Die ANC kan nie die werklikheid in 2016 sensorArgieffoto Soos Cobus Bester ook al ná sy uittrede opgemerk het, is die SAUK ’n totale gemors en dis asof die bestuur van die uitsaaier, wat net met regeringsreddingsboeie aan die gang gehou word, verder oor die afgrond stuur. Myns insiens is dit net ’n spreekbuis vir die ANC – boonop ’n onbevoegde en swak bestuurde een – en ek stel nie belang om ’n gesaniteerde, verpolitiseerde, onvolledige en boonop totaal werklikheidsvreemde weergawe van die nuus te kry nie. Die jongste skuif om nie meer gewelddadige betogings uit te saai nie, verbaas my dus nie en is net nog ’n stap om van die SAUK ’n staatsuitsaaier eerder as openbare uitsaaier te maak. Die ANC as poppemeester van die SAUK wil per slot van sake nie aan die EFF en dergelike groepe as aanhitsers van geweld enige lugtyd gee nie en daarmee saam nog geweldpleging en negatiewe menings jeens die regering aanmoedig nie. Terselfdertyd onderdruk dit ook die beeldsending van legitieme griewe en nuusgebeure wat voortspruit uit swak regering en dit ondermyn weer die SAUK se nominale waghondrol. Sensorskap in 1986 Sensorskap se definisie behels in ’n breë sowel as eng sin die onderdrukking van vryheid van uitdrukking. Dit behels bepaald die regering, maar ook enige buiterolspeler, se inmenging om nuus te onderdruk. Nuus was egter nog nooit totaal objektief nie en daar is in alle media ’n mate van subjektiwiteit te bespeur. As dit nie totale weglating is nie, dan kan dit wees in hoe ’n storie aangebied word met groter klem op sekere aspekte terwyl ander weer onderspeel word. Nismarkte, naamlik die teikenverbruikers wat vir inhoud betaal en dit inneem, speel ook ’n groot rol in die kies en aanbieding van inhoud. Hier is te min ruimte om breedvoerig oor selfsensorskap en nismarkte te skryf, maar die prentjie is hopelik duidelik. Vir ’n groot nuusinstelling soos die SAUK, wat boonop in die openbare belang moet optree, om egter botweg te weier om alle gewelddadige betogings, hoe nuuswaardig ook al, uit te saai is ’n growwe verontagsaming van sy mandaat en deursigtigheid in die algemeen. Dit is hoegenaamd nie nuut vir die SAUK om as mondstuk en politieke middel ingespan te word nie. Die Apartheidsregering het verskeie maatreëls, kommissies en wetgewing ingestel en gebruik om die vloei van inligting na die publiek asook die buiteland te beperk. Dit het veral gegeld in die tyd tussen 1985 en 1990, toe ’n noodtoestand van krag was. Indertyd is joernaliste geïntimideer, gedreig en fisiek verhoed om inligting te versamel en versprei. TV se koms is lank deur die Nasionale Party teengestaan en uitgestel uit vrees dat dit hul mag sou ondermyn en Piet Meyer het dikwels dieselfde retoriek, beleide en maatreëls as Hlaudi Motsoeneng gebruik. Ewenwel, terwyl die ANC dus deur geweld en sy “People’s War” in die jare tagtig sy posisie voor die einde van apartheid wou versterk, politieke opponente wou uitroei en dit op die koop toe so wyd moontlik wou laat propageer, het die regering en die SAUK hul bes gedoen om dit nie te laat gebeur nie. In 1986 het dit dalk nog gewerk, hoewel nie heeltemal nie, want daar bestaan baie beeldmateriaal van die destydse geweld. In 2016 is dit ’n heel ander storie. In 2016 Die koms en toenemende gebruik van sosiale media asook selfone en ander tegnologiese kommunikasiemiddele het dit feitlik onmoontlik gemaak om nuus weg te steek. Die meeste van hierdie dinge het skaars in 1986 – toe die noodtoestand waarskynlik op sy ergste was – bestaan. Nuusskepping was die alleenlike domein van ’n paar joernaliste en mense wat die nuus eerstehands aan verslaggewers kon oordra. Vandag het ’n inskrywing of foto op Facebook of Twitter, of ’n reeks WhatsApp- of SMS-boodskappe, dieselfde (of dalk beter) propagandawaarde as ’n nuusberig in die hoofstroommedia. Die fisieke aspek van nuus skep is totaal deur die digitale era omwentel. Nuus kan kwalik vandag onderdruk word. Tweedens, Suid-Afrika is vandag ’n baie oper samelewing as in 1986. Weg is al die wetlike inperking van, en struikelblokke vir die vryheid van beweging vir, die nuusmedia en verslaggewers. Die SAUK se besluit om nie nuuswaardige gebeure – hoe banaal en selfs afstootlik dit soms is – te dek nie, is juis ’n aansporing en hupstoot vir die res van die media omdat dit nog ’n mededinger uit die prentjie haal. Tensy die ANC die weg van die Nasionale Party inslaan en drakoniese wetgewing instel om alle mediadekking te begin sensor, gaan nuuswaardige gebeure onverbiddelik op die hoofstroommedia se lappe beland. Derdens, en hierdie aspek sal nooit verander nie, is dat mense – en dus kiesers – uit hul eie werklikhede leef en op hul omstandighede reageer. Hoewel baie ten goede sedert 1994 verander het, is daar vele enorme probleme en baie van dit is deur die ANC self geskep. Raadslede en wykslede wat nie op vreedsame versoeke om basiese dienste reageer nie en totaal afwesig is, skole wat al meer disfunksioneel raak, endemiese korrupsie deur amptenare ten koste van die gemeenskappe wat hulle moet dien, grootskaalse werkloosheid, die uitwerking van ekonomiese wanbestuur, misdaad en algehele verval in die land is iets wat die meeste mense eerstehands kan aanskou. Eweneens kan hulle ook daarop reageer en die gevolglike betogings en geweld aanskou en selfs daaraan deelneem. Nes die NP en toentertydse SAUK nie kon keer nie dat Afrikaners se realiteit van stygende lewenstandaarde en Christelike middelklas-gewetes hulle teen apartheid laat draai het, kan die ANC en huidige SAUK ook nie verhoed dat die hedendaagse probleme raakgesien word nie. Hulle kan mooi woorde soos “nasiebou” en “versoening” gebruik ten aansien van die SAUK – en eintlik die media in die algemeen – se rol in die samelewing, maar dit gaan nie die ongemaklike werklikhede in hedendaagse Suid-Afrika kan wegsteek nie. Geweld en vandalisme is afkeurenswaardig en word soms opportunisties uitgebuit, maar dit is ’n voldonge feit dat dit gebeur en dat dit nuuswaardig en van openbare belang is. Die huidige stakings in Frankryk gaan ook met geweld en vandalisme gepaard en dit word oral in die internasionale en Franse media berig. Die ANC en SAUK vind nou uit dat demokrasie onvermydelik met hoë eise en ongemaklike werklikhede gepaardgaan. Werklikhede wat hulle lank terug met hul eie geweld help skep het.