missiologie | die ander kant
"ja" vir Belhar, want ons het mos nie baggage nie
Ek raak altyd bietjie skepties as ek hoor "die jong dominees sê". Jy sien, daar is ongelooflik mag daarin om die "jong stem" aan jou kant te hê. Dit is asof die een wat kan sê dat "ek sê wat die jong stemme sê" tot 'n mate die langslewendheid van sy/haar eie idees bevestig. Die waarheid is egter dat daar selde, indien ooit, enige "jong stem" oor 'n saak is. Al wat ons het is "jong stemme". Telkens wanneer ons dus hoor dat "die jong dominees sê" dat moet ons stilstaan en die ou suspisieuse vrae vra: Watter jong dominees? Hoekom kies die een wat die jong stem oordra om dit te doen? Wat is die breër rol wat die uitverkose jong stem moet speel? Uiteindelik kry elke hoë profiel stem in die kerk iewers 'n groepie jong dominees wat skynbaar hierdie of daardie standpunt sou ondersteun, en elkeen kies om maar die jong stemme wat anders klink te ignoreer.
In die kerk raak ek ook baie skepties wanneer ons oor teologie praat en die kerk eenvoudig tussen "jonk" en "oud" wil verdeel. Sonder om dit eers te verdedig, ek dink bloot nie die verdeling werk nie, en as jy sou begin ordentlik navorsing doen gaan jy agterkom dat daar 'n ongelooflike hoeveelheid uitsonderings op elke patroon is wat jy skynbaar raaksien. Daarmee ontken ek nie dat die kerk oor tyd verander, en dat daar dus 'n skuif te bespeur is nie, maar ek ontken wel dat daar ooit 'n "clean break" is waar twee generasies eenvoudig teenoor mekaar kan staan.
Dit bring my by Belhar en Rapport.
As Tim du Plessis pleit vir die aanvaarding van Belhar (OK, pleit is dalk 'n te sterk woord) dan sê dit dalk iets oor die rigting waarin die gesprek beweeg. Tim sou immers nie op die plek gesit het waar hy is as hy nie in staat was om die konsensus van sy lesers te verwoord, so paar stappe voor hulle te wees, maar om hulle nie te veel te ontstel nie. So dalk gee Tim rigting aan: die tyd waarin Belhar aanvaar sal kan word is naby.
Marlene Malan se artikel oor Belhar by Aardklop is ook insiggewend, want sonder om te veel tussen die lyne hoef te lees maak sy dit duidelik dat hierdie 'n lot ou ooms is wat negatief is oor Belhar. Of dalk is negatief te sterk woord, kom ons sê maar net dat hierdie groep, wat in haar prentjie duidelik ouer stemme is, vind Belhar 'n komplekse debat, is gekant teen die druk dat daar "ja" gestem moet word, en soek, in die woorde wat sy aan Piet Strauss toeskryf, " 'n groter balans van "vir" en "teen" in die huidige debat oor Belhar voorstaan" (ek het geen idee wat hierdie frase beteken nie, maar kyk hoe herhaal hierdie frase in die volgende paragraaf).
Dit bring my terug by die jong stemme. Marlene skryf toe verder oor Belhar n.a.v die VGKSA se Algemene Sinodesitting. Hierdie keer is dit die jong stemme wat praat. Die artikel laat jou met die oortuiging dat daar 'n konsensus is: "Deur die bank meen hulle: Belhar is 'n versoeningsgeskrif" en "Volgens Van der Spuy redeneer jong afgestudeerde NG predikante nie meer oor "vir" of "teen" Belhar nie. "Daar's niks meer om oor te praat nie. Ons wil aangaan."". Die jong stemme is dus nie so ver van Tim du Plessis af wat glo dat "Die NGK moet Belhar, by wyse van spreke, uit die pad kry. Aanvaarding is al manier."
Hier dus my eerste punt: ons maak 'n keuse vir watter jongmense ons wil aanhaal, en dit is ten diepste 'n politieke keuse. In hierdie geval vermoed ek dis 'n keuse wat help om 'n groeiende konsensus te verwoord, maar dit ontken steeds die feit dat daar 'n sterk groep jong predikante is wat nie Belhar wil onderteken nie.
Daar is egter vir my 'n dieper probleem, en daarom die titel van die blogpost.
Wanneer ons met oordrewe konsensus aandring daarop dat "Belhar is 'n versoeningsgeskrif", dan moet ons met 'n stuk ongemak gelaat word. Dit was nie perongeluk wat die 1982 sinode Eenheid, Versoening en Geregtigheid langs mekaar gesit het nie. Dit was omdat die sinode op daardie stadium gevoel het dat daar groepe in die Suid Afrikaanse kerkgemeenskap is wat een of twee van hierdie elemente ten koste van die ander beklemtoon. Die pro-Belhar diskoers in die NG Kerk lyk vir my ook of ons oor die algemeen Eenheid en Versoening meer beplemtoon as Geregtigheid.
Maar daar is 'n volgende punt wat gehoor moet word. Een dominee wat Noordelike Sinode se laaste sinodesitting bygewoon het beskryf die kerk se standpunte oor Belhar ook in terme van 3 generasies. Die jong generasie "het nie die bagasie van Belhar nie- hulle lees die dokument net op sigwaarde, en sien geen dwalinge daarin nie".
Wat is hierdie "bagasie"? Die bagasie is apartheid. Rassisme. 'n Suid Afrikaanse geskiedenis van ongelykheid, van struggle teen apartheid, en van 'n NG Kerk wat so diep drooggemaak het dat die kerk in die wêreld vir ons gesê het hulle kan hulleself nie langer met ons assosieer nie. En tot 'n mate moet ons dit verstaan. Ek sukkel ook om die emosies van die middel 1980's te verstaan (alhoewel dit tog meer moontlik raak as jy lank genoeg na die stories luister). Maar hier is my vrees: ons loop die gevaar om met Belhar in die een hand, en Klopjag in die ander hand die toekoms in te gaan. Ons loop die gevaar om tydens legitimasie Eenheid, Versoening en Geregtigheid te onderteken, en dan te sing "kan ons maar net aanbeweeg, Meneer".
Jy sien, Belhar los my met 'n ongelooflike stuk bagasie. Dit los my met die feit dat die top-skaal vir 'n VGK predikant minder is as die begin-salaris van 'n NGK dominee. Dit los my met die feit dat party in die land hulle kinders in publieke skole kan sit wat R25000 skoolgeld per jaar vra, terwyl ander dit nie kan bekostig om R25000 oor 12 jaar te betaal nie, en die skool se fasiliteite wys dit! Dit los my met die feit dat 'n groeiende groep van my ouderdom mense aparte woonareas voortsit deur die komplekse wyse waarop gated communities kan bestuur wie mag hier binne kom en wie nie. Dit los my met die feit dat 'n klomp kolegas in die VGK so paar maande hulle skok in my teenwoordigheid uitgespreek het omdat 'n NG Kerk R10 miljoen aan 'n kerkgebou kan spandeer (ek moes hulle toe skaam inlig dat dit in werklikheid meer as R50 miljoen was, en dat die memo nooit by hulle uitgekom het nie).
Nee, dis nie eenvoudig "alles apartheid" nie. Maar dit is apartheid ook. Dit is meer as apartheid ook. Maar dit is my baggage ook. Ek vrees dat die groeiende konsensus dat ons Belhar moet aanvaar gekoppel is daaraan dat ons deur die bank meen Belhar is 'n versoeningsgeskrif, en dat ons selde hoor dat Belhar ten diepste oor geregtigheid gaan. En ons hoef nie bagasie oor Belhar te hê as dit nie oor restitusie gaan nie. Maar gaan kuier met die jong VGK predikante en vra vir hulle of Belhar oor restitusie gaan…
Ek sê ja vir Belhar. En elke keer wat ek dit skryf dan raak ek ongemaklik, want ek weet dit roep met tot 'n leefstyl van eenheid, versoening en geregtigheid, en ek weet dit beteken ek het nog 'n lang paadjie om te gaan. Ek sê ja vir Belhar, maar ek weet dat Belhar in die 1980's geskryf is, teen 'n bepaalde historiese agtergrond waaruit ek ongelooflik baie voordeel getrek het, en vir die res van my lewe die voordeel wat ek daaruit getrek het met my sal saamdra. Ek hoop met alles in my dat die NG Kerk Belhar sal aanvaar! Maar is nie iets waarmee ek sommer net kan aangaan nie, dis iets wat ek stadig moet oorweeg, die koste moet bereken, en in diepe geloofsoortuiging moet bid dat ek verander sal word. Want ek het nog 'n leeftyd voor van werk om die ongeregtighede, onversoenbaarheid en apartheid van die verlede te help ongedaan maak, en ek hoop dit is waartoe ons onsself verbind as ons sê "ja" vir Belhar.
5 Kommentaar	| missiologie, Publieke Teologie	| Sleutelwoorde: Belhar, Marlene Malan, NG Kerk, Rapport, Tim du Plessis	| Permalink
'n Daling in godsdienstigheid het die Suid Afrikaanse koerante aan die gons. Alles van Rapport en Beeld tot by Citypress en Sowetan berig dat Suid Afrika minder godsdienstig is. Of as jy Beeld en Rapport se opskrifte moet glo dat "meer die kerk verlaat" en "heelwat minder glo".
Min predikante sal ontken dat daar ernstige skuiwe in die Suid Afrikaanse godsdienstige landskap aan die gebeur is. En daar is ook geen tekort aan stemme wat of vir ons vertel dat ons besig is om soos "ongodsdienstige Europa" te word, of soos "fundamentalistiese Amerika". Of ons egter enige werklike prentjie het oor wat aan die gebeur is twyfel ek al hoe meer. Hierdie vlaag van berigte help ons ook nie so baie soos wat die feit dat dit 'n "gesagvolle navorsingsliggaam" was dit wil laat klink nie.
Eerstens, daar was 'n volle 200 respondente uit Suid Afrika wat aan die WIN-Gallup studie deelgeneem het. Die minste van enige land op die lys. My agtergrond is statistiek is nie genoeg om te kan sê presies hoe akkuraat 200 antwoorde uit drie opsies sal wees nie, maar dit is genoeg om te kan sê dat as Kanada 35 miljoen inwoners en 1000 respondente het, en Suid Afrika 50 miljoen en 200 respondente, dan is die syfers oor Kanada heelwat meer akkuraat as die oor Suid Afrika. Wat ek egter nog nie kon opspoor vir hierdie studie nie is daai standaard stukkie oor metodologie en sekerheidsintervalle wat saam met statistiese navorsing moet gaan. Hoe random was die 200, en met hoeveel sekerheid kan ons afleidings uit 200 respondente maak?
'n Verdere vraag is hoe die inligting bymekaargemaak is. In 'n gesprek oor kwantitatiewe navorsing oor godsdiens in Afrika oor middagete so jaar gelede, het 'n ander navorser wat hierop werk genoem dat hulle slegs van landlyne gebruik maak, omdat selfoon oproepe te duur is. My reaksie was dat dit 'n totaal skewe profiel van Suid Afrika (en heelwat ander Afrika lande) sal gee, omdat landlyne nie eweredig deur die samelewing versprei is nie.
Dan is daar die vraag oor wat beteken die studie nou eintlik. Die vraag was nie of mense kerke verlaat nie (Beeld), en ook nie of hulle meelewende lidmate is nie (Rapport), maar eerder: "Irrespective of whether you attend a place of worship or not, would you say you are a religious person, not a religious persons or a convinced atheist?"
Ek sal die gebruik van "convinced" eers ignoreer, maar dit moet die vraag laat opgaan watse effek dit op antwoorde het. Sou mense wat hulself as "ateïsties" beskryf byvoorbeeld eerder een van die ander twee kategorieë kies wanneer die beskrywing "convinced" bykom?
Ons moet egter vir 'n oomblik stilstaan by die verskil tussen die ander twee kategorieë. Wat presies beteken "godsdienstig" en "nie-godsdienstig"? Is dit dieselfde as "a religious person" en "not a religious person"? Hoeveel lidmate van gemeentes sou wanneer hulle voor hierdie keuse staan kies vir die tweede in plaas van die eerste? Hoeveel predikante het oor die afgelope paar jaar gepreek "Christianity is not a religion" of "Jesus het nie gekom om 'n godsdiens te begin nie"?
Buiten dat ek versigtig sou wees om te veel erns te maak oor die akkuraatheid van die "19%", is die vraag dus of 'n skuif van "a religious person" na "not a religious person" nie moontlik baie sê oor 'n skuif in taal nie, 'n skuif in hoe ons woorde verstaan, en nie noodwendig 'n skuif in die praktyk van deelname aan godsdienstige organisasies of persoonlike godsdienstige oortuiging nie?
Ek weet hierdie is net vrae, maar dit is dalk die punt. Ek het net al lankal 'n vermoede dat daar bloot nog 'n baie groot stuk werk is wat gedoen moet word om regtig te verstaan wat aan die gebeur is in die Suid Afrikaanse godsdienstige lewe. Die feit dat hierdie 200 respondente soveel sensasie kon veroorsaak bevestig my vermoede net nog meer. Dit wys egter moontlik op iets anders ook. Hier is my vermoede: sensasionele berigte oor godsdiensverlating verkoop koerante. Ek wonder of daar 'n joernalis is wat bereid is om 'n artikel te skryf oor die effek van negatiewe berigte oor godsdiens op koerantverkope? As my vermoede reg is weet ek egter nie of mense die koerante koop omdat hulle bekommerd is oor die uitsterf van godsdienste, en of hulle graag die goeie nuus oor die einde van godsdiens wil hoor nie.
9 Kommentaar	| kerk, missiologie, teologie	| Sleutelwoorde: godsdiens, WIN-Gallup	| Permalink
anderkant Margate. Respek vir 'n oorgang
Die jeugwerker in my wou sien wat Beeld toe nou te sê het oor Margate vanoggend. Maklik om te vind, gaan na www.beeld.com, en jy het vandag hierdie skerm gekry (screenshot). Afrikaanse lesers wil weet wat gebeur by Margate. Beeld verkope en besoeke aan hulle website sal opgaan as hulle vertel wat by Margate gebeur. Daai boodskap is duidelik.
Die materiaal gaan met massas waarskuwings gepaard"
"Ouers wat nié wil weet wat hul kinders op matriekvakansie aangevang het nie, moet eerder nié hierdie berig lees nie."
"Hierdie video bevat taalgebruik en beelde wat mag aanstoor gee."
Wat verkoop is nie tieners nie, wat verkoop is "skokkende" gedrag. Die "skokkende" gedrag is natuurlik nie so skokkend nie. Wel, die skokkende gedrag is vir die van ons wat lank genoeg stilgebly het om na jongmense te luister nie skokkend nie, want ons moes hierdie stories lankal hoor. Maar die gedrag is veral nie skokkend nie, omdat dit is wat volwassenes daagliks mee besig is – ons maak dit skokkend omdat hierdie mense 18 is.
Moet my nie verkeerd verstaan nie, die van ons wat jongmense deur een deel van hulle oorgang na volwassenheid (belydenisklas) begelei sit met 'n vrees elke jaar as daardie selfde jongmense op matriekvakansie gaan. Nie in die eerste plek oor die eksperikante wat op die Beeld video uitgebeeld word nie, maar oor dit wat nie uitgebeeld word nie: die feit dat daar iewers 'n ongeluk gaan wees waarin daar waarskynlik 'n 18-jarige gaan doodgaan. Die feit dat morning-after en kondome ten spyt daar 'n jong meisie voor die bitter moeilike besluit gaan staan of sy 'n aborsie moet kry en of sy met die swangerskap moet deurgaan, en beide kante toe gaan met 'n ongelooflike stuk trauma gepaard.
Maar wat is Beeld se video anders as om 'n klomp jongmense op die voorblad te sit en te vertel dat "hulle mag nie doen wat ons doen nie". Is hulle sonde dat hulle strippers kry vir hulle partytjie? Is hulle sonde dat hulle hulleself onkapabel drink? Natuurlik nie! Wat nuuswaardig is, is dat hulle 18 is. Dit is dat 18-jariges strippers betas. Daai sonde is genoeg om Beeld se website te cover.
Die Youth, Church and Culture Podcast met die titel "Rights of Passage" kyk na 'n soortgelyke storie. Panama City in Amerika. In 'n gesprek vroeër die jaar het ek en die navorsers (wat hier praat) bietjie oor die ooreenkomste met Margate gepraat, en alhoewel ek nie vinnige lyne tussen Amerika en Suid Afrika wil trek nie, vermoed ek daar is 'n soortgelyke konteks vir die jongmense wat aan Margate deelneem (eintlik maar 'n baie klein persentasie van matrieks) en die wat by Panama City bymekaarkom. Ek dink egter veral dat Micheal, Wendy en Todd met baie meer respek omgaan met hierdie oorgangsritueel as Nadine Theron (maar dan weer, hulle werk is nie om te skok of nuus te maak nie, maar om te verstaan en te begelei).
Hier stop ek vir vandag. Ek gaan nie probeer verduidelik nie. Ek hoop maar net dat Margate meer kan word as 'n moment wat ons gebruik om te vertel hoe skokkend "die jeug van vandag is", en eerder 'n plek waar ons respekvol kan luister na hoe jongmense probeer sin maak van 'n oorgang in hulle lewens. 'n Poging om self sin te maak van 'n oorgang, binne 'n konteks van 'n wêreld wat vir hulle gesê het "figure self uit".
So, wie is die jeug-navorsers wat volgende jaar op Margate gaan sit?
2 Kommentaar	| jeugbediening, kerk, missiologie	| Sleutelwoorde: Beeld, Margate, matriekvakansie, Rights of Passage	| Permalink