Sol Plaatje: A life of Solomon Tshekisho Plaatje, 1876‒1932 deur Brian Willan: ’n resensie | LitNet
Sol Plaatje: A life of Solomon Tshekisho Plaatje, 1876‒1932
Sol Plaatje se Native Life in South Africa sal ook daar wees want dit wentel om daardie seminale gebeurtenis in ons geskiedenis, die Naturelle Grondwet van 1913. Die boek se swak plek is dat die helfte bestaan uit saai politiek van die dag, maar nou is daar ’n oplossing vir die probleem: ’n biografie van Sol Plaatje self, deur die Skotse geskiedkundige Brian Willan.
Dis net so dik soos Mandela se lewensverhaal, maar dit lees nog makliker en is propvol beskrywings van die dekades voor en na Uniewording, waartydens die fondamente van ons wankelende staat gelê is. Willan het homself nou gevestig as die voorste kenner van Plaatje en sy lewe, en daarmee as ’n gesaghebbende waarnemer van die Suid-Afrikaanse verhaal as ’n geheel.
In Plaatje se jeug kon hy beperkte stemreg uitoefen in die Kaapse parlement, en dis duidelik waar sy simpatie vandag sou gelê het tydens die studente-opstande. Sy kiesafdeling was dié waarin die Kaapse premier, Rhodes, verkies is, maar Plaatje het deurgaans teen hom gestem. Die verhaal van hoe swartmense gaandeweg die bietjie mag wat hulle gehad het, verloor het, tot hulle in 1927 in ’n aparte administrasie gedryf is, is selfs meer hartverskeurend as die verhale van gewone mense wat hy opgeteken het in Native Life. Trouens, hoewel Plaatje se naam deesdae sinoniem is met die teenkanting teen die 1913-wet, het hy eers teen 1930 sy ewige optimisme laat vaar en verklaar dat daar geen redding meer vir swartmense in Suid-Afrika is nie. Na sy mening was die skepping van die Departement van Naturelle-Administrasie in 1927 ’n veel groter gevaar vir die voortbestaan van swartmense as die 1913-wet.