Die historiese seëls van Pietersburg
Die merkwaardige verhaal van die seëls wat tydens die Anglo-Boereoorlog op Pietersburg gedruk is, word vir die eerste keer vertel in 'n boek wat binnekort deur die Filateliese Federasie uitgegee word.
Die seëls is in opdrag van die Transvaalse republiek se 'regering-te-velde' gedruk in Pietersburg se koerantdrukkery.
Dit was in 1901, toe Noord-Transvaal en die grootste dele van Oos- en Wes-Transvaal nog onder die beheer van die Boere was.
In hierdie gebiede het die republiek se pos- en telegraafdiens voortgegaan - lank nadat die Britse oormag Pretoria in Junie 1900 ingeneem het - en die Boere het ook 'n treindiens tussen Pietersburg en Buyskop (by Warmbad) bedryf.
Die seëls is nie 'ontwerp' nie maar deur die drukkery saamgestel uit letterwerk, syfertjies, ornamente en raampies. Elke waarde was op 'n ander kleur papier, byvoorbeeld die halfpennieseël was op groen papier en die eenpennie was rooi.
Omdat hierdie seëls taamlik rudimentêr was, het 'n beampte opdrag gekry om as kontrole elke seël met sy voorletters te waarmerk. Die kontroleur moes 54 000 seëls so met die hand parafeer.
Hoe die amptenaar gesukkel het, word vertel in die boek. Eintlik was hy die aanklaer van die hof, en boonop moes hy die hele tyd talle ander take op die dorp verrig vir die oorlogtydse regering, wat in 'n tydelike laer in die berge naby Roossenekal gekamp het.
Daar was ses waardes van die seëls, van 'n halfpennie tot een sjieling. Die setsel van die los simbooltjies en raampies moes elke keer losgemaak en verander word as 'n ander waarde gedruk word, en so het talle klein afwykings en foute ontstaan. Versamelaars het jare lank hieroor gewonder en bespiegel, maar nou ontvou die hele patroon vir die eerste keer.
Die skrywers, Carel Breedt en Joh Groenewald, het heel velle van al die waardes en drukke opgespoor in museums en versamelings in vier vastelande, en dit word alles in die boek geïllustreer, ook hele proefvelle. "Dit is 15 jaar se studie van seëls en argiefdokumente wat vir die eerste keer die volle verhaal aan die lig bring," sê Carel Breedt. "Die historiese perspektief maak die 110 bladsye veel meer as 'n seëlboek."
Daar was nie veel geleentheid om die seëls te gebruik nie, want binne 'n maand nadat die eerste seël verskyn het, is Pietersburg deur 'n Britse leërmag ingeneem (April 1901).
Posstempels op die seëls is ook van klein plekkies wat nie meer bestaan nie, soos Lovedale Park (naby Elim-hospitaal), Modderspruit (naby Duiwelskloof) en Zandrivierspoort (naby Nylstroom). Dit word afgebeeld, en al die posstukke wat bekend is, word gelys.
Mense is genooi om tot einde September in te skryf as intekenare op die boek. Hul name word ook opgeneem in Die Pietersburg-seëls van die Anglo-Boereoorlog, wat in Oktober gaan verskyn. Navrae kan gerig word aan die Filateliese Federasie by Posbus 12537, Queenswood 0121, of e-pos johgroen@mweb.co.za.