Die ballade van Robbie de Wee en ander verhale by Deon Meyer - Book - Read Online
Publisher: Human & RousseauReleased: Aug 6, 2015ISBN: 9780798169479Format: book
DIE BALLADE VAN
ROBBIE DE WEE
Dit is baie deurmekaar hier, is sy eerste woorde aan my.
Hy staan teen die kosyn van die skuifdeur aangeleun, sy hande in sy sakke, 'n diep frons tussen die oë wat deur die vertrek dwaal.
Ek bring die kwas tussen palet en doek tot stilstand, ongewoond aan besoekers, krities of onkrities.
Wie is jy? vra ek met 'n stemtoon wat hom moet laat verstaan ek hou niks van kinders nie.
Ek is Buks Barnard, ek woon daar in Dolce Vita vier-een-ses en ek is soveel, sê hy sy rympie met vier vuil vingertjies in die lug, onbeïndruk deur my stemtoon.
Hy stap die vertrek binne, hande weer in die sakke, oë wat ongewaste koffiebekers, verfblikke en -buise, kwaste, voltooide en halfvoltooide skilderye en potloodsketse op die tafels en vloer ondersoek.
Wat is jou naam? vra hy reguit.
Wat is óóm se naam.
My ma sê as sy 'n broer gehad het, sou ek 'n oom gehad het.
Touché. Maar voor ek kan probeer om die oorhand te herwin (het ek dit ooit gehad?), vra hy, met sy oog op die skilderye: Is jy 'n skuldenaar?
Hoekom is al dié mense so kwaad? Hy haal weer 'n hand uit 'n sak en wys met 'n krom vingertjie na van die kunswerke wat teen die muur aanleun.
Hulle is nie kwaad nie, sê ek verontwaardig. Hulle kry seer. Binne.
Want die lewe is pyn, mompel ek en ek weet hy sal nie verstaan nie. Ek druk-druk ingedagte met die kwas teen die doek voor my. Dan besef ek Buks Barnard is nie meer in dieselfde vertrek as ek nie. Ek sit die palet en kwas vies neer en stap agterna.
Hy staan in die kombuis, voor die yskas, die deur oop, sy rug gebuig, sy neus daar tussen die halfliter melk, twee bottels konfyt, margarien nog in die foelie toegedraai en 'n kwart van 'n pizza. Ek staan in die deur en hou hom dop, ietwat oorbluf deur sy totale gebrek aan maniere. Wat leer ouers hul kinders deesdae?
Hy staan skielik regop en maak die yskas se deur toe. Die frons is terug tussen sy ogies. Hy kyk vol bewondering na my.
Daar is bottervisse in jou jêm. Hy sê dit respekvol.
Bottervisse. Hy maak weer die yskas oop, haal een van die bottels konfyt uit en stap na my toe. Hy maak die bottel oop. Weer die krom vingertjie wat wys. Kyk daar. Hy hou die bottel omhoog en wys. Ek buk af en kyk. Daar is hier en daar mikroskopiese repies margarien in die konfyt.
Daai cowboys op die televisie gebruik hulle jagmesse vir alles – vir brood sny en smeer en alles. Maar my ma sê dit is die teken van 'n lui mens. Sy sê ek moet 'n mes vir die botter en 'n lepel vir die jêm gebruik, want sy hou nie van bottervisse nie. Sy ken nie cowboys nie. Sy verstaan nie van man wees nie. Hy sug diep en stap terug na my yskas om die bottel te bêre.
Die oulikheid vang my amper, maar ek skud dit af. Dit is tyd dat jy teruggaan na jou ma en jul bottervislose huis toe, sê ek en sleeptrek hom na die skuifdeur waarby hy ingekom het.
Okay, sê hy asof hy op sy eie besluit het om te loop. Sien jou.
Ek draai om, terug na my skildery.
Wat is jou naam nou weer? Hy loer om die hoek, met sy swart kuif wat grond toe hang.
Christo Nienaber. Gaan huis toe.
Die gesig verdwyn.
Ek sit in die lotusposisie op die mat, worstelend met die wete dat my karma besig is om in dié lewe 'n paar duike op te doen: kunstenaar wees, die pyn van die palet, die eensaamheid van die skeppende gees, die Weltschmerz van die kwas …
Dieselfde stemmetjie. Ek maak nie dadelik my oë oop nie, probeer om kalm te bly, om aan die laaste strooihalms van die meditasie-beswyming te klou.
Ek weet jy slaap nie, want jy sit.
Ek maak my oë oop. Wat soek jy hier? Het jy nie 'n huis nie? Ek wil jou nie hier hê nie. Ek hou nie van kinders nie. Waar is jou ouers?
My pa is in die hemel en my ma is by die huis. Hy sê dit sonder om 'n oog te knip.
Ek sug en voel hoe die verleentheid rooi oor my daal.
Buks Barnard hou 'n CD-houer na my toe uit. Ek het dit vir jou gebring.
Ek neem dit by hom en kyk daarna. Mozart-klaviersonates.
Maar dit is net om te leen, tot jy beter voel, sê hy.
Tot ek beter voel?
My ma sê dit was die musiek wat Dawid vir Saul gespeel het. My ma sê dit sal enigiemand weer sag en mooi van binne maak.
Ek soek ammunisie. Maar Mozart … Dawid en Saul was lankal dood toe Mozart gebore is.
Dit is wat ek ook vir my ma gesê het, maar my ma sê dis eintlik die liewe Heer se musiek en Hy kan dit gee vir wie Hy wil, en toe het Hy dit vir Dawid gegee en toe weer vir Mozart, sê hy in een asem, sy stemtoon geduldig-verduidelikend, asof hy 'n vierjarige moet leer.
Hy vervolg: Dit moet waar wees, want my ma is baie slim. 'n Rekenmeesteres. Sy maak somme elke dag. Kan ons die musiek opsit? Ek wil kyk of dit werk.
Ek is nie heeltemal ongevoelig vir die oulik-faktor van kinders, klein hondjies en eendjies nie. Die probleem is dat, in al drie gevalle, hulle grootword en ná die metamorfose al die oulikheid verloor. Die enigste manier om jouself daarteen te beskerm, is om hulle van meet af aan soos die finale produk te behandel.
Nee, ons kan nie die musiek opsit nie. Ek staan op, gee die CD terug en neem weer sy hand. Jy en Mozart moet huis toe. Ons stap in stilte na die voorste skuifdeur, waar hy weer met 'n Okay, sien jou groet.
Nee, begin ek. Jy gaan my nie weer sien …
Ek word onderbreek deur die klokhelder stem wat na hom roep.
Bu-uks! Twee soete lettergrepe, halwe note, E en C. Bu-uks!
Dan kom sy om die hoek van die meenthuis langs myne en sê: O, daar is jy. Vir wie pla jy vandag? Ek is jammer, meneer, hy is 'n regte agie. Sy is hier by my. Sy steek haar hand uit. Ek sien Buks het sy swart hare en sy donker oë by haar gekry.
Monica Barnard, sê sy, en ek skakel af sodat ek nie die musiek, die heuning, die speserye in haar stem kan hoor nie.
Ek neem haar hand. Christo Nienaber. Dan los ek dit weer.
Die skilder? vra sy amper hoopvol.
Ek is verbaas. Mense vergeet so gou.
Kom kyk hier, sê sy en neem my hand, trek my in 'n rigting.
Ek is te verstom om teë te stribbel. Maar nou weet ek waar Buks Barnard sy gebrek aan maniere gekry het.
Ons is 'n optog: sy voor, die lokomotief wat my onwillige vragwa voortsleep, en die kind en die CD dek die agterhoede, om die hoeke van nog twee huise, tot by nommer 416, in by die deur, waar Monica Barnard gaan staan en na die muur wys. Kyk, sê sy trots en los my hand.
Dit is een van my skilderye, Wasgoedvrou. Uit my pre-Christine-periode.
Weet jy, elke keer wanneer ek moeg of lui of blou raak, dan kom kyk ek na haar. Kyk die lewe in haar oë, daardie mond wat só lekker lag, die hande wat net reg vat, die son wat teen die balie blink. Dit is hoe 'n mens alles in die lewe moet doen: met vreugde.
Het jy dit geteken? vra Buks skepties.
Geskilder, my kind, sê sy ma en trek 'n hand deur sy hare.
Lank gelede, sê ek en mompel iets van lekker om u te ontmoet en stap uit, 'n bangbroek, 'n vlugteling.
Hy kom die volgende middag weer ongenooid. Maar hy sê niks. Hy kom net in, met 'n tassie in die hand, gaan sit op die vloer, maak dit oop, haal 'n gekreukelde vel wit papier en inkleurpotlode uit. Dan begin hy teken.
Ek ignoreer hom, konsentreer op my eie werk: Man met kruk. Net nou en dan loer ek in sy rigting. Hy byt sy tong vas, frons in konsentrasie, die vingers nog onbehendig met die inkleurpotlode. Minute word 'n halfuur, langer. Tot hy die papier optel, 'n armlengte voor hom hou en krities daarna kyk. Hy is skynbaar tevrede. Hy staan op, maak weer die tas oop, bêre die potlode, haal weer die vervlakste CD uit en plaas dit saam met sy kunswerk op die tafel.
Okay, sien jou. En hy is tas in die hand by die deur uit.
Ek stap versigtig nader, skuif die Mozart-sonates weg en kyk na die reënboogkleure en ongedissiplineerde strepe wat 'n menslike gesig vorm: kort, blonde hare, blonde baard, 'n kwas in die hand, en ek weet dit is vir my wat Buks Barnard geteken het. Behalwe een ding wat glad nie pas nie: die glimlag is tamaai groot tussen die kenbaard en snor, van oor tot oor, die tande ingeryg soos mieliepitte – Buks Barnard se sosiale kommentaar, sy advertensie, sy teregwysing.
Ek glimlag dun en tam en gaan soek plakgoed. Ek wil sy handewerk teen die muur opsit, 'n herinnering.
Sondagmiddag lê ek en slaap, in my eie kamer, in my eie huis, toe hy hier langs my sê: Ek weet jy slaap, want jy lê en snork.
Ek sal die deur moet sluit. Ek maak my oë oop.
My ma sê jy moet kom koffie drink en melktert eet. Hy laat dit soos 'n opdrag klink.
Ek wil nie gaan nie. Ek wil nie vir hom of sy ma ken nie.
Sy het dit self gebak. Sy kan enigiets doen. Sy kan net nie 'n bal skop nie. As ons klaar is, sal ek jou kom help opruim, maar dan moet jy saam met my die bal skop.
Daar voor. My ma sê as 'n mens se plek slordig is, dan dink jy slordig en werk jy slordig. Ek dink dit is hoekom jou skuldenary so slordig is. Maar ons sal dit regmaak. Kom nou. Ek mag nie my melktert eet voor jy nie die eerste stuk kry nie.
Ek wonder skielik of hy my sal uitlos as ek vir hom die hele storie vertel. Van Christine.
Eendag, lank, lank gelede, was daar 'n skuldenaar wat gedink het die lewe is 'n lied …
Nee, hy sal nie verstaan nie. Hy sal net van sy kitsoplossings kom aanbied, soos 'n Mozart-CD of 'n portretstudie in vreugde.
Ek sug. Ek sal met sy ma gaan praat. Sy moet die kind weghou. Ek staan op.
Jy moet jou hare kam. Hulle lyk erg, sê hy, en dan lag die klein twak vir my.
Daar is twee redes waarom ek nie met sy ma kan praat oor sy besoeke nie. Die eerste: toe Buks Barnard my in haar sitkamer inlei, sit daar ook ander mense wat gemaklik gesels, wat lag. Dit is te laat om om te draai en ek laat my deur Monica voorstel, aanvaar koffie en melktert, maak die nodigste sosiale geluide.
Die tweede rede is Monica Barnard se stem. En haar oë. Haar swart hare en haar glimlaggende, vol mond. Blote professionele waardering van 'n skilderbare onderwerp. Uiteraard.
Ek verskoon myself so gou as wat sosiaal aanvaarbaar is en stap terug na my meenthuis toe. Ek kry Buks in my voorkamer-ateljee, besig om reg te pak.
Ek het solank begin, want anders gaan dit donker word en dan kan ons nie bal skop nie.
Eienaardig hoe 'n mens soms 'n klein besluit moet neem oor die alledaagse, oor die stoflike, en hoe dit dan uitkring om uiteindelik jou hele lewe te verander. Op daardie oomblik moet ek kies. Ek kan kies om hom uit te jaag, die huis te verbied, permanent te verban. Só kan ek en my pyn weer alleen wees, soos verliefdes mekaar vertroetel. Of ek kan die ateljee, die chaos wat ek gelate aanvaar, saam met hom regpak.
Eindelik is dit sy besige lyfie wat doelgerig op en af stap, en swaar blikke, rame en skilderye met inspanning en gepofde wangetjies dra-sleep, sy bereidheid om self op te offer voor hy sy beloning kry, wat my laat besluit. Sonder om 'n woord te sê, begin ek die rommel op die groot tafel teen die muur bymekaar maak. Só baie nuttelose gemors wat 'n mens met jou saamdra.
Toe ons in die sterk skemer met die bal speel, is sy genot soos 'n lig. Hy babbel en hy hardloop en skop en gooi en lag dat sy ogies toetrek en die kuiltjies in sy wange diep plooi.
Ek stap saam met hom in die donker na sy huis, waar ek hom by die deur afsien. Maar ek sien vir Monica, agter die oopplan-kombuistoonbank, met 'n voorskoot en 'n blos op haar wange, en 'n houtlepel in haar hand. Ek hoor die musiek wat speel, die klok van haar stem wat saam met die note lui. Ek sien Buks inhardloop en haar druk. Sy buk af en soen hom. Hulle lag.
Ek stap deur die donker na my huis, skakel die ligte aan, kry die Mozart-sonates in die CD-speler, 'n skoon doek op die esel en begin skilder: in die somber lig van die skemer speel 'n seuntjie met 'n bal, sy vreugde 'n vlam in die vroegaand.
Mielie sê grootmense doen twee goed as hulle uitgaan.
Hy sit op die skoon tafel, en sy bene swaai beurtelings terwyl hy my werk krities dophou. Ek werk nie bedags aan Seun met bal nie, want hy kan enige oomblik instap. Ek is besig met Fietsryer.
Wie is Mielie?
Hy is ook by die kleuterskool. Sy regte naam is Emile, maar almal noem hom Mielie. Hy sê as grootmense uitgaan, dan gaan hulle net óf fliek óf teewater toe.
Ja. Dit is waar mense sit en kyk vir ander mense wat konsert hou.
Ja. Teewater. Wanneer vat jy my ma teewater toe?
Ek het nagedink oor my verhouding met Buks Barnard. Ek het gedink hy is nie stout nie. Net onverwags. Ek het gedink ek sal hom verduur, selfs nou en dan kan waardeer. Soos met die regpak van my ateljee. Maar dit was blykbaar nie genoeg vir Meneer Verrassing nie.
Daar is seker baie ander mans wat jou ma teater toe wil vat.
Hy sug. Ja. Dit is omdat sy mooi is. Maar sy wil nie gaan nie. Sy sê sy wag tot sy iemand ontmoet wat so oulik soos ek is. Hy vou sy arms en sug swaar, asof sy oulikheid 'n juk op sy skouers is. Dan kyk hy op.
Sy hou van jou, sê hy asof dit heeltemal sin maak.
Hoe weet jy? vra ek voor ek kan keer.
Sy kyk na daardie prentjie van jou. Op snaakse tye, dan gaan staan sy voor die prentjie en dan kyk sy en dan kyk sy hier na jou huis se kant toe.
Hy spring van die tafel af, skielik opgewonde. Jy doen mos nooit iets op Vrydagaande nie. Ek sal vir my ma gaan vra of sy saam met jou teewater toe wil gaan. Hy hardloop deur toe.
Hy steek vas by die deur, kyk terug met groot, onskuldige oë, wagtend dat ek nog iets moet sê.
Sê vir haar so teen sewe-uur.
Die eerste keer neem ek vir Monica Barnard fliek toe. Ons sit elkeen met ons hande versigtig op ons skote, die gesprek veilig en oor neutrale onderwerpe. 'n Tienderjarige oppasster bly by Buks.
Die tweede keer gaan ons teewater toe, 'n Nico Lewis-komedie waar ek lag sonder dat ek dit agterkom, en agterna gaan eet ons wafels met roomys en stroop, en ons gesels tot ons huis toe moet jaag om die oppasster af te los.
Die derde keer gaan ons simfoniekonsert toe en ek hou haar hand vas, en toe ek haar by die deur groet, soen sy my op die wang. En toe kan ek dit nie hou nie en ek soen haar op haar mond, en ek skarrel huis toe met 'n hart wat soos 'n ballon styg.
Ons neem vir Buks die vierde keer saam, 'n Vrydagaand, na 'n Disney-tekenprent, en ek moet hom van die motor af na die huis toe dra toe ons terugkom, want sy lyfie is slap en warm van die slaap. Ek sit hom in sy bed terwyl Monica die ketel aanskakel, en toe ek in die kombuis kom, sê sy sy is honger en vra of ek ook 'n broodjie wil hê. Ek sê asseblief, en sy pak die brood en botter, kaas en konfyt uit, en ons sit gesels-gesels elkeen ons eie broodjies en bou, tot ek later 'n paar pitjies vyekonfyt van haar onderlip moet afsoen en ek vir die eerste keer my arms om haar kan sit en haar teen my vashou en my hande oor haar dik, swart hare kan laat loop.
Jy kan maar nog slaap. Ek sal net vir jou kyk, sê hy te vroeg die volgende oggend, met 'n stem wat bewe van ingehoue opgewondenheid.
Hy sit langs my bed, op 'n stoel, stip starend na my; sy hande hou iets op sy skoot vas.
Ek kreun en draai om. Hoe laat is dit?
Die lang arm is bo en die kort arm is onder. Dit is al baie laat.
Ek kreun weer.
Jy moet die lig aansit.
Ek weet alles, sê hy met groot genoegdoening. Van gisteraand.
Ek sit skielik regop in die bed. Van gisteraand? vra ek en sit die bedliggie aan.
Ja, sê hy en glimlag sy kuiltjie-glimlag. Dan hou hy die konfytbottel triomfantlik omhoog. Kyk, sê hy met wysheid ver verby sy jare. Daar is bottervisse in ons jêm.
'N MAN WAT KAN HUIL
Hoe pleit jy, meneer Liebenberg? vra professor Vermaak.
Skuldig, professor. Ek vou my hande op my skoot. Hulle hoef nie te sien hoe ek bewe nie.
Hy sit in die middel van die driemanskap wat die dissiplinêre komitee vorm. Links van hom is die adjunkregistrateur: studentesake, meneer Ronsard Steyn, 'n klein, skraal mannetjie met 'n potloodstreep-snorretjie en 'n been wat senuagtig onder die tafel rukspring. Regs is prof Tienie Grobbelaar, die bejaarde hoof van die departement Romeinse Reg en Regsgeskiedenis, sy lang, grys hare deurmekaar soos gewoonlik, sy oë toe, asof hy slaap. Ek sit oorkant hulle, 'n eiland op 'n stoel in die somber vertrek.
Dit is Steyn wat nie kan wag om sy stuiwer in die armbeurs te gooi nie: En met reg ook, meneer Liebenberg. Jy besef dat jy geskors kan word vir dié oortreding? Hy vra dit asof hy nie kan wag om die vonnis uit te spreek nie.
Ek is seker daar is versagtende omstandighede, sê prof Tienie rustig, sonder om sy oë oop te maak.
Natuurlik, sê prof Vermaak, die lang, formele een.
Hulle kyk na my met afwagting. Steyn se springende been maak 'n ritmiese skuifelgeluid op die dik mat.
Ek wil hulle so graag alles vertel. Maar sal hulle verstaan? Sal dit regtig 'n verskil maak? Ek kyk van my swetende hande af op. Steyn se kraalogies is soos dié van 'n kobra – reg om die gif van skorsing met 'n blitsige pik uit te deel. Hy sal nie verstaan nie. Vermaak? Miskien. Maar hy lyk nie na 'n man wat ooit verblind was deur die liefde nie. Prof Tienie? Hy is die een wat elke dag 'n angelier in die lapel van sy gekreukelde baadjie dra. Miskien is hy my enigste hoop. Ás hy wakker is. Ek wend my tot hom, al kyk hy nie na my nie.
Dit was die liefde, professor.
Steyn se been raak stil. Hy beur vooroor. Die liefde?
Dit lyk my nie jy besef hoe ernstig jou posisie is nie, meneer Liebenberg. Sy been het weer begin spring. Lighartigheid is uiters onvanpas.
Vermaak lyk ongemaklik, maar sê niks. Ek weet ek is gedoem.
Laat die jong man verduidelik, sê prof Tienie.
Dit sal goed moet wees, sê Steyn.
'n Sweetdruppel loop langs my neus af. Die das druk teen my keel. Ek is nie 'n goeie prater nie. Maar nou hang my toekoms daarvan af.
Ek maak my keel senuagtig skoon, my oë weer op my hande. Alles was okay gewees tot ek vir Sara Nieuwoudt gesien het, sê ek, en my stem klink soos dié van iemand anders. Toe het alles verander.
Ek sien haar die eerste keer terwyl ek besig is om met Willem 'n sinlose argument te hê. Ek en Willem is die slotpaar van die Shimlas. Ons was ook die slotpaar van die universiteit en die Vrystaat se ondertwintigspanne – en almal sê ons gaan vanjaar die slotpaar van die Vrystaat wees.
Jy is net eenvoudig te sterk, sê Willem. Ons stap van die rugbyveld af koshuis toe.
'n Mens kan nie té sterk wees nie, sê ek.
Jy is nie 'n mens nie. Jy is Diesel Liebenberg.
Hulle noem my al van skool af só, omdat oom Japie Kellerman, wat op die plaas langs my pa s'n anderkant Trompsburg boer, eendag ná 'n skoolwedstryd vir my pa gevra het: Wat voer jy daardie klong, Lieb? Diesel?
Willem hou vol: Dit help nie Coach raas met my omdat my kant van die skrum swaai nie. Dit is jy wat minder moet druk. Jy sal jou krag moet leer ken.
En toe sien ek die meisie op die fiets. Dit is nie asof ek nooit vroumense raaksien nie. Hulle is mos maar oral. Maar hiérdie soort sien het ek nog nooit gesien nie. Dit is asof die son net op háár skyn, asof alles om haar in die skaduwee is. Ek sien haar bruin hare wat agter haar aanwaai, haar oë wat opkyk na die bome, die vel van haar arms wat blink, haar gesig, o haar gesig, en iets