Geweet daardie slangagtige visse wat die riviere in die ooste en suide van ons land deurkruis, het eintlik oos van Madagaskar in die see uitgebroei?
Die ware sprokie van twee waters
In die see dryf hulle op die strome na die varswater van die riviere... om jare later terug te swem diepsee toe waar hulle 'n nuwe geslag sal verwek. Só, in 'n neutedop, verloop die boeiende lewensiklus van die varswater-palings van Suidelike Afrika, maar ook dié van Amerika en elders. Lees hieronder meer oor wat die bekende Suid-Afrikaanse viskenner DR. JIM CAMBRAY van die Albany-museum in Grahamstad in 'n leersame en onderhoudende boekie oor ons eie palings vertel...
Teks en grafika-kompilasie deur Mieliestronk.com
Die lewensiklus van varswater-palings
ANDAG klink dit vir ons lagwekkend, indien nie verspot nie—al die wolhaarstories en teorieë wat in die gryse verlede oor varswater-palings versin is. Daar was byvoorbeeld 'n tyd toe party Europeërs geglo het dat 'n mens feetjies sou sien as jy paling-olie aan jou vel smeer!
Maar dit was veral die herkoms van hierdie slangagtige visse wat baie mense dronkgeslaan het. Hulle slinger, glip en glimmer ewe lustig in die riviere rond, dog niemand het nog ooit paling-eiers of -larwes in rivierwater gesien nie. Hulle bring beslis ook nie hul kleintjies lewend in die wêreld nie. Nugter weet hoe hierdie palings aanteel, het die ou mense stellig gesê.
Sekere antieke Grieke het wel die raaisel probeer verklaar deur aan te voer dat baba-palings deur spontane generasie tot stand kom. Dit beteken dat hulle sommerso van niewers en nêrens af, heeltemal uit die niet in die wêreld verskyn. Daarteenoor het die Griekse filosoof Aristoteles darem gemeen dat hulle uit die stof van die aarde ontstaan. En die Romeinse natuurkundige Plinius die Ouere het met 'n effens geloofwaardiger teorie beweer dat hulle ontwikkel uit stukkies paling wat wegbrokkel wanneer hierdie visse hul lywe teen rotse skuur.
In die Middeleeue het die mites selfs meer fantasties geraak. Daar was die amusante geloof dat lewende klein palinkies sou uitswel uit perdehare wat per ongeluk in varswater beland het. Eers is die embrionale klein palinkie pure perd, kan 'n mens omtrent van hierdie fantastiese proses sê—en as hy daarna begin kriewel, is hy so fris soos 'n vis in die water!
Tot uit vlokkies afgedopte mensevel en die dou op die gras sou palings te voorskyn kom, is geglo.
Die onkunde het voortgeduur selfs nadat sekere eienaardige klein vissies in die see mettertyd die aandag van wetenskaplikes begin trek het. Sulke vissies word Leptocephali genoem, waarvan die enkelvoud—Leptocephalus—letterlik as "kleinkop" vertaal kan word. Hulle is platterig aan die bokant en lyk soos langwerpige blare, kan glad nie swem nie en word deur die seestrome meegevoer. Navorsers het hulle oral in die see gevind en aanvanklik gedink dat hulle met 'n soort seevissie te make het.
Maar uiteindelik is deur navorsing agtergekom dat Leptocephali eintlik palinglarwes is... dat die varswater-palings êrens in die see uitbroei, later in riviere opswem en naderhand terugkeer na die see, waar hulle 'n nuwe geslag palinkies sal genereer. Dan begin die kringloop opnuut.
Dit was die Deense geleerde Johannes Schmidt wat in 1922 beroemdheid verwerf het deurdat hy die presiese teelgebied van die varswater-palings van Europa en Amerika opgespoor het. Hy het die palinglarwes oor die Noord-Atlantiese Oseaan gevolg en gevind dat hulle al hoe kleiner (en dus jonger) word in die rigting van 'n seegebied naby Bermuda. Terloops, Bermuda bestaan uit meer as 150 eilandjies en is sedert 1968 'n selfregerende gebied van Brittanje. Die eilandgroep lê nagenoeg 1000 km van die suidooskus van die Verenigde State van Amerika.
Hoe ook al, in die sogenaamde Sargasso-see naby Bermuda, 'n gebied van enorme grasvelde in die oseaan, wemel dit van die kleinste larwes, wat pas uit die eiers gekom het, het Schmidt gevind. Die Sargasso-see lê midde-in die vier groot Noord-Atlantiese seestrome wat in die rigting van die horlosiewysers daarom heen vloei. Sowel die Europese en Amerikaanse palings teel dus in die Sargasso-see aan, kon Schmidt aan die wêreld vertel.
Maar die varswater-palings van Suidelike Afrika dan? Hoe teel hulle aan? Beweeg hulle ook in 'n soort sprokiesbestaan van en na die riviere en êrens in die oseaan? En, indien wel, waar is ons plaaslike spesies se eie "Sargasso-see?"
Wáár, inderdaad. Baie Suid-Afrikaners sal mos ook wil weet, het Mieliestronk.com gereken—en toe gaan lig opsteek by dr. Jim Cambray van die Albany-museum in Grahamstad. By hom het ons die interessantste inligting oor ons eie glibberige riviergedaantes gekry. Hy is 'n veel gerekende viskenner wat reeds baie jare lank besig is om ons varswater-visse te bestudeer.
LINKS: Dr. Jim Cambray by die Blaauwkrantz-natuurreservaat langs die Kowierivierstelsel in die Oos-Kaap. Sy opvoedkundige boekie handel juis oor die wedervaringe van twee palings in die Kowierivier en in 'n kuil in die Blaauwkrantz-natuurreservaat.
Foto: Kopiereg © Albany-museum
DR. CAMBRAY vertel dat hy in die loop van sy omvangryke navorsing al gereeld met boere kennis gemaak het wat nooit geweet het dat die jong elwers en groot palings in hul riviere nie in die riviere self uitbroei nie, maar in der waarheid in die see. Dan is hulle baie verbaas as hulle verneem dat die teelgebied van ons varswater-palings in werklikheid in die westelike Indiese Oseaan oos van Madagaskar lê!
Ons eie palings se lang swemtog vir oorlewing
Die wanopvattings oor die lewensloop van die varswater-palings van ons eie wêrelddeel het dr. Cambray genoop om 'n opvoedkundige boekie daaroor te skryf. Die naam van die boekie is Slippa and Slippery—The adventures of two freshwater eels on the long swim to survival (onderaan hierdie artikel word vertel hoe dit bestel kan word *).
In die boekie vertel 'n pa op 'n kampeeruitstappie vir sy kinders die lewensverhaal van twee palings, Slippery en sy suster Slippa... al hul avonture vandat hulle anderkant Madagaskar uit hul eiers gebroei het. Die lesers deel onder meer in hul interessante jare in 'n groot kuil in die Kowierivier by Port Alfred tot by die terugkeer na die diepsee om aan te teel.
Talle illustrasies, asook speletjies en pret om die inligting oor palings verder by jong kinders in te skerp, maak die werkie 'n wenner sover dit baie bekostigbare opvoedkundige boekies aangaan—die prys is 'n skamele R10 plus posgeld.
DIE leser van dr. Cambray se boekie leer op 'n boeiende manier dat daar sestien spesies varswater-palings is wat in verskeie oseaankomme gevind word en dat hulle almal tot die genus Anguilla in die familie Anguillidae behoort. Die letterlik honderde ander palingspesies (of ale) wat heeltyd in die see woon, moet nie met die varswater-palings verwar word nie.
Daar is vier varswater-spesies in Suidelike Afrika, te wete die geelbek-paling (Anguilla mossambica), kortvinpaling (Anguilla bicolor bicolor), Afrika-bontpaling (Anguilla bengalensis labiata) en Madagaskar-bontpaling (Anguilla marmorata).
LINKS: Die geelbek-paling (Anguilla mossambica) van ons eie wêrelddeel.
In die maande Desember en Januarie broei die blaar-agtige palinglarwes (leptocephali) uit in die see oos van Madagaskar en die ooskus van Afrika. Die jong palinkies word daarna deur die Agulhasstroom teen die suidooskus van Afrika afgevoer.
Namate die leptocephali nader aan die vasteland kom, verander hulle (ondergaan hulle 'n metamorfose) en word glaspalings. Hulle lyk nou soos kort deursigtige repies spaghetti.
REGS: 'n Glaspaling, een van die ontwikkelingstadiums. Dis weliswaar 'n foto van die Amerikaanse spesie, maar dit gee 'n mens 'n uitstekende idee van wat met "deursigtig" bedoel word.
Foto: U.S. Fish & Wildlife Service (spieëlbeeld / mirrored)
LINKS: Die voorste deel van een van ons eie glaspalings.
Foto: Kopiereg © Dr. Jim Cambray
Glaspalings bereik die kuswaters in die ooste en suide van ons wêrelddeel, en die varswater wat uit ons riviere vloei, is die sneller wat hulle in die varswater-omgewing laat inbeweeg. Jaarliks in Januarie en Februarie beweeg hulle dan ook die mondings binne.
Die jong palings het nou ontwikkel tot sogenaamde elwers. Hulle begin die moeisame tog stroom op in die rivier, waarin die soutwater gaandeweg varser word en hulle met beperkings te kampe kry wat nooit in die wye, vrye oseaan bestaan nie. Gelukkig vir hulle kan die elwers egter teen loodregte mure van klip of beton uitklouter, mits dit nat is.
Wanneer hulle 'n lengte van sowat 18 cm bereik, vind hulle dit wel moeilik om oor sekere versperrings, soos steil watervalle, te kom. Bewaringsbewustes sorg inmiddels ook vir hulpmiddels soos sogenaamde "visweë" of "vislere" by keerwalle, sodat palings en ander visse trapsgewys oor die keerwalle kan spring.
Die palings maak hulle uiteindelik vir 'n lang verblyf tuis in byvoorbeeld 'n kuil in die rivierwater. Die mannetjies bly dan agt tot tien jaar lank in die varswater, terwyl die wyfies vyftien tot twintig jaar daarin vertoef.
Wanneer die palinkies klein is, vreet hulle insekte soos swartvlieglarwes en klein ongewerwelde waterdiertjies. Op die volwassenes se spyskaart is krappe, paddas en visse.
Palingwyfies is gewoonlik groter as die mannetjies en die verskil kan aanmerklik wees. Só kan die wyfies van die Afrika-bontpaling 'n massa van tot 21 kg bereik, terwyl die mannetjies sleg afsteek met 'n maksimum-massa van omtrent 2 kg.
Maar die oorlewing van die spesie verg oplaas dat die palings weer moet verhuis. Sodra hulle volwasse begin raak, trek hulle uit die varswater-stelsels terug see toe, swem honderde kilometers terug na waar hulle vandaan gekom het, teel in die diepsee aan en keer nie weer na die varswater terug nie.
Wanneer hulle volwassenes word, verander die palings ook van voorkoms: hulle kry 'n silweragtige kleur, hul oë word groter, hul geslagorgane (gonades) vergroot en uiteindelik degenereer hul spysverteringstelsel.
En wanneer 'n nuwe geslag verwek is, is hul taak uitgedien. Die palings gaan dood. Maar lank lewe die nuwe Leptocephali.
Ja werklik, só gebeur daar baiemaal wonders reg onder ons neus in die natuur sonder dat ons die vaagste benul het wat inderdaad daar plaasvind, soos een geleerde dit stel. Wie weet hoe ons nog verder verras gaan word, soos deur dr. Cambray se fassinerende navorsingsresultate oor ons eie varswater-palings…
Naskrif: Varswater-palings doen dinge net mooi andersom as die Atlantiese salms, waarvan in 'n ander artikel op die Mieliestronk-werf vertel word. Salms gaan van die see af na die riviere om aan te teel, maar palings van die riviere af na die see toe.
* ) Die opvoedkundige boekie Slippa and Slippery—The adventures of two freshwater eels on the long swim to survival kan bestel word van die Albany-museum in Grahamstad teen slegs R10 plus posgeld. Tree in verbinding met: J.Cambray@ru.ac.za ; of telefoneer Pat Black by