Ngenyanga edlule inyanga uHluloluhlulayo yethule ingosi yayo lapho ebalule khona zonke izinkinga ezidinga ukulashwa ngokulawulwa yidlozi namakhambi esintu. Kulena yanamhlanje ukhuluma ngezinkinga zabanye abazalelwa emakhaya.
Imvamisa yezinkinga zabazalelwe emakhaya
SIZOKHUMA ngalesi sihloko namhlanje esithinta umuntu ozalwa yintombazana lapha ekhaya ingashadile. Sizokhuluma ngezinkinga ezithinta laba bantu ezibonakala zihlupha kakhulu kulesisi khathi samanje. Zihlupha kakhulu nje yingoba nabo abantu abazalelwa emakhaya sebande kakhulu. Cishe yonke imindeni manje isinalo lolu hlobo lwabantu, okuyikho okwenza izinkinga zabo zigqame kakhulu. Esikhathini esiphambili kanti bekuyinto ethi gqwa! gqwa! Mangisho ukuthi noma bekungento esabalele njenganamuhla ukutholakala kwengane ngalolu hlobo kodwa lokhu kuyisimo esidala kakhulu, ngangomuntu uqobo lwakhe. Akuyinto umuntu angazenyeza ngayo nakuba wonke umuntu engakuthokozela ukukhula phansi kwesandla sikayise nonina.
Ukuqala kwezinkinga nezinselelo
Kuvamise ke ukuthi izinto zihambe kahle ekukhuleni kwale ngane uma isencane. Izinkinga nezinselelo ziqala lapho isikhulile, amehlo ayo esevulekile futhi isinemibuzo. Lapho isifuna ukwazi “ isibongo” sayo. Ngithi “isibongo” sayo nje ngoba isibongo sempela somuntu ozalelwe ekhaya yiso lesi sikanina, asikho esinye ngaphandle kwaso. Yingane kamkhulu lena, ubaba kanina wayo. Ngisho noma isigana noma isiganwa yethulwa njengengane kamkhulu wayo esigcawini, uma sekuthenyelezwa kukhulunywa nezinyanya zemizi eganiselanayo.
Njengoba sishilo izinkinga ziqala lapho le ngane isikhulile. Isinamehlo. Umuntu esefuna ukwazi ngeyena (identity). Nabantu sebeqala ukumtshela izindaba. Lokhu kokunye kumenze angalawuleki lapha ekhaya, abewuhlupho. Omunye enze izinto ngendlela enobudlabha nobuhlongandlebe, aze agcine ezishintshile isibongo kungasalandelwanga imigudu efanele. Lapho zithi bhe izinkinga.
‘Kanti mina ngingubani’
Masisho sithi inkinga yomqondo leyo lapho umuntu ezibuza umbuzo othi: mina kanti ngingubani (who am I)? Uma esafunda umuntu onjalo uqala ahluphe kuze kukapakele nasesikoleni. Uma esebenza ukuziphatha budlabha kugcina kuphazamise nawo umsebenzi. Nasemphakathini abe luhlupho. Zingene nezidakamizwa. Le ngane isuke ilwa nengqondo. Inemibuzo eminingi eminye ingaphenduleki.
Ezikhathini eziningi uma ingane ibhekene nalesi simo, kuye kuthiwe iyihlongandlebe. Kuye kubhekwe yona uqobo, kuthiwe ayiziphethe kahle, kuthi labo abakhanyiselwe ngokwemfundo baze bayise kodokotela bengqondo ngoba bekholwa ukuthi kukhona izinto eziyihlupha ngokomqondo, kube nhlanga zimuka nomoya. Iqiniso lithi kusuke kuyiyo impi yomqondo. Kuphela nje baphicwa yinto yinye ethi lesi simo kokunye sisuswa yiThongo, leli elinombango ngale ngane okuvamise ukuba elakubo kayise. Lisuke libangisa leli lasekhabonina, lithi nalo ‘limbobo’ kule ngane. Lokhu kwenzeka kakhulu ezinganeni zabafana.
Ingane yomfana nokuqhuba ulibo lwesibongo
Phela ingane yomfana iyigatsha lesibongo nomuzi ngoba yiyo ekwazi ukuqhuba ulibo (family tree). Intombazane yona ayinawo lamandla okuqhuba uzalo. Izingane zabafana izihlupha kakhulu le ndaba. Ingane ivele iphenduke umgulukudu owuhlupho emphakathini nasemndenini.
Okubuhlungu kulesi simo, kuvamise ukuthi kugxekwe ingane yodwa, kuthiwe ayilungile. Uma ingane yonile kuhle isolwe kodwa bese lithi abadala emndenini babheke bajule ukuthi iyini imbangela yalesi simo.
Inqubo okufanele ilandelwe
Imithetho nenqubo yokuphatha lezi zingane ibekiwe kodwa manje isuke ingalandelwa. Abantu baphika ngokuthi le ngane eyami mayize kimi. Kokunye engazange ahlawule ngisho ukuhlawulo, engazange awugeze nomuzi womnumzane lapho ekhulelise khona. IThongo livame ukulwa libange uma kunesimo sokusolana nokwedelelana. Abanye uzwa bethi lengane ngayitholela ekhaya kodwa sashada noyise, yini pho kube nje. Cha nayo akusiyo eyakubo kayise, eyasekhabonina. Nayo idinga umcikilisho wayo, kungenjalo ekagogo nomkhulu ekhabonina. Noma ngabe wanikwa yona ngesihle wena mkhwenyana ngoba usulobolile, washada nendodakazi kodwa yona ingane isengeyalapha ekhaya ngokweThongo. IThongo lingabantu abaphila phansi komthetho. Izinto lifuna zenzeke ngomthetho. Akukho eThongweni ukuthi nalo liyabona. Alisibo abantu bomhlaba banamhlanje abazibonelayo, othi uma ubeke isithebe noma ithileyi phambi kwabo waphuma, uthi uyabuya hhawu sebephezu kwako loko okusesithebeni noma ethileyini ngoba bezibonele ukuthi kuqondene nabo ngaphandle kokunikwa.
Sesiphetha ngifisa ukunika bonke abanalezinkinga ithemba lempilo ngoba phansi komthunzi welanga ayikho inkinga engenaso isixazululo asibekele abantu uMvelinqangi. Imithetho yempilo ingeyakhe futhi uthi angeke ayishintshe koze kuphele umhlaba. (Matewu 5 vs 17 & 18) Iziwe zonke zinenqubo yokuphila kwazo, ehlukile kwesinye nesinye okwenza zibe namasiko ahlukene ngoba kusuke kulandelwa umthetho. Yiwo umthetho nenqubo namakhambi kaNkulunkulu aphilisa abantu.
• Oshicilelweni oluzayo sizoyiqhuba le ndaba yethu, sibheka izinto ezidinga ukuqashelwa uma kuphethw lolu daba. UHluloluhlulayo utholakala ku-072 957 9388 kanti onombono angabhalela i-Echo ku-news@myecho.co.za noma ku-PO Box 362, PMB, 3200.