Go maatlafatša mohlape wa gago wa dikgomonama gore o phologe sehla sa go oma sa marega, go nyakega peakanyo ye e nepagetšego. Barui ba swanetše go ipeakanyetša le go itokišetša sehla sa marega ka kelohloko go kgonthiša phethagatšo ya dinepo tše kaone go ya ka leanokgwebo (business plan) le le tiilego le gona le swarelelago.
Phulo ya tlhago ke mothopokgolo wa dijo tša diruiwa mono Afrika-Borwa. Ka go batamela ga marega phulo ya tlhago e huetšwa ke phefo mme bokaakang bja dijo tše di hwetšagalago bo thoma go fokotšega ka pela, go swana le boleng bja phepo mo go tšona.
Lebakeng la marega proteine ye e lego mabjanyeng ke ye nnyane mola "lignin" yona e le ye ntši. Maemo a dikgomo a senyega ka pela ge phulo ya tlhago e se ya boleng bjo bobotse mme e sa hlwe e sa kgona go fa dikgomo phepo ye e nyakegago ya proteine; godimo ga fao "lignin" ye ntši ye e lego bjanyeng e dira gore di se fule ka tshwanelo ka baka la go oketšega ga bošula bja bjang.
Akanya go rekiša diruiwa tše di sa tšwetšego pele gabotse leanokgwebo la lebakatelele. Diruiwa tše di tlo ja dijo tšeo di ka bego di lewa ke diruiwa tše di tiilego go feta tšona. Leano le le nyaka gore morui a akanye pele bokaakang bja furu ye a swanetšego go e reka go tlaleletša dijo tša marega le gore na o kgona go ntšha tšhelete ye kaakang. Tsebo ye e kgontšha morui go akanya palo ya diruiwa tšeo a ka kgonago go di leša marega. Morago ga fao o swanetše go hlaola ditswadiši tša leabela le lekaone tšeo di tlogo oketša mohola wa mohlape ka moso. Go kaone go rekiša diruiwa tšeo o nyakago go di rekiša pele ga ge di thoma go ota ka baka la go hloka dijo le gona mola di sa kgahla bareki ka moo ba ka dumelago go di reka ka theko ye kaone. Diruiwa tše di rekišitšwego ga di sa jela morui tšhelete le gona di ka se sa bakiša tše di šetšego phulo ge sehla se fetoga. Šetša mmaraka ka ge theko ya diruiwa e na le go fokotšega ge di rekišwa ka bontši pele ga mathomo a marega. Ditseno tšeo di hlagišwago ke thekišo ya diruiwa tše dingwe di kgatha tema ye bohlokwa go kgontšheng ga morui go reka furu ya marega ye e hlokegago go thea mabaka a makaone a go laola mohlape wo o šetšego dikgweding tša go oma tša marega.
Phokotšo ya diruiwa e boloka nako, tšhelete, phulo le methopommu, mme morui o swanetše go e akanya bjalo ka mokgwa wo mobotse wa taolo. Go feta fao, ge a sepedišitše letlotlo la gagwe gabotse, morui a ka reka diruiwa tše dingwe gape mafelelong a lebaka la go oma, legatong la tšeo di rekišitšwego.
Dijo tše di tlaleletšago ke ntlha ye bohlokwa ya taolo ya diruiwa nakong ya marega.
Mabakeng a komelelo ge phulo e hlaela phepo, diruiwa di diriša phepo ye e lego makhureng a tšona, seo se dirago gore di lahlegelwe ke boima le gona maemo a tšona a boele morago. Enetši, proteine le tlhale ke dielemente tše bohlokwa tša phepo ya diruiwa ngwaga ka moka, mme morui a ka di fa tšona ka go okeletša phulo ya nageng ka tša go swana le furu (hay), mabele, motswako wa dijo tše di itšego (formulated feed mixes) le dilatso tša tlhago (natural lick blocks).
Ge batšweletši ba nama ya dikgomo ba sa loge maano a bona mabapi le tešo ya tšona ya marega ka nako, ba ka lahlegelwa kudu ge ba tlamega go reka furu mola theko ya yona e le ya godimo go fetiša. Bala ditshenyegelo ka nako o se lebale go akaretša le tša thwalo. Phetha ge eba go ka ba kaone go reka furu ka bontši goba ka mokotla. Ditshenyegelo mabapi le dibešwa (makhura) di huetša tekanyetšo ya gago.
Tahlego ye nngwe ye morui a sa e lemogego ke tahlego ya lefela ye e hlolwago ke go se duše ka tshwanelo ga ditshadi tša mohlape, seo gape se hlolago tahlego ya ditseno ka baka la mamane ao a ka bego a tswalwa mathomong a selemo se se latelago. Nnete ke gore go na le bohlatse bja gore le ge ditshadi di ka be di otile ge di tswala, go duša ga tšona go tla phethega matšatši a 60 go ya go a 90 morago ga nako ka tswadišo - ka tsela ye leboo le le latelago la tswadišo le huetšwa gampe.
Ge dikgomo tše di fulago di fiwa dijo tša go tlaleletša (direšene tše mpsha) go di maatlafatša mabapi le sehla sa marega, di swanetše go lešwa tšona ka magato lebakeng la tshelo (transišene) le e ka bago dibeke tše nne. Thoma go di leša dijo tše di tlaleletšago mola go sa na le bjang nageng le gona pele ga ge maemo a tšona a boela morago kudu. Dijo tše mpsha di swanetše go fiwa bosele gobane diphetolo tša potlako di ka lwatša dikgomo. Kudu furu ya mabele e swanetše go fiwa ka tlhokomelo ye kgolo ka ge dikgomo di ka e hlamuka tša swarwa ke bodilamaleng (acidosis). Sebakwa sa motheo sa bodilamaleng ke setatšhe se se fetišago le tlhale ya go šilega ye e sa lekanego rešeneng (kabelong). Furu (hay) le digwaši ke dielemente tše bohlokwa tša dijotekanywa le gona di thuša go šitiša malwetši. Direšene tše di rekwago di nolofatša phepo le gona di lekaneditšwe ka mokgwa wa saense, eupša di a tura. Morui yo a hlamatsegilego a ka tswakanya dijo tša dikgomo ka boyena ka go diriša tšeo a nago le tšona le ge e ka ba tšeo a ka di hwetšago moo gae. Morui a ka thušega ge a kgopela keletšo mabapi le metswako ye mekaone go setsebi sa phepo ya diruiwa sa gae, ka ge mohuta wo mongwe le wo mongwe wa seruiwa o na le dinyakwa tša phepo tša wona.
Ešitago le sehleng sa go oma morui (motšweletši) o swanetše go laola naga. Phetšaphulo e se ke ya dumelelwa le gatee lebakeng le ka ge lekwala (mmu wo o hlokago dimela) le tiiša kgonagalo ya gore mmu wa mohola o tšewe ke phefo goba meetse ge pula e ena - bontši bja dielemente tše bohlokwa tša phepo di hwetšwa mobunggodimo. Ge sehla sa go oma se ka tšea sebaka barui ba swanetše go akanya go tloša diruiwa mafelong a magolo ba di fudiše mafelong a manyane gore ba fokotše tshenyo ya dimela tša tlhago.
Maphelo a diruiwa a swanetše go lekolwa ka šedi ka ge khuetšo ya diphelakadingwe le malwetši gantši e golela godimo dikgweding tša go oma gobane mabakeng a diruiwa gantši di fokotšega maatla.
Ntlha ye e jago tšhelete go feta tše dingwe taolong ya mohlape wa dikgomonama ke tešo ya tšona marega, ka fao e swanetše go laolwa ka šedi go kgonthiša gore morui o ba le poelo ye e bonagalago. Motšweletši yo mongwe le yo mongwe o tla kgetha leano la tirišo leo le swanelago mabaka a gagwe a a itšego a polaseng le ge e ka ba a potleng ya gagwe. Ka nako ye nngwe o tla fa diruiwa tša gagwe dijo tše di tlaleletšago fela go di maatlafatša dikgweding tša marega, mola ka nako ye nngwe letlotlo la gagwe le tla mo dumelela go kgonthiša gore mamane a gagwe a dilomollwa a oketša boima letšatši le letšatši. Motšweletši yo a atlegilego wa nama ya dikgomo o swanetše go laola phulo le tswadišo ka nepagalo le go dira gore mabaka a selemo a swarelele lebaka le letelele!