Markpleine vervang die tempel - Dr. Flip Schutte
Markpleine vervang die tempel
Die mens is 'n interessante spesie. Wat ons onderskei van ander spesies is die feit dat ons verhale skep. Meestal fiksie. En dan gaan woon ons binne daardie verhale. Ons laat ons fiksie toe om vir ons prosesse te skep. En dan word ons slawe van ons prosesse. Maar omdat ons as spesie ook kognitiewe en kritiese vermoëns het, herbedink ons van tyd tot tyd ons fiksie. Ons amendeer dit, ons korrigeer dit, ons elimineer dele daarvan, ons ignoreer gedeeltes daaruit, en soms vervang ons ook passasies daarin.
So het ons voorgeslagte op 'n dag gereken dat daar iets of iemand hoër, of slimmer of anders as die mens moet wees. Hulle kritiese denkvermoë en waarneming het hulle by vrae uitgebring soos: Waar kom alles vandaan? Hoe moet mens dink oor die dinge wat 'n mens nie kan verklaar nie? Wat veroorsaak baie van die dinge wat met ons in ons wêreld gebeur? Vir baie dinge wou hulle ook nie verantwoordelikheid aanvaar nie. So hulle was op soek na iemand vir wie hulle die verantwoordelikheid kon gee en na wie toe hulle van die blaam kon skuif. Toe skep hulle die konsep van 'n god wat daarbo en daarbuite is en wat in beheer is.
En toe begin hulle deur middel van fiksie verhale skep oor wie en hoe hierdie goddelike wese is. Hulle maak van hom 'n karakter in die hemel. Later bring hulle hom aarde toe en maak van hom 'n karakter wat deel van hulle lewens en alledaagse wêreld word. Hulle skep fiksie oor hoe hy dan nou sou wou hê die mens in verhouding met hom moet leef. Hoe hy soos 'n koning behandel wil word en hoe hy geëer en aanbid wil word. Hoe hy gedien en geprys wil word. Na analogie van hoe hulle aardse konings leef en behandel word, skep hulle toe fiksie oor hoe hierdie buitenaardse god van hulle behandel moet word.
En mettertyd word hierdie fiksie toe prosesse. Temas word uit die fiksie geabstraheer. Dit word dogma. Rituele en gebruike word geïmplimenteer en verordineer. Nog fiksie word geskep om elkeen van hierdie rituele te regverdig en te begrond. En omdat konings paleise het, word daar ook toe vir hierdie goddelike konsep huise gebou. Hulle noem dit toe nie paleise of kastele nie, maar tempels en katedrale. En nog meer fiksie word geskep. Op 'n stadium gedurende een van die wysigingsfases van die meesternarratief het 'n groep begin om eerder van kerke as tempels en katedrale te praat. En die fiksie begin toe ontwikkel oor hoe die mens nou hierdie geboue moet akkommodeer in sy verhouding met die goddelike karakter in sy geestelike verhaal. En nog dogma en nog prosesse ontstaan, word geformuleer en verordineer.
En die mense se god se huis word toe die sentrum van hulle geestelike aktiwiteite soos wat die agrarieërs van ouds se lewe in hulle nedersettings wentel om die lewe en woonplek van hulle landheer of die plaaslike koning, prins of vors. Op die aarde, so ook in die hemel...
Tans is ons weer in so 'n stadium waar die fiksie verander word. Die mens is besig om sy verhaal, die meesternarratief te wysig. En in sulke oomblikke van wysiging is daar baie deelnemers wat vir die kompetisie inskryf. Dis soos 'n kunswedstryd of 'n radiodramakompetisie. Almal probeer maar oor tien of vyftig jaar van nou af, gaan die wenner spontaan uitkristaliseer. Maar vir nou is die kompetisie nog wyd oop, almal kan deelneem, en elkeen kan 'n potensiële wenner wees of bydrae maak. Die tyd sal leer.
Een van die sterk deelnemers om die fiksie te wysig, is die markplein. Want die markplein se oog is daarop ingestel om 'n produk aan te bied waar daar 'n behoefte ontstaan. Die markplein sien geleenthede raak. Dit sluimer nie in nie, en dit slaap nooit.
Mense het altyd, omdat die fiksie gesê het hulle moet, kerk toe gegaan en daar het hulle iets gaan ervaar en beleef. Maar noudat die verhaal onder verdenking geplaas is, doen baie mense dit nie meer nie. Maar mense het steeds die behoefte om te ervaar en te beleef. Toe skep die markplein 'n produk daarvoor.
Talle mense gaan deesdae op Sondagoggende inkopiesentrums toe. Statistiek wys dat hulle nie regtig gaan om te gaan koop nie. Dit doen hulle op Saterdae of in die week. Hulle gaan soontoe om as gesin iets saam te gaan beleef. Die restourante en koffiewinkels is op Sondagoggende stampvol gepak. Sien ons saam, hier op u bevel vergader. Dis gesinstyd. Kwaliteit-tyd. Dit word 'n spirituele ervaring. Dit het kerk vervang. Die markplein skep 'n ervaringsekonomie.
Baie produkte en industrieë kry dit reg om rituele te skep waarby hulle kliënte betrek word. Die ritueel word gebou rondom 'n mite, 'n fiksie wat oor die produk geskep word. Daar word 'n tikkie misterie bygevoeg en dit word iets waarna kliënte smag en aspireer soos na geestelike groei. Om net nog nader aan my produk te leef...
Le Labo® parfuum het die reggekry. Soos tydens katkisasie word al die verskillende geure oor 'n tydperk op jou vel getoets. Dan, wanneer jy gereed is om 'n keuse te maak, soos tydens belydenis van geloof, word daar vir jou 'n unieke mengsel gemaak, in jou glasbottel geberg, en jou naam asook die datum waarop dit gemeng is en die vervaldatum van die geure word spesiaal, uniek net vir jou gedruk en die etiket word op jou parfuumkraffie geplak. Dan volg die ritueel. Jy moet dit huis toe neem en in die yskas gaan bêre. Vir 'n volle week mag jy nie daaraan raak nie. Daar gebeur iets misterieus in die bottel. Die geure moet trou, sê die mite. Op magiese wyse 'n nuwe geur net vir jou vorm. En op die sewende dag mag jy die bottel vir die eerste keer oopmaak en gebruik. Dan komplimenteer dit jou unieke persoonlikheid die beste.
Baie restourante slaag daarin om die ritueel van die nagmaal te vervang. Swaar hout meubels. Wit tafeldoeke, groot wit lapservette, klassieke musiek en kelners wat soos diakens op en af loop om jou in stilte, met eerbiedwaardige gedienstelikheid te bedien. En saam met geliefdes word die oomblik 'n sakrament. Brood en wyn. En ons breek dit en ons drink dit, tot versterking van ons innerlike en tot herinnering aan die oomblik. En ons sien en smaak dat dit goed is.
En omdat mense nie meer aan kerkrade en komitees en kommissies in die binnekringe behoort nie, maar tog die behoefte het om aan eksklusiewe sirkels wat aansien verleen, te behoort, het die markplein, die groot voorsienigheid, ook daaraan gedink. Ons slaan ons oë op na Johannesburg! Daarom is daar 4x4 klubs, spesiale elite kliëntekringe by Mercedes en BMW. Leeskringe en studiegroepe. Eksklusiewe sirkels. Mense wat eerste genooi word om kaartjies vir 'n ding te koop. Almal wil graag toegang hê, maar die getal van die uitverkorenes is maar min. Kunsmatige grense word om produkte geskep en inisiasierites word ingestel voordat jy toegang tot die allerheiligste kan verkry.
So het die handsakvervaardiger Hermes® bv. 'n eksklusiewe handsak wat hulle die "It" noem. Jy moet eers 'n paar van hulle ander produkte koop en dit oor 'n tydperk gebruik. Dan, op 'n dag, nooi Hermes jou om 'n "It" te mag koop. Dis 'n geweldige eer. Want dan word jy deel van 'n klein eksklusiewe binnekring aan wie hierdie produk toevertrou is. 'n Huisgemeente of 'n selgroep, 'n kommissie vir leer en aktuele sake, 'n komitee vir tug en leersuiwerheid. Op sinodale vlak.
En omdat baie mense steeds behoefte het om tempels, katedrale of mooi kerke te besoek, word baie vertoonlokale en winkels deesdae so ontwerp en ingerig. Daar is amper 'n tipe gewydheid aan sekere winkels. Cartier® in Sandton, die kantoorkompleks in Jan Shobastraat in Hatfield, met loodglasvensters die lot. BMW® se vertoonlokaal in München is met opset soos 'n katedraal ontwerp omdat die Duitsers motors verafgod. Mense koop BMW's oor die hele land, maar hulle wil hê dat dit daar aan hulle afgelewer moet word, omdat dit spesiaal en heilig by die katedraal is. Dis 'n ervaring. 'n Oomblik.
En so voorsien die markplein op die oomblik. Hy ken ons behoeftes. Dis son sal ons bedags nie steek nie en die maan ook nie by nag nie!
En die mens gaan onverpoos voort om fiksie te skep. Klim dan in sy verhale en gaan leef daarbinne. En uit die verhale word temas geïdentifiseer. Dit word dogma en rig ons prosesse, tot in die derde en vierde geslag. En ons dien die markplein met onverdeelde toewyding.
En dit was aand en dit was môre. En ons het gesien dat dit goed is. En op die sewende dag het ons 'n cappuccino in die coffee shop gaan drink, en gerus!