Kolonkanker: ken die gevaartekens | Health24
Toe Ben Korf (74) in November 2008 skielik begin sukkel met diarree was hy nie bekommerd daaroor nie. Hy is dokter toe vir 'n voorskrif en toe weg met vakansie. Maar sy maag het bly pla en ná die vakansie is hy terug dokter toe.
Gelukkig vir Ben het sy huisdokter onraad vermoed en hom vir verdere toetse verwys. Vyf dae later is 20cm van Ben se kolon verwyder nadat kolonkanker gediagnoseer is.
Die siekte het hom heel onkant betrap omdat hy gesond geleef het en daar buiten borskanker geen kanker in sy familie was nie. "Ek het nooit gerook nie, elke tweede dag 6km gestap en was nie oorgewig nie. Ek het ook elke jaar vir 'n deeglike ondersoek by 'n internis gegaan."
"Ek moet van nou af jaarliks vir 'n kolonoskopie gaan," vertel Ben, "en elke ses maande vir bloedtoetse. Ek was baie gelukkig, want nog voor ek behoorlik besef het ek het kanker, was die operasie verby."
Natalie Brandt, 'n 33-jarige mediese verteenwoordiger van Kaapstad, was maar 26 toe sy kolonkanker gekry het. "Eers het ek net kwaai maagkrampe gehad, maar later het my buik ook opgeswel gevoel. Daar was geen ander simptome nie," vertel sy.
Ná vier maande van vergeefs pille drink, het sy by 'n konferensie in Johannesburg ineengestort van pyn, en by 'n kliniek in die stad is 'n verdraaide kolon gediagnoseer.
"Ek was twee weke in die hospitaal en skaars terug in Kaapstad toe ek weer by 'n ongevalle-afdeling beland met die verskriklikste pyn," vertel sy.
Gelukkig het 'n chirurg besluit om te opereer om ondersoek in te stel. Hy het 'n kwaadaardige gewas in haar kolon ontdek en 'n stuk daarvan verwyder, en sy moes ook ses maande lank chemoterapie ontvang.
"Ek het nog nooit van groente gehou nie," bieg sy, "maar ek het wel vrugte geëet, en hoofsaaklik vis en hoender. My enigste oortreding was die gereelde kitskos wat ek geëet het. Deesdae sorg ek dat ek baie meer vesel inkry."
"Sy het meer as 'n jaar lank by die huisdokter gekla oor hardlywigheid," vertel haar man, Christiaan.
"Toe sy eindelik na 'n spesialis verwys is, het hy 'n groot gewas op haar serviks ontdek en 'n ginekoloog het dit verwyder. Maar haar toestand het bly versleg en 'n week later het die dokters besluit om haar eierstokke en baarmoeder te verwyder."
Nog voor sy vir chemoterapie kon aanmeld, het sy weer in die ongevalle-eenheid van 'n plaaslike hospitaal beland, waar 'n studentedokter die gewas op haar kolon opgemerk het. Hy het 'n chirurg se mening gevra, 'n kolonoskopie is gedoen en die gewas is gevind.
Vier maande ná die eerste operasie is Alta dood en Christiaan het alleen agtergebly met hul babaseuntjie, Gerhard, destyds 15 maande oud. Hy het intussen die Christelike steungroep Christian Cancer Care gestig en deel van hul missie is om mense aan te moedig om aan te dring op deeglike toetsing en 'n tweede mediese opinie.
Soos hy hartseer sê: "Ek glo Alta kon nog geleef het as sy net betyds gediagnoseer is."
Kolonkanker 'n algemene kanker, ook bekend as kolorektale kanker, omdat dit ook die rektum kan betrek. Dit groei stadig en is simptoomloos in die vroeë stadia wanneer die behandeling nog baie suksesvol kan wees, sê dr. Paul Paradza, 'n kliniese onkoloog by die Unitas-hospitaal in Pretoria.
In Suid-Afrika sal een uit elke 97 mans en een uit elke 162 vroue kolonkanker kry, volgens die Kankervereniging van Suid-Afrika (Kansa). Kolonkanker is een van die vyf algemeenste kankers onder mans sowel as vroue wêreldwyd, en in Suid-Afrika word minstens 2,500 nuwe gevalle jaarliks aangemeld.
Studies toon ook 'n verband tussen hoë cholesterol en kolonkanker. "Dit hou verband met oorgewig. Te veel liggaamsvet is om verskeie redes gevaarlik. Baie gifstowwe skuil in die vet, en dit affekteer nie net jou metabolisme nie, maar ook jou immuunstelsel, en dit benadeel jou liggaam se vermoë om kanker suksesvol te beveg."
Mense met ulseratiewe kolitis of 'n geskiedenis van Crohn se siekte loop ook 'n groter gevaar om kolonkanker op te doen as ander, en in uitsonderlike gevalle is kolonkanker oorerflik. Bo 50 jaar word die risiko vir kolonkanker by alle mense toenemend groter en dit bly vergroot hoe ouer jy word.
Maar soms, soos in Natalie se geval, is daar geen ooglopende oorsaak nie. Paul Paradza meen dis die geval met sowat 30 persent van alle pasiënte. "Ek het al 'n kind van 17 jaar oud gehad wat in geeneen van die risikogroepe geval het nie," vertel hy.
Veranderinge in jou stoelgang. "As jy altyd hardlywig is en skielik begin sukkel met diarree of andersom, noem dit vir jou huisdokter. Net so as jy soms sukkel met hardlywigheid of baie los stoelgange," sê Paul Paradza. Gereelde slymerige stoelgang is nog 'n gevaarteken.
Kwaai, onverklaarbare moegheid wat gepaardgaan met onverklaarbare gewigsverlies.
Bloedarmoede, veral by mans bo 40, kan dui op bloeding in die kolon wat nog nie met die blote oog waargeneem kan word nie. Mans bo 40 wat met onverklaarbare moegheid sukkel, moet hul bloed-ystervlakke laat toets, sê Paul Paradza. Jou dokter sal ook 'n monster van jou ontlasting laat toets vir tekens van bloeding.
Daar is 'n hele klompie toetse wat kolonkanker kan uitwys. Jou huisdokter sal tydens 'n gewone ondersoek op jou maag druk om te voel vir vergrote kliere of 'n vergrote massa in die buikholte.
'n Rektale ondersoek kan moontlik gedoen word, en feses kan gestuur word vir toetse vir bloeding.
Ongeveer 65 persent van kolonkankers kan só opgespoor word. Dit is veral belangrik omdat kanker in die laer dele van die kolon en in die rektum maklik gemis kan word met 'n kolonoskopie, sê Paul Paradza.
Dis nie pynlik nie, maar ongemaklik, en word onder ligte verdowing gedoen. Jy sal vooraf middles moet drink om jou derm heeltemal skoon te maak.
Die grootste oorsaak van kolonkanker is adenoom-poliepe in die dermwand. Die meeste is niekwaadaardig, maar daar is 'n kans van 1 persent dat poliepe kwaadaardig kan word en dat die kanker dan verder in die kolon en elders kan versprei.
'n Dokter sal poliepe wat tydens 'n roetine-ondersoek opgespoor word, verwyder en laat ontleed. As dit nie kwaadaardig is nie, word die moontlikheid van latere kwaadaardigheid so uitgeskakel, en as dit wel kwaadaardig is, word dit hopelik verwyder voor dit na die res van die kolon versprei, wat die kans op volkome herstel tot 90 persent verhoog.
Alle mense behoort hulle van hul 50ste verjaardag op 'n gereelde basis vir kolonkanker te laat toets. Moontlike toetse is die ontleding van 'n stoelgangmonster om bloeding op te spoor, 'n sigmoïedeskopie en 'n kolonoskopie.
As jy in 'n hoërisikogroep vir kolonkanker val, behoort jy op 40 al met 'n kolonoskopie te begin en dit elke jaar of tweede jaar te laat herhaal. Spreek jou dokter hieroor.
Die volgende faktore plaas jou in 'n hoërisikogroep, volgens die Amerikaanse kankervereniging:
Kanker of poliepe is al by jou gediagnoseer.
Jy ly aan Crohn se siekte of ulseratiewe kolitis.
Poliepe of kolonkanker is al gediagnoseer by 'n ouer, broer of suster of kind, almal jonger as 60 jaar, of by twee sulke familielede bo 60.
Daar is 'n familiegeskiedenis van oorerflike kolonkanker, soos die soort wat deur poliepe veroorsaak word, ook bekend as FAP, en 'n soort wat nie met poliepe verbind word nie, bekend as HNPCC.
Gewoonlik kan die twee gesonde dele van die kolon weer verbind word en jou kolon sal soos van ouds funksioneer. Soms is dit egter nodig om 'n opening in die buikwand te maak, bekend as 'n kolostomie, sodat die ontlasting direk na 'n sakkie buite die liggaam geneem word in plaas van deur die rectum en anus.
'n Totale kolektomie – wanneer die hele kolon verwyder word – kan ook gedoen word, soos in die geval van dr. Elsabe Pepler. Paul het 'n pasiënt wat nou al byna 40 jaar sonder 'n kolon leef.
Ná die operasie sal die chirurg jou na 'n onkoloog verwys wat vir jou 'n unieke behandelingsprogram sal uitwerk en wat bestraling en chemoterapie kan insluit. Elke kankergeval is uniek en wat vir jou vriend gewerk het, sal nie noodwendig vir jou kanker werk nie.