Ho kgetha hantle dijo tseo o di jang ho bohlokowa haholo ho motho e mong le e mong, haholo-holo haeba o phela ka bolwetse bo sa foleng jwaloka TB, Kankere kapa AIDS. Ho ja dijo tse matlafatsang ho tla o thusa ho ntlafatsa matla a mmele wa hao a ho itshireletsa malwetseng a tshwaetsanang, ho eketsa matla a mmele wa hao le hore o ikutlwe o phetse hantle ka nako e telele.
Ho amehilwe haholo ka batho ba phelang ka bolwetse bo sa foleng bo kang TB le AIDS ba jang dijo tse haellwang ke dimatlafatsi hape ba otile. Hangata mafu a tshwaetsanang le meriana e sebedisetswang ho phekola bolwetse e hlahisa matshwao a fellang ka ho ja dijo tse haellang dimatlafatsi le ho ota. Tataiso e latelang e tla thusa motho ya phelang ka bolwetse bo sa foleng ho mamella matshwao a bolwetse le ho thibela ho ja dijo tse haellwang ke dimatlafatsi le hore a se ke a ota.
Leka ho thibela ho ota ho sa hlokahaleng!
Lebese le mafura le dintho tse entsweng ka lebese (lebese la phoofo, mafi, yogathe) di ka kenngwa dijong ho fana ka matla a eketsehileng le diprotheini.
Tshela oli le mafura a kang majerini, botoro le mayonaise dijong tsa hao bakeng sa matla a eketsehileng le ho ntlafatsa tatso ya dijo. Haeba o tsholla kapa o sa ikutlwe hantle ka mora ho ja dijo tse nang le mafura a mangata, leka ho ja mafura le oli e fokolang.
Mero e ka fana ka matla a eketsehileng le ho thusa ho etsa hore ho be bonolo ho kwenya dijo.
Dipakeng tsa dijo tse kgolo tsa letsatsi o je hanyenyane ho tiisa hore o ja ka ho lekaneng.
Jwale re tla bona ditsela tsa ho mamella matshwao a bolwetse a ka nnang a etsa hore o je ka tsela e fokolang le ho ota.
Nka etsa'ng haeba ke se na takatso ya dijo?
Bolwetse, kgatello ya maikutlo, le bodutu di ka etsa hore o fellwe ke takatso ya dijo. Leka ditlhahiso tse latelang ho tiisa hore o ja dijo tse lekaneng hore mmele wa hao o dule o shahlile.
Dijo tse kang tswekere, phoofo ya lebese le oli di fana ka matla a mangata esita le hoja di jewa hanyenyane. Haeba ho ka kgoneha, di akarelletse mefuteng e meng ya dijo tsa hao.
Leka hore o se be mong ha o ja, ho ja dijo le batho ba bang ho eketsa monate wa tsona.
E ja dijo tsa hao tikolohong e phodileng ho etsa hore dijo di be monate haholo (moo ho nang le lehlaso la mmino, o dutse tlasa moriti wa sefate kapa seratswaneng).
O se je feela ka dinako tse itseng tse kgethehileng - e ja ka nako leha e le efe ha o ikutlwa o lapile.
Boikwetliso bo bonolo bo kang ho itlolla maoto bo ka eketsa takatso ya hao ya dijo.
E ja dijo tseo o di ratang haholo - ka ho etsa jwalo ho tla ba bonolo ho ja haholo.
Qoba dijo tse nang le lephuka le matla tse kang kolo le kofi haeba le etsa hore o fellwe ke takatso ya dijo.
Haeba moriana oo o o nwang o fedisa takatso ya hao ya dijo, botsa mosebetsi wa tsa bophelo bo botle hore na o ka nwa moriana o jwalo ka mora dijo.
Na o kgathatswa ke lesokolla le ho kgora seema?
E ja hanyenyane, empa kgafetsa, ho qoba ho tshwarwa hampe ke dijo.
Dijo tse kang dinawa, dieiee, kolo, broccoli, cauliflower le dino-maphodi tsa soda di bopa moya mpeng mme o tlameha ho di qoba ka nakwana.
Dijo ts nokilweng khari e ngata, peperi le dinoko tsa mefuta e meng, hammoho le dijo tse mafura le tse hadikilweng, di baka lesokolla haholo le ho kgora seema.
Ho thusa haholo ho ja butle le ho hlafunisa dijo.
Bonyane o ka robala ka mora hore ho fete dihora tse pedi o jele.
Jwala, kofi, peparemente le tjhokolete di ka nna tsa hodisa lesokolla mme ka lebaka leo di tlameha ho qojwa.
O se sebedise sekarete le ho tsuba. Ho ka hodisa lesokolla mme hape ha ho molemo bakeng sa bophelo ba hao bo botle.
Leka ho nwa dino tse mokedi-kedi tse ngata jwaloka metsi a hlwekileng le tee. Leka ho nwa dino tse mokedi-kedi dipakeng tsa dinako tsa dijo tse kgolo mme e se be nakong eo o jang ka yona kapa pele ho dijo, kaha hona ho ka etsa hore mpa ya hao e tlale hoo o sa tshwareheng hantle.
Ho mamella ho feroha sebete le ho hlatsa...
Hangata ho nwa meriana ho etsa hore motho a ferohe sebete le ho hlatsa.
E ja dijo tse nyenyane kgafetsa - haeba mpa e le lephako ho bonolo ho feroha sebete.
Ema ho fihlela o le betere pele o qala ho ja, empa o se tlodise ho ja.
Qoba dijo tse nokilweng haholo le tse mafura.
E ja dijo tse nokilweng letswai hanyenyane le tse omisitsweng tse jwaloka bohobe bo omisitsweng, toustu, dikuku tse kang dibisekiti tse nang le letswai hanyenyane le di-cereale tse ommeng pele o tsoha hoseng, le hara motsheare.
E nwa dino tse mokedi-kedi dipakeng tsa dinako tsa dijo tse kgolo, hape ho ka thusa ho di nwa butle ka lehlaka.
Leka ho ja dino tse batang e le hore lephoka la dijo tse phehuwang le se o ferose sebete. Hangata mmele o mamella hamolemo dijo tse batang.
Boloka sebaka seo o phomolang ho sona se phodile ka hore ho be le moya o kenang le o tswang.
Dula o otlolohile ka mora ho ja - bonyane o emele ho fete metsotso e 20 pele o robala, ho qoba ho hlatsa.
Ho thwe'ng ka feberu?
Haeba o tshwerwe ke feberu, o tlameha ho kgutlisetsa mmeleng wa hao metsi a tswileng ka lebaka la mofufutso.
E nwa dino tse ngata tse mokedi-kedi - ho feta feela ho nwa ho qeta lenyora. Haeba o feletswe ke takatso ya ho ja, o ka pheha sopo ya dinawa, ditapole, dihwete kapa meroholeha e le efe e fumanehang habonolo. Hona ho tla neha mmele matla le dimatlafatsi.
Ho pipitlelwa ho etsahala ha mantle a tiile ka mpeng mme ho le thata ho ithusa.
Qoba ho sebedisa dipilisi le meriana e mathisang kapa "dintho leha e le dife tse hlwekisang" jwaloka ho sebedisa sepeiti. Dipilisi le meriana e mathisang le sepeiti di etsa hore mmele wa hao o lahlehelwe ke dimatlafatsi tsa bohlokwa - ke tharollo ya nakwana e sa phekoleng bothata ba sebele.
E ja hanyenyane dijo tse thuisitsweng haholo jwaloka dijo tse entsweng ka phoofo e tshweu (dikuku, diphae, le tse jwalo).
E nwa metsi a mangata le dino tse ding tse mokedi-kedi.
E ba mafolo-folo haholo! Ho ikotlolla maoto kamehla ho thusa bothateng ba ho pipitlelwa.
Na o na le bothata ba ho emisa letshollo?
Letshollo le bolela ho ithusa ka makgetlo a mararo kapa ho feta ka letsatsi mala a hao a o mathisa kahobane mantle a hao a le metsi.
metsi a ditshila a nowang mekgwa e fokolang ya tlhokomelo ya bophelo bo botle malwetse a tshwaetsanang meriana.
Letshollo le ka fokotsa dimatlafatsi mmeleng, kahobane dijo di feta mmeleng kapele-pele hoo o hlolehang ho di sebedisa. Hape motho yeo o ja hanyenyane kahobane takatso ya hae ya dijo e fokola haholo. Ka lebaka la letshollo, mmele o lahlehelwa ke metsi a mangata. Ha mmele o lahlehelwa ke metsi a mangata hoo ho kotsi haholo mme batho ba ka shwa ka lebaka lena.
Ke etse'ng haeba ke e-na le letshollo?
E nwa dino tse ngata tse mokedi-kedi ho kgutlisetsa hape mekedi-kedi e tswileng mmeleng. Ho etsa seno se ka kgutlisetsang metsi mmeleng wa hao, nka lithara ya metsi a ileng a bediswa mme a phodile. Tshela dikgaba tse 8 tsa tswekere le halofo ya kgaba ya letswai. E nwa hanyenyane motswako ona kamoo o ka kgonang kateng.
Laktose ke tswekere eo ka tlhaho e fumanwang lebeseng. Nakong eo o kulang, hangata mmele o hloleha ho sebedisa tswekere ena ya tlhaho ya lebese. Sena se ka hlahisa letshollo, mme ho ka ba molemo hore o se sebedise haholo lebese le dintho tse entsweng ka lebese. Mafi le yogathe e ka nwewa haeba letshollo la hao le se lebe haholo. O ka nna wa sebedisa dino tse ding tse se nang tswekere ya tlhaho ya lebese tse kang lebese la soya le lebese la phoofo la bana la soya.
Dijo tse nang le mafura a mangata, oli, tse nang le mafura a kolobe kapa botoro jwaloka dijo tse hadikilweng, disoseji le makwenya di ka mpefatsa letshollo la hao.
Makotomane, dipeo le bohobe ba koro di ka kgathatsa mala a hao le ho mpefatsa letshollo la hao.
Kofi le dijo tse ding tse jwaloka dino tsa cola le ditjhokolete di na le kafeine mme di ka mpefatsa letshollo la hao.
Dijo tse bopang moya ka mpeng jwaloka kolo, dinawa tse omisitsweng le dierekisi, cauliflower le broccoli hammoho le dijo tse nang le dinoko tse ngata le dipompong tse ngata di mpefatsa letshollo.
Ho e-na le hoo, e ja dijo tse ngata tse kang...
Diapole kapa dipiere tse ebotsweng le tse seheletsweng hasesaane, oats kapa ditapole; dijo tsena di na le faebara e ka thusang ho boloka metsi maleng.
Hangata jusi ya diapole, diperekisi le morara e mamellwa ke mmele.
Dijo tse kang ditapole le dibanana di na le diminirale tsa potasiamo e lahlehang mmeleng nakong ya letshollo.
E ja ka makgetlo a mangata kamoo o ka kgonang ho kgutlisetsa mmele boimeng ba wona le ho kgutlisetsa dimatlafatsi tse tswileng.
Mekgwa e fokolang ya bohlweki e ka hlahisa letshollo.
Hatlela matsoho a hao ka metsi le sesepa pele o tshwara dijo, pele o di pheha, pele o tshola dijo le ho di boloka.
Hatlela matsoho ka sesepa le ka metsi ka mora ho sebedisa ntlwana kapa ho kenya lesea leiri.
Haeba letshollo le tswela pele, kopa thuso klininking e haufi le moo o dulang.
Tatso e ka fetolwa ke diphello tse mpe tsa moriana, dijo tse se nang dimatlafatsi tse lekaneng le malwetse a tshwaetsanang.
Haeba nama ya kgomo e sa o tshware hantle, ho ka ba molemo hore o je nama ya kgoho, ya tlhapi, dijo tse entsweng ka lebese, dinawa tse omisitsweng le dierekisi bakeng sa diprotheini.
Hangata dijo tse batang kapa tse leng motjhesong wa kamore di latsweha hamonate ho feta dijo tse tjhesang.
Sebedisa dinoko tse eketsehileng, mero kapa jusi ya lemone ho ntlafatsa tatso ya dijo tsa hao.
E ja dijo tsa hao o ntse o habola dino tse mokedi-kedi.
Ho ka thusa ho tsokotsa lehano la hao ka metsi a letswai kgafetsa. Ho nwa hanyenyane metsi a kentsweng jusi ya lemone pele ho dijo ho ka thusa ho ntlafatsa tatso ya dijo.
Sebedisa mekgwa e metle ya bohlweki ba lehano.
Ho tlwaelehile hore malwetse a mefuta e sa tshwaneng a ntshe diso hanong le qoqothong. Diso tse jwalo ha di jese hamonate mme hape di bohloko empa ha di bolaye. Kotsi ke hore ho ka nna ha ba thata ho ja dijo kapa ho kwenya dijo ha o tswile diso jwalo, mme hona ho ka etsa hore motho a je hanyenyane feela le ho ota.
Dijo tse bodila: dilamunu, dilemone, diphaenapole le ditamati.
Dijo tse nokilweng haholo le tse letswai tse ka nnang tsa kgathatsa lehano le qoqotho.
E ja dijo tse leng boemong ba motjheso wa kamore. Dijo kapa seno se tjhesang haholo kapa se batang haholo se ka hlahisa bothata. E ja dijo le ho nwa dino tse sa kgathatsaneng le lehano kapa qoqotho ya hao.
Ho bonolo ho ja dijo tse entsweng metsi ka ho tshelwa moro.
Habola seno se metsi pele o ngwatha sejo, kapa o ine dijo tse thata le tse ommeng tse jwaloka toustu, bisekiti le raske dinong tse kang tee kapa sopo ka makgetlo a mangata pele o ja dijo tse jwalo.
Hlafuna chewing-gum kapa o je dipompong ho eketsa mathe hanong - hona ho tla etsa hore ho be bonolo ho kwenya dijo.
Leka ho monya jusi e hwamisitsweng kapa metsi a hwamisitsweng ho omisa lehano la hao pele ho dijo.
Ho boloka lehano le hlwekile ho bohlokwa haholo!
Thibela ho tshwaetswa ka hore o boloke meno le marinini a hao a hlwekile.
Haeba marinini a hao a le bohloko mme o hloleha ho a hlatswa meno ka borosolo, ho tla thusa ho tsokotsa lehano la hao ka motswako wa metsi a nang le bicarbonate of soda.
Haeba o thatafallwa ke ho kwenya dijo, leka ho matlafatsa mekedi-kedi ka ho tshela lebese le phoofo, dijo tsa bana tsa di-cereale, bohobe ba phoofo ya poone kapa ditapole tse seng di phehilwe tse thuhilweng e le hore ho be bonolo ho di kwenya.
Dijo tse bonolo ho bobebe ho di kwenya. E be meroho e phehilweng le ho thuhiwa le ho etswa mekedi-kedi kapa ditapole tse phehilweng le ho thuhiwa ha ho hlokahala.
Di-popcorn di ka kgathatsa lehano la hao esita le ho kgama.
Leka ho dula o otlolohile dinakong tsa dijo le ho pholla qoqotho ya hao ho nolofatsa ho kwenya dijo.
Haeba matshwao a bolwetse ba hao a sa ntlafale, kopa keletso le thuso kliniking e haufi le moo o dulang teng.
Ho thata ho ja dijo tse lekaneng haeba o sa phela hantle, empa o tlameha ho leka ka hohle ho ja dijo tse lekaneng!