2019 Ram 2500 Big Horn 3C6UR5DL1KG717165 | Woody Folsom CDJR Baxley, GA
Stock #: DT120293 Morfologie (linguistiek) - Wikipedia
Morfologie is die studie van die vorm-betekenissisteem van gelede woorde (komplekse). Morfologie identifiseer, analiseer en beskryf die struktuur van 'n gegewe taal se morfeme en ander linguistiese eenhede, soos onafhanklike eenhede (of stamme), affikse, woordsoorte en ook die konteks van 'n woord.
Morfologie is 'n tak van die linguistiek wat die patrone van woordvorming binne en oor tale bestudeer en wat poog om reëls te formuleer volgens die geïdentifiseerde patrone van 'n taal. Die patrone wat in die taal voorkom is as gevolg van die sprekers se kollektiewe kennis en gebruik van die taal. Dit is byvoorbeeld vir 'n Afrikaanse spreker duidelik dat die woorde groot, groter, grootste, grote, grootte, grootbek ens. verwant is.
Afrikaanse sprekers herken die verhouding oor die algemeen uit hulle onderliggende kennis van die reëls vir woordvorming in Afrikaans. Hulle kan byvoorbeeld intuïtief aanvoel dat groter teen groot staan soos kleiner teenoor klein staan; net so is groot verwant aan grootbek op dieselfde manier as wat klein verwant is aan kleinletter. Die reëls wat deur die spreker verstaan word manifesteer spesifieke patrone in die manier waarop woorde gevorm word uit kleiner eenhede en die verhouding tussen daardie kleiner eenhede.
2 Drie algemene paradigmas in morfologieteorie
2.1 Morfeem-gebaseerde morfologie
2.2 Lekseem-gebaseerde Morfologie
2.3 Woord-gebaseerde morfologie
3 Kombinasieprosesse 
3.1 Neweskikkende komposita
3.1.3 Neoklassieke komposita
5 Affikse 
Basisbegrippe[wysig | wysig bron]
Om morfologie te kan verstaan, is kennis van die volgende basisbegrippe noodsaaklik:
Ongelede woorde (Simplekse)
Gelede woorde (Komplekse)
Motivering in morfologie
Drie algemene paradigmas in morfologieteorie[wysig | wysig bron]
Breedweg beskou, kan drie algemene paradigmas in morfologieteorie onderskei word, te wete:
Morfeem-gebaseerde morfologie (“Item-and-Arrangement” -benadering)
Lekseem-gebaseerde morfologie (“Item-and-Process” -benadering)
Woord-gebaseerde morfologie (“Word-and-Paradigm” -benadering)
Morfeem-gebaseerde morfologie[wysig | wysig bron]
Woordvorms is geanaliseer as reëlings van morfeme/ rangskikkings van morfeme. ŉ Morfeem is gedefinieer volgens die HAT(2005:734) as die kleinste taaleenheid van vorm-met-betekenis, met ander woorde die kleinste taleenheid met ŉ vaste vorm en vaste betekenis. Nog ŉ meerduideliker definisie deur Combrink: "'n Morfeem is die kleinste grammaties waardevolle bousel in 'n woord. Sommige morfeme het ook semantiese waarde, dit wil sê "beteken" iets, maar dit is nie 'n vereiste vir morfeem wees nie." In die “Item-and-Arrangement” teorie word ŉ woord gebou deur die byvoeging van morfeme. Morfeme dra ŉ duidelike betekenis aan tot die komplekse woord. By ŉ woord soos ontwatering, is die morfeme ont-, water, en –ing. Water is die stam en die ander morfeme is affikse. In woorde soos kwaadaardig is kwaad die stam, en –aardig is ŉ suffiksale morfeem. Die manier van woordvorms analiseer is genoem “item-and-arrangement”. Woorde word behandel asof hulle bestaan uit morfeme, geplaas agter mekaar (saamgevoeg) soos krale op ŉ string.
Morfeem-gebaseerde morfologie veronderstel drie basiese aksiomas:
Baudoin verklaar in sy “enkele morfeem” hipotese dat stamme en affikse dieselfde status as morfeme het.
Bloomfield se “teken basis” morfeem hipotese: As morfeme, is hulle dualistiese tekens, want hulle het beide (fonologiese) vorm en betekenis.
Bloomfield verklaar in sy “leksikale morfeem” hipotese dat morfeme, affikse en stamme gelyk in die leksikon gestoor is.
Morfeem-gebaseerde morfologie kom in twee weergawes voor, Bloomfield en Hockett het elkeen hulle eie weergawe. Vir Bloomfield, is die morfeem die minimale vorm met betekenis, maar het nie betekenis self nie. Vir Hockett is morfeme "betekenis elemente", nie "vorm elemente" nie.
Lekseem-gebaseerde Morfologie[wysig | wysig bron]
Lekseme word gedefinieer as 'n abstrakte taaleenheid onderliggend aan 'n aantal grammatikale variante, soos loop, geloop, lopery.  In plaas daarvan om ’n woordvorm as ‘n stel morfeme in volgorde te sien, kan ‘n woordvorm die resultaat van die gebruik van reëls wees wat die woordvorm verander om ’n nuwe woord te skep.
Lekseem-gebaseerde morfologie maak gewoonlik van die item en proses teorie of aanname (Item and Process theory ) gebruik, wat behels dat daar gekyk word na die woordformasie wanneer daar nuwe reëls ontwikkel word. Elke nuwe reël wat bygevoeg word, verander of dra by tot die basis vorm van die woorde of morfeme.
Daar is drie verskillende maniere waarop woorde verander kan word:
’n Verbuigingsreël verander die stam van die woord en produseer dan ’n nuwe woord in ’n woordformaat. Byvoorbeeld die meervoudvorm- hond na honde, deur die –e by te voeg.
Die afleidingsreël behels dat daar afleidings van die stam van ’n woord gemaak word. Byvoorbeeld die stam huis kan met hierdie reël verander word na huislik deur die suffiks –lik by die stam te voeg, of verhuis, so word die reël toegepas deur die prefiks ver- by die stam te voeg.
Die samestellingsreël verander die stam van ’n woord na ’n saamgestelde eenheid toe. Byvoorbeeld wanneer daar twee stamme, soos arm en band geneem word, is die samestelling van die woord armband, wat dus nou ’n saamgestelde woord is.
Woord-gebaseerde morfologie[wysig | wysig bron]
Morfologie is die subordinaat van linguistiek wat woord struktuur in sy eenvoudigste vorm bestudeer,terwyl woorde as die kleinste dog betekenisvolle linguistiese eenheid van sintaksis gesien kan word en selfstandig in ’n sin kan staan . Morfologie kan ook gesien word as die leer van verbuigings- en vervoegingsvorme van 'n taal.
Woord-gebaseerde morfologie betrek woorde op só ’n manier dat dit as die minimale betekenisvolle eenhede wat deel uitmaak van die grammatikale stelsel kan funksioneer. .’n Morfologiese model kan geklassifiseer word as woord-gebaseerd indien dit woord vorme as basiese elemente van ’n spesifieke sisteem insluit.
Die woord- en paradigma benadering word nou met woord-gebaseerde morfologie geskakel. Hierdie teorie plaas paradigma’s as die sentrale idee of punt agter die term woord-gebaseerde morfologie. In plaas daarvan dat daar vasgestelde reëls vasgelê word waarvolgens morfeme gekombineer moet word in verskillende woordvorme, of om woordvorme van stamme te genereer kan woorde gekategoriseer word na aanleiding van die tipe patroon waarin hulle pas- dit het betrekking op bestaande sowel as nuwe woorde.
Kombinasieprosesse [wysig | wysig bron]
Kombinasieprosesse behels dat komposisiestrukture gevorm word deur komponentstrukture op verskillende wyses met mekaar te kombineer (2014:190). Dit kom