Soos die ander regte in hoofstuk 2 (die Handves van Regte) van die Grondwet, is die artikel 16-reg nie absoluut nie. Iemand mag tog nie sonder rede in ’n volgepakte teater uitroep Brand! nie. Die reg op vryheid van uitdrukking bevat alreeds interne beperkings soos onder andere die beperking op haatspraak wat leed aanhits (met spesifieke verwysing na ras, etnisiteit, geslagtelikheid en godsdiens) in artikel 16(2)(c). Beperkings op fundamentele regte word ook deur ’n algemene beperkingsklousule (artikel 36) gereël, en die reg kan verder in sekere gevalle deur ander regte getroef word.
Vir min of meer die reg om inligting vry en openbaar te deel, het Jesus in onguns geraak by die owerhede van sy tyd. Vir baie eeue na Christus was spraakvryheid steeds nie hoog op die agenda nie. Die Reformatoriese vaders het die beperking op die reg om gehoor te word dapper uitgedaag en so ’n reuseslag geslaan vir persoonlike vryheid; maar hulle het nie noodwendig self teëspraak goed hanteer nie. Die 17de-eeuse filosoof John Locke, allerweë beskou as die grondlegger van die moderne regstaat, was op die voorpunt van die erkenning van fundamentele regte. Karl Barth, met ’n onblusbare drang na geregtigheid en naasteliefde, was een van die eerste sistematiese teoloë wat spraakvryheid waarlik hoog aangeslaan het. Barth was egter self ook lugtig vir die risiko’s aangesien dit geleenthede bied vir leë, nuttelose en gevaarlike woorde om gehoor te word.
Die vryheid om oop en eerlik ’n opinie te waag of ’n uitspraak te maak, is onontbeerlik vir enige opregte soeke na die waarheid – ’n waardige ideaal vir elke Christengelowige. Enige poging om die inhoud van spraak aan bande te lê (byvoorbeeld deur middel van drakoniese muilbandwette), vermag gewoonlik niks anders nie as om die waarheid te onderdruk.
Met dit alles gesê, bly die ongemak knaag dat die reg op vryheid van uitdrukking dikwels gans te gerieflik as ’n regverdiging aangebied word vir venynige uitsprake en laakbare optrede wat enorme skade kan aanrig; gevolglik moet oordeelkundig en verantwoordelik daarmee omgegaan word. Al het ’n uitspraak (of enige ander vorm van uitdrukking) die beperkingstoets, soos vereis deur die Grondwet, geslaag, is dit nie ’n groen lig om te kwets, te beledig of te verkleineer nie. Betekenisvolle dialoog en diskoers hou immers altyd rekening met ander se sensitiwiteite – die reg om iets te doen, beteken tog nie ek móét dit doen nie. Ewe-eens, wat ek ’n reg het om te sê, is nie noodwendig die régte ding om te sê nie. Ons vergeet straks veels te gereeld die belangrikste deel van die reg op spraakvryheid – die reg om stil te bly.