Hoekom word die Bloedrivier Gelofte verdraai? | minderheidsverslag
Hoekom word die Bloedrivier Gelofte verdraai?
‘n Gelofte is ‘n plegtige onderneming teenoor God om iets te doen. In 1 Samuel 1:11 maak Hanna ‘n gelofte aan YHWH, dat indien Hy aan haar ‘n seun skenk, sal sy hierdie kind afsonder vir YHWH. YHWH het aan haar versoek voldoen. Was Hanna nou verplig om haar seun vir YHWH af te sonder? En as sy dit nie doen nie? Wat sal YHWH geregtig wees om te doen?
Die Voortrekkers het by Bloedrivier ‘n gelofte aan God gemaak. Indien hulle dit nie nagekom het nie, wat sou God daaromtrent kon doen? Sou God geregtig wees om dit wat Hy vir hulle gedoen het, weer weg te vat? Om hulle terug te plaas in die situasie waarin hulle voor Bloedrivier was? As ons, vandag, gebonde is aan die Gelofte, en ons kom dit nie na nie, wat kan ons van God verwag? Kan Hy ons dalk oorgee in die hande van vyande wat ons wil uitwis?
Ongelukkig was daar deur die jare verskeie pogings om die Gelofte van Bloedrivier te verdraai. Meestal vir kerklike of politieke redes. Die eerste verdraaiing was met die bewoording van die Gelofte. Die oorspronklike bewoording is te vinde in die amptelike notule van die Boere-Volksraad: Des Zondags morgens, vóordat de godsdienst begon, liet de Hoofd- Kommandant degenen die de godsdienst zouden verrigten, by malkander komen, en verzocht hen, met de gemeente te spreken, dat zy allen volyverig in geest en in waarheid, tot God mogten bidden, om Zyne hulp en bystand, in het slaan tegen de vyand; dat hy aan de Almagtigen ‘n gelofte doen wilde, (indien allen wel willen), – “om zo de Heere ons de overwinning geven mogt, ‘n Huis tot zyns Grote Naams gedagtenis te stichten alwaar het Hem zal behagen,” – en dat zy ook moesten afsmeken, de hulp en bystand van God, om deze gelofte zeker te kunnen volbrengen, en dat wy de dag der overwinning, in ‘n boek zullen aantekenen, om dezelve bekend te maken, zelfs aan onze laatste nageslachten, opdat het ter Eere van God gevierd mag worden. Let op die “stigting” van ‘n huis en “in ‘n boek aanteken”.
Hierdie oorspronklike en outentieke bewoording verskil van die “aanvaarde” bewoording wat gewoonlik by Geloftefeeste voorgelees word: Hier staan ons voor die heilige GOD van hemel en aarde om ‘n gelofte aan Hom te doen dat as Hy ons sal beskerm en ons vyand in ons hand sal gee, ons die dag en datum elke jaar as ‘n dankdag soos ‘n sabbat sal deurbring, en dat ons ‘n huis tot sy eer sal oprig waar dit Hom behaag, en dat ons ook aan ons kinders sal sê dat hulle met ons daarin moet deel tot nagedagtenis ook vir die opkomende geslagte want die eer van Sy naam sal verheerlik word deur die roem en die eer van oorwinning aan hom te gee. Let op die “oprig” van ‘n huis, “soos ‘n sabbat” en geen melding van ‘n boek nie. Hoe het dit gebeur dat die woorde verander is?
Die verantwoordelikheid en gesag van die aflegging en nakoming van die Gelofte het by die Boere-Volksraad gelê. Andries Pretorius en sy kommando was die Volksraad se “weermag” en Sarel Cilliers was een van die ouderlinge en ook een van Pretorius se “kapelane”. Wanneer mens hieroor oplees, klink dit of mense vereer word en nie of God alleen geëer word nie.
Daar was geen kerkgenootskap betrokke by die Groot Trek of die aflegging van die Gelofte nie. Die Kaapse Kerk (NG Kerk) was gekant teen die Groot Trek en het al die Voortrekkers uit die kerk geskop. Die Voortrekkers se pogings om ‘n predikant te kry het misluk. Eerwaarde Erasmus Smit, ‘n sendeling maar nie ‘n geordende predikant nie, is deur Piet Retief as predikant aangestel. Eerwaarde Smit, hoewel sieklik, was dus tydens Bloedrivier die geestelike leier. Hy is in 1841 opgevolg deur die presbiteriaanse dominee Daniel Lindley, ‘n Amerikaanse sendeling. Die eerste NG predikant in Natal was HE Faure wat in 1853 (15 jaar na Bloedrivier) bevestig is. Sy pa, Abraham Faure het die Voortrekkers aanstoot gegee weens sy lojaliteit aan Brittanje en die destydse koningin. Vandag is die NG Kerk ook een van die groot teenstanders van die Gelofteherdenking. Hulle het blykbaar in 1994 besluit dat: Geloftedag en versoening en vrede in Suid-Afrika met mekaar versoenbaar is. In 1998 het hulle besluit: 16 Desember vanjaar as ‘n dag van vrede en verdraagsaamheid gevier word. Hulle is dus lojaal aan die hedendaagse politieke bestel. Daar was geen kerkgenootskap betrokke by Bloedrivier nie en geen kerkgenootskap behoort betrokke te wees by die nakoming van die Gelofte nie.
Gedurende die 20ste eeu is die Gelofte deur leiers op godsdienstige, maatskaplike en politieke terrein gebruik tot die bevordering van Afrikaner-Nasionalisme. Die Slag van Bloedrivier en die Gelofte het ‘n belangrike rol gespeel in die Eeufeesherdenking in 1939 en ook met die inwyding van die Voortrekkermonument in 1949. Die opwekking van Afrikaner-Nasionalisme het gelei tot die 1948 oorwinning van die Nasionale Party. Hierdie aktiwiteite was agter die skerms georkestreer deur die Afrikaner-Broederbond. Van die 1970’s af, het die linkse faksie in die Broederbond al hoe meer invloed verkry. Hulle het nou Geloftevierings al meer begin aanpas by hul eie ideologie. Na die Nasionale Party se kapitulasie het die ideologie van versoening pos gevat en is dit op die Gelofte afgedwing. Hieruit kan gesien word dat die Gelofte deur magsgroepe misbruik word om hulle ideologie te bevorder – eers nasionalisme, nou globalisme. Sedert 1994 word onderhouding van die Gelofte getipeer as ‘n regse aktiwiteit en word gepoog om dit te verander tot die ideologie van versoening. Politieke partye en ideologieë hoort nie by ‘n gelofte aan God nie.
Is die outentieke en oorspronklike Gelofte nagekom? Ons bedoel nie dat ‘n kerkie in Pietermaritzburg gebou is nie. Is ‘n huis vir God gestig? Ons bedoel ook nie dat die dag soos ‘n sabbat gevier word nie, maar dat die eer van God gevier word. Dit is wel deur die Volksraad in ‘n boek opgeteken: “Journal der Ekspeditie van de uitgewekene Boeren, onder hunnen Hoofd-Kommandant Andreas Wilhelmus Jacobus Pretorius, (voormaals van Graaff-Reinet), tegen Dingaan, Koning der Zulus, in de maand(en) November en December 1838; – ondernomen met oogmerk om wraak te nemen, wegens den wreedaardigste en onmenselikste moord van het gewezen Hoofd der Uitgewekenen, Pieter Retief, en zyne zestig med-gezellen, en de daarop gevolgde onmenselike slagting, van mannen, vrouwen en kinderen, gepleegd door Dingaan, en zyn volk; – alsmede ter herovering der goederen en bezittingen, by die gelegenheid door hen geroofd”. Die boek gee die redes vir die Gelofte en dit is vandag seker polities inkorrek. Vrede, verdraagsaamheid en versoening word nie vermeld nie.
Die geskiedkundige werklikheid is dat die Gelofte deur die Boerevolk gemaak is tot God en dat God wel die oorwinning gegee het. Vir ‘n christen om aan te voer dat die Gelofte rassisties is, beteken dat hy God veroordeel as ‘n rassis. Deur ‘n mede-christen te probeer weerhou om ‘n belofte aan God na te kom, is om ‘n broer te laat struikel. Om die woorde van die Gelofte te verander, is om God te beroof van die eer wat Hom toekom.
Dit is die Boerevolk se plig om te sorg dat die Gelofte onderhou word. As daar ‘n amptelike instelling moet wees wat die herdenking namens die volk behartig, moet dit ‘n Boere-volksraad, bestaande uit verteenwoordigers van die volk, wees. As iemand ‘n christen is en hy is ook lid van die Boerevolk, behoort hy die Gelofte te onderhou. As iemand ‘n christen is en hy is nie lid van die Boerevolk nie, behoort hy sy broer se nakoming daarvan te respekteer.
Tussen die moord op Piet Retief en sy manne op 6 Februarie 1838 en die Slag van Bloedrivier op 16 Desember 1838, het die Groot Moord by Bloukrans plaasgevind. Daar was Voortrekkers wat nie in die 3 groot laers gewoon het nie, hulle het vir omtrent 38 kilometer verspreid langs die Tugela en sy sytakke gekamp. Op 17 Februarie 1838, om een uur die oggend en terwyl dit donkermaan was, het 10,000 Zoeloes hulle aangeval. 41 Voortrekkermans, 56 vroue, 185 kinders en 200 bediendes is daardie nag vermoor. Die vermoordes se liggame was oopgeskeur, kinders is teen wawiele doodgeslaan, vroue is met skerpgemaakte stokke in hulle geslagsdele deurboor.
Die Plaasmoorde wat tans gepleeg word herinner aan Bloukrans. Dit word gekenmerk deur marteling, verkragting en moord. Wat beteken dit? Is God ontevrede met ons gelofteherdenkings?
Author Wilco LabuschagnePosted on 4 Mei 2018 Categories GeskiedenisTags Afrikaner, Boerevolk, Christen, Gelofte, Geskiedenis, Volkskunde
Previous Previous post: Die gratis Afrikaanse Bybel: die PWL
Next Next post: Die Broederbond, ‘n adder in die boesem