PressReader - SA Jagter Hunter: 2017-08-01 - Die wins­ge­wen­de dood van e­tiek
Die wins­ge­wen­de dood van e­tiek
SA Jagter Hunter - 2017-08-01 - INHOUD - Deur HER­MAN JON­KER
“Met wat se ha­el sou mens ’n hom­mel­ding skiet?” vra Kaal­voet Kal­lie laas Son­dag langs sy pot­vuur. “Een van die laai­ties hier on­der in die pad het een en hy’s be­sig om my die wet­ter in te maak. Kom draai al hier oor my jaart as die mei­sie­kin­ders by die swem­bad lê.”
“Jong, daai goed gaan nog vir ons baie son­de gee,” stook Doep die vuur ver­der. “Dis net ’n kwes­sie van tyd voor men­se hul­le gaan op­stuur om bok­ke mee te soek. En hoe kan so iets e­ties wees? Wat se kans het die bok? Hy kan mos nie weg­kruip vir ’n ding wat hom uit die lug uit be­kyk en ag­ter­volg nie.”
Doe­pie is na­tuur­lik reg, maar aan die an­der kant: Waar trek ’n mens die streep met teg­no­lo­gie in jag? Is hoë-ver­gro­ting te­le­sko­pe ooit e­ties? Is GPS en af­stand­me­ters en mo­ni­te­rings­ka­me­ras e­ties?
Al­tyd ’n ta­me­le­tjie, ja. Praat van jag, dan is dit nie lank voor e­tiek ter spra­ke kom nie. Jag­ters re­de­ka­wel on­der me­kaar oor wat pre­sies dan nou e­ties is en wat nie, ter­wyl an­ti-jag­ters hoog op­gee oor jag­ters se kwan­sui­se to­ta­le ge­brek aan mo­ra­li­teit.
Hoe­kom is dit eg­ter net jag wat so mak­lik on­der die mo­re­le ver­groot­glas be­land, wil ’n mens won­der. Waar is die ver­ont­waar­di­ging oor die e­tie­se as­pek van so­veel an­der ak­ti­wi­tei­te, ver­al dié waar geld ter spra­ke is? Want dit is mos as­of men­se skie­lik blind raak vir be­gin­sel as daar wins te maak is.
By Hun­tEx staan en luis­ter ek hoe ’n wild­te­ler ’n re­dak­teur aan­vat oor hy skyn­baar iets ne­ga­tiefs oor die te­ling van frat- se ge­pu­bli­seer het. “Be­sef jy dis my be­dryf wat jy so kri­ti­seer,” vra die man ver­ont­waar­dig. “Dis my be­sig­heid wat jy daar swart­smeer – my in­kom­ste!”
In ’n stads­raad­ver­ga­de­ring sit en luis­ter ek weer hoe ’n na­tuur­be­waar­der se kom­mer oor die om­ge­wings­im­pak van ’n nu­we dorps­uit­brei­ding af­ge­maak word met die ge­rus­stel­ling dat dit mos da­rem voor­uit­gang is. Dis ont­wik­ke­ling – dit skep tog werk en bring geld na die dorp!
By ’n so­ge­naam­de ‘toe­vlugs­oord’ vir leeus moet ek hoor hoe al­le toe­gangs­fooie en do­na­sies kwan­suis aan­ge­wend word vir die be­wa­ring van leeus, on­der meer deur ak­tief ’n veld­tog te voer teen die im­mo­re­le teel en aan­hou van leeus vir jag­doel­ein­des. Rond­om my sien ek eg­ter leeus in kam­pies, in veel hag­li­ker om­stan­dig­he­de as wat ek op leeu­pla­se ge­sien het. E­tiek? Ai­ko­na. Dis ’n woord wat jy nie som­mer hoor as daar be­sig­heid ge­praat word nie. Maar wel wan­neer jag ter spra­ke kom.
Soms is dit met goeie re­de dat jag on­der die mo­re­le loep kom. In die pers lees ek – weer­eens – van Suid-A­fri­kaan­se be­roeps­jag­ters wat be­trok­ke is by die on­wet­ti­ge jag van re­nos­ters en sluik­han­del in ho­rings. Som­mer ’n lys na­me. Par­ty van hul­le ver­hoor­af­wag­tend, an­der te­vo­re reeds ge­vang en so wrag­gies nou weer aan­ge­keer vir die­self­de mis­daad.
Hoe is dit dat hul­le steeds nie ge­von­nis is nie? Wat­ter soort regs­ge­leer­de ver­de­dig sul­ke men­se? Hoe is dit dat hul­le nog steeds ê­rens kan woon en werk son­der dat die ge­meen­skap met plak­ka­te voor hul­le plaas­hek­ke be­toog? Pedo­fie­le word dan uit­ge­dryf, hoe­kom nie re­nos­ter­stro­pers nie?
Se­ker maar om­dat daar geld be­trok­ke is. Want dis as­of geld die maat­staf vir mo­ra­li­teit ge­raak het. As iets geld maak is dit ge­reg­ver­dig en nie­mand durf dit kri­ti­seer nie, want dan is dit mos be­sig­heid.
Selfs die sy­stap van die wet word as ’n sa­ke­prak­tyk be­skou.
Dis op­merk­lik, die bont­sprin- ge­ry dees­dae om te pro­beer be­paal wat­ter wet om­seil kan word en in wat­ter ge­daan­te ’n ver­gryp ver­slui­er kan word. Met myn­reg­te, wa­ter­reg­te, ei­en­doms­ont­wik­ke­lings en al­ler­han­de tran­sak­sies gaan dit so. O­ral is kon­ke­laars be­sig om te kyk waar­mee hul­le kan weg­kom. Selfs ons pre­si­dent, wat ver­on­der­stel is om die hoog­ste toon­beeld van in­te­gri­teit te wees, glip deur al­ler­han­de pro­se­du­re-ton­nel­tjies om sy skan­des en son­des te pro­beer ont­duik.
Die ho­we is be­si­ger as ooit, want die let­ter van die wet word uit­ge­daag deur dik tjek­boe­ke. En die kans­vat­ters speel vuil, wel we­ten­de dat wet­te en ver­or- de­nin­ge, ver­al dié wat uit ’n meer re­spek­vol­le era da­teer, nie al­tyd be­stand is teen ge­we­ten­loos­heid nie. Daar word jak­kals­draaie ge­gooi, be­swaar ge­maak teen pro­se­du­res en deur el­ke ska­dus­kre­fie van die wet ge­sif in ’n po­ging om ’n skui­wer­gat te vind.
Al hier­die arm­druk­ke­ry oor die let­ter van die wet, ter­wyl daar ’n een­vou­di­ge, al­les­oor­heer­sen­de ba­sie­se ge­drags­ko­de reg voor die hand lê.
Want maak nie saak wat­ter wet nie oor­tree is nie en aan wat­ter re­gu­la­sie daar in die hof ont­duik is nie, as die ge­we­tens­wet van Doen die Reg­te Ding ver­breek is, is dit Skul­dig!
In ’n i­de­a­le wê­reld be­hoort ge­son­de e­tiek, ge­po­li­si­eer deur eie ge­we­te, die toets vir al ons han­de­lings te wees. Daar­teen­oor staan ge­woon kor­rup­sie, want kor­rup­sie is nie nood­wen­dig net on­wet­ti­ge han­de­ling nie, dis ook e­ni­ge ge­we­ten­lo­se han­de­ling – die kor­rup­te­ring van e­tie­se be­gin­sels.
Ja, jy kan al die geld hê, el­ke hof­saak wen en o­ën­skyn­lik die kruin van suk­ses be­reik, maar as jy dit nie eer­baar ge­doen het nie is jy steeds mo­reel arm en kor­rup. Wa­re per­soon­li­ke hoog­tes is eer­der ’n kwes­sie van e­tiek, op al­le ge­bie­de, in al­le fa­set­te van daag­lik­se weë en wan­del.
Maar e­tiek as per­soon­li­ke be­gin­sel is aan die uit­sterf. Dis am­per net in jag waar dit nog ter spra­ke kom. En dis iets waar­op ons as jag­ters nog­al trots kan wees, sou ek sê. Ons mag dalk on­der me­kaar ver­skil oor waar die streep ge­trek word, maar ten min­ste praat ons daar­oor.
Mag ons ge­sprek­ke oor e­tiek nooit op­hou nie!
In ’n i­de­a­le wê­reld be­hoort ge­son­de e­tiek, ge­po­li­si­eer deur eie ge­we­te, die toets vir al ons han­de­lings te wees.