Alle mense sal die reg hê om hul eie taal te praat en hul eie volksgewoontes en -gebruike te ontwikkel.
n Veeltaligheidsbeleid is 'n wesenlike deel van Suid-Afrika se transformasie tot volkome deelnemende demokrasie. Daar kan nie van mense verwag word om wette te gehoorsaam wat hulle nie verstaan nie.
Die boek is vertaal in feitlik al die tale in die wêreld. Ek kan enige plek in die wêreld gaan en my storie is in daardie taal te vinde. Behalwe hier. Hier bestaan ek net in Engels. Ek wil deel wees van al die tale van my land. 'n Mens se taal behoort nooit 'n doodloopstraat te wees nie. Dis hoekom ek in vertaling glo: om ons in staat te stel om met mekaar te leef.
Voor 1994 was Engels en Afrikaans die enigste twee amptelike tale wat deur die plaaslike owerheid gebruik is in gebiede wat nou deel van die Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit is. Die nuwe bedeling wat in 1994 tot stand gekom het, het die Wet op Munisipale Strukture, 2000 (Wet 32 van 2000) teweeggebring, wat die gemeenskap se deelname aan plaaslike regering beklemtoon. Dit is duidelik dat indien die Munisipaliteit optimale gemeenskapsdeelname wil bereik, dit die inwoners in hul eie taal moet bedien.
Die Eenheid Taaldienste van die Munisipaliteit het aan die wekroep tot taalkundige diversiteit gehoor gegee deur die Tshwane-konseptaalbeleid te ontwikkel. Hierdie beleid se doel is om taalkundige ongelykhede van die verlede reg te stel. Die beleid volg die voorbeeld van die nasionale taalbeleidraamwerk wat deur die nasionale taaldiens van die Departement van Kuns en Kultuur ontwikkel is, en wat onder meer bepaal dat provinsiale en plaaslike taalomstandighede in ag geneem moet word wanneer taalbeleide deur provinsiale en plaaslike owerhede ontwikkel word.
Die oogmerk van die Tshwane-konseptaalbeleid is dus om riglyne vir die Munisipaliteit daar te stel oor hoe om veeltaligheid in sy kommunikasieprosesse toe te pas en sodoende te verseker dat alle inwoners toegang tot inligting en munisipale dienste het in 'n taal wat vir hulle die verstaanbaarste is.
werkstaal die amptelike taal wat deur die Munisipaliteit gekies is as die mees praktiese taal vir spesifieke kommunikasiegebeure.
Artikel 1.2.4 van die implementeringsplan vir die nasionale taalbeleidraamwerk, wat aanvoer dat die plaaslike owerheid die taalgebruik en -voorkeure van sy gemeenskappe deur 'n bemagtigende provinsiale taalbeleidraamwerk sal bepaal. Nadat die taalgebruik en -voorkeure van die gemeenskappe bepaal is, moet die plaaslike owerheid, na breë raadpleging met die gemeenskappe, 'n veeltaligheidsbeleid ontwikkel, bekend stel en implementeer.
Hierdie beleid strook met die Grondwet se bepalings met betrekking tot veeltaligheid en die sleutelprestasieaanwysers van die Munisipaliteit.
taaldiversiteit beskerm word en respek vir veeltaligheid en eendrag te midde van uiteenlopendheid bevorder word; en veeltaligheid aangemoedig word vir doeltreffende administratiewe en kommunikasieprosesse in die Munisipaliteit.
Taalregte Om respek vir die taalregte van inwoners, soos in die Grondwet vasgelê, te bevorder.
Taalgelykheid Om die gelyke behandeling van al die amptelike tale van die Munisipaliteit te verseker.
Herstel Om die status en rol van voorheen gemarginaliseerde tale te verhef.
Nie-diskriminasie Om te verhoed dat taal aangewend word vir uitbuiting, oorheersing of diskriminasie.
Mensgerigtheid Om in die gees van Batho Pele aan die behoeftes, wense en belange van die taalgemeenskappe aandag te gee.
Vennootskappe Om saam met die publiek en privaat taalinstansies aan die bevordering van veeltaligheid te werk.
Goeie bestuur Om al die amptelike tale van die Munisipaliteit te gebruik met die oog op 'n deursigtige, verantwoordbare plaaslike regering wat die taalkundige behoeftes van kiesers op die hart dra.
Deelname Om sowel munisipale werknemers as inwoners van Tshwane in staat te stel om aan besluitnemingsprosesse deel te neem.
Hierdie beleid geld vir die werknemers van die Munisipaliteit en die inwoners van Tswhane en ten opsigte van enige versoek aan die Munisipaliteit rakende taalgebruik en taalpraktyk.
Om die amptelike tale van die Munisipaliteit te bepaal is daar van die 2001-sensussyfers en verslae oor eksterne en interne opnames gebruik gemaak.
Die onderstaande tabel, wat uit Sensus 2001 geneem is, gee 'n aanduiding van huistaalverspreiding in Tshwane.
Tshwane se huistaalprofiel dui daarop dat Pedi (Noord-Sotho) die huistaal is wat deur die meeste mense gepraat word, gevolg deur Afrikaans, Tswana, Tsonga, Zoeloe en Engels. Dit is duidelik dat daar nie net 'n enkele oorheersende huistaal in Tshwane is nie, maar 'n veeltalige situasie waarin hierdie ses tale deur 84,68% van die bevolking gepraat word.
Die taalgebruik, -behoeftes en -voorkeure van die inwoners van Gauteng is ook in ag geneem by die samestelling van die Munisipaliteit se taalbeleid. Die Gautengse inligting kom uit die bevindinge van 'n provinsiale taal- en kommunikasieoudit in 2004 wat in Towards a Functional and Cost-effective Language Policy for Gauteng opgeneem is. Die oudit is deur Sarah Slabbert Associates vir die Gautengse Departement van Sport, Kuns, Kultuur en Ontspanning gedoen. Die oudit het gewys dat meeste lede van die publiek of amptenare by diensleweringspunte in staat is om met die publiek in tale buiten Engels en Afrikaans te kommunikeer. Die oudit het ook gewys dat die meeste kliënte verkies om in 'n inheemse taal die staat se dienste te gebruik.
Die bevindinge van die oudit bevestig 'n beduidende behoefte aan vertaal- en tolkdienste om te verseker dat kliënte in hul huistaal bedien word.
Verder moet die Munisipaliteit alles in sy vermoë doen om die ander amptelike tale van die Republiek van Suid-Afrika te gebruik, insluitend, op versoek, Suid-Afrikaanse gebaretaal. Die Munisipaliteit moet ook braille-dokumente, waar moontlik, vir sekere kommunikasiegebeure voorsien.
Daar moet egter kennis geneem word dat die Munisipaliteit se amptelike tale hersien sal word gegrond op die bevinding van taal- en kommunikasieoudits wat in die toekoms in Tshwane gedoen sal word.
Enige van die amptelike tale van die Munisipaliteit mag gebruik word in gesproke intradepartementele en interdepartementele kommunikasie, mits almal wat by die kommunikasiegebeure betrokke is die taal of tale wat gepraat word, verstaan.
Engels word aanbeveel as die werkstaal vir gesproke intradepartementele en interdepartementele kommunikasie. Ander amptelike tale van die Munisipaliteit mag gebruik word, mits dit deur al die partye wat by die kommunikasiegebeure betrokke is, verstaan word.
Enige van die amptelike tale van die Munisipaliteit mag gebruik word vir enige debatte of verrigtinge van die Raad. Die Munisipaliteit moet derhalwe voorsiening maak vir gelyktydige tolkwerk vanaf en na enige van die amptelike tale van die Munisipaliteit.
Tugverhore, werksonderhoude en prestasiebepalings in die Munisipaliteit sal oor die algemeen in Engels gevoer word, mits vertaal- of tolkdienste beskikbaar gestel word vir diegene wat nie Engels praat of verstaan nie.
Die Munisipaliteit moet by gesproke kommunikasie poog om al sy kliënte in die taal van hul keuse te bedien.
Indien daar nie personeellede beskikbaar is om kliënte mondelings in die taal van hul keuse te help by 'n kliëntedienssentrum, betaalpunt, kliniek of ander openbare munisipale plek nie, moet skakeltolke se hulp ingeroep word. Elke moontlike poging moet aangewend word om, waar prakties moontlik, tolkdienste (opeenvolgende, gelyktydige, telefoon- of fluistertolkdienste) te gebruik.
Die Munisipaliteit moet skakeltolke voorsien indien belangrike of strategiese inligting by openbare geleenthede wat deur die Munisipaliteit gereël word, mondelings aan groepe veeltalige inwoners oorgedra moet word, bv by indabas of gesondheidsimbizo's van die Departement Maatskaplike Ontwikkeling.
Engels behoort die werkstaal van die Munisipaliteit te wees om bedryfsdoeltreffendheid te verhoog, en vertalings na ander tale van die Munisipaliteit sal op versoek beskikbaar gestel word.
Die Munisipaliteit moet op versoek vertaaldienste vir intradepartementele en interdepartementele geskrewe kommunikasie voorsien.
Vertaaldienste moet op versoek beskikbaar gestel word om mosies wat by Raadsvergaderings ingedien word in enige van die amptelike tale van die Munisipaliteit te vertaal.
Die Munisipaliteit se beleide, prosedures, diensvoorwaardes, strategiese omsendbriewe, belangrike mensehulpbrondokumente, gesondheids-en veiligheidsinligting en ander strategiese dokumente moet in al die amptelike tale van die Munisipaliteit beskikbaar gestel word.
Die Munisipaliteit moet interne veeltalige skakeltolke beskikbaar stel om ongeletterde personeellede te help om toegang tot munisipale inligting te verkry. Skakeltolkwerk moet as 'n ondersteuningsmeganisme vir geskrewe kommunikasie dien.
Alhoewel geen werknemer van die Munisipaliteit te enige tyd verhoed mag word om die amptelike taal van sy of haar keuse te gebruik nie, moet alle amptelike dokumente wat in 'n argief bewaar moet word, vir praktiese administratiewe doeleindes in die oorspronklike taal en in Engels as argieftaal beskikbaar wees.
Ter wille van verstaanbaarheid en beter kommunikasie moet die gebruik van eenvoudige taal in interne munisipale dokumente aangemoedig word.
Alle amptelike kennisgewings, verklarings, tariewe, verordeninge, regulasies, beleide, advertensies, ens wat vir openbare kennisname deur die Munisipaliteit uitgereik of gepubliseer word, moet sover prakties en finansieel moontlik, in al die amptelike tale van die Munisipaliteit beskikbaar gestel word.
Die Munisipaliteit moet veeltalige skakeltolke vanuit eie geledere voorsien as 'n meganisme om geskrewe kommunikasie aan te vul en ongeletterde kliënte te help om toegang tot munisipale dienste en inligting te bekom. Die skakeltolke moet by kliëntedienssentrums, betaalpunte, klinieke en ander openbare munisipale plekke skakeltolkwerk doen indien veeltalige personeellede nie vir hierdie doel beskikbaar is nie.
Die Munisipaliteit moet alle pogings aanwend om veeltaligheid op sy webwerf en in eksterne publikasies te bevorder deur al die amptelike tale van die Munisipaliteit te gebruik.
Alle eksterne munisipale korrespondensie moet vertaal word in die amptelike taal waarin die oorspronklike dokument ontvang is, mits 'n Engelse vertaling van die dokument in die argief geplaas word vir munisipale rekorddoeleindes en vir moontlike regsaksies. Die Munisipaliteit moet die kliënt inlig dat die Engelse teks in regsaksies gebruik sal word.
Daar moet 'n sinnetjie onderaan elke bladsy van elke eksterne dokument van die Munisipaliteit (veral briewe) wees wat lui dat die dokument in enige van die amptelike tale van Suid-Afrika beskikbaar gestel kan word, en die Munisipaliteit se handleiding oor die korporatiewe identiteit moet dit as 'n vereiste stel.
Alle munisipale dokumente wat in 'n argief geplaas word moet, om praktiese administratiewe redes, ook in Engels beskikbaar wees.
Die Munisipaliteit moet Engels in internasionale kommunikasie gebruik, maar moet vertaaldienste in die voorkeurtaal van die betrokke land vir ad hoc-kommunikasie beskikbaar stel.
In eksterne munisipale dokumente moet die gebruik van eenvoudige taal aangemoedig word ter wille van verstaanbaarheid en beter kommunikasie.
Die Munisipaliteit moet die taalvoorkeure van die plaaslike gemeenskappe behoorlik in ag neem wanneer plaaslike padtekens en rigtingaanwysers aangebring word. Alle identifikasietekens, rigtingaanwysers en padtekens wat met munisipale geboue, dienste, fasiliteite, infrastruktuur of voertuie verband hou, moet waar prakties moontlik in al die amptelike tale van die Munisipaliteit aangebring word. Waar dit weens finansiële beperkinge nie moontlik is nie, kan 'n tweetaligheidsbeleid aanvaar word (naamlik Engels en nog 'n amptelike taal van die Munisipaliteit), mits Engels die een taal is en die oorheersende taal van die betrokke gebied die ander een.
Die Munisipaliteit moet, op versoek en wanneer prakties moontlik, in die behoeftes van mense met taalgebreke voorsien.
Die voertaal vir munisipale opleiding is Engels, mits die beginsel van funksionele veeltaligheid, waar prakties moontlik, toegepas word. 'n Aanbieder mag byvoorbeeld enige van die Munisipaliteit se ander amptelike tale gebruik, afhangend van die taalgebruik en -voorkeure van die studente. Die verlangde resultaat, nl doeltreffende opleiding, moet onder alle omstandighede 'n oorweging wees.
Die mondelinge deel van enige munisipale program of veldtog wat daarop gemik is om die welsyn van werknemers te verbeter, bv video's vir die interne inligtingskanaal, moet in al die amptelike tale van die Munisipaliteit wees.
Werknemers van die Munisipaliteit moet aangemoedig word om op 'n gestruktureerde wyse die amptelike tale van die Munisipaliteit wat hulle nie ken nie, sowel as Suid-Afrikaanse gebaretaal, te leer ten einde die publiek doeltreffend te kan dien.
Die Munisipaliteit moet opleidingsprogramme en opknapkursusse vir werknemers reël om hulle te help om hul vaardighede ten opsigte van die amptelike tale van die Munisipaliteit te ontwikkel sodat hulle 'n doeltreffende en effektiewe diens aan die gemeenskappe kan lewer.
Vertaaldienste moet beskikbaar gestel word om, op die leerders se versoek, interne opleidings- en kursusmateriaal in enige van die amptelike tale van die Munisipaliteit te vertaal.
Opleiers en kursussamestellers moet aangemoedig word om eenvoudige taal in hul studiemateriaal te gebruik om die opleiding meer toeganklik te maak en kommunikasie tussen leerders en opleiers te verbeter.
Daar sal 'n infaseringsbenadering gevolg word om die beleid suksesvol te implementeer, en finansiële en mensehulpbron-implikasies sal in ag geneem word. Hierdie benadering sal verseker dat daar genoeg tyd is om die vermoë op te bou om die proses ten volle te implementeer. Nog 'n rede vir 'n infaseringsbenadering is om genoeg ruimte te laat vir die evaluering en monitering van die beleid. Dit sal verseker dat die implementering van die beleid gereeld hersien word en regstellende maatreëls op vasgestelde tye geneem word.
Die Munisipaliteit moet 'n paneel tolke in die lewe roep om funksionele veeltaligheid te bewerkstellig.
Inligtingstukke moet in al die amptelike tale van die Munisipaliteit vertaal word.
Die Eenheid Taaldienste moet terminologie skep en sodoende help om al die amptelike tale van die Munisipaliteit te ontwikkel, veral die vier amptelike Afrikatale.
Burgemeesterskomitee- en Raadsverslae moet geredigeer word om te verseker dat gepaste taal daarin gebruik word.
Opleiding in al die amptelike tale van die Munisipaliteit moet aangebied word aan werknemers wat dit nodig het om doeltreffende diens aan verskillende taalgemeenskappe te lewer.
Die TISSA-toetsprojek sal by klinieke en sekere kliëntedienssentrums van die Munisipaliteit aangepak word om kommunikasie vlot te laat verloop.
Die implementering van hierdie beleid sal tot 'n groter aanvraag na vertaal-, redigeer-, terminologie-ontwikkeling- en tolkdienste in die Munisipaliteit se vier amptelike Afrikatale lei. Die groter aanvraag sal weer tot 'n behoefte aan verdere opleiding in taalvaardighede lei.
In 'n poging om die vermoë van munisipale taaldienste uit te bou, moet die Munisipaliteit, ingevolge sy beursbeleid, beurse aan studente toeken om een of meer van die amptelike tale van die Munisipaliteit op tersiêre vlak te studeer.
Die Munisipaliteit moet skakeltolke voorsien en opleidingsgeleenthede, bv kortkursusse in skakeltolkwerk, vir departementele skakeltolke bide ten einde funksionele veeltaligheid te bewerkstellig.
Die beleid sal in samewerking met verskillende taalbelanghebbers geïmplementeer word.
jaarliks aan die toepaslike taalbeheerliggame, bv die Nasionale Taalforum en PanSAT, verslag doen oor die vordering van die beleid se implementering; en munisipale werknemers en inwoners bewus maak van PanSAT se rol as die amptelike bewaker en beskermer van hul taalregte, en departements- en afdelingshoofde bewus maak daarvan dat een taal nie ten koste van die ander amptelike tale gebruik moet word nie, aangesien dit die taalregte van werknemers en inwoners skend.
die bevordering van veeltaligheid in Tshwane; en die optimale benutting van die taalhulpbronne van die Munisipaliteit.
Die Munisipaliteit moet gereeld interne en eksterne oudits oor taalvoorkeure en -vaardighede doen om die taalkundige behoeftes en vermoëns van munisipale amptenare en Tshwane-inwoners te bepaal.
Die Eenheid Taaldienste moet die bevindings van hierdie oudits gebruik om die beleid te hersien.
Die Eenheid Taaldienste moet gereeld die implementering van die beleid beoordeel en die nodige veranderinge aanbring.