Bantoestan - Wikipedia
(Aangestuur vanaf Tuisland)
Bantoestan verwys na enige van die gebiede wat aangewys is as stamtuislande vir swart Suid-Afrikaners gedurende die Apartheidsera. Die term "bantustan" is eerste in die laat 1940's gebruik, en bestaan uit Bantoe (wat "mense" in die Bantoetale beteken) en "stan" (wat "land van" beteken), en is afkomstig van Hindoestan.
Die woord "Bantoestan" het negatiewe konnotasies wanneer gebruik word om 'n land of gebied te beskryf wat enige ware bestaansreg of mag ontbreek, en word gesien as 'n vorm van nasionale of internasionale afbakeningsgeknoeiery. Dit is later as 'n neerhalende term gebruik deur teenstanders van die Apartheidsregering se "tuislande". Aan die ander kant het dit 'n positiewe konnotasie vir groepe gehad wat onafhanklik van Suid-Afrika wou funksioneer of 'n separatistiese bestaan wou voer.
1 Aanvanklike doel
3 Lys van Bantoestans of Tuislande
3.1 Onafhanklike tuislande in Suid-Afrika
3.2 Selfregerende tuislande in Suid-Afrika
3.3 Bantoestans in Suid-Wes Afrika
Aanvanklike doel[wysig | wysig bron]
Hierdie tuislande was aan swartes toegeken deur die blanke Apartheidsregering van die Republiek van Suid-Afrika, en is bestem om onafhanklike state onder 'n plan genaamd "Afsonderlike Ontwikkeling" te word. Hierdie plan sou onafhanklikheid gee aan swartes in hierdie nuut-geskepte stamstate, terwyl hulle Suid-Afrikaanse burgerskap ontneem is, wat dan blankes as die meerderheid in Suid-Afrika sou laat. Oorspronklik was daar beplan om tien Bantoestan-tuislande te stig. Hierdie klein, sogenaamd selfregerende, gebiede was onder die 1951 Wet op Bantoe-owerhede daargestel, en het begin om "onafhanklikheid" te verwerf vanaf 1976.
Die skeppers en argitekte van die apartheidsdoktrine was vasberade om die idee van tuislande te realiseer, maar dit het nooit die aanvaarding van die internasionale gemeenskap verkry nie, en was verafsku deur Suid-Afrikaanse swartes. Die redes hiervoor was:
Die grense van die Bantoestans is getrek om goeie, ekonomies waardevolle, grond uit te sluit.
Die groot hoeveelheid verskuifde burgers, tesame met die klein oppervlak toegewys vir Bantoestans, het beteken dat die bevolkingsdigtheid veel hoër as díé van Suid-Afrika was.
Deur burgers van die nuwe tuislande te word het beteken dat Suid-Afrikaanse burgerskap, waar meeste van die kandidate vir verplasing geleef en gewerk het, opgesê moes word. Dit sou beteken dat hulle die laaste van die min regte en voorregte wat hulle as Suid-Afrikaanse burgers geniet het, ook sou verloor.
Totstandkoming[wysig | wysig bron]
Die blanke regering het 13% van sy gebied opsygesit vir swart bewoning, en het hierdie verander na gebiede van swart tuisregering. Daar is gepoog om onafhanklikheid aan hierdie tuislande te gee, terwyl aangevoer is dat die oorblywende 87% dan blanke gebied is. Die swart Suid-Afrikaners is (gereeld verkeerdelik) ingedeel volgens etniese groepe wat aan elke tuislande toegewys is. In die meerderheid van hierdie verplasings was die individue wat aan tuislande toegeken is nie in hierdie klein gebiede woonagtig of hiervan afkomstig nie.
Die eerste Bantoestan wat gestig is, was die Transkei, onder die leierskap van Opperhoof Kaizer Daliwonga Matanzima, in die Kaapprovinsie vir die Xhosanasie.
Die volgende Bantoestan was Bophuthatswana vir die Tswana mense, onder leiding van Opperhoof Lucas Mangope. Hierdie land moet nie met Botswana, die voormalige Betsjoeanaland, wat deur Groot-Brittanje geskep is, verwar word nie.
'n Groot Bantoestan was KwaZulu vir die Zoeloenasie in die Natalprovinsie, wat deur 'n lid van die Zoeloe koningsfamilie, opperhoof Mangosuthu ("Gatsha") Buthelezi, in die naam van die Zoeloekoning gelei is. Hierdie Bantoestan het slegs tot selfregering gevorder, omdat sy leiers, veral Buthelezi, geglo het hul mense is beter af as deel van Suid-Afrika, eerder as om onafhanklikheid te aanvaar en Suid-Afrikaanse burgerskap te verloor.
Lys van Bantoestans of Tuislande[wysig | wysig bron]
Onafhanklike tuislande in Suid-Afrika[wysig | wysig bron]
Kaart van voormalige tuislande in Suid-Afrika
Transkei (Xhosasprekend) — onafhanklik verklaar op 26 Oktober 1976
Bophuthatswana (Tswanasprekend) — onafhanklik verklaar op 6 Desember 1977
Venda (Vendasprekend) — onafhanklik verklaar op 13 September 1979
Ciskei (ook Xhosasprekend) — onafhanklik verklaar op 4 Desember 1981
Selfregerende tuislande in Suid-Afrika[wysig | wysig bron]
Lebowa (Noord-Sotho of Pedi-sprekend)
Bantoestans in Suid-Wes Afrika[wysig | wysig bron]
Van die tien tuislande in Suidwes-Afrika, het slegs vier selfregerend geword.
Kaart van voormalige tuislande in Suidwes-Afrika in 1978
Die bantoestans was:
Oos-Caprivi (selfregerend 1976)
Hereroland (selfregerend 1970)
Kavangoland (selfregerend 1973)
Ovamboland (selfregerend 1973)
Die wyse waarop die grense van hierdie gebiede getrek is, is ook van belang: hulle is verdeel in verskeie landgebiede met kronkelende grense. Trouens, die Suid-Afrikaanse ambassade in Bophuthatswana moes geskuif word omdat dit geblyk het dat dit per ongeluk in Suid-Afrika gebou is.
Lesotho en Swaziland, omring deur Suid-Afrika, was nie Bantoestans nie, maar is internasionaal-erkende onafhanklike lande en voormalige Britse besittings.
Gedurende die 1980's het hierdie skynnasies, veral Transkei en Bophuthatswana, sentrums geword vir kasinodobbelary, wat onwettig was in Suid-Afrika in daardie tyd. Die Wildekus-kasino en Sun City-oord is resultate hiervan.
Herintegrasie[wysig | wysig bron]
Na 27 April 1994, met die einde van eksklusiewe blanke regering in Suid-Afrika, is al die Bantoestans tot niet verklaar en die grond en sy burgers grondwetlik ingelyf by die nege nuwe provinsiale regerings om die nuwe Suid-Afrika te vorm.
Apartheid-Bantoestans in Suid-Afrika en Suidwes-Afrika
Bophuthatswana· Ciskei · Gazankulu · KaNgwane · KwaNdebele · KwaZulu · Lebowa · QwaQwa · Transkei · Venda
Amptelik selfregerende Bantoestans word in kursief aangedui
Boesmanland · Damaraland · Oos-Caprivi · Hereroland · Kaokoland · Kavangoland · Namaland · Ovamboland · Rehoboth · Tswanaland
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Bantoestan&oldid=1758059"
Die bladsy is laas op 25 Augustus 2018 om 16:21 bygewerk.