ŉ Jurie van landsburgers vir die ANC en sy president?Argieffoto Deur Jeannette Gnade Die juriestelsel is in 1969 in Suid-Afrika afgeskaf. Dié stelsel het mettertyd in onbruik geraak en was ook nie verteenwoordigend van alle rasse nie. Dit is gevolglik deur ŉ mate van vooroordeel gekenmerk en ŉ paar keer het regters hulle van ŉ jurie-uitspraak gedistansieer. In 1991 is daar met ŉ stelsel van leke-assessore in die laerhowe begin om groter gemeenskapsbetrokkenheid aan te moedig, maar of dit ŉ wesenlike bydrae tot die regstelsel gelewer het, is nog nie duidelik nie. ŉ Paar jaar gelede het hoofregter Mogoeng Mogoeng hom skerp uitgespreek teen ŉ juriestelsel in Suid-Afrika. Hy het daarop gewys dat die opvoedings- en geleerdheidsvlakke in die land hemelsbreed verskil wat dit baie moeilik sou maak om ŉ objektiewe jurie-uitspraak te kry. Daar is ook kulturele aspekte wat drasties van mekaar verskil – met ander woorde, wat vir een groep toelaatbaar is, sou vir ŉ ander groep onaanvaarbaar gewees het. Die land se hooggeregshowe gebruik dikwels twee assessore in sake van belang en in die appèlhof en grondwethof word sake deur verskeie regters beslis. In die VSA werk die juriestelsel goed, al ontaard dit soms in ŉ sirkus. Daar is egter verskeie appèlmoontlikhede wat sorg dat juries nie in alle gevalle die laaste woord het nie. Die VSA se opper-appèlhof het die hoogste gesag en die meeste sake waaroor dié regters besin, is wanneer daar ŉ sterk vermoede bestaan dat sekere wette wat tot sekere uitsprake gelei het, in stryd met die Amerikaanse grondwet is. Die VSA se regstelsel is in dié opsig gelyktydig die voog én bewaarder van burgerlike vryhede. In Suid-Afrika vervul die grondwethof die rol van die VSA se opper-appèlhof, hoewel die appèlhof in Bloemfontein steeds die hoogste hof van appèl is. Die naam van die ANC-president en die Suid-Afrikaanse staatshoof, Jacob Zuma, het al ŉ paar keer in die grondwethof opgeduik. Hy is daaraan skuldig bevind dat hy sy ampseed oortree het deur die Grondwet te minag met die Nkandla-kwessie. Minstens drie opposisiepartye gaan binnekort in dieselfde hof aansoek doen dat hy in ŉ staat van beskuldiging geplaas word. Die president gaan egter voort asof niks in sy pad staan nie en die ANC sterk hom in sy kwaad. Geleerdes sê die ANC plaas ŉ hoë premie op lojaliteit en sal nie toelaat dat faksie-botsings die party kelder nie. Dit gaan glo nie oor Zuma nie, maar oor die ANC. Nou wonder die man op straat wie die faksievorming en al die ander probleme in die eerste plek veroorsaak het? Dalk is dit nou die aangewese tyd om weer met ŉ juriestelsel in Suid-Afrika te begin sodat landsburgers in die breë die kans kry om ŉ hofbeslissing oor die president en sy party te maak. Sy/hulle skuldigbevinding kan gewaarborg word – en dit “bo alle redelike twyfel” soos die regskenners graag sê.