Daarby kan kakkerlakke springlewendig ontdooi nadat hulle kliphard bevrore was en boonop kan hulle tot ’n maand of drie sonder kos bly. Of hulle kan lewe van die karigste middele, soos van die gom aan die agterkant van posseëls.
Kanniedoods, almal. Of miskien nie, want enige ratse insektejagter sal jou vertel dis darem nie totaal onmoontlik om hulle bokveld toe te stuur nie. Soos een dit stel: “Ek moet nog die kakkerlak sien wat uit die dood sal verrys nadat hy met ’n goed gemikte trapslag onder ’n swaar stewel verbrysel is!”
Die “goue eeu” van die kakkerlakke, vertel die geleerdes, is egter baie lank reeds verby. Lank, lank gelede in die laat Paleosoïese Era, een vroeë stadium in die bestaan van die aarde, reken hulle, was verreweg die meeste van alle insekte kakkerlakagtig. Vermoedelik omdat daar soveel suurstof in die atmosfeer was—volgens sekere wetenskaplikes 35 persent suurstof teenoor vandag se 21 persent—was dit ook ’n tyd van gróót goggas, soos ’n reuse-naaldekoker met ’n vlerkspan van sowat 70 cm. Eendagsvlieë het toentertyd so groot soos kanaries geword.
LINKS: Alle kakkerlakke is nie soos dié in ons huise nie. Die groen piesangkakkerlak of Kubaanse kakkerlak (Panchlora nivea) van die Karibiese Seegebied word selde binnenshuis gesien (behalwe waar mense hulle nogal as troeteldiertjies aanhou). Hulle word ook nie as ’n plaag beskou nie.
BO: Een van die bielies onder die kakkerlakke. Hierdie rare kalant van Madagaskar wat tussen die blaarreste op die woudbodem lewe en tot meer as sewe sentimeter lank kan word, is ’n sissende kakkerlak. Die Madagaskarse sisser (Gromphadorhina portentosa) maak inderdaad ’n sissende geluid, wat tot omtrent vier meter ver gehoor kan word. Dit word gedoen wanneer hy teen ander van sy soort baklei, wanneer hy paar en wanneer hy gesteur word. Die geluid word voortgebring deur lug vinnig deur asemhalingsgaatjies (spirakels) aan die agterlyf te forseer. Hy is egter nie die enigste kakkerlak wat ’n geluid maak nie. Sekere soorte kan glo tjirp!
Partykeer kan ’n kakkerlak met sy vervelling ’n verlore ledemaat vervang of selfs die vervelling uitstel om die nuwe ledemaat die kans te bied om te groei.
Die meeste soorte kakkerlakke is sku vir lig en slegs snags bedrywig. Klierselle in die kop sorg as ’t ware vir ’n ingeboue “wekker” deurdat hulle ’n hormoon afskei wat die insek aktief maak wanneer dit nag word. Die “wekker” sal selfs werk indien hy heeltyd in óf ’n stikdonker kas óf ’n verligte houer aangehou word. Ta sal net op en wakker raak in daardie tye wanneer dit buite donker is.
Vir insekte sorg hulle opvallend goed vir hul eiers. Tien tot veertig eiers word in ’n leeragtige pakkie gelê. Die wyfie sal só ’n pakkie met haar saamdra in ’n broedsakkie wat in die punt van haar agterlyf geleë is. Party soorte kakkerlak-wyfies laat val die pakkie kort voordat die eiers uitbroei, terwyl die eiers by ander soorte binne-in die wyfies uitbroei en dit dan lyk asof die ma’s die kleintjies “lewend in die wêreld bring”. Die kleintjies staan bekend as nimfe.
Die nimfe vervel van ses tot twaalf keer. Binne vier maande tot ’n jaar is hulle volgroeid, waarna hulle dan tot vier jaar kan lewe.
’n Nie-geslagtelike vorm van reproduksie wat partenogenese genoem word, kom by baie kakkerlakke voor. Dit beteken die wyfies kan eiers lê wat uitbroei sonder dat hulle deur ’n mannetjie bevrug is.
SOOS ’n menigte mense al ervaar het, word kakkerlakke nie maklik bestry nadat hulle ’n mens se huis binnegevaar het nie. Hulle kruip in barste en splete weg waar geen mens hulle kan bykom nie en tot oormaat van ramp raak hulle ook bestand teen gifstowwe wat baie teen hulle gebruik word.
Voordat ’n mens egter so drasties teen hulle optree, kan dit miskien nodig wees om ’n kenner te vra om die insekte vir jou uit te ken, want ander insekte kan dalk net vir kakkerlakke aangesien word. Indien jy tevrede is dat dit kakkerlakke en nie onskadelike groot kewers is wat jou op hol jaag nie, sal jy bes moontlik die omvang van die besmetting wil bepaal. Nagtelike ondersoeke en die plasing van klewerige lokvalle kan jou byvoorbeeld help om vas te stel hoe erg die plaag in jou huis of sakeonderneming is.
Geen hoeveelheid insektegif sal immers kakkerlakke blywend verdryf as daar genoeg kos is waarby hulle maklik kan uitkom nie. Dié wat jy vandag van die gras af maak, kan eenvoudig môre deur nuwe intrekkers van buite vervang word.
BO: Kakkerlak se tier! Jy sou dit miskien nie dink dat enige ander lewende wese die vieslike kakkerlak sou wil vreet nie, maar hierdie vinnige gelede gogga wat as die honderdpoot of oorkruiper bekend staan, verorber graag die nimfe (kleintjies) van kakkerlakke. En hieronder is tot ’n resep van mense wat reken kakkerlakvleis smaak glad nie so sleg nie. Sien jy kans?
In moontlik die bekendste weergawe van die liedjie word gesing dat die kakkerlak nie kan loop nie omdat hy nie dagga het om te rook nie, maar in die huidige tydsgewrig klink dit stellig nie meer grappig vir mense wat die tragiese gevolge van daggamisbruik ken nie.