Sarie Marais – die liedjie - FAK
Sarie Marais – die liedjie
deur Louis du Plessis
Die verhaal van Sarie Marais (Susara Margaretha (Sarie) Maré)
Die eerste dogter van Jacob Philippus Maré en Cornelia Susanna Jacoba Erasmus was Susara Margaretha. Sy is op die plaas Eendraght, Suikerbosrand, distrik Heidelberg, gebore op 15 April 1869. Haar pa was Jacob Maré, wat later ’n lid van die uitvoerende raad van die Transvaal geword en na wie ’n straat in Pretoria genoem is.
Hierdie is dié Sarie Marais (eintlik Maré) wat in die wyk van die Mooirivier gewoon het, ook bekend as Tant Mossie, volgens die SA biblioteek se katalogus-inskrywing AP.1998-227. Haar ouers was Voortrekkers, en het hulle in die omgewing van die Suikerbosrand gevestig. Die dorpie Heidelberg het toe nog nie bestaan nie. Die grootste konsentrasie Voortrekkers het hulle in die wyk Mooirivier bevind, waar die dorp Potchefstroom aangelê is.
Toe sy 16 jaar oud was, het sy vir Jacobus Petrus Toerien, ’n verslaggewer van Di Patriot van die Paarl, ontmoet. (Hy was toe in Pretoria om ’n onderhoud met haar pa te voer). Hy het onder die skuilnaam Jepete in Ons Kleintje geskrywe in sy hoedanigheid as subredakteur van Di Patriot. Hulle is getroud en het 16 kinders gehad, van wie net 8 grootgeword het.
Hy het by Amerikaners wat in Transvaalse myne gewerk het die liedjie Sweet Ellie Rhee gehoor, wat sy oorsprong in die Amerikaanse Burgeroorlog gehad het en deur Septimus Winner (Alice Hawthorne) geskryf is. In die tydperk tussen die Eerste en Tweede Vryheidsoorloë het Jepete die woorde vertaal en só sy vrou, Sarie Maré, verewig. Die lied het ook nie aanvanklik al die versies en presies dieselfde woorde gehad het as wat ons vandag ken nie. Maré het later weens ’n drukfout Marais geword.
Waar Sarie Marais oral draai
Teen 1899 was Sarie Marais reeds ’n treffer in Pretoria. In die Anglo-Boereoorlog het dit nie net gewild by die Boeremag geword nie, maar ook by ander soldate. Dit het later wêreldbekend geword omdat duisende Suid-Afrikaanse soldate dit in die Eerste en Tweede Wêreldoorlog gesing het.
Die eerste Suid-Afrikaanse rolprent se naam was Sarie Marais.
Sarie, sustertydskrif van Die Volksblad, heet ook na haar. Tot hotels en woonstelblokke is na haar genoem.
Op die eerste internasionale radio-uitsending tussen Suid-Afrika, Brittanje en Amerika op die verjaardag van mev. Isie Smuts, vrou van die destydse premier, generaal Jan Smuts, het die sangeres Gracie Fields “Sarie Marais” gesing.
In die Tweede Wêreldoorlog het ’n buitestasie van soldate in Noord-Afrika die naam “Sarie Marais Calling” gehad.
Duitsers het ’n pienk roos met die naam Sarie Marais gekweek, waarvan voor die Pantserskool in Tempe, Bloemfontein, geplant is.
Sarie se laaste jare
Sarie was ’n diep godsdienstige vrou en selfverheerliking was totaal in stryd met haar nederige geaardheid. Sy het altyd haar verbintenis met die liedjie stilgehou. Na Jacobus se dood in 1920 het sy haar by haar dogters in Bloemfontein gaan vestig. Sarie is op 22 Desember 1939 op die ouderdom van 73 jaar in armoede oorlede en in ’n nederige ongemerkte graf in die Memoriam-begraafplaas naby die Vrouemonument begrawe.