Die ANC se KOÖPtasie-wenresepFlip Buys is die voorsitter van die Solidariteit Beweging. Foto: René Roux. Die ANC het so pas weer die verkiesing loshande gewen, ongeag hul ramspoedige regeringsrekord. Talle kommentators het verwag dat die ANC swakker gaan vaar as gevolg van die krisis waarin hulle die land ná 25 jaar inregeer het. Swart armes ly die meeste onder die ANC-regering, en daarom vind mense dit onbegryplik dat meer as 6 miljoen mense oënskynlik weer vir hul eie benadeling gestem het. Uiteenlopende verklarings word hiervoor gebied, soos die ANC se status as die swart bevrydingsparty, wat kiesers eerder vir identiteit as beleid laat stem. Dis vanselfsprekend dat die party se bevrydingstatus, oudpres. Mandela se politieke nalatenskap, die ANC se politieke kultuur en die gevoel van talle swart mense dat die ANC “hul party is”, tot groot lojaliteit onder miljoene van sy kiesers lei. Die party se wenresep sedert 1994 was egter om die belangrikste tien magsbasisse se steun te koop met staatsmag en belastinggeld. Die onderliggende denke is dat kiesers nie eerstens moet werk vir ŉ lewe nie, maar ANC moet te stem vir ŉ lewe. Die swart elite se steun is eerstens gekoop deur bemagtigingstransaksies wat talle kitsmiljoenêrs geskep het. Tweedens het die ANC die swart politieke middelkas se steun gekoop met derduisende goedbetaalde staatsdiensposte en rassekwotas in die privaat sektor. Derdens is miljoene armes se steun gekoop met die grootste welsynstelsel in die ontwikkelende wêreld. Vierdens is die sosialistiese blok se steun gekoop deur die alliansie met Cosatu en die SAKP, en die opneem van sy leiersfigure en beleidsrigtings in die regering. Vyfdens is die Afrikaniste se steun gekoop met die ANC se klem op ras. Sesdens is die tradisionele blok se steun gekoop deur die opname van hul leiers in die party en die erkenning en vergoeding van tradisionele leiers. Daarby het die ANC probeer om die ou magsorde deur die inlywing van die NP in te trek as die sewende been van hierdie strategie. Die agtste steungroep is die wit sakelui, wie se samewerking verkry is deurdat die ekonomiese beleid ruimte vir hulle gemaak het in ruil vir die ondersteuning van ANC se rassebeleidsrigtings. Die negende been van hierdie strategie was om die steun van liberale elitegroepe soos die media en akademici te kry, deur minstens lippediens te betoon aan die liberale Grondwet en die demokratiese bestel. Om hierdie almal-insluitende “steunkoop”-strategie af te rond (’n tiende strategie), is die breë bevolking se lojaliteit verseker deur toe te sien dat die staatsmedia die stelsel regverdig – deur skoolleerplanne en deur die vestiging van die ANC-regering se mag oor alle sektore van die samelewing heen deur middel van die rasgedrewe transformasiestrategie. Die ANC se idees het die regerende idees van die samelewing geword, waarbinne die meeste joernaliste en kommentators die daaglikse werklikheid vir hul lesers en kykers vertolk. Die DA kry minder as 5% swart steun, en dit lyk of die party teen ŉ demografiese plafon vasgegroei het. Hulle kan ook nie die ANC se beloftes aan hierdie tien groepe klop nie. Al is die EFF ’n politieke stiefkind van die ANC, het hierdie twee sosialistiese partye saam twee derdes van die steun wat genoeg is om veranderings aan die Grondwet aan te bring. Die EFF het waarskynlik die ANC nog verder na links gedruk. Aan die ander kant kan die ANC se oorweldigende steun hom hopelik die selfvertroue gee om wel die noodsaaklike veranderings aan te bring wat die ekonomie weer kan laat groei. Net die tyd sal leer of die ANC in die komende jare sy koöptasiestrategie net so behendig kan toepas soos in die verlede, of dit later onbekostigbaar gaan word, en of sy regeringsvermoë as gevolg van sy eie beleidsrigtings verder gaan afneem. Kiesersgedrag is nie altyd soos kopersgedrag nie. Die ANC se suksesvolle steunkoopstrategie maak hulle goeie politici, maar die werklikheid het gewys hulle is swak regeerders. Die ANC sal nie die eerste bevrydingsparty wees wie se innerlike teenstellings uiteindelik so groot word, dat dit die party laat verbrokkel nie.