Kan Suid-Afrika versoening verwerp?Dr. Leopold Scholtz. Foto: Reint Dykema. Laas Sondag lees ek iets in Rapport wat my nogal taamlik ontstel het. Dit gaan om ’n reeks twiets van adv. Vuyani Ngalwana, voorsitter van die Algemene Balieraad. Luidens ’n berig in die koerant het Ngalwana verlede week op Twitter laat weet dat hy genoeg het van “this politeness bullsh*t”. Hy het daarop laat volg dat wyle pres. Nelson Mandela se beleefdheid die oorsaak van die gemors is waarin die land verkeer. “Politeness. You’re talking to the wrong black man. Reconciliation is not my thing. That failed. Now it’s time for war.” Nou kan ’n mens natuurlik ewe emosioneel hierop reageer en Ngalwana met sterk skeltaal op sy plek sit. Ongetwyfeld sal dit jou emosioneel bevredig as jy dit doen. Maar help dit die openbare gesprek ’n millimeter vooruit? Help dit die land om nader aan die oplossing van sy probleme te kom? Kom ons probeer ons – begryplike – emosie ietwat op die agtergrond plaas en bowenal rasioneel en genuanseerd daarop reageer, en dan kyk ons waar dit ons bring. Dat Ngalwana die begrip “reconciliation” (versoening) verwerp, het my geheue laat teruggaan na ’n eeu gelede, toe Suid-Afrika ook ’n eerste minister – genl. Louis Botha – gehad het wat “konsiliasie” tussen Afrikaners en Engelssprekendes die hoeksteen van sy beleid gemaak het. Ook toe is dit deur sommige mense verwerp, onder wie genl. J.B.M. Hertzog. In sy boek Trouwe Afrikaners (bl. 73) som Jaap Steyn die “konsiliasie”-houding van Botha en Jan Smuts só op: “Genls. Botha en Smuts en ander Sap-voormanne het ’n verenigde (blanke) nasie as ideaal gestel en alles probeer ontwyk wat twis tussen die twee taalgroepe kon veroorsaak of aanhelp. Alles wat die Engelssprekendes kon afstoot, soos ’n doelgerigte toepassing van taalregte, moes vermy word.” Dis ook genoem ’n “eenstroombeleid”. Hertzog se “tweestroombeleid” was die antitese hiervan. In 1911 het hy eksplisiet in ’n toespraak in Pretoria gesê: “Wij willen onze taal, omdat wij onze eer willen; wij zoeken onze taal te handhaven omdat wij onze rechten willen gehandhaafd zien; wij willen onze taal ge-eerbiedigd hebben, opdat onze volk zal ge-eerbiedigd zijn.” Die verskil het in die praktyk daarop neergekom dat die Afrikaners terwille van die liewe vrede nie op hul grondwetlike regte aanspraak moes maak nie. Daarenteen kon daar vir Hertzog slegs versoening kom wanneer daar wedersydse respek was. Nou moet ŉ mens die parallel natuurlik nie te ver deurvoer nie; daarvoor verskil die omstandighede darem te veel. Maar ŉ mens kan wel iets uit die geskiedenis léér. Hertzog was destyds die leier van ’n vernederde, verslane en verarmde volk onder die hiel van arrogante veroweraars. Hy het besef – soos N.P. van Wyk Louw dit op ’n keer gestel het – dat die Afrikaners van skaamte sou sterf tensy hulle rondom ’n ideaal gemobiliseer kon word. Daardie ideaal, waaraan die oorlewing van die Afrikaners opgehang is, was die Afrikaanse taal. Die destydse Grondwet het Afrikaans op papier gelyke regte met Engels gegee, maar daardie regte moes elke dag afgedwíng word. Maar Hertzog was ook ’n praktiese politikus. Die ruggraat moes nie só styf gehou word dat hy bréék nie. En dus het hy hom by die nederlaag van 1902 neergelê en aanvaar dat Suid-Afrika – al was dit voorlopig – deel van die Britse Ryk sou wees. Ofskoon hy emosioneel begrip vir die Rebellie van 1914 gehad het, het hy hom polities gesproke ver van dié onwettige daad gehou. Vir die oorlewing van die Afrikanervolk was Hertzog se houding, ferm en tog soepel genoeg, van deurslaggewende belang. Dit het die weg gebaan vir die Nasionale Party se oorwinning van 1948 en Republiekwording van 1961. Dat die Afrikaners terselfdertyd ’n apartheidsbeleid toegepas het wat hom teen die ekonomiese en demografiese rotse te pletter geloop het, is weer ’n ander saak. Tussen Ngalwana en Hertzog is daar oppervlakkige ooreenkomste. Albei verwerp “rekonsiliasie”; albei kies stryd bo versoening. Maar wat ’n mens in Ngalwana se houding lees, is dat hy die hele fondament waarop die “konsiliasie” van 1994 gebou is, in die lug wil laat spring. Verwerp Mandela se beleefdheid; maak oorlog, sê hy letterlik. As dit vir hom sou gaan om die bevordering van die swart Suid-Afrikaners se menslike waardigheid – iets wat, ondanks goeie bedoelings by sommige wittes, in die praktyk vertrap is – sou enige mens met ’n greintjie goeie wil nog ’n sekere simpatie daarmee kon hê. Immers, vir Hertzog het dit ook gegaan oor die herwinning van selfrespek. Niemand wat goeie bedoelings met ons land het, kan daarteen gekant wees dat swartes hul selfrespek probeer herwin nie. Dit is ook nie nodig dat die herwinning van daardie selfrespek gepaard moet gaan met onderdanigheid teenoor wittes nie. ’n Gesonde trots in jou eie kultuur en identiteit, ja, ook in die kleur van jou vel, is ’n uitstekende ding. Maar Hertzog het destyds streng geweldloos gebly. Hy het nóóít die begrip oorlog in sy mond geneem nie. Hy wou nooit die Engelssprekendes se regte wegneem of selfs verminder nie. Trouens, sy persoonlike definisie van die begrip Afrikaner het Engelssprekende Suid-Afrikaners wat hul land se belange eerste stel, eksplisiet ingesluit. Dis iets wat die paar wilde, ekstremistiese Afrikaners van destyds hom nogal verkwalik het. Vir sommige mense soos Ngalwana en ekstremistiese Afrikaners is dit dalk onaangenaam om te hoor, maar die Afrikaners en swartmense woon nou eenmaal sáám in die land. Geeneen van die groepe kan die ander wegdink nie. Sommige swartes verkeer onder die illusie dat die Afrikaners verdryf kan word. Nou die dag kon gesien word hoe ekstremistiese swartes vir Kallie Kriel van Afriforum rondstoot en gil: “Gaan terug na Holland!” Vergeet dit. Soos Dirk Hermann van Solidariteit al dikwels gesê het, die Afrikaners is net so inheems soos watter swart Suid-Afrikaner dan ook. Sommige van ons woon om persoonlike redes in die buiteland, maar dis geen oplossing vir die Afrikanervolk as sodanig of vir Suid-Afrika nie. Moet iemand soos pres. Cyril Ramaphosa en Flip Buys nie dalk die voortou neem met ’n nuwe “konsiliasiebeweging” nie? Een waar die foute van ’n eeu gelede vermy en wedersydse erkenning, respek en behoud van identiteit sentraal staan? Dink gerus daaraan.