Spertyd vir Ace kom en gaanAce Magashule, sekretaris-generaal van die ANC, oudpres. Jacob Zuma en pres. Cyril Ramaphosa by die viering van die ANC se 107de herdenkingsfees in Durban in 2019. (Foto: Rajesh Jantilal/AFP) Die slagordes is opgestel vir ŉ rowwe stryd in die regerende party na die ANC se sekretaris-generaal, Ace Magashule, die party se spertyd om die tuig oor beskuldigings van bedrog neer te lê, gemis het. Magashule is op 30 Maart 30 dae gegun om te bedank, nadat hy aangekla is van verskeie oortredings wat glo plaasgevind het gedurende sy termyn as Vrystaatste premier. Hy ontken die aanklagte teen hom. Sy lot is ŉ toets vir die ANC se onderneming om ontslae te raak van ŉ beeld van korrupsie, vertroue in die party te herstel en kiesersteun terug te wen. Dié strategie, sê ontleders, gaan slaag of sleg misluk met die 61-jarige Magashule, ŉ taai politieke vegter met ŉ permanente frons en ŉ net so getroue gevolg. “Vir die eerste keer staan die ANC op die punt om sy eie sekretaris-generaal af te dank. Dit het nog nooit in die geskiedenis gebeur nie,” sê Mcebisi Ndletyana. Die Magashule-kwessie raak ook aan die hart en die geskiedenis van die ANC. Die party was die krag wat Suid-Afrika se apartheidsbestel beëindig het en regeer die land sedert die eerste demokratiese verkiesing in 1994. In hierdie geslote hiërargie het Magashule sy pad deur die range oopgeveg. Hy het begin in sy tuisprovinsie, die Vrystaat, en al die pad ŉ ondersteuningsnetwerk opgebou. Zuma-era ŉ Belangrike oomblik het in die 2000’s aangebreek, toe Magashule die hoof‑ politieke vertroueling vir beleërde oudpres. Jacob Zuma geword het. “Zuma se opgang het die weg gebaan vir ŉ verlaging van standaarde wat betref die vereistes vir leierskap in die party,” sê politieke ontleder Ongama Mtimka. Ndletyana sê onder sy leierskap sou ŉ korrupte amptenaar toegelaat word om voort te gaan, solank as hy hulde bring aan die president. ŉ Verslag getiteld “Betrayal of the Promise: How South Africa is being Stolen”, wat in 2017 bekend gestel is, noem Magashule as een van die sogenaamde elite wat ŉ netwerk van patronaatskap gebou het en die onwettige verspreiding van voordele onder Zuma moontlik gemaak het. Die aanklagte teen Magashule hou verband met die staatsgeld wat aangewend moes word vir ŉ ondersoek na asbesdakke in die Vrystaat in 2014. Die gevaarlike dakke is nooit vervang nie en ondersoekers meen nagenoeg R174 miljoen het uiteindelik in die betrokkenes se sakke beland. Magashule is in November vlugtig in hegtenis geneem en daarna op borgtog vrygelaat. Hy verskyn na verwagting in Augustus weer in die hooggeregshof. Red ANC se siel Die ANC se voorgenome skoonmaakproses het ŉ lang aanloop. In 2017 het die Nasionale Uitvoerende Komitee (NUK) beslis dat enige lid of leier wat strafregtelik aangekla word, vrywillig moet bedank of geskors word. Dit het egter tot verlede jaar geneem voor dié bepaling eindelik in werking gestel is en het gevolg op groot openbare onthutsing oor ŉ vlaag Covid-19-korrupsieskandale waarby staatsamptenare betrek is. ŉ Handvol senior staatsamptenare in die ANC is die afgelope week op dié manier die deur gewys. Die opsystaan-strategie is ŉ “stryd om die behoud van die ANC se siel as ŉ organisasie met integriteit en moraliteit”, sê Mtimka. Hy en andere sien ŉ party deurspek met verdeeldheid tussen stoere ondersteuners van Zuma – wie se korrupsieverhoor nou reeds jare lank sloer – en diegene wat pres. Cyril Ramaphosa ondersteun. Magashule is ŉ Zuma-kampvegter en het die konsolidering van mag vir die nuwe president – Ramaphosa – teengestaan, sê Mtimka. Hy waarsku ook dat Ramaphosa “kwesbaar” gaan bly solank as Magashule in die tuig is. “Die party het geen ander keuse as om bedag te wees op openbare persepsies oor sy integriteit nie en moet optree op ŉ manier wat sy verbintenis tot die stryd teen korrupsie en misdaad bevestig,” sê Mtimka. Ramaphosa het vandeesweek voor die Zondo-kommissie na staatskaping getuig en het die versekering gegee dat die ANC vasbeslote is om die vergrype wat plaasgevind het, te stuit. Sommige ontleders het hul bedenkinge hieroor en vermoed dat Magashule se afdanking net verder vertraag gaan word. Paul Mashatile, die ANC se tesourier-generaal, het verlede week gesê dit sal ŉ “oorvereenvoudiging” wees om ŉ gedwonge bedanking teen die spertyd te verwag. Die ANC-woordvoerder Pule Mabe het op sy beurt gesê Magashule se lot sal bespreek word nadat die NUK ŉ lys van “kamerade” ontvang het “wat moontlik geraak kan word” deur die opsystaan-besluit. “As hulle Magashule toelaat om in sy pos te bly, gaan dit net nog ŉ spyker in die doodskis van die ANC se geloofwaardigheid wees,” het die DA-leier John Steenhuisen vandeesweek gewaarsku.