Wat maak ons van die Staatsrede?Cyril Ramaphosa. Foto: PresidencyZA/Twitter ŉ Staatsrede moet gesien word waarvoor dit is: Die opening van die parlement in die nuwe jaar en die poging van die regering om ŉ gees van optimisme en patriotisme in tye van wanhoop en sinisme te versprei. Dit is vol beloftes, voornemens, mooiklinkende gemeenplase, herinnering aan die “glorieryke vryheidstryd en die swaarkry van die mense” en veral vol vaaghede. Die ANC regeer nou al te lank om enigsins mense nog ŉ rat voor die oë te draai oor hul beleid (of gebrek daaraan) en die swak uitvoering daarvan. Ook pres. Ramaphosa bly in sy hart ŉ sosialis en glo aan die rigtende krag van die staat, ook hý wil nog meer mag in die hande van ŉ oneffektiewe en soms irrasionele staatsapparaat konsentreer. Nogtans, in vergelyking met sy voorganger, Jacob Zuma, is daar wel ŉ wesenlike skuif en daar is die gegronde hoop dat Ramaphosa ŉ groter begrip van die land se talle probleme het en dit nie alles op apartheid blameer nie. Dit was dus ook bemoedigend dat daar redelike groot klem op die ekonomie in sy staatsrede was. Ook die verband tussen korrupsie en ekonomie, oftewel die wyse hoe korrupsie die ekonomie aan bande lê, verstaan Ramaphosa (anders as Zuma) goed. Daar was vyf hoofpunte wat Ramaphosa uitgelig het, wat spesifiek aandag verdien: Punt 1 is beslis veral belangrik. In die toespraak word ook andersins ŉ groot klem op die ekonomie gelê en Ramaphosa se pogings om beleggings te werf, is ŉ stap in die regte rigting. Natuurlik is daar hopeloos te veel regulasies wat beleggers afskrik, maar ten minste lyk dit of Ramaphosa hier en daar ŉ paar verbeterings aan die gang gekry het en nog verbeterings wil aanbring. Om eie produksie en uitvoer te verhoog en klein besighede te ondersteun, is alles lofwaardig, maar dit was die ANC wat Suid-Afrika se eens sterk nywerheidsekonomie grootliks vernietig het deur sy eensydige afhanklikheid van China. Daar is natuurlik die reuse-agterstand van die Zuma-jare en ŉ mens kan van ŉ ANC-president ook nie verwag dat hy ŉ Margaret Thatcher-beleid volg nie. Landbou word as belangrike bron van inkomste en werkskepping uitgelig wat op sigself positief is, maar ongelukkig herhaal Ramaphosa die voorneme om grond sonder vergoeding te onteien. Om enige iets anders te verwag met die EFF wat in sy nek blaas, en nadat die ANC al so veel verwagtings geskep het, sou naïef wees. Die beginsel van onteiening sonder vergoeding bly fundamenteel verkeerd en skadelik. Die effense silwer randjie van die donker wolk is egter dat die regering blykbaar nie ŉ Zimbabwe-styl grootskaalse afset van boere van hul grond beoog nie en daarin duidelik verskil van die EFF. Grond in staatsbesit sal blykbaar eerste verdeel word, en dan grond naby die stede, en kleinskaalse swart boere sal bygestaan word. Die onteiening van die mees produktiewe landbougrond en goed ontwikkelde plase blyk nie nou ter sprake te wees nie. Nou het die ANC egter ook al te dikwels gewys dat hulle die een ding sê (veral daar waar die media-aandag op hulle is) en die ander ding doen. Ons weet ook dat hulle gewoonlik met die salami-taktiek werk, om eers by die maklike deel te begin en stuk vir stuk die hele ding te vat wat hulle soek. Op die gebied van onderwys en opleiding, punt 2, is daar geweldig skade gedoen deur die regering, en dit lyk nie asof hulle enigiets wil verbeter nie. Natuurlik hang punt 1, 2 en 3 ten nouste met mekaar saam. Hier is Ramaphosa tipies sosialis en praat veral van die staat wat beter sanitasiegeriewe moet bou, eerder as wat gekyk word hoekom sekere skole (meesal Afrikaanse skole) ten spyte van staatsinmenging suksesvol is en hoe ander skole daarvan kan leer. Dit het meer te doen met die etos van die skool en die kwaliteit van die onderwysers as met die geriewe. As daar meer dissipline was, was gereelde herstel ook nie so noodsaaklik nie. Dit is betreurenswaardig dat misdaad, seker die nommer 1-probleem vir meeste Suid-Afrikaners, nie genoem is as een van die fokuspunte nie. In die toespraak word misdaad wel kortliks aangeraak, spesifiek geweld teen vroue en kinders, maar nie geweld teen die boere nie. As misdaad effektiewelik beveg word, die ekonomie vry is, daar goeie onderwys (sowel deur die staat as deur privaat instansies) en korrupsie nie geduld word nie, dan sal die lewensomstandighede van alle inwoners, veral die armes, (punt 3) vanself verbeter. Dan is daar ook nie meer ŉ allesbeherende staat nodig om aandag aan die behoeftes van die mense te gee nie (punt 5). As sosialiste sal die ANC en ook Ramaphosa egter nooit die geloof in die sterk en diep staat laat vaar nie.