PressReader - Landbou Vee: 2015-10-12 - Voer­doel­tref­fend­heid kan ’n spel­bre­ker wees
Voer­doel­tref­fend­heid kan ’n spel­bre­ker wees
Voer is ná ka­pi­taal­uit­ga­wes die groot­ste en­ke­le uit­ga­we in die bees­pro­duk­sie­stel­sel. Die be­dryf moet dus die we­ten­skap van voer­doel­tref­fend­heid veel be­ter ver­staan.
Landbou Vee - 2015-10-12 - Inhoud - NA­VRAE: Dr. Mi­cha­el Bradfield, tel. 012 667 5258.
Die Suid-A­fri­kaan­se bees­vleis­be­dryf het ’n u­nie­ke uit­da­ging. Daar word van bees­vleis­pro­du­sen­te ver­wag om ’n speen­kalf te pro­du­seer wat moet groei en doel­tref­fend in die voer­kraal moet wees, ter­wyl dit van ’n koei kom wat vir ses maan­de in die veld son­der re­ën loop.
Die groot­ste deel van die land lê in ’n so­mer­re­ën­ge­bied waar­in ho­ë­waar­de­ge­was­se ver­bou kan word. En die droë win­ters wat in dié ge­bie­de er­vaar word, be­te­ken dat die voer­kraal­be­dryf, na my me­ning, sal aan­hou om die bees­vleis­pro­duk­sie­stel­sel te oor­heers.
So­wat 80% van ál die land se speen­kal­wers word tans in voer­kra­le vet­ge­maak. Die voort­du­ren­de sty­ging in grond­pry­se be­te­ken ook dat die land meer vleis uit min­der hulp­bron­ne moet pro­du­seer. Selfs in ’n land soos Bra­si­lië het die bees­vleis­be­dryf on­langs be­sluit om sy voer­kraal­be­dryf in die vol­gen­de de­ka­de te ver­dub­bel, groot­liks van­weë die gro­ter vraag na vleis wê­reld­wyd en duur grond.
Van die voer­kra­le in Suid-A­fri­ka voer nou duur­der snit­te uit na mark­te waar meer daar­voor be­taal word, soos die Mid­de-Oos­te. Ek twy­fel nie dat bees­vleis­pry­se in Suid-A­fri­ka in die vol­gen­de paar jaar aan­sien­lik gaan styg nie. Aus­tra­lië en A­me­ri­ka het tans die klein­ste kud­des nóg weens droog­tes. In die laas­te ses maan­de tot ’n jaar het die prys van bees­vleis daar weens die droog­te en ’n gro­ter vraag wê­reld­wyd met 10% tot 25% ge­styg.
IN­VLOED VAN VOER­KOS­TE
Een van die groot­ste strui­kel­blok­ke vir ’n doel­tref­fen­de bees­vleis­pro­duk­sie­stel­sel ver­ge­le­ke met me­de­din­gen­de be­dry­we, soos die hoen­der- en vark­be­dryf, is die toe­na­me in voer­kos­te. In die bees­vleis­be­dryf is voer (ná ka­pi­taal­uit­ga­wes) tans die groot­ste en­ke­le uit­ga­we in die pro­duk­sie­stel­sel.
Dit is mak­lik om aan te voer dat ’n mens bloot ’n slag­os-pro­duk­sie­stel­sel moet hê en bees­te moet ge­bruik om gras in vleis om te sit. Die mees­te van die A­fri­ka­lan­de wat ek be­soek, het ’n pro­duk­sie­stel­sel met ’n gras­ba­sis, maar die groot­ste strui­kel­blok vir dié lan­de is om op die ho­ë­waar­de­mark­te mee te ding. E­thi­o­pië voer 700 000 tot 800 000 le­wen­de die­re uit. Die mees­te word nou in voer­kra­le ge­voer om ’n be­sten­di­ge voor­raad en pro­duk te ver­se­ker. Baie an­der ont­wik­ke­len­de lan­de in Noord-A­fri­ka en A­sië be­gin nou óf voer­kra­le bou óf brei hul voer­kraal­be­dryf uit om toe­gang tot nu­we mark­te te kry en waar­de toe te voeg.
Boe­re in die bees­be­dryf het dus per­soon­lik be­lang daar­by om te ver­se­ker dat plaas­li­ke boe­re bees­te kan pro­du­seer wat gras en graan doel­tref­fen­der in vleis om­skep.
Dit be­te­ken nie dat pro­duk­sie­kos­te moet styg nie. Om die waar­heid te sê, pre­sies die teen­oor­ge­stel­de is no­dig. Die boe- re met wie ek werk, be­sef hoe be­lang­rik dit is om die ki­lo­gram vleis per hek­taar te ver­hoog en ter­self­der­tyd die pro­duk­sie­kos­te te ver­laag.
Kom­mer­si­ë­le boe­re moet dus deeg­lik be­wus wees van die pro­duk­sie­kos­te per ki­lo­gram vleis ge­pro­du­seer. Met die sty­gen­de kos­te van ar­beid moet hul­le ook hier­die kos­te op ’n per-wer­ker-grond­slag by hul be­re­ke­nin­ge in­sluit.
VOV VER­HOOG KOEIGEWIG
Ter­wyl voer­kraal­ei­e­naars die voer­om­set­tings­ver­hou­ding (VOV) as ’n maat­staf vir doel­tref­fend­heid ge­bruik, is die werk­lik­heid vir kom­mer­si­ë­le so­wel as stoet­boe­re dat die VOV, be­re­ken as voer­in­na­me/ ge­mid­del­de daag­lik­se toe­na­me (GDT) en ge­meet in ki­lo­gram nie ’n nut­ti­ge maat­staf vir doel­tref­fend­heid nie.
Dit is om­dat die VOV groot­liks ge­as­so­si­eer (ge­kor­re­leer) is met groei (GDT), as­ook vol­was­se­koei­ge­wig. Die kor­re­la­sie is na ra­ming 50%-70%. Die­re met ’n be­ter, of­te­wel la­er, VOV, neig dus om van swaar­der koeie te kom, of bul­le met ’n goeie VOV sal in die al­ge­meen ver­se teel wat as koeie swaar­der as die ge­mid­del­de sal wees.
Dus, ter­wyl die VOV die i­de­a­le ken­merk vir die voer­kraal­be­dryf is, is dit nie die i­de­a­le ken­merk vir die kom­mer­si­ë­le of stoet­boer wat doel­tref­fen­der die­re wil le­wer nie.
Dit is een van die hoof­re­des hoe­kom die we­ten­skap­li­kes in ’n land soos Aus­tra­lië nog nooit die toet­sing van bul­le vir die VOV in toets­sta­sies on­der­steun het nie.
Voor­uit­gang in die me­ting van voer­doel­tref­fend­heid in die laas­te de­ka­de het eg­ter ge­toon dat ’n voer­doel­tref­fend-
heids­maat­staf ge­vind moet word wat voer­doel­tref­fend­heid op só ’n ma­nier uit­werk dat dit on­af­hank­lik is van die vol­was­se­koei­ge­wig. Dit wil sê die se­lek­sie vir voer­doel­tref­fend­heid moe­nie koeigewig be­ïn­vloed nie.
In­dien die maat­staf kor­rek in ’n se­lek­sie­pro­gram ge­bruik word, moet dit steeds speen­kal­wers toe­laat wat vin­ni­ger groei. Dit is eg­ter be­lang­rik dat die maat­staf on­af­hank­lik van die koeigewig moet wees.
Daar is baie fak­to­re wat die be­nut­ting van voer be­ïn­vloed. Dit sluit in die groei­tem­po van die dier, die vol­was­se­wor­dings­pa­troon (vroeë vs. laat vol­was­sen­heid) en die sa­me­stel­ling van groei (by­voor­beeld, die ver­moë van ’n dier bin­ne ’n ras om óf vet aan te sit óf ma­er te bly).
An­der fak­to­re sluit in die be­nut­ting van voer, die me­ta­bo­lie­se tem­po, hoe doel­tref­fend die dier voe­ding­stow­we kan ab­sor­beer, die doel­tref­fend­heid van weef­sel­groei, die ak­ti­wi­teits­vlak van die dier, die om­ge­wing en laas­tens die lig­gaams­ge­wig wat be­hou moet word.
Die voer­doel­tref­fend­heid van in­di­vi­du­e­le die­re word in die stoet­be­dryf bin­ne ’n voer­sta­sie (soort­ge­lyk aan die fa­se C­toets) ge­meet. Om ’n ak­ku­ra­te teelwaarde vir doel­tref­fend­heid te kry, ver­eis ’n Le­a­ch­man Pro­fit is ’n Le­a­ch­man An­gus­bul met ’n voer­om­set­ting van 3,2:1 en het 6,82 kg dro­ë­ma­te­ri­aal per dag ge­vreet. Hy het 2,13 kg per dag op­ge­tel en is in die boon­ste 0,01% van die dol­lar-win­s­in­deks van die Le­a­ch­man-bees­maat­skap­py in A­me­ri­ka. Le­a­ch­man toets jaar­liks hon­der­de bul­le vir re­si­du­e­le voer­in­na­me. aan­tal bul­le van die­self­de be­stuurs­groep (d.w.s. die­self­de trop, die­self­de jaar van ge­boor­te, die­self­de ge­slag en die­self­de sei­soen van ge­boor­te) wat in ’n voer­doel­tref­fend­heids­toets ge­toets word.
Daar word aan­be­veel dat die na­ge­slag van min­stens vyf bul­le uit min­stens twee stoet­bul­le ge­toets word, waar­van die een bul ver­kies­lik ook na­ge­slag op an­der pla­se het wat ook vir voer­doel­tref­fend­heid ge­toets word. Kud­des en die­re wat ge­toets word, word dus ver­bind deur die ge­meen­skap­li­ke ge­bruik van bul­le of ver­kies­lik deur die ge­bruik van kuns­ma­ti­ge in­se­mi­na­sie.
Mo­der­ner toets­ge­rie­we ge­bruik ook ra­di­of­re­kwen­sie­toe­stel­le om die­re se in­lig­ting aan te te­ken soos hul­le in­kom om te vreet. Die ge­wig en voer­in­na­me van el­ke dier word dus oom­blik­lik ge­meet, en ’n da­ta­ba­sis met dui­sen­de re­gis­ters van el­ke dier word ge­skep om ak­ku­ra­te me­tings te voor­sien.
Die sta­tis­tie­se mo­del laat dan toe dat die ver­eis­tes vir on­der­houd en groei aan­ge­pas kan word deur die dier se werk­li­ke voer­in­na­me en ook sy werk­li­ke voer­in­na­me ge­grond op groot­te en groei oor ’n spe­si­fie­ke tyd­perk in ag te neem. Sy werk­li­ke voer­in­na­me word dan ver­ge­lyk met sy ver­wag­te in­na­me be­re­ken as ’n voor­spel­lings­ver­ge­ly­king vir el­ke ras, soos in die TA­BEL hier­naas ge­ïl­lus­treer.
Hier­die maat­staf van doel­tref­fend­heid word die re­si­du­e­le voer­in­na­me (RVI) ge­noem. Van die an­der maat­staw­we van doel­tref­fend­heid word be­re­ken as die re­si­du­e­le daag­lik­se toe­na­me (RDT) of die voer­in­na­me (VI) op sig­self, maar word ge­bruik as deel van ’n e­ko­no­mie­se se­lek­sie-in­deks wat die RVI so­wel as die RDT ge­bruik. ’n E­ko­no­mie­se se­lek­sie-in­deks voor­sien ’n e­ko­no­mie­se waar­de vir ’n dier deur ál die e­ko­no­mies re­le­van­te ei­en­skap­pe in een wins­waar­de vir ’n
spe­si­fie­ke om­ge­wing saam te voeg. Die uit­koms vir die be­dryf wan­neer vir voer­doel­tref­fend­heid ge­se­lek­teer word, kan aan­sien­lik wees, soos ge­toon in die ta­bel van ’n aan­bie­ding by die Al­dam-vee­skool ver­le­de jaar deur dr. Paul Arthur, ’n wê­reld­ken­ner oor voer­doel­tref­fend­heid by bees­te. In sy il­lus­tra­sie het al­bei bul­le die­self­de GDT, maar aan die ein­de van die toets het bul A al­te­sa­me 2,5 kg min­der voer per dag as bul B ge­vreet. In die prak­tyk en in proe­we is merk­waar­di­ge ge­ne­tie­se voor­de­le vir doel­tref­fend­heid ge­de­mon­streer.
VELD EN VOER­KRAAL
Die vraag wat boe­re dik­wels vra, is wat die kor­re­la­sie of as­so­si­a­sie tus­sen die doel­tref­fend­heid van die­re in die veld en dié in die voer­kraal is. Met an­der woor­de, gaan die toets van die­re in ’n voer­kraal die doel­tref­fend­heid in die koei­kud­de ver­be­ter?
Die ant­woord is dat dit na­tuur­lik moei­lik is om in­di­vi­du­e­le voer­in­na­me in die veld te meet. Wat die be­wy­se wel vir die Bos taurus- (B­rit­se en Eu­ro­pe­se) ras­se toon, is dat vrou­li­ke die­re wat as speen­kal­wers doel­tref­fen­der op voer is, ook doel­tref­fen­der as ou­er koeie op die veld bly.
Dit dui dus op ’n guns­ti­ge en voor­de­li­ge ver­want­skap tus­sen voer­doel­tref­fend­heid in die veld en voer­kraal­pres­ta­sie. Meer na­vor­sing is eg­ter nog no­dig om hier­die ver­want­skap by in­heem­se ras­se te on­der­soek.
Op ’n lig­ter trant, selfs men­se weet dat som­mi­ge van ons doel­tref­fen­der voer­om­set­ters as an­der is. Som­mi­ge van ons eet min­der kos en sit dit in spie­re om, an­der eet baie en tel glad nie ge­wig op nie of ska­kel kos reg­streeks in vet om. Net so be­sef die mees­te boe­re dat doel­tref­fen­der én on­doel­tref­fen­de die­re bin­ne ras­se en tus­sen ras­se voor­kom.
Die bees­vleis­be­dryf moet die we­ten­skap ag­ter voer­doel­tref­fend­heid leer ver­staan om­dat die me­ting van dié ei­en­skap die ver­moë het om die be­dryf aan­sien­lik te ver­an­der. Toets­ge­rie­we waar in­di­vi­du­e­le voer­in­na­me ingespan is, kan ’n kos­te­be­spa­ring van so­wat R500 per dier oor ’n tyd­perk van 120 dae wys. Op stoet­vlak word som­mi­ge die­re ge­se­lek­teer wat min­der as 4 kg voer kan vreet per 1 kg bees­vleis ge­pro­du­seer (dus ’n VOV van 4:1).
By die kud­des wat ons op ’n on­lang­se be­soek aan Aus­tra­lië be­sig­tig het, is in een kon­tro­le­groep meer as 200 bul­le wat nou ge­toets word. Die be­wy­se ten guns­te van die toets vir voer­doel­tref­fend­heid is oor­wel­di­gend, en baie SuidA­fri­kaan­se en Na­mi­bie­se boe­re be­lê nou in dié teg­no­lo­gie.
My dank gaan aan prof. F­rik­kie Ne­ser en van Sui­derA­fri­ka se voor­ste te­lers vir hul by­dra­es tot die ar­ti­kel.
Dr. Mi­cha­el Bradfield skryf in sy per­soon­li­ke hoe­da­nig­heid. Hy het die gra­de B.Sc. (U­ni­ver­si­teit van die Vry­staat), M.Sc. (U­ni­ver­si­teit van E­din­burg) en Ph.D. (U­ni­ver­si­teit van Nieu-En­ge­land) ver­werf.