PressReader - Landbouweekblad: 2018-10-12 - ‘Wet bring nie wa­ter vir swart boe­re’
‘Wet bring nie wa­ter vir swart boe­re’
Landbouweekblad - 2018-10-12 - Nuus - — CARIEN KRUGER
DIE Na­si­o­na­le Wa­ter­wet het die ga­ping tus­sen wit en swart boe­re ver­groot, pleks van om ge­ly­ke toe­gang te bring.
Só het mnr. Mlun­gi­si John­son, voor­sit­ter van die par­le­men­tê­re por­te­feul­je­ko­mi­tee vir wa­ter en sa­ni­ta­sie, in P­re­to­ria by ’n te­rug­skou­ing oor die uit­wer­king van die wet die af­ge­lo­pe 20 jaar ge­sê.
Vol­gens John­son is daar baie swart boe­re wat grond deur die grond­her­vor­mings­pro­gram ge­kry het, maar nie wa­ter het nie.
Hy het op die be­spre­king­ses­sie, wat deur die De­par­te­ment van Wa­ter en Sa­ni­ta­sie en die Wa­ter­na­vor­sings­kom­mis­sie aan­ge­bied is, ver­wys na on­be­doel­de ge­vol­ge van die wet, soos dat “wit boe­re wa­ter on­der me­kaar ver­han­del”.
“Ter­wyl grond (aan be­guns­tig­des) oor­ge­dra word, word die wa­ter af­son­der­lik ver­han­del. Dit is mis­da­dig, om die min­ste te sê.”
John­son was kri­ties oor be­sproei­ings­ra­de wat net wit le­de het. Vol­gens hom ver­oor­saak dit dat daar ge­bie­de is waar mense selfs al 02:00 sog­gens moet op­staan om se­ker te maak hul­le kry wa­ter wan­neer ’n wa­ter­tenk­wa dit bring.
S­pre­kers het ver­skil oor die no­dig­heid om die wet te wy­sig. Som­mi­ges meen as die pro­bleem by in­wer­king­stel­ling deur amp­te­na­re lê, is groot wy­si­gings on­no­dig.
Mnr. Sip­ho S­kosa­na, di­rek­teur van wa­ter­toe­wy­sing by die de­par­te­ment, is eg­ter ten guns­te van wy­si­gings. Hy sê amp­te­na­re het nie ge­noeg stel­sels en in­stru­men­te om die wet uit te voer nie.
Oor be­guns­tig­des van grond­her­vor­ming se ge­brek aan wa­ter­reg­te het hy ge­sê wan­neer die De­par­te­ment van Lan­de­li­ke Ont­wik­ke­ling en Grond­her­vor­ming ’n grond­eis op ’n plaas ont­vang, is daar ’n tyds­ver­loop tus­sen die ont­vangs van die eis en die pu­bli­ka­sie daar­van in die S­taats­koe­rant. Die ei­e­naar van die plaas kan in­tus­sen die wa­ter­reg­te ver­koop.
S­kosa­na het ge­sê voor die eis in die S­taats­koe­rant af­ge­kon­dig is, kan die de­par­te­ment nie die oor­drag van ’n wa­ter­reg af­keur nie. Die kop­pe­ling van wa­ter aan grond word daar­om nou voor­ge­stel.
Prof. Mi­ke Mul­ler, voor­ma­li­ge di­rek­teur-ge­ne­raal van die de­par­te­ment en nou ’n e­re­pro­fes­sor aan die U­ni­ver­si­teit van die Wit­wa­ters­rand se skool vir re­geer­kun­de, was vu­rig daar­oor dat “die wet nie werk nie om­dat die Re­ge­ring nie werk nie”.
Hy het as voor­beeld ge­noem dat die Mi­nis­ter van Wa­ter en Sa­ni­ta­sie ver­plig is om Groen- en Blou­drup­pel­ver­slae te pu­bli­seer, maar nog­tans het die laaste sul­ke ver­slae so­wat vier jaar ge­le­de ver­skyn.
Mul­ler is, in teen­stel­ling met John­son, ’n voor­stan­der daar­van dat wa­ter ver­han­del moet kan word. Hy het ge­sê in lan­de soos Aus­tra­lië word dit in droog­tes ge­bruik om die landbou te help oor­leef. Hy meen een van die pro­ble­me met die Wa­ter­wet is dat dit as ’n “wit wet” be­skou word en dat mense hul­le nie nood­wen­dig met die waar­des daar­in ver­een­sel­wig nie.
FOTO: AMELIA GENIS
Ken­ners ver­skil oor hoe om swart boe­re be­ter toe­gang tot wa­ter­reg­te te gee.