Kort voor sy 80ste vertel prof. Hermann Giliomee, wat sy legendariese boek nou nuut uitgereik het, ons die storie van die Afrikaner.
Hy het dié raad ter harte geneem en 11 jaar later, in 2003, die 700-bladsye-boek gepubliseer wat hom wêreldberoemd gemaak het, The Afrikaners: Biography of a People.
’n Eksemplaar daarvan lê vandag op ’n sytafel langs sy lessenaar met sy grootskermrekenaar. Ons kuier in die studeerkamer van sy huis in Dalsig op Stellenbosch.
Die formidabele historikus, skrywer en joernalis, ook jare lank professor in politieke studies aan die Universiteit van Kaapstad, is gemaklik geklee in ’n kortmouhemp, slenterbroek en sy geliefde drafskoene.
The Afrikaners (die Afrikaanse weergawe is Die Afrikaners – ’n Biografie) was sy magnum opus, ja, maar natuurlik net een van talle pennevrugte sedert die verskyning van sy eerste boek 43 jaar gelede, Die Kaap tydens die Eerste Britse Bewind.
Teen die mure pryk verskeie geraamde spotprente wat ’n jonger Hermann byvoorbeeld in onderonsies met Nasionale Party-swaargewigte soos PW Botha en FW de Klerk uitbeeld.
In een hiervan jaag ’n krokodil hom rond – hy was die eerste een wat die bekende bynaam Groot Krokodil vir Botha gebruik het, in ’n rubriek vir die voormalige tydskrif Die Suid-Afrikaan.
Hermann wys na ’n ou swart-wit foto teen die muur. Dis van sy oom Johann Buhr, vir wie se talent as skrywer en spreker hy groot agting gehad het.
Hermann erken dan met groot geneentheid: “Ja, ek kon dit nie sonder my vrou doen nie. Al praat ons nie baie met mekaar terwyl ek skryf nie, is ons samesyn in die huis geweldig belangrik. Saans kyk ons saam nuus en bespreek alles. Noudat ons egter uitgevind het wat ’n mens alles op die internet kan lees . . .” spot hy eers weer ’n bietjie en laat die sin in die lug hang.
Om met ’n man soos hy getroud te wees “is partykeer nogal moeilik, nè. Hy kan so ‘infokus’ op wat hy doen,” laat val Annette met ’n lag voor sy weer uitgaan.
En met sy 80ste verjaardag om die draai, het hy pas sy meesterswerk toegankliker gemaak. Die nuwe boek oor die Afrikaners is net 240 bladsye lank en val saam met ’n dokumentêre reeks, Die Afrikaners, wat vandeesmaand op kykNET begin.
“Ná 1910 het Jan Smuts en Louis Botha ’n beroep gedoen vir nasiebou gegrond op gelyke erkenning vir Afrikaans en Engels, maar dit het gou geblyk dit was net lippediens van die Engelssprekende kant. Dié het veronderstel Engels sou outomaties oorneem.
“Dis toe gevolg deur ’n ‘volksbeweging’-fase. Dit het allereers nie gegaan oor ras nie, maar om Afrikaners as ’n volwaardige gemeenskap op te bou wat byvoorbeeld ondernemings tot stand kon bring en boeke van dieselfde gehalte as Engelssprekendes kon skryf.
Dié destydse foto van ’n jonger Hermann by sy honde Gorbi en Jasper het ’n spesiale plek in sy studeerkamer. Foto: Verskaf.
“Breyten Breytenbach het eenkeer dié beeld gebruik: Ons leef in ’n kamer. Daar’s lig in die kamer, maar die vensters is swart geverf . . . ons kan nie sien wat buite aangaan nie.
Nes met Engelssprekende sakelui het geld en sukses vir hulle die belangrikste faktore geraak. “En nou is ons in die fase van ’n ‘verpersoonlikte samelewing’. Ons lewe wentel hoofsaaklik om ons eie persoon, ons onmiddellike gesin en vriende.”
Waarom die Afrikanerbewind nog tot omtrent 1989 aan die apartheidsbeleid bly klou het, al het dit al teen die 1960’s duidelik geraak hoe onaanvaarbaar dit was, bly vir hom ’n ingewikkelde vraag.
Hermann is positief oor die jonger geslag Afrikaners. Soos hy in die nuwe weergawe van sy boek vertel, lyk dit asof die jonger geslag besig is om die stigma van apartheid te verwerp, sonder om onverskillig te staan teenoor die skade en leed wat die stelsel voor 1994 meegebring het.
“Geskiedskrywing lyk dalk maklik, maar dis eintlik ’n geweldig moeilike dissipline wat lang vakleerlingskap vereis. Jy moet byvoorbeeld ook die fyn lyn tussen verduideliking en regverdiging begryp.”