Gidshond mag uiteindelik saam met dowe vrou vliegDr. Magteld Smith en Poertsie kort voor hul SA Express-vlug. Foto: Verskaf Dr. Magteld Smith, ŉ dowe akademikus van Bloemfontein, is verlede week, ná jare se gesukkel, uiteindelik toegelaat om vir die eerste keer ŉ binnelandse vlug te onderneem met haar gidshond aan haar sy. Maroela Media het vroeër berig Smith, ŉ navorser in die departement otorinolaringologie (oor-neus-en-keelkunde) aan die Universiteit van die Vrystaat, het verlede week haar vlug verpas en moes op ŉ latere vlug bespreek word nadat sy op pad na die lughawe in haar motorhuis oorval is. Volgens Smith is dit die eerste keer in die geskiedenis dat ŉ dowe persoon in Suid-Afrika toegelaat is om met ŉ gidshond saam met haar in die kajuit van die vliegtuig te vlieg. In die verlede moes Smith se gidshond, Poertsie, soos ander troeteldiere in ŉ hok in die vliegtuig se vragruim reis. “Ek het al in die verlede probeer dat my gidshond saam met my vlieg, maar SAL het volstrek geweier. Hulle het nie eens geweet van gidshonde vir dowes nie,” sê Smith. “Hierdie keer het ek net my voet neergesit en besluit hierdie diskriminasie moet gestaak word. Aangesien gidshonde vir dowes op SAL-vlugte in die VSA toegelaat word, het ek deur SAL se kantoor in die VSA gewerk. Die beampte in Amerika het geweldige druk op SAL in Suid-Afrika geplaas en dit duidelik gemaak dat dit SAL se beleid is om voorsiening te maak vir mense met spesiale behoeftes en gidshonde. Ek glo sonder die hulp van die Amerikaanse beampte sou my poging weer onsuksesvol gewees het.” Smith verduidelik dat hoewel sy ŉ kogleêre inplanting het, maak sy gebruik van verskillende aspekte soos liplees, gesiguitdrukkings en liggaamstaal om gesprekke te volg en daagliks oor die weg te kom. “Geraas maak selfs mense met gehoorapparate ‘doof’ as gevolg van die omgewingsklank. Wanneer hulle nie kan liplees nie, sit in hul in dieselfde bootjie as ŉ dowe,” sê sy. Dr. Magteld Smith en haard gidshond, Poertsie, kom die vliegtuig binne. Foto: Verskaf “Daar is baie wanpersepsies en onkunde rakende die werking van kogleêre inplantings. ŉ Kogleêre inplanting is ŉ proses en werk geensins soos ŉ gehoorapparaat nie. Dit is ŉ lewenslange verbintenis en verg harde werk van baie spraakterapie wat ook daagliks op ŉ rekenaar beoefen kan word. Ek is nog steeds afhanklik van die volle pakket van liplees en al die ander aspekte wat daarmee gepaard gaan.” Sy sê Poertsie, ŉ sewejarige worshond, help haar met vele aspekte van haar daaglikse lewe. Poertsie sal Smith se aandag kry wanneer sy iets hoor en haar aandag daarheen lei. Wanneer iemand byvoorbeeld agter hulle stap, sal Poertsie skielik omkyk om Smith daarvan bewus te maak. Indien Poertsie gevaar bespeur, sal die hare op haar lyf regop staan en sal sy haar stert stil en vertikaal hou. In die nag, wanneer Smith se kogleêre prosesseerder afgeskakel is en sy dus heeltemal doof is, sal Poertsie haar wakker maak wanneer die huis se alarm afgaan. “Wanneer ek dan opstaan, spring sy van die bed af en draai in die rondte. Ons wag dan totdat die veiligheidsbeamptes opdaag en wanneer sy rustig word, weet ek dit is weer veilig,” sê Smith. Wanneer iemand by die hek inkom, doen Poertsie eers inspeksie voordat sy die persoon in die huis toelaat en die hare op haar rug is ŉ vinnige aanduiding vir Smith indien iets nie pluis is nie. Poertsie word ook nie soos gewone honde op haar naam geroep nie, maar kom eerder aangehardloop wanneer Smith haar hande klap. Smith sê Poertsie het tydens haar eerste vlug in die kajuit haar uitstekend van haar taak gekwyt en selfs doodstil gestaan toe sy by die sekuriteitspunt geskandeer is. “Op die lughawe in Kaapstad wou al die passasiers net vir Poertsie op haar koppie streel. Dit is egter teen die reëls vir mense buiten die eienaar van die hond om ŉ gidshond te streel,” sê Smith. Dr. Magteld Smith en haar gidshond, Poertsie, op die SA Express-vlug. Foto: Verskaf “Poertsie het sonder enige probleme deur die massas passasiers die leiding voor my geneem, onder niemand se voete beland nie en net haar werk gedoen. Die ander passasiers het dadelik besef dat ek doof is en het die vrymoedigheid gehad om met my te kommunikeer. Wanneer horende mense kogleêre inplanting-prosesseerders of gehoorapparate sien, word jy gewoonlik geïgnoreer en vermy mense om met jou oogkontak te maak.” Volgens Smith kan enige honderas opgelei word om ŉ gidshond vir dowes te wees, mits die hond ŉ baie fyn gehoor het, hoogs intelligent en opleibaar is, gehoorsaam is en sy eienaar sal beskerm wanneer hul lewe bedreig word. “Doofheid is ŉ onsigbare en ernstige gestremdheid. Ons dowes leef baie keer in isolasie en voel uitgesluit van die samelewing. Ons het ŉ daaglikse stryd om eenvoudige dinge te hanteer soos die bywoning van werksessies, gesellighede, misverstande tydens gesprekke, ensovoorts,” sê Smith. “Die gevolg is dat ongemaklike emosies ontstaan. Poertsie weet wanneer ek hartseer en ontsteld is. Sy sal op my skoot spring en my ore liggies lek en met haar pootjie teen my wang druk. Sy is my beste en mees lojale vriend wanneer sy nie aan die werk is nie. Sy doen haar werk met passie en daar is ŉ hegte band van liefde tussen die twee van ons.”