Die derde Sondag in Lydenstyd se tekste is baie uiteenlopend en 'n deurlopende tema 'n bietjie meer uitdagend. God se getrouheid in teenstelling met ons ontrouheid kom wel op verskillende maniere in die meeste van die tekste na vore. Lukas 13 is die gedeelte oor die onvrugbare vyeboom en hoe die tuinier vra vir nog 'n jaar se genade en versorging van die boom. Albei die Ou Testament-tekste is 'n oproep om God te bly soek en aan God die eer te bring. 1 Korintiërs 10 vertel die verhaal van God se getrouheid aan die Israeliete ten spyte van hulle ontrouheid tydens die swerfjare in die woestyn.
1Juis in daardie tyd was daar mense teenwoordig wat Hom vertel het van die Galileërs wie se bloed Pilatus met dié van hulle offerdiere gemeng het. 2Hy het hulle geantwoord en gesê: "Dink julle daardie Galileërs was groter sondaars as al die ander Galileërs omdat hulle hierdie dinge gely het? 3Beslis nie, sê Ek vir julle, maar as julle julle nie bekeer nie, sal julle almal net so omkom! 4Of daardie agttien wat dood is toe die toring van Siloam op hulle geval het, dink julle dat hulle skuldiger was as al die inwoners van Jerusalem? 5Beslis nie, sê Ek vir julle, maar as julle julle nie bekeer nie, sal julle almal net so omkom."
GELYKENIS VAN DIE VYEBOOM
6Hy het toe die volgende gelykenis vertel: "Iemand het 'n vyeboom gehad wat in sy wingerd geplant was. Hy het vrugte daaraan gaan soek en niks gevind nie. 7Toe het hy vir die tuinier gesê, 'Kyk, dis al drie jaar wat ek vrugte aan hierdie vyeboom kom soek en niks kry nie. Kap dit uit. Waarom moet dit die grond langer uitput?' 8Maar hy antwoord en sê vir hom, 'Meneer, laat dit nog hierdie jaar bly staan, totdat ek rondom gespit en mis gegee het. 9En as dit dan volgende jaar vrugte dra, goed. Maar as dit nie gebeur nie, kan u dit uitkap.' "
13:1 Lukas vertel vir ons hier Jesus se reaksie op die ontstellende verhaal van die politieke geweld van Pilatus wat Galilese pelgrims doodgemaak het terwyl hulle die offerdiere vir die Pase geslag het. Sommige van die mense in die skare het Jesus daarvan vertel om sy reaksie te hoor.
13:2-3 Jesus erken wel die gewelddadigheid daarvan, maar koppel dan 'n ewige waarheid aan die geweld van hierdie eeu. Hy sê dat enersyds die feit daarvan nie op enige skuld aan die gestorwenes se kant dui nie, maar andersyds 'n boodskap is dat só iets ook met jou kan gebeur. Dat só iets moontlik is in hierdie gewelddadige wêreld, moet jou oortuig om tot bekering te kom voor só iets ook met jou gebeur.
13:4-5 Hy brei sy antwoord uit met 'n geval van 'n onvoorsiene ramp van die toring in Siloam wat onverwags in mekaar gestort het en agtien mense gedood het – in die omgangstaal bekend as "an act of God" Dieselfde geld sulke mense. Hulle is nie meer skuldig as die ander mense van Jerusalem nie. Só iets kan met enigiemand gebeur, ook met hulle. So, bekeer jou voor só iets met jou gebeur.
13:6 Jesus sit die gesprek voort oor die noodsaak van bekering. Hy gebruik 'n gelykenis wat net in Lukas voorkom, die gelykenis van die onvrugbare vyeboom.
Die gelykenis toon egter duidelike ooreenkomste met die ware verhaal van Jesus wat 'n onvrugbare vyeboom vervloek, 'n beeld van die onbekeerlike Jode (Matt 21:18-19; Mark. 11:12-14). Jesus is dus besig om met die gelykenis na die Jode te verwys (vgl. Jes. 5:1-7 waar Israel met 'n wingerd vergelyk word).
Die vyeboom was in 'n man se wingerd geplant en hy het gekom om vrug te soek, maar niks gekry nie.
13:7 Die man het gekla by die tuinier dat hy al drie jaar lank kom en vrug soek aan die vyeboom, maar verniet. Trouens, vyebome het eers na drie jaar begin vrug dra, só die man verwys waarskynlik net na die drie jaar wat hy al gekom het om vrug te soek. Die boom was waarskynlik al ses jaar geplant. Die punt is die boom het genoeg tyd gehad, maar sonder enige vrug. Die man het daarom besluit om die boom nou uit te kap, want hy put eenvoudig die grond uit.
13:8-9 Die tuinier het egter geskerm vir die vyeboom en aangebied om ekstra moeite te doen in die volgende jaar, om die grond om die boom om te spit, en mis as bemesting in te werk. As dit dan vrug afwerp, is dit goed so. Anders kan die man sy boom uitkap oor 'n jaar.
Jesus onderstreep twee dinge met die gelykenis. 1) Dat God die vrugte van bekering soek by sy mense. 2) Dat God geduldig is en genoeg kanse en insette gee dat mense tot inkeer kom, voordat sy oordeel in werking tree.
Dit is in die loop van die eerste eeu nC geïllustreer met die ongeveer veertig jaar wat die Jode van Jerusalem ná Jesus se dood en opstanding gegun is om tot inkeer te kom, totdat die oordeel oor hulle met die verwoesting van Jerusalem in 70 nC gevel is.
Dieselfde geld alle mense, ook vir ons. God soek die vrug van bekering in ons lewe. Vertroue en gehoorsaamheid. Hy gee ons genoeg tyd. En Hy maak genoeg insette in ons lewens. Moet niks in jou pad laat staan om Hom te vertrou en Hom te gehoorsaam nie. In alles.
Aanvangswoord: (Uit Jesaja 55, Basisliturgie)
of uit Psalm 63
Lied 192 "Grote God U skepperhand 1,2,3"
Wet: Matteus 22:34-40 ()
Vryspraak: 1 Johannes 1:5-10 ()
Geloofsbelydenis: Ahv Psalm 16
Ek glo in God…
Epiklese: (Uit Psalm 63)
Skriflesing Lukas 13:1-9
May the Lord bless us and keep us safe,
Die Here sal u seën en beskerm;
Ek soek skuiling by U-
U is my Here, vir my is daar geen goed bo U nie.
U is aan my regterhand;
voor U aangesig onderhou U my lot.
U is my lewe- U sorg vir my,
alles wat ek het en is kom van U.
U maak my die pad van die lewe bekend;
U is die deel van my erfenis en van my beker.
Ek loof U vir die insig wat ek ontvang-
U leer my hoe om te lewe;
ek is alom bewus van U teenwoordigheid,
en daarom struikel ek nie,
By U is daar oorvloedige blydskap,
uit U hand kom net wat mooi is…
U is my hoogste goed!
Ek het die Here altyd by my;
Loflied 209 Heer met my hele hart 1
(RUBRIEK: Kruisfuur – Diens & Getuienis / Toewyding)
1. Soos 'n ster skyn ons lig
Die donker wêreld moet plek maak vir die Lig
Elke mond sal uitroep en erken
Ons roep na U want U is God, U is God (x4)
2. Jesus lewe vir die mens
U is die waarheid
U is die weg
Gebroke honger mense soek na U
Skyn in hierdie donker wêreld van my
Ek is hier by U in die heiligdom
om u mag en grootheid
want Here… U troue liefde is meer werd
Ek sal U my lewe lank loof,
Ek sal U altyd roem
As ek aan U dink op my bed,
U is vir my 'n hulp,
Laaf my Here met U Woord…
Daar is twee opsies vir hierdie Sondag se simbool vir die Lydenstydpad: 'n hart as simbool van God se ewigdurende liefde, of 'n musiekinstrument om lofprysing voor te stel (Ps. 63). Albei simbole sal op 'n kindervriendelike manier verduidelik moet word.
Woorde wat verduidelik kan word: getrou en/of ontrou.
Inligting oor die hart vir kinders:
Parables are hard for children to understand. Since the fig tree parable is hard for adults to figure out, expect it to be harder for children. One of the simplest ways to unpack it is to compare the fruit of a fig tree and things people do. Start with a picture of a fig tree. Give children or all worshipers a fig newton to eat to make it more real. Make a point that fig trees produce fruit that people (or at least some people) like to eat. That is their job. People take care of people and things around us. That is our job. List ways people do that – making dinner for the family, taking care of a younger sibling so parent can work, taking care of someone who is sick, etc. Settling for just this entry to the story is about all we can give the children for now.
Die kerk regoor die aarde is nou in Lydenstyd. In so 'n tyd smag mens na die beëindiging van die swaarkry, na 'n nuwe begin. Daar is verwagtings van uitkoms en redding.
Ons moet 'n nuwe manier van verwag aanleer. Ons moet ervaar dat die wintertye, stilwordtye is; tye wat gelaai word met rus en besinning en met nuwe insig en drome. Belangrike vrae waarop almal nou – asof vir die eerste keer – weer beslissend moet reageer, is:
Wat beteken Jesus se lyding en sterwe?
Wat doen dit aan ons?
Hoe beïnvloed Jesus se Persoon en bediening ons lewe?
Die teksgedeelte vir vandag se prediking word voorafgegaan deur 'n blok van gelykenisse en gesprekke oor waaksaamheid. Spesifiek met die oog op die skielike uiteinde van 'n mens se lewe. Die blok bereik 'n hoogtepunt met Jesus se vermaning aan die hoorders om die tekens van die aankomende eindtyd reg te beoordeel (12:49-59).
Jesus verwys na sy komende lyding en sterwe deur middel van 'n beeld: "Ek het 'n doop waarmee Ek gedoop moet word, en hoe swaar lê dit nie op My totdat dit afgehandel is nie!" (12:50). Hierdie tweede "doop" van Jesus bring skeiding tussen die mense wat Hom volg en dié wat Hom nie erken nie.
Die konteks van ons teksgedeelte beklemtoon die dringendheid van die verskillende vermanings en opdragte. Hierdie is inderdaad 'n tyd van beslissing!
Lees weer Lukas 12:50:
Ek het 'n doop waarmee Ek gedoop moet word, en hoe swaar lê dit nie op My totdat dit afgehandel is nie!
Vuurdoop tot vrug
Ons het spesifiek gekies om Lukas 12:50 as die invalshoek tot die preek oor die teksgedeelte te neem. In die lig van Jesus se vuurdoop is die tema vir vandag se prediking: "Deur vuurdoop tot vrug."
Jesus kies vir hierdie vuurdoop, want sy aardse lewe gaan oor die koms van God se koninkryk – oor iets groter en meer as net Hyself. Hy leef 'n lewe van "omspit en bemes" aan onvrugbare bome. Van die Ou Testament af word God se groot geduld met halsstarrige, moedswillige mense geloof. Die bedoeling met die bediening is dat daar uiteindelik vrug sal wees – dít is die nuwe lewe wat God wil gee!
Deur vuurdoop tot vrug …
Lewe is soos 'n vuurdoop
Ons moet almal rekening hou met die volle omvang van die lewe: die wonderlike spitstye, maar ook die werklikheid van beproewings (en al die belewenisse en emosies wat oopgeruk word). Dit was nog altyd so. Ons lees in Psalm 90:10: "Die dae van ons lewensjare – dit is maar sewentig jaar, en as die kragte daar is, tagtig jaar. En die beste daarvan is vol moeite en rampe." Dus destyds in Jesus se tyd, deur die eeue heen, tot nou (in die nawerking van die pandemie met al die vrees, verontregting en verliese).
Hoe dink 'n mens hieroor? Bly dat jyself darem skotvry daarvan afgekom het, of dat sommige net gelukkig is, of dat die slagoffers iets iewers verkeerd gedoen het? Hoe staal 'n mens jouself vir die lewe se krisisse? Deur te rasionaliseer, of te vermy, of te ontken, of te blameer, of te dagdroom? Dit is alles maniere om die morsige lewe uit jou hare te hou. Klaagliedere 1:11 verwoord hierdie ingesteldheid in 'n klag: "Raak dit julle nie, julle almal wat met die pad verbygaan?"
Ons almal soek wysheid in 'n tyd soos hierdie, nou wat beproewing oor die hele aarde gekom het.
Destyds is daar algemeen aanvaar dat slegte dinge die gevolg is van die een of ander persoonlike sonde waarvan 'n mens dalk nie eens bewus is nie. Wie vrykom, is met ander woorde sonder skuld.
Of dat alles deur geluk bepaal word – deur tyd en geleentheid soos die Prediker sê. Wie omkom, was bloot op die verkeerde tyd op die verkeerde plek.
Of dat die lewe eintlik absurd is – 'n slegte plek waar 'n mens die slegte moet verwag. Dan vloek en blameer ons God en die regering (Jes. 8:21-23), en word sinies, depressief of vernietigend kwaad.
Of 'n mens kan die lewe toeëien, met alles wat ook al gebeur, en die moontlikheid van inkeer omarm. Dit is wat Jesus die mense wil leer: om oop te wees vir die oomblik, om te verander (te bekeer), om nuwe perspektiewe te ontdek.
Op hierdie manier gee Jesus nie net antwoorde op die "waarom?"-vrae van ons bestaan nie, maar veral rigting aan die "hoe nou gemaak?"-vrae. 'n Mens kyk inderdaad terug na die verlede wanneer jy in die noute kom, maar jy moet ook vorentoe kyk, na die einddoel, om nuwe rigting te kry.
Helaas word die krisisse van die lewe nie altyd goed gebruik nie. Soms word ons stukkend gebreek sodat daar niks oor is nie. Ons sukkel om betekenis te vind wanneer ons opinies so rigied geraak het dat ons nie meer vatbaar is vir bekering nie.
Dit is ook 'n keuse in die vuurdoop: om toe te laat dat iets jou stukkend maak (Klaag 1:11) sodat jy weer kan begin leef!
Die gelykenis draai om twee pole, naamlik die noodsaaklikheid dat daar vrugte aan die boom moet wees, en die uitsonderlike geduld wat die tuinier aan die dag lê en die moeite wat hy met die boom doen.
Dit is vanselfsprekend dat die vyeboom vrugte moet dra. Dit is die eienaar se goeie reg om vrugte te verwag, want dit is die rede waarom die boom in die eerste plek geplant is. Trouens, as daar nie vrugte gedra word nie, raak die boom 'n las wat net die grond uitput. Dan moet die boom summier uitgekap word.
Daar is 'n opvallende verskil tussen die eienaar en die tuinier se hantering van die vyeboom. Selfs al blyk dit onwaarskynlik dat die boom in hierdie laat stadium sal begin vrugte dra, dring die tuinier daarop aan om dit nog 'n kans te gee (uitstel van die oordeel) en onderneem om dit asof van nuuts af te versorg en te bemes (die bediening gaan voort). Genade kan nie duideliker uitgebeeld word nie! Die uiteindelike doel bly die vrug.
In die vuurdoop van die lewe gebeur dit maklik dat mense hulle teen die impak van die lewe verskans, in plaas daarvan om oop en vatbaar te bly vir verandering en bekering. Eerder opstand en woede (Jes. 8:21-22; soos wanneer ons oor die situasie in ons land en die wêreld dink), beskuldiging en selfregverdiging, vyandskap en verdeeldheid (Luk 12:51-53) as inkeer en lewe met die nuwe perspektiewe van God se koninkryk. Dit is nie meer ons teen hulle, of ons is beter as hulle nie, maar ons vír hulle (versoenend, herstellend). Eers dan kan ons begin vrugte dra wat by die bekering pas, en lééf ons in plaas daarvan om bloot die dood te vergestalt.
Hier in lydenstyd gedenk ons die bediening van Jesus aan ons. Hy werk met ons, roep ons tot waaksaamheid op, en vra dat ons ons lewens aan Hom oriënteer. Dit beteken ons moet vrug dra, ons moet leef soos dit by volgelinge van Hom pas, waaksaam, dienend, vrugdraend.
Lyding is juis 'n oproep om na Jesus te keer, om ons lewens aan Hom te oriënteer, om gehoorsaam te wees, om vrugte te dra. Vrugte wat by die bekering pas. Die vrugte wat ons kán dra, omdat God dit in ons werk.
Sonder bekering, sonder die lewe uit Jesus se bediening en die navolging van Jesus se leer en voorbeeld is daar net dood.
Alles in ons lewe kan en mag herinterpreteer word in die lig van Jesus se doop by die Jordaan toe Hy saam met die volk daarvoor aangetree het, asook in die lig van die "doop" van sy lyding (Luk 12:50) – hoe Hy Homself doelgerig prysgegee het, geoffer het, vir die lewe van sy mense. Die eerste lesers, net soos ons vandag, het reeds die volle verhaal geken. Staan nou effens terug en kyk vanuit die geheel (panoramies, van bo af) na die Skriflesing vir vandag en sien hoe Jesus se lyding in die twee tragiese gebeurtenisse weerspieël word, en deur die gelykenis verskerp en toegespits word.
Jesus se lyding is nie bloot in die verre verlede nie; dit het ook gebeur tydens die inperkings, die verliese en die miljoene sterftes tydens die pandemie. Jesus is geraak deur die hardvogtigheid en selfsug van magtiges, die verspreiding van vals gerugte en die veroordeling van swakkes. Maar Hy is ook verheerlik deur klein dade van genade, betrokkenheid en versorging (selfs ten koste van dié wat versorg het), en Hy is uitgewys (en nie uitgewis nie) deur die kerke wat ontdek het dat die pandemie nie sy liefde kon laat uitsterf nie.