Markus 7:1-9, 14-15, 21-23
Wat is die verhouding tussen my hart en die buitewêreld? Jesus sê: Dit is nie die buitewêreld (stof, medemens, heiden) en ons kontak daarmee wat ons onrein maak nie. Die stof, dinge, plante en diere, die naaste – die heelal – is sy skepping, daaroor mag nie 'n verkeerde woord gesê word nie. Dit is ons binneste wat onrein is. Dis waar die teenstand teen God vandaan kom (Mark 7). Jakobus is iemand met eerlike belangstelling in die skepping. Hy noem 'n reeks dinge wat eie is aan die natuur (skepping): die see, wind, opkomende son, hitte, blomme en die maan en sterre (Jak 1). Die Ou Testament teks vra gehoorsaamheid aan die wet van die Here. Dit is die voorwaarde daartoe om te bly lewe en die "land" binne te gaan (Deut 4). Die Psalm teks bevestig net in ander woorde wat in Deuteronomium geskrywe is, naamlik hoe lyk die een wat die wet doen en dit daarom mag waag om in die woonplek van die Here te kom (Ps 15).
Deuteronomium 4:1-2, 6-9
3Julle eie oë het gesien wat die Here by Baäl-Peor gedoen het: elkeen wat vir Baäl-Peor gedien het, is deur die Here julle God tussen julle uit verdelg. 4Maar julle wat getrou gebly het aan die Here julle God, lewe vandag nog almal. 5Kyk, ek het julle die voorskrifte en die bepalings geleer soos die Here my God my beveel het. Julle moet daarvolgens lewe wanneer julle in die land kom en dit in besit neem.
6Gehoorsaam die voorskrifte en lewe daarvolgens, want daaraan sal die ander volke sien dat julle wysheid en insig het. Hulle sal van al hierdie voorskrifte hoor en sê: 'Net hierdie groot nasie het wysheid en insig.'7Watter groot nasie se god is so by hom soos die Here ons God by ons is elke keer as ons tot Hom bid? 8Watter groot nasie se voorskrifte en bepalings is so billik as hierdie wet wat ek vandag vir julle gee?
9"Pas net op en wees baie versigtig om so lank julle leef, nie hierdie dinge wat julle gesien het, te vergeet of te verontagsaam nie. Julle moet dit alles vir julle kinders en julle kleinkinders inskerp.
9Hy het verder vir hulle gesê: "Julle verstaan die kuns goed om die gebod van God opsy te skuiwe en julle oorgelewerde gebruike in stand te hou.
10Moses het gesê: 'Eer jou vader en jou moeder' en: 'Wie sy vader of sy moeder vloek, moet sekerlik doodgemaak word.' 11Maar julle sê: 'Iemand kan vir sy pa of sy ma sê: Enige gawe wat u van my sou kon kry, is korban,' dit wil sê: 'n offergawe vir God. 12En so laat julle hom toe om hoegenaamd niks vir sy pa of sy ma te doen nie. 13So ontneem julle die woord van God sy gesag deur julle oorgelewerde gebruike wat julle op julle beurt weer oorgelewer het. Daar is ook nog baie ander sulke dinge wat julle doen."
20"Maar," het Hy verder gesê, "wat van binne af uit 'n mens kom, dit maak 'n mens onrein.
21Van binne af, uit die hart van die mens, kom die slegte gedagtes: onkuisheid, diefstal, moord, 22owerspel, hebsug, kwaadwilligheid, bedrog, losbandigheid, afguns, kwaadpratery, hoogmoed, ligsinnigheid. 23Al hierdie slegte dinge kom van binne af en dit maak 'n mens onrein."
Gebruik die gedeelte uit Jak 1 as spieël waarin elkeen sy eie lewe ondersoek:
26As iemand dink hy is godsdienstig, maar hy hou nie sy tong in toom nie, bedrieg hy homself. Sy godsdiens is waardeloos. 27Egte en suiwer godsdiens voor God die Vader is om weeskinders en weduwees in hulle moeilike omstandighede by te staan en om jou skoon te hou van die besmetting van die wêreld. (Jak 1)
Die gemeente kan saam die gedeelte uit Psalm 51 hardop lees of dit kan in 'n Powerpoint voorberei word.
Lied 199 "Loof die Here uit die hemel" vs 1,2,3″
Skriflesing: Markus 7:1-23
Kinders sal mal wees oor die idee dat Jesus nie soveel omgee oor hoe vuil iets (hulle) aan die buitekant is nie, maar dat dit vir hom gaan oor wat in ons harte aangaan. Verduidelik dat 'n goeie (rein) mens nie iemand is wat skoon is nie, maar iemand wat van binne goed is. (Ter wille van die kinetiese leerders, kan jy natuurlik – as jy dapper is – 'n lekker morsige aktiwiteit hê terwyl jy met die kinders gesels. Laat die kinders bv harte verf of harte van modder maak.)
Vra dan vir hulle wanneer is 'n mens goed, en begelei hulle om by die samevatting van die wet uit te kom (liefde) of om God van harte te gehoorsaam, nie net met die mond nie (soos in die teks). Jy kan dit ook kontrasteer met wat sleg is (7:21 vv) en kies 'n paar van die relevante vir kinders uit in die dinge wat Jesus noem – diefstal, kwaadpratery, bedrog, afguns, hoogmoed, ligsinnigheid.
Om mee af te sluit, kan 'n mens wel verduidelik dat mense van daardie tyd nog nie mooi geweet het van kieme wat jou siek kan maak as jy nie jou hande was nie. Ons was dus nou ons hande omdat ons nie siek wil raak nie, nie omdat ons dink dat ons dan goeie mense is nie.
(Foto deur MyTudut by flickr.com. Jy sou ook die foto regdeur as agtergrond kon gebruik – verander die grafieka by view / slide master)
Nancy Ortberg van die Willow Creek Gemeenskapskerk in Chicago, VSA, vertel hoe sy een jaar op die laaste minuut nog Kersinkopies moes doen. Dit gee toe 'n gesukkel af om parkeerplek te kry. Terwyl sy in die rondte ry op die winkelsentrum se parkeerterrein, sien sy 'n bejaarde paar stadig na hulle motor loop. Sy kruie stadig agter hulle aan tot hulle by hul motor kom. Geduldig wag sy met haar flikkerlig aan.
Die egpaar pak hulle aankope rustig agter in hul motor se bagasiebak, en toe maak die oom nog die deur vir sy vrou oop. "Ek dink by myself: dis wragtie nie nou tyd vir galantheid nie. Klim in die kar en maak dat julle wegkom!"
Stadig trek die oompie uit die parkeerplek en kruie weg. Voor Nancy kan sê mes, glip 'n afgesloofde bakkie by haar verby en is – woeps – binne-in die parkeerplek!
"Toe klim ek uit my kar, stap na die bakkie se bestuurder toe en knoop 'n geselsie met hom aan. Ek noem dinge kaalkop by die naam, en gebruik woorde wat my bedoeling glashelder maak. As my ma daar was, sou sy my mond met seep uitwas. Ek praat so vrymoediglik en reguit met die man, hy gooi die bakkie sowaar en trurat en ontruim die parkeerplek."
"Aan die begin het ek goed oor myself gevoel," vertel Nancy. "Goed so, ek het 'n slag opgestaan vir my regte. Ek kon myself laat geld. Maar toe kom die versie in my gedagtes op wat sê die dinge wat van binne af uit 'n mens kom, dit wat uit die hart uit kom, dit maak 'n mens onrein."
"Ek moes die pynlike erkenning teenoor myself maak dat die dinge wat in my hart leef by my mond uitborrel. My eie onreinheid van hart word deur my gedagtes en woorde gereflekteer. Eers 'n paar dae later kon ek teenoor myself erken dat ek heeltemal verkeerd was. Ek het vir die Here gesê my woorde en dade het inderdaad my innerlike toestand gereflekteer, en ek was nie trots op wat uitgekom het nie."
(foto deur Walter Baxter by geograph.org.uk – Creative Commons Lisence)
Jesus is in Markus 7 in diep gesprek gewikkel met die Fariseërs en Skrifgeleerdes, die dissipels en die skare wat hom omring. Die gesprek gaan oor onreinheid. Die kernvraag is wat onreinheid is, en wat dit veroorsaak.
Die Fariseërs en Skrifgeleerdes het allerlei reëls oor was, met die motief om reinheid in stand te hou. Hande moet gewas word, en so ook koppies, bekers, bakke en stoele. Dit maak en hou mens rein.
Hoewel netheid en higiëne altyd 'n goeie ding is, gaan dit hier om veel meer as bloot higiëne. Die gesag agter die rituele van wassing is die oorgelewerde gebruike van die voorvaders. Die doel hiermee is om in die regte verhouding met God te wees. Die reëls rondom was grens die Jode ook van ander af. Die gebruik word 'n merker van identiteit. Diegene wat hierdie reëls volg, is die kinders van God, die ware volk van God. Diegene wat dit nie volg nie, is onrein, word uitgesluit uit gemeenskap met God se mense. So dink die Jode.
Die Griekse taalkenners, Louw en Nida, verklaar die "onrein hande" (2) as mense wat deur hul dade nie geskik is bevind word vir insluiting in die teenwoordigheid van God en God se volk nie.
In verse 3 en 4 verskaf Markus meer agtergrond vir lesers wat nie die Joodse gebruike ken nie. Die Jode het voorskrifte vir reinheid tot in die fynste besonderhede uitgewerk. 'n Joodse skrywer uit daardie tyd sê bv. iemand wat sy hande nie voor ete was nie, kan net sowel by 'n slegte vrou lê. Sowaar!
Die Jode se beswaar teen Jesus se dissipels wat met ongewaste hande eet, het dus te doen met die vraag hoe mens rein voor God is en word, en wie kwalifiseer om ingesluit te word in gemeenskap met die volk van God. Hierdie oorgelewerde, fyn uitgewerkte gebruike moes mense help om in die regte verhouding tot God en tot God se volk te lewe.
Die probleem met hierdie mensgemaakte reëls was dat dit God se bedoeling met God se wet heeltemal verdring en op die agtergrond skuif. Die wet (Tora) het gehandel oor liefde en heelhartige toewyding tot God, en liefde vir die naaste. Dit is 'n ingrypende eis van die wet: ons lewe behoort geheel en al aan God, en ons staan in diens van ons naaste.
Hierdie bedoeling van die wet word verdring deur fyn uitgewerkte rituele, soos die was van hande en ander eetvoorwerpe. Terwyl die Jode meen dat hierdie dinge mens rein voor God maak, ontkrag hulle die bedoeling van God se wet of onderwysing, en vervang dit met allerlei mensgemaakte reëls.
Reinheid voor God word nie bewerk deur die onderhouding van menslike reëls, al kom dit oor eeue heen van die voorgeslagte af nie. Ons onreinheid word nie só weggeneem nie.
Wie het verlossing nodig?
Wat dompel ons in 'n krisis? Wat maak dat ons verlossing nodig het? Waarvan moet ons verlos word?
Jesus sê ons krisis is nie die moontlike onreinheid wat van buite af deur ongewaste hande en ongewaste borde, koppies en pierings in ons liggame ingaan nie. Ons onreinheid lê nie in kos, higiëne, vloeistowwe of gebruike nie. Dit lê baie dieper.
Ons krisis is die onreinheid wat binne-in ons lewe. Ons siek innerlike, ons besmette harte, septiese gedagtes, die wrokke wat ons koester, en ons onvermoë om lief te hê en te vergeef.
Die fokus op mensgemaakte reëls, en die aanname dat dit mens rein maak, verdoesel die feit dat alle mense redding, verlossing nodig het. Ons almal – ook dié van ons met selfgeskepte reinheid – ly aan die siekte van die menslike kondisie: ons is onrein.
Jesus spel dit is geen onsekere taal in verse 21 en 22 uit nie.
Diegene wat die algemene menslike nood aan verlossing verdoesel agter die nakom van oorgelewerde en menslike gebruike, is bloot skynheilig. Almal het verlossing nodig.
Wie kwalifiseer vir verlossing?
Hierdie gesprek oor reinheid (en onreinheid) is ingebed in 'n groter dinamika wat in Markus, en die ander evangelies, uitspeel. Vir die Skrifgeleerdes en Fariseërs was dit vanselfsprekend dat die reinheidsreëls op Jode van toepassing is. Jode is God se volk, Jode is uitverkies, en Jode verkry en behou reinheid voor God deur die regte reëls te volg.
Deel van hierdie reinheid was dat Jode hul sal weerhou van kontak met nie-Jode. Reinheid lê in afsondering.
Dis opvallend dat Markus net in die vorige episode, aan die einde van hfs. 6, vertel hoedat Jesus mense in die heidense landstreek van Gennesaret genees het. Dan volg die gesprek oor reinheid (ons teks). Net na hierdie gedeelte word vertel hoe Jesus Hom in die heidense gebied van Tirus bevind en 'n Griekse vrou uit Siro-Fenisië se dogter genees.
Daarmee berei Jesus sy dissipels voor om later, na die Heilige Gees uitgestort is, doelbewus die oorgelewerde Joodse reinheidsreëls te oortree. In Handelinge 10 stuur die Here Petrus na die heidense Kornelius toe. Wel wetende dat Petrus, as Jood, nie 'n heiden se huis sou wou betree nie (heidene is onrein), kry Petrus 'n les uit die hemel. Petrus sien onrein diere uit die hemel neerdaal en moet dit slag en eet. Toe hy nie wil nie, sê die stem uit die hemel: "Wat God rein verklaar het, mag jy nie onrein ag nie" (Hd. 10:15).
Ons teks lê alreeds hierdie werklikheid vas. Alle mense is onrein. Ons krisis is dat boosheid binne in ons almal skuil en ons lewe besoedel. Maar Jesus raak ons aan en maak ons rein. Daarom is die reinheid en genesing wat Jesus skenk vir almal bedoel.
"Here, maak ons rein"
Ons is almal onrein. In verse 21 en 22 word 'n katalogus van ons onreinheid uitgespel: onkuisheid, diefstal, moord, owerspel, hebsug, kwaadwilligheid, bedrog, losbandigheid, afguns, kwaadpratery, hoogmoed, en ligsinnigheid.
Ons kan onsself nie hiervan red nie. Reinheid kan net as geskenk van God ontvang word.
Om te herhaal: In die hart van die mens, binne-in die mens, word die weerstand teen God gehuisves. "Van binne af, uit die hart van die mens uit, kom die slegte gedagtes voort . . .," sê Jesus in vers 21 met groot nadruk. Daar lê die oorsprong van die kwaad en onreinheid: in die wil van die mens, sy gevoelens en drange en drifte. As daar sonde en die verkeerde in die wêreld om ons aanwesig is, dan is dit aan die mens se eie toedoen te danke. Die mens is die "skepper" van die kwaad en die verkeerde. Uit die hart van die mens borrel die kwaad op soos 'n fontein. Nêrens anders nie!
Hierin lê die kern van die evangelie, die boodskap van bevryding, opgesluit: In onsself is ons vasgevang, verstrik, verlore, maar vind ons redding buite onsself, in Jesus, die Seun van God – in Christus, in sy kruis en opstanding. Só word ons bevry van wanhoop! Reëls en rituele bring ons nie in ontmoeting en verhouding met die lewende God nie. Alleen 'n genadedaad van God self in Jesus Christus verlos ons uit genade en maak van ons nuwe mense. Die wedergeboorte is 'n herskeppingsdaad van God deur sy Gees. En as nuwe mense word ons geroep om in die wêreld draers van lig en hoop te wees.
Reinheid en gasvryheid
Die feit dat God mense reinig, beteken dat onreinheid nooit die oorsaak mag wees dat ons mense uitsluit nie. Ons het geen rede om onsself te isoleer van ander net omdat ons hulle as onrein beskou nie. Die Joodse isolasie-in-reinheid is vir altyd deur die evangelie deurbreek. Ons is die draers van reinigende genade na die wat onrein is.
Jesus het dit duidelik geïllustreer. Hy was by uitstek die Een wat die Joodse isolasie deurbreek het. Hy het gemeng met onreines, sondaars, losbandiges. Hy het dit gedoen sodat hulle rein kon word.
In die gangbare reinheidslogika word reinheid besoedel deur onreinheid. Daarom bly mens van onreinheid weg. Jy is bang dat onreinheid jou sal besoedel. Só het die Jode dit gedoen.
In die koninkryk van God besoedel onreinheid nie reinheid nie. Nee, reinheid as geskenk van God reinig onreinheid. Daarom raak Jesus die onrein melaatse man aan en maak hom só rein (Markus 1:40-41).
Mense hoef nie eers rein te wees voordat hulle kwalifiseer vir ons liefde, aandag en belangstelling nie.
Soos Nancy Ortberg raak mens van tyd tot tyd bewus van die onreinheid wat binne in jou skuil. Jesus is ons reinheid. Jesus het ons rein verklaar, en Jesus was ons onreinheid deur vergifnis af.
Mag ons as gereinigde mense deelneem aan Jesus se voortgaande aksie in die wêreld om onreines aan te raak en te genees!