Afrikaans - Pestalozzi Trust
deur Christopher Cordeiro (LearnFree)
Registrasie – Wie het die laaste sê? Deel 1
Registrasie is 'n kwessie wat tot heelwat verwarring en debat onder tuisskolers lei. Hierdie gesprekke is dikwels veel lawaai maar weinig wol. In hierdie artikel gaan ons kyk na die geskiedenis agter die debatte, en die praktiese benaderings uitstip wat oor die jare gevolg is. Die artikel gaan verduidelik wat die verskillende posisies ten opsigte van registrasie is, maar sal nie 'n finale antwoord probeer gee nie. Daardie besluit sal elke tuisskoler self onafhanklik neem, en uiteindelik sal dit deur die howe beslis word.
LearnFree het onlangs belowe om hierdie kontensieuse onderwerp te begin ontrafel, maar miskien is ontrafel nie die regte woord daarvoor nie. Dit is eintlik meer soos om 'n bom te ontlont.
Hier gaan ons met 'n bomvaste pak aan, met draadknippers in die hand, en met die hoop dat ons die regte kabel op die regte tyd sal knip. Maar ingeval dit nie gebeur nie, hou maar die ou bomontruimingsgrappie in gedagte: "As jy my sien weghol, probeer bybly!"
Daar is 'n aansienlike aantal tuisskolers, tussen drie of vier duisend en miskien selfs 5000, wat heel gemaklik is om te registreer, en wat met min of geen probleme by die provinsiale onderwysdepartement registreer. Vir hulle kan die angstige debatte oor registrasie opgesom word deur "Waaroor is die bohaai?"
Dit is nie dat hulle nie die kwessies verstaan waaroor dit gaan nie. Hulle het relatief maklik geregistreer. In sommige gevalle het amptenare 'n ontspanne houding ingeslaan en ook tuisskolers geregistreer wat in 'n aantal opsigte afgewyk het van die vereistes van die Beleid. In ander gevalle is registrasie heeltemal arbitrêr geweier, en het dit gesinne met die hande in die hare gelaat. Hulle is voor die voldonge feit gestel dat hul kinders moes terug skool toe. Hulle moes dus kies tussen veg of vlug, en die oorgrote meerderheid het gekies om onder die radar te vlieg, veral diegene wat amptenare sonder ondersteuning sou moes teenstaan, of wat nie die geld gehad het om hof toe te gaan om hul regte te beskerm nie.
Waar die amptenare 'n toegeeflike houding inslaan, kan ons sê dat hierdie amptenare volgens wet optree. Hierdie amptenare doen wetend of onwetend dit wat hulle behoort te doen. Hulle dwing nie die beleid op 'n eng, streng en dogmatiese wyse af nie. Let op die klemverskuiwing hier. Hulle volg die WET streng na, en nie die BELEID nie. Dit klink miskien vreemd, maar beleid is net beleid, en volgens die wet kan en moet 'n beleid nie streng of onbuigsaam toegepas word nie. Deur hulle diskresie te gebruik, tree hulle dus wettig op as hulle die beleid buigsaam interpreteer. Dit is 'n ope vraag of die amptenare dit doen omdat hulle die wet uitstekend verstaan en of hulle dit bloot met gesonde verstand benader of selfs omdat hulle nie kennis dra van die Beleid nie.
Die vraag wat in hierdie gevalle ontstaan, is wat sal gebeur as en wanneer die bepalings van die BELA Bill die wetlike vryheid wat amptenare besit aan bande gaan lê. Kortom: wat sal gebeur wanneer, nadat die BELA Bill wet geword het, sleutelaspekte van die Beleid, wat tans op 'n buigsame wyse geïmplementeer word, dan op 'n onbuigsame wyse toegepas moet word, omdat dit dan die krag van wet het? Dit is 'n vraag wat ons eers sal kan beantwoord wanneer die BELA Bill binne die volgende twee of drie jaar as wet gepromulgeer word.
Op die oomblik blyk dit egter dat tussen 80% en 95% van tuisskolers weier om te registreer. Die vraag is waarom. Om hierdie vraag te beantwoord, moet ons teruggaan in die geskiedenis van die stryd om tuisskoolregte in Suid-Afrika en kyk na die vraag van "registrasie teenoor inkennisstelling ("notification").
In kennis stel, nie registreer nie
In die verlede het tuisonderwysverenigings die standpunt gehuldig dat "registrasie", dws om toestemming te kry van die staat om te kan tuisskool, 'n fundamentele skending van ouer- en kinderregte is. In 2014 het tuisonderwysverenigings, in 'n poging om die Department halfpad te ontmoet, ingestem dat hulle gewillig sou wees om hul provinsiale onderwysdepartement "in kennis te stel" dat hulle hul kinders tuisskool, maar nie om te registreer nie.
In 2014/2015 tydens gesprekke met die DBO het al die tuisonderwysverenigings sonder uitsondering hierdie standpunt onderskryf. Dit is nie duidelik of enige van die verenigings intussen van hul standpunt wat hulle in 2014/2015 ingeneem het verander het, en moontlik nou 'n ander standpunt inneem nie. Dit is ook nie duidelik of nuwe verenigings hierdie standpunt aanvaar of verwerp nie.
Die destydse standpunt, wat steeds algemeen deur tuisskolers gehuldig word, is dat dit die ouer is, wat die kind die beste ken, wat die besluit neem om te tuisskool, en nie 'n amptenaar wat die kind nie ken nie. Hulle redeneer dat 'n mens nie toestemming kan vra om 'n plig van sorg uit te voer wat ingebore is en van nature by 'n ouer of sorggewer hoort nie.
Hierdie argument is deels gebaseer op Artikel 28(1) van die Grondwet, wat só lui: "Elke kind het die reg ­… b. Op gesinsorg of ouerlike sorg …". Sorg word nie in die Grondwet omskryf nie, maar die Kinderwet omskryf "sorg" soos volg: "sorg" of "versorging", met betrekking tot 'n kind, sluit in, waar van toepassing – …(e) leidinggewing, rigtinggewing en versekering van die kind se opleiding en opvoeding, insluitende godsdienstige en kulturele opleiding en opvoeding, op 'n wyse wat paslik is by die kind se ouderdom, volwassenheid en stadium van ontwikkeling."
Die argument word gevoer dat die staat nie tussenbeide kan of mag tree wanneer ouers hul primêre plig van sorg uitoefern nie. Slegs wanneer ouers dit nie doen nie, kan die staat tussenbeide tree.
Daarom word daar geredeneer dat "registrasie" vir tuisonderwys eerder moet wees soos om 'n geboorte te registreer, dws om die staat in kennis te stel van wat gebeur het.
Hierdie argument is nog nie in die hof getoets nie, aangesien geen tuisskolers al ooit daarvan aangekla is dat hul nie geregistreer het nie en toe hierdie argument in hul verdediging kon gebruik nie, naamlik dat hul keuse om 'n fundamentele ouerreg en -plig uit te oefen nie sonder goeie rede deur die staat beperk kan word nie.
Die groot vraag wat tuisskolers al vir meer as 25 jaar dronkslaan, is hoe hierdie argument en ander argumente ten gunste van vryheid in tuisonderwys in die hof getoets kan word.
Ons sal kyk na twee maniere waarop dit gedoen kan word: die defensiewe benadering en die offensiewe benadering.
Gebruik die wet om die wet te verander: die defensiewe benadering
In die algemeen is die mees effektiewe manier om die wet in 'n konstitusionele demokrasie te verander wanneer mens die wet self gebruik om die wet te verander. 'n Uitstekende voorbeeld hiervan is die onlangse veldtog om die persoonlike gebruik van dagga te de-kriminaliseer.
Wette teen die besit en gebruik van dagga is reeds sedert 1870 van krag in Suid-Afrika. Hierdie wette het sedert 1994 op die wetboek gebly, en daar was al tienduisende suksesvolle vervolgings vir die besit en gebruik van dagga.
In Augustus 2010 het die polisie 'n klopjag uitgevoer op 'n eiendom, en 'n egpaar is in hegtenis geneem op aanklag van die besit en gebruik van dagga. Hulle het beweer dat hulle die reg het om dagga te besit en te gebruik, solank dit vir persoonlike gebruik is. Hulle het verlof gevra om na die Grondwetlike Hof te appelleer. Die saak is van die rol geskrap in die landdroshowe, in afwagting van die appèl.
Die egpaar het "tussenbeide getree" in 'n ander saak wat in 2017 voor die Grondwetlike Hof gedien het, om die wetlikheid van die besit van dagga vir persoonlike gebruik te bepaal. Die reg om dagga vir private gebruik te besit, is in hierdie saak bevestig, en die staat is opdrag gegee om die wetgewing dienooreenkomstig aan te pas.
Hierdie strategie is klaarblyklik die strategie wat die oorgrote persentasie van die tuisonderwysgemeenskap aanvaar het, met ander woorde: wag vir die Staat om op te tree, en reageer dan daarop. Tuisskolers wag vir 'n provinsiale onderwysdepartement om te probeer om 'n ouer te vervolg, en sal dan tot aksie oorgaan.
'n Ander benadering is om 'n meer offensiewe houding in te neem.
Gebruik die wet om die wet te verander: die offensiewe benadering
In hierdie geval volg 'n party 'n offensiewe benadering en bevraagteken 'n wet. Dit is 'n baie goeie benadering, mits jy 'n gesin of persoon het wat gewillig is om die betrokke wet te bevraagteken. Grondwetlike sake het 'n baie laer kans op sukses wanneer dit 'n blote abstrakte saak is. Dit werk die beste om 'n persoon te hê wie se regte benadeel is. Dit beteken dat die een of ander gesin gewillig moet wees om die tyd, energie en geld af te staan om hof toe te gaan.
Die Pestalozzi Trust het hierdie soort benadering oorweeg toe die Beleid op Tuisonderwys bevraagteken is. Daar was egter nie enige gesin wat gewillig was om die party te wees wat die hofsaak maak nie. Dit is heeltemal te verstane, aangesien ons almal die beste belange van ons kinders eerste moet stel, en baie van ons sal meen dat ons nie ons kinders in 'n groot hofsaak oor onderwys wil betrek, wat uit die aard van die saak hul onderwys juis gaan beïnvloed nie. So 'n hofsaak sou tegelykertyd ook die Suid-Afrikaanse Skolewet moes bevraagteken, en die uitslag sou draai om wat "registrasie" beteken (dws moet dit meer soos inkennisstelling wees, of moet 'n amptenaar 'n ouer "toestemming" gee om te tuisskool).
Bogenoemde is 'n paar van die vernaamste standpunte wat tuisskolers in die verlede ingeneem het. Dit is egter teoretiese en beginsel-argumente. In ons volgende artikel sal ons kyk na sommige van die praktiese benaderings wat al gevolg is.
Registrasie – Wie het die laaste sê? Deel 2
In die eerste artikel in hierdie reeks sit ons die vernaamste benaderings uiteen wat tuisskolers volg met betrekking tot registrasie vir tuisonderwys met die provinsiale onderwysdepartemente. Alhoewel ons nie akkurate syfers het nie, is volgens selfs die mees optimistiese syfers minder as 20% van tuisskolers geregistreer. Sommige tuisskolers het geregistreer en het nog nooit enige probleme met die kwessie van registrasie gehad nie. In die verlede het tuisonderwysverenigings die standpunt ingeneem dat "registrasie", dws om toestemming van die staat te verkry om te tuisskool, 'n fundamentele skending van die regte van ouers en kinders is. Tuisskolers het 'n tweeledige regstrategie gevolg. Die eerste is om te wag vir die onderwysdepartemente om hulle te probeer vervolg en dan deur die howe te reageer. Die tweede is om, waar moontlik, die DBO in die hof teen te staan. Die probleem met die eerste benadering is dat die DBO nog nooit 'n tuisskoler vervolg het nie, en die probleem met die tweede benadering is om gesinne te vind wat gewillig is om deur die trauma van 'n hofsaak te gaan.
In hierdie opvolg-artikel verlaat ons merendeel nou die teoretiese sfeer en betree ons die praktyk.
Ons kyk weer na "Waaroor is die bohaai?"
Sedert die begin van COVID-19 het die getal tuisskolers toegeneem, en baie nuwe tuisskolers volg die CAPS-kurrikulum en gebruik kurrikulumverskaffers. Baie van hierdie tuisskolers oorweeg om ná COVID-19 hul kinders terug te plaas in die skool, en vir hulle is registrasie 'n praktiese oplossing. Dit is egter nie 'n regsvereiste dat hulle vir tuisonderwys geregistreer moet wees om in 'n skool aanvaar te kan word nie. Die kind het 'n reg op basiese onderwys.
Daar is egter beslis baie praktiese voordele aan registrasie as jy die CAPS-kurrikulum volg en wil terugkeer skool toe. Alhoewel talle ouers probleme ondervind het selfs wanneer al hulle papierwerk in orde is, is dit ongetwyfeld makliker om terug te keer skool toe as jy bewys van registrasie by die onderwysdepartement, oorplasingskaarte, assesserings op grond van grade en die CAPS-kriteria, en standaardrapporte het.
Alhoewel dit in die praktyk kan slaag, is die benadering nie van nut vir gesinne wat benaderings of kurrikulums gebruik wat 'n onderwysdepartement moeilik met die CAPS-stelsel gaan versoen nie.
"Jy klop, klop en klop, maar niemand maak oop nie"
Maar ten spyte van hul beste pogings het baie nuwe tuisskolers wat wou registreer, gevind dat dit nie so maklik is as wat dit lyk nie.
Ten spyte van jou beste pogings kan dit gebeur dat jy net eenvoudig nie daarin slaag om te registreer nie. Dit is iets wat ervare tuisskolers al lank gelede uitgevind het. Hulle het al die vorms voltooi en toe maande en gewoonlik jare gewag om geregistreer te word. Dikwels het hulle niks weer gehoor nie.
Baie veteraantuisskolers het na 'n paar pogings moed opgegee.
Hierdie vertragings kan diegene wat probeer registreer baie angstig maak, veral as hulle graag die opsie wil hê om terug te keer skool toe. Diegene wat hulself in hierdie situasie bevind, het twee probleme:
"Wat as ek vervolg word omdat ek tuisskool?" Die beste advies is om seker te maak dat jy rekord hou van jou pogings om te registreer, en gereed is om dit te toon, indien iemand jou ooit sou nader.
"Kan my kind weer in die skool aanvaar word?" Wetlik behoort daar geen probleem te wees om jou kind weer terug in die skool te kry nie. Regsargumente seëvier egter nie altyd nie, en dit is die beste om al jou papierwerk in orde te hê. Ons stel voor dat jy professionele ondersteuning kry om seker te maak dat dit wel in orde is.
Die meeste departemente wat gemoeid is met tuisonderwys het te min personeel, en die personeel het ook nie die kapasiteit om die komplekse tuisonderwys-registrasiestelsel te administreer nie. Die werklikheid in die praktyk is dat jy moontlik gaan sukkel om geregistreer te kom, maar jy sal moet deurdruk.
"Gaaf…maar" – Voorwaardelike Registrasie
Navorsing oor die praktyk van tuisonderwys in Suid-Afrika dui klaarblyklik daarop dat baie tuisskolers, veral diegene wie se kinders so pas die skool verlaat het, die CAPS-kurrikulum en CAPS-kurrikulumverskaffers gebruik. Blykbaar verander hulle egter redelik gou na 'n meer eklektiese benadering, en laat vaar hulle CAPS en die kurrikulumverskaffers, of volg dan ten minste nie die hele program nie.
Hierdie gesinne ervaar baie min probleme wanneer hulle aanvanklik registreer, omdat hulle die skooltipe stelsel gebruik waarmee die onderwysdepartemente gemaklik is. Eers wanneer assesserings plaasvind of wanneer hulle herregistreer, duik daar probleme op.
Tuisskolers wat nie CAPS volg nie en wat alternatiewe kurrikulums volg, kan egter meer probleme ondervind wanneer hulle registreer. Die versoeking hier sal wees om te registreer asof jy CAPS gaan gebruik en asof jy gewillig is om aan die assesseringsvereistes te voldoen wat met CAPS saamhang, selfs indien jy in werklikheid jou eie ding gaan doen. Die gevaar daarmee om dit te doen, is dat jy gedwing kan word om aan CAPS te voldoen of dat jou registrasie vir tuisonderwys ingetrek kan word.
Selfs as jy toegelaat sou word om te registreer terwyl jy 'n alternatiewe kurrikulum of benadering gebruik, moet jy duidelikheid verkry oor hoe jy geassesseer sal word. Die enigste redelike wyse om diegene te assesseer wat nie CAPS gebruik nie is òf om geassesseer te word volgens die stelsel wat jy gebruik (byvoorbeeld Charlotte Mason of Montessori), òf deur 'n opvoedkundige sielkundige òf deur middel van 'n gestandaardiseerde assessering wat geletterdheid en gesyferdheid meet.
Tuisskolers wat nie CAPS gebruik nie, behoort dit duidelik te maak wanneer hulle registreer, en seker maak dat dit aangeteken is in hulle registrasie, sodat hulle nie later gedwing word om aan CAPS te voldoen nie. Dit word dikwels 'n "voorwaardelike registrasie" genoem.
Jy kan nie gedwing word om aan onredelike vereistes te voldoen wat nie in jou kind se beste belang is nie, selfs as jy geregistreer is nie. Dit is egter baie makliker om jou regte te beskerm as jy dit van die begin af duidelik maak dat jy onder sekere voorwaardes registreer, byvoorbeeld dat jy nie CAPS gaan gebruik nie, en dat jy eenstemmigheid wil bereik oor die wyse waarop jou kind geassesseer gaan word.
As jy gaan registreer onder sekere voorwaardes wat jy stel, moet jy seker maak dat jy ondersteuning het wanneer jy dit doen.
Een beswaar teen "voorwaardelike registrasie" is dat 'n ouer deur te registreer die beginsel prysgee dat dit die ouer is wat besluit om tuisonderwys te doen en nie die staat wat die ouer toestemming gee om dit te doen nie. Diegene wat glo dat die staat nie toestemming behoort te gee nie, vrees dat as jy eenmaal toegee dat die staat wel toestemming kan gee, jy dan implisiet aanvaar dat die staat ook toestemming kan weerhou. Dit is nou weer 'n bietjie teoreties, maar dit is wel een rede waarom baie mense nie registreer nie.
Uitstel van die Registrasiebesluit
In die verlede het baie ouers die besluit om te registreer uitgestel totdat hulle deur onderwysamptenare genader word. Die Provinsiale Onderwysdepartement (POD) sal in so 'n geval kennis gee dat jy aan die skoolpligwetgewing moet voldoen. Voor daardie kennisgewing moet die POD:
1) die redes vasstel waarom jou kind nie skool bywoon nie, en
2) gepaste stappe neem om die situasie reg te stel, en
3) slegs wanneer hierdie twee stappe misluk, die kennisgewing uitreik.
Tydens hierdie ondersoektydperk sal ouers dus die redes uiteensit waarom hul kind nie skool bywoon nie, asook die redes waarom hulle nie aan die registrasievereistes kan voldoen nie. Ouers sal dan redeneer dat een van die gepaste stappe is dat die departement hul kind vir tuisonderwys moet registreer op die voorwaardes waarmee daar met die ouers ooreengekom is (indien die voorwaardes in die beste belang van die kind is).
Die handelinge van departementele amptenare moet soos volg wees:
• Wettig (en dit sluit in dat hierdie besluit in die beste belang van die kind moet wees, want dit is 'n sleutelvereiste van die Grondwet),
• Redelik, en
• Prosedureel billik (dit sluit in dat jy die geleentheid kry om jou saak ten volle te stel, dat die POD onbevooroordeeld moet wees in hulle besluite, en dat die POD redes moet gee vir hulle besluit).
Wanneer jy weet wat hulle besluit het en die redes vir hulle besluit ook het, kan jy appelleer teen daardie besluit, eers deur die interne prosesse van die departement en dan deur die howe.
Dit is 'n ope vraag of die provinsiale onderwysdepartemente al ooit 'n ondersoek geloods het oor waarom 'n tuisskoler nie skool bywoon nie of nie geregistreer is nie. Tot op datum is daar nog nie so-iets gerapporteer nie.
Die Direkteur-Generaal van die DBO het onlangs verklaar dat alhoewel hy graag ouers wie se kinders nie skool bywoon nie, sou wou vervolg, die SAPD nie die hulpbronne het om die ouers te vervolg nie. Die vraag is dan wat die doel van 'n wet is wat die staat nie kan afdwing nie.
Die Howe sal die laaste sê hê
Die kwessie van registrasie het van tyd tot tyd al skeuringe in die tuisskoolgemeenskap veroorsaak.
In die jare 2000 was daar 'n sterk beweging onder sekere Christengroepe wat registrasie onder alle omstandighede voorgestaan het. Hulle het beweer dat mens godsdienstig verplig is om "aan die keiser te gee wat die keiser toekom", en het geglo dat as hulle dit sou doen, die Staat se standpunt wonderbaarlik sou verander.
Meer onlangs is argumente voorgehou dat registrasie "wet" is. Wat dikwels ontbreek in hierdie argumente is die vraag "Kan daardie wet in werklikheid afgedwing word?", of om dit anders te stel: as die DBO al hulle sake agtermekaar het, waarom vervolg hulle nie tuisskolers nie? Dit is immers waar tuisskolers al die afgelope 20 jaar en langer voor wag. Afgesien van die kwessie van die polisie se gewilligheid om betrokke te raak, sou die DBO of die provinsiale onderwysdepartemente die howe kon nader vir 'n hofbevel, soos die POD's al gedoen het in die geval van ongeregistreerde onafhanklike skole. Die basiese probleem is dat die wet, soos dit nou staan, baie moeilik is om af te dwing, indien nie onmoontlik nie. Dit is 'n groot dryfveer agter die BELA Bill, naamlik om die DBO se regsake in orde te kry. Die BELA Bill sal 'n wet wees wat onbuigsaam afgedwing kan word, teenoor 'n beleid wat buigsaam toegepas moet word, wat die situasie tans is.
Wanneer en as die BELA Bill wet word, is dit meer waarskynlik dat ons hofsake sal sien en 'n antwoord sal kry op die groot registrasiedebat.
Enigiemand wat enige praktiese ondervinding van litigasie het, weet dat 'n mens nie vooraf kan sê wat die finale uitspraak van die hof gaan wees voor die hoogste hof uitspraak gegee het nie. (Dit het per slot van rekening nogal gelyk of jy in die tronk gaan beland as jy in besit van dagga betrap sou word.) Die kwessie van registrasie vir tuisonderwys sal eers finaal uitgesorteer wees wanneer die kwessie voor die Grondwetlike Hof gedien het. Tot dan is alle opinies daaroor, hierdie huidige een ingesluit, blote bespiegeling.
[Redaksienota van die Pestalozzi Trust: Alle regsinligting in hierdie artikel is bedoel slegs vir algemene inligtingsdoeleindes. Dit is nie 'n plaasvervanger vir regsadvies van 'n prokureur wat gelisensieer is om in jou jurisdiksie te praktiseer nie, en wat kennis dra van jou spesifieke regskwessie nie, en jy behoort nie staat te maak op sulke regsinligting nie. Lede van die Pestalozzi Trust word aangeraai om die Trust te kontak, wat julle sal bystaan, en julle, waar nodig en waar van toepassing, in aanraking sal bring met 'n geregistreerde lid van die regsprofessie. Hou in gedagte dat die koste van Trustlede deur die Trust gedek word.]
 South African Schools Act 1996.
s3(5) If a learner who is subject to compulsory attendance in terms of subsection (1) is not enrolled at or fails to attend a school, the Head of Department may—
Lede van die Pestalozzi Trust het die afgelope tyd aan die Provinsiale Onderwysministers geskryf om hulle te versoek om tuisskolers se bekommernisse met die Minister van Basiese Onderwysminister te bespreek wanneer sy hulle oor die BELA Bill konsulteer. Ons versoek alle tuisskolers om aan te sluit by die veldtog.
Die veldtog van die Pestalozzi Trust waarin ons ons lede aanmoedig om aan hul Provinsiale Onderwysministers te skryf oor die omstrede BELA Bill was tot dusver buitengewoon suksesvol. Julle het moontlik op sosiale media gesien dat briewe deur tuisskolers 'n belangrike rol gespeel het om die Wes-Kaapse LUR (MEC) te oorreed om met die Cape Home Educators te vergader, en dat daardie vergadering 'n belangrike eerste stap was. Die mediaverklaring kan hier gelees word.
Nou wil ons dit graag in elke provinsie laat gebeur!!!
Lede van die Pestalozzi Trust het alreeds briewe ingestuur, en party het ons templaatbrief gebruik om hulle te inspireer om te skryf. As jy tyd het om 'n brief van vooraf te skryf of om die templaat te gebruik, kan jy meer inligting by die skakels kry.
Maar ons weet dat julle miskien nie nou die tyd het om so 'n brief van vooraf te skryf nie (party mense skryf tewens eksamen nou), en daarom maak ons dit maklik om deel te neem: ons het 'n spesiale platform geskep wat outomaties 'n brief vir jou sal genereer. Jy hoef geen besonderhede op te soek nie; vul net die gevraagde inligting in, verpersoonlik jou brief deur 'n paragraaf of wat by te voeg (daar is geen beperking op die hoeveelheid wat jy kan skryf nie), en stuur dan jou brief. Die brief sal dan dadelik die pad vat na jou LUR toe.
Ja – dit is werklik 'n gevorderde stelsel, en jou brief sal outomaties verpersoonlik word met die besonderhede vir jou provinsie. Dit het heelwat beplanning en programmering geverg, maar die Trust is trots daarop dat ons 'n outomatiese veldtogstelsel geskep het soortgelyk aan die Dear SA-platform, maar (hoop ons) selfs beter, aangesien ons platform uitsluitlik op onderwyssake fokus. Hierdie werk bou op die vaardighede wat ons ontwikkel het toe ons 'n soortgelyke platform ontwikkel het gedurende ons vorige CEM-veldtog aan die Minister oor die Beleid oor Tuisonderwys.
Probleme om met jou LUR te bespreek
Die probleme met die BELA Bill wat met die LUR'e aangespreek moet word, is die kortliks die volgende:
Die Pestalozzi Trust het twee regsopinies aan die DBO verskaf wat uiteensit dat tuisbesoeke inbreuk maak op die reg op privaatheid. Hierdie saak is nog nie aangespreek nie.
Die Bill is opgestel sonder enige navorsingsbasis. Daar is byvoorbeeld geen betroubare navorsing oor die getal tuisskolers nie. Hoe kan die impak van die BELA Bill beoordeel word indien daar geen akkurate statistiek oor iets so basies as die aantal tuisskolers in Suid-Afrika bestaan nie?
Die Sosio-Ekonomiese Impak-Assessering (Socio-Economic Impact Assessment of SEIA) het nie die begrotingsimpak van die BELA Bill op ouers en provinsies in aanmerking geneem nie. Die koste verbonde aan sodanige assesserings kan miljoene beloop. Suid-Afrika kan kwalik verdere onnodige uitgawes bekostig.
Hoe stuur ek 'n brief
Om jou brief te stuur, kan jy net klik op die skakel vir jou provinisie, en dan sal daar 'n vorm oopmaak. Vul jou naam en e-posadres in die vorm in, en skryf 'n paragraaf waarin jy verduidelik hoe lank jy al tuisskool, hoekom jy tuisskool en vertel van die impak wat dit op jou gesin gehad het.
NB: As jy in die Wes-Kaap is, het jy alreeds gehelp om 'n vergadering met die Minister van Onderwys in die Wes-Kaap te verkry. Ons is besig om te werk aan die volgende stap – en ons sal jou op hoogte hou en jou hulp beslis binnekort inroep.
Hoe gaan my brief aan die minister lyk?
Wanneer jy die vorm indien, sal die platform 'n brief aan die minister genereer met jou unieke boodskap in en waarin jy verduidelik wat jou probleme met die BELA Bill is. Dit sal ook jou LUR versoek om:
In te stem om met tuisonderwysverenigings, -belangegroepe, -ouers en -kundigs te vergader voor die BELA Bill in die CEM-vergadering bespreek word, om hulle in te lig oor die besorgdhede van die tuisskolers.
Te skakel met tuisonderwys-organisasies, soos die Pestalozzi Trust en die lede van die Liberty in Learning-koalisie van tuisonderwys-organisasies, wat navorsingsgebaseerde advies kan verskaf oor die sosio-ekonomiese impak van die Bill in die provinsie.
Aangesien hierdie platform 'n verpersoonlikte brief genereer, is dit nie 'n petisie nie, maar 'n individuele versoek waarop die minister moet antwoord.
Die Pestalozzi Trust-platform hou ook rekord van al die voorleggings wat gemaak is, sodat dit gebruik kan word as getuienis in enige hofsaak. Jy sal ook vir jou rekord 'n kopie van die brief ontvang wat gestuur is.
Die brief wat die minister sal ontvang, sal slegs jou naam en e-posadres bevat, en geen verdere persoonlike besonderhede nie. Hierdie inligting kan nie gebruik word om jou te vervolg nie. 'n Voorbeeld van die kopie van die brief wat jy sal ontvang is hier.
As jy nog nie geskryf het nie, doen dit asseblief nou! Ons plasings op sosiale media sal een van die dae verskyn. Deel dit asseblief op jou sosiale media en in tuisskoolgroepe, om ander tuisskolers aan te moedig om ook te skryf!
Die tuisonderwysbeweging het die afgelope vyf jaar groot vooruitgang gemaak. Dit bou op die meer as 25 jaar se harde werk van die verlede. Die Pestalozzi Trust het daarin geslaag om 'n leidende rol in te neem en kon die tuisonderwysbeweging ondersteun in 'n hele aantal suksesverhale. Ons kan dit slegs doen danksy die ondersteuning wat ons van u, ons lede, ontvang. Elke liewe lid en elkeen wat betrokke was in hierdie bedrywighede en veldtogte het 'n kardinale rol gespeel in die suksesverhale. Vryheid word nie oornag verwerf nie, en die vryheid word slegs bereik na talle botsings en klein treetjies in die regte rigting. Ons som die gebeure kortliks op hieronder.
* 2017 – BELA Bill-veldtog: Nadat die Basic Education Laws Amendment (BELA) Bill sonder enige vooraf waarskuwing in Oktober 2017 gepubliseer is, het die Trust die Adjunk-Minister om uitstel gevra sodat die voorleggings nog later ingedien kon word. Ons argument was dat tuisskolers benadeel is omdat daar nie vooraf met tuisskolers gekonsulteer is nie. Ons het 'n brief van die Adjunk-Minister ontvang dat alhoewel daar nie algemene uitstel verleen kan word nie, alle voorleggings wat laat deur die Trust ingedien word, wel oorweeg sou word. Tuisskolers het meer as 'n 1000 voorleggings gedoen. Die Trust het ook 'n innoverende regsoplossing ontwikkel, en van die DBO die versekering verkry dat alle tuisskolers wat 'n anonieme voorlegging wou maak dit kon doen deur middel van 'n anonieme proses wat die Trust geadministreer het. In die verlede was dit nie moontlik om anonieme voorleggings te doen nie, maar danksy die Trust kon die stemme van anonieme tuisskolers ook gehoor word. Tuisskolers, wat minder as 1% van die skoolbevolking uitmaak, was verantwoordelik vir 20% van die voorleggings oor die BELA Bill! Dit het die DBO langer as twee jaar geneem om die voorleggings te oorweeg. Kyk hier vir die reaksie van die DBO.
*28 November 2017. Die Trust het met die Cape Home Educators (CHE) saamgewerk om te verseker dat 'n aantal tuisskolers die vergadering van die Portefeuljekomitee vir Basiese Onderwys van die parlement (die "Portfolio Committee for Basic Education" of PCBE) oor die BELA Bill kon bywoon. Bouwe van der Eems en Christopher Cordeiro het die Adjunk-Minister van Onderwys kortliks ontmoet. Die Trust het bestaande verhoudinge met parlementariërs versterk, en nuwe verhoudinge gesmee. Gedurende die PCBE-vergadering het die Direkteur-Generaal van die DBO, Mnr Mathanzima Mweli, gesê: "…the word avalanche would not describe" die voorleggings wat hulle ontvang het nie, en "he had never seen it in his career in public service". Die Adjunk-Minister het die sluitingsdatum vir voorleggings deur die publiek uitgestel tot 10Januarie 2018.
* Julie 2018 CEM-veldtog: 'n Hooggeplaaste, goedgesinde bron het die Trust op Vrydag die 13de Julie, 2018 ingelig dat die Beleid op Tuisonderwys die volgende week op die 19de Julie aan die MEC's voorgehou sou word. Oor die naweek het die Trust 'n geoutomatiseerde briefskryfveldtog ontwikkel om die CEM (Council of Education Ministers) te bearbei oor die Beleid. Die stelsel is soortgelyk aan die stelsel wat deur groepe soos Dear SA gebruik word. Die kantoor van die Minister het in die loop van die week honderded oproepe en briewe ontvang. Die DBO het die tuisskolers as rommelstrooiers ("spammers") bestempel, maar Cheryllyn Dudley (MP) het 'n openbare verklaring gemaak waarin sy die DBO tot orde roep omdat hulle besorgde burgers as "spammers" bestempel.
* Oktober 2018: Die Trust het tuisskolers aangemoedig om die kiesafdelinghoofde te ontmoet, en te verduidelik waarom hulle besorg is oor die BELA Bill en die Beleid oor Tuisonderwys. Lees oor die vergaderings wat gehou is hier, hier en hier. As julle self so 'n vergadering wil organiseer, veral in die oploop na die plaaslike verkiesings, kan julle hier oplees hoe om dit te doen.
* 3 November 2018: Victor Sabbe van die Cape Home Educators en Bouwe van der Eems van die Pestalozzi Trust het 'n vergadering met die Wes-Kaapse MEC vir Onderwys, die Agbare Debbie Schäfer, bygewoon. Die vergadering is ervaar as 'n vrugbare eerste stap in skakeling tussen die regering en die tuisonderwysbeweging.
* 30 April 2019: DA-leier Mmusi Maimane het tyd afgeknyp uit sy dol voor-verkiesingskedule om tuisskolers te ontmoet en te luister na hul besorgdhede oor die Beleid oor Tuisonderwys en die BELA Bill, en om die DA se posisie oor tuisonderwys duidelik te maak. Hierdie vergadering was die vrug op die harde werk van tuisskoolma Chrisna Brand. Chrisna het gereageer op die Pestalozzi Trust se oproep aan alle tuisskolers om met hul politieke partye te skakel voor die verkiesings, en sy het deurgedruk totdat sy deur die bemiddeling van DA MP Sonja Boshoff 'n afspraak met die partyleier gekry het!
*2019: Aangesien die insette van klein skooltjies nie in ag geneem is toe nòg die BELA Bill nòg die Beleid op Tuisonderwys opgestel is nie, het die Pestalozzi Trust die inisiatief geneem om klein skooltjies, mikroskole en leersentrums te help om 'n vereniging vir alternatiewe onderwys te vestig, naamlik die Association for Alternative Education. Die vereniging groei steeds.
* 17-19 Oktober 2019: Die eerste African Home Education Indaba is in Pretoria gehou, met verteenwoordigers van Suid-Afrika, Kenia, Uganda, Tanzania, Namibia, die VSA, Kanada en Rusland as deelnemers. Amptenare van die WKOD was ook teenwoordig.
* November 2019: Die Trust het 'n kollokwium by die Centre for the Book in Kaapstad geborg wat deur die vooraanstaande internasionale akademikus, Prof Dr Jan De Groof, toegespreek is oor vryheid in en van die onderwys. Die geleentheid is bygewoon deur leidende NGO's in die onderwyssektor. Tuisonderwys is sodoende op die radar van hierdie NGO's geplaas. Die Trust bou steeds aan sy verhouding met hierdie groepe.
* Desember 2019: Die Minister van Basiese Onderwys het die Trust uitgenooi om bykomende kommentaar op die BELA Bill te lewer. Die Trust het 'n gedetailleerde voorlegging gedoen, ondersteun deur 'n regsopinie oor drie kwessies, naamlik die twyfelagtige grondwetlikheid van tuisbesoeke, die ontoepaslikheid van die strafbedinge in die Beleid en die onwettigheid van die herregistrasieproses. Ons regspan het geargumenteer dat om registrasie elke drie jaar af te dwing op 'n kansellasie van registrasie neerkom, sonder 'n behoorlike regsproses. Die DBO het dit toegegee en die BELA Bill aangepas om toe te laat vir eenmalige registrasie en kennisgewing slegs per fase. Dit is 'n belangrike wins vir tuisskolers, aangesien ouers wanneer die BELA Bill gepromulgeer is nie meer elke fase sal hoef aansoek te doen om registrasie nie. Die Pestalozzi Trust het ook betoog dat tuisonderwys nie onder die SA Skolewet gereguleer behoort te word nie, aangesien tuisonderwys buite die skoolstelsel plaasvind. Die DBO het erken dat hierdie idee meriete het en in die toekoms aangespreek kan word.
* Januarie 2020: Op 27 Januarie 2020 het die Pestalozzi Trust 'n vergadering met die Minister van Basiese Onderwys, Mev. Angie Motshekga, bygewoon. Die Pestalozzi Trust is een van die belanghebbendes wat deur die Minister uitgenooi is om die jongste 2019-konsepweergawe van die BELA Bill te bespreek. Die Minister het 'n uur daaraan gewy om tuisonderwys te bespreek en na die insette van die Trust, asook haar senior amptenare se kommentaar oor ons voorlegging, te luister. Die vergadering het in 'n positiewe en konstruktiewe gees plaasgevind. Die DBO het terugvoer gegee oor 'n paar pertinente purnte in ons voorlegging, waarmee hulle saamgestem het, en het versoek dat die Trust bykomende kommentaar en alternatiewe formulerings voorstel, in die lig van die terugvoer wat gegee is.
* 28 Februarie 2020: Die Pestalozzi Trust het 'n Roundtable bygewoon oor die implementering van die Beleid oor Tuisonderwys, en 'n memorandum oorhandig met lede se besorgdhede en vrae.
* Kwartaal 2 – 2020: Die Trust het met tuisonderwysverenigings saamgewerk om die Liberty in Learning Coalition te vestig. Die Liberty in Learning Coalition is 'n groep verenigings, individue en tuisonderwysverskaffers in Suid-Afrika, wat almal 'n gemeenskaplike doel najaag en streef na groter vryheid in die onderwys.
* 20 Oktober 2020: Die DBO het terugvoer gegee aan die Portefeuljekomitee vir Basiese Onderwys (PCBE) oor die vordering van die BELA Bill. Die laaste keer wat die DBO aan die PCBE terugvoer gegee het oor die BELA Bill was in November 2018, en tydens daardie vergadering is daar baie druk op die DBO geplaas om met belanghebbendes te konsulteer. Volgens die terugvoer in die onlangse vergadering het die pogings van die Pestalozzi Trust tot meer veranderinge aan die BELA Bill gelei as wat enige ander belanghebbende kon regkry.
* 9-13 November 2020: Die Global Home Education Conference 2020 het aanlyn plaasgevind. Karin van Oostrum, Uitvoerende Bestuurder van die Trust, dien op die Raad van die GHEX, the Global Home Education Exchange. Karin het daartoe bygedra dat daar die grootste bydrae ooit in die geskiedenis van die GHEX deur verteenwoordigers van Suid-Afrika en Afrika was. Kyk gerus by die opnames van die konferensie op die webblad na die sessie van die Afrika-Alumni. Ons alumni is ons heel beste verdediging vir tuisonderwys.
2021 voorspel om 'n weer eens 'n jaar van intense bedrywigheid te wees. In ons volgende nuusbrokkie deel ons van die nuus van die eerste paar maande van 2021.
Baie tuisskoolouers verwyder hul kinders uit 'n staatskool of privaatskool omdat hulle graag wil hê hul kinders moet lewenslange leerders word. Lewenslange leer is egter nie net 'n ideaal vir ons kinders nie. Ons moet self ook lewenslange leerders word. Tuisonderwys is mos eintlik 'n familiebesigheid!
Hoe word mens 'n lewenslange leerder? Jy doen dit deur wyd te lees, oor moeilike kwessies te debatteer, en te leer uit die opinies van navorsers en kundige voorstanders van tuisonderwys – van mense wat reeds hierdie pad gestap het, en van mense wat baie ure daaraan bestee het om navorsing te doen oor tuisonderwys. Enige verandering in beleid en wetgewing moet altyd deur navorsing ondersteun word, en ons het meer navorsing dringend in Suid-Afrika nodig. Indien jy belangstel in, of betrokke is by, navorsing oor tuisonderwys in Suid-Afrika, kontak ons asseblief.
'n Algemene denkfout van mense oor tuisonderwys is dat dit 'n statiese fenomeen is, dat dit altyd dieselfde bly en nooit verander nie. Enigeen wat vir 'n rukkie getuisskool het, kan getuig daarvan dat dit nie waar is nie. Tuisonderwys is iets wat juis voortdurend verander. Alle tuisskoolouers, of hulle nou nuwelinge of veterane is, moet dus hulle kennis oor tuisonderwys deurentyd opdateer, vir hulle eie onthalwe, om hulle voete te vind in die voortdurend veranderende wêreld, maar ook om 'n goeie ambassadeur vir tuisonderwys te kan wees, waar hulle ook al gaan.
Die konferensie oor die "Post-Pandemic Future of Homeschooling" is 'n wonderlike geleentheid vir lewenslange leer en ook sommer om jou kennis oor tuisonderwys op te dateer. Dit word vanaf volgende week vir ses agtereenvolgende weke op Donderdae aangebied, vanaf 6 Mei tot 17 Junie 2021, om 18:00-19:00, SA-tyd. Bespreek jou plek aanlyn (bywoning is gratis) en neem deel! Die konferensie bestaan uit 'n reeks debatte/besprekings oor die "Post-Pandemic Future of Homeschooling". Die doel van die konferensie, volgens hul webblad, is om 'n beter begrip van kritieke kwessies in tuisonderwys te verkry. Om dit te bereik, sal empiriese navorsing oor tuisonderwys oorweeg word, en sal kenners hul ontledings en ouers hulle eerstehandse ondervinding in tuisonderwys deel.
Hierdie brandende onderwerpe is internasionaal van belang, maar is ook in Suid-Afrika vuurwarm kwessies, veral noudat die BELA Bill sy weg stadigaan na die parlement baan. Die meeste sprekers word hoog aangeslaan as navorsers oor tuisonderwys, en het reeds sulke navorsing gepubliseer en by konferensies aangebied. Bekendes in die lys sprekers hieronder is byvoorbeeld: Brian Ray, Angela Dills, David Sikkink, Daniel Hamlin, Ari Neuman, Oz Guterman, Philippe Bongrand, Christine Brabant, en Albert Cheng.
Die eerste sessie beloof om baie interessant te wees, as prof Elizabeth Bartholet van die Harvard Law School in en Michael Donnelly, senior advokaat by die HSLDA, in dieselfde paneel aan die woord kom. As jy om een of ander rede nog nie kennis geneem het van prof Bartholet se siening oor tuisonderwys nie, is dit tyd om dit nou te doen! In 2020 het skokgolwe deur die tuisonderwyswêreld gegaan nadat sy 'n artikel in the Arizona Law Review gepubliseer het waarin sy 'n "presumptive ban" op tuisonderwys aanbeveel het, "with the burden on parents to demonstrate justification for permission to homeschool". Die Harvard Magazine het Bartholet se opvattings in 'n artikel, The Risks of Homeschooling, uiteengesit. Bartholet word as volg aangehaal: "The issue is, do we think that parents should have 24/7, essentially authoritarian control over their children from ages zero to 18? I think that's dangerous. I think it's always dangerous to put powerful people in charge of the powerless, and to give the powerful ones total authority." 'n Hele sessie is tydens die GHEC 2020 gewy aan 'n repliek op prof Bartholet se artikel, met uitstekende kommentaar en kritiek deur van die voorste kenners en navorsers. Dit volg nadat die HSLDA 'n reeks artikels gepubliseer het waarin verskillende aspekte van Bartholet se artikel ontleed is.
Sien jou by die konferensie, en moet veral nie die eerste sessie mis nie!
Michael Horn, Co-Founder, Clayton Christensen Institute and Homeschooling ParentParent Panelists
Dankie aan almal wat alreeds vir die MEC of Onderwysminister in jul provinsie geskryf het. As jy nog nie geskryf het nie, skryf asseblief so spoedig moontlik. Hoe meer mense skryf, hoe groter impak het ons.
Die Lang Staptog na Vryheid
Om die regering van opinie te laat verander, is 'n lang, tydsame proses, en sukses daarmee word in klein treetjies gemeet. Een so 'n sukses is die feit dat die DBO aanvaar het dat tuisskolers nie gedwing moet word om vir elke skoolfase van vooraf aansoek te doen om registrasie nie.
Hierdie suksesverhaal het begin toe julle druk uitgeoefen het deur jul voorleggings oor die BELA Bill in 2017. Tuisskolers, wat minder as 1% van die skoolbevolking uitmaak, het 1000 voorleggings ingedien, 'n volle 20% van al die voorleggings wat ingedien is.
Die Trust het jul pogings opgevolg deur tydens 2018 en 2019 gereeld met die DBO te korrespondeer – twee jaar se korrespondensie wat probleme met die BELA Bill vanuit alle hoeke belig het.
Dit het aan die einde van 2019 tot gevolg gehad dat die Trust versoek is om bykomende kommentaar op die BELA Bill aan die DBO voor te hou, en die Trust is toe uitgenooi na 'n vergadering met die Minister van Basiese Onderwys. Hierdie kommentaar van die Trust het 'n regsopinie ingesluit, wat getoon het dat die herregistrasieproses onwettig is. Ons regspan het geargumenteer dat 'n driejaarlikse herregistrasieproses daarop neerkom dat registrasie sonder 'n behoorlike regsproses gekanselleer word. Die DBO het ons dit toegegee, en die BELA Bill aangepas sodat daar nou eenmalige registrasie, met slegs kennisgewing in elke fase, vereis word.
Dit is 'n beduidende wins vir tuisskolers, want ouers sal wanneer die BELA Bill aanvaar is nie vir elke fase toestemming hoef te vra om mag tuisskool nie. Elke tuisskoolgesin wat geregistreer is, sal 'n groot deel van die langdradige en tydrowende registrasieproses gespaar wees.
Sonder julle lojale ondersteuning oor die jare sou ons natuurlik nie die hulpbronne hê om regsopinies te kan bekostig of om die druk op die DBO vol te hou nie. So wen julle die geveg om vryheid vir tuisonderwys een klein treetjie op 'n slag. Maar daar lê nog 'n lang staptog voor ons. Die gevegsterrein is besig om uit te brei, en ons versoek julle graag om ons met die volgende stap te help, deur vir die provinsiale onderwysminister te skryf.
Die diagram hieronder stel die proses voor wat die BELA Bill besig is om te volg, van die publikasie vir kommentaar, tot promulgering as wet in die Parlement. Ons is nou op die stadium voor die CEM (Council of Education Ministers) se vergadering.
Cape Home Educators het alreeds 'n uitnodiging tot 'n vergadering met die MEC ontvang, as deel van hulle briefskryfveldtog. Maar as jy in die Wes-Kaap is, skryf asseblief steeds 'n brief. Hou aan skryf, om seker te maak dat jou stem gehoor word en dat die MEC weet dat die CHE duisende tuisskolers het wat hulle steun. Tuisskolers in ander provinsies moet ook probeer om so 'n uitnodiging te kry.
Stop Ongevraagde Tuisbesoeke
Een kwessie wat veral 'n bron van kommer is, is tuisbesoeke. Ons het twee regsopinies aan die DBO voorgelê wat die ongrondwetlike aard van hierdie besoeke onderstreep. Op die een stadium het die Minister van Basiese Onderwys met ons saamgestem dat hierdie besoeke 'n ontoepaslike gebruik van skaars hulpbronne meebring, maar desnieteenstaande is tuisbesoeke steeds opgeneem in die BELA Bill. Noem dus asseblief julle besorgdheid oor tuisbesoeke in jul briewe, en miskien kan ons hierdie geveg ook wen.
Ons besef dat dit vreesaanjaend kan wees om vir 'n MEC of provinsiale onderwysminister te skryf. Daarom verskaf ons 'n templaatbrief om dit makliker te maak. Jy kan die brief hier kry. Verpersoonlik asseblief die brief soveel moontlik. Maar nog belangriker as dit is om te skryf, en om dit gou te doen.
Hoe om 'n templaatbrief te gebruik
Die templaatbrief bevat rooi gedeeltes in vierkantige hakies […]. Die inligting is vir jou private gebruik. Daarom moet die brief wat jy instuur geen vierkantige hakies bevat nie. Alles in die vierkantige hakies is ons voorstelle, waar jy jou eie woorde moet invul. Maak asseblief seker nadat jy jou brief geskryf het dat die brief nie enige vierkantige hakies of enige rooi woorde in die vierkantige hakies bevat nie.
Klik hier vir 'n lys van al die provinsiale onderwysministers. Jy sal al die kontakdetails hier kry wat jy nodig het om 'n brief te stuur. Die lys bevat ook 'n kort biografie van elke MEC. Jy kan jou brief ook so aanpas dat dit fokus op sake wat jy meen vir die MEC van belang sal wees.
Wanneer jy jou brief stuur, bcc asseblief homeschoolfreedom1996@gmail.com, sodat die Trust tred kan hou met al die briewe wat gestuur word.
Dankie weer eens vir alles wat julle doen om vryheid in tuisonderwys vir jou kinders te verseker. Jou kinders, kleinkinders en agterkleinkinders sal eendag baie dankbaar wees vir jou huidige bydraes.