Sakesiening: Kospryse gaan styg, ongeag rentekoers | Netwerk24
Deur Johan Willemse 01 Februarie 2021 05:30
Statistieke Suid-Afrika het onlangs die jongste jaarlikse inflasiekoers uitgereik wat wys die koers vir Desember 2020 het op 3,1% te staan gekom.
Prof. Johan Willemse van Agrimark Consulting. Foto: Johan Norval
Daar is 'n voortdurende afwaartse neiging die laaste tyd in die land se inflasiekoers, soos in baie ander lande, en dit kan aan verskeie oorsake toegeskryf word.
Die Reserwebank het ook die dag nadat die inflasiesyfers bekend gemaak is, aangekondig dat die repokoers, en dus banke se prima rentekoers, laasgenoemde op 7%, onveranderd bly.
Die grafiek hier onder toon die verloop van die algemene verbruikersprysinflasie, asook kosprysinflasie se stygende tendens (wat dan bydra tot inflasie).
Maar met die ekonomie wat in 'n diep resessie is, het produsente nie die markmag om pryse te verhoog nie en kan die daaltendens in algemene inflasie gesien word (ten spyte van stygende kospryse).
Kosprysinflasie is uitgewys as een van die sondaars wat die laaste jaar bly styg. Dit het in Desember 2020 op 6% te staan gekom, die hoogste sedert Julie 2017.
Kos dra 'n gewig van 15,48% in die verbruikersprysindeks en hiervan dra graan- en vleisprodukte net so duskant die 60% gewig. Graanprodukte se inflasiekoers vanaf Desember 2019 tot Desember 2020 was 5% en vleis 7,3%.
Mielies, soja en koring
In die geval van graan- en oliesaadpryse het internasionale pryse in dollarterme die laaste ses maande baie skerp gestyg. Dit is weens ernstige aanbodprobleme (droogtes en vloede), asook grootskaalse aankope deur onder meer China, wat sy graanvoorraad aanvul.
Dit het wêreldwye voorraad graan en veral sojabone skerp laat daal en dollarpryse skerp opgedruk, wat dan regstreeks na binnelandse graanpryse deurwerk.
Internasionale pryse in dollar van mielies het in ses maande met 50% gestyg – van sojabone met 43% en van koring met 34%.
Die feit dat ons 'n groot mielieoes verwag, met uitvoerbare hoeveelhede mielies, gaan nie veel van 'n effek op binnelandse pryse hê nie.
Die rede is dat met die skerp internasionale prysstygings, het ons uitvoerprysvlakke ook skerp gestyg en mielies verhandel binnenslands reeds teen die hoë uitvoerpryse.
Daar is nie daal ruimte nie.
'n Groot oes sal pryse min laat daal. Dit kan eers gebeur wanneer die Noordelike Halfrond se nuwe oes in die derde kwartaal van die jaar geoes word.
Die prysstygings is totaal buite die beheer van die Reserwebank se monetêre beleid en die geagte benadering dat hoë rentekoers inflasie sal beteuel, is na my mening nie korrek in dié geval nie!
Koringpryse op die internasionale mark het eweneens sedert die middel van 2020 skerp gestyg. 'n Veranderlike invoertariefformule geld vir koring, met die prys wat verlaag soos die internasionale koringprys styg. Die aanpassing moet gereeld in die Staatskoerant op 'n ooreengekome grondslag gepubliseer word.
Die feit is egter, sedert die skerp styging in die internasionale prys van koring moes die invoertarief al verskeie kere in terme van die formule verlaag word. Die koringtarief is op 4 September 2020 aangepas na R832,10 per ton en weer op 23 November 2020 tot R544,20 per ton verlaag.
Intussen moes die tarief al 'n wyle gelede verlaag het na R102,69 per ton en die jongste tariefberekening dui daarop dat die koringinvoertarief moes volgens die veranderlike formule reeds na zero verlaag moet word!
Daar gebeur egter niks nie, ten spyte van verskeie vertoë in die verlede dat die staat die invoertarief op die aangeduide datums moet aanpas.
Dit skep groot onsekerheid ten opsigte van die koste van koringinvoer. Suid-Afrika moet bykans die helfte van sy koringbehoefte vir brood invoer.
Die traagheid kos verbruikers egter geld. Die invoertarief voeg tans sowat 10% by die prys van koring, wat die broodprys beïnvloed!
'n Hoë rentekoers sal absoluut niks aan kosprysinflasie doen nie.
In die geval van beesvleis het beesslagtings sedert 2015 met 25% gedaal en in die geval van skaap met 40%. Dis soos kommersiële boere hul teelkuddes weens die droogte moes verminder. Dit omdat die staat nie bereid was om voldoende droogtehulp aan kommersiële boere toe te staan nie.
Daar is doodgewoon 'n aanbodtekort aan bees- en skaapvleis, wat pryse opjaag!
Hoë rentekoerse gaan nie die vleispryse beteuel nie.
Rentekoersbeleid en inflasieteikenband
Die gestelde doelwit van die Reserwebank, is om die verbruikerinflasie te anker in die middel van die teikenband van 3% tot 6% wat die sentrale gestel het, dus naby 4,5%. Dis baie duidelik dat ons na die onderste grens van die band terugsak.
Die grafiek hiernaas toon die verloop van die prima rentekoers (regstreeks aan die Reserwebank se repokoers gekoppel).
Die daaltendens in inflasie oor die tydperk is baie duidelik. Dit is ook duidelik dat rentekoersdalings nie tred gehou het nie. Eers met die uitbreek van die Covid-19-pandemie is die rentekoers verlaag.
Inflasie is nou basies by die onderste grens van die teikenband en steeds word rentekoers nie verlaag nie.
Dit is duidelik dat die Reserwebank te lank wag om te reageer.
Dis veral as 'n mens in ag neem dat rentekoerse nie kosprysinflasie beïnvloed nie – wat nou die groot inflasiedrywer is.
Die kanse dat kosprysstygings in 'n pap ekonomie na 'n styging in algemene inflasie gaan deurwerk, is skraal.
Prof. Willemse van Agrimark Consulting is 'n voormalige wenner van Netwerk24, Die Burger, Beeld, Volksblad en Rapport se Ekonoom van die Jaar-kompetisie.
Meer oor: Johan Willemse | Rentekoers | Ekonomie | Kospryse | Inflasie | Kosprysinflasie | Sakesiening