Hebsug is die ander motief wat mense dryf om op ’n sekere manier op te tree en te praat. Paulus verseker die gemeente egter dat sy motief altyd was om God te eer en nie om deur mense geëer te word nie. Hy gebruik ’n pragtige beeld van ’n moeder wat haar kindertjies met sagtheid en liefde vertroetel. So ’n moeder word gemotiveer deur niks anders nie as onselfsugtige en ware liefde. Paulus sê dat hierdie liefde hom motiveer en dat hy selfs sy lewe vir hulle sou gee, soos ’n goeie ma ook vir haar kind sou doen.
Met die eerste deurlees van die gelykenis, kom die gedagte by ‘n mens op dat jy presies weet waaroor dit hier gaan. Dit is redelik voor die hand liggend wat die gelykenis vir ons wil sê. Dit gaan hier oor die hoogmoed van die Fariseër, teenoor die mooi en regte nederigheid van die tollenaar. Anders gestel, dit gaan oor die skynheiligheid van die Fariseër teenoor die opregtheid van die tollenaar. Ek gaan die gedeelte weer vir ons deurlees. Luister dan of U ‘n ander nuanse of invalshoek hoor.
Wanneer ons hierdie gedeelte lees, dan kies ons dadelik kant vir die tollenaar, teenoor die Fariseër. Ons hou nie van die Fariseër nie. Moontlik omdat ons reeds ‘n baie negatiewe prentjie in ons koppe gevorm het oor al die negatiewe dinge wat oor die Fariseërs in die Bybel geskryf is. Jesus het hulle baie gereeld op hulle plekke gesit. Moontlik ook omdat predikante baie gereeld preek oor die skynheiligheid en hoogmoed van die Fariseërs. Hoe dit ook al sy, ons maak baie gou gevolgtrekkings en beoordeel die Fariseër in ‘n baie negatiewe lig, terwyl ons die tollenaar as ‘n held beskou.
Moontlik is dit juis in die bekendheid van die gelykenis, waarin die geheim wegraak. Ons moet nie die Fariseër so vinnig veroordeel nie gemeente, want eintlik is hy vir ons in ‘n sekere mate ‘n voorbeeld. Hoe dan so, sou u vra:
Die Fariseërs was die godsdienstige mense van daardie tyd. Soos ons kerkmense die godsdienstige mense is van ons tyd. Dit terwyl die tollenaars eintlik onverskillige mense was, die wêreldse mense.
Die Fariseër was die geestelike man. Terwyl die tollenaar die vleeslike man was wat maklik mense ingeloop het met geld. Hulle was bekend vir hulle skelmstreke en bedrog wat hulle gepleeg het.
Daarom is dit nogal vreemd dat Jesus die tollenaar hier prys en die Fariseër afwys. En die saak word nog ingewikkelder as ons hulle gebede van nader beskou.
Die Fariseër was die gereelde kerkbesoeker. Die tollenaar het waarskynlik baie ongereeld in die kerk gekom.
Maar nou is ons nog nie by die punt wat Jesus deur die gelykenis wou maak nie. Want die uitspraak wat Jesus gemaak het nadat die Fariseër en die tollenaar gebid het is dat die tollenaar weggegaan het as iemand wie se saak met God reg is. Hoekom? Die geheim van die gelykenis lê in die eerste vers daarvan. Daar lees ons: “Met die oog op mense wat seker was dat hulle eie saak met God reg is en wat op ander neergesien het, het Jesus die gelykenis vertel.”
Die Fariseër se fout was dat hy na die mense rondom hom gekyk het en nie na homself nie. Hy het homself gemeet aan die tollenaar en toe gemeen dat hy darem die toets slaag. Die Fariseër het nie homself voor God gesien nie, maar het homself langs die tollenaar raakgesien en toe lyk hy skielik baie groot in sy eie oë. Hy dank God in sy gebed, ja. Maar hy dank Hom eintlik net oor alles wat hy het. Oor al die mooi eienskappe wat hy besit. Maar hy vergeet wat hy nie het nie. Met ander woorde, hy neem homself in oënskou, dan gee hy homself punte vir sy godsdiens en geloof en in sy oë slaag hy die toets. Moontlik slaag hy nog daardie toets met lof.
Sy sonde is dus sy godsdienstige selfvertroue. Want in sy oë beoefen hy sy godsdiens met onderskeiding. En so tussen hakies — dank hy God daarvoor. En dan vang sy oog die tollenaar hier langs hom. En dit voltooi die prentjie. Want langs die tollenaar word sy gestalte al hoe groter. Trouens, in vergelyking met die tollenaar se bedrog en oneerlike lewe — kry sy eerlikheid behoorlik glans. Die Fariseër meet dus na ondertoe. Hy tref vergelykings. En in die slegtheid en tekortkominge van die ander, vind hy sy rang en ereplek by God.
Maar ons doen dit ook in die kerk. My kerkbesoek in vergelyking met my buurman s’n is werklik indrukwekkend, om die minste daarvan te sê. En dan die glimlag van die Fariseër. O ja, dis net genade. Maar die bors swel terselfdertyd van trots. Neem nou maar my prestasies en agtergrond en my getrouheid. Dit is altyd ek wat teenwoordig is en ek wat my kant bring. Ek is eintlik soos ‘n palmboom in God se koninkryk in vergelyking met so baie wat soos onkruid op die aarde rank… Fariseër…glimlag…