Diversiteit goed vir ekostelsels, maar tale dan? | Netwerk24
Deur Fred Pheiffer 30 Oktober 2020 05:04
In The Washington Post van 6 Oktober lees ek dat soos die Covid-19-virus deur die wêreld woed, dit in gebiede indring waar van die mees bedreigde tale skuil. Deur bejaardes te teiken, vel die virus die laaste sprekers van stokou tale buite verhouding neer.
"Awiri nuhã," prewel Aritana (71), leier van die Yawalapiti, 'n inheemse stam van die Amasone wat deur siekte en onwettige houtkappers geteister word, aan sy seun Tapi. "Sorg vir die mense. Sorg vir die woud."
Met Aritana se beswyking aan Covid-19 val die getal vlot sprekers van Yawalapiti van drie na twee, die laaste twee ook al in die 70.
Ouma Katrina Esau (87) van Upington is ná die onlangse afsterwe van haar twee susters die enigste oorblywende spreker van N|uu, die enigste oorblywende Santaal van Suid-Afrika.
Die uitsterf van 'n taal is ewe erg as die uitsterf van 'n dier- of plantsoort. Dis voldonge. Die laaste foto van 'n lewende kwagga is in 1870 in die Londense dieretuin geneem. Mistroostig staan dié merrie in haar hok, die oopte en warmte van haar Karoo ver vandaan.
Hoekom is dit so tragies as 'n dier of plant uitsterf? Hoe groter die diversiteit in 'n ekostelsel, hoe gesonder is so 'n stelsel. As een spesie uitsterf, is daar 'n soortgelyke spesie wat sy plek kan inneem. Voorraad in die spens, as 't ware.
Watter voordele hou veeltaligheid vir 'n land in? Om meer as een taal magtig te wees, hou jou brein soepel.
Geld 'n soortgelyke argument vir tale? Watter voordele hou veeltaligheid vir 'n land in? Om meer as een taal magtig te wees, hou jou brein soepel. Waar veeltaligheid gedy, ontwikkel taalgemeenskappe begrip en waardering vir mekaar se kultuur. Wat trots en eendrag onder 'n land se mense bou.
Daar is helaas nie altyd wedersydse begrip in veelkulturele lande nie. Die Chinese owerheid is besig om die Oeigoers van Xinjiang se taal en Moesliemgeloof hardvogtig te onderdruk en met Chinees en trou aan die Kommunistiese Party te vervang.
Die eertydse koloniale moondhede van Europa het weinig rede om hovaardig te voel oor dié klaaglike situasie in China. 'n Mens hoef maar net te kyk hoe wydverspreid Engels, Frans, Spaans en Portugees in die onderste deel van die aardbol is. Elke geval van kolonisasie het neergekom op die geringskatting van inheemse tale.
Is daar hoop? Tapi het gaan taalkunde swot om Yawalapiti behoorlik te kan vaslê. Sy tesis word volgende maand voorgelê.
Ouma Esau leer smiddae vir die buurtkinders N|uu. In 2014 ontvang sy die Nasionale Orde van die Kremetart (silwer) vir haar toewyding.
Reinhold Rau, destyds taksidermis by die Kaapse Izikomuseum, ontdek uit 'n DNS-ontleding van vesels van 'n kwaggavulletjie dat kwaggas en vlaktesebras so naverwant is dat keusteelt die kwagga sou kon laat herlewe. Die Kwaggaprojek se vyfde geslag lyk al kompleet soos uitgestorwe kwaggas.