Matteus – NG Gemeente Pinelands
Posted on 28 Oct, 2018 13 Nov, 2018
Mattheus 9:9-13: Hervormingsondag
28 Oktober 2018, Hervormingsondag
Teks: Mattheus 9:9-13
Tema: ecclesia reformata semper reformanda secundum verbum Dei
Verlede jaar, in 2017, is die 500 jaar herdenking van die begin van die Reformasie wêreldwyd gevier. Dit was 500 jaar sedert die hervormer Maarten Luther sy bekende 95 tesisse aan die voordeur van die Kerk in Wittenberg vasgespyker het. Sy dramatiese handeling is wêreldwyd herdenk en gevier as ’n simbool van protes teen ’n kerk en teologie wat op daardie stadium vir mense ’n swaar juk op hulle skouers gelaai het inplaas daarvan om vir mense die goeie nuus te verkondig.
Een van die slagspreuke wat met die Reformasieverband hou is die Latynse woorde: ecclesiareformata semper reformanda secundum verbum dei.
“Die hervormde kerk moet voortdurend hervorm word volgens die Woord van God.”
Ek is eintlik mal oor hierdie slagspreuk. Hervorming is altyd nodig. Dis ’n voortdurende proses. Verandering, vernuwing, transformasie is ten diepste deel van kerkwees. Geloof is dinamies eerder as staties. Om as gemeenskap van gelowiges getrou te bly aan ons diepste wese en identiteit moet ons voortdurend kan vernuwe en verander.
Ek vermoed dat ons almal onsself op een of ander manier met hierdie slagspreuk kan vereenselwig. Ons is nie daarmee tevrede om dinge eenvoudig te herhaal soos wat dit nog altyd gedoen is nie; ons streef daarna om nie net die kerk nie, maar ook die wêreld te verander; ons koester in onsself die begeerte om ’n verkil te maak, om instrumente van vernuwing in die wêreld te wees.
As gelowiges in die tradisie van die Reformasie is ons ernstig oor transformasie want ons is daarvan oortuig dat dinge nie is soos dit behoort te wees nie. Soos Maarten Luther en die ander Hervormers kan ons nie anders as om in opstand te kom teen die onreg, die uitbuiting, die geweld, die miskenning van mense se waardigheid nie. Dáárom beywer ons onsself om die wêreld te verander.
Die teks wat ons so pas gehoor het gaan in ’n sekere sinhieroor: Oor hoe die wêreld deur die Woord van God hervorm word, oor wat kangebeur as Jesus ’n mens roep.
Om ons te help om die teks te ontsluit het ek vir ons ’n kunswerk saamgebring:
Wat julle hier sien is ’n skildery van die bekende Barok-kunstenaar Caravaggio met die titel: “Die roeping van Matteus die tollenaar.” Dit is in die jaar 1600 voltooi en hang steeds in sy oorspronklike plek in die San Luigi dei Francesi, die Kerk vir die heilige Louis van Frankryk. Op ’n meesterlike manier beeld Caravaggio hier vir ons die oomblik uit waarop Jesus vir Matteus by die tolhuis roep om hom te volg.
Aan die regterkant van die skildery, so effens in die skadu’s versteek, sien ’n mens vir Jesus. Hy staan agter een van sy dissipels, waarskynlik Petrus. Sy hand is uitgestrek na ’n groep van vyf mans wat om ’n tafel sit, besig om geld te tel.
Wat die skildery so besonders maak is hoe Caravaggio dit reggekry het om die omgewing waarin hierdie gebeurtenis afspeel vir sy gehoor lewendig te maak. Die toneel speel af in wat lyk soos ’n versteekte agterkamer. Die mure is vuil en ongeverf. Daar is geen lig wat deur die vensters inskyn nie – asof hulle doelbewus bedek is. Die vertrek is donker – behalwe ’n helder lig wat van agter Jesus, skuins oor sy kop by die vertrek instroom.
Die mans wat om die tafel sit – in teenstelling met Petrus – is baie deftig aangetrek met die nuutste modes van Caravaggio se tyd. Die jong man, wat voor met sy rug na ons toe sit is onmiddellik op sy hoede. Hy is gewapen met ’n swaard aan sy heup.
Verbeel jou jy beland vandag skielik in ’n agterkamer van ’n kroeg of restaurant en daar kom jy ’n groep gewapende mans tee wat in duurste pakke geklee is en om ’n tafel sit en geld tel.
Dit is die tiepe situasie waarin Jesus vir Matteus by ’ntolhuis sien sit het. Tollenaars soos Mattheus het namens die Romeinse ryk, watop daardie stadium vir Palestina met oormag beset het, onhoudbare belasting vanarm mense ingevorder en boonop nog daardeur ’n stewige wins gemaak. ’n Mens konomtrent nie aan groter volks-verraad dink as om jou eie mense só uit te buit nie.
Maar Jesus sien vir Mattheus en dan doen hy dieondenkbare: Hy roep hom. Hy sê vir hom: volg my. Wees jy my student, mydissipel.
Matteus, sê die teks, het opgestaan en vir Jesus gevolg. Die veronderstelling is dat Matteus hier ’n totale transformasie ondergaan, ’n radikale ommekeer in lewenstyl en beroep beleef. Deur op te staan en vir Jesus te volg, los hy sy lewe as tollenaar agter om ’n dissipel van hierdie Rabbi, Jesus te word.
Een van die eerste dinge wat hulle saamdoen is om saam teeet. Kort voor lank is dit die geval dat talle ander tollenaars (waarskynlik ouvriende en oud-kollegas van Matteus) ook saam met Jesus en sy dissipels aanlêom saam te eet.Op hierdie punt word nog ’n groep mense by dieverhaal ingesluit: die Fariseërs.
Die slegte beeld wat ons tipies van Fariseërs het is eintlik onregverdig. Die Fariseërs was eintlik niks minder as die hervormers van hulle dag nie. Hulle was mense van die hoogste morele en geestelike integriteit.
Soos Luther en Calvyn – soos ons – het hulle met diepe ontsteltenis na die onreg gekyk wat hulle mense aan die hande van die Romeinse ryk moes ly en het hulle tot die gevolgtrekking gekom dat hervorming dringend nodig was. Die wêreld was nie hoe dit behoort te wees nie en hulle wou dit verander. Daarom teken hulle protes aan toe Jesus en sy dissipels saam met tollenaars en sondaars aan tafel sit.
Toe Jesus hoor hoe die Fariseërs vir sy dissipels vra hoekomhulle leermeester saam met tollenaars en sondaars eet, antwoord Jesus: “Gesondemense het nie ’n dokter nodig nie, maar wel die siekes. Gaan leer wat beteken,‘Ek wil barmhartigheid hê en nie offerande nie.’ Ek het immers nie gekom omregverdiges te roep nie, maar sondaars.”
Ons sien hier hoe twee logikas teen mekaaruitspeel.
Jesus en die Fariseërs tree met mekaar in debat, en soos wat die 16de eeuse hervormers dit later sou doen, word die debat aan die hand van die Bybel gevoer.
’n Teksvers wat die Fariseërs se hervormingsbeweging sou kon tipeer was Hosea 6:3: “Kom ons wy ons aan God toe, kom ons streef daarna om ons aan die Here toe te wy.” Hulle het die ellende van hulle tyd toegeskryf aan Israel se afvalligheid en verraad, en deur hulle hervormingsbeweging wou hulle die geestelike en morele lewe van Israel weer volgens die wet van God herstel. Daarom het hulle so baie klem gelê op morele en rituele suiwerheid soos met behoud van die Sabbatdag en die korrekte uitvoering van offers.
Juis daarom haal Jesus vir Hosea 6:6 aan: ‘Ek wilbarmhartigheid hê en nie offerande nie.’ “Gaan leer wat dit beteken,” sê hy virhulle. Hy herinner hulle aan wat toewyding aan God beteken, dat God troueliefde en barmhartigheid soek eerder as offers en rituele.
Kom ons kyk weer na Caravaggio se skildery.
Watter een van die mans wat om die tafel sit is Matteus? Mense verskil met mekaar hieroor.
Die meeste mense sê Matteus is die ouer man met die baard. Die lig wat van agter Jesus af instroom verlig se gesig. Hy is verras. Hy wys onseker met sy vinger na homself – “wie, ek?” vra hy verstom. Dit is die oomblik waarin hy homself, dalk vir die eerste keer, in die lig van God se genade beskou. Dit is die oomblik waarin hy homself in die blik van ’n liefdevolle God se barmhartige oë beskou. Waarin hy gesien en geken word soos wat hy nog nooit van te vore gesien is nie. Dit is enkele oomblikke voordat hy opstaan en vir Jesus volg.
Die ander moontlikheid is dat hy nie na homself toe wys nie, maar na die jonger man wat langs hom sit. Die een wat so helemaal oorgebuig – mens wil amper sê in homself ingebuig – sit en geld tel. Terwyl sy een hand besig is om muntstukke op die tafel rond te stoot, klou hy met sy ander hand vas aan ’n sak geld wat hy onder die tafel wegsteek. Indien hy eintlik Mattheus is, is nog totaal en al onbewus van die feit dat hy binne oomblikke ’n radikale omwenteling gaan meemaak. Dalk is die ouer man met die wysvinger eerder besig om te vra: “Wie, hy? Roep jy vir hóm?”
Hoe dit ook al sy, die boodskap is duidelik: die mans wat om daardie tafel is nie van dieselfde kaliber as die Fariseërs nie. Toewyding aan God is nie eers op hulle radar nie. Sonde? Onreg? Ellende? Waarvan praat julle? Hulle is nie eers soekende geeste wat hulle hele lewe lank na God verlang het nie. Die ergste wat by hulle soek raak is ’n paar van hulle muntstukke – en die vind hulle maklik weer, by hook or by crook.
Die logika wat die kunstenaar hier vir ons vertolk is niedie van die Fariseërs nie – dit is iets veel meer verrassend en eintlik verontrustend.Dit is die radikale logika van barmhartigheid, van ’n onverdiende geskenk. Mattheusse transformasie is nie die resultaat van jare se inspanning en toewyding nie, disnie iets wat hy voorsien en beplan het nie, dis nie eers iets waarvoor hygehoop het nie. Dit het eenvoudig met hom gebeur: hy is eendag, onverwags oorweldigdeur God se barmhartigheid.
In ’n onderhoud met Pous Francis kort na sy verkiesing vertel hy hoe onbekend hy aanvanklik met die stad Rome was.
Soos julle weet kom hy van Argentinië. Skielik is hy in hierdie asemrowende stad met al haar grootsheid en prag. Die Franse kerk waar hierdie skildery van Caravaggio hang was egter een van die plekke wat hy eerste leer ken het. Hy het gereeld voor hierdie skildery gaan sit en dit vir ure lank daaroor gemediteer.
“I am a sinner whom the Lord has looked upon… I am one who is looked upon by the Lord.” Dit het vir hom soos ’n slagspreuk geword: Ek is ’n sondaar op wie die Here sy oë laat rus… Ek rus in die wete dat die Here sy blik op my laat rus.
“It is the gesture of Matthew that strikes me,” sê hy in dieonderhoud. “…he holds on to his money as if to say, ‘No, not me! No, thismoney is mine.’ Here, this is me, a sinner on whom the Lord has turned hisgaze.” Toe hy uiteindelik gevra is of hy as die nuwe Pous van die Katoliekekerk sou dien was dit ook sy antwoord: “I am a sinner, but I trust in theinfinite mercy and patience of our Lord Jesus Christ, and I accept in a spiritof penance.” (Ek is ’n sondaar, maar ek vertrou in die oneindige genade engeduld van ons Here Jesus Christus, daarom aanvaar ek hierdie roeping in ’ngees van bekering.
Laat ons afsluit deur ons blik op die Jesus-figuurte rig.
Kyk na Jesus se uitgestrekte hand. Waaraan herinner dit jou?
Dit is natuurlik ’n subtiele verwysing na Michelangelo se bekende Skepping van Adam-toneel teen die Sistynse kapel se dak in Rome. Die hand wat na Mattheus uitgesteek word is die hand van Adam.
Hier is Adam se hand egter in die plek van God. Jesus is die God-mens, die Nuwe Adam, God se skeppende woord wat ons herskep. Wat hier plaasvind, wat daagliks selfs in skubberige agterkamers plaasvind, waar ook al barmhartigheid die toon aangee, waar ook al mense onvoorwaardelik gesien en geroep word, is niks minder as ’n herskepping nie.
Wat hier vir ons uitgebeeld word, is die skeppende en herskeppende krag van barmhartigheid wat onverwags en onbeplan, sonder voorwaardes en sonder enige inisiatief van ons eie in ons lewens inbreek en alles in ’n nuwe lig stel.
As ons dus vanoggend, as mense in die tradisie van die Reformasie, herinner is dat ons voortdurend hervorm moet word volgens die woord van God, moet ons onsself dalk afvra hoe ons dit verstaan.
Verstaan ons dit volgens die logika van die Fariseërs, waarin ons na die ellende van die wêreld kyk en (met goeie bedoelings en toewyding) onsself oortuig dat die probleem daar buite lê, en dat ons weet wat die oplossing is?
Of verstaan ons dit as ’n diepe oortuiging dat God besig is om vir óns deur die barmhartigheid van Jesus Christus te herskep? Dat óns deur gesien te word en geroep te word vermenslik word.
Kopiereg: Hierdie werk deur Helgard Pretorius word gelisensieer onder ‘n “Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivs 2.5 South Africa License”.
Posted on 5 Nov, 2017 8 Nov, 2017
Matteus 23:1-12 – 2017
5 November 2017Pinelands Dankfees, Kerkraadsbevestiging en Nagmaal
Matteus skryf na die val van die tempel in Jerusalem in 70 n.C. Hy skryf vir ‘n christelike gehoor – leer hulle deur hulle te vertel van 40 jaar + gelede se gebeure.
Vs 1: die skare en sy dissipels. Dieselfde gehoor as met die bergrede (5:1 en 7:28). Die “skare” verwys na potensiële dissipels wat op hierdie stadium nog positief is oor Jesus. Ook hier in Matteus 23 is dit hulle wat aangespreek word.
In die bergrede seën Jesus, hier spreek Hy oordeelsuitsprake uit. In beide gevalle spreek Hy die belang van mens se innerlike ingesteltheid teenoor uiterlike gedrag aan. Dit wil voorkom asof Matteus kies om nie die Joodse godsdienstige leiers (sy eie gehoor) direk aan te vat en te kritiseer nie, maar om eerder Jesus se woorde as ‘n waarskuwing vir die skare en die dissipels te gebruik en indirek ook so die waarskuwing aan die leiers in sy eie gemeenskap oor te dra.
Ons sou Jesus se woorde soos volg kon verstaan: Deur te sê dat die skrifkenners en Fariseërs op die stoel van Moses sit, gee Jesus aan hulle die gesag om die geskrifte vir God se mense te interpreteer.
Hulle het die gesag om swaar vragte op mense te lê of om hulle vry te maak, die gesag om vas te stel wat die wil van God is vir elke nuwe situasie.
Deur vir sy dissipels aan te moedig om te doen soos wat die Fariseërs sê, prys Hy eintlik die Fariseërs se leringe. Jesus se volgelige moet die gesag van hierdie onderwysers respekteer en hul lewens rig volgens hulle interpretasie van die geskrifte.
Deur te waarsku dat die dissipels egter nie moet doen soos die Fariseërs doen nie, wys Jesus die swakpunt van die Fariseërs uit – hulle doen nie wat hulle sê nie, hulle lewens is nie in oorstemming met hul leringe nie. Jesus verwag van sy dissipels om die wil van God na te streef in ‘n beter mate as wat die Fariseërs dit gedoen het (wat dit gepreek het, maar nie in die praktyk onder die knie kon kry nie).
Dit is egter nie die prentjie wat ons in die res van Matteus se evangelie aantref nie – dat hulle nie doen wat hulle sê nie. Hulle het bv gepreek dat mens jou hande goed moet was voordat jy eet, en hulle het dit wel ook gedoen. Hulle het almal wat dit nie gedoen het nie, gekritiseer. Wanneer Paulus in Filippense 3 oor sy eie lewe as Fariseër skryf, getuig hy daarvan dat hy onberispelik was in die toepassing van die Wet. They practiced what they preached.
Ek dink die sleutel tot die verstaan van Jesus se waarskuwing lê by die woordjie in vs 3 wat met “praat” vertaal word – legousin – “hulle praat net en doen nie”. Hierdie woord verwys nie na sommer enige vorm van praatjies maak nie, dis ‘n meer “formele” manier van praat, dis om iets belangriks oor te lewer, van ‘n ander bron af “oor te vertel”, te resiteer. DUS: Wanneer Jesus sê dat die skrifkenners en Fariseërs op die stoel van Moses sit, bedoel Hy daarmee dat hulle die sosiale en godsdienstige magsposisies beklee het. Hulle is diegene wat toegang het tot die Tora (they are the keepers of the Torah – Tong in die kies: Laat mens dink aan die nuwe boek wat die week op die rakke verskyn het: The President’s Keepers, Jacques Pauw – deel inligting en weerhou inligiting om die prentjie van die president voor te hou wat hulle pas). In ‘n tyd waar baie min mense kon lees en die man op die straat geensins toegang gehad het tot die OT Tora en Geskrifte, die Wet en die Profete nie, het die verantwoordelikheid by die geleerde skrifkenners en Fariseërs gelê om die woorde van Moses te spreek – of deur dit aan die mense voor te lees of deur dit vanuit geheue te resiteer. Dit het egter nie beteken dat hulle die insig en gesag gehad het om hierdie Tora reg te interpreteer nie, soos Jesus keer-op-keer kom wys het.
Jesus se eie dissipels het ook nie kopieë van die Tora gehad nie. Jesus leer hulle dat hulle afhanklik is van die skrifkenners en die Fariseërs om te weet wat Moses (en God deur Moses) gesê het. Daarom adviseur Hy sy volgelinge om op hierdie woorde (voorlesings en resitasies) van die Fariseërs ag te slaan, om dit ter harte te neem. Maar nie hulle leringe en hul interpretasies van die Wet nie. Wanneer hulle begin om die geskrifte te interpreteer met hul eie woorde en lewens, dan moet die volgelinge nie meer hulle voorbeeld volg nie. Want hulle woorde en dade dui daarop dat hulle die geskrifte verkeerd interpreteer.
In Matteus se dag en tyd was daar twee bronne van Skrifinterpretasie – die interpretasie van die sogenaamde skrifkenners en die Fariseërs, en die interpretasie van die ontluikende christelike gemeenskap. So was dit ook tydens die Reformasie (waarvan ons juis nou die 500 jaar vieringe het): Die Rooms-Katolieke aan die een kant en die Hervormers aan die ander kant. Dat Luther toe so ver gegaan het om die ontoeganklike Bybel wat net deur die pous, kardinale, biskoppe en priesters gelees kon word, te vertaal sodat almal dit kon lees en interpreteer, het gemaak dat hy voëlvry verklaar is.
Vandag is die toegang tot en interpretasie van die Bybelse geskrifte nie minder kontensieus as deur die eeue nie. Gelowiges val mekaar daaroor aan, beswadder mekaar, lê swaar laste op mekaar, bind vragte aan ander vas wat hulself nie bereid is om met hulle saam te sleep nie. Party sê ander as ketters aan… Alles as gevolg van die een gemeenskaplike teks (alhoewel omvattend en divers in sigself!) wat deur verskillende groepe mense verskillend geïnterpreteer word.
Wat is die kritiek wat Jesus teen die skrifkenners en Fariseërs uitspreek?
Vs 4: Hulle bind swaar vragte saam, ja, moeilik om te dra, en lê dit op die mense se skouers, maar self is hulle nie bereid om met ‘n vinger aan die vrag te raak nie.
Hulle stel met hul eise en verwagtinge aan mense wat, sou hulle in dieselfde situasie wees, hulle nie sou kon nakom nie. (Laat my tog dink aan heteroseksuele mense vandag wat geensins wil toelaat -! – dat homoseksuele mense in verhoudinge mag wees of mag trou nie, maar die hetereoseksuele mense is self nie bereid om ‘n lewe van eensaamheid en onthouding op hulself te neem nie. Dis maar die las wat iemand wat gay is moet dra…, dank vader gelukkig nie mý las nie!)
Hierteenoor stel Jesus die voorbeeld van ‘n ligte las: 11: 28-30: “Kom na my toe, almal wat vermoeid en swaar belas is, en ek sal julle rus gee. Neem my juk op julle en leer van my, omdat ek sagmoedig en nederig van hart is, en julle sal rus vind vir julle gemoed. Want my juk is draaglik en my las is lig.
Vs 5-7: Al hulle dade is bedoel om deur mense gesien te word. Hulle maak immers hulle gebedsrieme breër en die tossels (aan hul some) langer. Hulle hou van die ereplek by feesmaaltye en die voorste sitplekke in die sinagoges. Om op die markpleine begroet en deur die mense as “rabbi” aangespreek te word.
Die Fariseërs se dade is nie daarop gerig om ‘n positiewe verskil te maak in ánder mense se lewens nie, dit gaan geensins oor NAASTEliefde nie, maar oor liefde vir die self, om jouself te laat geld en om raakgesien te word. Ja, almal dra nie ‘n groot kruis op hul nek of ‘n band om hul skouer as hulle preek om raakgesien te word nie, maar die gevaar bestaan wel, en daarom is dit so belangrik dat die leiers in geloofsgemeenskappe altyd hulleself sal ondersoek – wat is die motivering vir hul keuses van kleredrag, of ekstra bande, of aanspreeksvorme… As dit jou help om bewus te bly van jou roeping as dienaar soos Jesus (Fil 2 – doulos), dan is dit goed. Maar indien dit is om jouself uit te sonder as anders as die groep, of as dit is om raakgesien te word – dan moet jy dit liefs nie dra nie.
Nog ‘n voorbeeld uit die lewe van Christene word weerspieël in die bumper sticker (buffer plakker) “My God Is Alive, Sorry About Yours” – die vraag is: Getuig hierdie plakker van jou geloof of sien jy eerder neer op ander? Word God deur hierdie plakker geprys of word ander mense (en hul geloof) ondermyn? Wat is die regte rede agter so sticker op jou motor?
Dieselfde met titels. Daar is mense wat die titel “rabbi” of “Vader” of “dominee” in nederigheid dra, ‘n titel wat juis hul diensbaarheid na vore bring. Maar dan is daar diegene wat dit dra en daarop aandring as jy vergeet om dit te gebruik, omdat hulle wil hê dat mense hulle “met die nodige respek” moet aanspreek. So anders as Jesus se manier…
Ek preek vandag uit hierdie leesroosterteks, nie om die gemeente tereg te wys nie, maar eerder om julle te bemoedig. ‘n Klein gemeente waar CVs en titels en name nie belangrik is nie. ‘n Gemeente waar almal welkom is, waar die meerderes nie vir die minderes plek maak en verwelkom nie, maar waar almal as minderes elke week opnuut weer weet dat hulle welkom is, ongeag of jy al jare aan die gemeente behoort of of dit jou eerste keer hier is.
Ons bevestig vandag vir Anli as diaken. Anli, jy is nie deur die kerkraad genomineer omdat jy Iemand is nie. Ons het nie jou CV bestudeer of jou verlede geweeg nie. Niemand behalwe ek weet hoe baie jy al gedoen het en wat jy alles bereik het nie, maar ek het juis gekies om dit nie te deel nie. Al sou ons jou CV hê, gee ons nie daarvoor om nie. Ons bevestig jou ook nie oor jou goeie voorbeeld en jou groot geloof nie. Ek gaan nie vanoggend die kerkraad se formulier voorlees en die amptelike vrae vra nie. Ek gaan eerder Fil 3 aampas (8 Okt se teks en boodskap) en vra dat jy op die vlg vrae antwoord:
Glo jy dat niks wat jy tot hiertoe kon doen (jou CV), gemaak het dat jy geskik is om as diaken te dien nie?
Glo jy dat jy aan Christus gehoort, nie omdat jy Hom aangeneem het nie, maar omdat Hy jou syne gemaak het.
Glo jy dat jou diens as diaken geensins sal bydra tot jou regverdiging voor God nie?
Onderneem jy om die Bybel so te lees dat dit nie van mense gevangenes maak nie, maar hulle bevry; dat dit nie mense oordeel nie, maar vryspreek; dat dit nie mense uitsluit nie, maar verwelkom.
Is jy bereid om die minste wees, ‘n dienaar, ‘n doulos in die voorbeeld van Jesus?
Anli antwoord: JA.
Hertoewyding van die res van die kerkraad en wyksleiers/leidsters.
Nagmaalsviering: Die brood wat ons breek is die liggaam van Jesus Christus die slaaf…
Die wyn wat ons drink is die bloed van Jesus Christus die slaaf… Hy wat in die gestalte van God was, het hom van sy goddelikheid ontledig deur die gestalte van ‘n slaaf (doulos) aan te neem en die laagste vorm van dood te sterf – die dood aan die kruis. Dis sy lewe, sy lyding, sy liggaam wat ons voed en versterk en voorberei om met dieselfde gesindheid uit te gaan en ander te dien.
Posted on 22 Oct, 2017 8 Nov, 2017
Matteus 22:15-22 – 2017
22 Oktober 2017 Koninkrykstyd Pinelands
22: 17 belasting = “sensos” > sensus. Die sensusbelasting wat jaarlikse deur individuele burgers betaal moes word vir hulle burgerlike reg.
22:20 Wie se beeld en wie se inskripsie
Dieselfde woord as LXX Gen 1:26 (mens na beeld van God geskape) en Kol 1:15 (die Seun is die beeld [eikoon] van God)
22: 21 Gee terug (return)
Van ‘n regering se wanbesteding van die burgers se swaarverdiende belastinggelde hoef niemand ons iets te vertel nie. Ook in die Bybelse tyd was mense onwillig om belasting te betaal. In Handelinge 5:37 dink Lukas terug aan die jaar 6/7 nC toe Judas die Galileër ‘n opstand gelei het om die betaling van belasting teen te staan. Dit was egter nie suksesvol nie. Nou, omtrent 3 dekades later, nader ‘n groep mense vir Jesus om te hoor wat hy te sê het oor die betaal van belasting aan die keiser.Om te weet wat hier aangaan is dit nodig dat ons die politieke situasie van daardie tyd verstaan. Die Jode het lankal reeds (539 vC) teruggekeer uit ballingskap en hulle weer in Israel gevestig. Intussen het Israel onder Romeinse jurisdiksie gekom. Die Romeinse Senaat het vir Herodes (self ‘n Jood) aangestel as goewerneur of “koning” van die Jode, en so was die Herodiaanse ryk van Israel vanaf 37 vC ‘n kliënte ryk van die Romeinse Ryk. As staat was Israel op ekonomiese, politieke sowel as militêre vlak ondergeskik aan die Romeinse Ryk. Hulle kon dus nie onafhanklik funksioneer nie. Hulle was nie hulle eie baas nie. Hulle het nie eens hulle eie geldeenheid gehad ni
Herodes was op goeie voet met die keiser van Rome want dit was die man wat aan hom hierdie ereposisie onder sy volksgenote gegee het. Vir Herodes was dit ter wille van internasionale verhoudinge dus baie belanglik dat sy Joodse volksgenote gehoorsaam is aan die bepalinge van die Romeinse Ryk. Sy mees lojale volgelinge onder die Jode het bekendgestaan as die Herodiane. Dit was ‘n polities-gemotiveerde groep en hulle het as hulle verantwoordelikheid beskou om te help toesien dat die Jode die Romeinse wette gehoorsaam. Maar, soos ons weet het meeste Jode die Romeine as hul grootse vyand beskou. Hulle was immers uitgelewer aan die onderdrukking van die Romeine, hulle het bitter min regte van hul eie gehad, hulle is uitgebuit om in armoede te leef, hulle kon nie eens die doodsoordeel oor een van hul eie volksgenote voltrek as die Romeinse goewerneur (wat die keiser verteenwoordig het) nie die laaste ja-woord gespreek het nie. Die Jode se hele identiteit het afgehang van hul geloof dat God vir hulle ‘n nuwe leier uit die nageslag van Dawid sou stuur, en dat hierdie leier ‘n Joodse opstand sou lei en Rome sou oorweldig en die keiser sou onttroon en die nuwe koning van die volk sou wo
Die Fariseërs weer was ‘n baie streng godsdienstige groep wat daarop geroem het dat hulle die wette van die OT slaafs navolg. Die Herodiane en die Fariseërs het nie noodwendig om dieselfde vuur gesit nie, maar hulle het een ding in gemeen gehad – hulle wou vir Jesus uit die weg uit ruim. Daarom skuif hulle nou al hul verskille opsy, en hulle span saam in ‘n gemeenskaplike plot teen hom.
Hulle begin deur vir Jesus heuning om die mond te smeer: “Meester, ons weet dat u opreg is en God se weg waarheidsgetrou onderrig en u aan niemand steur nie, want u neem nie die aansien van persone in aanmerking nie. (U steur u nie aan enigiemand nie want u sien nie die gesig van mense nie.)”
Bybelkenners meen dat dit waarskynlik een van die mees skynheiligste sinne in die hele Bybel is. “Sê dan vir ons wat is u opinie…”
Die Romeinse regering het ‘n uitgebreide belastingstelsel gehad. Daar was belasting op besittings en grondgebied, handelsbelasting, inkomstebelasting, pad- en hawebelastings en dan ook die sensusbelasting. Laasgenoemde is hier ter sprake. Dit is belasting wat jaarliks deur elke manlike landsburger betaal moes word vir die reg om ‘n burger van daardie land te wees
“Waarom toets julle my, hupokritai?
As die mense gedink het dat Jesus hom nie aan die gesig van mense steur nie, maak hulle ‘n baie groot fout. “… want U sien nie die gesig van mense nie”, smeer hulle hom heuning om die mond. En hy antwoord so vlymskerp: Hupokritai! Maskerdraers! Waarom toets julle my? ‘n Hupokrites was ‘n akteur, ‘n dramaturg wat in die Grieks-Romeinse wêreld maskers gedra het wanneer hulle op die verhoog was. Dis iemand wat hulle ware gesig agter ‘n masker wegsteek, ‘n valse front voorhou – jou met die masker aan vriendelik vly, maar agter die masker snedig is. Wanneer Jesus se vyande dus sê dat hy nie na die gesig van mense kyk nie, en as dit is dat hulle verwys na die valse, publieke front wat mense voorhou, dan is hulle reg. Maar Jesus sien wel die ware gesig van mense raak, die gesig wat ons agter maskers wegsteek wanneer ons onsself aan ander voorhou. En dis presies hiermee wat Jesus hulle vang. Hy kyk regdeur tot op hulle regte gesigte
Waarin lê die toets? In die feit dat dit ‘n strikvraag is met geen regte antwoord is nie. ‘n Catch-22 situasie. Want, sê Jesus “ja, julle moet aan die keiser belasting betaal,” dan gaan die godsdienstige Fariseërs kwaad wees oor sy antwoord. Maar sê hy “nee, julle moenie aan die keiser belasting betaal nie,” dan gaan die Herodiane hom aangee as ‘n opstoker by die Romeinse owerheid. Hy kan nie na die kant toe of na daai kant toe wen nie
Maar Jesus antwoord nie “ja” of “nee” nie. Hy swaai die ondervraging om sodat diegene wat hom wil vasvra die voor die hand liggendheid van die antwoord self moet ontdek. “Wys vir My die munt waarmee julle belasting betaal?” Hulle bring toe ‘n silwer denarius te voorskyn.
“Wie se beeld is hierop, en wie se inskripsie?” (“Wat sê die muntstuk vir julle? Aan wie behoort dit?”) “Die keiser s’n.” Die beeld van Tiberius Caesar sou in Jesus se tyd op die muntstuk wees. Hy was die amptelike Dominus et Deus, “Here en God” van die gebied. Vandaar die inskripsie: “Tiberius Caesar, seun van die goddelike Augustus” (son of the divine Augustus). Nie naby aan die Suid-Afrikaanse inskripsie op ons een rand muntstukke, Soli Deo Gloria nie, of die Amerikaanse dollar inskripsie “In God we trust” (E Pluribus Unum) nie.
“Nou daar het julle dit mos. Gee dan terug aan die keiser wat hom toekom en aan God wat Hom toekom.”
‘n Twee-ledige antwoord. Nie ‘n of-of soos wat die mense verwag het nie, maar ‘n en-en antwoord.
Nr 1. Of julle nou daarvan hou of nie, julle is burgers van hierdie land, en julle staan onder die regering van die keiser van Rome. Hy is wel nie julle voorkeur as leier van die land nie. Maar dit is soos dit is. Julle het ‘n verantwoordelikheid om goeie landsburgers te wees. Deel daarvan is om aan die keiser terug te gee wat aan hom behoort. Julle moet natúúrlik julle belasting betaal. Dit is die beeld van sy kop wat op julle muntstukke is. Daardie muntstukke skenk aan julle in hierdie land ‘n sosiale, politieke en ekonomiese struktuur. Ja, alles loop nie vlot nie. En die regering is korrup. Julle geld word onverantwoordelik bestee. Maar mens maak nie een verkeerd met ‘n ander verkeerd reg nie.
In Jesus se tyd het die Jode dit allermins maklik gehad onder die Romeinse regering. Tewens, dit is nou in die laaste week van Jesus se lewe. Die konflik tussen hom en die Joodse godsdienstige leiers en ook die Romeinse regering is besig om breekpunt te bereik. Binne enkele dae sal Jesus deur hierdie einste regering tereggestel word. Deels ook juis omdat hy dit vir die leiers van die land (godsdienstig sowel as polities) moeilik gemaak het met sy sosiale kritiek en die manier waarop hy ongeregtigheid in die samelewing oopgevlek het. Maar selfs as julle onderhewig sou wees aan ‘n heidense regering wat die Seun van God sou kruisig of wat christene vervolg – selfs dan moet julle julle belasting betaal. Paulus het dieselfde gesê in Romeine 13. Petrus ook in sy briewe. Mense wat gely het onder die regering van die land waarin hulle gewoon en gewerk het.
Nr 2. Vir julle groep mense wat glo dat julle aan God behoort, stop julle verantwoordelikheid egter nie by die (terug)betaal van belasting aan die keiser nie. Julle is burgers van 2 ryke. Julle het ‘n verantwoordelikheid ook binne die Ryk van God. Julle moet ook aan God teruggee wat aan Hom behoort. Wanneer Jesus vroeër vra “Wie se beeld sien julle op die muntstuk?,” dan gebruik Hy dieselfde woord (eikoon) vir “beeld” wat in Genesis 1:26 gebruik word om te sê dat die mens “na die beeld van God” geskep is. Met hierdie teks was die Fariseërs baie goed bekend. Hulle sou dadelik die onderliggende betekenis van Jesus se antwoord hoor. Die muntstuk dra die beeld van die keiser en daarom moet julle dit aan die keiser teruggee. Maar gaan dink ‘n bietjie na oor wat dit is wat die beeld van God dra, want dit behoort aan God, so gaan gee dit terug aan God.
Natuurlik behoort alles in die skepping aan God. Maar meer gefokus as dit: Óns is geskape na die beeld God. Ons moet onssélf aan God teruggee. Wie ons is en wat ons besit – dit alles staan in diens van God en sy Ryk
Jesus glip uit die strik wat die Fariseërs en die Herodiane vir hom gestel het, en hulle was verwonderd oor sy antwoord. Dit is min dat ons lees dat Jesus se vyande op ‘n positiewe manier verslaë en verwonderd was oor dit wat Hy gesê het. Ironies genoeg draai hulle daarna hul rug op hom en loop weg. En sou hulle hom elk geval ‘n paar dae later oorlewer om gekruisig te word.
Ek sluit af met enkele laaste opmerkings. Die antwoord op die mense se vraag was eintlik so voor die hand liggend. Kyk na die muntstuk en sê my wat julle sien. Die beeld van die keiser. Dan behoort dit mos aan die keiser. Ek wonder of die tweede deel van Jesus se antwoord ook so voor die hand liggend is? Wanneer ons in die spieël kyk, of wanneer ons na mekaar kyk, of wanneer die wêreld, ons mede-landsburgers na ons kyk, is dit ook so duidelik soos met geld, dat ons die beeld van God op ons dra? Dat ons aan God behoort? Dat ons in sý diens staan? Nog ‘n tree verder: Wanneer Jesus ons vra om aan God te gee wat aan Hom behoort, besef ons dat elke individu wat oor ons pad kom, die beeld van God dra? Wanneer dit by God kom staan en val ons burgerskap nie by die geld nie, dit gaan nie oor die gewig van die kollekte of die groote van die 10e-maand dankoffer nie. It’s not about the money, but about the people. Goeie koninkryksburgers gee aan God terug deur sy beelddraers lief te hê, liefde vir ons naaste, respek vir ander, vergifnis en aanvaarding. Gee vir die keiser wat aan die keiser behoort, én gee aan God wat aan God behoort. Victor Hugo het hierdie lering van Jesus opgesom in sy bekende boek Les Misérables: To love another person is to see the face of God. Om iemand anders lief te hê, dit is om aan God terug te gee wat Hom toekom.
Natuurlik gaan dit dan, vir diegene wat geld het om te gee, óók oor geld. Binnekort word ons gemeente voor ‘n belangrike toets gestel – ons het hierdie week die nuus ontvang dat Jacques vir ons ‘n miljoen rand uit sy boedel nagelaat het. My eerste gedagte: Ons sal kan doen met ‘n miljoen. Maar ons sal mooi moet gaan nadink hoe ons die heel beste vir God gaan eer met hierdie geld… Om alles in die beleggings in te stoot klink dalk na die aanloklikste en mees verantwoordelike besluit vir die toekoms. Maar hoe getuig sulke na-binnegerigte spaarsamigheid van ons naasteliefde vir die beelddraers van God wat swaarkry? Watter verskil maak hierdie hupstoot dan aan die oorlewingsnood van mense?
Liewe kinders van twee ryke – wees die beste Suid-Afrikaanse burgers wat julle kan wees, al stel die regering geen navolgenswaardige voorbeeld nie. Sê julle kritiese sê vreesloos, maar bly funksioneer binne die reëls wat daar gestel is.
En wees verder ook die beste Godsburgers wat julle kan wees. Die een is nie te onderskei van die ander nie. Moenie hupokritai wees nie, moenie maskers dra nie! Staan oop en eerlik voor mekaar, en mag dit so wees dat ander die beeld van God oor julle gelaat afgedruk sien. Weet ook dat dieselfde beeld oor ander mense se gelaat staan. Kyk soos Jesus, deur die masker en betoon diensbare liefde – agape, soos in Fil 2.
Posted on 21 Sep, 2017 12 Nov, 2017
Matteus 20:1-16 – 2017
21 September 2017 Koninkrykstyd Pinelands
Voorafgaande teks (19: 16-30) baie NB – die ryk jongman wat wil weet wat hy moet doen om die ewige lewe te verkry; Jesus se antwoord: Verkoop alles wat jy het en deel uit onder die armes, en Jesus se opmerking: Makliker vir ‘n kameel om deur die oog van ‘n naald te kom as vir ‘n ryke om in die koninkryk van God in te gaan. Slotwoorde: Baie wat eerste is, sal laaste wees, en wat laaste is, eerste.
Dan, direk hierna, vertel Jesus vandag se gelykenis: 20: 1-16:
Vs 4: Ek sal julle betaal wat regverdig is.
15: …of is jou oog boos omdat ek goed is?
En dan die laaste vs: So die laastes sal eerste wees, en die eerstes laaste. (‘n Duidelike inclusio met die vorige gedeelte – let op die slot daar).
Inleiding: inklok en uitklokstelsel van die fabriekswerkers wat betaal word vir die ure diens gelewer. Input = output. Die wêreldse perspektief waarmee ons bekend is en waarbinne ons funksioneer. Dit is juis hierdie wêreldse perspektief wat die harde werkers in die gelykenis tot soveel ontsteltenis gelei het.
In die koninkryk van die hemel gaan dit so… Eerste slaggat, om hierdie gelykenis te lees met ‘n toekomsperspektief, asof dit oor die eendag, die hiernamaals gaan. Ons weet mos al van beter. Ons het nou al herhaaldelik uit die evangelies geleer dat God se koninkryk op aarde aangebreek het met Jesus se koms, dat ons daarom geroep word om hierdie ryk op aarde sigbaar te maak, werklik te maak. Die bevoorregtes en rykes onder ons het dalk die luukse (en versoeking) om oor hierdie prentjie te droom asof dit nog nie vir nou bedoel is nie. (Droom is ook nie die regte woord nie. Dalk eerder van ‘n nagmerrie praat, want die meer bevoorregtes in die gelykenis hou juis nie van wat hier gebeur nie.) Diegene wat swaarkry het egter nie die luukse om hier ‘n toekomsvisie te sien en daarom tevrede te bly met die huidige stand van stand nie – hulle elke volgende dag hang af van of hierdie gelykenis die rykes laat droom oor die eendag of doen in die nou.
Kom ons verwoord die inleiding so effe anders: Daar waar gelowiges aan God se koninkryk gestalte gee, gaan dit so: ‘n Boer gaan vroegoggend (6hr) uit om arbeiders vir sy wingerd te huur. Hy gaan na die straathoek waar al die werkloses saamdrom, almal mense op die broodlyn, almal in nood om werk te kry anders is daar nie vanaand kos op die tafel nie. (Destyds was dit die markplein.) Hulle stamp en stoot waarskynlik om voor te kom, om raakgesien te word. Maar daar is te veel werkloses en die boer kies net ‘n paar. Hy kom met hulle ooreen dat hy hulle elkeen een denarius sal betaal aan die einde van die dag. Dit is die gewone dagloon gewees – net mooi genoeg geld om vir nog ‘n dag in die behoeftes van die werker en sy gesin te voorsien. (Die ekonomie van die tyd het nie gewerk met opgaar nie, maar met genoeg hê vir elke dag.) Hulle is tevrede. Dis die betaling wat hulle gewoond was, dit was regverdig.
9 hr die oggend het die boer weer uitgegaan en nog werkers gesien wat ledig op die markplein rondstaan in die hoop dat iemand nog vir hulle werk sal gee. Hy nooi hulle ook om in sy wingerd te kom werk en hy onderneem om vir hulle te betaal wat regverdig is. So doen hy ook teen 12hr en weer teen 3hr die middag. Teen 5 uur gaan maak hy ‘n laaste draai op die markplein en daar staan sowaar nog werkers rond. Mans vir wie daar nie meer hoop is dat hulle nog die dag gehuur gaan word nie (die son gaan immers amper onder!), maar hulle het ook nie die moed om met leë hande terug te gaan huistoe nie. Want wat sê hulle vir hulle vrouens, wat sê hulle vir hulle kinders…? Hoe kyk hulle hulle in die oë? “Waarom staan julle die hele dag hier ledig rond?” “Omdat niemand ons gehuur het nie.” Let op – dis nie mense wat onwillig was om te werk nie! Inteendeel. Maar niemand wou hulle in hul werkskorps hê nie. Dalk was hulle nie goed genoeg nie – te jonk, te oud, nie sterk genoeg nie, die een of ander gebrek gehad? Miskien het hulle niks makeer nie, maar was die aanbod te groot vir die beskikbare werk – te veel werkers, te min werk. Ons weet nie. “Gaan julle ook na die wingerd toe,” sê hy vir hulle, “en gaan werk vir ‘n uur voordat die son heeltemal ondergaan.
Met hierdie laastes maak die eienaar geen ooreenkoms oor wat hy hulle gaan betaal nie. Maar dis nie moeilik om die som te maak nie. As jy ‘n dagloon kry vir 12 ure se werk, dan kry jy ‘n fraksie daarvan vir 1 uur se werk. Dus nie naastenby genoeg vir die volgende dag se basiese behoeftes nie, maar jy gaan darem nie heeltemal leë-hand huistoe nie. Jy kan darem wys het hét probeer, en wie weet, werk jy hard sien die eienaar jou dalk raak en kies jou môre in die 6-vm groep.
Uitkloktyd, 6nm, breek aan en die laastes word eerste betaal – een denarius, ‘n volle dagloon elk. Hulle moes totaal oorbluf gewees het. Die werkers wat in die ry staan en wag is opgewonde oor die verwikkelinge, want indien die laastes wat net 1 uur gewerk het ‘n volle dagloon ontvang, dan is daar van hulle wat 12 dae se werk se geld gaan ontvang! Maar nee, soos hulle verbykom kry elkeen ‘n een denarius muntstuk in die hand.
Wat gaan hier aan? Dit is mos nie regverdig nie?! Ja dit lyk seker nie regverdig nie, maar dan hang dit af van watter kant af mens kyk. Is dit regverdig dat al die werkers van die oggend af al staan en wag vir werk, maar net sommiges word gekies? Is dit regverdig dat daar mense is wat 11 ure op ‘n dag moet staan en wag vir werk voordat iemand hulle raaksien? Is dit regverdig dat iemand kan en wil werk, maak nie saak wat hulle betaal word nie, maar daar is nie vir hulle werk nie? Is dit nie bitter ironies dat die enigste mense wat geïrriteerd raak met hierdie gelykenis diegene is wat nie werkloos is nie, wat nie nood het nie, die’s wat van vroegoggend al goed gevind is en kon inval, die wat reeds genoeg het om van te leef.
Die harde daglange werkers wys nie hulle betaling van die hand nie, maar hulle gaan mor by die boer: “Hierdie laastes het 1 uur gewerk en u hanteer hulle asof hulle gelyk is aan (equal to) ons wat die hele dag in die son gewerk het.” “Vriend,” antwoord die boer vir een van hulle, “ek tree nie verkeerd/onregverdig op teen jou nie. Het ons dan nie ooreengekom op een denarius nie? Ek wil vir hierdie laaste een gee presies soos vir jou. Mag ek nie met my goed maak wat ek wil nie? Of is jou oog boos omdat ek goed is?”
‘n Paar opmerkings:
1.) Hierdie gelykenis gaan nie oor die verdienste of nie van jou saligheid nie. Soos in – party mense het vroeg in hulle lewe reeds tot bekering gekom en van toe af al “goeie werke” gedoen, maar ander het weer eers op hul sterfbed tot bekering gekom (die misdadiger aan die kruis). Maar maak nie saak in watter groep jy val nie. Solank jy net voor jou dood tot bekering kom dan is jy gered. Dis ‘n vergeesteliking van die gelykenis wat nie net ‘n verwronge teologie verkondig nie, maar ook die hele praktiese punt van die verhaal mis.
Glo ons dan nie in die onverdienstelike genade nie? Glo ons dan nie dat dit die Here is wat ons red en nie ons goeie werke nie? Sê ons dan nie dit gaan nie oor meriete nie maar oor genade? Dit kan mos nie in die koninkryk van die hemel so wees dat mense vroegoggend of ten minste deur die dag (deur hull lewe) al moet inval en hulle moet afsloof in die diens van die Here, sodat Hy hulle aan die einde van die dag kan betaal vir wat hulle gedoen het nie?! Selfs al betaal Hy vir almal dieselfde bedrag. Selfs dan druis hierdie beskouing in teen die hart van die evangelie. Want as ons werklik in die genadige verlossing van God deur Jesus Christus alleen glo, dan kán ons nie sê dat God ons aan die einde van die dag gaan betaal nie, ongeag die bedrag. Dit is nie dat God die input-output stelsel gebruik maar Hy maak almal se output dieselfde nie. God gooi hierdie stelsel heeltemal weg!
As die gelykenis nie hieroor gaan nie, waaroor dan?
2.) Anders as in ander gelykenisse lê die antwoord oor waaroor die gelykenis nou eintlik gaan in wese nie in die (eerste deel van die) antwoord van die boer nie (13-15), maar in die vraag van die werker. Sy fokus is nie op die hoeveelheid geld wat elkeen betaal is nie. Hy vra nie.: “ As u vir die laastes 1 denarius betaal, waarom betaal u nie vir die eerstes 12 nie?” Sy vraag lê dieper as dit: “Hierdie laastes het 1 uur gewerk en u hanteer hulle asof hulle gelyk is aan (equal to) ons wat die hele dag in die son gewerk het.” Die eerste werkers (die verdienstelikes) se probleem is dat die laatkommers hanteer word asof hulle nie laatkommers was nie. Hulle probleem is ten diepste dat die laatkommers dieselfde as/gelyk aan hulle hanteer word.
3.) Die gelykenis gaan oor die hier en nou. Elkeen van ons wat boere is of grondeienaars, eienaars van huise of kamers, eienaars van praktyke of besighede, almal van ons wat ryk genoeg is dat behoeftige mense dink dat ons hulle moontlik sal kan help… Hoe behandel jy die mense wat vir jou werk? Hoe behandel jy die mense wat vir jou wil werk, maar vir wie jy nie werk het nie? Wat van die mense vir wie jy nie werk wil gee nie, want dit beteken dat jy jou eie hoë lewenstandaard moet laat sak? Hoe behandel jy mense wat nie eens die moed het om te vra vir werk nie? Ons kan aan verskillende groepe mense dink. Suid-Afrikaners onder die broodlyn, maar oor Malawiërs en Zimbabwiërs wat uitgebuit word omdat hulle geen werkspermit of regte het nie.
Ek hoor uit onlangse statistieke dat die krisis met seisoenswerkers nou nog erger gaan word weens die droogte in die Wes-Kaap – geen water, geen landerye, geen werk vir siesoenswerkers nie… Om maar een voorbeeld van ‘n werkerskorps te noem wat nie hul kinders aan die lewe kan hou nie.
Die gelykenis stel twee soorte ekonomië teenoor mekaar: die ekonomie van regverdigheid (input-output) teenoor die ekonomie van behoefte (betaal iemand wat hulle nodig het om te kan leef). Diegene wat vroegoggend gehuur is het die werk gedoen waartoe hulle ingestem het en hulle is betaal wat hulle nodig gehad het vir die dag (en toevallig ook waarop hulle ooreengekom het). Diegene wat eers 5hr begin werk het, het ook die werk gedoen waartoe hulle ingestem het en hulle is ook betaal wat hulle nodig gehad het vir die dag. Die ekonomie van behoefte reflekteer ‘n mens-georiënteerde ekonomie. Dit, sê Jesus, is hoe dit binne die koninkryk van God werk.
Dis so maklik om mense minder te betaal as wat hulle vir die dag nodig het. En onsself dan te verontskuldig met: “Ek het hom of haar betaal wat hy of sy verdien het vir die hoeveelheid ure gewerk. Ek is daarom altyd ‘n regverdige werkgewer. Ek behandel my werknemer regverdig” Die vraag is, is regverdig altyd reg? Volgens hierdie gelykenis nee… Nie wanneer ons met so ‘n kortsigtige visie van wat regverdig werklik beteken werk nie.
Ons verontskuldig onsself graag en verklaar dat ons ons bes doen vir mense in nood. Maar is dit regtig waar? Ons vind redes waarom die armes arm is, waarom ons eie gemaklike lewenstandaard geregverdig is, waarom ons mekaar moet bly herinner dat mense kry ook maar net wat hulle verdien. Die kononkryk van God roep ons egter op om die waarde van die werker voorop te stel, en nie net die waarde van die werk gedoen nie.
As ek vanoggend in Maitland moes preek uit dieselfde teks sou my invalshoek heeltemal anders wees. Hier praat ek met ons wat ryk is. Daar sou ek moes praat met hulle wat niks het nie, dikwels ook nie eens een uur se werk op ‘n dag nie… Wat sou ek vir hulle sê, 2000 jaar nadat die koninkryk van God reeds aangebreek het!?
‘n Spaans-Amerikaanse teoloog, Pablo Jiménez, skryf in 1997 ‘n aangrypende artikel oor hierdie gelykenis. Hy wou eers sê die gelykenis gaan oor die Gelyke Kanse Werkgewer. Maar toe besef hy hy is verkeerd. Dit gaan nie hier oor ‘n werkgewer wat alle mense (ongeag jou afkoms) ‘n gelyke kans gee nie. Dit is eerder die gelykenis oor die Regstellende Aksie Werkgewer. Hy skryf soos volg:
As stated above, Hispanic hermeneutics departs from the social location of the Hispanic people in the United States. Therefore, it reads the text from the perspective of the “desempleados,” the unemployed Latinos who stand at intersections of busy streets, waiting for somebody to pass by and offer them twenty dollars in exchange for doing house or yard chores. It reads the text from the perspective of the “niñeras” and the “sirvientas,” Latinas who provide child care and housekeeping for the affluent. It reads the text from the perspective of the “braceros,” the migrant agricultural workers who travel from state to state, picking crops. It reads the text from the perspective of the “costureras,” Latinas who work all day sewing, sometimes at home and sometimes in a factory. It reads the text from the perspective of the “obreros,” the workers who provide cheap labor in construction and custodial jobs. In short, it approaches this particular text knowing that there are hundreds of thousands of Hispanics working in seasonal jobs; Latinos and Latinas who work today not knowing if they will have a paycheck tomorrow.
A contextualized reading of a text demands a contextualized sermon. Therefore, when I imagine a sermon about this parable, the intended audience that comes to my mind is the congregation that has been my home church for the last five years: “El Aposento Alto” Christian Church (Disciples of Christ) in Forest Park, GA. This local church, which started out as a small Christian fellowship group some ten years ago, received its church building as a gift from an Anglo-European Disciples congregation that decided to dissolve itself. That congregation dwindled to just six members after the community became mostly African-American and Hispanic.
Preaching the parable of the Laborers of the Vineyard at the Aposento Alto is not easy. There is Brother Jaime, who was left for dead in the desert by his “coyote” the first time he tried to cross the border. It took him a week to reach town, only to be deported by the “migra.” There is Brother Agustín, a construction worker. On several occasions he has worked for weeks at construction sites, only to have his bosses avoid paying him by calling the Immigration and Naturalization Service. There is Sister Ileana, whose job at the airport did not allow her to attend Sunday services for a year and a half. There is Sister Carmen, a mother of two who works the graveyard shift at Walmart. And there is Brother William, our pastor’s husband, who is of an age where he should be retired, but on Sundays puts on his uniform after the Lord’s Supper and runs to the Braves’ Turner Field Stadium where he works for the guest services division. It is not easy to preach this parable at the Aposento Alto because its members are the contemporary “obreros” of the vineyard. Their social location is so close to the social location of the text that they have a natural connection to the biblical story.
The main topic of the sermon would be God’s love for the poor.19 The sermon would stress God’s love for all Hispanics—particularly for those who can be seen in cities like Austin and Los Angeles waiting by the street to be hired. It would also describe the clash between the values of human sociopolitical systems and the values of God’s reign. Such a sermon would be a hopeful proclamation of the gospel: God’s merciful acceptance of the excluded and the poor. A sermon like this may be titled “The Survival of the Weakest.”
As ons ons beywer om aan hierdie koninkryk van God ‘n gesig te gee in die hier en nou, dan beteken dit dat ons sal meewerk aan die oorlewing van die swakstes in die samelewing. Dis waartoe ons geroep is.
Die genade, liefde en barmhartigheid van God is met elkeen van julle. En mag die armes, wanneer hulle die moed bymekaarskraap op op te kyk en in julle oë te kyk, sal ervaar dat dit ook by hulle is.