(Aangestuur vanaf Mercurius (planeet))
Hierdie artikel handel oor die planeet Mercurius. Vir ander betekenisse van die naam, sien Mercurius (dubbelsinnig).
Mercurius, soos waargeneem deur die Messenger-wenteltuig op 14 Januarie 2008.
0,466 698 35 AE
0,307 499 51 AE
0,387 098 93 AE
115 8776 dae
(3,38° tot die son se ewenaar)
58,6462 dae (58 dae, 15,5088 uur)
10.892 km/h (by die ewenaar)
0°N, 0°W 
−2,6 tot 5,7
9.5% Atomiese suurstof
5.6% Molekulêre suurstof
Mercurius is die naaste planeet aan die son, en is ook die kleinste planeet in ons sonnestelsel. Mercurius wissel in helderheid van tussen -0,4 (baie helder) en 5,5 (baie dof) wanneer dit vanaf die aarde waargeneem kan word. Aangesien die planeet baie na aan die son geleë is, beteken dit dat dit slegs sigbaar is kort na sonsondergang.
Daar is relatief min bekend oor Mercurius. Die enigste ruimtetuig wat ooit naby Mercurius was, is Mariner 10 wat tydens 1974 tot 1975 ongeveer 40-45% van die planeet se oppervlakte gekarteer het. Daar is tans 'n nuwe sending (Messenger) onder leiding van NASA en ESA onderweg na Mercurius.
Die oppervlakte van Mercurius het dieselfde voorkoms as die van ons maan, vol kraters. Mercurius het geen atmosfeer nie en is ook een van die min planete wat nie oor 'n maan beskik nie. Mercurius bestaan grootliks uit 'n ysterkern, wat 'n magnetiese veld van ongeveer 1% die sterkte van die aarde se magnetiese veld genereer. Temperature op die oppervlakte wissel tussen 90-700 K (-173/427 °C) met die pole wat die hoogste temperatuur ervaar en die bodems van die kraters die laagste.
Die ou Romeine het die planeet na die boodskappergod, Mercurius vernoem danksy die vinnige beweging van die planeet tydens sonsondergang. Die sterrekundige simbool van Mercurius is ( ). Voor die 5de eeu v.C., het Griekse sterrekundiges geglo dat die planeet twee aparte voorwerpe was en dit het bekend gestaan as Hermes in die aand, en Apollo in die oggend. Pythagoras was die eerste persoon wat voorgestel het dat dit dieselfde voorwerp was wat slegs in verskillende posisies waargeneem is.
1 Interne struktuur
3 Feite en syfers
Mercurius is een van vier aardse planete, dit wil sê dat die planeet se liggaam rotsagtig is, net soos die Aarde s'n. Dit is die kleinste van die vier aardse planete, met 'n deursnee van 4879 km by die ewenaar. Mercurius bestaan uit ongeveer 70% metaliese en 30% silikaatsmateriaal. Die digtheid van die planeet is die tweede hoogste in ons sonnestelsel met 5.43 g/cm³: net 'n klein bietjie minder as die Aarde se digtheid.
1. Kors – 100-200km dik
2. Mantel – 600 km dik
3. Kern of nukleus – 1,800 km radius
Mercurius se digtheid van gebruik word om details aangaande die planeet se interne struktuur af te lei. Terwyl 'n groot deel van die aarde se hoë digtheid te danke is aan swaartekragsamepersing (vera; die planeet se kern), is Mercury baie kleiner en sy binneste dele nie naastenby so sterk saamgepers nie. Om dus die planeet se hoë digtheid te regverdig, moet die kern baie groot en ryk aan yster wees. Geoloë skat dat Mercurius se kern so veel as 42% van die planeet se volume in beslag neem (hierde verhouding is slegs 17% vir die Aarde). Onlangse studies stel voor dat Mercurius 'n gesmelte kern het.
Om die kern is 'n 600 km mantel. Dit word beweer dat daar, vroeg in Mercurius se geskiedenis, 'n groot botsing was met 'n liggaam wat honderde kilometers wyd was. Dié botsing sou veroorsaak dat die planeet 'n groot deel van sy oorspronklike mantel verloor het, wat 'n relatiewe dun mantel in verhouding met die kern sou veroorsaak.
Daar word beraam dat Mercurius se kors 100–200 km dik is. Een uitsonderlike kenmerk van Mercurius se oppervlak is talle nou rande het; sommige van honderde kilometers lank. Dit word geglo dat hulle gevorm was soos Mercurius se kern en mantel afgekoel het en ineengekrim het op 'n tyd toe die kors reeds verhard was.
. Die planeet kan met die blote oog dus slegs net na sonsondergang of net voor sonop gesien word. Mercurius is een van die planete wat al in die Oudheid waargeneem is. Omdat die planeet altyd so na aan die son geleë is, was dit nog altyd die moeilikste om raak te sien. Selfs na die ontdekking van die teleskoop het dit lank geduur voordat ŉ suksesvolle poging aangewend is om die oppervlak van Mercurius te bestudeer.
Gedurende die tagtigerjare van die 19e eeu het Giovanni Schiaparelli die oppervlak van die planeet noukeurig bestudeer, ŉ taak wat bemoeilik is weens diameter (5 tot 13 boogsekondes). Hy het nietemin genoeg detail oor die oppervlak ingewin om die afleiding te kon maak dat dieselfde kant van die planeet altyd na die son gekeer is. Dit sou beteken het dat die planeet in dieselfde periode om sy eie as wentel as wat dit hom neem om om die son te wentel (88 dae).
Latere ondersoeke deur E.M. Antoniadi het hierdie bevinding skynbaar bevestig. Onlangse ondersoeke met behulp van radar het egter aangetoon dat die rotasietydperk 58,646 dae is. presies ⅔ van die omloopperiode. "Dag" op Mercurius duur dus 176 aardse dae (2 omwentelings).
Hierdie verhouding tussen die rotasietyd en die om loop periode het miskien ontstaan omdat die rotasie, wat aanvanklik vinniger geskied het, deur die getywerking van die son afgerem is. Omdat Mercurius 'n binneplaneet is, beweeg hy af en toe voor die son verby. Dit gebeur met reëlmatige tussenpose van 13, 7, 10, 3, 10, 3 en dan weer 13 jaar, en elke keer om en by op 7 Mei en 9 November.
Die laaste keer dat dit gebeur het, was op 10 November 1973, en dit sal weer op 13 November 1986 plaasvind. Tydens so 'n oorgang van Mercurius kan sy diameter en posisie noukeurig bepaal word. Net soos die maan het Mercurius, sover vasgestel kon word, geen atmosfeer nie. As gevolg hiervan is daar 'n groot verskil tussen die dag en nagtemperature op die planeet (die gemiddelde dagtemperatuur is 650 K of 400 °C en die nagtemperatuur 100 K of - 170°C).
Le Verrier het in 1845 ontdek dat die perihelium van die planeet elke honderd jaar met 41" opskuif. Later is noukeuriger vasgestel dat dit met 43" opskuif. Gedurende die 19e eeu is veronderstel dat die planeet deur Vulcanus, toe nog 'n onbekende planeet, gesteur sou word omdat dit moontlik binne dieselfde baan as Mercurius beweeg. Die oplossing vir die probleem is gegee in Einstein se relatiwiteitsteorie (1915), waarvolgens die lang as van die baan van 'n liggaam wat vinnig beweeg, stadig moet roteer.
Ruimteondersoek[wysig | wysig bron]
In 1970 is ondersoeke met behulp van radar uitgevoer en daar is bevind dat Mercurius, net soos die maan, heuwelagtige gebiede en kraters het. Afgesien van die ooreenkomste is ook bevind dat Mercurius byna net so groot soos die maan is en dat hy ook geen atmosfeer het nie.
Hierdie bevindinge is almal bevestig toe Mariner 10 op 29 Maart 1974 sowat 700 km van Mercurius verbybeweeg en beelde van die oppervlak na die aarde gesein het. Mariner het 500 kg geweeg en is op 3 November 1973 van Kaap Kennedy gelanseer.
Die ruimtetuig is eers by Venus verby voordat dit in die regte baan na Mercurius geplaas is. Tydens die verbyvlug kon detail tot 'n grootte van 100 m gefotografeer word. Mariner is in so 'n baan geplaas dat sy omloopperiode om die son presies twee maal so groot soos die van Mercurius was, sodat dit op 21 September 1974 en 16 Maart 1975 opnuut by die planeet verbybeweeg het. In 1975 het die ruimtetuig slegs 327 km van Mercurius af verbybeweeg.
Volgens die foto's het Mercurius 'n oppervlak wat baie soos die van die maan lyk, met kraters, gebergtes en valleie. Daar is geen teken van atmosferiese erosie nie, wat beteken dat die planeet sedert die vorming van sy oppervlak soos dit nou daar uitsien, geen atmosfeer gehad het nie. Die aanduidings is ook dat daar in die een of ander stadium vulkaniese aktiwiteite op Mercurius was.
Uit die baanveranderinge wat Mariner 10 in sy vlug om Mercurius ervaar het, kon die presiese massa en die gemiddelde digtheid (5,45) van die planeet bereken word. Aangesien die digtheid aan die oppervlak waarskynlik kleiner is, sal dit in die kern groter moet wees en daar kan dus aanvaar word dat Mercurius 'n ysteragtige kern moet hê.
Mariner 10 het ook aangetoon dat Mercurius 'n baie swak magneetveld het (ongeveer 1 % van die sterkte van die by die aardoppervlak). In die geval van die aarde word die bestaan van 'n magnetiese veld gekoppel aan die veronderstelling dat die aarde 'n nikkelysterkern het wat vinnig roteer. Mercurius sou ook so 'n magnetiese kern kon hê, maar dat die kern so vinnig roteer, is onwaarskynlik, omdat die planeet self binne 58 dae roteer.
Die magneetveld is waarskynlik 'n oorblyfsel uit 'n vroeër periode toe Mercurius miskien vinniger om sy eie as gedraai het. Algemene gegewens van Mercurius (Astrophysical Quantities, Londen 1973) is: gemiddelde afstand
van die son 57,9 miljoen km
eksentrisiteit van die baan 0,205628
omloopperiode 87,969 dae
diameter by die ewenaar 4 850 km
rotasietyd 58,646 dae
massa (aarde = 1) 0,0554
digtheid (water = 1) 5,4
ontsnapsnelheid 4,2 km/sek
Feite en syfers[wysig | wysig bron]
Mercurius se perihelium skuif aan. Aanvanklik is gedink dat dit agv donker materie is in die vorm van planeet Vulcan.
Gemiddelde afstand van die son: 57 909 175 km
Perihelion (naaste): 46 000 000 km
Aphelion (verste): 69 820 000 km
Ewenaarsradius: 2 439,7 km
Ewenaarsomtrek: 15 329,1 km
Massa: 330 220 000 000 000 000 000 000 kg
Volume: 60 827 200 000 km3
Digtheid: 5,427 g/cm3
Oppervlak: 74 800 000 km2
Oppervlakswaartekrag by die ewenaar: 3,7 m/s2
Ontsnapsnelheid: 15 300 km/h
Lengte van 'n dag: 176 aardedae (4224 uur)
Lengte van 'n jaar: 87,97 aardedae
Gemiddeldie Omwentelingsnelheid: 172 341 km/h
Middelpuntafwyking van Wentelbaan: 0,20563069
Hellingshoek van wentelbaan ten opsigte van die sonnebaan: 7 grade
Hellingshoek van as ten opsigte van wentelbaan: 0 grade
Omtrek van Wentelbaan: 356 000 000 km
Minimum/Maksimum oppervlaktemperature: -173/427 °C
↑ Yeomans, Donald K. (April 7, 2008). "HORIZONS System". NASA JPL. Besoek op 2008-04-07.
↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 "Mercury Fact Sheet". NASA Goddard Space Flight Center. 30 November 2007. Besoek op 2008-05-28.
↑ "The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter". 2009-04-03. Besoek op 2009-04-03. (geproduseer met Solex 10 geskryf van Aldo Vitagliano
↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 Munsell, Kirk (28 Mei 2009). "Mercury: Facts & Figures". Solar System Exploration. NASA. Besoek op 2008-04-07.
↑ Margot, L.J.; Peale, S. J.; Jurgens, R. F.; Slade, M. A.; Holin, I. V. (2007). “Large Longitude Libration of Mercury Reveals a Molten Core”. Science 316 (5825): 710–714. doi:10.1126/science.1140514.
↑ 6,0 6,1 Mallama, A.; Wang, D.; Howard, R.A. (2002). “Photometry of Mercury from SOHO/LASCO and Earth”. Icarus 155 (2): 253–264. doi:10.1006/icar.2001.6723.
↑ 7,0 7,1 (19 February 1999) “Near-Surface Temperatures on Mercury and the Moon and the Stability of Polar Ice Deposits”. Icarus 141: 179–193. Figure 3 with the "TWO model"; Figure 5 for pole.
↑ Espenak, Fred (July 25, 1996). "Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006". NASA Reference Publication 1349. NASA. Besoek op 2008-05-23.
↑ Lyttleton, R. A.; On the Internal Structures of Mercury and Venus, Astrophysics and Space Science, Vol. 5 (1969), bl. 18
↑ Cornell University (3 May 2007). "Mercury has molten core, Cornell researcher shows". Chronicle Online.
↑ Benz, W.; Slattery, W. L.; Cameron, A. G. W.; Collisional stripping of Mercury’s mantle, Icarus, Vol. 74 (1988), bl. 516-528
Wikimedia Commons bevat media in verband met Mercury (planet).
Mercurius Foto Agtergronde
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Mercurius&oldid=2148309"
Die bladsy is laas op 5 Maart 2020 om 09:38 bygewerk.