Die Hugenote was Franse Protestante wat lede van die Gereformeerde Kerk, gestig deur die hervormer Johannes Calvyn in 1550 was. Die oorsprong van die naam Hugenoot is onseker, maar dateer uit ongeveer 1550, toe dit gebruik is in hofsake teen die "ketters" (afgewekenes van die Rooms-Katolieke Kerk).
As bynaam en selfs beledigende naam, was dit verbode in die regulasies van die Edik van Nantes, wat Henry IV in 1598 uitgereik het. Die Franse Protestante het eerder na hulself verwys as "réformees" (gereformeerdes) as "Hugenote". Dit was heelwat later dat die naam "Hugenoot" 'n erenaam geword het, waarop hul afstammelinge trots was.
‘n Algemene Edik, wat die vervolging van die Hugenote aangemoedig het, is op 29 Januarie 1536 in Frankryk uitgereik. Op 1 Maart, 1562 is ongeveer 1200 Hugenote in Vassy, ​​Frankryk gedood. Dit was die begin van die Godsdiensoorloë, wat Frankryk vir die volgende drie dekades uitmekaar geskeur, verwoes en bankrot gemaak het.
Gedurende die berugte St. Bartholomeusnag moord van die nag van 23/24 Augustus 1572 was meer as 8 000 Hugenote in Parys vermoor.
St. Batholomew's night massacre, 1572 (http://www.hugenoot.org.za/hist-hug.htm)
Die Edik van Nantes wat 'n einde aan die Godsdiensoorloë gebring het, is deur Henry IV op 13 April 1598 onderteken. Die Hugenote was toegelaat om hul geloof in 20 gespesifiseerde Franse "vry" stede te beoefen. Frankryk is verenig en 'n dekade van vrede het gevolg. Na Henry IV in 1610 vermoor is, het die vervolging van die "afvalliges" weer in alle erns begin. Die Hugenote se vrystede is die een na die ander verower deur die magte van kardinaal Richelieu. Die laaste en mees belangrike een, La Rochelle het in 1629 tot ‘n val gekom.
Guillaume Nel (Neél) was in 1662 in Rouen, Frankryk gebore en die volgende jaar gedoop.
Louis XIV het die Edik van Nantes op 22 Oktober 1685 herroep wat tot grootskaalse vervolging van die Hugenote gelei het. Protestantse kerke en die huise van "hardnekkiges" is afgebrand en vernietig, en hulle Bybels en gesangboeke verbrand. Emigrasie is onwettig verklaar en baie Hugenote het op die brandstapel gesterf. Baie van die Hugenote wat nie in plaaslike tronke of gedurende marteling op die wiel dood is nie, is as galeislawe op die Franse vlootskepe aangehou, of is aan Turkye as galeislawe verkoop. Die kinders van Hugenote-ouers is van hulle af weggeneem en deur die Rooms-Katolieke monnike of nonne opgevoed.
Scenes like these were common during the persecution of the Huguenots in France during the sixteenth and seventeenth century. (http://www.hugenoot.org.za/hist-hug.htm)
Ten minste 250 000 Franse Hugenote het na lande soos Switserland, Duitsland, Engeland, Amerika, Nederland, Pole en Suid-Afrika gevlug, waar hulle godsdiensvryheid kon geniet. Net so baie is dood in Frankryk self. Tussen 1618 en 1725 het tussen 5 000 en 7 000 Hugenote die oewers van Amerika bereik. Die vlug van die Hugenote na Suid-Afrika het nie, soos algemeen aanvaar word, slegs in die jare 1688 tot 1689 plaasgevind nie, maar wel oor 'n tydperk van meer as 'n driekwart eeu, hoewel die meerderheid emigreer het gedurende die tydperk van twee jaar.
Maria de la Quellerie, die vrou van bevelvoerder Jan van Riebeeck, was die eerste Hugenoot wat in Tafelbaai aangekom het 1652. Sy en haar man het die Kaap egter na 10 jaar verlaat en hulle in die Ooste gaan vestig.
Die eerste permanente Hugenoot aan die Kaap die Goeie Hoop was Francois Villion (tans gespel Viljoen), wat in Oktober 1671 aan die Kaap gekom het. In 1685 het Jean de Long (de Lange) en sy gesin aan die Kaap gekom en in die volgende jaar het die broers Guillaume en Francois du Toit gevolg. Slegs twee jaar later het die georganiseerde staatsondersteunde massa-emigrasie begin.
Op 3 Oktober 1685, met ander woorde voor die herroeping van die Edik van Nantes, het die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie, met sy uitgebreide handelsbelange, besluit om 'n aantal koloniste na die Kaap van Goeie Hoop te stuur om die boerdery-aktiwiteite te versterk. Slegs drie Franse was egter bereid om na die Kaap te kom in 1685/6. In 1687, het 'n groter getal belanggestel as gevolg van die toenemende ​​verslegtende omstandighede in Frankryk.
Guillaume Nel het as 'n jong volwassene uit die godsdienstige vervolging in Frankryk gevlug en het na Amsterdam gegaan, aangesien die Nederlandse regering aangebied het om Hugenote vlugtelinge veilige deurgang passage na die Kaap van Goeie Hoop te gee. Op 19 Februarie 1688 het hy, sy vrou en twee jong kinders na die Kaap van Goeie Hoop aan boord van die skip De Schelde vertrek. Hulle het op 5 Junie 1688 in Tafelbaai aangekom.
Uiteindelik het sowat 175 Hugenote hulle aan die Kaap van Goeie Hoop tussen 1688 en 1689 as deel van die amptelike kolonisasie van die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie gevestig.
Die eerste skip met Hugenote aan boord wat op 26 April 1688 in Tafelbaai aangekom het, was die Oosterland. 'n Ander skip, die Voorschoten, het reeds in Saldanhabaai aangegaan op 13 April om skuiling teen stormsterk winde en swaar see te soek. Onder sy passasiers was Charles Marais en sy gesin, Philippe Fouché met sy vrou en kinders, Jacques Pinard (Pienaar), Jean Leroux (Le Roux) en Gideon Malherbe. Ander skepe wat die eerste groepe Hugenote na die Kaap gebring is met die Borssenburg, De Schelde, die Berg China, die Zuid-Beveland en die Wapen van Alkmaar. Aan boord van die Wapen van Alkmaar, wat Texel verlaat het op 27 Julie 1688 en in Tafelbaai aangekom op 27 Januarie 1689 was twee en veertig Hugenote. Na Januarie 1689 het verskeie kleiner groepe Hugenote nog steeds in die Kaap aangekom. Al die skepe van hierdie eerste vloot het Nederland van Exel, al langs die weskus van Europa en Afrika, totdat hulle Tafelbaai bereik. (http://www.hugenoot.org.za/histSA.htm)
In 1692 was daar 'n totaal van 201 Franse Hugenote aan die Kaap die Goeie Hoop. Die meeste van hulle is gevestig in Franschhoek 70 km buite Kaapstad, waar baie van die plase nogsteeds hul oorspronklike Franse naam dra.
'n Tweede Nel het na Suid-Afrika toe gekom. Dit was Etienne Niel (later Nel), 1669-1738. Hy het in 1693 vanaf Dauphine, Frankryk na Suid-Afrika gekom en was eers 'n soldaat en later 'n boer in Drakenstein. Hy het sedert 1694 die plaas la Dauphine, Franschoek besit, Keerweder, Franschoek sedert 1701 en Oranje, Paarl en Bossjesmanfontein, Groot Paardeberg sedert 1714 en Klipfontein, Malmesbury sedert 1720. Hy het met Marie Madelaine Marais, geb. 1682 van Hierpoix, Frankryk getrou en hulle het vyf kinders gehad.
b.1. Marie Madeleine, geb. 21/07/1703, x 05/03/1719 met Francois Louis Migault van EMDEN.
b.2. Anna, geb. ong. 1704, trou met Andries GROVE.
b.3. Etienne, geb. 08/02/1705.
b.4. Rachel, geb. 10/07/1707, trou met Paul JORDAAN.
b.5. Jean, geb. 08/11/1711, burger van Stellenbosch, trou op 21/10/1731 met Sara COETZEE.
Hierdie Nel-familie het egter in die manlike lyn uitgesterf. Die enigste seun Jean het net ‘n dogter gehad, naamlik Anna Maria, geb. 05/10/1732, wat met Pieter SMIT getrou het.
Die moontlikheid bestaan dat Etienne Nel die broer van Guillaume (of Willem) Nel was.
In 1707 is die staats-bevorderde emigrasie beëindig, maar verskeie Hugenote het by die Kaap die Goeie Hoop op eie inisiatief aangekom, insluitend Pierre Labuschagne (1710); Anna Maria Bacat (1717), Jacques Naudé (1718), Jean Blignaut (1723) en Francois Guilliaumé (Giliomee) (1726).
Dit is geboekstaaf dat ongeveer 279 Franse en hul afstammelinge aan die Kaap die Goeie Hoop in 1729 gewoon het.
Die voornemende setlaars uit Europa is toegelaat om net die minimum saam te neem. Ná hul aankoms aan die Kaap, is van hulle verwag om 'n bestaan ​​uit die landbou, besigheid of deur die beoefening van 'n bedryf te maak. Die wat besluit het om te boer, is gratis plase, en implemente, saad en vee toegeken, wat later aan die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie in terme van die produk of enige ander goedere vergoed moes word.
Die Hugenote het landbougrond in verskillende plekke ontvang, waar hulle moes vestig: 'n klompie in die Table Valley, sommige in die omgewing van die huidige Somerset-Wes en Stellenbosch. Die meerderheid het landbougrond in die Bergriviervallei tussen die huidige Franschhoek en Wellington ontvang. Dit is opvallend dat hulle op die oewer van riviere wat in die Bergrivier gevloei het, gevestig is. Hulle is doelbewus tussen die Nederlandse boere geplaas, omdat die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie bang was dat hulle as 'n enkele groep saam kon staan teen die Nederlandse owerhede. Sommige van die Hugenote wat in die Kaap gevestig was, was goed opgevoed vir hul tyd, en het belangrik beroepe beoefen:
Josua Cellier (Cilliers, Cillié) - boer, wynmaker en timmerman
Daniel Nortier en Jacques Pinard - skrynwerkers
Daniël Hugot en André Gaucher (Gouws) - ystersmee
Francois Villion & Estienne Bruére (Bruwer) - wa makers
Durand Sollier & Jean Cloudon - skoenmakers
Paul Roux - onderwyser
Isaac Taillefert - hoedemaker en suksesvolle boer
Jean Prieur du Plessis, Jean Durand, en Paul le Febre - mediese praktisyns
Gideon le Grand - geneesheer, tandarts, en barbier
Die aanvanklike jaar in die nedersetting was moeilik. Hulle moes gewoond raak aan die land en anderse klimaat en moes grond bewerk wat nog nooit voorheen bewerk was nie. Min van hulle het enige vorige boerdery ondervinding gehad. Hulle het dikwels probleme met die Politieke Raad ondervind. Dinge was beslis nie maklik nie. Met verloop van tyd het hulle hul wingerde, mielielande, vrugteboorde en vee vermeerder en het hulle deel geword het van hul nuwe vaderland.
Aanvanklik het hulle op koring en skaapboerdery gekonsentreer, omdat dit gouer 'n inkomste asdie kweek van druiwe en die maak van wyn, brandewyn en asyn sou oplewer. Hulle, sowel as hul nasate, het bewys dat hulle hard kon werk en vlytige, en hul pogings het later gelei tot 'n merkbare verbetering van die gehalte van Kaapse wyne. Die aantal wingerdstok plante toegeneem van 100 in 1655 tot 1,5 miljoen in 1700.
Toe John Ovington die Kaap in 1693 besoek het, het hy geskryf:
“Their vineyards have been established over an area of more than seventy five English miles, yet they still have their eyes on large pieces of virgin soil before them. In this district they farm with livestock, plant maize, establish vineyards and improve everything conscientiously for the greatest benefit .... Their vineyards, which they have multiplied to a large variety of cultivars, can now also provide the passing ships…” (http://www.hugenoot.org.za/huguenots.htm)
Die Hugenote word gekenmerk deur hulle inherente trots, hardwerkendheid en eerlikheid. Hoewel hulle aan die begin daarna gestreef het om hul eie identiteit te behou, het hulle gou met die ander koloniste ondertrou. Binne twee geslagte het die Franse taal as huistaal opgehou om te bestaan. Na 1700 het daar nie genoeg nuwe Franse immigrante aangekom nie en na 1707 was die Franse taal verbode in amptelike kommunikasie met die Nederlandse owerhede.
Tog hul invloed en die erfenis van die Hugenote in die gebiede van godsdiens, vryheid van geloof, kultuur en landbou voortduur nog in Suid-Afrika op hierdie dag.
'n Aantal skrywers noem verskillende eienskappe van die Afrikaner nasie wat toegeskryf kan word aan die invloed van die Hugenote: fisiese eienskappe soos 'n donkerder gelaat en swart hare, 'n vrolike geaardheid, stamina, artistieke vermoë, individualisme en 'n gevoel van onafhanklikheid, 'n liefde vir persoonlike en politieke vryheid, hoflikheid, gasvryheid, humor en vreugde en vindingrykheid (die vermoë om 'n plan te maak).
'n Opname gepubliseer in die Sunday Times Magazine van 4 Oktober 1981, het aangedui dat van die 36 mees algemene vanne onder die wit bevolking, nege Hugenote oorsprong. Hulle is die vanne Du Preez, Du Plessis, Coetzee, Fourie, Du Toit, Le Roux, Viljoen, Marais en Nel.