“Die verlede is ‘n ander land.” Party mense krediteer ene Leslie P. Hartley met hierdie aanhaling, ander beweer dis gesê deur Harold Pinter of Kurt Vonnegut.
Ewenwel. Dis waar. Dis ook waar dat daar beide goeie en slegte dinge is in die verlede.
Niks het hierdie waarheid so sterk by my tuisgebring nie soos toe ek vandeesweek iewers lees dat LM Radio weer gaan herrys uit die dood.
Ja, julle het reg gehoor! LM radio kom terug, en, soos destyds, gaan hulle die beste rockmusiek uit die sestigs en sewentigs speel. Enige middeljarige hippie se wet dream!
LM Radio – hierdie keer staan die afkorting “LM” nie meer vir “Lourenco Marques” nie, maar vir ‘Lifetime Music” – is een van die min positiewe herinneringe uit my jeug. As ek dink aan LM Radio, dink ek aan my eerste soen, my eerste glas wyn, my eerste motorfiets. Dan besef ek dat alles wat ek daarna gedoen het, ‘n poging was om die evangelie van LM radio te integreer met die evangelie van Afrikaner-nasionalisme waarmee ek amptelik grootgeword het. Die resultaat? Rock-liedjies wat soos die FAK-sangbundel klink. Die uiteinde van hierdie liedjies? Voëlvry.
Nou is Voëlvry ook al in ‘n ander land. Toe ek verlede jaar ‘n boek oor hierdie era klaar geskryf en gepubliseer het, was dit vir my soos ‘n persoonlike tuiskoms, ‘n aflê van die verlede. Toe daar stemme begin opgaan, skellende stemme, teen die inhoud van my boek, was ek aanvanklik ontsteld – het elkeen dan nie die reg tot sy eie interpretasie van die verlede nie? – maar ek het mettertyd besef dat dit juis die verlede is wat nog vir geruime tyd ‘n kontensieuse en problematiese strydpunt vir baie mense in Suid-Afrika sal bly.
Vat maar die geval van Eugene de Kock. Destyds is hy gevonnis tot 212 jaar in die tronk. Nou is daar sprake van sy vrylating. Dis ‘n uiters gevoelige saak waarin ek nie kan kant kies nie, want ek ken Eugene nie, en ek ken niemand wat deur hom benadeel is nie.
Ek onthou slegs een insident, ‘n paar jaar gelede, toe iemand vir my ‘n boodskap oorgedra het van einste Eugene de Kock uit die tronk. Hou wou graag hê dat ek sy eksemplaar van “My Mamma is ‘n Taal” – een van my eerste rubriekbundels – vir hom autograph. Toe ek dit doen, en die boek vir hom terugstuur via die kontak, het Eugene my bedank met ‘n hoflike briefie.
Ek dink deesdae dikwels aan hoe ek gevoel het toe ek sy briefie lees. Dan besef ek opnuut dat selfs Eugene de Kock, die sogenaamde “Prime Evil”, ook iewers ‘n tikkie menslikheid in hom het.
Miskien is die groot gevaar nie dat ons die verlede te gou vergeet of te lank onthou nie, maar dat ons dit vir altyd sal sien in terme van streng swart of wit, sonder om al die subtieler nuanses te onthou.
Overgeset synde: as jy dink aan die verlede, moenie net dink aan Apartheid nie. Dink ook aan LM Radio.
En onthou dat selfs Eugene de Kock lank gelede, soos almal van ons, ‘n kind was wat sy opvoeding moes probeer integreer met die werklikheid…