ŉ Ramptoestand vir die elektrisiteitskrisis is ŉ rampDr. Dirk Hermann, bestuurshoof van Solidariteit (Foto: Solidariteit) Die regering is self die oorsaak van die elektrisiteitsramp en kan homself nie as ramp verklaar en dan buitengewone magte kry om dié ramp op te los nie. Die rampwetgewing is nie bedoel vir regeringsmislukkings nie. Ons het ook nie ŉ kort geheue nie. Ons kan die magsvergrype tydens die Covid-19-ramptoestand, en hoe rampgeld geplunder is, onthou. ŉ Ramptoestand vir die elektrisiteitskrisis is ŉ ramp. ŉ Ramptoestand is ŉ buitengewone instrument wat sekere regte en regeringsprosesse tydelik ophef. Die regering kan sekere regte en vryhede in reaksie op ŉ ramp omseil. ŉ Ramptoestand is dus ŉ staat van uitsondering en ŉ proses wat teen die normale demokrasie indruis. Daar moet dus uiters versigtig daarmee omgegaan word. ŉ Ramptoestand is bedoel net as ŉ tydelike ingryp en moet net gebruik word indien geen ander instrument beskikbaar is om die situasie te hanteer nie. Dit beteken as ŉ ander regsinstrument vir die uitsonderingsituasie beskikbaar is, moet dit gebruik word. Solidariteit voel baie sterk daaroor dat ingrypende stappe nodig is om die elektrisiteitskrisis te hanteer. Die probleem is juis dat die regering tot dusver nie die politieke wil gehad het om die regte dinge te doen nie. Dit is nie die bedoeling van rampbestuurswetgewing om voorsiening te maak vir institusionele mislukkings nie. Rampwetgewing mag nie gebruik word om regeringsmislukkings reg te stel nie. Alles wat in president Ramaphosa se staatsrede aangekondig is, kan deur ander statutêre instrumente geïmplementeer word. Indien ander instrumente bestaan, is rampwetgewing nie van toepassing nie. As ons toelaat dat hierdie ramptoestand voortgaan, word ŉ gevaarlike presedent geskep. Dit kan beteken dat Suid-Afrika ŉ toekoms van ŉ rampdemokrasie tegemoetgaan. Regeringsmislukkings, soos om nie water en rioleringsdienste te lewer nie, mislukkende munisipaliteite, die inploffing van infrastruktuur en ander probleme kan dan alles hanteer word deur normale demokratiese prosesse deur rampverklarings te omseil. Dit was nooit die bedoeling van die rampbestuurswetgewing nie. In hierdie geval is die regering die direkte oorsaak van die ramp. Juis omdat die regering die oorsaak van die ramp is, moet demokratiese meganismes soos byvoorbeeld parlementêre oorsig daar wees. Die regering het ook ŉ swak rampbestuursgeskiedenis. Ons het tydens die Covid-19-pandemie gesien hoe die aanvanklike positiewe verwagtinge oor die ramptoestand vervaag het namate die ramptoestand self in ŉ ramp verander het. Dit het gelei tot absurde magsvergrype soos boetes wat opgelê is as ŉ sypaadjie geskoffel is, die polisie wat mense soos paddas laat spring het, die verbod op die verkoop van plakkies en warm kos, die sluiting van strande, ŉ sigaretverbod en talle ander vergrype. ŉ Totaal van 411 000 Suid-Afrikaners is gearresteer omdat hulle Covid-19-ramptoestandreëls verbreek het. Benewens dié absurditeite het Covid-19-noodfondse ŉ bron van plundering geword. Tientalle maatskappye is met Covid-19-ramptoestandverwante bedrog verbind. Miljarde rande se onregmatige transaksies is aangegaan met die koop van beskermende klere. Amptenare, insluitend die LUR vir gesondheid in Gauteng, ŉ burgermeesterskomiteelid van Johannesburg, ŉ woordvoerder van president Ramaphosa, die minister van gesondheid en sy familie is geskors omdat hulle by die diefstal van rampfondse en toerusting betrek is. Die doel van die Covid-19-ramptoestand was om nuwe gesondheidsorg kapasiteit te skep om te keer dat mediese fasiliteite nie oorweldig word nie. Te midde van die plundering en absurde magsvergrype is geen nuwe kapasiteit geskep nie. Die ramptoestand het dus nie in sy doel geslaag nie. Die ouditeur-generaal het ook ŉ verdoemende verslag uitgereik oor die wanaanwending van fondse en die swak bestuur van die KwaZulu-Natalse vloedramp. Die premier van die provinsie het noodwatervoorrade, wat vir die gemeenskap bedoel was, by sy huis laat aflewer. Die geskiedenis het bewys dat rampfondse sonder twyfel weer gedurende die elektrisiteitsramptoestand geplunder gaan word. Net naïewe mense sal dink dit gaan nie gebeur nie. ŉ Ramptoestand is per definisie ŉ instrument om regte tydens ŉ ramptyperk op te hef. Ongekende magte word aan die regering toegeken en burgers is uitgelewer aan die regering se hantering van die situasie. In die geval van die elektrisiteitskrisis is ander instrumente, wat aan beter oorsig onderwerp is, beskikbaar om die probleem te hanteer. Dit sal irrasioneel, roekeloos en onnodig wees om ramptoestandmagte in hierdie geval aan die regering te gee.