Beenmurg: Só werk skenking(Foto: iStock) Elke jaar bereik duisende mense met leukemie, ander bloedsiektes en immuunafwykings ŉ gesondheidskeerpunt waar die enigste moontlike genesing – en dikwels die enigste kans op oorlewing – ŉ beenmurgoorplanting is. Soms word ŉ geskikte skenker in die familie gevind, maar meestal is ŉ versoenbare skenker ŉ vreemdeling met die presiese soort beenmurgweefsel. Met duisende verskillende weefselsoorte wat bestaan, is die kans op ŉ perfekte pasmaat slegs 1 uit 100 000! Selfs met bykans 40 miljoen geregistreerde skenkers reg oor die wêreld, vind baie pasiënte nie betyds ŉ skenker nie. Op enige gegewe tydstip is daar meer as 200 pasiënte in Suid-Afrika wat ŉ beenmurgoorplanting benodig. Die Suid-Afrikaanse Beenmurgregister (SABMR) vier vanjaar sy 31ste bestaansjaar en moedig Suid-Afrikaners, met beenmurg- en stamselskenking wat in Augustus in die kollig is, om as skenkers te registreer. Hoewel skenkers gewoonlik tussen die ouderdom van 18 en 45 jaar moet wees, het Suid-Afrika in 2020 slegs die tweede land naas die Verenigde Koninkryk geword om ook 16- en 17-jarige skenkers toe te laat om dié lewensreddende skenking te kan maak. Volgens dr. Charlotte Ingram, mediese direkteur van die SABMR, is jongmense uitstekende skenkingskandidate. “Navorsing toon dat jonger skenkers met beter oorlewingsyfers vir pasiënte ná ŉ stamseloorplanting verbind word. Slegs sowat 7% van skenkers tans is tussen die ouderdom van 18 en 24 jaar. “Studies toon dat kinders en jongmense tussen 14 en 25 jaar baie meer selfbewus, sosiaal-verantwoordelik en wêreldwys as vorige generasies is. Hulle is ook meer gedrewe om maatskaplike kwessies by die horings te pak, en is bereid om hul moue op te rol en ŉ daadwerklike verskil maak,” sê sy. Hoewel die SABMR met sowat 74 000 skenkers spog, kan baie ouer skenkers nie meer stamselle skenk nie, omdat hulle sedert registrasie hipertensie, hartsiektes of diabetes ontwikkel het. Wanneer dít gebeur, begin die soektog van voor af, wat die pynlike wag vir die pasiënt verleng. SA se jonges skroom nie om beenmurgskenkers te word nie. (Foto: Hannah Busing/Unsplash) Die belangrikste verskil tussen ŉ stamsel- en beenmurgoorplanting is of stamselle uit die bloedstroom of die beenmurg versamel is. ŉ Stamseloorplanting gebruik stamselle uit jou eie of ŉ skenker se bloedstroom. Dit word ook ŉ stamseloorplanting van perifere bloed genoem. Met ŉ beenmurgoorplanting word stamselle van jou eie of ŉ skenker se beenmurg gebruik. Stamseloorplantings is om die volgende redes meer algemeen as beenmurgoorplantings: ŉ Stamsel- of beenmurgoorplanting vervang beskadigde of kankeragtige bloedselle met gesonde selle. Stamselle is spesiale selle wat deur die beenmurg geproduseer word (die sponsagtige weefsel wat aan die binnekant van ons bene voorkom) en wat in verskillende soorte bloedselle verander. Dit sluit in: ŉ Stamseloorplanting behels die vernietiging van enige ongesonde bloedselle en die vervanging daarvan met stamselle wat uit die bloed of beenmurg onttrek is. Stamseloorplantings word gedoen om siektes soos die volgende te behandel: ŉ Stamseloorplanting word gewoonlik net uitgevoer as ander behandelings nie suksesvol was nie, die potensiële voordele van ŉ oorplanting swaarder as die risiko’s weeg, en die persoon, ten spyte van die onderliggende toestand, relatief gesond is. Met die skenking van bloedstamselle ontvang skenkers inspuitings wat die aantal bloedstamselle in die bloedstroom vermeerder. Dié medikasie word gewoonlik ŉ paar dae voor die skenking toegedien. Tydens die skenking word bloed met ŉ buis uit ŉ aar in die arm getrek – baie soos wanneer ŉ mens bloed skenk. Die bloed gaan deur ŉ masjien wat die stamselle verwyder, waarna die bloed na die skenker terugvloei. Dié proses word aferese genoem en duur sowat 4 tot 6 ure. Sommige skenkers benodig veelvuldige sessies, afhangende van hoeveel bloedstamselle benodig word. Die versameling van stamselle uit beenmurg is ŉ operasie wat in die teater uitgevoer word. Narkose word gebruik en maak die prosedure geheel en al pynloos. Naalde word in die agterkant van die bekkenbeen gesteek om die murg uit die been te onttrek en die prosedure neem gewoonlik 1 tot 2 uur. Ná die beenmurgonttrekking word die skenker in die herstelkamer gemonitor en soms spandeer die skenker die nag in die hospitaal. Mediese tegnologie het in só ŉ mate verbeter dat die risiko’s en nagevolge van albei soorte skenkings minimaal is. Gewoonlik is skenkers binne ŉ dag of wat weer op ŉ drafstap doenig met hul normale dagtake. As jy tussen 16 en 45 jaar oud is en ŉ skenker wil word, kontak die SABMR by 021 447 8638 of stuur ŉ e-pos na [email protected] Finansiële skenkings is ook broodnodig en kan aanlyn gedoen word by www.sabmr.co.za/donate