Die gesprek oor die Suid-Afrikaanse politieke ekonomie word reeds geruime tyd deur twee onderwerpe oorheers, naamlik staatskaping en baantjies vir boeties (sg. “cronyism”). Suid-Afrika is natuurlik nie die enigste land wat hierdeur geteister word nie, alhoewel dit skrale troos is om dit te erken.
Uit ‘n Suid-Afrikaanse perspektief is dit opmerklik dat die BRICS-lande hoog op die ranglys is wat baantjies vir boeties betref. Volgens The Economist se 2016 “Crony-Capitalism Index” beklee Rusland die eerste plek, Indië die 9de, China die 11de, Suid-Afrika die 13de en Brasilië die 15de plek2.
In Pei se beskrywing van baantjies vir boeties in China is daar heelwat wat op Suid-Afrika van toepassing is. Hy sê byvoorbeeld dat samespanning wat korrupsie betref in die teorie sowel as die praktyk meer vernietigend as individuele korrupsie is omdat sulke optrede die organisatoriese en normatiewe struktuur van die staat vernietig, dit moeiliker maak om te bespeur en groter finansiële wins vir die plegers daarvan meebring.
Deur baantjies vir boeties tussen kapitalisme en sosialisme in die konstellasie van ekonomiese stelsel te plaas, het Karam egter ‘n belangrike punt oor die hoof sien, naamlik die voorkoms van staatskapitalisme en sy verband net baantjies vir boeties as ‘n vierde alternatief.
Al slaag die openbare protes teen baantjies vir boeties in Suid-Afrika daarin om die huidige verderf te keer, sal dit dus nie genoeg wees om die saak eens en vir altyd op te los nie. As gevolg van die Suid-Afrikaanse publiek se unieke verwagtinge van die regering om die ekonomie in ‘n billiker opset te omvorm, sal konstante waaksaamheid nodig wees om magsmisbruik in die stelsel – waarvan die moontlikheid altyd teenwoordig is – te voorkom.
In sy uiteensetting van 14 stappe wat ’n land kan neem om korrupsie te beveg, begin Robert Rotberg6 met die noodsaaklikheid daarvan om ’n politieke leier te identifiseer en te verkies wat hervorming kan dryf. Maar hoewel ’n verandering in politieke leierskap noodsaaklik is om met korrupsie af te reken, is dit nie voldoende nie weens die taaiheid van korrupsie-netwerke. Die teenstrydigheid van ’n kleptokrasie met demokratiese praktyk moet dringend opgelos word.