Max du Preez: Wat lê anderkant ras? | Netwerk24
Max du Preez: Wat lê anderkant ras?
Deur Max du Preez 07 November 2015 00:00
Steve Biko op die voorblad van die tydskrif Drum van November 1977 .
Bla bla bla, is my reaksie elke keer wanneer ’n ANC-politikus die ou rympie begin van die “demokratiese, nie-rassige, nie-seksistiese” gemeenskap waarvoor hulle kwansuis stry.
Oor die “demokratiese” en “nie-seksistiese” kan ’n mens maar net snork en jou oë rol.
Dit bring ons by nie-rassigheid, neergelê as ’n basiese waarde van ons demokrasie in Artikel 1 van ons Grondwet.
Dit beteken nie dat apartheid en die impak daarvan nou net ’n slegte herinnering is en dat ons almal nou kan inhaak en al “Kumbaya”-
singend die toekoms saam inloop nie. Daar lê nog skerp en onaangename gesprekke vir ons voor.
Sy “verheerliking” van swart-wees was net in reaksie op wit meerderwaardigheid en onderdrukking.
Ek dink die essensie van nie-rassigheid is ’n erkenning dat ras ’n sosiale konstruksie en nie ’n geldige biologiese entiteit is nie.
Mense het nie sekere houdings of gedagtepatrone of gedra hulself op sekere wyses omdat hulle van ’n sekere “rassegroep” is nie – as daar sulke patrone is, dan is dit ’n gevolg van sosialisering, kultuur en geskiedenis. Nie-rassigheid is die strewe na ’n Suid-Afrika waar ons eendag met oortuiging sal kan sê dit is betekenisloos om etikette soos swart, wit, kleurling of Indiër te gebruik om mense te identifiseer. ’n Ideaal, dus, ’n droom wat sekerlik nie in my leeftyd volledig gaan realiseer nie. Dalk nooit nie, maar ons kan, ons móét, naby daaraan kom.
Dit alles beteken jy kan nie twee dekades ná 1994 rondom ras mobiliseer of ’n ras-chauvinis wees en jou terselfdertyd op nie-rassigheid beroep nie.
Julius Malema se Economic Freedom Fighters is die duidelikste voorbeeld van ’n party wat die beginsel van nie-rassigheid in die praktyk geheel en al verwerp.
Die Demokratiese Alliansie het dalk die sterkste aanspraak om homself ’n nie-rassige party te noem, maar baie Suid-Afrikaners vermoed steeds dat dit ’n jakkalsdraai is om swart steun te werf sonder om van wit bevoorregting afstand te doen.
En die ANC? Oudpres. Kgalema Motlanthe, ’n Robbeneiland-graduandus, het dié week in ’n onderhoud gesê nie-rassigheid is inderdaad ANC-beleid, maar die party het dit nie “geïnternaliseer” nie en dit word nie meer in die ANC se houdings en uitsprake gereflekteer nie.
Motlanthe kon maar verder gegaan en erken het dat die ANC nou terug by sy vroeë wortels as ’n swart nasionalistiese party is.
“Daar is net een ras, en dit is die menslike ras,” het hy al vier dekades gelede gesê. “Ons voorsien ’n heeltemal nie-rassige samelewing, met geen meerderheid en geen minderheid nie.”
Is dit ’n teenstrydigheid – Biko was immers die hoofprofeet van die Swart Bewussyn? Nee, nie as jy hom reg verstaan nie. Hy wou hê swart Suid-Afrikaners moes hulself eers volledig emansipeer – geestelik en polities – sodat hulle dan, in sy woorde, die wit man kan nooi om saam as gelykes om die tafel te sit. Dán kan ras begin verdwyn. Sy “verheerliking” van swart-wees was net in reaksie op wit meerderwaardigheid en onderdrukking. (En onthou, hy het sewentien jaar voor die val van apartheid gesterf.)
* Luister hier na Biko oor nie-rassigheid: http://m.polity.org.za/article/steve-biko-talks-on-non-racialism-archive-2015-06-18.
* Max du Preez is ’n joernalis, skrywer en politieke kommentator.