BENADERINGSWYSES IN DIE LITERATUURWETENSKAPDie studieterrein wat populêrweg (literêre) teorie genoem word, vertoon op die oomblik 'n verwarrende, maar vrugbare verskeidenheid van benaderings, "paradigmas", terme en teorieë. Sommige mense praat van 'n goue teoretiese eeu en beskou die literêre teorie as een van dissiplines waarin daar vandag in die wêreld baanbrekende teoretiese werk gedoen word. (Vgl. Mitchell, 1987.)
Daar is 'n groot verskeidenheid linguistiese benaderings. Chomsky se Transformasioneel-Generatiewe Grammatika, wat die strukturele patrone in die taal uitvoerig ontleed, is uiters gewild in die sestigerjare. Dit lei tot pogings om ook vir die literatuur sulke patrone te vind. Gerald Prince (1973, 1982) se STORIEGRAMMATIKA is hiervan 'n voorbeeld. Teun van Dijk (1972, 1980) gaan verder en wend pogings aan om teksgrammatikas te ontwikkel wat die struktuur van tekste MIKROSTRUKTUREEL, MAKROSTRUKTUREEL en SUPERSTRUKTUREEL, wil beskryf, verklaar en selfs voorspel. Die idee van teksgrammatikas gaan ver terug na die werk van Propp en Jolles, maar in die laaste fase van die Strukturalisme bereik dit groot kompleksiteit en spesialisasie, hoewel die nut daarvan beperk blyk te wees.Die hedendaagse taalkundige pragmatiek, wat veral die uitwerking van die situasie op taalgebruik ondersoek, het veral sy invloed laat geld in literêre toepassings van die taalhandelingsteorie van Austin en Searle. Hierdie benadering maak groot en waardevolle bydraes tot die literatuurstudie. Mary-Louise Pratt (1977) en Susan Lanser (1981) ontleed verhalende tekste en aspekte daarvan as taalhandelinge. Die basiese uitgangspunt is dat literêre taal nie soos in die meeste ander literêre teorieë gesien word vanuit die verskille met gewone taal nie, maar juis vanuit die ooreenkomste met gewone taal. (Vgl. TAALHANDELING EN DIE LITERATUUR en PRAGMATIEK (LITERÊRE).)
Volgens Saussure verbind die teken 'n begrip, die SIGNIFIÉ ('n abstrakte psigiese konsep) met 'n akoestiese beeld (eweneens psigies), die SIGNIFIANT. Die teken is 'n totaliteit wat die verband tussen signifiant en signifié aandui.Die volgende eienskappe van die taalteken is belangrik:7.1 Die verband tussen die signifiant en die signifié is arbitrêr van aard, d.w.s. die woord lyk nie soos die betekenis nie en ons koppel die twee op grond van konvensie, van sosiale afspraak.
Hierdie sg. POST-STRUKTURALISTIESE teorie staan ook bekend as DEKONSTRUKSIE. Roland Barthes se later werk is suiwer dekonstruktief en baie sterk gerig op kreatiewe en vrye lees (vgl. S/Z, 1974).Die belangrikste figuur hier is Jacques Derrida (1976, 1978), wat verskeie konsepte ontwikkel om die dekonstruktiewe denke en 'n kreatiewe leesaktiwiteit mee te beskryf (bv. différance, trace, supplement, ens.).Dekonstruksie is allesbehalwe eenvormig. Daar word 'n verskeidenheid van aksente gevind wat telkens met sekere dekonstruktiewe uitgangspunte werk, maar wat die klem anders plaas.
Die Semiotiek is verwant aan en groei uit die Strukturalisme. Die Semiotiek, die wetenskap van tekens, gebruik dikwels die metodes van die Strukturalisme, maar waar die Strukturalisme primêr as 'n metode, 'n wyse van ondersoek beskryf kan word, dui die Semiotiek 'n terrein van ondersoek aan.In die Dekonstruksie is die semiotiese basis van taal steeds die vertrekpunt, maar waar die Derridiaanse Dekonstruksie die band tussen signifiant en signifié heeltemal deursny, is daar ander semiotici wat die klem van die tekens verplaas na kodes. Umberto Eco is 'n semiotikus wat nie net die Saussuriaanse tradisie erken nie, maar ook die Peirceaanse.
Vir die Semiotiek is die literatuur 'n stelsel van tekens waar die teks as geheel ook 'n teken is. Charles Sanders Peirce, die Amerikaanse pragmatiese filosoof, word ook as een van die vaders van die Semiotiek beskou.Om die wye veld van die Semiotiek enigsins te orden, het Peirce 66 klasse tekens onderskei. Veral een van sy onderskeide was invloedryk, nl. die onderskeid tussen ikone, indekse en simbole. Ikone is tekens wat lyk soos die objekte waarna hulle verwys, soos foto's of diagramme. Daar is dus 'n verhouding van gelykenis tussen teken en objek. (Vgl. IKOON EN IKONISITEIT.) Indekse is tekens wat op 'n verhouding van assosiasie of aanliggendheid met hulle objekte berus, soos padwysers. Rook is bv. 'n indeks van vuur. Simbole is tekens waarvan die verhouding tussen teken en objek arbitrêr is en op konvensie berus, soos taaltekens.
Heilna du Pooy en Hein Viljoen(met A.M. de Lange oor New Historicism)