Skoolgeld groot kopseer vir skole, ouersAl hoe meer ouers trek noustrop en sukkel om skoolgeld by te hou. (Argieffoto: Maroela Media) Talle skole trek noustrop terwyl ouers al hoe meer eerder terugbetalings aan hul huislenings of skuld probeer byhou – eerder as om skoolgeld te betaal. En terwyl skole volgende week heropen, sal ouers opnuut hul sente moet omdraai om dié geld te probeer bybring. Suid-Afrika se werkloosheidskoers staan in hierdie stadium op 34,4%, met die Covid-19-pandemie en gepaardgaande inperkingsmaatreëls wat al hoe meer mense onder finansiële druk plaas. By openbare skole het ouers die opsie om aansoek te doen om volle of gedeeltelike kwytskelding van skoolgeld. Dit is egter nie ŉ opsie by private skole nie, wat die basiese kontrak weens nie-betaling kan opskort – maar ook eers aan die einde van die jaar. Michelle Dickens, uitvoerende hoof van TPN Credit Bureau, sê die betaling van skoolgeld is siklies van aard, met die vierde kwartaal van die jaar se skoolgeld wat gewoonlik die meeste betaal word. Dit kan toegeskryf word aan die feit dat sommige skole rapporte weerhou tot skoolgeld betaal is, sê Dickens, óf omdat ouers bonusse ontvang en die ekstra geld gebruik om uitstaande skoolgeld te betaal. “Die Covid-19-pandemie en gevolglike inperkingstye het gelei tot ŉ groter persentasie van ouers wat nie skoolgeld ten volle vereffen nie. Gegewe dat skole op hierdie inkomste staatmaak om hul bedryfskoste te dek, sukkel hulle al hoe meer om hul geldelike verpligtinge na te kom,” sê Dickens. Altesame 66% van openbare skole en 65% van private skole moes sedert die aanvang van die pandemie hul begrotings besnoei. Slegs 23% van openbare skole en net 26% van private skole kon hul begrotings bestuur met die skoolgeld wat hul ingesamel het, terwyl 11% van openbare en 9% van private skole gedwing is om hul reserwes te gebruik om uitgawes te betaal. Van dié skole wat gedwing is om op hul salarisrekening te besnoei, het 38% van private skole van permanente onderwysers ontslae geraak. Openbare skole het aan die ander kant geen afleggings van permanente onderwysers gedoen nie omdat die departement van onderwys – dus die staat – die salarisrekening dek, sê Dickens. Altesame 23% van private skole het administratiewe personeel afgelê en 22% het terreinopsigters verminder. Slegs 13% van openbare skole het administratiewe personeel verminder. Openbare skole het egter veel meer afleggings van terreinopsigters (38%), tydelike onderwysers (25%) en afrigters (13%) gedoen, het die maatskappy se navorsing bevind. “In die geheel het die meeste skole nie onderwysposte verminder nie, maar hulle het salarisse gesny,” sê Dickens oor die maatskappy se navorsing. Sy sê anders as ondernemings in ander bedrywe wat slim planne beraam het om slegte skuld in te vorder, het skole nog nie nuwe maniere gevind om slegte skuld te verminder nie en gaan hulle voort om skuld in te vorder op verouderde insamelingsmetodes. Voor die pandemie het slegte skuld miljoene mense reeds hoofbrekens besorg en dit is ŉ situasie wat sedert Maart 2020 net vererger het. Voor die pandemie kon tot ŉ driekwart van ouers skoolgeld vereffen, terwyl net 45% van ouers dit sedert die uitbreking van die Covid-19-pandemie kon doen. “Ouers het verlede jaar baie swaar gekry en het behuising, kruideniersware, vervoer en gesondheid eerder as die betaling van skoolgeld geprioritiseer,” sê Dickens. Wanbetalers verhoog druk Dr. Jaco Deacon, uitvoerende hoof van die Federasie van Beheerliggame van Suid-Afrikaanse Skole (Fedsas), sê skole wat goed bestuur word, bestuur gewoonlik ook hul skuldinvorderingsprosesse goed. Nie alle skole kies om ouers wat nie betaal nie te laat swartlys en in sommige gevalle gaan ouers afbetalingsooreenkomste met die skool aan. “Wat dit wél is, is ŉ krisis,” sê Deacon oor die betaling van skoolgeld. Hy sê sommige ouers prioritiseer die betaling van luukses soos uiteet of satelliet-TV. “Jy misbruik die stelsel as jy kan betaal en dit nie doen nie. Die staat gaan nie vir die geld instaan nie, wat beteken ander ouers moet die las dra,” sê Deacon. “In Suid-Afrika het ons nie iets soos gratis onderrig nie. Iemand betaal altyd die rekening, selfs in skole waar geen skoolgeld gehef word nie.” Volgens hom het Suid-Afrika sowat 23 000 openbare skole, waarvan net 3 081 skoolgeld hef. Die staat se bydrae tot dié skole is minimaal. Kwintiel 5-skole – skole met die meeste hulpbronne – ontvang byvoorbeeld net R240 per kind per jaar om die skool te bedryf. Dit is sowat R1 per skooldag. “As daardie skool se ouers nie skoolgeld betaal nie, is daar nie geld om die skool te bedryf nie,” sê Deacon. Skole moet dus die grootste gedeelte van hul inkomste op ander maniere – as deur finansiering deur die staat – bekom. Deacon sê wanneer ouers wat kan, dus nie hul skoolgeld betaal nie, word nie net jou kredietrekord negatief geraak nie, jy verplig ook ander ouers om meer op te dok. Melanie Buys, hoof van ontwikkeling by die Solidariteit Skoleondersteuningsentrum (SOS), stem saam dat invorderings by skole toenemend moeiliker word. Boonop doen al hoe meer ouers aansoek om kwytskelding van skoolgeld. “Dit beteken daar rus ŉ al hoe groter premie op ouers wat betaal.” Sy sê ŉ skool kan nie weier om kwytskelding te gee aan ouers wat aan die kriteria voldoen nie, maar dat die departement van onderwys in sulke gevalle bitter selde ekstra vergoeding gee. Dit is boonop ŉ omslagtige proses vir skole om bykomende geld weens ŉ kwytskelding van die onderwysdepartement te probeer verhaal. Die departement wil ook nie meer toestemming gee vir skole om van kwintiel te verander nie. Buys sê ook die bydrae wat die departement lewer, is vir sommige skole weglaatbaar klein en die grootste bydrae is die salarisrekening van onderwysers in departementele poste. Die meeste Afrikaanse skole het egter meer beheerliggaamposte as departementele poste. Soms doen ouers boonop glad nie aansoek om kwytskelding nie, maar hou bloot op om die skoolgeld te vereffen. “Skole kry regtig finansieel swaar oor kwytskeldings en wanbetaling. En sonder ordentlike opleiding kan jy nie uit die armoede-vangnet kom nie. Onderwys is dié manier om die negatiewe spiraal van armoede op te hef. Dit is hoekom gehalteonderrig so belangrik is.” Sy sê ook die situasie is ŉ enorme krisis vir die meeste skole. “ŉ Mens doen ŉ beroep op ouers om hul skoolgeld te prioritiseer. Die verantwoordelikheid berus by die ouers en die skoolgemeenskap om te verseker dat die skool funksioneel is. Dis SOS probeer al jare dat skoolgeldvrystellings billik deur die staat vergoed word. “Die staat is verplig om skole vir statutêr verpligte kwytskelding van skoolgeld, te vergoed. Kwintiel 5-skole ontvang in 2020 ŉ jaarlikse toewysing van R266 per leerder van die staat, terwyl geen-geld-skole (kwintiel 1 tot 3), ŉ toelaag van R 1536 per leerder ontvang. “Die minimum vergoeding vir leerders wat van skoolgeld kwytgeskeld word, moet dus minstens die verskil opmaak,” sê Buys. Invorderingsplanne TPN Credit Bureau sê dit is belangrik dat skole die risikoprofiel van ouers begryp om hul begrotings beter te bestuur en slegte skuld te verminder. Die maatskappy het gevolglik ŉ stelsel spesifiek vir skole ontwikkel waarmee ouers se kredietwaardigheid nagegaan kan word en hul in die kredietburo-omgewing in te trek. Die stelsel werk deur data in te samel oor ouers om ŉ ontleding van hul betalingspatrone te doen. “Ouers kry elke maand ŉ SMS van die kredietburo om hul te bedank wanneer die skoolgeld betaal is en om hulle in kennis te stel van die uitwerking daarvan op hul kredietprofiel. Dit is ŉ kragtige instrument om beter betalingsgedrag aan te moedig en laat ouers toe om hul kredietgradering te verbeter bloot deur die skoolgeld betyds en ten volle te vereffen,” sê Dickens. Volgens haar het een van die skole wat reeds van die stelsel gebruik maak, tot dusver R1,3 miljoen se slegte skuld ingevorder. “Dit dui daarop dat skole nie slegte skuld as ŉ permanente item op hul finansiële state hoef te aanvaar nie en beter betalingsgedrag teweeg kan bring.”