’n Boekhandelaar vertel my by die Woordfees op Stellenbosch dat die eerste loopgraaf waaruit daar vir Afrikaans geveg word, dié van jeug- en kinderlektuur is. Dis daardie ou opvatting dat as kinders nie vroeg al ’n liefde vir boeke verkry nie, hulle nooit as volwassenes lesers sal word nie. Lona Gericke doen met hierdie vyf resensies haar deel vanuit daardie voorste loopgraaf. Op die oog af lyk dit of Gericke ’n beginselbesluit geneem het oor die manier waarop sy die resensies aangepak het. Sy moes besluit wie haar lesers is, en verstaanbaar, meen ek, het sy gemeen dit sal ouers eerder as jong lesers wees, heel prakties. Om dié rede is haar hele aanpak van só ’n aard dat mens in elke geval ’n idee van inhoud kry, asook van die vaardigheid van die skrywer. Die ouer kan dan self besluit of dit die soort boek is wat tot sy/haar kind sal spreek. Al wat ek mis by dié resensies is ’n aanduiding vir die ouers oor die beskikbaarheid van die boeke as e-boeke. Alles goed en wel? Kan enigiemand gerus wees as dit as vanselfsprekend aangeneem word dat kinders nie koerant lees nie?
Vanjaar is die jaar van die rubriekskrywers, lyk dit my. Keina Swart is vir my ’n nuweling, en dis nie haar skuld nie – ek is net ’n baie sporadiese koerantleser en steek my neus nooit in tydskrifte nie. Dewald Koen se bespreking is gloeiend, maar ek is ’n bietjie skepties oor sy opmerking dat alle Suid-Afrikaners hulle met een van die mense in Swart se verhale sal kan vereenselwig. Almal? Hoe wyd reik Afrikaans?
Daar is nog baie mense wat belang stel in die geskiedenis van die Afrikaner. As mens kyk na al die twak wat die ver-regses op die sosiale media kwytraak oor die geskiedenis van die Afrikaner, soek ’n mens by ’n selfpublikasie soos hierdie ’n gesaghebbende mening om jou te oortuig dat die boek die koop en lees werd sal wees. Of nie. Fransjohan Pretorius is die ideale persoon vir dié taak, en sy bespreking is ook van so ’n aard dat mens dit net kan lees vir die inligting wat hy deurgee.
Een opmerking in hierdie baie positiewe resensie van Danie Marais se versameling rubrieke en essays trek onmiddelik die aandag. In die eerste paragraaf skryf Retief-Meiring dat die titel absoluut onaanvaarbaar is. Sy maak die opmerking, maar sê nie hoekom sy só negatief daaroor voel nie, en gaan onmiddellik voort om die bundel se goeie hoedanighede te bespreek. ’n Mens aanvaar alles wat sy sê, want as gesiene rubriekskrywer praat sy met gesag. Tog is dit daardie opmerking oor die titel wat bly smeek om ’n verduideliking, en wanneer dit wegbly, die indruk wek dat dit gewoon persoonlike smaak is wat daar praat.
Resensies van Deon Meyer se romans is in baie opsigte “tasters”. Dit is noodsaaklike leesstof vir die ingewydes, wat ’n proeseltjie nodig het om te weet dat alles nog wel is met hul skrywer en dat die nuutste pennevrug op sy gebruiklike hoë peil is. Dit is ook vir diegene wat nu en dan ’n Meyer-boek sal opneem, of dit nog nooit gedoen het nie, ’n prikkel, ’n aanspreking – kyk, hier is waaroor dit gaan, wat keer jou? Elmari Rautenbach bevind haar in die aangename posisie dat dit eintlik nie nodig is om oor die gehalte van die skryfwerk te moet oordeel nie. Wat sy moet doen, is om haar twee lesersgehore iets te gee wat hulle end-uit sal lees, en dalk sal herlees, soos mens met resensies soos hierdie doen, vir implisiete leidrade wat die reeds bekeerdes daardie ekstra spoed boekwinkel-toe sal gee, en die ander sal laat wonder wat hulle mis. Rautenbach is ’n gesoute joernalis, en het haar resensie “verpak” met die wete dat sy ook moet oplet vir dinge wat ’n eietydse leser sal snap. Soos die verwysing na die kool-klankie in een karakter se kantoor, met net daarna die opklaring oor professor Tim. Dit is top-gehalte resensies soos hierdie wat lesers na ’n boekeblad lok.
Nog ’n ou hand in die boekewêreld, Dineke Volschenk, skryf oor ’n boek in ’n genre wat nie dikwels boekeblaaie haal nie: ’n Christelike roman. Ek wonder baie in watter rigting die letterkunde volgende gaan beweeg, en Volschenk se opmerking dat Christelike romans ook ’n plek in die letterkunde het, is daarom vir my opvallend. Ons het ’n lang pad gestap sedert C.M. van den Heever.
Spreek J.B. Roux teen die einde: “’n Moontlike beswaar is die gr. 4-Afrikaans waarin die boek geskryf is.” Hoekom is dit so ’n aardige sin? Omdat dit verklap dat Roux bang is om kritiek uit te spreek teen die boek? Of omdat Roux dit gebruik as hewel vir ’n slotsin van lui en lui? As hy nie “moontlik” gebruik het nie, sou ek nie agterdogtig geword het nie. Snaaks hoe een woord ’n resensie se ewewig kan versteur.
Gee Marius Crous dit ter ere dat hy lankmoedig is, en dat hy nie Mellet Moll se digkuns-debuut as pseudo-digkuns gekategoriseer het en aanbeweeg het na iets minder pretensieus nie. Crous staan by talle dinge stil, maar uiteindelik besluit hy dat ’n bietjie meer selfkritiek aan die kant van die digter baie welkom sou gewees het. Had hy meer aangehaal uit die bundel, soos Joan Hambidge die vorige week in ’n resensie gedoen het, sou dit moontlik nie nodig gewees het om so netjies te formuleer aan sy uitsprake nie. En tog, dink ek sy besluit om te bespreek eerder as om te illustreer was die korrekte een. Dit is regverdig teenoor die digter en sy uitgewer, wat sekerlik groot verwagtings van die drie bundels koester – groot genoeg om die drie gelyktydig te publiseer. En dit gee hom die kans om besinnend na sy slotsom op te bou.
Dit is ’n sonderlinge gebeurtenis dat ’n skrywer gevra word om ’n boek te skep om ’n reeks van vyftien skilderye van John Meyer toe te lig; Amanda Botha het dié opdrag gekry en ’n boek geskep wat Marié Heese in alle opsigte laat voel dat dit die leser ryklik beloon. Daar is afbeeldings van die vyftien skilderye in die boek – wat die opskrif by die resensie ietwat misleidend maak. Ek voel ook dat vir’n bespreking soos hierdie dit amper verpligtend is om ten minste een van die skilderye af te druk by die resensie, sodat die leser geen twyfel kan hê van die kaliber werk wat hier ter sprake is nie.
Mens kry die gevoel dat Helen Schöer hierdie resensie in een paragraaf sou kon afhandel. Soms doen mens die skrywer ’n guns as jy dit wel só bondig doen.
Soms deug Joan Hambidge se broksgewyse benadering tot digbundels, soms nie. In hierdie geval, waar sy die geleenteid benut om baie uit die bundel aan te haal, slaag haar benadering skitterend. Die leser ontwikkel begrip vir Hugo se digterskap, vir die inhoud van die bundel en dinge wat aanleiding gegee het tot die ontstaan van sommige van die verse. Maar uiteindelik is dit Hugo wat praatkans kry, en sodoende maak Hambidge jou net nuuskieriger om die res van die bundel te lees. In hierdie dae waarin die oorvloed van Afrikaanse digbundels ’n baie klein stroompie van verkope afgee, vermoed ek sal Takelwerk veel beter vaar as wat ’n indringende akademiese bespreking tot gevolg sou gehad het.