’n Vrug is die volgroeide vroulike deel of dele van ’n blom—die vrugbeginsel. Die doel van die vrug is om die saad of sade daarin te beskerm en om te help dat dit versprei word. Die mens, en baie soorte diere, is nie verniet so lief vir vrugte nie. Omdat vrugte so lekker is, word hul saad wyd en syd verstrooi, wat telkens die oorlewing van dié bepaalde plant beteken.
Hoewel die piesangplant tot 10 m hoog kan word, het hy nie ’n houtagtige stam en takke nie. Hy is dus nie werklik ’n boom nie, maar eintlik ’n familielid van die kanna en die strelitzia.
Nuwe piesangplante word gekweek van suiers wat deur die moederplant gevorm word. Die ondergrondse deel van die plant staan bekend as die risoom of wortelstok. Bogronds ontwikkel die plant blare en ’n sogenaamde skyn- of pseudostam, wat eintlik ’n reeks blare is wat dig teen mekaar gerangskik is.
BO: Alles wat blink, is nie goud nie, en alles wat halfmaanvormig en geel is, is nie piesangs nie... Wat jy hier sien, is eintlik ’n beeld van die son se magneetveld, soos gegenereer deur ’n rekenaar.
DIE pynappel is ’n vrug wat tot die familie Bromeliaceae behoort. Dit is een van die gewildste tropiese vrugte, met sowat 8 300 000 ton wat jaarliks regoor die wêreld gekweek word.
Hoewel dit ’n tropiese vrug is, word dit in Suid-Afrika in die Oos-Kaap en die kusstrook van KwaZulu-Natal verbou. Thailand lewer sowat ’n kwart van die wêreld se pynappels.
Voortplanting van pynappels geskied deur middel van steggies, krone, suiers en opslaglote. Die pynappelplant het ’n roset skerp, swaardvormige blare wat uit die grond groei. Die groot vrug in die middel, wat op ’n kort stingel gedra word, het ’n doringagtige skilpaddop-voorkoms met ’n roset blare op die punt. Wanneer dit ryp is, het dit ’n oranjegeel kleur.
Pynpappels het oorspronklik wild gegroei in Suid- en Sentraal-Amerika. Christopher Columbus en sy manne was waarskynlik die eerste Europeërs wat dit geëet het. Die vrug is moontlik deur Jan van Riebeeck na Suid-Afrika gebring.
Pynappels word vars geëet of in poedings, koeke en snoepgeregte gebruik. Hulle word ook ingemaak en versap. ’n Nuttige neweproduk is die vesel van die blare, wat tot tou geweef word of tot ’n kledingstof wat pina genoem word.
Interessant genoeg kry die pynappel sy naam van die dennebol, die vrugkeël van die denneboom—of pynboom soos dit ook genoem word. Die vorm en ruwe dop van die ware pynappel het die Europeërs aan die “appel’’ van die pynboom herinner, en toe gee hulle hom dieselfde naam.
HEERLIK, gesond en veelsydig is die vrug van die papaja, wat tot die familie Caricaceae behoort. Die plant is ’n kruidagtige boom met ’n hol, veselrige stam. Manlike en vroulike blomme word aan aparte bome gedra.
Die wit, melkagtige sap in groen papajas bevat papaïen, ’n belangrike stof vir die vervaardiging van spysverteringsmiddels. Dit is so kragtig dat taai vleis sag word as dit ’n ruk lank in papajablare gehul word.
Papajas is inheems in Sentraal-Amerika, maar word vandag in tropiese gebiede regdeur die wêreld gekweek. Brasilië, Chili, Indonesië, Indië en Mexiko is toonaangewende produsente. In Suid-Afrika word dit in die Laeveld en in ’n mindere mate in die kusstrook van KwaZulu-Natal verbou.
Die vrugte is ryk aan die vitamiene A en C en het ’n hoë veselinhoud. Papajas smaak die lekkerste as dit ryp van die boom geëet word. Dit is smaaklik in vrugteslaai of kan by ander geregte en poedings gevoeg word.
Die koejawel (of guava) kom oorspronklik uit die tropiese dele van Amerika, tussen Mexiko en Peru, maar word vandag in byna alle tropiese en subtropiese dele van die wêreld aangetref. In Suid-Afrika het die koejawel van groot ekonomiese belang geword toe dit in die Tweede Wêreldoorlog vanweë sy rykheid aan vitamien C as ’n waardevolle beskermende voedsel vir die troepe in Noord-Afrika beskou is.
IN Suid-Asië word die lietsjie al langer as 2000 jaar gekweek, dalk reeds tot 4000 jaar. Veral by die Chinese staan dit hoog aangeskrewe as ’n lekkerny en die naam is trouens Chinees. Dit is ’n Chinese gebruik om met Nuwejaar geskenke van gedroogde lietsjies te gee.
Die immergroen lietsjieboom dra groenerige blomme wat tot trosse vrugte ontwikkel. Die vrug se deursnee wissel tussen omtrent 1,5 cm en 4 cm. Dit word bedek deur ’n bas-agtige dop wat afgetrek kan word om die wit vleis met sy enkele bruin pit te ontbloot.
DIE mango (of veselperske) word die “koning van tropiese vrugte’’ genoem. En wanneer ’n mens een eet, weet jy presies waarom, want die lemoengeel vleis het ’n verkwikkende smaak, of jy dit nou op sy eie nuttig of as deel van ’n nagereg.
Foto deur “zenryaku”, wat dit op hierdie bladsy by flickr op die wêreldwye web geplaas en gelisensieer het ingevolge die lisensie