Heiliges & Jaargetye - Sint Joris
'St George and Merrie England!'
DIE almanak-inskrywing vir 23 April lees: "George, Martelaar, 4de eeu." Dis 'n eienaardige oorblyfsel as 'n mens dink dat die Rooms-Katolieke Kerk hierdie datum uit sy universele almanak laat verdwyn het op grond daarvan dat Joris meer 'n legende is as 'n egte heilige. 
Tog sal 'n bietjie kennis oor hom nuttig wees aangesien hy die beskermheilige is van Engeland – en dus ook van die Kerk van Engeland en, op 'n manier, van die Anglikaanse Kommunie – asook van Portugal, Aragon en 'n aantal Italiaanse en Griekse stede en dorpe waaronder Padua en Mantua, asook enkele sentrums in Duitsland. En in die meester van hierdie plekke is 23 April steeds Sint Jorisdag.
Inligting oor hom is moeilik bekombaar – die Encyclopædia Britannica et twee paragrawe, en my dik Kerkgeskiedenisboek nie 'n enkele woord nie – ek het hom uiteindelik in 'n Victoriaanse boek, Curious Myths of the Middle Ages deur eerwaarde Sabine Baring-Gould gevind. (Hy was 'n eksentrieke kêrel en was hy toevallig ook die skrywer van Onward, Christian Soldiers!) Volgens hierdie meneer word Joris gewoonlik geneem vir die ongenoemde martelaar wat die Kerkgeskiedskrywer Eusubius genoem is, 'n soldaat wat in 303 nC in die openbaar 'n edik van die keiser Diocletianus (285-313 nC aan bewind) teen die Christelike kerke in Niko­media. Die betoger is dadelik tereggestel.
Sy gewildheid het gou gegroei – en ongelukkig ook die lys fantastiese wonderwerke wat aan sy naam gekoppel is. In die kerke van die Midde-Ooste word (of altans is) dit geglo dat hy sewe maal gedood is, en elke maal wonderbaarlik weer herstel het – dit is blykbaar 'n verchristening van die ou Semitiese mite van die god Tammoez. Die Joris van die sewe wonderwerke word ook in die Islam vereer, onder die naam Gergis of El Goedi.
Aan ons beter bekend is die stel legendes wat uit 'n Indo-Europese mite ontleen is, waarin Joris betyds aankom om 'n prinses te red wat (teen haar koninklike vader se wil) ter dood veroordeel is om 'n draak se lus vir mensvleis te bevredig. Joris het, word dit vertel, die draak met 'n spies of lans gedood en toe òf dit dadelik onthoof òf, andersins, het hy die meisie sy lyfbank as halter gebruik, dit na haar vader gelei en dit dan in sy teenwoordigheid onthoof.
Dit is blykbaar hierdie legende wat veral gewild was onder ridders wat uit die Kruistogte teruggekeer het, wat 'n verduideliking sou wees vir Joris se aanname as beskermheilige op soveel plekke in Europa. So vroeg reeds as 1098 is hy die eer toegeskryf dat hy die Franke gehelp het tydens die Slag van Antiochië, en – as soldaat – wat by blykbaar altyd 'n heilige wat leërs gehelp het om veldslagte te wen.
Engeland se beskermheilige onder die Noormanne en vroeë Plantaganets was ironies 'n Sakserkoning, Eduard die Belyder (1042-1066 op die troon). ('n Vroeëre koning Edward [in 978 martelaar] word ook as heilige onthou.) Joris het eers in 1348 ingekruip as beskermheilige van die Orde van die Kousband (Order of the Garter) onder Edward III. (Joris was vroeër reeds ook beskermheilige gemaak van 'n Oostenrykse ridderorde.)
Die jaar daarop, word dit vertel het Edward tydens die beleg van Calais skielik sy swaard uitgetrek het en uitgeroep: "Ha! Saint Edward. Ha! Saint George!" Volgens Thomas van Walsingham het hierdie woorde "in sy soldate die gees ingegee het, en hulle het met forsheid op die Franse geval en hulle op die vlug gejaag". Van toe af was Joris Engeland se lieflingsheilige, en pous Benedictus XIV het hom as Engeland se beskermheer uitgeroep.
Die bloedrooi kruis van Sint Joris is nou ook met Engeland geassosieer. Dit was nie altyd Joris s'n nie: die Aartsengel Michiel het blykbaar eers sy weg in die heraldiek gemaak, as ridder in silwer pantsering met 'n rooi kruis op sy skild, oorkleed en banier, waar hy simbolies die Duiwel in die vorm van 'n draak doodmaak. Hierdie beeld is egter ook na Joris oorgedra, en verskyn dit in die regalia van die Order of the Garter.
Dit was in daardie tyd die gebruik om, bo en behalwe die koning se wapenbanier, 'n wapenvlag te gebruik, dikwels een met 'n kruis daarop. Verskeie sulke kruisbaniere is deur pouse gepresenteer, en een wat dwars oor die eermalige Heilige Romeinse Ryk upduik, is die wit kruis op rooi van die Ryk – dit is selfs die oorsprong van die Deense vlag, wat Dannebrog genoem word, en die Switserse vlag. Totdat Joris op die toneel verskyn het, was Engeland se wapenvlag 'n wit kruis op blou, maar dit is met Sint Joris se rooi kruis vervang – huidiglik die sentrale element in Brittanje se Union Jack. (Die wit kruis op blou is deur Frankryk oorgeneem, en is dit vandag [met wit lelies bygevoeg] die vlag van Franssprekende Quebec.)
Die kruis van Sint Joris was egter nie slegs 'n vlag nie. Terwyl elke ridder en edelman sy heraldiese wapen gehad het, het nie almal onder hulle 'n livreikleed gehad waarmee hul krygsmanne aangetrek is nie, en soldate sonder livreikleure sou die landskruis as oorkleed dra toe hulle vir die koning geveg het: dus het die Engelse soldate in wit oorklede met rooi kruis gemarsjeer of, indien hulle livrei gedra het, met wit armbande waarop 'n rooi kruis gestaan het (heeltemal anders in betekenis van vandag se Rooikruis-embleem). 'n Mens wonder of hierdie "rooikruisleër" miskien die inspirasie was vir Onward Christian Soldiers.
Terwyl die gekombineerde kruise van Sint Joris, Sint Andries en "Sint Patrick" die eenvoudige Sint Joriskruis vervang het as Brittanje se landsvlag, is die rooi kruis steeds die gebruiklike vlag om by 'n Engelse kerk te hys. Die rooi kruis word ook gevind in die heraldiese wapens van Anglikaanse kerke dwarsoor Engeland en die wêreld om. Die kompasroos-embleem van die Kerk van die Provinsie van Suider-Afrika het in sy middel 'n silwer (of wit) skild wat hierdie kruis en die letters CPSA dra; en die wapen van die bisdom Port Elizabeth word ook op die Sint Joriskruis gebaseer.
Legende aldan nie, het Sint Joris op die Engelssprekende wêreld sy merk oorgelaat.
Sluitingswoord: Terwyl Sint Joris se reputasie nog altyd dit was van 'n krygsman, het sy naam heeltemal 'n ander betekenis: die Griekse naam Georgios (GewrgioV) beteken 'n boer, een wat die grond bewerk. Die gewildheid van die naam George het blykbaar min met sy betekenis te make nie: dit simboliseer Engeland, en het selfs meer gewild geword aangesien dit die naam was van vier konings van Brittanje uit die Huis Hannover en nog twee (van die Huis Windsor) gedurende die 20ste eeu. In Amerika vereer dit dikwels George Washington.
 Die gewone Afrikaanse en Nederlandse vorm van hierdie naam is Joris.
Maar die almanak wat ek aanhaal is Anglikaans (Liturgie '75), en in die Anglikaanse Kerk word hierdie heilige veral met Engeland verbind, blykbaar dus die Engelse naamvorm.
 Dit hoef egter gemeld te word dat die Rooms-Katolieke almanak vir Engeland en Wallis Sint Jorisdag as feesdag behou.
 Dit wil sê beskermheilige in die oë van beide Anglikane en Katolieke.
 Hierdie dorpie naby die Bosporus, tans Izmit genoem, was onder Diocletianus en Konstantyn die hoofstad.
 Walsingham berig dat die woorde "instilled spirit in his soldiers and they fell with vigour on the French and rout­ed them".
 Die beeld van Sint Joris wat die draak doodmaak het op die das verskyn van 'n Port Elizabethse "gentlemen's club", die St George's Club, verskyn. Sedertdien het hierdie klub met die Port Elizabeth Club verenig. Ander inrigtings het 'n soortgelyke gebruik.
 Sint Patrick was geen martelaar nie, en het dus geen kruis nie – maar toe die Union Jack van 1801 uitgedink is, is dit besluit dat 'n derde kruis tot die bestaande Unievlag toegevoeg sou word. Die rooi skuinskruis op wit is van die Fitzgerald-familie geleen ('n heel ironiese ontlening, aangesien die Fitz­geralds oorspronklik Anglo-Normaanse veroweraars was), en ook van 'n Unionistiese broederorde, die Order of St Patrick, om Ierland voor te stel.
Hierdie artikel is Aprilmaand 1989 in Western Light, maandblad van die parogie van Alle Heiliges, Kabegapark, Port Elizabeth, gepubliseer, en is deur die skrywer vertaal.