Romeine 5:1-11 (Andries Cilliers)
Ander tekste: Eks 17:1-7; Ps 95; Joh 4:5-42
Omdat dit lydenstyd is, word gefokus op die betekenis van ons vreugde die swaarkry (5:3) en die hoop wat nie beskaam nie, teen die agtergrond van die lyding van Christus (6-11).
Hier kan Woord teen die Lig I/8, 205-212 geraadpleeg word. Aanvullend kan die volgende gesê word:
a. Die regverdiging deur die geloof alleen (waaroor dit in die verlede Sondag se preekskets gegaan het) staan sentraal in dié perikoop: "God het ons dan nou vrygespreek omdat ons glo." Hierdie preek kan daarom gebruik word om aan te dui dat geloof nie maar 'n intellektuele instemming by bepaalde waarhede is nie, maar werklik 'n lewensomvattende saak; so lewensomvattend dat dit ook die donkerste kant van ons lewens raak.
b. Burger wys in WtL I/8, 208 daarop dat die gedeelte 'n rol gespeel het in die opvatting van 'n syllogismus mysticus. Volgens hierdie opvatting kan 'n mens tog in jou eie hart ook die sekerheid kry van jou "egtheid van geloof". Die "redenasie" sal dan ongeveer so verloop: "Omdat ek in swaarkry kon volhard, weet ek my geloof is eg en dus is ek werklik 'n kind van God." Die gevaar hiervan is dat die mens vir sy sekerheid weer terugverwys word na homself eerder as na God se heilswerk in Christus. Dit sou in stryd wees met die lofprysende vers 11! Die gedeelte moet dus nie so uitgelê word dat mense op 'n wettiese wyse ingevra word na die kwaliteit van hulle geloof nie.
c. Nogtans kan dit gebruik word om duidelik te maak hoe die heil tog deur God se genade ingang vind in ons alledaagse lewe. In God se hande word ons swaarkry 'n leerskool in volharding; ons volharding word deur God gebruik om ons geloof te suiwer; ons egtheid van geloof word deur God aangewend om die hoop in ons te laat ontbrand - en die hoop beskaam nie. Die "ketting" moet so verkondig word dat dit nie gesien word as 'n outomatiese oorsaak-gevolg-ketting nie, want dan word God ook uiteindelik die direkte oorsaak van die swaarkry self! Dit gaan om die wonderlike manier waarop God met ons werk, selfs in ons swaarkry. Sonder God kan die "ketting" heel anders loop - van swaarkry na tou opgooi na ongeloof na uitsigloosheid!
d. Daarom dat die "ketting" nie by Paulus eindig in die subjektiewe sekerheid wat ek verkry uit die egtheid van my geloof nie, maar wel by 'n daad van God: "...die hoop beskaam nie, want God het sy liefde in ons harte uitgestort deur die Heilige Gees wat Hy aan ons gegee het." (vers 5) Hierdie "uitstorting" van liefde is ook nie 'n mistieke ervaring nie, maar word onmiddellik gekoppel aan die evangelie van genade: "Toe ons nog magteloos was, het Christus immers reeds op die bestemde tyd vir goddeloses gesterwe."
e. In aansluiting by die vorige preek kan daarop gelet word dat Paulus steeds besondere moeite doen om ons te herinner dat ons in onsself in die ry van Adamskinders tuishoort: ons was "magteloos" en "goddeloos" (vers 6); "sondaars" (vers 8) en "vyande van God" (vers 10). Tussen ons en hierdie magteloosheid staan net die kruis en opstanding van Christus, waarin ons glo deur die werk van die Heilige Gees. Maar juis omdat ons daarin glo, het ons die hoop wat nie beskaam nie, "dat ons deur Hom ook van die straf van God gered sal word" (vers 9).
f. Dit is duidelik uit vers 10: "Aangesien ons, toe ons nog vyande was, deur die dood van sy Seun met God versoen is, staan dit soveel vaster dat ons, noudat ons versoen is, deur die lewe van sy Seun gered sal word."
g. Eksistensieel moet die "ketting" van 3-5 dan eintlik as 'n soort spiraal verstaan word, waarin ons deur God al hoe dieper ingelei word in die werklikheid van ons geloof en hoop. Elke keer as God met ons deur die dieptes gaan, word ons teruggewerp op die geloof in wat Christus gedoen het, sodat ons versterk word in ons hoop op dit wat Hy sal doen. Hier kan terugverwys word na die pad wat God met Abraham geloop het om juis duidelik te maak dat daar vir geen mens enige rede tot roem is nie. Hoe minder daar uit my omstandighede iets blyk van die beloftes van God, en hoe minder krag ek het om self te probeer om die belofte waar te maak, hoe meer word ek teruggewerp op die belofte alleen, op God alleen.
h. 'n Preek oor hierdie gedeelte sal beslis moet waak teen 'n romantisering van lyding, asof lyding op sigself iets goeds is. Die interessante is dat die woord wat vir "verheug" gebruik word in vers 3, dieselfde is as die een wat in 4:2 met "roem" vertaal is. Cranfield sê hieroor: "...the exulting in tribulations to which this verse refers is not an exulting in them as in something meritorious on our part - this would of course be closely akin to the kauchasthai rejected in 3.27f." Dit gaan daarom dat ons roem in dit wat God bereik met ons in ons swaarkry. Die fokus van die preek moet dus val op dit wat God doen en nie op die lyding as sodanig nie.
Swaarkry en lekkerkry is teenoorgesteldes - of só dink ons. In ons Skrifgedeelte lyk dit asof Paulus die twee saamgooi: "Ons verheug ons ook in die swaarkry," sê hy. Klink asof hy skryf vir Sannie se Sonskynhoekie, asof hy nie weet waarvan hy praat nie...
Vreugde en swaarkry? As jy dit nog so algemeen stel, kan dit dalk gaan, maar sodra jy die swaarkry name gee, raak dit moeiliker. Vreugde - en kanker? Vreugde - en eensaamheid? Vreugde - en verwerping? Vreugde en - 'n mens huiwer om dit te sê - dood? Weet hierdie Paulus ooit waarvan hy praat?
Wel, van swaarkry weet Paulus nogal so wat. Sy storie laat 'n mens se hare rys. In 11:26-27 vertel hy ons iets van sy lewe, en dit was geen luilekker bestaan nie! "Ek was dikwels op reis en in gevaar: daar was gevare van riviere, gevare van rowers, gevare van my volksgenote en gevare van heidene; gevare in die stad en gevare in die veld; gevare op see en gevare onder vals broers. Daar was vir my harde werk en swaarkry, dikwels nagte sonder slaap, dikwels honger en dors; en dikwels was ek sonder kos, sonder skuiling of bedekking teen die koue."
Paulus is dus nie die soort ou wat met sy wit Mercedes van sy skuldbulthuis af aangerol kom en vir daklose mense vertel presies hoe bevoorreg hulle is om so swaar te kry nie en hoe dankbaar hulle teenoor God moet wees nie. Hy skryf hierdie stuk oor swaarkry met sy eie lewe. En hy sê hy is bly: "Ons verheug ons ook in die swaarkry."
Nou moet ons darem raaksien dat hy sê "in" die swaarkry en nie "oor" die swaarkry nie. Hy is geen smartvraat wat "Lekker!" skree as die ellende aankom nie. Maar so in die swaarkry ken hy nog steeds vreugde. Soos Handelinge 16:25 van hom en Silas vertel: hulle sit om middernag, vasgeketting in die tronk, en hulle sing tot lof van God.
Rêrige swaarkry is vir baie van ons presies dit: 'n tronk. Jy voel vasgevang daarin, jy kan nie vorentoe of agtertoe dink nie. Jou gedagtes draai net om een ding: jou swaarkry. En uiteindelik draai jou gedagtes vas. Jy wil liewer nie terugdink aan tye toe dit beter gegaan het nie, jy sien nie kans om vorentoe te dink, om te droom oor dae anderkant die swaarkry nie. Jy sit in ellende soos in 'n tronksel en jy weet sowaar nie hoe Paulus in die tronk kon sing of in swaarkry kon bly wees nie.
Dalk kon Paulus sing omdat hy geweet het die tronkmure sluit nie heeltemal dig nie. Daar is twee openinge in die tronkmuur: die een kyk terug en die ander kyk vorentoe. Die terugkyk-opening se naam is "geloof" en die vorentoekyk-opening se naam is "hoop". En omdat die tronkmure hierdie twee openinge het, kan Paulus die vars wind van God se Gees voel waai deur sy swaarkry. Hy weet God bly besig met hom, al kry hy ook swaar. En dit maak hom bly.
Paulus begin met die terugkyk-opening: "God het ons dan nou vrygespreek omdat ons glo." Soos ons verlede week gesien het, beteken dit nie dat my geloof die manier is waarop ek verdien dat God my vryspreek nie. Ek verdien dit juis nié, en geloof is om dit te weet. Ek glo in die God wat mense vryspreek ook al verdien hulle dit nie. Daarom word die vrede tussen my en God nie bewerk deur my geloof nie, maar deur Jesus Christus. Geloof is om te vertrou op Hom alleen; om weg te kyk van myself en my sonde en prestasies en staat te maak op dit wat Christus vir my gedoen het.
Daarom skryf Paulus in vers 2: "Deur Hom het ons in die geloof ook die vrye toegang verkry tot hierdie genade waarin ons nou vasstaan." Geloof is om maar te bly staan in die genade, om te weet dat jy nie voor God sou kon staan as Hy jou nie so genadig was nie. Dit is ook waaroor dit gaan van vers 6 af. Daar praat Paulus oor hoe ons sonder Christus was, en hy noem ons sommer 'n paar lelike name: magteloos, goddeloos, sondaars, vyande van God! Adamskinders! Was dit nie vir Christus wat sowaar vir magteloses en goddeloses gesterf het nie, was dit nie vir Hom wat sy lewe vir God se vyande gegee het nie, dan was daar vir ons Adamskinders geen hoop nie.
Maar Hy het dit gedoen. En die Gees het ons so aangegryp met die goeie nuus dat Jesus dit vir ons gedoen het, dat ons leer glo het. Daarom is ons nou ook Abrahamskinders, mense wat nie staatmaak op hulleself nie, maar op God. Mense wat vasstaan in die genade...
Ook in swaarkry. Want swaarkry kan jou so aan jouself oorgelaat laat voel, sonder God en sonder mense. Dan moet jy maar terugkyk in die geloof. Dit is al een manier om uit jou swaarkrytronk te sien. Kyk na wat God gedoen het. Soos Paulus in Rom 8:32 sê: "Hy het sy eie Seun nie gespaar nie, maar Hom oorgelewer om ons almal te red. Sal Hy ons dan nie al die ander dinge saam met Hom skenk nie?" Anders gesê: God het sy Seun vir ons gegee - sal Hy ons dan nou alleen los as ons swaarkry? Nog nooit! Ook in kanker, ook in eensaamheid, ook in verwerping, ja, ook in die dood los God ons nié. Al voel ons soms só.
Daarom kan ons ook leer vorentoe kyk. God is nog nie met ons klaar nie. Dit is tog ondenkbaar dat Hy sy Seun sal laat sterf vir ons, net om daarna ons lewe in swaarkry en dood te laat eindig. Die God wat sy genade aan ons gegee het in Christus, is nie Een wat halwe werk doen nie. Daarom reken Paulus daarop dat daar nog dinge op ons wag. Hy hoop dit - en "hoop" het by hom nie die flou betekenis wat dit by ons het nie. "Ag, ek hoop maar dit sal beter gaan," sug ons in dowwe klanke wat maar te duidelik sê dat ons nou nie eintlik veel beterskap verwag nie. Maar "hoop" is by Paulus om daarop te reken dat God sal klaarmaak wat Hy in Christus se kruisdood en opstanding begin het. Daarom sê hy die hoop beskaam nie. Want God sal ons nie verleë laat nie.
Paulus sê selfs die hoop staan nog vaster as die geloof; die toekoms is nog sekerder as dit wat God in die verlede gedoen het. "Aangesien ons nou vrygespreek is op grond van sy versoeningsdood," sê vers 9, "staan dit soveel vaster dat ons deur Hom ook van die straf van God gered sal word." En vers 10 onderstreep dit: "Aangesien ons, toe ons nog vyande was, deur die dood van sy Seun met God versoen is, staan dit soveel vaster dat ons, noudat ons versoen is, deur die lewe van sy Seun gered sal word." As God genade bewys het aan sy vyande, hoe sal Hy nie in die toekoms sy kinders genadig wees nie?
Dit is die onderliggende vreugde wat by die gelowige bly in swaarkry, die diep blydskap wat ons laat lofsing in die nag. Deur Christus, in die geloof, is ons in God se goeie hande - en al kry ons nou swaar, is daar nie 'n manier dat Hy ons sal laat los voordat Hy sy werk in ons klaargemaak het nie.
Dit beteken nie dat die tronksel van swaarkry 'n soort wagkamer is waarin ek passief sit en wag dat God se werk weer op dreef moet kom nie. Swaarkry is 'n plek waar God besig is om met my te werk, skryf Paulus: "swaarkry kweek volharding, volharding kweek egtheid van geloof, egtheid van geloof kweek hoop..." (4:3-4) Dat dit nie 'n outomatiese proses is nie, weet ons maar te goed. Dis nie asof God ons in 'n swaarkry-masjien gooi, flink 'n paar knoppies druk en dan wag dat ons blinkwit van die hoop anderkant uitkom nie. Swaarkry kán ook 'n tou-opgooi-mentaliteit kweek; as ons tou opgooi kán ons geloof knak; as ons geloof knak kán ons hoop verloor.
Dit is net God wat die verskil maak. Ons vertroue is nie op 'n soort "reinigingsproses" wat in swaarkry opgesluit is nie; ons vertroue is hier, soos in ons hele lewe, op God alleen. Maar dan werk Hy tog met ons. Ons ervaar hoe Hy ons dra deur swaarkry. Soos Hy Abraham deur die kinderlose jare gedra het, soos Hy Paulus deur gevaar op gevaar gedra het, so dra Hy ons. Hy doen dit so goed dat selfs in ons bot harte uiteindelik die oortuiging groei: in God se hande kom ek deur die dieptes. Ek leer volhard, uithou en aanhou omdat die Here my God is.
Dit leer ek natuurlik nie sonder gevolge vir my geloof nie. Volharding, sê Paulus, kweek egtheid van geloof. Dit beteken nie dat ek nou 'n soort supergelowige, 'n eersteklas-Christen word nie. Dit beteken eerder dat ek nou al hoe meer die waarde daarvan besef dat ek op God alleen vertrou. My geloof word skoongemaak van al die reste van selfvoldaanheid. Ons hoor hoe dit gebeur in Paulus se eie woorde. In 2 Korintiërs 1:9 vertel hy hoe swaar hy gekry het: "Trouens, dit het gevoel asof die doodsvonnis klaar oor ons uitgespreek is. Maar dit het gebeur sodat ons nie op onsself sou vertrou nie, maar op God wat die dooies opwek tot die lewe."
Volharding verdiep ons vertroue in God. So word ons hoop versterk, want hoe dieper ons besef van God se betroubaarheid is, hoe meer vertrou ons Hom. Nie dat hierdie werk van God gladweg en in 'n reguit lyn met ons loop nie. Partykeer gaan dit maar op die rand van die afgrond langs. In 2 Korintiërs 1:8 lees ons dat Paulus ook maar gewanhoop het voor hy opnuut leer vertrou het. Dit is seker ook nie om dowe neute dat hy hier in vers 6, nadat hy gepraat het van die hoop wat nie beskaam nie, teruggryp op die geloof dat Christus juis vir magteloses gesterf het nie. Want dit gee weer hoop wanneer jy jou magteloosheid aan die lyf voel.
Tog kom daar, selfs so op die rand van die afgrond, iets van 'n hardnekkige vreugde in ons tot stand; 'n vreugde, sê vers 11, oor God self. Soms is God dan ook regtig al wat jy nog het om oor bly te wees. Maar jy weet: Hy is ook genoeg. Soos moeder Theresa by geleentheid gesê het: "You won't learn that Jesus is all you need until Jesus is all you have."