WOORDE WAT WEEG: Marilyn Monroe 90: Huldeblyk
What does she allow us to see and not to see? Monroe herself knew the difference between seeing and looking.
'Men do not see me,' she said, 'they just lay their eyes on me.' — Marilyn Monroe
Marilyn Monroe sou vajaar 90 jaar oud geword het. Die pers onthul foto's, bekend en onbekend, om hierdie ikoon te vereer. (MarilynMonroe's 90th birthday sees rare photos released as tribute | Daily Mail Online. Besoek 1 Oktober 2016)
Die figuur Marilyn Monroe word binne die Afrikaanse digkuns deur velerlei digters beskryf: T.T. Cloete, Peter Louw, Lina Spies, Tom Gouws, Lucas Malan, Joan Hambidge, en Johann de Lange. De Lange skryf ook in sy blog (Kaapse paragrawe/Marilyn Monroe: met 'n omweg kan bysake die aandagtrek op hoofsake. Besoek 1 Oktober 2016) oor die verskillende Monroe-gedigte in Afrikaans.
Dit is bekend - volgens die psigoanalis Jacqueline Rose — dat sy dit verpes het om die rol van die dom blondine te speel. Enige gek, het sy beweer, kan tog sien Tony Curtis en Jack Lemmon is twee mans geklee in vroueklere en nou moet sy saamspeel asof sy dit nie weet nie! ("A rumbling of things unknown" deurJacqueline Rose. Besoek 1 Oktober 2010).
'Men do not see me,' she said, 'they just lay their eyes on me.'
met elke afbeelding,
foto of skinderrubriek.
In Chicago staan sy groter
in sement, op heterdaad betrap
met 'n wapperende rok
en opgeswelde mond.
Daar sal nooit weer iemand soos sy
wees nie, die arme weeskind
met haar moeder in 'n malhuis,
flap die pers uit in oneindige aflewerings.
Op soek na liefde stal sy haarself uit
vir die betroubare minnaar, die kamera.
Kliek-kliek kom sy glo tot lewe.
Altyd lesend aan Dostojefski
of geselsend oor 'n nuwe boek
soos Sister Carrie wat sy sopas begin het.
tussen kyk, bekyk én terugstaar.
Toe sy geroskam word oor 'n naakfoto korswel
sy: "It's not true I had nothing on, I had the radio on".
(Indeks. Human & Rousseau, 2016)
Some like it hot, met Tony Curtis, Marilyn Monroe en Jack Lemmon
Daar is reeds soveel geskryf oor haar filmrolle, onder andere in Some like it Hot (1959) wat 'n allergunsteling bly oor gender en crossing dressing. Die 1953-rolprent Gentlemen Prefer Blondes, gebaseer op Anita Loos se gelyknamige roman, met die sub-titel: The Intimate Diary of a Professional lady (1925). Hierdie roman, word daar vertel, het indertyd T. S. Eliot uitbundig laat lag toe hy dit as uitgewer gelees het vir die eerste keer. (Loos se opvolgroman heet dan ook: But Gentlemen Marry Brunettes).
Gentlemen Prefer Blondes is 'n komedie en musiekblyspel.
Ek het weer na die aanskoulike, speelse film gekyk op DVD. Dit vertel die verhaal van twee Amerikaanse show girls, Lorelei Lee (Monroe) en Dorothy Shaw (Jane Russell).
Blond en brunet. Beeldskoon en beste vriendinne. Twee opposisies in die plot, dus. Eersgenoemde is lief vir diamante; die ander hou van fórsgeboude manne. Lorelei (ag hoor die simboliese, mitiese naam) is verloof aan die Gus Esmond, 'n regte Japie, wat enigiets sal doen sy geliefde ontwille. Die troue sal plaasvind in Frankryk en hierom dan die skeepsreis waar daar 'n jagse span Olimpiese atlete aan boord is. Voilà. The scene is set ...
Lolerei se onkunde oor Europa word uitgestal. Sy is die dom blondine.
Lorelei kry 'n kredietbrief van haar verloofde, Esmond, om in Frankryk te kan rinkink sonder hom, want Pappa dink sy is sleg vir sy seun. Hy sal haar later daar ontmoet. Maar Papa het 'n privaatspeurder, Ernie Malone (Elliot Reid), gehuur om agter die kap van die (ou) byl te kom. Lolerei word gewaarsku om haarself te gedra, anders is die huwelik verby. Esmond daarenteen hoef en gaan hom nie te gedra nie, blyk dit uit 'n klein vinjet. 'n Subtiele genderanalise van die tyd: vrouens moet in hul spoor trap; mans mag maak wat hulle wil.
Die film en boek intimeer egter dat showgirls alreeds vroue van losse sedes is, maar doen dit met humor.
Die speurder raak verlief op Dorothy, nie op Lorelei nie. Dorothy het 'n enorme libido en dit word dramaties vergestalt deur haar flankeerdery met die Olimpiese span wat allerlei toertjies uithaal. Die moderne kyker sien ook 'n gay-spanning: gestel Dorothy was 'n gay-man ... (Of is dit die regisseur wat hier intree?)
Sir Piggy Beekman (Charles Coburn) raak dol verlief op Lorelei en hy is die eienaar van 'n diamantmyn. Lorelei flirteer met die Oubaas tot irritasie van sy vrou (Norma Varden).
Die Sugar Daddy-motief versus die openlike hoer word speels hanteer. Lolerei nooi die Oubaas na haar kabine (met die ronde vensters waaroor sy so verbaas was!). Hy vertel haar van sy reise na Afrika en demonstreer hoe 'n luislang 'n bok opvreet. (Lagwekkende en skreeusnaakse simboliek!)
Sy sal inderdaad soos 'n bok doodgedruk word.
Die speurder neem steelfoto's van die "oortreding".
Dorothy waarsku vir Lolerei (o haar reputasie!) en hulle maak Malone dronk en vind die foto's in sy broeksak.
Die foto's word aan die oubaas teruggegee en Lolerei behoef sy vrou se tiara vir hierdie vonds.
Malone was egter slimmer as hulle. Daar was 'n meeluisterapparaat wat bewys dat Lolerei net agter geld aan is!
Leuens, bedrog, spanning. Dorothy bely sy is verlief op die speurder (en dus die vyand).
Met Lolerei wat volhou met haar mantra: waarom trou met 'n arm man as jy 'n ryk man kan kry?
Dan kom hulle in Frankryk aan. Natuurlik is die kredietnota gestop (suspension of disbelief is hier groot, maar dis snaaks, jy vergewe almal). Hulle word uit die hotel gesit danksy die speurder wat vir Pappa (Esmond snr.) vertel het van al die manewales. Lolerei sing dan by hulle show "Diamonds are a Girl's Best Friend"!
Nog is het einde niet.
Die tiara word as gesteel aangemeld en dan ontdek die twee vriendinne dit is weg uit die juweleboks. Og ja, Piggy het dit natuurlik teruggesteel.
In die hof verskyn Dorothy met 'n blonde pruik as Lolerei en sy boots MM perfek na.
Esmond snr. en Lolerei sit in die nagklub, en Lolerei meen dat sy, as sy die rykman se dogter was, en nie sy seun nie, hy net die beste vir haar sou wou hê.
Weer 'n speelse, dog skerp analise van gendervoorskrifte van die tyd.
Alles eindig goed. Die spanning word opgelos: daar is 'n dubbel-troue vir die twee vroue. Elkeen kry haar man (die een met geld / die een met libido).
Toe ek in 2016 weer na hierdie film kyk, kan mens duidelik sien hoe Monroe met haar persona speel, met die eponieme dom blondine. Hoe ironies die verwysing na foto's en 'n meeluisterapparaat in hierdie film. Want haar hele lewe lank — selfs ná haar dood — word sy afgeneem en afgeluister. Deurgefluister, soos TT Cloete geskryf het.