Wit mans het grootste risiko vir hartsiektes(Foto: Unsplash) ŉ Nuwe studie het bevind wit Suid-Afrikaanse mans ouer as 50 is die kwesbaarste vir die ontwikkeling van hartsiektes en byna die helfte van mans in dié groep het sigbare tekens van aterosklerose in die kroonslagaar (ook bekend as koronêre slagaar) getoon. Aterosklerose is die opbou van vette, cholesterol en ander middels in en op die aarwande. Dit word plaak genoem en kan veroorsaak dat are vernou en bloedvloei verhoed word. Indien dit bars, kan dit ŉ bloedklont veroorsaak. In teenstelling met wit mans, het net ŉ tiende van swart mans en vroue in dieselfde ouderdomsgroep dieselfde voorkoms van aterosklerose getoon. Meer as ŉ derde van wit vroue ouer as 50 het sigbare aterosklerose in hul hoofslagare getoon. Die navorsers het bevind een moontlike verduideliking hiervoor is ŉ verskil in sosio-ekonomiese status wat moontlik ŉ aandrywer van kardiovaskulêre siektes kan wees. Dr. Walter Janse van Rensburg, ŉ senior dosent by die Menslike Molekulêre Biologie-eenheid by die Skool vir Biomediese Wetenskap aan die Universiteit van die Vrystaat (UV), sê die studie het gespruit uit berigte van meer bloedklonte tydens die Covid-19-pandemie. Dit is verbind met akute Covid-19 en sommige van die entstowwe teen die koronavirus. Daar was egter beperkte data oor die onderliggende oorsake vir die vorming van bloedklonte en die span navorsers het dit die afgelope paar maande begin versamel. “Aterosklerose bly ŉ groot risikofaktor vir kardiovaskulêre siektes en word dus beskou as ŉ goeie aanwyser van die hartsiekteprofiel in ŉ bevolking. Nietemin is nie veel bekend oor die voorkoms in bevolkings in Afrika suid van die Sahara nie. “Ons het die voorkoms van aterosklerose in ŉ diverse Suid-Afrikaanse bevolking probeer bepaal, soos dit in nadoodse ondersoeke gevind is. ŉ Retrospektiewe lêeroudit van 10 240 forensiese post mortem-verslae oor die afgelope tien jaar by ŉ forensiese patologielykshuis in Suid-Afrika is gedoen,” sê Janse van Rensburg. Hartsiektes is die grootste oorsaak van sterftes wêreldwyd en volgens die jongste syfers van Statistieke Suid-Afrika is bloedsomloopsiektes verantwoordelik vir bykans ŉ vyfde van alle sterftes in Suid-Afrika. Kardiovaskulêre siektes het verskeie fasette, maar die voorkoms van aterosklerose is die algemeenste wat daarmee verband hou. “Om te help met die voorkoming van die vorming en vordering van aterosklerose, kan faktore wat met ŉ hoër risiko verbind word, soos tabakgebruik, hipertensie, verhoogde cholesterol, vetsug, MIV-infeksie en diabetes, bestuur word.” Waarom die verskil? Die verduideliking vir die verskil in die voorkoms van hartsiektes lê dalk in Suid-Afrikaners se sosio-ekonomiese status, het die navorsers bevind. Suid-Afrika is een van die mees ongelyke lande ter wêreld en luidens die studie is die gemiddelde huishoudelike inkomste vir ŉ wit gesin nagenoeg 4,35 keer hoër as dié van ŉ gemiddelde swart huishouding. “Die veronderstelling is dan dat ryker mense, in die Suid-Afrikaanse konteks histories mense van Europese herkoms, die vermoë het om ŉ leefstyl aan te neem en te bekostig wat bydra tot die verhoogde risiko van leefstylsiektes soos vetsug, hipercholesterolemie en diabetes, wat verbind word met ŉ hoër kans om hartsiektes te ontwikkel,” sê Janse van Rensburg. Daar word ook veronderstel dat sterftes wat met hartsiektes verband hou, tradisioneel laer onder swart Suid-Afrikaners is wanneer dit met ander bevolkingsgroepe vergelyk word. Dit word toegeskryf aan die historiese sosio-ekonomiese verskille tussen swart mense en ander bevolkingsgroepe in lande met ŉ hoër inkomste. Die voorkoms van hartsiektes en voortydige sterftes wat daarmee verband hou, is stadigaan besig om te styg – in landelike en stedelike gemeenskappe oor die sosio-ekonomiese spektrum heen. Die teorie is dat in bevolkings met verbeterde lewensomstandighede en beter toegang tot gesondheidsorg, die gedeelte van sterftes wat deur aansteeklike siektes veroorsaak word, sal daal. Die gedeelte van sterftes weens chroniese “mensgemaakte” leefstylsiektes, soos hartsiektes, sal egter toeneem. Die navorsers het bevind Suid-Afrika se sosio-ekonomiese status is egter nie die enigste aandrywer van hartsiektes nie. Die teorie is dat daar ŉ opwaartse neiging in Suid-Afrika is om toegang tot beter kos en gesondheid te verseker – en dat dit lei tot ŉ verhoging in sterftes wat met hartsiektes verbind word. Janse van Rensburg sê onder alle bevolkingsgroepe word mans meer as vroue binne die demografiese groep geraak. Dit kan dalk ook toegeskryf word aan sosio-ekonomiese status en die verskil in die toegang wat mans en vroue tot gesondheidsorg het. Die navorsers hoop dat hul bevindings sal help om spesifieke groepe met ŉ verhoogde risiko vir kardiovaskulêre siektes te identifiseer en dat moontlike hoërisikogedrag onder hierdie groepe geïdentifiseer sal word. Dit sal hopelik lei tot ŉ verbetering in openbare gesondheidsbeleid en meer bewusmakingsveldtogte daaroor.