Omroeper verduidelik ná omstrede uitsprakeTumi Morake. Foto: Facebook Tumi Morake, mede-aanbieder van die ontbytprogram op Jacaranda FM, het talle luisteraars warm onder die kraag nadat sy Dinsdag in ŉ uitsending wit mense met boelies op die speelterrein vergelyk het. Morake se uitsprake het gevolg tydens ŉ gesprek oor ŉ konsert in Nieu-Seeland wat glo gekanselleer is weens Steve Hofmeyr se betrokkenheid. Morake het tydens die gesprek gesê sy raak emosioneel wanneer swart mense by sulke gesprekke betrek word, omdat swart mense jare lank onderdruk is en “deur ŉ spesifieke groep mense geleer is hulle is minder as mense”. Die vakbond Solidariteit het Dinsdag ŉ skrywe aan Jacaranda FM gerig om die klankmateriaal te versoek waarin Morake haar omstrede opmerkings gemaak het. Connie Mulder, hoof van die Solidariteit Navorsingsinstituut, het in ŉ verklaring gesê dit is kommerwekkend dat sulke uitsprake deur Jacaranda FM toegelaat kan word. “Dit is ontoelaatbaar dat sulke uitsprake en sienings as hoofstroomdenke genormaliseer word,” het hy gesê. In die skrywe sê die vakbond hy beplan om ŉ klag teen die radiostasie en Morake by die uitsaaiklagtekommissie aanhangig te maak. Morake het Woensdag tydens die ontbytprogram haar uitsprake verdedig en gesê dit is ŉ ongemaklike gesprek wat Suid-Afrikaners moet voer. “Wat ek wil weet, is hoekom mense so kwaad is? Ek voel dit is eintlik hoekom ekstremiste wen, want totdat ons daarmee gemaklik raak om die ongemaklike gesprek te voer oor die waarheid van ons verlede en die feit dat ons probeer om vorentoe te beweeg, moet ons onthou hoekom ons steeds hierdie oënskynlike rassegedrewe bakleiery sien gebeur. Wat gister gebeur het, het my laat besef dat mense vergeet jou ervarings is net so belangrik soos myne en my ervarings is so belangrik soos joune. En ons moet hierdie gesprek hê.” Morake het beskuldigings ontken dat sy gesê het wit mense moet gestraf word en gesê sy het bloot verduidelik wat onderdrukking was en hoekom mense steeds kwaad is oor apartheid. Sy het bygevoeg sy het in die afgelope twee en ŉ half maande baie kommentaar ontvang – nie oor haar bevoegdheid op die program nie, maar oor “ek wat nie is waar ek hoort nie”. “Kyk soms na jouself en wees eerlik oor hoe dit jou pla dat daar ŉ swart stem is wat opstaan en sy swartheid bevestig. In my ervaring word ek éérs as ŉ swart mens gesien en behandel en dán as ŉ Suid-Afrikaner. As ek dit sê, moet dit nie as ŉ dreigement beskou nie. Om pro-swart te wees, beteken nie ek is vanselfsprekend anti-wit nie.” Martin Bester en Tumi Morake is die aanbieders van Jacaranda FM se ontbytprogram. Foto: Facebook Morake het gesê mense kan etikette om haar nek hang en haar haat net soveel hulle wil. “Die mense by Jacaranda FM is nie dom nie. Hulle het my aangestel om ŉ rede en hulle het my nie afgedank nie om ŉ rede. En wanneer ek praat, praat ek ook om ŉ rede. Ek is opgevoed, ek is nie dom nie. Ek praat uit my hart uit. As dit jou so diep seermaak, wees eerlik met jouself vir ŉ oomblik oor hoekom dit jou so kwaad maak.” Daar is toe vier stemboodskappe van luisteraars uitgesaai wat almal Morake en haar uitsprake ondersteun. Op Jacaranda FM se amptelike Facebook-blad het daar egter talle luisteraars teen haar uitgevaar en onder meer gesê as die uitsprake deur ŉ wit omroeper gemaak is, sou daar stappe teen die omroeper gevolg het. Op ŉ inskrywing oor droogtehulp aan boere in die Noord-Kaap het ŉ gebruiker gevra hoekom Morake dan wit boere wil help. Verskeie gebruikers het gesê dat hulle nie meer Jacaranda FM sal ondersteun nie; ander het ŉ beroep op luisteraars gedoen om die stasie te boikot. Kevin Fine, Jacaranda FM se algemene bestuurder, het in ŉ kort verklaring op die radiostasie se webwerf gesê Jacaranda FM is nie ten gunste van haatspraak op enige van sy platforms of in die samelewing as geheel nie. “Die stasie se uitsaai-inhoud poog om belangrike en betekenisvolle gesprekke te bevorder met die doel om Suid-Afrika as ŉ nasie te bou en te verenig. Ons glo om hierdie noodsaaklike gesprekke te hê, is ŉ belangrike aspek van ons rol in die samelewing. As ŉ radiostasie ondersteun ons die behoefte om hierdie gesprekke te hê en is ons toegewyd daaraan om ons deel te doen om dit te fasiliteer deur die uitdrukking van verskeie sienings en perspektiewe toe te laat.” Shouneez Martin, registrateur van die Uitsaaiklagtekommissie, het aan Maroela Media gesê twee amptelike klagtes oor die aangeleentheid is ontvang, asook ŉ derde klagte wat intussen weer teruggetrek is. Die Menseregtekommissie se woordvoerder kon nie onmiddellik vir kommentaar bereik word nie.