Geskryf deur Wynand Louw
Woensdag, 21 September 2011 21:36
Christene wat in die NG kerk groot geword het en die Here daar aangeneem het voel deesdae soos vreemdelinge in hulle eie kerk. Ek praat nou die dag met my suster – sy sê sy was maande laas in die kerk.
Ek vra versigtig uit hoekom.
My persoonlike assistent het 'n soortgelyke storie. Sy is 'n diep gelowige christen maar woon nie meer die dienste by haar plaaslike Baptiste gemeente by nie “omdat hulle oorgeneem is deur die nuwe teologie”.
Ek lees 'n artikel in die JOY tydskrif oor Rob Bell (kyk ook Rob Bell se Noomas), 'n Amerikaanse popteoloog wat die bestaan van die hel en die ewige verdoemenis ontken, en skielik raak ek bewus van nuwe dinge: Die sg Ontluikende Kerk en Nuwe Reformasie.
Dit was vir my aanvanklik moeilik om te verstaan waaroor dit gaan, maar gelukkig kom ek af op 'n artikel deur Julian Muller, waarin hy 'n “nuwe wêreldbeeld”, panenteïsme, bepleit omdat die ou teïstiese wêreldbeeld volgens hom nie meer voldoende is vir die post moderne mens nie.
Om die “nuwe reformasie” en “ontluikende kerk” te verstaan moet jy hulle wêreldbeeld verstaan.
Panenteïsme beteken letterlik “Alles (pan) – in (en) -god (theos) -isme”. Alles is dus in god (en god is in alles.)
Ongelukkig is 'n wêreldbeeld 'n moeilike dier om te vang. Dit vorm die fondasie van 'n persoon se geloof, en is as sodanig onder die grond en buite sig. 'n Hindu panenteïs sal byvoorbeeld die Apostoliese Geloofsbelydenis kan opsê en werklik elke woord daarvan glo. Hy aanbid egter nie die Drie-enige God van die Bybel nie, maar 'n Hindu god wat op eerste oogopslag presies soos die God lyk wat ons aanbid. Maar krap jy dieper kom jy agter woorde en simbole het skielik ander betekenis, en die inhoud van die geloofsbelydenis verander totaal, sonder dat dit vir die toevallige toeskouer enigsins sigbaar is.
Hier volg 'n vergelyking tussen moderne panenteïsme en die Bybel. Let asb op dat panenteïsme die 'n homogene leerstelling is nie en dat daar in panenteïsme geen ortodoksie bestaan nie. Ek probeer dus nie voorgee dat die onderstaande 'n juiste weergawe is van enige spesifieke panenteïs se wereldbeskouing nie. Maar ek glo tog dat dit die breë stroom van panenteïsme goed verteenwoordig.
Ek wil ook duidelik stel dat ek nie 'n kenner is nie, en dat die kennis wat ek in die afgelope paar weke opgedoen het uit verskeie bronne op die internet kom, maar ook uit die volgende boek, wat ek beslis kan aanbeveel:
Kry dit maar op Amazon (kliek hier).
In sommige weergawes van panenteïsme is god nie die skepper nie maar onstaan hy in verhouding tot die skepping, stuur hy die ontstaan van die skepping, en neem hy dit op in sy wese.
God skep apart van homself.
Dit beteken die skepping is nie God nie en God is nie die skepping nie.
Gen 1:2 b: ... die Gees van God het oor die waters gesweef.
Rom. 1:25: Dit is hulle wat die waarheid van God verruil vir die leuen. Hulle dien en vereer die skepsel in plaas van die Skepper, aan wie die lof toekom vir ewig.
Kol. 1:16: Want in Hom (Christus) is alle dinge geskape wat in die hemel en op aarde is, wat sienlik en onsienlik is... (1933 vertaling)
(Die meeste moderne vertalings gebruik hier die woord “deur”.)
Alles is in god geskep, en god is in die skepping. God en die skepping se wesensbestaan (ontologie) word aan mekaar gelyk gestel.
Die woord “in” kan verskillend interpreteer word in panenteïsme:
Stanford Encyclopedia of Philosphy:
1) Part/Whole Analogical Meaning
2) Emergence Analogical Meaning
3) Mind/Body Analogical Meaning
God is 'n dipool, as gees is hy ewig en oneindig, as sigbare skepping is hy tydelik en beperk. Die skepping het dus deel en neem dus deel in die godheid.
God is radikaal anders as die skepping (transendent). Hy is ook groter as die skepping. Hy is ewig (buite tyd, nie gebonde aan tyd nie), alwetend en almagtig.
Jes. 44:7: Wie soos Ek is, laat hom dit sê, laat hom sy saak stel en dit aan My voorlê; laat hom 'n verklaring gee van wat gebeur het vandat Ek my volk lank gelede gemaak het en ook van wat sal gebeur; laat hy vertel van die dinge wat kom.
God is nie transendent in die sin dat hy anders is as die skepping nie. Hy is slegs transendent in soverre hy groter is as die skepping. Alhoewel hy ewig is, is hy nie noodwendig almagtig en alwetend nie.
Panenteïsme is 'n blante ontkenning van God se eis van eksklusiwiteit soos blyk uit Jesaja 44:7.
Ps. 139:7: Waarheen sou ek gaan om u Gees te ontvlug? Waarheen sou ek vlug om aan u teenwoordigheid te ontkom? Klim ek op na die hemel, is U daar, gaan lê ek in die doderyk, is U ook daar. (die transendente) Vlieg ek na die ooste, of gaan woon ek in die verre weste, ook daar lei u hand my, hou u regterhand my vas. (die immanente)
Matt. 1:23: Die maagd sal swanger word en 'n Seun in die wêreld bring, en hulle sal Hom Immanuel noem. Die naam beteken God by ons.
Moltmann stel “perichorese”, die verhouding tussen die persone van die drie-eenheid, as die model van die verhouding tussen god en die skepping. Jesus se posisie in die godheid is die model vir ons eie uiteindelike posisie in die godheid.
* Die 1933 vertaling sê: “...Ek het uit God uitgegaan en gekom..” - “emanated from God.”
Die hele skepping en dus alle mense kom van god af.
Die hele skepping en dus alle mense het uit god gegaan en gekom. (“Emanated from God.”)
God is die vader van almal.
Dit is 'n direkte ontkenning van Jesus se aansprake op eksklusiwiteit in Johannes 6 en 8.
Dit is 'n direkte ontkenning van Romeine 8:9 wat leer dat slegs die wie aan Christus behoort sy Heilige Gees het.
God is persoonlik. Dit beteken hy het al die kenmerke van 'n persoon, naamlik emosies, intellek en wil.
Emosies: Joh. 2:16: God het die wêreld so liefgehad...
Intellek: Ps. 139:14: Ek wil U loof, want U het my op 'n wonderbaarlike wyse geskep. Wat U gedoen het, vervul my met verwondering. Dit weet ek seker: geen been van my was vir U verborge toe ek gevorm is waar niemand dit kon sien nie, toe ek aanmekaargeweef is diep in die moederskoot. U het my al gesien toe ek nog ongebore was, al my lewensdae was in u boek opgeskrywe nog voordat ek gebore is. Hoe wonderlik is u gedagtes vir my, o God, hoe magtig hulle almal!
Wil: Joh. 6:40: Dit is die wil van my Vader: dat elkeen wat die Seun sien en in Hom glo, die ewige lewe sal hê...
God is transpersoonlik, in die sin dat elke persoon, (maar wel ook plant, klip, ster en sterrestelsel) in die skepping in wese god is.
Volgens Histories-trinitariese panenteïsme is god ook drie-enig, vader, seun en gees. (Nie alle panenteïste onderskryf die drie-eenheid nie.)
Die gevolgtrekking is dat die drie-enige God soos in die Bybel openbaar word nie werklik spesiaal is nie. Ons is tog almal deel van god en dus in wese deel van 'n multi-enige god!
Jes. 41:4: Wie het dit bewerkstellig, dit gedoen? Wie het die verloop van dinge van die begin af bepaal? Dit is Ek, die Here! Ek is die eerste, en wanneer die laaste dinge gebeur, sal Ek nog die Here wees.
Jes. 45:9: Ellende wag vir hom wat die Een verwyt wat hom gevorm het, 'n potskerf tussen potskerwe van klei. Durf die klei vir die een wat dit vorm, sê: “Wat maak jy?” Durf wat jy gemaak het, van jou sê: “Hy kan nie sy hande gebruik nie!”
- kan god nie volle beheer hê oor wat die mens doen nie.
- ken god nie noodwendig die toekoms nie.
- leer god uit die mens se vrye keuses
- dra die mens se vrye keuses by tot die aktualisering van god: Die skepping (mens) is deel van die proses waardeur god as ewige, transendente moontlikheid 'n immanente werklikheid in tyd word.
Die mens se vryheid beperk dus god se vryheid binne die grense van die mens se keuses in tyd. God het dus slegs verenigbare (compatibilistic) vryheid.
Dit is in skrille teensteling teen die boodskap van die Bybel, soos in bv. Jesaja hiernaas dat God soewerein is en dat geen mens sy vryheid sal beperk nie!
Omdat alles in god is en god in alles is sonder enige ontologiese onderskeid word alle sonde in god, as deel van god, gepleeg.
Panenteïsme verklaar die bestaan van boosheid en sonde op grond van god se onmag om dit te keer!
'n Panenteïstiese god kan dus in beginsel potensieel heilig wees maar beslis nie in praktyk nie. Omdat die skepping onvolmaak is as gevolg van die sonde is dit ook vir god onmoontlik om volmaak te wees!
Die mens spruit voort uit god. Die mens is dus in wese god, of 'n inkarnasie van god. Die mens is dus veel meer as net die beeld van god.
Die sondeval 'n onvermydelike gevolg van die skepping, omdat dit die afskeiding van vrye skepsels van god is.
Omdat die mens se vrye wil 'n genadegawe van God is, perk dit geensins God se vrye wil in nie – God kan dit op enige oomblik wegneem. Die mens is dus vry net in soverre sy vryheid met God se wil ooreenstem, met ander woorde soos God dit toelaat.
God se absolute vryheid beperk die mens se vryheid binne die grense van die ewige Goddelike wil. Die mens het dus slegs verenigbare (compatibilistic) vryheid.
Luk. 13:34: Jerusalem, Jerusalem! Jy wat die profete doodmaak en die boodskappers stenig wat na jou toe gestuur is, hoe dikwels wou Ek jou kinders bymekaarmaak soos 'n hen haar kuikens onder haar vlerke, maar julle wou nie!
Die mens het absolute vrye wil omdat hy deel in die godheid, en vrye wil is 'n kenmerk van god. Die mens se vrye wil beteken egter dat god ingeperk word.
Die mens het sy vrye wil gebruik om te sondig. Vrye wil maak sonde moontlik.
Alhoewel God by volle mag is om die sonde te keer, laat hy dit toe volgens sy ewige raadsplan.
Gen. 3:17: Vir die mens het die Here God gesê: “Omdat jy na jou vrou geluister het en geëet het van die boom waarvan Ek jou verbied het om te eet, “is die aarde deur jou toedoen vervloek; met swaarkry sal jy daaruit 'n bestaan maak, jou lewe lank; die aarde sal vir jou dorings en dissels laat uitspruit, en jy sal veldplante eet; net deur harde werk sal jy kan eet, totdat jy terugkeer na die aarde toe, want daaruit is jy geneem. Stof is jy, en jy sal weer stof word.”
Die mensdom het sy skeppingsposisie verloor met die sondeval en is van God verwyder.
Gen. 3:23: Daarom het die Here God die mens weggestuur uit die tuin van Eden uit om die aarde te gaan bewerk, die aarde waaruit hy gemaak is. Die Here God het die mens uitgedryf, en om die toegang tot die boom van die lewe te bewaak, het Hy oos van die tuin van Eden gerubs gesit, en ook 'n vlammende swaard wat heen en weer beweeg.
In die panentiestiese wereldbeeld kan verwydering van god slegs beteken dat die mens nie meer bewustelik god is nie, of dat hy op een of ander manier mislei is om te dink hy is nie god nie.
Es. 28:6: “Daarom,” sê die Here my God, “omdat jy jou verbeel het jy is 'n god, daarom gaan Ek ander nasies, wrede volke, teen jou laat optrek.
Hoe kan god teen homself rebelleer? Die mens is 'n spruit van god, deel van god en dus self goddelik. Panenteïsme stel dus die mens gelyk aan god.
Die konsep van sonde as rebellie teen god kan nie regtig bestaan in panenteïsme nie. Die naaste wat panenteïsme aan sonde kan kom, is
-dat ek as mens nie besef dat ek eintlik god is nie. Ek het kontak met my ware self (my godheid) verloor.
-dat my ek my vrye keuses uitoefen in teenstryd met god se visie vir homself en die skepping.
Rom. 5:10: Aangesien ons, toe ons nog vyande was, deur die dood van sy Seun met God versoen is, staan dit soveel vaster dat ons, noudat ons versoen is, deur die lewe van sy Seun gered sal word.
Omdat daar nie regtig 'n konsep van verwydering van god in panenteïsme kan wees nie, is daar ook nie werklik 'n konsep van versoening nie.
God en die skepping ondergaan 'n evolusionêre proses waardeur die hele skepping weer met die godheid saamsmelt.
Hierdie samesmelting word beskryf in terme van die drie-eenheid. Die mensdom word dus opgeneem in die godheid van die een god, as afsonderlike persone, soos wat die lede van die drie-eenheid steeds afsonderlike persone is.
Verlossing is herwinning van ons posisie vóór die sondeval.
Joh. 8:44: Julle is kinders van die duiwel; hy is julle vader, en julle wil doen wat julle vader wil hê julle moet doen. Hy was van die begin af 'n moordenaar. En hy staan nie aan die kant van die waarheid nie, omdat daar geen waarheid in hom is nie. Wanneer hy leuentaal praat, is dit volgens sy aard, want hy is 'n leuenaar en die vader van die leuen.
Omdat engele manifestasies van god is kan hulle nie teen god rebeleer nie. In panentiesme is daar dus 'n paar moonlikhede:
1) God is beide goed en boos. (dualisme) Boosheid en sonde is 'n manier waarop god nuwe ervarings opdoen.
2) God is goed maar onmagtig om die bose te keer omdat sy almag ingeperk word deur die die vrye wil van die skepping.
3) Satan en sy demone bestaan nie.
Die hel bestaan, en is ewige, bewustelike verwydering van God. Die hel is dus 'n deel van die skepping waar God nie is nie, of alternatiewelik 'n toestand van 'n skepsel van totale verwydering van God.
Die hele skepping is in god, daarom is daar geen plek in die skepping waar god nie is nie, of geen denkbare toestand van 'n skepsel van totale verwydering van god nie.
Die totale afwesigheid van god beteken dus noodwendig ook die totale afwesigheid van skepsels.
Alhoewel panenteïste in teorie die konsep van hel mag beaam, is die konsep van hel logies onmoontlik in panenteïsme.
Die mens is by uitstek toegerus om die waarheid te vind, omdat hy in wese god is. Sy soeke na waarheid keer hom in homself, dit is 'n reis van self ontdekking totdat hy god in homself ontdek.
Mat. 16:17: Gelukkig is jy, Simon Barjona,” het Jesus vir hom gesê, “want dit is nie 'n mens wat dit aan jou geopenbaar het nie, maar my Vader wat in die hemel is.“
1 Kor. 12:3: ...niemand kan sê: “Jesus is die Here” nie, behalwe deur die Heilige Gees.
Julian Muller: “Die postmoderne mens voel hoedat die kettings van hom/haar afval. Die verslawing van
konsepte wat van bo afgekondig word, volgens die Teologiese Wêreldbeeld, word nou verbreek.”
God openbaar die waarheid van die Bybel aan gelowiges direk en persoonlik deur die inwoning van sy Gees. Ons ervaar persoonlik hoe God sy openbaring (die Bybel) in ons lewens lewend maak. Slegs deur 'n persoonlike ontmoeting met die Jesus van die Bybel kan ons die Bybel verstaan.
Julian Muller: “Eie ervaringe kry geldigheid en mense ontvang vrymoedigheid om daaroor te praat en aanvaar nie meer die konsep van ‘n "hoër werklikheid" wat voorskriftelik vir die aardse lewe funksioneer nie.”
Die mens deel in god se wesensbestaan (ontologie). Die mens spruit voort uit god, is in god en sal uiteindelik terugkeer na die wese van god. Dit plaas die mens dus op dieselfde vlak as die persone van die drie-eenheid.
Die mens het absolute vryheid. God se soewereiniteit word deur die mens se vryheid beperk, sodat god slegs vry is in soverre dit verenigbaar is met menslike vryheid. (compatibilistic freedom)
Die mens se vryheid is groter as die van God, omdat die mens se vryheid god se vryheid beperk. Dit is in teenstelling met wat die Bybel leer, dat God soewerein is en nie aan mense verantwoording doen nie.
Panenteïsme plaas die mens dus bo God. Dit is die toppunt van rebellie teen God.
Dit is duidelik dat hy God se openbaring (die Bybel) wat “van bo af verkondig word” as verslawende kettings beskou, en dat die mensdom bevry moet word van God se absolute aanspraak op hulle lewe.
Es. 28:6: “Daarom,” sê die Here my God, “omdat jy jou verbeel het jy is 'n god, daarom gaan Ek ander nasies, wrede volke, teen jou laat optrek. Hulle sal die prag wat jou wysheid vir jou gebring het, met die swaard aanval en jou prag skend. Hulle sal jou in die graf in laat stort, jy sal die dood van 'n gesneuwelde sterf daar op jou eiland in die see. Sal jy vir dié wat aan jou 'n einde gaan maak, nog kan sê jy is 'n god? Vir dié wat vir jou dood gaan sorg, sal jy 'n mens wees, nie 'n god nie.
Moderne panenteïsme is die direkte afstammeling van Plotinus se neoplatonisme. Dit staan in opposisie teen die Bybel se teïsme. Panenteïsme is egter nie beperk tot westerse filosofie nie. Alhoewel oosterse filosofiee grotendeels panteïsties is (Alles is god), is daar 'n beduidende panenteïstiese tradisie in beide Hinduisme en Buddhisme. Panenteïsme is ook die wêreldbeeld van verskeie takke van die New Age beweging en Wicca (neopaganisme met bande met satanisme).
As dit nie koue rillings teen jou ruggraat laat afgaan nie, het jy nie onlangs die boek van Openbaring gelees nie...
Tekens dat 'n gemeente se wêreldbeeld moontlik aan die verskuif is.
Die fokus is nie meer op 'n ontmoeting met Christus as die gekruisigde nie maar op 'n mistiese ervaring van god.
Dit word onaanvaarbaar om mense aan te spreek oor sonde. Daar word gesê dat jy nie die splinter uit 'n ander se oog mag haal nie omdat jy self 'n balk het. Jesus se woorde “Raak ontslae van die balk in jou eie oog sodat jy goed kan sien om die splinter uit jou broer se oog te haal” word verswyg. Die hele punt van die teks is Christus se opdrag dat ons ander moet help met hulle splinters, omdat ons die Een onmoet het wat ons van balke kan genees!.
Psigoterapie word van die kansel verkondig onder die voorwendsel dat dit wetenskaplik is en dat “enige waarheid God se waarheid is”. Die waarheid is dat psigoterapie nie wetenskaplik is nie omdat dit nie aan die vereistes vir 'n wetenskap – die wetenskaplike proses – voldoen nie.
Persoonlike groei word 'n “spirituele reis”, wat meer te doen het met mistiese ervarings en tegnieke om dit te bereik as met heiligmaking. Rituele en meditasie word aangemoedig.
0 #1 Nico 2011-10-28 19:54
"Julian Muller: “Die postmoderne mens voel hoedat die kettings van hom/haar afval. "
Ps 2:2-5 Die konings van die aarde staan gereed, en die vorste hou saam raad teen die HERE en teen sy Gesalfde en sê: Laat ons hulle bande stukkend ruk en hulle toue van ons afwerp! Hy wat in die hemel woon, lag; die HERE spot met hulle. Dan sal Hy hulle aanspreek in sy toorn, en in sy grimmigheid sal Hy hulle verskrik: