Grondonteiening: Só lyk die pad vorentoeDie gebou van die Nasionale Vergadering op die perseel van die parlement in Kaapstad. Foto: www.parliament.gov.za Die parlementêre ad hoc-komitee wat artikel 25 van die Grondwet moet wysig om onteiening van grond sonder vergoeding te vergemaklik, het gister vir die eerste keer sedert Mei se verkiesing vergader en ŉ pad vorentoe asook ŉ werkwyse uitgestippel. Die nuwe voorsitter van die ad hoc-komitee is die ANC-parlementslid dr. Mathole Motshekga. Die ANC se sweep in die komitee is Mandla Mandela. Die ANC het ŉ paar nuwe gesigte in die komitee terwyl opposisiepartye verteenwoordig word deur die ervare dr. Annelie Lotriet en adv. Glynnis Breytenbach (DA), Floyd Shivambu (EFF), hoofman Elphas Buthelezi (IVP) en dr. Corné Mulder (VF Plus). Motshekga het om verskoning gevra dat dit die komitee so lank geneem het om ná die verkiesing aan die gang te kom. Hy het gesê hoewel die nuwe parlement nie deur die vorige parlement gebind word nie, sal voortgebou word op verskeie prosesse wat reeds afgehandel is, soos die openbare insette wat op sowat 45 plekke oor die hele land plaasgevind het, asook dié van oudpres. Kgalema Motlanthe se hoëvlak-paneel en die presidensiële adviespaneel oor grond. Volgens Motshekga raak die grondkwessie aan die hart van die Grondwet en moet die parlement versigtig daarmee werk, want die komitee se werk gaan beslis in die hof getoets word. Hy het ook gevra dat landsbelang eerder as politieke partybelang die deurslag moet gee. Wat die proses vorentoe betref, wil hy eerstens ŉ werkwinkel byeenroep met wat hy die beste breinkrag in Suid-Afrika noem – kenners wat die komitee sal raad gee oor hoe om die wysiging korrek te hanteer sodat nie net art. 25 nie, maar die konteks van die Grondwet in geheel in ag geneem word. Vir die werksessie het hy onder andere die volgende bydraers in gedagte: prof. Ruth Hall (UWK), prof. Ben Cousins (UWK), prof. Quinton Johnson (NMMU), oudregters Albie Sachs, Dikgang Moseneke, Sandile Ngcobo, Johan van der Westhuizen, adv. Tembeka Ngcukaitobi, die regspraktisynsorganisasies Nadel, die Black Lawyers’ Association, AgriSA, die kerke en by name die NG Kerk, en Khoisan-leierskap. Ander organisasies kan ook genooi word. Daarna moet die parlementêre regsdienste die komitee van regsagtergrond bedien, waarna kosepwetgewing opgestel moet word. Hoewel die aanvanklike sperdatum 31 Maart is, meen Motshekga die parlement moet hom nie deur sperdatums in ŉ hoek laat dryf nie, en dat einde Junie ŉ beter mikpunt vir die afhandeling van die proses is. Namens die DA het Lotriet gevra waar die name vir die werksessie nou skielik vandaan kom, en gesê die DA sal beslis deelnemers daarby voeg sodat dit meer gebalanseerd kan wees. Breytenbach het trouens dadelik die name van oudpres. Motlanthe (wie se kritiek op die regering se grondbeleid welbekend is) en adv. Wim Trengove voorgestel. Mulder het gesê hy stem nie saam met Motshekga se opsomming van die situasie nie, maar wel met die idee dat oorhaastigheid vermy moet word. Shivambu het egter gesê die komitee intellektualiseer te veel en werk te stadig. Die taak is om te besluit op die bewoording van die grondwetlike wysiging en dit moet nou gedoen word. Al die konsultasie is baie lekker, maar dis eintlik tydmors. Buthelezi het gesê aggressie is teenproduktief – mense moet hulle langsaam haas. Mandela het gesê raadpleging moet so wyd moontlik geskied en die grondwetlike verandering moet so deeglik moontlik hanteer word, want dit sal ŉ verleentheid wees as die hof dit weeg en te lig bevind. Vervolgens het die komitee verdaag om die name van deelnemers aan die werksessie te finaliseer.