"Uitnemendheid in vakkundigheid van verpleegkunde noodsaaklik"
- Prof Wim de Villiers
Universiteit vereer prof Wynand vir sy visionêre leierskap Graduandi verbind hulself tot diens aan die mensdom Talent en harde werk nodig vir ‘n loopbaan in gesondheidsorg
Inhoud afrikaans-content-4 1
Universiteit vereer prof Wynand vir sy visionêre leierskap
» Leerstoel bevorder navorsing oor skisofrenie
» FGGW-kundiges sluit aan by WGO se stryd teen Ebola
» Ortopediese navorsing kry 'n hupstoot
Graduandi verbind hulself tot diens aan die mensdom
» Viserektor: Navorsing en Innovasie vereer navorsers
» Erkenning aan jong opkomende navorser
» Nadoktorale genoot presteer by navorsingsimposium
» Wenners van die etiek-opstelkompetisie aangekondig
» Marie is die stem van gemeenskappe in navorsing
Uitnemendheid in vakkundigheid van verpleegkunde noodsaaklik
» Internasionale narkotiseurs beïndruk met opleidingsgeriewe
» Verwysingsgroep bevorder rehabilitasie in gesondheidsbewusmaking
» Plaaslike spesialis ontvang internasionale erkenning
» Bio-etikus betrokke by navorsing oor ŉ MIV-kuur
» Landelike verplegingsgroep pak gesondheidsorguitdagings aan
» Netwerkgeleenthede geskep vir die toepassing van navorsingsbewyse in die gestremdheidsarena
Talent en harde werk nodig vir ‘n loopbaan in gesondheidsorg
» Uit die Fakulteit se pen
» Student se Oxford-belewenis
» Internasionale samewerking
» Tygermaties se heldedaad haal voorbladnuus
» ŉ Hupstoot vir welwees - Kaapstadse Medical 10 wedloop
» Oud-pasiënt gee terug aan die hospitaal wat sy lewe gered het
Inhoud afrikaans-content-4 2
In die wagkamer van die Karl Bremer-hospitaal het ‘n jong seun met ‘n gebreekte arm sowat ‘n halfeeu gelede besluit om ‘n dokter te word. En nie enige dokter nie, hy wou ‘n algemene praktisyn op die platteland word.
Net meer as ‘n dekade later het dié jong man toe wel ‘n dokter geword, en alhoewel sy loopbaan hom nie na die platteland geneem het nie, maar na die teater as anestesioloog, het hy gesorg vir ‘n omwenteling in die opleiding van dokters in die platteland wat van onskatbare waarde is vir die gesondheidsorg van landelike gemeenskappe.
Die Ukwanda Landelike Kliniese Skool (LKS) was die geesteskind van prof Wynand van der Merwe, die voormalige dekaan van die Universiteit Stellenbosch (US) se Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe (FGGW). Die LKS is enig in sy soort in Suid-Afrika, en help nie net om die kliniese opleidingsfasiliteite vir mediese studente in die Wes-Kaap uit te brei nie, maar ook om aan studente toepaslike opleiding te gee in primêre gesondheidsorg, én dra by tot die verbetering van gesondheidsdienste in landelike gemeenskappe.
Leerstoel bevorder navorsing oor skisofrenie
‘n Nuwe navorsingleerstoel in skisofrenie is onlangs deur die Departement Psigiatrie aangekondig. Dit is die eerste keer in sy geskiedenis dat die Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe (FGGW) ‘n leerstoel sal huisves wat vanuit ‘n trustfonds befonds word.
Die leerstoel sal bekend staan as die Sarah Turoff Endowed Chair in Schizophrenia Research en sal amptelik aan die begin van 2015 in werking tree.
Volgens prof Soraya Seedat, hoof van die Departement Psigiatrie, is so ‘n leerstoel een van die blywendste geskenke wat iemand aan hoër onderrig kan bied. “Die skenker word hierdeur vir altyd aan navorsingsuitnemendheid en die prestasies van die individu wat die leerstoel beklee verbind,” het Seedat gesê. Sy het bygevoeg dat die leerstoel die sigbaarheid van skisofrenie-navorsing in die departement sal verhoog en navorsingsgeleenthede vir personeel en studente sal verbeter.
Hierdie is slegs een van die verskeie visionêre projekte wat Van der Merwe tydens sy 10 jaar as dekaan tot stand gebring het, en waarvoor hy in Desember verlede jaar die Kanselierstoekenning ontvang het. Hierdie gesogte prys is aan hom toegeken vir sy “…uitstaande, omvattende, en volgehoue bydraes tot die US oor byna drie dekades,” lees die motivering deur die FGGW se bestuurspan. Die motivering lui verder: “Hy ontwerp en implementeer hoë-vlak strategieë op fakulteits- en universiteitsvlak, waarvoor hy nasionale en internasionale erkenning geniet. Sommige van sy deurbraakinnovasies het Van der Merwe tot stand gebring lank voordat dit populêr geword het.”
Van der Merwe erken dat hy eers werklik besef het hoeveel hierdie toekenning vir hom beteken toe hy oor die verhoog gestap het om sy sertifikaat te ontvang en die skare in die Coetzenburg-sentrum op Stellenbosch hom uitbundig toegejuig het. “Ek kon nie vir ‘n meer gepaste erkenning gevra het as die ‘cheer’ van daai mense nie. Dit was werklik spesiaal en ek voel skoon bewoë as ek daaraan terug dink. Dit sal my vir altyd bybly.”
Een van die eerste prioriteite met sy aanstelling as dekaan in Januarie 2001 was om die demografie van die kampus, wat meerendeels uit wit studente bestaan het, te verander. Op voorgraadse vlak was die verspreiding veral ontoereikend, met die MB,ChB-profiel in 2001 74% wit, 17.8% bruin, 4.9% Indiër en 2.5% swart. Van der Merwe se regstellingsproses het vinnig begin vrugte afwerp en teen 2003 het die eerstejaarsprofiel reeds verander na 53.9% wit, 22.5% bruin, 13.7% Indiër en 8.2% swart. Tien jaar later het dit gestabiliseer op 40.9% wit, 30.6% bruin, 10.6% Indiër en 17.9% swart.
Die veranderinge in die studente se demografiese profiel was op daardie stadium in terme van die land se transformasiepogings baie vooruitstrewend, en het Van der Merwe ongewild gemaak by sommige van sy kollegas. “Toe ek die veranderinge geïnisieer het, is ek gewaarsku dat daar chaos op die kampus gaan uitbreek en dat daar konflik tussen rasse sal wees, maar daar was niks daarvan nie… En as jy nou op kampus rondloop is dit ‘n kollektiewe spul studente wat ongelooflik met mekaar omgaan,” vertel hy met trots.
Bo en behalwe die verandering in die studenteprofiel, was daar ook ‘n wesenlike groei in nagraadse studentegetalle in die tyd wat Van der Merwe aan die stuur was – vanaf 919 studente in 2004 tot 1 858 in 2010.
“Ek het vroeg in my eerste termyn besef daar is ‘n progressiewe vermindering in die staat se geldelike bydrae tot universiteite en dat ons ons studentegetalle betekenisvol gaan moet verhoog. Omdat kapasiteit vir voorgraadse studente beperk word deur die kliniese opleidingsgeleenthede het ons hard daaraan gewerk om ons nagraadse studentegetalle te verhoog,” vertel Van der Merwe.
‘n Hupstoot vir navorsing
Hy het ook met verskeie strategieë vorendag gekom om navorsing by die fakulteit te bevorder. Hy het ondermeer ‘n pos geskep vir ‘n Visedekaan: Navorsing, en hy het op ‘n beplande en volgehoue wyse strategiese navorsingsvennootskappe met ander universiteite en instansies op streeks-, nasionale- en internasionale vlak aangegaan. Deur middel van ‘n beplande fondswerwingstrategie het die fakulteit se navorsingbefondsing, wat in 2001 hoofsaaklik plaaslik bekom is, van R10 miljoen in 2001 gestyg na R42.2 miljoen in 2006, en teen die einde van Van der Merwe se tweede termyn in 2010 het die fakulteit ‘n totaal van R166.9 miljoen vir navorsing ontvang, hoofsaaklik van internasionale bronne. Dit het tot gevolg gehad dat die fakulteit se publikasieuitsette ook ‘n betekenisvolle toename getoon het in daardie tydperk.
Ander benoemenswaardige prestasies wat Van der Merwe behaal het tydens sy 10 jaar as dekaan sluit in die skep van ‘n kliniese vaardigheidsentrum wat die bes toegeruste van sy soort in Suid-Afrika is en die skep van die Sentrum vir Gesondheidsberoepe Onderwys in 2005 om te verseker dat die fakulteit op datum bly met die nuutste internasionale ontwikkelings in gesondheidswetenskappe onderrig.
Twee uitdagende termyne
Hierdie prestasies en nog meer het Van der Merwe behaal tydens twee uiters uitdagende termyne waartydens die fakulteit drie herstrukturerings ondergaan het. Op sy heel eerste dag as dekaan in Januarie 2001, is Van der Merwe begroet met die samesmelting van die Fakulteit Tandheelkunde met die FGGW.
Die tweede herstrukturering was in opdrag van die destydse Minister van Onderwys wat die US se Skool vir Tandheelkunde en voorgraadse Verpleegkunde-program in 2004 na die Universiteit van die Wes-Kaapland (UWK) verskuif het. “Dit was baie pynlik vir die dosente, maar ook vir die ouers – hulle het hul kinders die US gestuur om te studeer, en toe het hulle ‘n UWK-graad gekry. Uiteindelik het ons dit reggekry dat die studente wat toe reeds ingeskryf was ‘n gesamentlike graad van die US en UWK kry,” sê Van der Merwe. In die betrokke jaar was hy voltyds besig met die onderhandeling en bestuur van die proses wat uiteindelik afgehandel is sonder enige regsaksie.
Die derde herstrukturering in 2005 en 2006 was deel van die US se finansiële herstruktureringsproses waartydens die FGGW se 33 departemente herskik is na 10. “Aanvanklik was daar druk dat ons sommige departemente in sy geheel moes toemaak, maar ons het die Universiteit oortuig dat dit rampspoedig sou wees om vakkundigheid weg te haal,” vertel Van der Merwe. Deur vernuftige hergroepering van departemente en die herposisionering van personeel het Van der Merwe dit reggekry om ‘n besparing van etlike miljoene vir die US te bewerkstellig sonder om ‘n enkele personeellid af te dank of enige vakgebiede te verloor.
Die fakulteit het van krag tot krag gegaan onder Van der Merwe se leiding, en is vandag, danksy sy harde werk, een van die voorste mediese navorsings- en opleidingsentra op die kontinent.
“Ek glo in die universele waarheid dat jy die wêreld om jou moet probeer verbeter. En in dié proses moet jy nie terugkyk nie, maar jou oë spits op die toekoms en in ag neem waarheen die wêreld op pad is. Jy moet nuwe goed identifiseer en ontwikkel wat in die belang is vir ons professie sodat ons nie vasval in die verlede nie,” sê prof Van der Merwe.
Berig en foto: Wilma Stassen
By die amptelike aankondiging was (van links na regs) prof Robin Emsley, houer van die navorsingsleerstoel, mnr Ben-Zion Surdut, eksekuteur van die Sarah Turoff-trust, mev Esther Surdut, prof Soraya Seedat, uitvoerende hoof van die Departement Psigiatrie en prof Jimmy Volmink, dekaan van die Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe
Prof Robin Emsley, wat in die leerstoel aangestel is, is ‘n internasionaal erkende navorser in die veld van skisofrenie.
Emsley het verduidelik dat breinsiektes grootliks bydra tot die internasionale en nasionale siektelas en dat skisofrenie ‘n aansienlike deel daarvan uitmaak. Dit is ‘n verwarrende en ingewikkelde versteuring, wat individue, gesinne en die samelewing negatief beïnvloed. “Dit is ook die mees gestigmatiseerde siekte wat dikwels daartoe lei dat pasiënte verstoot en geviktimiseer word,” het Emsley gesê.
Hy het die jong navorsingspan met wie hy sal saamwerk geprys en genoem dat hulle goed geposisioneer is om op internasionale vlak ‘n bydrae te lewer. “Ons hoop ook om vroeg hierdie jaar drie PhD-grade toe te ken,” het hy gesê.
Volgens prof Jimmy Volmink, dekaan van die FGGW, is hierdie tipe leerstoel ‘n belangrike bydraende faktor tot openbaar-befondsde universiteite en navorsingsinstellings. “Navorsers werk hard om navorsingsbefondsing te bekom, maar die meeste toekennings befonds slegs studies se lopende kostes en nie die infrastruktuur en poste nie,” het hy gesê.
Seedat het aangedui dat die toekenning sal bydra tot die fakulteit se visie van navorsingsuitnemendheid. “Die toekenning van die leerstoel is ‘n aanduiding van mnr Ben Surdut, die eksekuteur van die Trustfonds, se bereidwilligheid om by te dra tot die departement en die fakulteit se visie om navorsingsuitnemendheid na te streef,” het sy afgesluit.
Berig en foto's: Mandi Barnard
Inhoud afrikaans-content-4 3
FGGW-kundiges sluit aan by WGO se stryd teen Ebola
Proff Keymanthri Moodley en Charles Wiysonge
Die huidige uitbreking van Ebola in Wes-Afrika is een van die ergste in die onlangse geskiedenis en dit het wêreldleiers en die toonaangewende internasionale gesondheidsinstellings op ŉ gereedheidsgrondslag geplaas.
Die Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) speel ‘n belangrike rol in die bestuur van die siekte en het ‘n aantal beleids-, kliniese, onderrig- en navorsingsprojekte geïmplementeer, waarvan een die instelling van die Strategic Advisory Groups of Experts (SAGE) is.
Ortopediese navorsing kry 'n hupstoot
Dr Reggie King (links) en prof Rob Lamberts (regs)
Ortopediese navorsing by die Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe (FGGW) sal ‘n hupstoot kry met die aanstelling van professor Rob Lamberts as hoof van navorsing by die Afdeling Ortopediese Chirurgie.
Die doel van hierdie nuut geskepte pos is om navorsingstrukture te ontwikkel om sodoende die gehalte van navorsingsuitsette by die afdeling te bevorder.
Twee kenners van die Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe (FGGW), proff Keymanthri Moodley en Charles Wiysonge, is op die SAGE werksgroep vir Ebola-entstowwe en -inentings aangestel.
Hierdie groep is in November 2014 gestig met die dringende mandaat om ŉ sistematiese oorsig te laat doen wat bewysgebaseerde inligting en raad tot die WGO se beskikking sal stel. Die onderwerp van die oorsig is die moontlike gebruik van Ebola-entstowwe - nadat dit gelisensieer is - om die impak van die siekte te beperk en moontlik toekomstige uitbrekings te voorkom.
Moodley het gesê dit is vir haar bemoedigend dat etici van die begin af by projekte soos hierdie ingesluit word. “In die verlede het wetenskaplikes en bio-etici in silos gewerk,” het sy gesê. “Deesdae word wetenskaplike, sosiale en etiese kwessies gesien as onderling verwante kwessies.”
Wiysonge is die adjunkdirekteur van die Sentrum vir Bewysgebaseerde Gesondheidsorg wat vinnig besig is om ŉ sentrum van uitnemendheid vir die bevordering van bewysgebaseerde gesondheidsorg in Afrika en oor die wêreld te word. Hy is by die SAGE-werksgroep ingesluit op grond van sy kundigheid oor entstowwe en sistematiese oorsigte.
“Verskeie studies wat die doeltreffendheid van moontlike Ebola-entstowwe toets, word tans uitgevoer,” het Wiysonge gesê. “Die beste manier om die vergelykende doeltreffendheid van die entstowwe vas te stel, is om die resultate van hierdie studies by mekaar te sit soos wat dit beskikbaar gestel word en dit sistematies te vergelyk.” Hy het bygevoeg dat sonder so ŉ sistematiese samestelling van bewysgebaseerde bevindings is dit moontlik dat doeltreffende entstowwe as oneffektief beskou en teruggehou kan word, en daarteenoor, dat ondoeltreffende entstowwe aanbeveel kan word omdat daar gedink word dit is doeltreffend.
Foto - Moodley: Anton Jordaan
Foto - Wiysonge: Damien Schumann
Prof Rob Lamberts (regs) en dr Reggie King (links), die eerste ortopediese kliniese assistent wat in Suid-Afrika vir ‘n PhD geregistreer is
“Suid-Afrikaanse ortopediese chirurge is klinies baie sterk en word wêreldwyd erken vir hulle vaardighede. Maar daar is ‘n behoefte om ortopediese navorsing in die land te verbeter,” sê Lamberts. Ortopediese navorsers in Suid-Afrika publiseer slegs ‘n paar eweknie-beoordeelde artikels in internasionale joernale, gelykstaande aan sowat 2% van die hoeveelheid publikasies deur ortopediese navorsers in die Verenigde Koninkryk.
Deur ‘n ortopediese navorsingsmodule te ontwikkel, toesig te hou oor kliniese assistente, hulle by te staan met die ontwerp van ‘n navorsingstudie van goeie gehalte en die stel van tussentydse doelwitte, hoop Lamberts om prosesse meer vaartbelyn te maak en die gehalte van navorsing in die afdeling te verbeter. Dit behoort dan daartoe te lei dat meer artikels van die FGGW elke jaar in eweknie-beoordeelde joernale verskyn.
Ortopediese navorsing by die fakulteit sal fokus op van Suid-Afrika se belangrikste probleme, soos trauma-beserings, MIV en TB. “Die afdeling stel belang in klinies georiënteerde navorsing wat daarop fokus om metodes van dienslewering te verbeter om sodoende die beste diens teen die laagste prys te lewer,” sê Lamberts, wat self betrokke is by verskeie navorsingsprojekte wat strek van serebrale gestremdheid tot MIV en sportnavorsing.
Die grootste uitdaging vir ortopediese kliniese assistente is om befondsing vir navorsingsprojekte en finansiële ondersteuning te bekom as hulle ‘n loopbaan in navorsing wil volg.
Dr Reggie King, die eerste ortopediese kliniese assistent wat by die falulteit en in Suid-Afrika vir ‘n PhD geregistreer is, moes deeltyds begin werk omdat hy nie befondsing kon kry nie. “Dit is baie teleurstellend, veral aangesien hierdie student in staat sou wees om sy PhD binne twee jaar klaar te maak en slegs die tweede of derde ortopediese chirurg met ‘n PhD in Suid-Afrika sal wees,” sê Lamberts.
Met die skep van formele strukture om navorsing te fasiliteer en die groeiende belangstelling in bewysgebaseerde gesondheidsorg, hoop Lamberts dat meer befondsing aan ortopediese chirurge en kliniese assistente beskikbaar gestel sal word om ‘n loopbaan in navorsing na te volg en na-doktorale navorsingsvennote na die afdeling te lok.
Inhoud afrikaans-content-4 4
Die beste voorgraadse student me Chris-Maré Potgieter, neem haar medalje in ontvangs van prof Jimmy Volmink, Dekaan van die Fakulteit
Die onbaatsugtige toewyding van gesondheidswerkers wat vir Ebola-pasiënte in Wes-Afrika sorg weerspieël die waardes van die eed wat gesondheidsorgwerkers aflê wanneer hulle die beroep betree, het prof Jimmy Volmink, Dekaan van die Fakulteit van Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe (FGGW) aan die Universiteit Stellenbosch, aan graduandi by verlede jaar se eedaflegging-seremonie gesê.
“Deur hierdie eed af te lê, aanvaar julle die verantwoordelikhede en verpligtinge van die gesondheidsberoepe en beloof julle om jul beroepe eties en eerlik te beoefen en ten alle tye met integriteit op te tree,” het Volmink aan graduandi gesê.
Viserektor: Navorsing en Innovasie vereer navorsers
Soraya Seedat, Hoof van die Departement Psigiatrie, het erkenning ontvang vir haar prestasie t.o.v. PhDs afgelewer en aantal publikasies
Altesaam 18 navorsers van die Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe (FGGW) was onder die 92 top-navorsers van die Universiteit Stellenbosch (US) wat deur die Viserektor: Navorsing en Innovasie vereeer omdat hulle die grootste bydrae gemaak het tot die US se geakkrediteerde publikasies en doktorale graduandi.
'n Totaal van 92 navorsers het presteer in een of meer van die drie kategorieë wat vir die doel van die erkenning gebruik is. Met betrekking tot geakkrediteerde publikasies, is twee kategorieë in ag geneem, naamlik die US navorsers wat die grootste bydrae gelewer het ten opsigte van die Departement van Hoër Onderwys en Opleiding (DHOO) se navorsingspublikasie subsidie-eenhede (afsnypunt 3.96 eenhede), en US navorsers wat die grootste aantal geakkrediteerde navorsingspublikasies gelewer het in samewerking met hulle nasionale en internasionale navorsingsvennote en studente (afsnypunt 10 publikasies) – in albei kategorieë is die 2012 uitsetjaar -inligting gebruik. In hierdie rondte is daar ook `n kategorie ingestel wat erkenning gee aan die bydrae van navorsers wat 2 of meer PhD`s gelewer het in 2013.
Foto bo: MB,ChB se toppresteerders saam met prof Jimmy Volmink, Dekaan van die FGGW (in die middel van die voorste ry) en Marietjie de Villiers, Visedekaan: Onderwys (links van hom) en Ben van Heerden, MB,ChB Programkoördineerder (regs van hom)
Foto onder: Die PhD-graduandi het hul prestasie na afloop van die gradeplegtigheid saam met hul studeleiers by die Endler-saal gevier
Altesaam 169 mediese studente, 41 arbeidsterapiestudente, 19 dieetkundestudente, 44 fisioterapiestudente en 23 spraak-taal- en gehoorterapiestudente van die FGGW het die eed van graduandi afgelê voor hulle gradeplegtigheid.
“Jy gaan baie lewens aanraak en sal onthou word vir die impak wat jy op pasiënte, hulle families en die gemeenskap gehad het,” het prof Shajila Singh, Hoof van die Universiteit van Kaapstad se Departement van Gesondheids- en Rehabilitasiewetenskappe aan studente by die aanvullende gesondheidswetenskappe se eedafleggingsplegtigheid gesê, en hulle aangespoor om hulle vaardighede en kennis tot voordeel van die mensdom aan te wend.
By die seremonie vir mediese studente het die gasspreker, mnr Shafiq Morton, ‘n bekende joernalis van die Voice of the Cape-radiostasie, gesê die eed omvat die gees van Ubuntu – ‘n filosofie van mensliewendheid teenoor ander. Morton het gesê die filantropiese organisasie Gift of the Givers, is ‘n voorbeeld van die barmhartigheid en vrygewigheid van Suid-Afrikaanse dokters. Hy het die nuwe dokters aangespoor om hulle werk met dieselfde toewyding en vrygewigheid aan te pak.
Die klas van 2014 se top voorgraadse student is me Chris-Maré Potgieter. Sy het haar MB,ChB-graad met ‘n gemiddeld van 82,2% geslaag en het die hoogste punte vir sewe van die 11 vakke in haar finale jaar gekry. Me Nondumiso Khoza het die Dekaansprys vir die beste skripsie deur ‘n student-intern ontvang, en me Mariechen Puchert het die Dekaansprys vir leierskap ontvang.
‘n Verdere 221 studente het nagraadse diplomas, 46 honneurs-, 77 meesters- en nege PhD-grade in verskeie mediese- en aanvullende gesondheidwetenskappedissiplines ontvang.
Die voormalige dekaan van die FGGW, prof Wynand van der Merwe, het ’n Kanselierstoekenning ontvang vir sy bydrae oor die afgelope drie dekades.
Kliek hier om foto’s op die Fakulteit se Facebook-blad te besigtig:
Eedafleggingsermonie, Aanvullende Gesondheidsberoepe
Foto's: Anton Jordaan en Mandi Barnard
Agtien navorsers aan die Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe is ingesluit by die groep van 92 US-navorsers aan wie prof Eugene Cloete erkenning verleen het vir hul bydraes tot geakkrediteerde publikasies en doktorale graduandi
Prof Eugene Cloete, Viserektor: Navorsing en Innovasie, het gesê publikasies en doktorale graduandi is van die belangrikste produkte wat deur US navorsers gelewer word. "Hierdie aktiwiteite lewer `n kritiese bydrae tot die uitbou van die reputasie van die US as `n uitnemende navorsingsuniversiteit. Nog meer belangrik is die feit dat nuwe kennis wat aan die US gegenereer word, op hierdie wyse oorgedra word na `n wêreldwye gehoor, om sodoende die toepassing van navorsingsresultate en die vestiging van hoëvlak menslike kapasiteit moontlik te maak". Prof Cloete het verder die US navorsers bedank vir hul besondere bydrae tot die US se navorsingspoging en genoem dat navorsers wat hierdie tipe uitsette van hoogstaande kwaliteit lewer, met reg beskou kan word as een van die belangrikste bates aan enige universiteit.
Die volgende FGGW-navorsers is vereer:
Navorsers wat presteer het t.o.v. PhDs afgelewer en aantal publikasies:
S Seedat (Psigiatrie)
Navorsers wat presteer het t.o.v. aantal eenhede en aantal publikasies:
SW Moore (Pediatriese Chirurgie)
Navorsers wat presteer het t.o.v. aantal publikasies:
HS Schaaf (Pediatrie en Kindergesondheid)
RM Warren (Molekulêre Biologie en Mensgenetika)
AC Hesseling (Pediatrie en Kindergesondheid)
MF Cotton (Pediatrie en Kindergesondheid)
TC Victor (Molekulêre Biologie en Mensgenetika)
AH Diacon (Geneeskundige Fisiologie)
RP Gie (Pediatrie en Kindergesondheid)
RT Erasmus (Chemiese Patologie)
PD van Helden (Molekulêre Biologie en Mensgenetika)
JA Seddon (Pediatrie en Kindergesondheid)
PR Donald (Pediatrie en Kindergesondheid)
DJ Stein (Psigiatrie)
JB Nachega (Interne Geneeskunde)
Navorsers wat presteer het t.o.v. PhDs afgelewer:
VA Corfield (Molekulêre Biologie en Mensgenetika)
A Lochner (Geneeskundige Fisiologie)
E Hoal van Helden (Molekulêre Biologie en Mensgenetika)
Kliek hier om die artikel deur Maryke Hunter-Husslemann op die US nuusblog te lees. Hierdie artikel sluit die volledige lys van US-navorsers wat toekennings gekry het, in.
Inhoud afrikaans-content-4 5
Erkenning aan jong opkomende navorser
Dr Berna Gerber, hoof van die Afdeling Spraak-Taal- en Gehoorterapie, is aangewys as die beste jong opkomende navorser tydens die jaarlikse Konferensie oor die Akademieskap van Onderrig en Leer wat in November verlede jaar deur die Universiteit Stellenbosch se Afdeling vir Leer- en Onderrigverryking aangebied is.
Tydens haar aanbieding getiteld “Kliniese kommunikasie, die Geneeskunde se wêreldbeskouing en mediese onderwys” het sy krities gekyk na Geneeskunde se oënskynlike siening van haarself en die wêreld grootliks in natuurwetenskaplike terme.
Nadoktorale genoot presteer by navorsingsimposium
Dr Peter Oyeyipo
Dr Peter Oyeyipo, 'n nadoktorale genoot in die Afdeling Geneeskundige Fisiologie, het tweede plek behaal vir sy mondelinge aanbieding, getiteld “Die in vitro effek van nikotien op menslike spermatosoë”, wat hy by die Universiteit Stellenbosch (US) se Nadoktorale Navorsingsimposium vir 2014 aangebied het.
Die doel van hierdie studie was die evaluering van die in vitro effek van hoë nikotienvlakke op spermmotiliteit en kinematiese parameters, lewensvatbaarheid en akrosoomstatus in normosoöspermiese semenmonsters van nie-rokers tydens verskillende nikotiendosisse en duur van blootstellings, om vas te stel teen watter konsentrasie nikotien spermparameters inhibeer.
“Geneeskunde se selfbeeld as ‘n natuurwetenskap het waarskynlik ‘n groot en negatiewe invloed op die interaksie en kommunikasie tussen die geneeskundige en pasiënt,” sê Gerber. “Om daardie negatiewe invloed teë te werk is dit nodig om die wêreldsiening van die geneeskunde te hersien en ook om die geneeskunde se siening van die wetenskap te hersien.” Gerber verduidelik dat die menswetenskappe ‘n belangrike rol kan en moet speel in hierdie hersieningsproses, en dit behoort ook by mediese onderwys ingesluit te word.
Gerber sê haar belangstelling in hierdie veld het begin met haar navorsing oor kommunikasie in gesondheidsorg tydens haar nagraadse studies en het van daar verder uitgebrei na die breër gebied van die mens- of sosiale wetenskappe in die konteks van gesondheidsorg.
Berig en foto: Mandi Barnard
“Ons het tot die gevolgtrekking gekom dat hoë nikotienvlakke in die liggaam en seminale vloeistof die bevrugtingskapasiteit van menslike spermatosoë nadelig kan beïnvloed deur ‘n meganisme wat laer motiliteit, lewensvatbaarheid en voortydige induksie van die akrosoomreaksie behels,” het Oyeyipo verduidelik.
Hy het gesê dat hierdie gesogte en meededingende toekenning baie vir hom beteken. “Dit motiveer my om beter navorsing te doen. Dit is ook ‘n aanduiding dat die US goeie navorsingsuitsette erken en beloon.”
Hierdie jaarlikse geleentheid word deur die Afdeling Navorsingsontwikkeling, die Nagraadse en Internasionale Kantoor, en die Nadoktorale Vereniging van die US aangebied.
Inhoud afrikaans-content-4 6
Wenners van die etiek-opstelkompetisie aangekondig
Helene-Marì van der Westhuizen ontvang haar prys van dr Graham Howarth, hoof van mediese dienste in Afrika van die Medical Protection Society (MPS)
Studente aan die Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe word jaarliks uitgenooi om deel te neem aan die Medical Protection Society (MPS) Etiek-opstelkompetisie wat deur die Sentrum vir Mediese Etiek en die Reg gefasiliteer word. Die onderwerp vir 2014 was: “Gedeelde lojaliteite: die geval van dr Wouter Basson in Suid-Afrika”.
ŉ Vyfdejaar mediese student, Helene-Marì van der Westhuizen, het ‘n interessante opstel ingedien gebaseer op haar persoonlike ervarings tydens haar Interne Geneeskunde-rotasie waartydens dr Wouter Basson verskeie tutoriale aangebied het.
Marie is die stem van gemeenskappe in navorsing
Me Marie Theunissen
Me Marie Theunissen, ‘n nakomingsmonitor en berader by FAM-CRU, is tot voorsitter verkies van die IMPAACT Community Advisory Board (ICAB) se leierskapsgroep (ILG). Dit is die tweede agtereenvolgende termyn dat sy gekies is om op die ILG te dien.
Die International Maternal Pediatric Adolescent AIDS Clinical Trails (IMPAACT) netwerk is ‘n wêreldwye samewerking tussen navorsers en ander vennote wat intervensies vir die behandeling en voorkoming van MIV-infeksie evalueer deur middel van hoë-gehalte kliniese proewe. ICAB/ILG is die gemeenskapskomponent van hierdie groep.
Haar inskrywing is as die wen-opstel aangewys deur dr Graham Howarth, hoof van mediese dienste in Afrika van die MPS in die Verenigde Koninkryk. Sy het die prys van R5 000 ontvang tydens die Jaarlikse MPS Etiek-aand, wat op 19 November 2014 by die Kaapstadse Internasionale Konferensiesentrum gehou is. Hierdie geleentheid is deur ongeveer 2 000 gesondheidspraktisyns bygewoon.
Mediclinic het die tweede prys van R2 000 geborg wat toegeken is aan Nabeela Kajee, ŉ vierdejaar mediese student. Haar inskrywing was veral indrukwekkend omdat sy nog nie blootgestel was aan die drie weke-lange intensiewe opleiding in etiek in die vyfdejaar van die voorgraadse kurrikulum nie.
Die kompetisie is vanjaar vir die vyfde agtereenvolgende jaar gehou en - met die ondersteuning van prof Keymanthri Moodley, hoof van die Sentrum - is die eerste drie wenners se werk alreeds internasionaal gepubliseer. “Ons moedig die studente aan om krities en onafhanklik te dink en verder as die eng fokus van geneeskunde te kyk,” het Moodley gesê.
Theunissen, wat help met die werwing, berading en monitering van proefpersone vir kliniese proewe, is die tussenganger tussen plaaslike gemeenskappe en hierdie internasionale navorsingsnetwerk.
“Die ILG dien as ‘n skakel tussen navorsers en die gemeenskap,” verduidelik Theunissen. “Byvoorbeeld, wanneer nuwe protokolle opgestel word moet ICAB insette van gemeenskappe kry en enige bekommernisse deel wat hulle mag hê.”
Sy was nog altyd ‘n voorstander van gemeenskapsbetrokkenheid in navorsing, en is baie geesdriftig oor haar lidmaatskap van die ILG. “Dit is belangrik dat mense verstaan waaroor die navorsing gaan en dat hulle nie voel asof hulle as proefkonyne gebruik word nie,” sê Theunissen.
“Navorsing sal nie bruikbaar wees as gemeenskappe geen seggenskap daarin het nie. Sonder insette van die gemeenskap sal dit ook baie moeilik wees om deelnemers aan kliniese proewe te werf.”
Sy is dankbaar vir die ondersteuning van die FAM-CRU-span, en veral van haar mentors wat bygedra het tot haar professionele ontwikkeling en haar tot by hierdie punt gelei het.
Inhoud afrikaans-content-4 7
Van links na regs is proff Hester Klopper, HUB van FUNDISA; Usuf Chikte, Uitvoerende Hoof: Departement Interdissiplinêre Gesondheidswetenskappe, FGGW; dr Therese Fish, Visedekaan: Gemeenskapsdiens en -interaksie, FGGW; proff Wim de Villiers, aangewese US-rektor; Marietjie de Villiers, Visedekaan: Onderrig, FGGW en Anita van der Merwe, Hoof: Afdeling Verpleegkunde, FGGW
Prof Wim de Villiers, die aangewese rektor van die Universiteit Stellenbosch (US), het die verwelkomingsrede gelewer by ŉ konferensie van die Forum of University Nursing Deans in South Africa (FUNDISA), wat op 19 Februarie 2015 deur die US se Afdeling Verpleegkunde aangebied is.
By hierdie konferensie, wat deur die hoofde van verpleegkundige programme by hoëronderwysinstellings in Suid-Afrika bygewoon is, is sake van nasionale belang in verpleegkunde en verloskunde bespreek.
Dit was De Villiers se eerste amptelike optrede as spreker sedert hy in Desember as rektor aangewys is. Hy sal in April amptelik die tuig opneem, en is intussen steeds Dekaan van die Universiteit van Kaapstad se Fakulteit Gesondheidswetenskappe.
In sy openingsrede by die FUNDISA-konferensie het hy gesê verpleegkunde en verloskunde is noodsaaklike komponente van gesondheidsorg. Hy het beklemtoon dat hy akademiese vakkundigheid hoog aanslaan.
De Villiers is ŉ Matie-alumnus en mediese dokter wat ook in Engeland en Amerika gestudeer en gewerk het vir 24 jaar. Hy het sy MB,ChB aan die US verwerf en ŉ DPhil in Immunologie aan Oxford. Hy het in Amerika as gastroënteroloog gepraktiseer en homself as gerespekteerde navorser in hierdie veld gevestig. Hy het ŉ aantal senior posisies by die Universiteit van Kentucky (UK) beklee, insluitend hoof van gastroënterologie en administratiewe hoof van dié instelling se hospitaal- en kliniekgroep, wat as UK HealthCare bekendstaan.
Die opleiding van verpleegkundiges en die gepaardgaande vakkundigheid lê De Villiers na aan die hart. “Hoëronderwysinstellings speel ŉ deurslaggewende rol in hierdie verband, en die verbintenis tot uitnemendheid wat universiteite en strukture soos FUNDISA toon, is baie bemoedigend.”
“Ons moet vakkundige uitnemendheid in verpleegkunde in Suid-Afrika nastreef,” het hy gesê, en FUNDISA aangeprys vir die fokus op akademiese uitnemendheid, soos weerspieël in die slagspreuk “excellence in university nursing scholarship’’.
De Villiers het bygevoeg dat hoëronderwysinstellings nie net op onderrig klem moet lê nie, maar dat navorsing en vakkundigheid net so belangrik is. “Verpleegkunde en verloskunde is afhanklik van deskundige kennis en vaardighede.”
Hy het ook verwys na die belangrikheid van ŉ interprofessionele spanbenadering en verduidelik dat onlangse navorsing toon dat samewerking tussen gesondheidswerkers ŉ positiewe invloed op die gehalte van dienslewering het. “In Amerikaanse hospitale vind ŉ mens dikwels die Hoof van Verpleging se kantoor reg langs dié van die Hoof- Uitvoerende Beampte.”
De Villiers het gewaarsku dat Suid-Afrika binne die volgende dekade deur ŉ epidemie van nie-oordraagbare siektes in die gesig gestaar word. Die land was suksesvol met die bestuur van MIV-verwante kwessies, maar die grootste uitdaging wat gesondheidsorg in die nabye toekoms sal moet hanteer, is nie-oordraagbare siektes. “Ons sal opleiding en navorsing moet doen as ons hierdie uitdaging suksesvol wil bestuur.”
Die Afdeling Verpleegkunde van die Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe het die FUNDISA-konferensie, wat oor twee dae gestrek het, aangebied. Die nuut-aangestelde hoof van die afdeling, prof Anita van der Merwe, het gesê haar doelwitte is om weer ŉ voorgraadse kursus in verpleegkunde by die Universiteit Stellenbosch aan te bied en om die PhD-program tot sy volle kapasiteit te ontwikkel.
Artikel: Mandi Barnard
Foto: Desmond Thompson
Inhoud afrikaans-content-4 8
Internasionale narkotiseurs beïndruk met opleidingsgeriewe
Dr Xavier Salah-Blanch van Barcelona het ‘n werkswinkel in ultraklank-gerigte senuweeblokke vir skouer- en armchirurgie aangebied
Narkotiseurs van regoor die wêreld wat die Wêreldkongres vir Streeksnarkose en Pynterapie bygewoon het, was beïndruk met die standaard van die praktiese opleidingskomponent wat deur die Universiteit Stellenbosch (US) aangebied is. Die kongres is in November verlede jaar by die Kaapstadse Internasionale Konfensiesentrum gehou.
Kongresgangers het daagliks na die Tygerberg-kampus gependel om werkswinkels by te woon wat deur personeel van die Departement Anestesiologie en Kritieke Sorg van die Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe (FGGW) gereël is.
In totaal het 150 kandidate die 12 werkswinkels, wat by die disseksie-laboratoriums en dierehuis op die Tygerberg-kampus aangebied is, bygewoon. Deelnemers kon ook tydens vier werkswinkels, waartydens varke gebruik is, die senuweeblok-tegniek deur middel van sonar- en senuweesimulasie-begeleiding oefen op lewendige weefsel, soos wat die geval met pasiënte sou wees.
Verwysingsgroep bevorder rehabilitasie in gesondheidsbewusmaking
Die paneel by die bekendstelling van die standpuntdokument van die Rehabilitasie Verwysingsgroep was (van links) drr Gubela Mji, Stefanus Snyman en Lizahn Cloete
Die nuutgestigte Rehabilitation Reference Group (RRG) het die Internasionale Dag van Persone met Gestremdhede op 3 Desember gedenk met ‘n mini-simposium met die tema “Oorkom hindernisse deur hande te vat”. Die RRG se standpuntdokument is ook tydens die geleentheid bekendgestel.
Die doel van die bekendstelling van die standpuntdokument is om bewusmaking en sigbaarheid van rehabilitasie as ‘n noodsaaklike strategie vir die verbetering van persone met gestremdhede se lewensgehalte te bewerkstellig. “Dit is ook om ‘n stem aan die inisiatief te gee en om vennootskappe met sleutelrolspelers binne die Fakulteit van Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe (FGGW), Tygerberg-hospitaal en ander sfere met betrekking tot die ontwikkeling van die RRG te bevorder,” het dr Gubela Mji gesê. Mji is ŉ stigterslid van die RRG en die direkteur van die Sentrum vir Rehabilitasiestudies van die FGGW.
Die RRG is gestig nadat minister Aaron Motsoaledi, die Nasionale Minister van Gesondheid, in 2013 versoek het dat die FGGW verteenwoordig word op ŉ Nasionale Taakspan vir Rehabilitasie. Dr Mji is nou die Universiteit Stellenbosch se verteenwoordiger op die taakspan.
Dr Xavier Salah-Blanch van Barcelona het ‘n werkswinkel in sonargerigte senuweeblokke vir skouer- en armchirurgie aangebied
Verskeie internasionale besoekers wat in die spesifieke veld bekend is het ook van die werkswinkels hanteer. Die werkswinkels was baie lank voor die tyd reeds vol bespreek en het lang waglyste gehad.
“Die besoekende aanbieders, kandidate en kongresorganiseerders het oorweldigende positiewe terugvoer gelewer,” het dr Francois Retief, een van die organiseerders van die werkswinkels, gesê. “Van die internasionale aanbieders het genoem dat die gehalte van die monsters en disseksies die beste is waarmee hulle nog gewerk het, wat ‘n groot kompliment vir die Afdeling Anatomie en Histologie van die FGGW is.”
Retief het ook genoem dat baie mense oorsee gaan om soortgelyke kadawerwerkswinkels by te woon. “Dit was dus vir ons ŉ besondere geleentheid om werkswinkels van hierdie aard op internasionale standaard aan te bied.”
“Die Departement Anestesiologie en Kritieke Sorg gaan hierdie jaar voort om soortgelyke werkswinkels aan te bied, en die eerste is reeds in Februarie gehou,” het hy gesê. Belangstellendes kan navrae rig aan francoisretief@hotmail.com.
‘n Behoefte aan terugvoering van verskillende instansies wat beide rehabilitasie opleiding en -praktyk bied was een van die beweegredes vir die totstandbrenging van die RRG. Die beplande uitkoms is dat hierdie groep die FGGW sal verteenwoordig en vrae oor rehabilitasie sal aanspreek. ‘n Verdere vooruitsig is dat dit ‘n beter begrip van die rehabilitasiefilosofie en omvang van die praktyk binne die FGGW en daarbuite sal help bewerkstellig. Aangesien die FGGW nou saam met die Tygerberg-hospitaal werk, het die RRG se besprekingsgroep kundiges op die gebied van rehabilitasie by die hospitaal betrek.
Dr Stefanus Snyman, wat deel van die besprekingspaneel by die bekendstellingsgeleentheid was, het verduidelik dat die standpuntdokument “meer is as net ‘n polities korrekte standpunt deur ‘n groep gesondheidsorgwerkers wat beweer hulle weet wat aangaan”. “Die standpuntdokument dien as ŉ geleentheid vir die fakulteit om die manier waarop ons ons dienste ontwikkel te verander,” het hy gesê.
Dr Lizahn Cloete, ook ŉ lid van die besprekingspaneel, het tot die gevolgtrekking gekom dat rehabilitasie oral inpas. “Dit is elkeen se verantwoordelikheid én dit is ŉ strategie wat ŉ belangrike rol speel in siektevoorkoming en die bevordering van gesondheid omdat dit funksionaliteit en deelname aanmoedig”, het sy gesê.
Inhoud afrikaans-content-4 9
Plaaslike spesialis ontvang internasionale erkenning
Prof Bob Mash, hoof van die Afdeling Huisartskunde en Primêre Sorg, het onlangs ŉ genootskap van die Royal College of General Practitioners (RCGP) in Londen ontvang. Hierdie toekenning word deur middel van ewekniebeoordeling gemaak.
Hy is in 1989 as ‘n lid van die kollege toegelaat en het sedert 1990 vir die grootste gedeelte van sy werkende loopbaan in Suid-Afrika deurgebring. “Ek het onlangs weer met die RCGP in aanraking gekom toe dr Aaron Motsoaledi, die Minister van Gesondheid, die RGCP tydens ŉ besoek in 2011 die organisasie versoek het om betrokke te raak by die versterking van primêre sorg in Suid-Afrika,” sê Mash.
Bio-etikus betrokke by navorsing oor ŉ MIV-kuur
Prof Keymanthri Moodley is genooi om op twee werksgroepe van die International Aids Society (IAS) te dien. Hierdie uitnodiging is deur die president van die vereniging, Francoise Barré-Sinoussi, aan haar gerig.
Moodley is die hoof van die Sentrum vir Mediese Etiek en die Reg van die Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe en houer van ŉ National Institutes of Health (NIH) befondsingstoekenning vir navorsing oor ŉ MIV-kuur. Volgens Moodley het die sentrum internasionaal ŉ goeie reputasie in die veld van MIV en etiek vir werk wat strek van MIV-voorkoming tot MIV-behandeling en nou tot by ŉ MIV-kuur.
Prof Bob Mash (middel) het die genootskap van die Royal College of General Practitioners tydens ‘n besoek aan hulle internasionale departement in Londen ontvang. Saam met hom op die foto is die president van die RCGP, Mike Pringle (regs) en Amanda Howe (links), die aangewese president van die Wêreldorganisasie vir Huisartse (WONCA)
In 2012 het die president van die RCGP Suid-Afrika besoek en met Mash en die Suid-Afrikaanse Akademie vir Huisartskunde by die Britse hoëkommissariaat ontmoet, waarna ‘n samewerkingsooreenkoms tussen die Akademie en die RCGP tydens ‘n ontmoeting by die Victoria-waterval onderteken is.
“Daarna het ons die RCGP as vennoot geïnkorporeer by ‘n projek om primêre gesondheidsorg deur dokters in primêre sorg en huisartskunde in Suid-Afrika te versterk”, sê Mash. Hierdie projek word deur die Europese Unie en die Universiteit van Ghent gefinansier en al agt Suid-Afrikaanse universiteite wat mediese opleiding aanbied is daarby betrokke. Dit word gelei deur die Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidwetenskappe se Afdeling Huisartskunde en Primêre Sorg, met Mash aan die stuur van die projek.
Met hierdie projek, wat tot Augustus 2016 sal duur, deel die RCGP sy kundigheid in opleiding en assessering van huisartse deur dokters regoor die land op te lei in die aanbieding van kliniese opleiding in die werksplek. Eksaminators by die Kollege van Algemene Praktisyns ontvang ook opleiding om die gehalte van die nasionale eindeksamen in huisartskunde te verbeter.
Sy sal dien op die programkomitee vir die 8ste IAS-konferensie oor MIV-patogenese, -behandeling en -voorkoming wat in Julie 2015 in Vancouver gehou sal word. Die programkomitee sal inskrywings beoordeel en die program vir navorsing oor ŉ MIV-kuur beplan.
Sy sal ook dien op ŉ internasionale Wetenskaplike Werksgroep wat strategieë vir ŉ MIV-kuur ondersoek. Sy is een van slegs twee verteenwoordigers uit Afrika in hierdie groep van 57 lede – en beide uit Afrika is van Suid-Afrika.
“My subgroep sal kyk na geen- of selterapie as ŉ strategie vir navorsing oor ŉ MIV-kuur uit beide ŉ wetenskaplike en etiese perspektief,” het Moodley verduidelik. Die groep se werksaamhede sal voortgaan tot en met die 2016, wanneer die IAS-konferensie in Durban gehou sal word en waar hulle navorsingsuitsette aangebied sal word.
Inhoud afrikaans-content-4 10
Landelike verplegingsgroep pak gesondheidsorguitdagings aan
Die stigterslede van RuNurSA by die Landelike Gesondheidskonferensie
‘n Verplegingsforum wat daarop gemik is om die toestande en standaard van verpleging in Suid-Afrika se landelike gebiede te verbeter is tydens die Landelike Gesondheidskonferensie wat in September verlede jaar in Worcester gehou is, van stapel gestuur.
Die groep, genaamd RuNurSA, is gestig deur samewerking tussen die Universiteit Stellenbosch (US) se Ukwanda Sentrum vir Landelike Gesondheid en die Wes-Kaapse Kollege van Verpleging by die Boland-kampus van die Kaapse Skiereiland se Universiteit van Tegnologie.
Netwerkgeleenthede geskep vir die toepassing van navorsingsbewyse in die gestremdheidsarena
Die AfriNEAD-simposium bied ŉ uitstekende netwerkgeleentheid aan internasionale rolspelers om die behoeftes van mense met gestremdhede aan te spreek
Die African Network for Evidence-to-Action on Disability (AfriNEAD) het gedurende November sy vierde simposium in Malawi aangebied, enersyds om met bestaande lede te skakel en andersyds om nuwe lede by die gesprek rondom die toepassing van navorsingsbevindings in Afrika te betrek. Meer as 200 verteenwoordigers, insluitend heelwat regeringsamptenare, van beide die streek – Suid-Afrika, Ghana, Soedan en Uganda – en internasionaal – Kanada, Ierland, Noorweë en Amerika - het die simposium bygewoon.
Die stigterslede van RuNurSA by die Landelike Gesondheidskonferensie. Vlnr: Annelie Theunissen, Helta Jordaan, Guin Lourens, Liesl Strauss, Maseko Molatelo, Kittie Nieuwoudt, Alta Davids, Kate Joyner en Ruben Geweldt.
“Verpleegkundiges is ‘n integrale deel van die grondvlak-gesondheidspanne wat na landelike gemeenskappe omsien,” het me Guin Lourens, die kliniese opleidingsbestuurder by Ukwanda, wat gesetel is in die US se Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe, gesê.
Volgens haar word verpleging in landelike gebiede belas met oorwerkte verpleegkundiges, vakante poste en ‘n gebrek aan vaardighede, en dit is die doel van RuNurSA om leierskap, inspirasie en visie te verskaf aan verplegingspersoneel wat daagliks teen die uitdagings van landelike gesondheidsorg te staan kom.
“Kapasiteitsbou, voorspraak en leierskap in landelike verpleging is baie belangrik om toegang tot omvattende landelike gesondheidsorg van goeie gehalte te verseker,” het Lourens bygevoeg.
Die AfriNEAD-simposium bied ŉ uitstekende netwerkgeleentheid aan internasionale rolspelers om die behoeftes van mense met gestremdhede aan te spreek. Vlnr: Mnr Dave McComiskey, President van CBM; prof John Saka, Visekanselier van die Universiteit van Malawi; prof Usuf Chikte, Uitvoerende Hoof van die Departement Interdissiplinêre Gesondheidswetenskappe, Universiteit Stellenbosch; dr Gubela Mji, hoof van die Sentrum vir Rehabilitasiestudies, Universiteit Stellenbosch en minister Patricia Kaliati, Malawi se Minister van Geslagsgelykheid, Kinders, Gestremdheid en Maatskaplike Welsyn
“Dit was bemoedigend om te sien dat die simposium goed bygewoon is deur persone met gestremdhede uit Malawi,” het dr Gubela Mji, hoof van die Sentrum vir Rehabilitasiestudies aan die Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe en stigterslid van AfriNEAD, gesê.
AfriNEAD, wat in die Sentrum vir Rehabilitasiestudies geleë is, is in 2007 gestig om te verseker dat geleenthede geskep word vir die uitruil van navorsingsbevindings, sodat ŉ bydra gemaak kan word tot die verbetering van die lewensgehalte van mense met gestremdhede in Afrika. “Dit is een van ons sentrum se pronkprojekte en het ten doel om te sorg dat bewese navorsing ten opsigte van gestremdhede toegepas word, om sodoende ware verandering in die lewensgehalte van mense met gestremdhede teweeg te bring,” het Mji gesê.
Die netwerk fokus daarop om te sorg dat navorsing omskep word in bewysgebaseerde bewusmakingsprojekte, beleid en praktyke – veral regoor Afrika – om te verseker dat kwessies van gestremdheid op ŉ stelselmatige, samehangende en konsekwente wyse aangespreek word.
“AfriNEAD se missie is om ŉ dinamiese netwerk binne die gestremdheidsektor te skep, waar idees vryelik en openhartig uitgeruil kan word. Ons wil verandering teweeg bring om te verseker dat mense met gestremdhede gelyke regte geniet en stappe aanmoedig wat inklusiwiteit en deelname sal bevorder,” het Mji gesê. “Ons visie vir AfriNEAD is dat dit ŉ beduidende bydrae sal lewer tot die behoeftes van mense met gestremdhede in Afrika.” Sy het bygevoeg dat dit ŉ sleutelfunksie vir AfriNEAD is om behulpsaam te wees met die omskep van navorsing in bewysgebaseerde bewusmakingsprojekte, beleid en praktyke.
Die vyfde AfriNEAD-simposium sal in 2017 in Ghana gehou word.
Inhoud afrikaans-content-4 11
Net meer as 500 nuwe eerstejaar studente het vroeër vanjaar by die Universiteit Stellenbosch se Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe (FGGW) aangesluit. Prof Jimmy Volmink, Dekaan van die Fakulteit, het die studente geluk gewens dat hulle geselekteer is uit ‘n groot groep aansoekers, maar hulle ook gewaarsku dat baie harde werk en toewyding nodig is om die kursus te voltooi.
“Jou teenwoordigheid hier vandag is ‘n merkwaardige prestasie. Dit is duidelik dat jy geseënd is met ‘n buitengewone talent – jy is intellektueel begaaf, jy is goed met probleemoplossing, en jy het waarskynlik ‘n uitstekende geheue… Maar wat uitstekende presteerders van gemiddelde presteerders onderskei, is hoe hard jy werk,” het prof Volmink gesê.
Van die meer as 3000 aansoekers is slegs 305 studente gekies vir die mediese kursus (MB,ChB), en 211 studente is gekies vir die aanvullende gesondheidsprogramme – dieetkunde, fisioterapie en spraak-taal- en gehoorterapie.
Twee van die MB,ChB kandidate is ‘n identiese tweeling, Lilene en Inge du Toit. Verlede jaar was hulle van die top matriekstudente in die Wes-Kaap, met ‘n gemiddeld van 95.3% en 94.8% onderskeidelik. Albei van hulle sal tuisgaan by Huis Francie van Zijl, waar hul ma, Erdine, ook 32 jaar gelede gebly het toe sy verpleegkunde by Tygerberg gestudeer het. Hul pa, dr Danie du Toit, het ook by Tygerberg studeer en is steeds betrokke by die Departement Chirurgiese Wetenskappe.
Nog ‘n eerstejaar mediese student, Elsje-Marie Geldenhuys, is eintlik in haar negende jaar van studie by Stellenbosch en het verlede jaar ‘n PhD in Anatomie hier verwerf. “My eerste ‘eerstejaar’ was in 2007 toe ek ‘n BSc in Molukulêre Biologie begin het. In 2010 het ek my honneurs in anatomie begin en dit is toe dat ek besef het ek wil ‘n dokter wees,” het Elsje-Marie gesê. Sy het haar meestersgraad en daarna haar PhD in anatomiese patologie gedoen.
Elsje-Marie, wie ook klasgee by die Afdeling Anatomie en Histologie, hoop om haar MB,ChB in 2021 te voltooi, en na haar twee jaar internskap en ‘n jaar gemeenskapsdiens, ‘n vierjaar spesialiseringskursus in patologie aan te pak.
Berig en video: Wilma Stassen
Inhoud afrikaans-content-4 12
Uit die Fakulteit se pen
Die nuwe handboek vir psigiatrie, the Textbook of Psychiatry, is onlangs deur die Departement Psigiatrie gepubliseer.
Die boek fokus op die belangrikste aspekte van die herkenning en behandeling van algemene psigiatriese steurings wat met die psigiatriese praktyk in Suid-Afrika verband hou.
Die derde uitgawe is hersien om tred te hou met nuwe ontwikkelings in die veld en om die jongste bewysgebaseerde inligting te voorsien.
Die outeurs het hul kennis van die literatuur gekombineer met hul eie kliniese ondervinding, en in elke hoofstuk ŉ bondige oorsig van die belangrikste aspekte van die onderwerp ingesluit. Die boek sluit die onlangse hersiene Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition in, en is ŉ uitstekende bron vir beide voorgraadse en nagraadse studente.
Outeurs: Proff Robin Emsley, Willie Pienaar en Soraya Seedat
Die boek is beskikbaar by Mandy Harck by 021 938 9023 of mji@sun.ac.za teen R450.00
“ŉ Noodsaaklike gids vir infeksievoorkoming en -beheer vir alle gesondheidspraktisyns wat in hulpbronbeperkte gebiede werk.” – Professor Lucille Blumberg
Infection Prevention and Control is ŉ belangrike gids vir gesondheidspraktisyns, veral diegene in gebiede met beperkte hulpbronne.
• Infeksievoorkoming en -beheer programme
• Mikro-organismes wat verband hou met voorkoming en beheer
• Risiko-raming en bestuur
• Ontwerp van gesondheidsorgfasiliteite
• Skoonmaak en afvalbestuur
• Monitering en ondersoeke van uitbrekings
• Tuberkulose IBK (IPC)
• Anti-mikrobiese rekenskap
Infection Prevention and Control: a guide for healthcare workers in low-resource settings is beskikbaar by Bettercare en verskeie boekwinkels. Dit kan ook gratis afgelaai word by www. bettercare.co.za/books/infection-prevention-and-control/.
Alle tantieme uit die verkope van hierdie boek gaan aan die Infection Control Africa Network (ICAN).
Outeur: Dr Angela Dramowski
Kliek hier om 'n volledige artikel op die US-nuusblog te lees.
“’n Noodsaaklike gids vir jou kliniek- en hospitaalrakke. Almal betrokke by die versorging van pasiënte wat moontlik die Ebola-virussiekte onder lede kan hê, moet bekend wees met die inhoud van hierdie boek.” Prof Dale Fisher.
Dit is ideaal vir gebruik in opleidingskursusse. Ebola Prevention and Control is ŉ gids vir die bestuur, voorkoming en beheer van die Ebola-virussiekte en ander virale hemoragiese koorssiektes, veral in plekke met beperkte hulpbronne. Dit is ŉ hulpbron vir gesondheidswerkers, bestuurders en administrateurs.
• virologie en epidemiologie
• beskerming van gesondheidswerkers, en
Dit is geskryf deur dr Angela Dramowski (Universiteit Stellenbosch) en prof Shaheen Mehtar (Stellenbosch, ICAN, WGO), en onderskryf deur Infection Control Africa Network (ICAN)
Inhoud afrikaans-content-4 13
Student se Oxford-belewenis
Me Nabeela Kajee
‘n Vyfdejaar mediese student, me Nabeela Kajee, is een van slegs 50 mediese studente van regoor die wêreld wat verlede jaar gekies is om ‘n elektief by Oxford-universiteit te doen. Sy deel haar ondervinding van hierdie befaamde instansie:
“That sweet city with her dreaming spires, she needs not June for beauty’s heightening”. Dit was die eerste aanhaling wat ek van Oxford gelees het en dit het my geïnspireer om dié stad eendag self te ervaar. Dus was Oxford ‘n natuurlike keuse toe dit tyd was vir my om ‘n elektief te kies.
Besoekende geneeskundiges vanuit Nederland
‘n Groep geneeskundiges uit Nederland het onlangs die Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe (FGGW) besoek as deel van ‘n kliniese leierskapsbesoek aan Suid-Afrika. Hulle het met verteenwoordigers van verskillende dissiplines, insluitend ortopediese chirurgie, oogheelkunde, oor-, neus- en keelheelkunde, interne geneeskunde en stralingsonkologie vergader.
Mnr Eben Mouton, Direkteur: Besigheidsbestuur van die FGGW, wat die besoek gefasiliteer het, het gesê internasionale samewerking is vir die fakulteit van uiterste belang. “Toenemende nasionale en internasionale samewerking op die gebied van onderrig in gesondheidsberoepe en leierskap in gesondheid is ŉ strategiese doelwit vir die fakulteit.”
Tygermaties se heldedaad haal voorbladnuus
Hierdie artikel is in Die Burger gepubliseer
Terwyl vreesbevange klante uit ‘n winkel gevlug het waar ‘n grusame aanval plaasgevind het, het twee brawe Tygermaties hulself na die toneel gehaas om slagoffers te help sonder om aan hulle eie veiligheid te dink.
Hulle heldedaad het voorbladnuus gemaak in twee van die Kaap se grootste daaglikse koerante.
Soortgelyk aan Stellenbosch, is Oxford ook ‘n universiteitsdorp waar studente- en akademiese aktiwiteite die kulturele hartklop van hierdie opvoedkundige naaf uitmaak. Min plekke kan met so ‘n diverse leeromgewing spog, met akademiese aktiwiteite en openbare debatte wat op gereelde grondslag plaasvind.
As een van die oudste universiteite in die geskiedenis, het Oxford tradisies in oorvloed. Gradeplegtighede word byvoorbeeld grootliks in Latyn afgelê en formele drag en togas is ŉ algemene verskynsel.
In hierdie omgewing het ek ‘n maandlange elektief in Interne Geneeskunde by die John Radcliffe-hospitaal gedoen. Dit was interessant om in ‘n stelsel te werk wat deur die Britse National Health Service (NHS) bestuur word en waar openbare gesondheid onlosmaaklik gekoppel is aan gesondheidsorg in alle dissiplines van geneeskunde. Dit was veral fassinerend om die raamwerk van die Suid-Afrikaanse Nasionale Gesondheidsversekering van hierdie perspektief te beskou.
Gedurende my tyd by Oxford het ek die geleentheid gehad om met hoogs bekwame klinici te werk en ek het daagliks opleiding langs die siekbed ontvang en geleentheid gekry om met pasiënte te werk. Dit was sir William Osler – wie se teenwoordigheid vandag steeds by Oxford gevoel kan word – wat gesê het: “Knowledge comes, it is wisdom that lingers”. Hierdie elektief het beslis gesorg vir refleksie en dieper begrip.
My mediese elektief was een van die mees verrykende ervarings van my lewe in terme van formele opleiding asook persoonlike ontwikkeling. My ervaring word goed vasgevang in die woorde op ‘n twee-pond munt wat ek op my reis gekry het: “Standing on the Shoulders of Giants”. Dit was so toepaslik vir my soos die dag wat die Cambridgse akademikus, sir Isaac Newton, dit die eerste keer gesê het: “If I have seen farther, it is by standing on the shoulders of giants”.
Hulle heldedaad het voorbladnuus gehaal in twee van die Kaap se grootste daaglikse koerante.
Die middag van Maandag, 12 Januarie, het twee vierdejaar mediese studente van die Universiteit Stellenbosch, Mishqa Jakoet en Nicole Dramat, inkopies by die Pick n Pay in Boston, Bellville, gedoen toe ‘n man drie mense met ‘n skêr binne die winkel aangeval het.
“Klante het na die uitgang gehardloop… Ek het ‘n streep bloed op die vloer gesien en toe hardloop ons [Jakoet en Dramat] om ‘n vrou met verskeie steekwonde te help,” vertel Jakoet.
“Dit was baie traumaties. Dit was die eerste keer dat ons so iets sien buite die hospitaal-omgewing. Maar ons het net op ons opleiding staat gemaak,” sê Jakoet. Albei van hulle het al met trauma-wonde gewerk gedurende rotasies by Tygerberg-hospitaal in hul derdejaar.
Hulle moes ook ‘n tweede slagoffer met verskeie steekwonde help.
Volgens Dramat moes hulle die wonde verbind met items wat beskikbaar was in die winkel, soos vadoeke. Ander klante en Pick n Pay werknemers was ook baie behulpsaam en het wag gehou terwyl hulle noodhulp toegedien het totdat die aanvaller vasgetrek is, hulle het items aangedra, en het self ook gehelp met die behandeling en het druk op wonde uitgeoefen, sê Dramat.
Nog twee mediese studente, Hendrik Booyens en Christopher Norman, het ook by die toneel aangekom en slagoffers gehelp.
Die supermark is slegs 4 km van die Tygerberg-kampus en word gereeld deur Tygermaties besoek.
“Ek gaan eintlik nie baie gereeld daarheen nie, en ek glo dit was God se wil dat ons daar was om te help,” sê Dramat.
Beide vroue wat hulle behandel het, is in die hospitaal opgeneem, terwyl ‘n derde slagoffer behandel en ontslaan is op dieselfde dag. Die motief vir die aanval is onbekend.
Op die foto voor (van links na regs) is: Drr Erdogan Batman, Marco van Woensel, Irene van Liempt en Pieter Wijnsma
Agter (van links na regs) is: Prof Rob Lambert (FGGW), drr Neshaad Schrueder (FGGW), Ivo Buchholz, Eric Lamsma, Eric Janssen, Bert Jan ten Tije, mnr Eben Mouton (FGGW) en dr Ger Demper
Hy het genoem dat Suid-Afrika se unieke siekteprofiel sekere opleidings- en navorsingsgeleenthede bied wat nie noodwendig in Europese lande voorkom nie.
“Die Universiteit Stellenbosch is toenemend besig om homself te vestig as ‘n internasionaal erkende hoëronderwysinstelling en die Fakulteit lewer ‘n belangrike bydrae op hierdie gebied.”
Inhoud afrikaans-content-4 14
ŉ Hupstoot vir welwees - Kaapstadse Medical 10 wedloop
Vlnr: Drr Bapoo Nabeel, Elize Louw en prof Razeen Davids
Die Kaapstadse Medical 10, ‘n wedloop vir gesondheidspraktisyns, is bes moontlik die oudste van sy soort in die wêreld. Die 35ste aanbieding van hierdie wedloop het in November 2014 plaasgevind en 22 van 251 deelnemers was studente of personeel van die Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe (FGGW) of Tygerberg-hospitaal.
Die Kankervereniging van Suid-Afrika is vanjaar ondersteun, ter nagedagtenis aan dr Abel de Kock, ‘n welbekende en gerespekteerde praktisyn van die Life Weskus-hospitaal.
Oud-pasiënt gee terug aan die hospitaal wat sy lewe gered het
Vlnr: Dr Ronel Uys, me Toni-Lee van Niekerk en mnr Gerhard van Niekerk
‘n Hartverblydende toneel het hom onlangs by die Tygerberg-kinderhospitaal afgespeel toe ‘n entrepreneur van Kaapstad daarheen teruggekeer het om die persoon wat hom amper 20 jaar gelede vir kinderkanker behandel het te ontmoet en om terug te gee aan die saal wat gehelp het om sy lewe te red.
“Ek is so dankbaar teenoor die dokters en personeel wat my versorg het toe ek so siek was,” het Gerhard van Niekerk gesê. Hy moes vir lang periodes in die pediatriese onkologie-saal bly terwyl hy chemoterapie en behandeling by die Tygerberg-kinderhospitaal ontvang het.
Deelnemers wat die Falulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe verteenwoordig het by die Kaapstadse Medical 10 wedloop, was (vlnr) drr Elize Louw, Yazied Chothia, prof Anton Doubell, me Helette Doubell, proff Elvis Irusen, Razeen Davids en dr Mathew Koech
Dié wedloop het vir die eerste maal in 1978 plaasgevind na aanleiding van ‘n brief deur Hennie Muller, ‘n senior dokter in Kaapstad (1) aan die Suid-Afrikaanse Mediese Joernaal in Junie dieselfde jaar. Hy het daarop gewys dat ‘n groep dokters in Finland ‘n wedloop oor 10km vir mediese dokters gereël het, en gevoel dat dit geloofwaardigheid sal gee aan plaaslike dokters se aanbevelings ten opsigte van gesonde leefstyl aan pasiënte as hulle kon wys dat hulle hul eie raad volg. Dit is deur JP van Niekerk (verlede jaar se oudste deelnemer) en Tim Noakes gereël. Oorspronklik kon slegs mediese praktisyns aan die wedren deelneem en dit is in 2005 oopgestel aan alle gesondheidspersoneel en ook stappers.
Die wedren het ‘n unieke eienskap behou deurdat dit op ‘n voorgee gehardloop word. Om die hardlopers met ‘n voorgee van nul ŉ groter kans te gee, is dit verminder vanaf ŉ voorsprong van een minuut na ‘n halwe minuut per jaar vir die groep bo veertig jaar. Met JP van Niekerk teenwoordig het die oudste deelnemers, waarvan ‘n paar lede van die FGGW-span was, ‘n voorsprong van 16 minute gehad.
Sr Hillary Rhode van die Afdeling Huisartskunde en Primêre Sorg het tot in die laaste 10 minute die voortou in die damesafdeling van die voorgeewedloop behou. Sy het tweede geëindig met ‘n “fotobeslissende” eindpoging. Dr Therese Fish, Visedekaan: Gemeenskapsdiens en -interaksie, het tweede geëindig in die damesstapafdeling.
Hierdie inisiatief word aktief bevorder deur dr Fish en prof Razeen Davids, hoof van die Afdeling Nefrologie in die Departement Geneeskunde. Hierdie twee, wat tydens hul studentejare klasmaats was, is vasbeslote om alle personeellede aan te moedig om die Welweesstrategie van die Wes-Kaapse regering en die fakulteit ter harte te neem en vir die volgende wedren in 2015 voor te berei.
Berig: Dr Therese Fish, met erkenning aan Sydney Cullis – Wedren-direkteur Medical 10
Verwysing 1. Muller H. Brief aan die redakteur. S Afr Med J 1978 ; 53 : 1010
Gerhard van Niekerk, wat as tiener tyd in die pediatriese onkologie-saal by die Tygerberg-kinderhospitaal deurgebring het, het teruggekeer na dié departement wat gehelp het om sy lewe te red. Van links: mnr Reitz Krige, dr Ronel Uys, me Toni-Lee van Niekerk, mnr Gerhard van Niekerk, mnr Malcolm Kling, prof Mariana Kruger en dr Anel van Zyl. Van Niekerk het R10,000 namens sy maatskappy, Progrow, aan die hospitaal geskenk.
Van Niekerk het R10,000 aan die pediatriese onkologie-saal geskenk namens sy sonkragmaatskappy, ProGrow. Hy het gesê dit is sy manier om terug te gee aan die saal wat hom in sy tienerjare teruggeplaas het op die pad na gesondheid.
“Dit het my dag gemaak om Gerhard na al die jare weer te sien,” het dr Ronel Uys, hoof- mediese beampte van die pediatriese onkologie-saal, gesê. Sy het hom tussen 1993 en 1996 vir kanker van die limfkliere behandel.
“Hy was destyds baie siek. Dit is belonend om Gerhard so gesond en sterk te sien. Dit maak ons werk die moeite werd,” het Uys gesê.
Van Niekerk het sy vrou, Toni-Lee, en jarelange vriend, Reitz Krige, saamgebring hospitaal toe.
“Ek onthou Gerhard in sy eerste hoërskooljaar. Hy was die enigste seun wat ŉ hoed skool toe kon dra omdat hy sy hare as gevolg van die chemoterapie verloor het. Dit was ŉ lang pad deur die jare, maar dit is wonderlik om hom so gesond te sien en om te sien dat hy die hospitaal wat hom so baie gehelp het besoek,” het Krige gesê.
Van Niekerk, wat ŉ judo-kampioen in sy ouderdomsgroep is, beplan om voort te gaan om deur sy maatskappy skenkings aan die Tygerberg-kinderhospitaal te doen, en het ander besighede aangemoedig om die hospitaal te ondersteun.
Prof Mariana Kruger, ŉ pediatriese onkoloog en die hoof van die Departement Pediatrie en Kindergesondheid by die Universiteit Stellenbosch se Fakulteit Geneeskunde en Gesondheidswetenskappe en ook van die Tygerberg-kinderhospitaal Trust, het gesê die donasie sal gebruik word om ŉ spesiale skaal aan te koop vir ernstige siek kinders wat bedlêend is en nie op ŉ gewone skaal kan staan nie.
“Ons het so baie behoeftes in die onkologie afdeling, insluitend duur toerusting, maar ons is toegewy om na die kinders in ons sorg te kyk,” het prof Kruger gesê.
Professor Kruger het gesê kinderkanker kan in tot 80% gevalle genees word.
“Dit is belangrik om die diagnose betyds te maak, met goeie behandeling deur pediatriese onkologie-kundiges.”
Moeders en versorgers van kinders in die onkologie-saal het gesê hulle is bemoedig deur die mediese personeel se houding van omgee en sorg.
“Ek voel asof my dogter hier in goeie hande is,” het Elmarie Fortuin gesê, wie se agtjarige dogter, Emmarentia, in die hospitaal vir kanker behandel word.
Berig en foto: Kim Cloete