En wanneer jy ’n portefeulje bestuur, moet jy jou oog hou op koste-effektiwiteit (hoe om jou komiteelede in te span om hoë-kwaliteit aktiwiteite te reël teen die laagste moontlike onkoste) en transformasie (hoe jy jou komiteelede bemagtig om idees met mekaar te onderhandel en tot uitvoering te bring).
“Transformasie” kort waarskynlik ook ’n definisie, maar vir eers kan ons dalk volstaan by: die vestiging van ’n demokratiese, waardegedrewe kultuur by leef-en-leer gemeenskappe én die aktiewe afbreek van outokratiese magshiërargieë wat maklik vanself ontstaan.
Sodra jy as ’n studenteleier verkies word, is dit belangrik om te besef dat jy deel vorm ’n groter sisteem – ’n komplekse stelsel waarin daar baie rolspelers is. Dit help om te verstaan waarvan jy en jou huiskomitee deel vorm en wat die grotere doele is van universiteite en opvoeding, veral in ’n ontwikkelende land.
Voor jy as HK-lid verkies is, het jy waarskynlik weinig hieroor nagedink. Jou invloedsfeer was beperk tot jou vriendekring en klasmaats wat tot ’n groot mate oombliksmense is: ouens vir wie jy vinnig kan sms as jou sosiale planne verander.
Om jou koshuisleierskapstruktuur as ’n leerinstelling te beskou, vermoed ek, beïnvloed beslis die wyse waarop jy sukses definiëer en die kriteria wat jy gebruik om jou portefeuljes mee te evalueer.
In die vroeë 2000’s het ek die idee gekry van ’n HK webgids: ’n wiki- of website vir huiskomitees en studenteleiers om hulle kennis te deel van portefeuljebestuur en algemene leierskap binne ’n studente-opset.
In daardie tyd het my ervaring in ’n koshuis-huiskomitee my daartoe gelei om ’n omvattende onderprim-verslag saam te stel waarin ek ’n oorsig kon gee van al die HK-portefeuljes wat toe in my spesifieke koshuis bestaan het. Ek het vir drie agtereenvolgende termyne in die koshuis se huiskomitee gedien en het begin wonder hoe ’n mens kan weet wanneer een termyn “beter” as ’n vorige een was. Moes jy Karnaval (JOOL) gewen het? Moes jy ’n groter formele dans gereel het as die vorige jaar? Of ’n aanbouïng laat doen het aan die koshuis: geld ingesamel het vir ’n kuierkroeg of plaveisel gelê het onder die bome? Meet jy jou koshuis aan die akademiese sukses van die inwoners of aan hulle deelname, ondersteuning en/of prestasie op die sportveld?
Die verslag wat ek geskryf het, was toegespits slegs op my enkele koshuis se portefeuljes, maar terwyl ek dit geskryf het, het ek besef die inligting se reikwydte wyer kon wees – en dat my verstaan van wat “goeie praktyk” in my koshuis was, deur ander koshuise (ook van ander kampusse) se verslae verryk sou kon word. Ja, nie alle inligting sal van toepassing wees op almal nie: geskikte venues vir ’n formele dans sal afhang van die getal inwoners in jou koshuis, maar idees vir versierings, temas, die program van die aand en ’n standaard t.o.v. stylvolheid sou oral van hulp kon wees … selfs op ’n ander kampus elders in die land.
Nouja, dit is tien jaar later. Op ’n CD het ek darem my onderprim-verslag herontdek, maar sover het geen HK webgids die lig gesien nie. Ek het ’n paar studenteleiers ná my aangepor om in dié rigting te probeer dink, maar soos dit met my ook was, was die termyne te kort en ná die tyd is jou fut ook maar uit.
So, vandag loods ek uiteindelik dié projek. Nie op die mees perfekte platform nie, maar nietemin – ’n blog waar studenteleiers my dalk kan raakgoogle en bydra tot die gesprek. Ek het alreeds sowat 40 inskrywings gemaak oor studenteleierskap in die breë, maar nog nie sistematies deur elke HK-portefeulje gepraat nie. Hiermee probeer ek nie sê dat ek al die antwoorde het nie, maar dalk kan ons sáám ’n basisteks skep vir verdere gidse/handleidings/wiki’s om te volg.
Hoe reël jy ’n “suksesvolle” funksie? Watter kriterira gebruik jy om “sukses” of “gehalte” te meet? Hoe help jy jou studente-omgewing om te transformeer tot ’n gesonde demokratiese gemeenskap? Hoe delegeer jy werk en hoe leer jy om jou tyd effektief te bestuur? Hoe kan jy voorkom om bloot ’n portefeuljebestuurder te wees en waarlik leiding neem onder studente?
Hy gebruik ’n goeie voorbeeld van radikale innovasie en vertel van ’n grassnyerfabriek wat jaar in en jaar uit beter grassnyers maak: die lemme raak skerper en elektrisiteitsgebruik effektiewer; die handvatsels duursamer en die beskikbare modelle meer gedifferensiëerd. Geleidelik innoveer hulle dus en word jaar-op-jaar beter, soos wat ’n goeie onderneming betaam.
(Daar is sekerlik ’n paar ander moontlikhede ook wat kan lei tot relatief drastiese vlakke van vernuwing: nuwe ligter, goedkoper, meer duursame materiaal om grassnyers mee te maak, tegnologie wat die vervaardigingsproses ingrypend verander, of bv. outonome grassnyrobotte wat sonder mense die gras self sny, maar sy voorbeeld van ’n kortgrasvariëteit is nogals kragtig – dit verander die spelreëls vir ’n hele sakesektor.)
Tans is dit weer die verwelkomingstydperk op ons tradisionele kampusse. Nuweling-eerstejaarstudente word deur derde- en vierdejaarstudente wat as leiers in hulle omgewings aangewys is, ontvang en op kampus rondgelei.
Herhaaldelik in gesprekke met studenteleiers hoor ’n mens van tradisies en praktyke wat “weggeneem” word; ’n mens hoor die versugting van verlies, omdat eerstejaars nie meer gedoop of ingelyf word nie. Oral sien jy nog seniors met baarde wat in diep stemme in ’n streng stemtoon met die nuweling-eerstejaarstudente praat; jy sien nuweling-eerstejaarstudenet wat in rye staan en attent luister en geesliedjies sing. Jarre wat nie op die gras mag stap nie “as ’n teken van respek”.
Tot ’n groot mate leef ons gelyktydig in twee wêrelde: in die wêreld waar die kortgrasvariëteit reeds geplant is, maar ons steeds mense oplei om grassnyers te vervaardig. Ons lewe in ’n demokratiese, oop en kritiese bestel, maar verwag nog steeds gehoorsame, onkritiese navolgers wat luister na seniorstudente. Suid-Afrika het radikaal verander, maar ons sukkel nog steeds twintig jaar later.
As nuweling-eerstejaarstudent is dit moeilik om te weet wat om te verwag. Jy kom na ‘n kampus veel groter as jou skool, waar jy vir lektore, anders as vir onderwysers, soms werklik bloot ‘n nommer is.
Die verwagting vanaf universiteite se kant af, is dat die studenteleiers geensins optree soos boelies nie. Immers, as mense jou volg slegs omdat jy hulle dreig, is jy nie juis ‘n leier nie.
Alhoewel hulle benadering dalk verkeerd is, is hulle einddoel wel positief: hulle wil julle saambind as ‘n eenheid wat trots is op die nuwe identiteit wat jy bykry
As jy dit unlucky getref het, en jou HK probeer julle die heeltyd intimideer, dan sal hulle waarskynlik die illusie skep dat Wanneer Die Seniors Terugkom, Dán… maar die werklikheid is eintlik maar presies soos wat jy dit self kan indink: die “seniors” is maar net jongmense wat die vorige jaar vriende geword het, wat ná ‘n lang vakansie terugkom. Hulle gaan raas, mekaar gul groet en ‘n lekker tyd hê.