“Transnasionale konteks” in die regspraak van die konstitusionele hof in Suid-Afrika: ’n variasie op die tema van grondwetsvertolking | LitNet
Lourens du Plessis LitNet Akademies (Regte) 2013-01-23
“Transnasionale konteks” in die regspraak van die konstitusionele hof in Suid-Afrika: ’n variasie op die tema van grondwetsvertolking*
Lourens du Plessis, Fakulteit Regte, Noordwes-Universiteit, Potchefstroom
“Transnational context” in the jurisprudence of the constitutional court of South Africa: a variation on the theme of constitutional interpretation
This article is a case study of how (and how effectively) the constitutional court in South Africa has succeeded in accessing a transnational context to aid, and indeed inspire, the interpretation of the Constitution (and statutes), with accessing a transnational context here referring both to the use of and reliance on international law and to the practice of constitutional comparativism. These two dimensions can be looked at and reflected on simultaneously, but are not to be equated and eventually conflated. It will be shown that the court has indeed made this mistake, but fortunately with more positive than negative consequences, and this, paradoxically, has contributed to a better understanding of transnational access.
Hoe geredelik is transnasionale wysheid tot dusver toegelaat om parogiale oorwegings in nasionale grondwetsvertolking in Suid-Afrika te verruim of selfs te troef? En benut Suid-Afrikaanse howe, met die konstitusionele hof aan die voorpunt, konsekwent en onwrikbaar die volle potensiaal van omstandighede wat so baie bevorderlik is vir die ontginning en gebruik van transnasionale (hulp?)bronne? Beantwoording van hierdie vrae sal vorm gee aan die bespreking wat volg. Die omstandighede waarna ek hier bo verwys, het meestal (maar nie sonder uitsondering nie), optimale ontginning en gebruik van transnasionale (hulp-)bronne tot gevolg gehad. Faktore en kragte wat die bes moontlike gebruik van sodanige bronne in Suid-Afrikaanse grondwetsvertolking inhibeer, sal uitgewys en riglyne vir remediërende optrede waar paslik voorgestel word.
2.2 “Transnasionale kontekstualisering”
Regter Kriegler merk in Sanderson v Attorney-General, Eastern Cape17 op dat “[b]oth the interim and the final Constitutions [...] indicate that comparative research is either mandatory or advisable”. Soos artikel 39(1)(b) en (c) van die 1996- (en artikel 35(1) van die oorgangs-) Grondwet dit stel, is slegs vergelykende navorsing aan te beveel (“advisable”), terwyl oorweging of inagneming van volkereg verpligtend is. Deur volkereg18 en buitelandse reg19 een en dieselfde onderskeidingsetiket van “vergelykende navorsing” om te hang, stel regter Kriegler hulle dus gelyk en smelt hy hulle saam. ’n Kritiese kyk op hierdie samesmelting stel ’n beginpunt daar om die gebruik van die terme transnasionale konteks en kontekstualisering in hierdie artikel te verduidelik.
Daarteenoor het die vraag waaroor AZAPO gehandel het, naamlik die grondwetlike houdbaarheid van amnestie vir die pleeg van apartheidsgruwels jeens (eertydse) politieke opponente, rou wonde oopgekrap. Amnestie het sentraal gestaan in die polities onderhandelde waarheid-en-versoeningsproses in Suid-Afrika en is gesien as sleutel tot ’n “nuwe” demokrasie wat die verlede gedenk sonder om toe te laat dat dit die toekoms oorskadu. Indien die konstitusionele hof in AZAPO sou gesteun het op volkereg in dieselfde mate en op dieselfde wyse as wat dit in Makwanyane gedoen het, sou dit tot die gevolgtrekking moes gekom het dat artikel 20(7) van die Wet op die Bevordering van Nasionale Eenheid en Versoening ongrondwetlik was. Sou die hof dan op grond van hierdie bevinding die gewraakte wetsbepaling geskrap het, sou die hele waarheid?en-versoeningsproses ongetwyfeld in duie gestort het, met ysingwekkende gevolge vir die omvattender projek van ’n versigtig-onderhandelde, vreedsame oorgang na konstitusionele demokrasie in Suid-Afrika.
—. 2008. Constitutional law in “old” and “new” law and development. Verfassung und Recht in Übersee, 41(1):10-15.
Cheadle, H.M., D.M. Davis and N.R.L. Haysom. 2006. South African constitutional law: The bill of rights. July 2006 My LexisNexis 33-3.
Corder, Hugh. 1992. Lessons from (North) America. (Beware the “legalization of politics” and the “political peduction of the law”.) South African Law Journal, 109(2):204-24.
Côté, Pierre-André. 1984. The interpretation of legislation in Canada. Cowansville, Québec: Yvon Blais.
Labuschagne, J.M.T. 2004. Die dinamiese regslandskap, doelaanpassing en ?vervanging en die geregtigheidswaarde van die normdop by regsuitleg en ?vorming: Opmerkinge oor die anachronistiese kant van die stelreël cessante ratione legis, cessat et ipsa lex. Tydskrif vir Hedendaagse Romeins-Hollandse Reg, 67(1):43-59.
Van der Walt, A.J. 1999. Constitutional property clauses. Kenwyn: Juta / Dordrecht: Kluwer.
Van Wyk, Dawid, John Dugard, Bertus de Villiers en Dennis Davis (reds.). 1994. Rights and constitutionalism: The new South African legal order. Kenwyn: Juta.
Venter, Francois. 2008. Globalization of constitutional law through comparative constitution-making. Verfassung und Recht in Übersee, 41(1):16-31.
—. 2010. Global features of constitutional law. Nijmegen: Wolf Legal Publishers.
—. 2000. Constitutional comparison. Japan, Germany, Canada and South Africa as constitutional states. Lansdowne: Juta / Dordrecht: Kluwer.
7 Oor beroepe op volke? en buitelandse reg in Makwanyane, sien ook Kentridge (2005-2006:245-56).
19 Genoem in art. 35(1) van die oorgangs- (en in art. 39(1)(c) van die 1996?) grondwet.