Indies en vegetaries op tafel
JY LEES NOU Indies en vegetaries op tafel
Johannesburgse sjef Alexis Kriel ken die geheim van balans in haar geurige Indiese kookkuns.
Rustig en ritmies knie haar hande die deeg. Alexis Kriel maak khaja, ’n koeksisteragtige fyngebak van die Ooskus van Indië. Stadige bewegings, vloeiend. Sy is bewus van die deeg. Dis asof sy joga doen.
Alexis is een van Suid-Afrika se voorste kenners van veral Noord-Indiese geregte, en is gereeld op Eastern Mosaic op SABC2 te sien. Sy het tien jaar in die Indiese Temple of Understanding in Chatsworth, Durban, deurgebring. Daarvandaan het sy rustigheid en vrede met haar saamgebring na haar kombuis in Atholl, Johannesburg. Naas lesse in Sanskrit en meditasie het sy ’n groot deel van haar tempelverblyf in die kombuis gewerk. Hier het sy by “spirituele kokke” die siel van Indiese kookkuns leer ken.
Een van hulle was die seun van Elvis Presley se bestuurder! Hoewel Lexi, soos vriende haar noem, nie toegelaat is om sosiaal met hom te verkeer nie, het sy kookvernuf ’n onvergeetlike indruk op haar gemaak. “Ek het eendag met ’n bordjie soetgoed wat hy gemaak het op my skoot gesit, op pad êrens heen. Die versoeking het te groot geraak en ek het een geproe. Dit was die ongelooflikste smaak en die tekstuur van fluweelagtige fudge. Voor ek my kon kry, het ek ’n hele paar verorber."
Alexis kom uit ’n talentvolle Joodse familie. Haar pa, Isaac Kriel, was ’n Shakespeare-kenner en ook die stigter van Damelin-kollege. Haar ma is die skrywer Maja Kriel en haar suster, Helena Kriel, was die draaiboekskrywer van die rolprent Kama Sutra, wat deur Mira Nira, regisseur van onder meer Salaam Bombay en Monsoon Wedding, geregisseer is. Alexis was aanvanklik moderedakteur van die Star in Johannesburg en daarna redigeerder by ’n rolprentmaatskappy. “Maar ek was soekend na iets. Ek het baie van die Indiese kultuur geleer by my ouma, Gita Obel, wat meer as veertig jaar joga- en meditasieklasse gegee het.” Alexis het ook ’n paar keer Indiese tempels besoek en van die rustigheid gehou. “Ek wou aanvanklik net ’n paar maande in die tempel in Durban bly, maar het uiteindelik tien jaar daar deurgebring." Daarna het sy ’n dekorwinkel met ingevoerde Indiese ware bedryf voor sy besluit het om haar heeltyds op Indiese kookklasse toe te spits.
Vandag kom leer jong Indiese vroue by haar kook. Sy het die afgelope agt jaar die Indiese kultuur deur haar kookklasse en -demonstrasies aan meer as 1 000 mense bekendgestel en was in 2007 ’n genooide sjef by die Good Food and Wine Show in Johannesburg. Tussendeur haar spysenierswerk droom sy daarvan om eendag in ’n gesogte restaurant in Kalkutta te gaan werk om outentieke Bengaalse kookkuns te leer. Ná haar 28 besoeke aan Indië het sy elke keer ’n stukkie van die land en sy kookkuns in haar hart teruggebring. Indië is vir haar ’n “fantasieland”, en weens haar wye kennis van die land neem sy gereeld mense op toer daarheen. Op eie bodem geniet sy die Suid-Afrikaanse weergawe van Indiese kos by die Oosterse Plaza in Johannesburg en in Durban. “Dis vir my interessant hoe tradisionele Indiese kos ’n Suid-Afrikaanse karakter aangeneem het en hoe Indiese straatkos soos die bunny chow ontwikkel het." Sy koop haar bestanddele meestal in Indiese gebiede soos Mayfair, Lenasia en Fordsburg in Johannesburg, maar sorg dat sy gereeld jaggary (’n rou dadelsuiker) uit Indië saambring.
“Ek het weens my Joodse agtergrond ook ’n voorliefde vir Joodse geregte. Die meeste daarvan leef voort in herinneringe aan my ouma. ’n Mens kan seker sê ek het ’n vreemde balans tussen die Joodse en Indiese kulture en kookkuns gevind.” By onthale en korporatiewe funksies bedien sy graag geregte met ’n Westerse basis maar ’n sterk Indiese aanslag. Sy sal byvoorbeeld baba-aartappels met botter en komynsaad bedien, of groenbone met gemmer en suurlemoensap kook. By die Indiërs het sy geleer om een spesery of krui op honderde maniere aan te wend, en haar kreatiewe kookvernuf sorg vir ál meer geurige en aromatiese kombinasies. “Kosmaak sal altyd vir my ’n spirituele ervaring bly. Ek het in die tempel geleer om ’n respekvolle verhouding aan te knoop met die kos wat ek berei. Daar is ’n interaksie tussen my en die bestanddele. Dis byna soos ’n tai chi-verhouding en -beweging. Om met ingewikkelde Indiese geregte te werk, het al by my tweede natuur geword. My hande volg die proses instinktief.”
Tans werk sy aan ’n kosreeks vir die SABC wat ook na oorsese koskanale versprei sal word. Haar eerste kookboek oor Indiese geregte is boonop in wording, sy is ’n konsultant van die Suid-Afrikaanse toerisme-bedryf én het onlangs ’n toerismegids vir Indiese besoekers aan Suid-Afrika voltooi. Om Alexis dop te hou terwyl sy kook, is soos om ’n hipnotiese Indiese dans te sien. Sy deel meer as haar kennis - sy deel haar passie en lig die sluier oor ’n stukkie van haar siel.
Haar klasse is vol pret en energie, maar ná ’n kooksessie voel jy jy het ook ’n stukkie van haar sereniteit as geskenkpakkie by die deur gekry. En haar kookfilosofie bly jou by: “Kook is soos joga. As jy in ’n slegte bui is, bly uit die kombuis, anders sal jou kos mense maagpyn gee.”
In Alexis se kombuis hang die aroma van steranys, kardemom en kaneel. Die dekor vertel verhale van talle Indiese reise. En die smaak van haar khaja is net so betowerend soos daardie kekerertjie-fudge gemaak deur die seun van Elvis se bestuurder.
Besoek www.alexiskriel.co.za. Stuur e-pos na alexis@alexiskriel.co.za of bel haar by 011 887 8755.