What’s in a name? | teo @ UP
« My Gemeentejaar sover…
wat het ons geleer op fakulteit? »
Ek het onlangs hierdie gebrabbel neergepen in antwoord op die vraag wat die verskil is tussen dominee/predikant/pastoor ens. Dit het toe ‘n bietjie meer uitgebrei geraak namate ek al hoe meer opgewonde geraak het oor dit wat ek skryf. Dis maar net ‘n paar gedagtes en nie ‘n sistematiese uiteensetting van al die benoemings nie!
Wat ‘n vieslike beskrywing! Skreiend. Dit kom van die Latynse woord dominus af, wat meester (of selfs baas) beteken. Die Griekse ekwivalent daarvan is kurios. Dit kan ook Here beteken en dit is die woord wat vir Jesus gebruik word in die Latynse vertaling van die Nuwe Testament en die vertaling van “die Here” (Jahwe) in die Ou Testament. Ek vermoed dit het begin as ‘n titel wat eintlik maar beteken dat die dominee ‘n opsigtelike rol oor die gemeente speel, en die leier van ‘n gemeente is. Glad nie meer van toepassing nie, as jy my vra! Dit het ongelukkig vinnig ontwikkel in ‘n term wat bloot gesag aandui en dit word bejeën met grootse respek. Almal buig voor die dominee. (Dis darem seker nie so sleg nie, ek glo ook nie meeste mense dink meer so daaraan nie.) So alhoewel dit nie heeltemal verby herstel is nie, is dit ‘n yucky term om te gebruik. Val in die “titel” klas.
Lank gelede is daar ‘n onderskeid getref tussen die mense wat in die “swart” kerke bedien het en die mense wat in die “wit” kerke bedien het. Eersgenoemde het opleiding by ‘n ander instituut ontvang en daar is neergekyk op hulle deur die dominees. DIT is nou vir jou snobisme. Gelukkig het die term eintlik maar in onbruik geraak en is alle eerwaardes eervol herstel tot die amp van dominee, êrens in die grys verlede. Die woord “eerwaarde” dui egter nog steeds op iemand wat eer waardig is. So van 2 kante af is dit ‘n slegte woord om te gebruik: van die kant van die dominees af (wat daarop neerkyk) en van die kant van die “gemeentemense” af (wat ‘n sekere agting daaraan koppel). Dis ‘n aaklige woord om te gebruik. Gapoe! Was jou mond met seep uit as jy dit hardop gelees het.
Stukke beter as die vorige twee. Alhoewel dit ook nog die bagasie dra van jarelange predikante-aanbidding (veral in die Gereformeerde kerke). As mens geskiedenisboeke lees oor die Groot Trek en die rol wat godsdiens daarin gespeel het, kom mens dit gou agter. Daar was maar net ‘n paar predikante/dominees wat hier in SA was, so daar kon net op ‘n paar plekke gedoop gewees het en nagmaal gebruik word. Bewaar die persoon se ketterse siel wat een van hierdie sakramente bedien het as jy nie ‘n dominee/predikant was nie! Goed, dis net so ‘n tersyde opmerking. Predikant is eintlik nie vir my so ‘n slegte term nie, maar dit klink dan asof die predikant se enigste taak is om te preek, wat dit glad nie is nie. Dis wel ‘n groot deel daarvaan, maar dis verseker nie al nie.
Leraar is seker ook beter as dominee/eerwaarde. Dit het die voordeel dat dit meer insluit as net prediking – dit kan byvoorbeeld ook die kategese insluit, of as mens huisbesoek doen en vir die mense vertel presies hoe hulle moet voel volgens die Bybel. (Vergeef die sarkasme.) My gevoel is dat dit nie so gelaai is soos die ander benoemings nie, so dis dalk ‘n beter manier om na hierdie mense te verwys. Maar dit sluit egter ook nog nie die versorgende deel van ‘n mens se werk in nie. Of is ‘n leraar se werk nie om te versorg nie?
Die woord pastoor kom van die Latynse pastor af wat “herder” beteken. Dis afgelei uit die model van kerkwees wat die pastoor dan as ‘n herder voorstel wat sy gemeente versorg. Ook ten opsigte van die prediking is hierdie term effektief: die pastoor versorg sy gemeente deur middel van die bediening van die Woord. Huisbesoek, pastoraat en al die ander funksies kan deur hierdie woord gedek word. Ongelukkig kyk sommige mense ook neer op “pastore.” Dit is veral omdat die opleiding wat pastore ontvang, verskil soos die Ooste van die Weste. In een gemeente kan die term gebruik word van ‘n persoon wat slegs een of twee jaar studeer het, terwyl ander gemeentes ten minste 4 jaar opleiding en ‘n graad vereis. So verloor mens kwaliteitbeheer. Dis ook ‘n goeie voorbeeld van interkerklike snobisme. Of om iemand op sy baadjie (titel?) te takseer. Om hierdie moeilikhede te oorkom gebruik baie mense die Latyn, pastor, om na die funksie van die pastoor/dominee/predikant ens. te verwys. Dit werk nogal vir my. Behalwe dat dit nog ‘n herder-kudde model vir ‘n gemeente veronderstel – maar dit hoef seker nie. Ten minste laat dit iets sags deurskemer in hierdie “amp”.
Hierdie een is nogal bruikbaar. Dit word gewoonlik interkerklik gebruik, en dis oulik. Ietsie wat die gemeentes darem kan deel. Dit sluit darem ook bietjie meer as net die prediking in, maar omsluit nie noodwendig die begrip “versorging” ook nie.
Hierdie is min of meer die Engelse vertaling van dominee/eerwaarde. Ek vermoed dieselfde onderskeid het gegeld as wat by dominee/eerwaarde gegeld het, reverend is dan die een wat vertaal kan word met eerwaarde. (Maar ek is nie seker nie!) Dieselfde geld hier as wat by dominee/eerwaarde geld: dui ‘n respekvolle houding teenoor die persoon met die titel aan. Alhoewel dit al so bietjie van sy skerp kant verloor het.
Die mooiste een van hulle almal, selfs al is dit deur die eeue heen ‘n bietjie verdraai. Dit kom van die Latynse minister wat “dienskneg” of “dienaar” beteken. Kan ook die Engelse “wait upon” verwoord. So, dis dalk die beste manier om na iemand in die bediening te verwys. S/hy kan ook dan die Woord bedien. Daar word ook na dominees/predikante/leraars verwys as verbi dei minister in die gereformeerde tradisie: dit is, bedienaar van die Woord. Dit word aangedui met ‘n vdm agter die naam van ‘n persoon. Maar in hierdie opsig voel ek dat dit dalk weer te veel op gesag dui, en dan word dit net weer ‘n statussimbool.
Priester, biskop, aartsbiskop, kardinaal en pous
Al die bogenoemde titels word hoofsaaklik by die Rooms Katolieke kerk gevind. (Dit word ook gebruik in ander kerke, byvoorbeeld die Grieks Ortodokse kerk.) Dit is hiërargies ingedeel. Priesters is die heel laagste klas. Mens het ook opleiding nodig en jy word eers tot die amp toegelaat na ‘n sekere aantal jare. Biskoppe is nou weer mense wat oor ‘n sekere hoeveelheid priesters toesig hou en gesag uitoefen. Die volgende stap sal dan weer aartsbiskoppe wees, wat oor ‘n aantal biskoppe waak. Kardinale word deur die pous aangestel en is die toesighouers van ‘n groep aartsbiskoppe. Al hierdie mense is in streke ingedeel. Soos ek verstaan is daar ook kardinale wat nie oor streke toesig hou nie, maar aangestel word vir ‘n spesifieke funksie. Op hulle beurt stel die kardinale dan weer die pous aan uit hul eie geledere. Die pous oefen dan gesag uit oor al die kardinale (en dus ook al die biskoppe, priesters ens.) Al hierdie titels is maar op die ou end gesagstitels.
My persoonlike gunstelinge is eerstens minister en daarna pastor.
This entry was posted on Februarie 21, 2008 at 3:58 nm and is filed under NG Kerk. You can subscribe via RSS 2.0 feed to this post's comments.
Sleutelwoordw: ampte, kerktitels
5 Kommentaar op “What’s in a name?”
Maart 1, 2008 at 3:01 nm
Dis alles baie mooi.
Maar dit is nou maar eenmaal so, NGK is dit mos dominee, predikant, of leeraar.
Maar al ooit gehoor hoe iemand sê; “Goeie more leraar van der Berg?” of Dagsê predikant Koekemoer.” ? Nee.
Dis altyd net dominee het dominee dominee se tuin met dominee se nuwe kamera afgeneem? is daar nie ‘n beter aanspreek vorm nie?
Dit sou net soveel beter gewees het as mens kon jy en jou en die ou/vrou op hulle naam noem, ek dink dis die ideaal. Maar mense doen dit nie, en ek vind dit moeilik om die predikant by wie ek werk, oom te noem of te jy en te jou. Want ek werk saam hom, so Oom gaan nie werk nie, en Jy en jou dude, gaan ook nie lekker werk nie, want hy is ouer as my pa!
So Ronald, wat van jy dink vir ons ‘n nuwe, toepaslike, respekvolle, aanspreekvorm uit! 😉
Maart 1, 2008 at 6:26 nm
Ja, terwyl Ronald nou so baie tyd het:-)
Ek kies ook pastor. Minister het nou wel baie ooi etimologie, maar as jy hom in Afrikaans probeer omsit dan het dit nie lekker konnektasies nie.
Maart 2, 2008 at 7:33 nm
Nicole, ek stem 100% saam met jou. Die probleem is dis in ons ingeboender. (Hopelik darem nie letterlik nie.) Ek wens ek kon sê die oplossing is voor die hand liggend: mens het mos ‘n eienaam ontvang. Ek bedoel, die beste is seker as ons heeltemal wegkom van titels af! Ons is tog almal gelyk in die kerk – dis wat ons teologie vir ons wys maak. Hoekom nie iemand op sy of haar naam noem nie? Na my gemeentejaar (waartydens ek ook glad nie die predikant op sy naam kon noem nie) voel ek nou dat ek van die begin af gaan probeer om mense op hule eiename te noem. Miskien met ‘n Oom/Tannie hier en daar. Net vir respekte. (Weerspreek ek myself as ek dit so stel?)
Cobus: ek is bang hierdie antwoord raak te lank, en dan bevestig ek jou vermoede oor die baie tyd. Jy het ‘n goeie punt beet, die beste manier om ons funksie te beskryf is sekerlik dan pastor, in Afrikaans.
Maart 12, 2008 at 7:03 nm
Ja, die voordeel van pastor is ook natuurlik dat dit nie regtig ‘n titel is in Afrikaans nie. Ek bedoel: “pastor Cobus” werk nou nie regtig nie. Nee, dis meer ‘n rolbeskrywing, ‘n beskrywing wat ek nie dink ek mee ongemaklik is nie… O, en een wat nie net vir mense met 6 jaar teologie gebruik hoef te word nie.
Dus stel ek voor: Hallo, ek is Cobus, ek is een van die pastors by die plaaslike gemeente.
dominees kan ook vriende hê « die ander kant Says:
Desember 5, 2008 at 9:30 vm
[…] Jammer vir die oorgebruik van die term dominee, ek like dit eintlik nie. Kyk gerus hierdie post van ‘n vriend van my vir meer oor hierdie tipe terme, asook die kommentaar vir my […]