Grabber: Na motšweletši o dula a lema a sa ke a gaša selo Na o ega tšhemo ka gosafeleng ntle le go bjala selo Na mafelelong ga a bjale mabele a gagwe a mehutahuta, mohuta wo mongwe le wo mongwe karolong ya wona tšhemong Motšweletši o tseba gabotse seo a se dirago, gobane Modimo o mo file tlhaloganyo gore a bone le go kwešiša Modimo Yomaatlaohle ke morutiši yo a makatšago mme o fa motšweletši bohlale. Jesaya 28:23-29?
Bolemi e be e le boiphedišo bja mathomothomo lefaseng mme e be e le taelo ya Modimo. Bophelo ga bo kgonege ntle le bolemi. Ka fao go bohlokwa gore rena batšweletši re lemoge gore mošomo wa rena ke wo bohlokwa wo o nyakegago.
Re se ke ra no nepiša fela go oketša ditseno le go godiša tšweletšo, eupša nepo ya rena a e be go tšweletša dibjalo le dijo tša boleng tšeo di akaretšago phepo yeo e ka thekgago bophelo le maphelo a ba bangwe.
Na batšweletši ba thekga ekonomi bjang?
Batšweletši ba na le kabelo ye bohlokwa ekonoming le ge e ka ba tekanyetšong ya setšhaba.
Batšweletši ke bathwadi ba bohlokwa nageng ya rena mo batho ba bantši ba hlokago modiro.
Batšweletši ba tšweletša dijo tše botse tša boleng bja godimo mme ba thuša go tiiša toto ya dijo tša setšhaba.
Batšweletši nageng ka bophara ba kgatha tema ye bohlokwa peong ya tšhelete metsenggae ya bona fao ba lego bohlokwa go tšwetša pele ekonomi ya metse ya bona le ge e ka ba ya setšhaba.
Bjalo ka baokamedi ba naga batšweletši ba šoma ka maatla go šireletša mmu, moya, meetse le mehutahuta ya bophelo (biodiversity) go kgonthiša gore mmu o tla kgona go tšweletša dijo tša go fepa mašika a a tlago.
Motšweletši ke motho yo a iphepago, yo a tšweletšago, yo a itaolago, yo a šomago ka maatla, yo a nago le moya wa setšhaba le gona yo a nago le boikarabelo. Motšweletši o tšweletša lehea, sonoplomo le swikiri ka seetša sa letšatši!
Madimabe ke gore gonabjale batšweletši, go swana le bagwebi ba bangwe, ba hlakišwa ke poelomorago ye kgolo ya ekonomi.
Ka baka la ditshenyegelo tše di dulago di hlatlogela godimo le dithekišo tša ditšweletšwa tša bona tše gonabjale di fokotšegago, batšweletši ba bantši le barui ba dikgomo ba tlo swara bothata goba ba tlo šitišwa go lefa dikadimo tša bona ka moo ba swanetšego.
Go feta fao krediti ya lebakatelele ye e ba swanelago ga e hwetšagale gabonolo, seo se hlolelago motšweletši yo mongwe le yo mongwe le kgwebo ya gagwe mathata a mangwe gape.
Nnete ke gore batšweletši ba tlamegile go ithekga ka dikadimo go ka tšwela pele - ba di hloka go lefela furu ya diruiwa le peu le dinyakwapšalo (inputs) tše dingwe tšeo di nyakegago go bjala le go godiša dibjalo.
Eupša, peo yeo ya mathomo ya tšhelete ga se gore e lotegile, ke go re ga e a karantwa. Ka lebaka le mekgatlo ya setšo yeo e adimago batho tšhelete e thomile go belaela, mme ga e sa ba adima gabonolo!
Ka fao re swanetše go tšwela pele go kgopela mmušo go thuša batšweletši ka mokgwa wo mokaone wa go ba adima tšhelete ya go tšweletša, mokgwa wo o hlamegilego le gona o lotegilego.
Dithekišopapatšo (market prices) tše di fetogafetogago tša ditšweletšwa, le ditshenyegelo mabapi le tšweletšo, go akaretša monontšha, peu, furu le dinyakwapšalo tše dingwe, di tla tšwela pele go swariša batšweletši bothata lehlakoreng la tšhelete ka ge ba sa kgone go laola phepo le nyako ya ditšweletšwa tša bona. Ge dithekišopapatšo tša ditšweletšwa tša batšweletši di fokotšega, se gantši ga se bonale thekong ya dijo mabenkeleng - se se hlola pelaelo ya gore dikhamphani tše di rekago mabele le ba bangwe ba a holega mola batšweletši le bareki bona ba jeletšwa.
Rena mono Afrika-Borwa re tlo huetšwa bjang?
Ge batšweletši ba ka lahlegelwa ke dikgwebo le dintlo tša bona le gona batšweletši ba bafsa ba palelwa ke go tsenela intasteri ya temo, baagi ba Afrika-Borwa ba tlo huetšwa. Batšweletši ke bona kokwane ya setšhaba le gona ba bopa kgato ya mathomo ya llere ya ekonomi. Ge dipolasa di folotša, go folotša le dikgwebo tše kgolo. Ka lehlakoreng le lengwe, ge dipolasa di atlega, dikgwebo tše bohlokwa le setšhaba sa gae le sona se a atlega.
Batšweletši ba hlola lehumo la nnete, ba tšweletša mohola wa nnete ka go hlagiša setšweletšwa ka peu le seetša sa letšatši seo se re fepago lehlakoreng la popego le la ekonomi. Re swanetše go thekga temophatlalatšwa ye e fapanago ya leloko (diverse decentralised family farming) go tiiša naga ya rena le go tšwetša pele mafolofolo a yona. Ge re ka lahlegelwa ke motšweletši le o tee goba ra dula re godišetša batšweletši ba bafsa mathata a go tsenela naga, re tlo tsenya tikologo ya rena, toto ya dijo le diekonomi tša rena tša gae kotsing.