Die tekste uit Jesaja, Lukas en die Psalms se toonaard is almal dié van God se heilige woede omdat sy liefde onbeantwoord bly. Die tekste uit Jesaja en die Psalms vertel die bekende verhaal van God wat sy geliefde wingerd uiteindelik oorgee aan die natuur omdat dit verseg om goeie druiwe te dra. Lukas vertel in sterk taal hoedat verdeeldheid die gevolg van keuses vir of teen Jesus is. Die Hebreërteks handhaaf egter 'n heel ander toonaard: voorbeelde word gegee van wat gelowiges vermag het omdat hulle op die Here vertrou het.
20 Toe het God al hierdie gebooie aangekondig:2"Ek is die Here jou God wat jou uit Egipte, uit die plek van slawerny, bevry het. 3Jy mag naas My geen ander gode hê nie.
5 Ek wil sing oor Hom wat ek liefhet, ek wil my liefdeslied sing
oor sy wingerd:
Hy wat ek liefhet, besit 'n wingerd
op 'n vrugbare heuwel.
2Hy het die grond omgespit
en die klippe verwyder,
dit beplant met veredelde
Hy het 'n wagtoring daarin gebou
en 'n parskuip uitgekap.
Hy het verwag
dat dit goeie druiwe sou dra,
maar toe bring dit druiwe voort
wat suur bly.
3En nou, inwoners van Jerusalem
en manne van Juda,
beslis tog tussen My en my wingerd.
4Wat kan Ek nog vir my wingerd doen
wat Ek nie reeds gedoen het nie?
Wat is dan die rede dat dit suur druiwe
terwyl ek verwag het
dat dit goeie druiwe sou dra?
5Ek maak julle nou bekend
wat Ek met my wingerd gaan doen:
Ek gaan die doringheining verwyder
sy muur afbreek, sodat die wingerd
vertrap kan word.
6Ek gaan hom tot niet maak.
Hy sal nie meer gesnoei
of geskoffel word nie,
maar ingeneem word deur doringbosse
Ek sal die wolke verbied
om daarop te reën.
7Die wingerd van die Here
die wingerd wat Hy geplant het
en waarin Hy Hom wou verlustig,
is die Israeliete, die volk van Juda.
Die Here het verwag
dat daar reg sou wees,
maar daar was net onreg,
dat daar geregtigheid sou wees,
maar daar was net die hulpgeroep
'n nuwe Dawidiese koning (hfst. 7-12)
Hoe dit ook al sy, hoofstuk 5 is 'n begrafnislied oor die wingerd van die Here, sy volk (vgl 1:21-31 waar getreur word oor die begrafnis van die reg en waardes waar niemand meer vir minderbevoorregtes omgee nie). Jesaja 6 is dan die roepingsverhaal van Jesaja wat hierdie begrafnislied oor die volk moes aanhef.
Hoofstuk 5 bestaan uit
'n 6-voudige beskrywing van die ellende wat die Here oor hulle sal bring (5:8-23) telkens aangekondig met die frase: "Ellende wat vir …" (5:8, 11, 18, 20, 21, 22). Dit word opgevolg met
perverses wat goed en sleg, lig en duisternis omruil (5:20),
arrogante wyses (5:21),
Nogal 'n mondvol dié hoofstuk – en ek wil dit nie relativeer nie, maar my net herinner dat daar ook 'n hoofstuk 4 was … Maar dan lees ek weer in vers 2, 4 en 7 wat God se verwagting was (in die grondteks staan wag) en hoe konsekwent dit gedwarsboom is, en weet, dit kon nie anders nie. God se geduld is tot die uiterste beproef totdat daar geen omkeer of terugkeer meer moontlik was nie.
Seëngroet: (Uit Basisliturgie van Bybelmedia se Woord en Fees: Preekriglyne en Liturgiese Voorstelle vir 2015-16)
Lied 456 "Loof heel die skepping, loof die Heer vs 1,2,3"
Wet: Eksodus 20:1-20
Loflied 334 "God is liefde juig ons harte vs 1,2,3"
Skriflesing: Jesaja 5:1-7
Geliefdes, wees gegroet in die Naam van die God wat "Homself geopenbaar het as die Een wat geregtigheid en ware vrede onder mense wil bring; dat Hy in 'n wêreld vol onreg en vyandskap op 'n besondere wyse die God van die noodlydende, die arme en die veronregte is en dat Hy sy kerk roep om Hom hierin na te volg; dat Hy aan verdruktes reg laat geskied en brood aan die hongeriges gee; dat Hy die gevangenes bevry en blindes laat sien; dat Hy dié wat bedruk is, ondersteun, die vreemdelinge beskerm en weeskinders en weduwees help en die pad vir die goddelose versper; dat dit vir Hóm reine en onbesmette godsdiens is om die wese en die weduwees in hulle verdrukking te besoek; dat Hy sy volk wil leer om goed te doen en die reg te soek".
F89. "Ek Leef Binne U, Heer"
(RUBRIEK: FLAM Gemeentesang – Toewyding / Geloof en Vertroue)
Oorspronklike titel: My life is in You, Lord
Teks en Musiek: Daniel Gardner
Afrikaanse vertaling: 2004 Enke-Mari Malherbe
Ek leef binne U, Heer;
U leef binne my, Heer.
Ek leef net vir u, Heer;
Ek weet U verstaan my;
U hou u beloftes.
Dit vul my met blydskap:
Ek prys U met alles in my;
Ek prys U met al wat ek is,
met al my verstand,
met al wat ek is.
U is my lewe, o Heer.
(Einde: My lewe behoort net aan U)
Amen (deur André Agenbag).
Carolyn Brown gebruik 'n ikoon van Christus (Jesus Christ as the true vine) as illustrasie waarmee gesprek gevoer word met die kinders teenwoordig. Dit is hier beskikbaar.
Gesprek: Wys die ikoon (van Wikimedia.commons).
Dit is maklik om Jesus in die sentrum van die ikoon te identifiseer. Dink dan hardop saam met die kinders oor wie die ander mense in die ikoon kan wees. (LW Geen reg of verkeerd antwoord is ter sake nie.)
Vestig die aandag op die wingerdstok waarop Jesus sit en illustreer dan hoe die mense by Jesus deur die lote deel van die wingerdstok is. Verduidelik hoedat die wingerdstok met sy lote 'n eeue-oue simbool is van Jesus en sy kerk op aarde.
Lees dan die bekende diskoers van Jesus oor die wingerdstok en die lote uit Johannes 15 ahv die weergawe uit Die Nuwe Testament vir Kinders deur Stephan Joubert, Jan van der Watt en Hennie Stander, 1999.
Jesus is soos 'n Wynstok en ons soos die Lote
15 1–4 "Sê maar Ek is soos 'n spesiale vrugteboom—'n druiwestok. Dan is my Vader soos die boer. Hy sny al die takkies van die boom af wat nie vrugte dra nie. Takkies wat mooi vrugte maak, maak Hy mooi skoon. Dan kan hulle nog beter vrugte dra. Julle is soos daardie takkies. Alles wat Ek vir julle vertel het, het van julle goeie takkies gemaak.
"Ons moet by mekaar bly, net soos takkies deel van die boom is. 'n Takkie wat van die boom afgesny is, kan mos nie vrugte dra nie. Net so kan julle ook nie reg lewe as julle nie naby My bly nie.
5–8 "Ek is soos 'n spesiale vrugteboom; julle is soos die takkies. As julle soos takkies naby aan My bly, sal julle ook reg lewe. Sonder die boom beteken die takkies niks nie. Net so kan julle nie reg lewe sonder My nie. Sê nou iemand steur hom nie meer aan My nie. Hy sal soos 'n takkie wees wat afgesny is. Die takkie sal in die vuur gegooi word en verbrand.
"Bly naby My en luister wat Ek sê. Dan kan julle maar bid. Vra wat julle nodig het om goeie kinders van God te wees. God sal dit vir julle gee. As julle my vriende is en reg lewe, sal die boer, my Vader, baie bly wees."
Mense sukkel om rekening te hou met die gevolge van hulle optrede. Miskien is die tronk hiervan vol. Hier volg 'n storie om dit te illustreer.
Dit was September 2006. Drie vriende van Matt Atkinson vertel hom hulle beplan 'n aanval op hulle skool, baie soos die traumatiese moordtog by Columbine ('n massiewe moord op leerlinge in die VSA). Hulle sou bomme naby die toilette laat ontplof, dan die uitgange aan die brand steek, en daarna enige van die 1,500 studente van hulle skool waarvan hulle die hou nie, doodskiet.
Atkinson was innerlik verskeurd oor die mededeling. Hoewel sy vriende se dreigemente ernstig geklink het, was hy onseker of hulle dit bedoel het en sou deurvoer. Hy sou dit moes aanmeld. Maar wat as sy vriende in ernstige moeilikheid beland oor wat 'n grappie mag blyk te wees? Daardie aand het hy die saak ernstig met sy ma bespreek.
Die volgende oggend – een dag voor sy vriende hul beweerde dreigement sou uitvoer – het Matt met die skoolhoof gaan gesels. Die polisie het onmiddellik ingegryp. Die huise van die voornemende aanvallers is deursoek. Hulle het 'n verskriklike ontdekking gemaak: selfmoordnotas, 'n groot hoeveelheid wapens, ammunisie, kamoefleerdrag en gasmaskers.
Toe die nuus van die gefnuikte aanval bekendraak, is Matt Atkinson as held vereer. Hy't nie gedink sy optrede was heldhaftig nie. "Al wat ek kan sê is, doen die regte ding. Vertel iemand as jy van gevaar bewus word. Ek het gevrees vir die veiligheid van my skool en daarom opgetree. Ek wou nie bekend of beroemd wees nie," het Matt gesê.
Matt het die regte ding gedoen omdat hy die gevolge van sy optrede leer verstaan het. Sou hy niks doen nie, en stilbly, kon daar ontsettende lewensverlies wees. Die gevolge sou dramaties wees: vir homself, sy drie vriende, en ook die mense van die skool. Hy het die gevolge bedink, en daarom reg opgetree.
Ons teks is 'n waarskuwing aan die volk van die Here. Dit is 'n gelykenis in die vorm van poësie waarin die profeet die volk van God leer om die gevolge van hulle ontrou aan die Here te bedink. God het sy liefde oor hulle uitgestort. Hulle het hierdie liefde vertrap. Tensy hulle anders optree, sou die Here hulle verantwoordbaar hou en sou hulle die bitter gevolge van hulle optrede moes dra.
Israel word in ons teks met 'n wingerd vergelyk waaraan die eienaar baie aandag geskenk het, net om agter te kom die wingerd produseer nie goeie druiwe nie. Die gedig plaas Israel in 'n posisie waar hulle hulleself moet oordeel. God het vir hulle gesorg soos vir 'n wingerd, maar die vrugte van hulle lewe is bitter en suur. Is God dan nie geregverdig as Hy besluit om sy beskerming van Israel te onttrek nie?
'n Wingerd was alreeds 'n bekende gesig in die antieke wêreld. Om 'n wingerd uit te lê en tot stand te bring voor druiwe geproduseer word, was rugbreek werk.
Die eienaar moes 'n blootgestelde vrugbare heuwel kies. Daarna moes hy die grond bewerk en van die klippe ontslae raak. Dit is nodig om die klippe uit te haal, want die kalksteen wat die vrugbare terra rosa grond produseer, lewer 'n groot hoeveelheid klippe op. Die klippe is dan rondom die skoongemaakte stuk veld gepak, om sodoende wilde diere uit te hou. Die klippe wat oorgebly het, is later gebruik om 'n wagtoring te bou.
Voor die bou van die wagtoring sou die wingerde eers geplant word. Na die plant van die wingerde was daar 'n periode van ongeveer twee jaar voor die eerste druiwe gepluk kon word. Gedurende dié wagtyd is die klipmuur versterk, die wagtoring gebou en die fasiliteite vir die oes en pars van die wyn voorberei. Hierdie fasiliteite het gewoonlik bestaan uit twee parskuipe wat uit die rots gekap is, een bokant die ander, verbind met 'n trog. Die boonste parskuip is vir die uitdruk van die druiwe gebruik, terwyl die onderste gebruik is vir die druiwesap wat uit die boonste vat gevloei het.
Die eienaar se verbintenis en toewyding om die bedryf 'n sukses te maak, was duidelik van deurslaggewende belang. Die eienaar het al die rugbreek werk gedoen met die verwagting van 'n oes van goeie druiwe.
Teen hierdie agtergrond moet ons die Eienaar se ontsteltenis in ons teks verstaan. Al die harde werk geen doel gedien nie. Al die hoop was verniet. Dit word 'n gelykenis wat God se werk met Israel, God se genade, liefde, trou en vormingswerk uitbeeld. Ten spyte van alles wat God gedoen het om hulle te leer hoe om reg te leef, het hulle lewens onreg voortgebring eerder as reg.
Die gelykenis bestaan uit vier dele:
Verse 1 tot 2: Inleidend word Israel met 'n wingerd vergelyk wat God self in vrugbare grond geplant het. Die grond is goed voorberei en die wingerd is uitstekend versorg. Dit het egter suur druiwe voortgebring.
Verse 3-4: Israel word nou uitgenooi om self 'n oordeel te vel oor die wingerd se gebrek aan goeie druiwe. Wat kan God nog doen om hulle beter te help om goeie druiwe te dra?
Verse 5-6: Die Eienaar se oordeel word nou bekendgemaak: die wingerd gaan afgebreek word en aan homself oorgelaat word. Dit sal deur onkruid ingeneem en met droogte geteister word.
Vers 7: Die gelykenis van die wingerd word spesifiek op Israel toegepas. Die suur druiwe is Israel se onreg teenoor die medemens, en die ongeregtigheid van die hulpgeroep van verontregtes veroorsaak het.
Israel word hiermee opgeroep om die gevolge van hulle gebrek aan vrugte dra, te bedink. Dit lei tot God se oordeel oor hulle. Hulle word opgeroep om reg te laat geskied aan ander.
Daar is twee temas wat die boodskap van ons teks dryf:
Die eerste is die intensiewe werk wat God gedoen het en steeds doen om sy verbond in stand te hou. God het Israel gered en hard gewerk om hulle te leer hoe om sy volk te wees. Van die begin van God se pad met die mens is Hy die een wat die mens uitsoek, regmaak, opbou, plant, voorberei en tot geestelike vrug lei.
Die profete in die Ou Testament stel God dikwels voor as die een wat straf en dan verlos. Die veronderstelde verbondswerk wat God al klaar met Israel gedoen het, voor sy straf, word in die teks benadruk.
Die tweede krag is die oordeel van God. Die skuldiges moet self tot skuldbesef kom. Net soos die gelykenis van die profeet Natan (2 Sam 12:1-7) koning Dawid genoodsaak het om sy eie oordeel te fel, so dwing dié gelykenis Jesaja se gehoor om hulle eie oordeel te fel.
So 'n eie oordeel is soveel kragtiger as om die gehoor van hulle eie skuld te oortuig. Deur die oordeel aan die veronderstelde gehoor oor te laat, kan God se aandeel in Israel se oordeel versag. God is dus nie alleen aanklaer, regter en laksman nie. Die veronderstelde gehoor doen mee aan hulle eie aanklag, oordeel en straf. Hulle word van hulle eie sonde bewus.
Sonde en menswaardigheid
Dit is belangrik om te snap dat die sonde hier Israel se uitbuiting van hulle medemens is. Lees weer vers 7. Onreg in plaas van geregtigheid, uitbuiting in plaas van versorging.
Die NG Kerk is tans in 'n seisoen van menswaardigheid. Dit is in 'n land waar mense eerder vertrap as opgebou word, ook vir ons as gelowiges belangrik om na te dink hoe ons ons medemens hanteer.
Verderaan in Jesaja 5 wys die profeet op spesifieke maniere waarop mense se menswaardigheid gestroop word:
In Jesaja 5:8 word mense uitgebeeld as gulsig, hoe hulle "huis na huis inpalm, die een plaas na die ander in die hande kry, totdat daar geen plek vir ander oorbly nie en net (julle) alleen grondeienaars in die land is". Selfsug en eie gewin maak dat mense hulle bure se huise en plase konfiskeer en so hulle vermoë om 'n lewe te maak ernstig affekteer.
In Jesaja 5:23 is dit die regstelsel, wat die armes moes beskerm, wat nou die weerloses uitbuit. Israel word aangekla dat hulle "die skuldige vryspreek vir omkoopgeld, maar 'n onskuldige sy reg ontneem." In Jesaja se tyd, soos vandag, is dit ook maar 'n vraag of daar enigsins geregtigheid is vir diegene wat nie ryk is nie.
Dié situasie waar armes aan die kortste ent trek, lok harde woorde van die profeet uit. Hy kondig God se oordeel aan. Ses keer word in dié teks gesê: "Ellende wag vir julle." Ellende wag vir julle: julle mooi groot huise "sal murasies word, sonder bewoners". Ellende wag vir julle: al julle harde werk sal verniet wees wanneer daar beperkte opbrengs is – 'n enkele mandjie druiwe . . . en net een kruik vol graan" (10)
Ons teks nooi ons uit om nuut na te dink oor hoe ons ons medemens hanteer. Geregtigheid in die Bybel is om lewensruimte en lewensmiddele aan ander te gun, en dit vir hulle moontlik te maak om 'n waardige lewe te kan lei. Hoe dra ons by dat mense so kan lewe?
Die gevaar is korrupsie hand oor hand toeneem, en dat selfs goeie mense naderhand korrup word omdat "almal dit doen." Die gevaar is dat ons nie genoeg vir ander gee, ons lone nie 'n waardige lewe moontlik maak, en ons nie ons vaardighede en talente met ander deel sodat hulle ook 'n lewe van waardigheid kan lei nie.
Mens kan die vrae vermenigvuldig. Bevestig ons ander, behandel ons hulle met waardigheid, bou ons hulle op, steun ons hulle, moedig ons hulle aan?
God gee ons kans om onsself te beoordeel. Ons kry die kans om na te dink oor die gevolge van ons optrede, sodat ons dit kan regstel waar nodig. Die doel is nie om ons te beskaam nie, maar om ons gevoel van verantwoordelikheid vir ander te aktiveer.
Temas van menswaardigheid
Die Seisoen van Menswaardigheid werk met spesifieke temas soos: geslag, seksualiteit, rassisme, armoede, gestremdheid, gesondheid, ekologie, onderwys en opleiding. Ons noem net 'n paar voorbeelde:
In ons land is dit dikwels vroue en kinders wat aan die kortste end trek. Wat kan ons doen om hierdie meer weerlose lede van ons samelewing te beskerm?
Rassisme is 'n tema wat sterk in die publieke oog is. Ons raak bewus van uiterste en uiteenlopende vorme van rassisme wat nog in ons land bestaan. Mense ag mekaar as minderwaardig bloot op grond van hulle ras en velkleur. Mense word uitgesluit van lewensmoontlikhede omdat hul vel die "verkeerde" kleur het. Wat is die gevolge as ons mense wat na die beeld van God geskape is, behandel of hulle minderwaardig is?
Onderwys en opleiding faal op baie plekke in ons land. Wat is ons verantwoordelikheid om kinders en jongmense by te staan om 'n behoorlike opleiding te kan kry?
Waarom sou ons mekaar se belange aktief bevorder? Waarom word ons opgeroep om reg aan ander te laat geskied en die hulpgeroep van die hulpelose te hoor en daarop ag te slaan?
Dit is omdat ons die wingerd van God is. God het God se Seun in liefde vir ons gegee sodat ons nuwe lewe, volle lewe, kan hê. Daarmee het God ons geseën, sodat ons vir ander 'n seën kan wees. Die voorbeeld van Christus, wat Homself ontledig en as slaaf vir ons gegee het (Fil. 2), moet ons lewens rig.
Mense dink dikwels as hulle kan "bewys" dat die arme nie ons hulp waardig is nie, ons daarmee kwytgeskeld word om te help en te ondersteun. Ons optrede word nie deur die verdienste van die hulpelose gemotiveer nie. Dit is 'n ernstige misverstand met ernstige gevolge, wat ons moet bedink. Dit lei tot vrugte wat suur is.
Ons bevorder die belange van ander, omdat God ons geseën het en dit aan ons opdra. Ons doen dit vir die Here. In ons godsdiens loop die kwaliteit van ons verhouding met die Here deur die dien van die naaste, veral dié naaste wat hulpeloos is en aan lewensmoontlikhede ontbreek.
Komaan wingerd, dra vrugte wat by die harde werk van die Eienaar in en aan ons pas.
Mag God jou seën met ongemak oor maklike antwoorde, halwe waarhede en kunsmatige verhoudings sodat jy diep in jou hart meer eerlik en vry sal leef.
Mag God jou seën met kwaadheid oor onreg, onderdrukking en die uitbuiting van mense sodat jy sal begin werk vir geregtigheid, vryheid en vrede.
Mag God jou seën met trane vir hulle wat ly as gevolg van pyn, verwerping, hongersnood en oorlog, sodat jy jou hand sal uitsteek om hulle te troos en hulle pyn om te sit in vreugde.
Mag God jou seën met genoeg dwaasheid
om te glo dat jy 'n verskil aan die wêreld kan maak, sodat jy kan doen wat ander dink totaal onmoontlik is.
(Uit Basisliturgie van Bybelmedia se Woord en Fees: Preekriglyne en Liturgiese Voorstelle vir 2015-16)