Nuuskommentaar: Kersie op troukoek en haatspraakJack Phillips, bakker en eienaar van Masterpiece Cakeshop in Lakewood, Colorado (4 Junie 2018). Foto: David Zalubowski/AP Vroeër vandeesmaand het die Amerikaanse hooggeregshof uitspraak gelewer in die omstrede troukoek-voorval in Colorado. Ons Grondwet maak voorsiening dat ook ons howe hulle deur buitelandse regspraak in sake van grondwetlike aard kan laat lei. Op die gevaar af dat ’n oorvereenvoudiging van die Amerikaanse saak op ’n regsdwaling sou neerkom, word kortliks weens die belangrikheid daarvan na die saak en die uitkoms verwys. Dié appèlsaak het gevolg nadat ’n gay paar ’n troukoek by Masterpiece Cakeshop se Jack Phillips wou bestel, en hy op grond van godsdienstige oortuigings nie die troukoek wou lewer nie. Hy het wel ander gebak uit sy bakkery aangebied. Die paar was ontsteld en het Phillips by Colorado se kommissie vir burgerlike regte aangegee. Dié kommissie het met venyn teen Phillips opgetree, wat as ’n element tot die saak toegevoeg is. Verskeie regters wat as “links” beskou word, het hulle by die konserwatiewe regters geskaar in die uitspraak. Slegs twee linkse regters, waarvan een die erg omstrede regter Sonia Sotomayor is, het teen die uitspraak gestem. Colorado is, volgens berigte, een van die min deelstate van die VSA waar seksuele oriëntasie op die lys voorkom, en waar ’n belediging daaroor tot ’n skuldigbevinding vir ’n haatmisdaad kan lei. Bron op bron beklemtoon dat die regters nie ’n breë uitspraak gelewer het nie, maar ’n gevalle-spesifieke een wat net op hierdie saak betrekking het. So ver vasgestel kan word, het hierdie saak se afloop in Suid-Afrika baie min nuusdekking gekry, hoewel dit wêreldwyd volgens Google meer as 5 miljoen trefslae opgelewer het. Vandag skryf prof. Amanda Gouws van die US oor die beoogde Wetsontwerp op die Voorkoming en die Bestryding van Haatspraak en Haatmisdade op Netwerk24. As uitvloeisel van die grondwetlike gronde in Suid-Afrika waarop iemand nie die skyf van onder meer haatspraak mag wees nie, is dit onafwendbaar dat iemand se seksuele oriëntasie ook hierby ingesluit sal word. Met verwysing na die Theo Venter-saak wat nou so baie aandag geniet, ook in gister se nuuskommentaar op Maroela Media, beklemtoon Gouws die belangrikheid van spraakvryheid, saamgelees met die belangrikheid van akademiese vryheid. Gouws skroom ook nie om die EFF daarvan te beskuldig dat hulle gereeld rassisme pleeg (en wegkom daarmee nie), en praat hard oor die ongelykheid waarmee gevalle van wit teenoor swart, en swart teenoor wit, hanteer word. In die breë lyk dit of hierdie kookpot nou in Suid-Afrika die lastige opdrifsels begin uitkook, en dat enige objektiewe persoon nou tot baie soortgelyke gevolgtrekkings sal begin kom. So eenvoudig is dit egter ook nie. Onder die land se leierskap en bevolking is daar nog baie wat meen dat rassisme per definisie net die werk van wit mense kan wees (in weerwil van die harde feite tot die teendeel wat Gouws aanraak). Dit is basies gegrond in die opvatting dat swart mense erg onder apartheid, kolonialisme en slawerny gely het, en dat dit wat logies as rassistiese uitlatings ervaar word, eintlike net geregverdigde uitsprake is om die lyding te verwoord. Jack Phillips, bakker en eienaar van Masterpiece Cakeshop in Lakewood, Colorado. Foto: Andrew Harrer/Bloomberg Dan is daar die werklike, kontemporêre gevalle van pyn en lyding. Of dit nou kom in die vorm van restitusie (in die VSA in sommige kringe ’n voorvereiste vir selfs die mins-rassistiese mens soos ’n wit mens wat met ’n swart vrou getroud is), of breë ekonomiese bemagtiging, die lomp toepassing van rasgedrewe optredes sal noodwendig die ander kant van die rasseskeiding oplewer. En dit kan sneeubal. Die opweeg van regte teenoor mekaar is kompleks, en dikwels ideologies. Jack Phillips se sake-onderneming het reuseskade opgedoen voordat hy onskuldig bevind is. Dikwels moet iemand se reg op waardigheid teenoor ’n ander se reg tot spraakvryheid opgeweeg word. En terwyl Suid-Afrika nog met die basiese opweeg van regte sukkel, kom die groot lakmoestoets – die grondwetlike, soos onderskraag deur die internasionale reg, om eiendom te besit en by onteiening regverdig daarvoor vergoed te word. Die batebeslagleggingseenheid, wanneer ’n persoon aan kriminele aktiwiteite skuldig bevind is, kan op iemand wat uit die misdaad voordeel getrek het, se bates laat beslag lê. Met uitsprake soos wit mense het hul grond bekom deur dit van swart mense te steel, word onbedoeld ’n vergelyking getref wat alle wit grondbesitters in wese kriminaliseer – so ver, so bitter ver van om dié haatspraak ook met mening kort te vat.