Vir teologiestudente se skoolopleiding was ’n hoërskool ook nodig – ’n gimnasium wat soos in Nederland Latyn en Grieks aangebied het. Hiervoor word die Stellenbosche Gymnasium (nou die Paul Roos-gimnasium) gestig – met onderwysers uit Skotland.
Ná ’n wet van die destydse Kaapse parlement word die gimnasium ’n vorm van tersiêre inrigting – dit kry ’n Arts Department, met afdelings vir Lettere en Wysbegeerte en vir Wis- en Natuurkunde.
Stellenbossers vier twee eeue sedert die aanlê van ’n landbounedersetting in 1679, waaruit die dorp Stellenbosch in 1685 ontstaan het. Die dorpsbewoners besluit om as “monument” hiervoor ’n kollegegebou op te rig.
’n Stryd het in die voorafgaande jare ontstaan om erkenning vir die kollege as ’n volwaardige universiteit te kry. Ná die dood van mnr Jannie Marais van die Stellenbosse plaas Coetzenburg in Mei 1915 verkry die kollege £100 000 pond as erfenis – dit gee die nodige finansiële volhoubaarheid om universiteitswording te verseker.
’n Opvoedkunde-dosent, prof GG Cillié, word die eerste rektor. Hy was (soos tot vandag) as rektor ook voorsitter van die US-senaat. Sedert April 1918 was die hoof van die universiteitsbestuur die senaatsvoorsitter, prof JJ Smith, ’n taaldosent. Die Fakulteit Opvoedkunde se gebou is in 1970 na Cillié vernoem.
’n B-graad in opvoedkunde (BEd) word ingestel in die Fakulteit Opvoedkunde, een van die vier fakulteite wat bestaan het toe die Victoria Kollege in 1918 die US geword het.
Die Universiteit neem die verantwoordelikheid oor vir die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT) wat sedert 1920 deur prof JJ Smith van die US bepleit is en in 1926 in Kaapstad begin funksioneer het. (In 1999 verskuif die WAT uit die US se Letteregebou na ’n perseel in Banghoekweg, Stellenbosch, en in 2000 word dit as ‘n Artikel 21-maatskappy geregistreer.)
’n Departement van Ingenieurswese kom tot stand in die destydse Fakulteit Wis- en Natuurkunde (nou Natuurwetenskappe) wat sou lei tot die volwaardige Fakulteit Ingenieurswese se stigting in 1942.
Die studierigting bosbou word in 1932 in die landboufakulteit gevestig. Dit word in 1956 die Fakulteit Bosbou, die enigste vir dié studierigting in Suid-Afrika, en is nou deel van die Fakulteit AgriWetenskappe.
’n Eerstejaarstelsel word ingestel, met aparte ‘eerstejaarskoshuise’ (Minerva vir vroue en Dagbreek vir mans). Die stelsel is teen die middel 1960’s geleidelik uitgefaseer.
Lesings begin vir die eerste studente in die nuwe Buitemuurse Afdeling, aanvanklik in klaskamers by die Hoërskool Bellville en vanaf 1964 in die afdeling se nuwe gebou naby die Karl Bremer-hospitaal. Hieruit ontwikkel die latere MBA-kursusse en mettertyd die US Bestuurskool, maar die Buitemuurse Afdeling is later gesluit.
Onder die nuwe rektor se leiding ontstaan ‘n Beplanningskomitee van die US-raad, wat lei tot ’n ontwikkelingsplan vir akademiese, fisiese, en finansiële beplanning, en die latere ontstaan van die US Beplanningsafdeling, wat baie sou bydra tot uitgebreide kampusontwikkeling.
Die US-raad keur goed dat die US vir die eerste keer (gedeeltelik) oopgestel word vir ‘nie-blanke’ studente, slegs voorgraads en in kursusse wat nie vir hulle elders in Wes-Kaapland beskikbaar was nie.
Die eerste proefbuisbaba in Afrika word gebore, ’n deurbraak deur ’n navorsingspan onder leiding van prof Thinus Kruger (Departement Verloskunde en Ginekologie). Hy was die stigter van ’n fertiliteitskliniek by die Tygerberg-hospitaal.
Prof Elize Botha, doyenne van die Afrikaanse literêre wêreld, word die eerste vrou as US-kanselier. Sy was onder meer die eerste vroulike raadsvoorsitter van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns, eerste vroulike voorsitter van die Staatsbiblioteek se raad en eerste vroulike trusteeraadsvoorsitter van die Stigting vir Afrikaans.
Op 20 Maart 2000 aanvaar die US sy Strategiese Raamwerk vir die Eeuwisseling en daarna. In hierdie dokument het die US hom verbind tot “’n oop, breë proses van selfvernuwing en selfondersoek.”Die US het ook “sy bydrae tot die ongeregtighede van die verlede erken en hom daarom verbind tot gepaste regstellings- en ontwikkelingsinisiatiewe.”
Prof Russel Botman, rektor en visekanselier, wie se termyn in 2012 vir nog vyf jaar verleng is, sterf in Junie aan ‘n hartaanval. Hy was die US se enigste bestuurshoof sedert 1918 wat in die tuig oorlede is.
Die US word die eerste akademiese instelling in Afrika wat ’n gestruktureerde kankerwetenskapprogram aanbied met die instel van die nuwe MPhil in Kankerwetenskap.