Versindaba Joke van Leeuwen Archives : Versindaba
Posts Tagged 'Joke van Leeuwen'
Carina van der Walt. Joke van Leeuwen se rol as stadsdigter van Antwerpen
Stadsdigter van Antwerpen (2008 – 2010)
Vir Suid-Afrikaners is die fenomeen stadsdigterskap lewensvreemd. Om dit te verstaan, moet mens eers gaan kyk na hoe 'n stad ontstaan het en wat die digter van toentertyd se verhouding met die stad was. Alle groot stede in Nederland en België benoem of verkies vanaf ongeveer 2000 stadsdigters, gewoonlik vir periodes van twee jaar. Dit is 'n ereposisie. Antwerpen in België staan bekend vir sy uitstekende stadsdigters. Joke van Leeuwen (1952) was die vierde stadsdigter op 'n ry na Bart Moeyaert (2006 – 2007), Ramsey Nasr (2005) en Tom Lanoye (2003- 2004). Tans is Peter Holvoet-Hanssens die stadsdigter van Antwerpen. Van Leeuwen was die enigste vrou in hierdie ry. Sy is binnekort op besoek by Woordfees.
Lees ook die onderhoud wat met haar gevoer is.
'n Stad draai in Europa op ander skarniere as in Afrika. Hierdie skarniere is stokoue oorblyfsels uit die middeeleeue. Toe was die hofhouding van 'n vors die middelpunt van bestuurlike en ekonomiese aktiwiteite en die kulturele sentrum van die omgewing. Kulturele aktiwiteite het die hofkapel met predikant en musikante, 'n hofskilder en 'n hofnar ingesluit. Die hofnar het aan die onderkant van die sosiale leer gestaan, maar kon sê wat hy wou, teen die heersende opvattinge in en sonder dat hy gestraf is. Hy't die vors vermaak en soms gewaarsku. Engeland het as uitvloeisel hierop eeue later die idee van "poet laureate" ingevoer.
Van Leeuwen stap vandag gemaklik in hierdie rol. Sy is só bekend om haar humor, dat die erns in haar woorde soms verlore gaan. Op Winternachten 2010 het die gehoor by voorbaat al met 'n grinnig op haar gestaan en wag, want hier kom weer iets! Haar sprankelende woorde kom as't ware los van hulle gelade betekenis. Maar wie byvoorbeeld net "tielierelarelom" wil hoor, hoor net "tielierelarelom". As "stadsnar" vermaak sy, maar sy stel ook dinge in die samelewing wat skuur en krap aan die kaak.
Sy lê haar digtersvingers op die seer kolle in die Antwerpse samelewing. Dit sluit lokale rusies oor nuwe aanbouings en nuwe riglyne vir sindelikheid vir vreemdelinge in. Op universeler vlak skryf sy oor die verwaarlosing van asielsoekers (sy noem hulle mense sonder papiere), eensame bejaardes en kindermishandeling. In die sonnet Vader skryf Van Leeuwen oor alzheimer. Die gedig skryf sy na aanleding van die vieringe rondom die vyftigste sterfjaar van Willem Elsschot (1882-1960). Hy was vir Antwerpen wat James Joyce vir Dublin was.
Hij was gekamd, gewassen en in leven,
geen tanden meer, maar warm rond zijn karkas,
verbaasde ogen achter brillenglas.
Waar was zijn vrouw, waar was zijn huis gebleven.
Stadsdigters moet op kort kennisgewing lykdigte kan skryf. Die dood oorval die mens en dus ook die digter. Verkieslik moet so 'n gedig oor 'n bekende van die stad gaan. Van Leeuwen skryf Blijft bij ons by die dood van Wannes Van de Velde – die grootste nie-amptelike stadsdigter wat Antwerpen gehad het. Van Leeuwen is egter eiewys en hou nie altyd by die voorskrifte nie. Sy skryf 'n lykdig vir 'n totaal onbekende vrou. Niemand het by haar begrafnis opgedaag nie. Al wat Van Leeuwen weet, is dat sy en die vrou dieselfde voorletter het: JvL. Juis hierdie eerbetoon laat haar uitstyg as digtersikoon.
Die hofhouding van die middeleeue is eintlik die stad van vandag. In stede in die Lae Lande moet mens vandag steeds jouself as nuwe intrekker by die stadsraad gaan inskryf. As jy verhuis, moet jy jouself weer uitskryf – asof daar nog stadsmure om is. Die bevolkingsadministrasie is anders as in Suid-Afrika, heeltemal gedesentraliseer. Dit skep by die stadsinwoners 'n baie sterk gevoel van verbondenheid. Eie variasies in taal ontstaan, selfs eie gebruike.
In die middeleeue het rondtrekkende troebadoers met hulle liefdesliedere by hofhoudings aangedoen. Hulle moes vermaak verskaf. Die kombinasie van musiek en digkuns is nie vreemd nie – selfs vandag. Tradisioneel is alle gedigte gesing. Troebadoers kom rondom 1300 uit die suide van Frankryk. In Duitsland is hulle minnesangers genoem. Die stadsdigter van vandag het in eerste instansie die taak om die skoonheid van sy stad te besing; om en die hoogtepunte in die stadslewe te verwoord. Van Leeuwen is nie romanties in haar lofuitinge nie.
Sy skryf by die inwyding van 'n nuwe stadspark Je bent er.
til een scherf uit de stad
maak een laken van gras
neem de zon als plafond
gras is nooit ooit alleen
ligt en richt zich weer op
bomen hoeven geen huur
In die slotstrofe gebruik sy dieselfde tipe voëlklanke as waarvoor Jan Hanlo bekend is. Vir die Sint Anna-tonnel onder die Schelderivier deur wat bedoel is vir voetgangers en fietsryers, moes Van Leeuwen 'n lang gedig met twee strofes skryf. Die Elfhonderd meter gedig moes die oewers aanmekaar verbind. Die gebruikers moes al lesende daardeur kon stap. Dis die ander wonderlike ding van Van Leeuwen as stadsdigter. Baie van haar gedigte is op mure van geboue, dakke, banke, sypaadjieteëls, vensters en digitale flitsborde aangebring. Sommige gedigte of reëls was net tydelik, ander pryk permanent. Van Leeuwen is opgelei as grafiese ontwerper. Dit het nog altyd handig te pas gekom in die openbare ruimte, meer nog in haar posisie as stadsdigter. Nie al haar stadgedigte is in die strate sigbaar nie, want Aan een olifantje is geskryf vir die geboorte van 'n olifantjie in die dierentuin van Antwerpen. Soms is die verering van Antwerpen baie subtiel weggesteek.
Hoe is't - gedichten in 't stad
Die titel van die digbundel wat haar twee jaar stadsdigterskap afsluit, is Hoe is't? gedichten in't stad. Die vraag na welstand verraai 'n Antwerpse dialek. Nog iets in die subtitel maak dit eie aan Antwerpen: in't – want eintlik moet dit "de stad" wees. Antwerpenare is sjiek mense wat praat van "het stad" asof dit vir hulle "het leven" is. Tydens haar tyd as stadsdigter het Joke van Leeuwen in elke vesel Antwerpenaar geword. Maar soos 'n regte troebadoer moes sy na twee jaar weer vertrek.
Om die gedigte in Hoe is't? te lees, daarna te luister en te kyk waar dit in Antwerpen uitgebeeld is, klik hier.
Tags: Hoe is't - gedichten in't stad, Joke van Leeuwen
Posted in Artikels, essays, e.a. | Comments Off on Carina van der Walt. Joke van Leeuwen se rol as stadsdigter van Antwerpen
Onderhoud met Melt Myburgh oor die komende Woordfees
Elwe & Selwe – En kuier kán die spulletjie!
Louis Esterhuizen gesels met Melt Myburgh, Woordfees se Woordkunsprojekbestuurder
Melt Myburgh woon op Stellenbosch en werk by Woordfees as Woordkunsprojekbestuurder. Hy het langs die Oranjerivier op Karos naby Upington grootgeword.
Nadat hy in 1992 'n M.A.-graad in Afrikaans en Nederlands aan die Universiteit van Stellenbosch verwerf het, was hy vir 15 jaar lank onderwyser in Afrikaans en Engels in skole regoor die land.
Van sy gedigte is in Nuwe Stemme 2 opgeneem. Hy skryf gereeld vir Rapport se boekeblad.
Sy debuurbundel, Oewerbestaan, het verlede jaar by Protea Boekhuis verskyn.
Melt, ten eerste veels geluk met 'n uiters indrukwekkende program. Met die eerste deurkyk wil dit voorkom asof dié program meer omvangryk is en selfs nog meer verskeidenheid bied as wat dit in die verlede was. Is dit so?
Baie dankie, Louis. Die program is inderdaad omvangryker as verlede jaar omdat soveel nuwe uitgewers en belangegroepe met aanbiedings aangesluit het by die Woordfees. Om eerlik te wees, ons wou 'n kleiner formaat aan feesgangers bied, maar die energie wat die Woordfees oor die afgelope paar jaar laat versnel het, is duidelik nog nie uitgewoed nie.
Hierdie is reeds die tweede Woordfees-program waarby jy betrokke is as Woordkunsprojekbestuurder. In welke mate voldoen vanjaar se fees aan die persoonlike doelwitte wat jy daarvoor in die vooruitsig gestel het?
Woordwerkers: Dorothea van Zyl & Melt Myburgh
My persoonlike doelwitte stem ooreen met die Woordfees s'n; juis daarom bly my werk my passie. Ons streef daarna om 'n platform vir woordkunstenaars te skep sodat die breë publiek kennis kan neem van hul werk en dit geniet. Vir my is dit belangrik dat skrywers en kunstenaars op 'n fees soos hierdie geakkommodeer word met die respek wat hulle verdien. Daarom lê veral die profielaanbiedings, waar skrywers gehuldig word vir hul bydraes tot ons letterkunde, my na aan die hart.
Melt, ons fokus is uiteraard die teenwoordigheid van digkuns op die program. In dié opsig is daar die spesiale verering van TT Cloete wat vanjaar nie net 86 word nie, maar ons ook met 'n magtige bundel, Onversadig, verras. Vertel ons ietsie meer oor dié spesifieke item wat op 9 Maart om 19:00 in die Sasol Kunsmuseum plaasvind?
Ons is baie gelukkig om vir TT Cloete in hierdie senior lewensjaar van hom vir die eerste keer by die Woordfees te ontvang. By die profielaanbieding lewer Joan Hambidge 'n oorsig oor Cloete se bydrae tot die Afrikaanse letterkunde. Heilna du Plooy praat oor Cloete as mens. André Strijdom het pragtige toonsettings van Cloete se verse gemaak en die sopraan Elizabeth Frandsen sal hiervan sing by die geleentheid. En natuurlik lewer Cloete 'n wederwoord.
Vir my was dit tot dusver 'n inspirerende ervaring om met Cloete te skakel om alles gereël te kry.
Nog 'n besonderse item is die gesprek wat die twee Marais's, Danie en Loftus, tydens 'n noenmaal op 8 Maart by De Vette Mossel gaan voer oor die indringende vraag "Hoe vry is die vrye vers?" Wat vermoed jy kan ons van dié gesprek te wagte wees?
Danie en Loftus het ingestem om vanjaar se LitNet-skryfskool, wat moontlik gemaak word deur Sanlam, aan te bied. Tussen die skryfskool-sessies word daar by De Vette Mossel oor middagete gesprek gevoer oor die onderwerp "Hoe vry is die vrye vers?" Ek vermoed dit gaan 'n baie interessante gesprek wees. Die kwessie van die praatvers, waaroor daar gereeld hier op Versindaba rede gevoer word, sal sekerlik aangeroer word.
Hopelik stik voorstanders van tradisionele vormvaste konstruksies darem nie in die heerlike seekosgeregte wat De Vette Mossel voorsit nie.
Joke van Leewen
'n Groot verrassing op die program vanjaar, is die teenwoordigheid van Antwerpen se voormalige stadsdigter, Joke van Leeuwen. Waarom het julle juis op haar besluit en hoe moeilik (of maklik) was die onderhandelinge om haar in te voer Stellenbosch toe vir dié geleentheid?
Die Woordfees is baie bevoorreg om 'n vennootskap te hê met organisasies wat skrywers uit die Lae Lande sekondeer vir optrede tydens die fees in Stellenbosch. Danksy die ondersteuning van die Nederlandse Taalunie, bemiddel deur die Kaapse Forum, kan ons vir Joke, 'n uitstekende voordragkunstenaar, akkommodeer in die volgende program-items: Poësie: vyf van die beste op 10 Maart om 19:00 in die Sasol Kunsmuseum, Soete Groete op 11 Maart om 19:00 in die Bilton Wynlandgoed en by die Neerlandistiekdag op 12 Maart vanaf 09:00 tot 14:00 in die Lettere-gebou se Lokaal 693.
Dorothea van Zyl het al 'n optrede van Joke in Nederland meegemaak, en was baie beïndruk met haar. Die korrespondensie tussen die Woordfeeskantoor en Joke was tot dusver joviaal: in terme van toeganklikheid en professionaliteit is sy 'n engel.
Wat ons die afgelope tyd opval, is dat Nederlandse skrywers ons al hoe meer kontak en aandui dat hulle graag by die Woordfees sou wou optree.
Soos altyd bied die Woordfees ook heelwat vir die jonger, meer avontuurlustige poësieliefhebber. Watter items het julle juis met hierdie oogmerk by die program ingesluit?
Dit is altyd heerlik om debuutdigters by die Woordfees te akkommodeer. Vanjaar bring NB-Uitgewers vir Martina Klopper (Nadoodse ondersoek) en Andries Samuel (wanpraktyk). Hulle tree op 8 Maart om 18:00 in die Erfurthuis in gesprek met Joan Hambidge.
Oopmond, onder leiding van Ronel Nel, is ook weer op die program. Dié gewilde aanbieding het verlede jaar sy Woordfeesdebuut gemaak. Ek dink die name wat deelnemende digters toe-eien, sê alles oor die gewildheid van dié tradisionele geveg tussen vers-makers: D.J. Stotterman (Andries Bezuidenhout), Breyten Lykverdag, (Niel van Deventer), Joe Moer! (Jo Prins), Ingrid Dronker (Ronel Nel) en NP van Lykskou (Danie Marais). Hulle is op 10 Maart te sien in die nuwe Dorpstraat Teater net buite Stellenbosch.
Die Adam Tas Studentevereniging sorg vir 'n heerlike opskop by Aan de Braak Teater op 11 Maart om 20:15 met Drink, dig, kuier! Hulle maak spesifiek voorsiening vir studentedigters. En soos jy weet, Louis, is hier baie talent onder die Maties. En kuier kán die spulletjie!
En natuurlik is daar ook heelwat items vir die meer besadigdes onder ons; soos byvoorbeeld Skemerverse (13 Maart, Botaniese Tuin, 18:00) waarmee die fees tradisioneel afsluit. Watter soortgelyke items is daar om na uit te sien?
Skemerverse, wat vanjaar spog met digters soos Gert Vlok Nel, Ronel Nel, Andries Bezuidenhout, Robert Bolton, Johan Myburg, Jo Prins en Ronelda Kamfer, verkoop gewoonlik vroeg-vroeg uit.
Ek is baie opgewonde oor Engelse digters wat onder Leon de Kock se vlerk saamtrek. Hulle word ondersteun deur ProQuest, 'n maatskappy wat digitale inligtingstelsels verskaf aan opvoedkundige instellings. Op 11 Maart om 17:00 lees Finuala Dowling, Sindiwe Magona, Ari Sitas, Marí Peté en Karin Schimke saam met Leon uit hul werk voor in die Boektent. Die Woordfees verwelkom digters en skrywers in tale waarmee Afrikaans 'n historiese en geografiese verwantskap deel.
Een van die hoogtepunte op die poësieprogram is Poësie: vyf van die beste op 10 Maart in die Sasol Kunsmuseum. Hier word feesgangers getrakteer op verskuns uit die boonste rakke met T.T. Cloete, Petra Müller, Lina Spies, Danie Marais en Joke van Leeuwen.
Op die NB-program kan ons luister na Mari Grobler oor haar nuwe bundel, Toe dit nog vroeg was (8 Maart om 11:00) en Joan Hambidge oor Visums by verstek (10 Maart om 14:00). Tom Gouws en Marthinus Beukes voer op 12 Maart daar in jou en Marlise se Protea-boekwinkel die woord oor Gouws se Ligloop.
Liefhebbers van die klassieke vers-kuns kan op 12 Maart gaan luister na die US Departement Antieke Studie se aanbieding van 'n dramatiese voorlesing uit die werk van die Romeinse liefdesdigter Catullus. Ek haat en ek het lief beloof om iets besonders te wees.
Ek is baie bly dat ons die bekendstelling van Adinda Vermaak en Pieter Strauss se Rymreise kan akkommodeer. Dié bloemlesing vir laerskoolleerders word deur Nasou Via Afrika bekend gestel tydens 'n pragtige geleentheid in die US Kunsgalery op Vrydag 11 Maart om 19:00. Alida Bothma se illustrasies, wat in die bundel opgeneem is, word ook daar uitgestal.
Die ATKV se multimedia-tentoonstelling Skilder met woorde II, waarin gedigte met skilderye en 'n klankbaan vermeng word, is 'n ervaring wat nie misgeloop moet word nie. Sewe digters se werk is hierin opgeneem en die tentoonstelling is van 4 tot 13 Maart te sien in die Sasol Kunsmuseum.
Melt, persoonlik vind ek die items wat by die kategorie "Woordmusiek" aangetref word, besonder opwindend; veral omrede so baie van hierdie musiekitems in kombinasie met toonsettings van gedigte en/of voorlesing geskied. Watter van hierdie sou jy as moontlike hoogtepunte uitsonder?
Om iets uit te sonder is mos soos om 'n oupa te dwing om tussen sy kleinkinders te kies. Ek dink egter Boegoe vannie liefde, Witlig en Vergesigte Vermeerder in Vers en Fuga is bo-aan my lysie. Die poësie van Hans du Plessis, Petra Müller en Tom Gouws word in dié pragproduksies omtower tot multimedia-ontploffings van woord, beeld en klank.
Ten slotte – ek vermoed dat daar met die saamstel van so 'n omvattende program altyd items is wat vir watter rede ook al, nie geakkommodeer kan word nie. Items wat jy besonder graag sou wou betrek, maar helaas nie kon nie. Is ek verkeerd hierin of is daar inderdaad items buite rekening gelaat waaroor jy spyt is?
Ja, daar is items wat nie op die fees geakkommodeer kon word nie omdat daar eenvoudig nie plek op 'n omvattende program is nie. Of soms is kunstenaars nie beskikbaar nie. Ek mis byvoorbeeld die ASV se bydraes vanjaar. Dit breek altyd mens se hart as iemand weggewys moet word. Maar daar is altyd ander geleenthede waar mens weer kan inhaal, soos met Versindaba later vanjaar.
Baie dankie vir hierdie gesprek, Melt. Mag vanjaar se fees vir jou nie net 'n kroonfees wees nie, maar ook 'n persoonlike vreugde.
Baie dankie, Louis; ek hoop woordliefhebbers geniet die fees net soveel soos verlede jaar. By wyse van toegif volg Zandra Bezuidenhout se feesgedig, "Elwe & Selwe" hieronder.
Elwe & Selwe
Op hierdie Woordfees gaan ons delwe
na die vele elwe en die selwe.
Deur woorde, kuns en die musiek
lig ons die sluiers oor geheime,
en reis ons met die oog en oor
langs al die wonderlike weë
wat die sinne en die hart bekoor.
Eintlik is ons almal elwe,
elkeen anders, elk uniek,
party met een, party met baie selwe.
Die Woordfees wil die pad plavei
vir jou en my om saam te dans
langs duisend kronkels van genot,
waar elf en self, vermom as kunstenaars,
kom goël en smokkel met die kop.
Elke asem, elke elf en self,
kan deelhê aan die spel van twintig-elf.
Die taal se pyl en boog, so word vertel,
is droom en fantasie se metgesel.
Maak dus jou koker vol;
kom jag die storie-bokkies sonder tal.
Ja, 'n fees wat op die spoor van woorde loop
maak die poorte na 'n sprokieswêreld oop!
(c) Zandra Bezuidenhout
Tags: Andries Bezuidenhout, Danie Marais, Joan Hambidge, Johan Myburg, Johannes Prins, Joke van Leeuwen, Loftus Marais, Martina Klopper, Melt Myburgh, Niel van Deventer, Petra Müller, Ronel Nel, Ronelda Kamfer, Tom Gouws, TT Cloete, Zandra Bezuidenhout
Posted in Artikels, essays, e.a. | Comments Off on Onderhoud met Melt Myburgh oor die komende Woordfees