmaanse kiaat wat uit die era van dr. AJR van Rhyn (redakteur van 1923 tot 1948) dateer. In my era (1980 – 1992) is dit tot sy huidige glorie vernuwe.
Die lessenaar is deel van wyle kollega Jan Scholtz, 'n meestervakman, se monumente by Volksblad. Die meubels – stoele, bank, tafels en boekrakke – sluit ook sierade uit stinkhout, swarthout en eikehout in. Die meeste hiervan is onder Jan met sy hartstog vir hout se toesig of deur hom persoonlik gerestoureer met die omvattende opgradering van die gebou in 1986.
Wat ook na NALN gaan, is die oorpronklike Volksbladgebou se karaktervolle dubbel-voordeur met sy delikate bolig. Sentraal in die ontwerp is 'n lantern (laat daar lig wees?) en 'n boekrol met die uitgebeitelde inskripsie: "Vox populi vox Dei" – "die stem van die volk is die stem van God".
Met die opgradering het die gebou 'n keurige siersteenfasade en 'n ruim ingang met glasdeure van moderne ontwerp gekry. Die ou deur, 'n pragstuk van Birmaanse kiaat, het nie meer "ingepas" nie. Jan het gespook om ook die historiese deur te red, en ek het my gewig solied agter hom ingewerp; helaas 'n verlore stryd.
Jan was tot sy dood toe bitter oor die mistasting. Volgens hom is die voordeur vir alle praktiese doeleindes "weggesmyt". Hoe verheug sou hy nie oor die nuwe lewe gewees het nie.
Ander Volksblad-eiendom van historiese belang sal deur die Nasionale Museum, die Oorlogsmuseum van die Boererepublieke en INEG (Instituut vir Eietydse geskiedenis), nou bekend as ARCA, bewaar word. Dit is ook die tuiste van een eie private versameling (die ander is by die Erfenisstigting).
Ons veterane van vorige eras het maar asem opgehou oor wat van ons geliefde koerant – die oudste in Afrikaans – se sentrale plek in die geskiedenis van die Afrikaane perswese van die land gaan word noudat dit nie meer op papier verskyn nie. Ons almal slaak 'n dankbare sug van verligting oor die nuus wat redakteur Gert Coetzee vanoggend bekend gemaak het.
In eie hoedanigheid – maar ook as oudste oorlewende redakteur (chronologies) – wil ek graag 'n buiging maak na Gert en sy span vir toegewyde en vrugbare arbeid om vir Volksblad, naas die voortreflike digitale spruit wat hulle so bekwaam in stand hou, 'n alternatiewe fisieke voortbestaan te gee met die bewaring van waardevolle historiese stukke by vier waardige tuistes.
Die besluite lyk sinryk en ek sien uit om by afhandeling 'n besoek aan Bloemfontein te bring om in die goue herinneringe te kom deel.
Op die saamgestelde foto is die redakteurskantoor soos hy besig is om in NALN se gebou tereg te kom, soos hy in my tyd was en dolleeg na die trek.
Die volledige berig op Netwerk24 is te lese by https://www.netwerk24.com/netwerk24/nuus/aktueel/volksblad-en-sy-geskiedenis-kry-nuwe-tuiste-20211104