PressReader - Weg!: 2017-11-01 - Al ge­hoor van die su­per­jak­kals?
Al ge­hoor van die su­per­jak­kals?
Weg! - 2017-11-01 - Vooraf Kortliks - – Al­bie Ven­ter >
Jak­kal­se is be­ken­de le­de van die hon­de­fa­mi­lie en hou van gras­veld­ge­bie­de. Hul­le veel­sy­dig­heid en aan­pas­baar­heid maak hul­le van die suk­ses­vol­ste roof­die­re. In baie ge­bie­de waar met vee ge­boer word en waar leeus, lui­perds en jag­lui­perds uit­ge­wis is, staan rooi­jak­kal­se nou in die rol van hoof­roof­dier.
Boe­re voer ’n e­wi­ge stryd teen jak­kal­se – be­rug­te ro­wers van ska­pe en an­der klein plaas­die­re. In som­mi­ge ge­bie­de waar hul­le erg ge­jag word, kry hier­die slink­se me­ne­re dit reg om am­per on­sig­baar te wees.
Daar is ’n te­o­rie dat boe­re in hul­le stre­we om jak­kal­se uit te roei na­tuur­li­ke se­lek­sie be­spoe­dig het deur die “dom­mer” die­re dood te maak. Die slim­mer jak­kal­se, wat die lok­val­le, hok­ke en gif oor­leef, plant voort. Dit lei tot ’n soort “su­per­jak­kals”.
Jak­kal­se vreet by­na e­nig­iets – van in­sek­te en knaag­die­re tot mid­del­slag-bok­ke. Hul­le speel ’n be­lang­ri­ke e­ko­lo­gie­se rol aan­ge­sien hul­le die swak en siek die­re in ’n groep sal uit­soek en die be­vol­king só in ’n goeie toe­stand bly. On­ge­luk­kig tel die lam­mer­tjies en an­der jong die­re ook as “swak” die­re en daar­om kan jak­kal­se die be­vol­kings­di­na­mi­ka van her­bi­vo­re ne­ga­tief be­ïn­vloed – en na­tuur­lik lei tot fi­nan­si­ë­le ska­de vir die boe­re.
Jak­kal­se se so­si­a­le struk­tu­re is ver­al in­te­res­sant. Na be­we­ring het hul­le net een le­wens­maat en ’n paar­tjie eis vir hul­le ’n grond­ge­bied op. Maar as daar ’n groot kos­voor­raad is, soos ’n kar­kas, sal ver­skil­len­de in­di­vi­due by­een­kom en dan die do­mi­nan­te en on­der­da­ni­ge ge­drag toon wat meer al­ge­meen voor­kom by so­si­a­le trop­die­re. Dit laat ’n mens won­der of jak­kal­se nie eint­lik as af­ge­son­der­de le­de van gro­ter “trop­pe” woon nie. Soos met baie din­ge in die na­tuur is meer waar­ne­ming en na­vor­sing no­dig om hier­die moont­lik­heid te on­der­soek. Dis nou as ’n mens hul­le te sie­ne kan kry!