’n Nare moordmasjien soos die haai met ’n voorliefde vir mensvleis... dis die indruk wat baie mense het van die omgesukkelde piranha, daardie berugte vleisvretetende vis van die stroomgebied van die Amasonerivier in Suid-Amerika. Maar verdien die piranha werklik sy reputasie as ’n mensvreter? Lees ons artikel hieronder en besluit self...
REGS: Piranhas is oor die wêreld heen berug vir hul vlymskerp tande. Inboorlinge van die Amasonegebied vang hulle en maak dan gereedskap en wapens van die gevaarlike gebit. Maar die hengelaar durf nie sy waaksaamheid verslap as hy ta in sy boot het of hom aan wal gebring het nie. Selfs buite die water is die piranha nog gevaarlik genoeg om die vleis aan ’n vinger of ’n toon tot op die been weg te skraap.
’N SKOOL waansinnige piranhas het ’n swemmer (of ontdekkingsreisiger) aangeval en hom aan flarde geskeur. ’n Bees (of vark) het in ’n rivier geval en binne oomblikke was net die geraamte oor. Sulke vertellings is volop in avonturiers se beskrywings van die omstandighede in die onbeskaafde wêrelddele in die stroomgebied van die magtige Amasonerivier en sy sytakke in Suid-Amerika.
Diegene met ’n ingebore oervrees vir die piranha laat hulle egter nie sommerso tot ander insigte beweeg nie. Want, sê hulle, die rede waarom party mense aangeval en ander met rus gelaat word, is doodeenvoudig dat sommige soorte piranhas baie wreder as ander is. Boonop kan piranhas dalk die aggressiefste wees wanneer die reënseisoen begin en die mannetjies oor die eiers waak. Dit kan verduidelik waarom piranhas in een deel van die rivier so bytlustig kan wees terwyl hul neefs verder stroom af of stroom op so passief bly.
Goedaardig? Wat wou! Dis wanneer jy in die bekke van die piranhas inloer dat jy besef waarom mense hulle so skrikwekkend vind. Hul tande is plat en driehoekig met naaldskerp punte wat deur harde velle moet kan dring. En die kante van die tande is vlymskerp om deur vleis te kan sny. Die tande van die bo-kaak is ietwat kleiner as dié in die onderkaak, sodat hulle netjies inmekaar pas.
Wanneer die vis ’n slagoffer gehap het, is daar geen wegkomkans nie. Piranhas spoor hul prooi met hul goed ontwikkelde reuksintuig op. Dis veral die bloed van ’n gewonde dier wat hulle aantrek. Dit lyk ook of hulle gevoelig is vir trillings in die water; met enige ongewone versteuring haas hulle hulle na die toneel.
Wanneer ’n skool piranhas ’n skool kleiner visse teëkom, bevlieg hulle die groep. Die visse skarrel dan in alle rigtings en word opgevreet. Klein vissies word heel ingesluk. Groot prooidiere se vleis word deur die skrikwekkende tande afgeskeur. Al wat van die ongelukkige slagoffers oorbly, is die kale beendere.
REEDS die oomblik wanneer die piranha-kleintjie sy verskyning uit sy piepklein eiertjie maak, is hy gewapen vir die wêreld en ’n vyandjie om mee rekening te hou. Klein skaaldiertjies is sy prooi. Hy vreet ook vrugte, sade en waterplante.
Maar, nou ja, wreed soos sy bloedige feeste klink, vervul die piranha ’n nuttige funksie in die reënwoude van die Amasone, net soos ander roofdiere in die natuur. Hy help om sieklikes en swakkes uit die weg te ruim sodat die sterkes kan oorlewe.
BO: Die bloeiwyse van ’n waterhisiasint (’n onkruid in verskillende wêrelddele) en die klein Amasone-vliegie wat die hiasint se tier is.
DIE opmerkings in die artikel hierbo dat selfs die bloeddorstige piranha van die Amasone sy plek in die natuur het—maar ook nie toegelaat moet word om onbeheerd in ander wêrelddele te vervuil nie—herinner ’n mens aan nog ’n boorling van die Amasonestreek wat wel ’n plaag in ander omgewings oor die wêreld geword het.
Dit is ’n plant, die waterhiasint, wat damme en mere totaal kan oorgroei as dit nie beheer word nie. Die watervloei word dramaties belemmer, sonlig word van inheemse waterplante weggekeer en die suurstof in die water word uitgeput, wat tot visvrektes lei. Dié ongewenste onkruid het ’n groot hoofpyn vir baie bewaringsbewustes geword. Plantgifstowwe en meganiese verwydering is duur en dikwels ondoeltreffend.
Navorsers van die VSA se federale departement van landbou (USDA) het egter gaan soek na die natuurlike vyande van die waterhiasint en ’n klompie jare gelede afgekom op ’n Amasone-vliegie van 1,5 millimeter wat die plante se blaarstingels van die binnekant af rysmier en verswak, sodat hulle nie so geil aanteel nie.