1.4 Die mens se gelyke |
Magtige Jáhoe het gesê, “Dit is nie goed dat die mens alleen is nie. Ek gaan vir hom ’n helper maak wat soos hy is.”
En Magtige Jáhoe het uit die stof al die lewende wesens van die veld en al die voëls van die hemel gemaak. Hy het hulle na die mens laat kom om te sien wat noem die mens hulle. Presies dit wat die mens elke lewende wese genoem het, dit was sy naam.
Die mens het na al die mak diere en al die voëls van die hemel en al die diere van die veld geroep, maar hy kon nie vir homself ’n helper soos hy vind nie.
Toe het Magtige Jáhoe ’n diep slaap oor die mens laat val.
Die mens het geslaap. Jáhoe het een van sy ribbes gevat en die vlees onder dit toegemaak. Jáhoe het die rib wat hy uit die mens geneem het tot ’n vrou gevorm.
Hy het haar na die mens gebring en die mens het gesê, “Hierdie ding is ’n been vanuit my gebeentes en vlees vanuit my vlees. Ek noem dit vrou, want sy is vanuit die man geneem. Daarom sal die man sy vader en sy moeder verlaat. Hy sal aan sy vrou kleef en hulle sal soos een vlees wees.”
Hulle was albei kaal – die man en die vrou – maar hulle was nie skaam nie.
Een van my gunsteling stukke in die Hebreeuse Bybel. Ek wens ek kon ’n proefskrif hieroor skryf.
Die teoloog Martin Buber skryf daar is drie tipes verhouding wat in die Hebreeuse Bybel ter sprake kom:
(a) Ek-U-verhoudings, oftewel die verhoudings van die mens tot die heilige (in dié geval Jáhoe)
(b) Ek-jy-verhoudings, oftewel die verhoudings van een mens tot ’n ander
(c) Ek-dit-verhoudings, oftewel die verhoudings van die mens tot die neutrale wêreld
Die vraag is, waar pas diere in? In die eerste skeppingsverhaal (P se verhaal wat in Genesis 1 opgeteken is) is diere deel van klas c – hulle word soos die rotse en die see en die gras op die eerste dae geskape. Maar in die Jáhoe-tekste gebeur iets anders, Jáhoe skep diere as potensiële gelykes vir die mens (klas b). Jáhoe maak die diere met die bedoeling dat die mens een “soos hy” onder hulle sal vind.
Wanneer die mens besluit dat hy nie ’n gelyke onder die diere kan vind nie, is dit ’n besluit van die mens se kant af eerder as van Jáhoe. Sien ons hier ’n argument teen die mistasting dat diere objekte is? Skimp die skrywer dat mense hul rug op die skeppingsorde keer deur nie God se beeld in die diereryk ook te sien nie?
Ek dink daar moet ’n teologie van die diepte-ekologie ontstaan.
Iets oor die mens se woorde aan die einde. Dit is duidelik dat hy die man en vrou se “een-vlees-wording” nie as ’n goddelike opdrag sien nie, maar bloot as ’n beskrywing van die situasie soos hy dit kom kry. Mense wat iets normatief in dié uitspraak inlees, vat ’n vet kans.
(Die arme vrou is ’n sekondêre maaksel in dié deel van die teks. Mens kan nie daar verbykom nie. Die Jáhoe-tekste het in ’n manswêreld ontstaan.)