TUMELO YA DIHELE E ANAMELA MO SEJUDENG: Rahisitori mongwe e bong Josephus (37-c. 100 C.E.) o ne a bega gore Ba-Essene, e leng lekoko lengwe la Bajuda, le ne le dumela gore “moya ga o swe mme o tswelela o tshela ka bosakhutleng.” O ne a oketsa jaana: “Seno se tshwana le kgopolo ya Bagerika . . . Ba akanya gore meya e e bosula e nna mo lefelong le le lefifi le le tshosang e bile e otlhaetswe ruri.” Nka thepa ea hau letsatsi le leng le le leng ka nako e le 'ngoe. Tšoara letlapa kaofela, ka metsi. dipoeletšo mo kanegelong (Gen. 10). ‘Havilah’ le ‘Sheba’, go fa mohlala, ba tšwelelala go bobedi dihlopheng tša Bahamite le Basemite (ditem.7 le 28–29) (Mathews 2001:434). Go filwe ditšhišinyo tše dingwe eupša ka bophara tša seamogelwe.2 Go lekane go no swaya ntlheng ya bjale gore peakanyo ke ya semorafe le tikologo, bjalo ka ge go laetšwa ka kgatelelo ya go ipoeletša ya mellwane ya dihlopha tša ‘ditšhaba’ (ditem. 5, 19, 30, 32) e sego ka maleme goba semorafe (Mathews 2001:434). Gunther Wittenberg (1991) o bolela gore meloko ya Seme, Hama le Jafete ga e emele dihlopha tša semorafe goba mehlobo, eupša peakanyo ya leago le sepolitiki. Sa bohlano, banyakišiši ba bangwe ba tšea taodišo ya thogako ya Hama e le tlhalošo ya tlholego ya bonaba magareng ga Baisraele le Bakanana. Gibson o re: Mo e tloga e le mothopo wa thogako ya Kanana mo kanegelong. E laetša lehloyo la go tsenelela le le lego mo dintweng tša go thopa, gape e laetša tšhošetšo yeo tumelo ya Bakanana ya go gatelela tša thobalano e bego e na le yona go hlweko ya tumelo ya Baisraele. (Gibson 2001:201) Ntlha ya boselela, ye e sa thewago godimo ga dihlopha tša semorafe ke ya gore, go ya ka temana (Gen. 9:18–27), Noage ga a rwešwe molato ka ditiro tša gagwe tšeo di bakilego thogako ya Hama. Ka lebaka la tiragalo ye ya go hlabiša dihlong, ga go tsholo yeo e pharwago Noage, eupša tsholo e fetišetšwa go Hama. Baradithuto ba ga se ba ka ba botšiša potšišo ye: Ke ka lebaka lang šedi ya tsholo ka moka temaneng ye e lebanywa le ditiro tša Hama e sego Noage, yoo ka maitshwaro a gagwe ago nyamiša a beilego morwa wa gagwe yo monnyane (9:24) tebanong le maitshwaro a tatagwe a go tšhoša, yo a bego a swanetše go ba mohlala go yena? Go tšwa ditherišanong tša ka mo godimo, go laetša gore ga go ka fao motho a ka laetšago toka ntle le pelaelo ya kgatelelo ya Bathobaso ka gore Genesi 9 le 10 di a e thekga. Polelo ya ka godimo e laeditše gore go na le mathata a dingwalo, a bobedi Genesi 9:18–29 le Genesi 10 a lebanego le dithulano le go se eme felo gotee gadingwalo tšeo. Gunther Wittenberg (1991:51) o laeditše ka mo go kgodišago gore peakanyo ya ditšhaba tša go fapana ke tlhopho ya maitirelo go ya ka tsela ya lešika ye e sa laetšego kgonthe nakong efe kapa efe historing: Lešika la Noage le dira tše nkego le akaretša lefase ka moka la pele ga Israele le setšhaba sa lona, eupša kgabagareng yeo, mmepe wa phatlalalo ya ditšhaba wo o tšwelelago go palo ya dinaga le ditšhaba o ka se amanywe le nako ye itšego mo historing. (Gibson 2001:201) Ge nkabe bohle ba ba tšweleditšego seswantšho sa go befa sa Nimirode, ba theile dikgopolo tša bona godimo ga thogako ya Noage, ba ile ba šetša ka tsinkelo tše dingwe tša dintlha tše di ukamilwego ka mo godimo, nkabe ruri ba ile ba lekodišiša ditlhathollo tša bona. Bjalo ka ge re sekasekile ka fao Nimirode a tšweleditšwego ka seswantšho sa go befa ka gona dingangišanong tša boradithuto ka gona, re tlo tšwela pele, mo karolong ye e latelago, go lekodišiša dikatlego tša gagwe e le go mo fa tshekatsheko ya mmakgonthe.