PressReader - Weg!: 2018-08-01 - KLAS­SIE­KE AFRIKAANS
Weg! - 2018-08-01 - Boeke En Musiek -
Weg stof ’n klas­sie­ke A­fri­kaan­se boek af.
deur Jan S­pies Ta­fel­berg, 1988
Met ’n sto­rie is dit so: Soms as jy die groot­ste leu­en ver­tel, kom jy die naas­te aan die waar­heid, want jy lieg hom oop. En as jy die waar­heid ver­tel, praat jy die we­sen­heid par­ty­keer toe. Want in die werk­lik­heid sien ons nie al­tyd die waar­heid nie. Jy moet hom eers lieg of swaai tot jy ’n spleet kry waar jy kan in­kyk.
Aan die woord is Jan S­pies (1936-1996), die le­gen­da­rie­se Na­mi­bie­se sto­rie­ver­tel­ler, do­sent, let­ter­kun­di­ge, boer, ra­dio- en te­le­vi­sie­per­soon­lik­heid en koe­rant­re­dak­teur.
Die mees­te men­se sal hom ont­hou vir die TV-pro­gram S­pies en P­les­sie wat hy saam met wy­le P.G. du P­les­sis in die tag­ti­ger­ja­re aan­ge­bied het. En na­tuur­lik vir daar­die C­re­mo­ra-ad­ver­ten­sie...
Hoe­wel ’n mens na Jan S­pies se ver­tel­stem móét luis­ter – ge­luk­kig is daar tal­le vi­deo’s op YouTu­be – is sy sto­rie­bun­dels ’n groot deel van sy kos­ba­re en ge­not­vol­le na­la­ten­skap.
Ek het on­langs in ’n twee­de­hands­win­kel in Jo­han­nes­burg op S­pie­se­rye af­ge­kom. Dis ’n Jan S­pies-om­ni­bus met al vier sy bun­dels saam: Pi­la­tus tot mols­hoop, Poort deur die koue, Pro­feet met kon­dens­melk en Pil­le vir ser­vet­te. Die boek sluit sy tref­fer­sto­ries soos “En­gel met ’n Ford,”“Pa­pe se plan,”“’n V­riend in nood” en “Waak­saam op die vlug” in.
Hy be­gin “En­gel met ’n Ford” op ’n fi­lo­so­fie­se noot:
’n Mens sou mis­kien dink snaak­sig­heid is af­hank­lik van le­we – van men­se, var­ke, don­kies en sul­ke goed. Maar dit is nie so nie. Dis net van die mens af­hank­lik, want as dié nie daar was om dit waar te neem nie, sou dit so goed as nooit ge­beur het nie. Die mens moet by wees of niks is snaaks, mooi, le­lik, goed of sleg nie. En daar­om het daar al tus­sen die mens en die mo­tor­kar net so­veel in­te­res­sant­heid af­ge­speel as wan­neer die mens en die don­kie me­kaar mis­ver­staan.
In die kos­huis­sto­rie “Koek tot by die kui­te” het Jan die vol­gen­de waar­ne­ming oor kos­huis­gan­gers se eet­ge­woon­tes:
As daar op hier­die aar­de één ding is met ’n be­hoor­li­ke eet­lus, dan is dit by ’n jon­ge­tjies­mens – e­nig­een van so ne­ge tot se­wen­tien. En as hy daar­by nog in die kos­huis is, dan ver­skil hy nie veel van ’n sprin­kaan nie. Dis so goed of hy ook ’n reg­uit derm het waar­deur die kos vin­nig be­weeg van die een kant af na die an­der een toe.
Hy was ook be­kend vir sy don­kie­sto­ries, en in “Las­ti­ge ge­heue” raak hy som­mer vroeg ’n diep wys­heid kwyt:
“Jong ’n don­kie is baie nes ’n mens.” So ver­tel oom Willie S­mith van Mal­ta­hö­he se wê­reld een­dag vir my. “Die goed wat jy wil hê wat hy moet weet, dié ver­geet hy vin­ni­ger as wat jy hom dit ge­leer kry, maar dit wat hy self uit­ge­vin­ne en wat hy vir hom­self ge­leer het, en wat jy sou wens hy daad­lik ver­geet, dié ont­hou hy of hy daar­mee ge­bo­re is. Jy kry dit een­vou­dig nie uit sy hars­pan uit nie. Hy vreet al lank ge­na­de­brood, dan is sy ge­heue nog pu­re jong don­kie s’n, smaak dit vir my.”