Met: Armand Aucamp, Jacques Bessenger, Rolanda Marais, Donnalee Roberts, Zak Hendrikz, Luan Jacobs, Edwin van der Walt en Christia Visser
Die koerant speel ’n belangrike rol as ruimte én storieverteller in die film, want dis Carina Human (Donnalee Roberts) wat Jacques se verdwying begin ondersoek. Sy is ‘n joernalis by Montage, ’n sensasiegedrewe poniekoerant, al wil sy graag ernstige joernalistiek by Rapport beoefen. Jacques se verdwyning maak onmiddellik opslae en Krog, ’n slim regisseur, sorg dat die kyker op interessante wyses bewus bly van die skrywer se skielike verdwyning – dis op lamppale, op koerantvoorblaaie en op die radio, maar dit word altyd op so ’n wyse oorgedra dat dié inligting met netjiese kamerawerk in die rolprent ingeweef word.
Saam met Carina word die kyker by ’n ondersoek ingesleep wat stuk-vir-stuk ontvou en deur middel van terugflitse vir die kyker oopvou. In die terugflitse, wat netjies gedoen word sonder die cliché van mistige sepia, ontmoet ons die drieluik waarom die storie se sentrale spoel draai: Jacques, sy beste vriend Jan-Paul Otto en Lena Aucamp, al drie skoolkinders op die stasiedorp Kleinbegin. Dis van die eerste oomblik af duidelik dat hier ’n liefdesdriehoek aan die ontwikkel is, maar Lena kies vir Jacques en Jan-Paul is die derde wiel aan die wa.
Van die film se mooiste tonele speel in Kleingeluk af waar Jacques se pa ’n lokomotiefdrywer is en sy ma met haar tydskrifte bestaan. Teen die agtergrond van die spoorweë en die armoede wat daarmee gepaard gaan, is daar pragtige detail wat opval: die treinstelletjie wat Jacquese se tikmasjien omarm, foto’s van lokomotiewe teen die muur en selfs ’n plakkaat van die Die Swart Kat. Ook sy pa se speelse metafoor dat ’n vrou én ’n trein met groot respek en liefde behandel moet word, dra by tot ’n wonderlike oomblik van humor tussen pa en seun.
Carina is uiteindelik die een om die storie agter die storie te ontsyfer. Saam met haar moet die kyker self na leidrade soek en ’n prentjie vorm – ’n uitstekende tegniek wat daarin slaag om die kyker geboei te hou. Hoe baie die storie van die oorspronklike reeks verskil, weet ek nie, maar daar is beslis ’n paar hardebaard-tonele wat moontlik nié in die reeks te sien is nie. Daar is egter ’n goeie skoot romanse en heelwat verrassings in die storie om selfs die gehardste kyker se hart te vermurwe.
’n Ander ding wat pla, is dat die storie dikwels op sentiment staatmaak om patos – ’n gevoel van emosionele vereenselwing – te bewerkstellig, en dat liedjies soos “Voshaarnooi”, “Tussen treine” en die titellied daardie sentiment ry. Hierdie liedjies, wat buite die konteks van die reeks en in eie reg vandag steeds gewild is, voel dus geforseerd en – heel ironies – nie tuis hier nie. Maar met die musiek is daar self nie fout nie, en saam met Benjamin Willem se oorspronklike musiek vorm dit tog ’n stewige fondasie vir die film.
Die laaste toneel ontlok my grootste kritiek. Soms kán ’n film doen sonder die “riding into the sunset”-moment, iets wat hier vir my die rolprent goedkoop eerder as goed maak. Dalk skuil daar ’n opvolg in dié moment, maar in ’n fliek wat grootendeels geloofwaardig vertel word, het hierdie oomblik vir my net te onwaar gevoel. Ek wil dit natuurlik nie vir die kyker bederf nie, maar oordeel self of die film nie dalk een stasie vroeër moes stop nie.
Ten spyte van die slottoneel en die sentiment wat die film soms soetsappig maak, spog Ballade vir ’n Enkeling met ’n ensemble akteurs wat hulle goed van hulle taak kwyt. Ook die jong akteurs verras met toneelspel wat mens nie aldag in Afrikaanse rolprente sien nie. Dit is geloofwaardig en goed afgerond. Saam met ’n puik klankbaan – ja, selfs die ou gunstelinge klink baie goed in die monde van nuwe kunstenaars – en visuele effekte wat verfrissend is, is Ballade ’n trein wat jy nie moet verpas nie.