Suid-Afrikaanse geweldenaars sonder genade by Chris Karsten - Book - Read Online
Publisher: Human & RousseauReleased: Apr 1, 2011ISBN: 9780798154406Format: book
Read More From Chris Karsten
Die ontwaking: Oorspronklik uitgegee as Abel se ontwaking
Author Deon Maas
Author Rian van Heerden
Author Koos Kombuis
Author Christiaan Bakkes
Author Kerneels Breytenbach
Author Johan Crous
Suid-Afrikaanse geweldenaars sonder genade - Chris Karsten
Kaalvoet in hemelstrate
Op 10 Oktober 1985, toe nog 'n vakansiedag (Krugerdag), word die Spookhuis finaal te eensaam vir hom. Skemeroggend ry hy die 16 kilometer met sy Rooiford gly-gly deur die modder om die Ingilsman op Vredenburg te gaan opsoek.
Hy wil by iemand wees, en sy het hom laat onthou hoe dit voel om by iemand te wees. Hy het aan haar geraak, en sy is sag.
Die swerwende skrywer staan nou al twee jaar hier op Tietiesbaai aan die Kaapse Weskus, en hy jeuk om weer die Spookhuis (soos hy die woonwa noem) agter die rooi lorrie te haak, maar nie langer alleen nie. Jonk is hy ook nie meer nie. Op 49 het 'n man 'n vrou nodig wat kan saam trek, nie net honde nie, al is Flossie en Floors getroue geselskap wanneer hy saans 'n Tassies skink en die hotnosvissie oor die kole oopvlek. Maar hy het iemand nodig met wie hy al die wonderlike stories kan deel wat hy nog uit sy kop op die tikmasjien moet uitkry. (Later kry hy darem 'n laptoppie.)
Hy eet viskoppe en hy sê Hallo in Afrikaans en sy sê Hallo in Engels, en hulle verstaan mekaar.
En só iemand het hy pas op Tietiesbaai ontmoet, die jong Engelse Jenny, net 25 jaar oud, tuinboukundige van Vredenburg wat in 'n bont Volkswagen rondry. Ná die ontmoeting het hulle al meer van mekaar gesien, en gehou van wat hulle gesien het. Hy eet viskoppe en hy sê Hallo in Afrikaans en sy sê Hallo in Engels, en hulle verstaan mekaar. Daarom ry hy op Krugerdag Vredenburg toe.
Twee maande later, die aand van 10 Desember, staan sy in die Spookhuis se voortent en ertappels skil. Hy dop die kreef af wat hulle laatmiddag by Footloose se gat gaan uithaal het. Die gesprek verloop min of meer só:
Ek was vandag dorp toe. Het jy geweet dat mens sommerso by 'n plek kan instap en getroud kan raak?
Jy meen … enige plek?
Nee, nou nie in die Checkers of so nie, maar by 'n predikant of 'n landdros, jy weet.
O? Jy bedoel … sommerso?
Sommerso. En dis nie net die prokureur wat dit sê nie, ek was by 'n dominee ook. Hy sê dis maklik, jy kan net by hom instap en sê: 'Trou ons.' Net so. Enige tyd, jy weet. Soos sê nou maar môre. Enige plek, as daar net 'n dak oor jou kop is. Dis wat die wet sê. 'n Dak oor jou kop. 'n Seil is ook mos 'n dak.
Die volgende middag, 11 Desember, sit hy vir haar en wag. Halfvier kom die bont Volkswagen oor die bult en 'n entjie agter haar kom dominee Patrick Peterson.
Hy besef hy het vergeet om skoene aan te trek. Maar die Ingelsman is ook kaalvoet, in haar wit kraaghempie. Ná die plegtigheid in die voortent, met pienk hartjieblommetjies, sit die pasgetroudes die skuitbakkie in die water. Sy vat die roeirieme en stuur hulle op die stil somersee by die bek van die baai uit. Agter die deinings, tussen die bamboes, gooi hulle die kreefnette af. Laataand maak hulle die botteltjie sjampanje oop.
En toe ons eindelik saam die lang stuk pad in die Rooiford vat, met die Spookhuis agteraan, ná ons die Ingilsman se paar stukkies meubels verkoop het, is die vrag klein. As nie een van julle hou van bagasie nie, is daar in een rooi lorrie en een karavaan oorgenoeg plek vir twee mense.
(In sy bundel Baai baai Tietiesbaai beskryf Pieter Pieterse hierdie troue met Jenny, nadat hulle mekaar net twee maande geken het. Die huwelik sou 16 jaar duur, tot met sy moord op Sondag 17 Maart 2002.)
Pieter is op 9 Junie 1936 in Pietersburg gebore, die oudste van vier kinders, twee susters, twee broers. In 1954 matrikuleer hy in Pietersburg, 'n uitblinker in gimnastiek en rugby, met sy fris kuite.
Op die familieplaas in die Soutpansberg (in Limpopo) ontwikkel hy sy liefde vir die natuur, wat danksy die invloed van sy skrywersma, Emily Pieterse, later in sy skryfwerk en kontreistories tot uiting kom. Hy is al ná matriek op die plaas aan 't skryf, maar besluit om 'n polisieman te word, en later gaan werk hy by 'n versekeringsmaatskappy in Kaapstad.
Sy eerste boek, Smokkelaars in die nag, verskyn in 1963. Hy trou ook vroeg in die jare sestig met Annatjie, maar sy hart is in skryf en in die middel sewentigerjare is hy terug in die noorde, op die plaas Kom tot Rus in Soekmekaar waar hy heeltyds begin skryf. Hy het vier dogters, Shirley, Madi, Emsie en Annetjie, en 'n seun, Ferdi, wat later in 'n motorongeluk sterf.
Maar die swerfpad roep en nadat hy en Annatjie in 1984 geskei is, kry hy met sy Ford-trokkie en woonwa koers Weskus toe, en plaas Tietiesbaai in die volksmond. Waar hy en Jenny einde 1985 trou.
Hy kry met sy Ford-trokkie en woonwa koers Weskus toe, en plaas Tietiesbaai in die volksmond.
Met Jenny aan sy sy begin die gróót trek, al skrywende met die Spookhuis na Timbavati, na die monding van die Ugabrivier in Namibië se Skedelkuspark, na die Kavango-rivier in die Caprivi. Hiervandaan onderneem hulle ekskursies na Zambië. Teen omstreeks 1990 keer hulle terug na St. Helenabaai en Stompneusbaai aan die Weskus, kampeer ook vier maande op Dasseneiland. Hier ontwikkel Jenny se eie sluimerende skryftalent in die eerste van haar twee jeugboeke, Flash Flood, wat 'n bronsmedalje verower in 'n wedstryd vir jeugfiksie. Dit handel oor die avonture van 'n jong seun in die Kavango.
In 1994 ry hulle na Venda, en daarvandaan op 'n lang toer deur Mosambiek, Zambië en Malawi.
Teen hierdie tyd is Pieter, naas sy boeke, ook 'n bekende gesig op TV. In sy eerste TV-reeks, Swerwerskos, vat Pieter kykers met sy woonwa op 'n kossafari langs die Weskus, en in Boude en blaaie stel hy op die wal van die Timbavati-rivier langs die Krugerwildtuin bosveldkos bekend en sing: Ek is 'n koning hier op my Bosveldplaas / Weg van die mense wat so skinder / en hul brakke wat so raas / Nou eindelik en ten laas is ek doodtevrede / hier op my Bosveldplaas.
In Van die Kaap tot die Kunene in 1993 reis hy met TV-kykers van Kaappunt noorde toe na plekke soos die Sandveld, Ai-Ais, Damaraland, die Kaokoveld tot by die Kunene in Namibië.
Ook met sy skryfwerk verken hy omtrent elke genre: draaiboeke vir flieks (Kom tot rus, Mooimeisiesfontein en Bosveldhotel, die moewie), TV-reekse (Suidpunthotel, Rieksie Rautenbach, Baasspeurder, Die pad van 'n man, Bosveldhotel, Bosveldwinkel, Roep van die visarend, Momvula, Kind van die reën en Maata), radioverhale (Die laaste geveg van Baasman Benade, As die gety draai, Goggorop en Vlakpatrys, Kom tot rus en Nag van die tarentale), koerantrubrieke, jeugverhale, kontreistories, sketse, prosa, en verwerf verskeie pryse. Hy skryf meer as dertig boeke, en Jenny vertaal agt in Engels.
Maar in die Caprivi doen Pieter malaria op. Die siekte trek hom meermale plat en hy besef dat hy nou 'n meer permanente staning naby dokters moet vind. In 1997 is hulle terug aan die Weskus.
Ek het besef die aand kom aan. Ons moet nader as 130 km van 'n dokter af 'n laaste uitspanplek soek. Sedert 1974 het ek oral kamp opgeslaan: Timbavati, Apdolsbaai, by die Ugab in Damaraland, Kavango, Buffeljags, Soldatenbaai, Tietiesbaai, Caprivi, Mosambiek … Maar die plekkie by Stompneusbaai het die meeste kerfies vir die laaste rusplek gekry.
Ek het besef die aand kom aan. Ons moet … 'n laaste uitspanplek soek.
In Augustus 1997, by sy geliefde staanplek voor die groot albasterrotse op Stompneusbaai, braai hy, nou 61, snoek in 'n drom. Maar Pieter is beswaard. Die onsekerheid vreet ons op. Ons het gedroom dat hierdie plek ons laaste uitspanplek sou word. Maar daar is mense wat wil hê ek en Jenny moet hier skoert.
Hy probeer al jare amptelik die stukkie grond huur waarop die Spookhuis nou weer staan. In April 1987 is die staanplek vir verblyfdoeleindes aan hom verhuur vir 'n periode van nege jaar en elf maande met 'n opsie om die huur vir 'n verdere tydperk te verleng .
Ons wil net in vrede en liefde aanbly, sê Pieter. Ons onmiddellike droom is om net weer 'n toilet en 'n badkamer met lopende water te hê.
Toe kom die skokke. Bouplanne kan nie goedgekeur word nie, want dit is 'n staatskusreserwe waar hy wil bou, sê die oorgangsraad vir Pieter. En 'n petisie teen plakkery word opgestel, want Pieter het intussen 'n tydelike sinkstruktuur oor die lekkende ou woonwa gebou om die winterreën uit te weer, met 'n tydelike houthuisie op 'n bestaande betonblad neffens.
Hy sê in 'n brief aan die Weskus-oorgangsraad erf 17 is natuurlikerwys deel van 'n bestaande woongebied en histories 'n woonerf. In die laaste 35 jaar is dit vir langer as 20 jaar bewoon en niemand het gekla nie. In die onmiddellike omgewing is verskeie geboue op die kusreserwe, selfs nog nader aan die water. Party daarvan is selfs deur die munisipaliteit opgerig. Hy kla ook in die brief dat hy vier maande laas aan die skryf kon kom met sy eie skrywery. Die kop is maar die hele tyd net met die onsekerhede van ons verblyf besig, aan die wonder waar het ek 'n fout begaan dat ek verdien om so uitgesonder te word, dat my lewe so ontwrig moet word?
Terwyl die briewewisseling en rompslomp voortduur, skryf Pieter op 20 Augustus 1997 'n brief aan Rapport: Die oorweldigende reaksie van bure en vriende landwyd oor my en Jenny se probleme met ons verblyf, vervul ons met groot dankbaarheid, ook teenoor ons Skepper. 'n Wonderlike genade is dit om onder sulke omstandighede te besef daar is iemand wat vir jou omgee. 'n Onbekende vriend daar ver in die noorde, in Mpumalanga se kontrei, het selfs aangebied om 'n trustfonds te stig om ons finansieel te ondersteun. Aan almal wat hand uitgereik het om ons te help, 'n dankie diep uit die hart. Geld is egter nie die behoefte nie. Wat nodig is, is die gebede van medegelowiges dat die Here ons duidelik lei om sy wil te verstaan. Ons wil graag hierdie holte vir ons voet hê, waar die doodsengel van malaria nie voortdurend oor ons skouers loer nie. – Pieter Pieterse, Stompneusbaai.
In die houthuis met sy sandvloer by Boventrekstraat 15 word Pieter tydig en ontydig deur besoekers oorval. Hy kry min tyd vir skryf, want hy kan niemand die deur wys nie. En hy stig 'n natuurskool vir kinders van die plaaslike gemeenskappe van die omgewing, soos van St. Helenabaai se Agterbaai. Hy leer hulle van die natuur en gee die kinders voëlname: Muisvoël, Kwêvoël … Hy is Oupa Uil, hul leermeester, met die bril teen die voorkop.
En hy is betrokke by dominee Fanie se NG gemeente van Agterbaai, nog voor daar 'n kerkgebou was en daar nog in die skoolsaal kerk gehou is. Pieter het later die nuwe kerk help bou en verf, en Sondae ry hy vir Susan Kouter-hulle en Klara Garies-hulle van Stompbaai met sy 4x4 aan kerk toe.
Terug Bosveld toe
Ná die draai van die millennium soek Pieter afsondering vir die boeke wat nog uit sy kop moet kom. Tussen die Weskus en die Bosveld kan hy nie kies nie, maar nou breek sy Bosveld-tyd weer aan. Met 'n swaar hart pak Pieter en Jenny weer eens op, haak die Spookhuis aan en vertrek in 2001 op hul laaste tog, terug Bosveld toe, die wêreld waar Pieter gebore en grootgeword het, en wat hom so na aan die hart lê, naas die Weskus.
Saam met die trek kom Oom Koos se Kas (die koskas wat soveel swerftogte meegemaak het), die kiaattafeltjie uit die Caprivi-tyd, en 'n reddingsboei uit die Weskus, want selfs in die Bosveld kan hy nie sonder sy seeherinneringe leef nie.
Hulle koop 'n huis in Butterflystraat op Marlothpark, Mpumalanga, sy en die Ingelsman se laaste staanplek. Marlothpark is 'n bosryke dorpie wat aan die suide van die Krugerwildtuin net die Krokodilrivier as grens het, sonder heinings.
Dit is 'n goeie plek vir Pieter, die natuurmens, om te kan skryf. Bo is die sterre oop, en saans kan jy die leeus hoor brul. Bokke is nie ongehoord in dié strate nie. En die huis het 'n swembad waar Pieter buite in die tuin by 'n tafeltjie met sy laptoppie kan sit en skryf, kaalvoet en sonder hemp, die getroue Spookhuis langsaan ingetrek.
Op die reddingsboei verf hy die naam van hul huis: Genade.
Pieter het baie wat hom besig hou, sy volle aandag vereis. In Maart 2001 neem hy saam met Zack du Plessis oor as aanbieder van die TV-program Maak 'n las ná die dood van Tolla van der Merwe. En hy skryf aan 'n nuwe boek. Hy en Jenny raak ook betrokke by Komatipoort se NG gemeente, help met die versorging van vigspasiënte en Pieter doen selfs sendingwerk onder plaaslike mense, vlot in hul taal. Hy is bekend in die woonbuurt Naas buite Komatipoort.
In Oktober en November 2001 help Kenneth Mhlongo hom met ligte bouery aan die huis op Marlothpark, en kap ook die onkruid in die tuin uit.
Kenneth is 27 jaar oud en toe Pieter en Jenny in Mosambiek gereis het (waaroor hy in 1995 die reisverhaal Mosambiek, hier kom ons! geskryf het), was hy 'n opgeskote seun in dié land. Pieter maan plek-plek in sy boek oor die ellende in Mosambiek, maar kan nie voorsien dat Kenneth, soos 'n stroom van sy landgenote, ook 'n paar jaar later uit sy geboorteland sou padgee om die grens naby Komatipoort onwettig oor te steek op soek na 'n beter toekoms nie.
Dat Pieter en Kenneth mekaar op Marlothpark sou teëkom, is deur die noodlot so bestem. Maar Kenneth is dankbaar vir die werk en Pieter is goed vir hom, leen hom selfs sy drafskoene sodat die dorings nie sy voete steek wanneer hy die onkruid in die erf uitkap nie. (Hy sê werkers kan hom Pieter noem, of meneer of oom of selfs sir, maar net nooit baas of oubaas nie.)
In Desember 2001 verdwyn Kenneth. Pieter is nie bewus daarvan dat die polisie Kenneth as onwettige immigrant in hegtenis geneem het nie, maar in Maart 2002, tussen die polisieselle en die hof, ontsnap Kenneth. Hy wil nie teruggaan Mosambiek toe nie, en gaan plak in Naas.
Hier ken hy vir Phillemon Malinga en Ndukwana Sesh Makamo, albei 21 en ook albei uit Mosambiek. En hy ontmoet die ouer Frans Shabangu (31).
In Februarie 2002 kry Pieter en Jenny op Marlothpark besoek van sy uitgewer-suster, Marietjie. Hy het 'n manuskrip gereed vir haar redigering. Hy noem dit Manaka: Plek van die horings, 'n verhaal wat hom in Barotseland in Zambië afspeel waar hy en Jenny destyds erelede van die Mafwe-stam geword het.
Maar hy werk reeds weer geesdriftig aan 'n nuwe een, nog nie baie ver gevorder nie, maar die titel het hy klaar: Takgalani: Plek van blydskap. Pieter vertel vir Marietjie van sy hoofkarakters, Bina ( die een wat dans ) en Benye. Daar is ook 'n halsstarrige donkie in die storie.
Sy doen voorstelle oor hoe sy meen die boek moet eindig, want sy sien dit, uit sy vertellings, as 'n verhaal van bemagtiging , van mense wat opnuut 'n lewe moes gaan begin, van mense wat hulle uit die boswêreld aan die Weskus gaan hervestig het.
In Maart kry Jenny die goeie nuus dat haar suster uit Australië in Somerset-Wes by haar pa kom kuier, én haar broer-hulle het 'n nuwe baba. Pieter sê dit is reg dat sy gaan, maar hy kan nie saamgaan nie, nie met die boek wat nou so broei nie. Vroeg in Maart vat Jenny die lang pad Kaap toe.
Sy sou aanvanklik op Woensdag 6 Maart met die bus vertrek het en weer Donderdag 14 Maart terug wees. Maar sy en Pieter kuier en werk so lekker aan sy nuwe storie dat hy haar vra om liewer haar besoek met 'n week uit te stel, van 13 Maart tot Donderdag 21 Maart.