Sonder omhaal van woorde, op die man af, rig Jaco Strydom in sy nuwe boek, Leef lig, ’n rits uitdagings aan elkeen wat beweer dat hy of sy vir Jesus volg. Ilze Salzwedel maak die volgende stelling: “’n Boek wat mens winduit slaan én inspireer om anders na jouself en geloof en Christenwees te kyk.” Ek stem saam, een honderd persent. Hoewel die skryfstyl gemaklik is en die aanbieding logies en goed gekonstrueer, kom lê die boodskap swaar op ’n mens se hart en sal jy weer en weer moet teruggaan na die oënskynlik eenvoudige beginsels om die volle implikasie daarvan na behore te verteer.
Nadat elkeen van die vyf beginsels goed deurgetrap is, volstaan die skrywer met ’n belangrike stelling aangaande geestelike groei, wat beter gewoontes voorveronderstel: “As dit maklik was, het almal dit gedoen.” (bl 175). Daarmee laat hy die leser om na te dink, en daag hy elkeen uit om te begin “doen”, al gaan dit kos om bagasie af te lê.
By gebrek aan ’n beter beskrywing, wil ek myself ’n ongeduldige leser noem wat betref die fisiese belewenis van ’n boek. Ek hou van papierboeke en ek hou daarvan om vordering te sien. Dus was die klein lettertipe en die groot bladsye van Toekomsmens nogal ’n uitdaging. Vordering was beslis nie opvallend nie; veral nie aan die begin nie. Voeg daarby ’n genre waarmee ek glad nie bekend is nie, en daar is bepaalde risiko.
Die feit dat ek ’n groot Isa Konrad-aanhanger is, tesame met die trant van die boek wat van meets af aan intens geboei het, het egter gemaak dat neersit nie ’n opsie was nie. Baie gou het die wedervaringe van Kel de Jong, programmeerder vir die Nasionale Intelligensieburo van die Nuwe Republiek gesorg dat ek elke moontlike minuut gelees het.
Die leser maak kennis met die Nuwe Orde, die Veiligheidsmag, die Waaksaamheidkomitee en die Raad van twaalf, soos dit daar uitsien op 20 April 2057, die dag waarop dinge onherroeplik verander vir Kel, en ook vir sy suster, Adri, ‘n verledemens in sy sorg. Die skrywer verweef baie vernuftig die apokaliptiese 2057 met die huidige en sover terug as die 1940’s en die Tweede Wêreldoorlog. Dit kos gedoen te word! Mens lees dikwels van liefde oor kleur- en kultuurgrense heen, maar liefde oor tydsgrense is ’n redelik unieke konsep en waarskynlik nog nie in Afrikaans gedoen nie.
Die kontras tussen die verskrikking van spioenasie, oorlog, ontbering en bomaanvalle aan die een hand en die bittersoet verhouding wat ontstaan tussen Kel en Agnes aan die ander kant, ruk ’n mens aan die hart. Hoewel ek van kunsmatige intelligensie, prototipes en derglike elemente van wetenskapfiksie nie veel begryp nie, is daar genoeg “menslikheid” na my smaak. Ek het ook ’n korrelasie getrek tussen sekere aspekte van eindtydvoorspellings soos in Openbaring geskets, hoewel ek geensins beweer dat dit so beplan was deur die skrywer nie. Hierdie onvergeetlike verhaal verdien ’n dawerende vyf sterre.
Daar is uiteenlopende temas aangeraak. Oor die algemeen was die verhale vir my redelik somber, hoewel dit beslis voldoen aan die wenresep van onverwagte en dikwels skokkende uitkomste in kortkuns. Zalman S. Davis maak die volgende stelling in die voorwoord: “Kortverhaalbundels soos dié is ’n kosbare belegging in taal, kreatiwiteit en die Suid-Afrikaanse kultuurerfenis. Lesers se aandeel in so ’n projek is onontbeerlik want ’n verhaal bestaan nie voor dit gelees is nie.”
Ek kyk nie Binnelanders nie en die popgroep ADAM het grootliks by my verby gegaan. Met die uitsondering natuurlik van die groot treffer, Ek sal oorlog vir jou maak! Dus is ek seker nie die aangewese persoon om ’n indruk te waag oor Reynardt Hugo se storie nie. Of dalk juis … Ek het immers geen vooropgestel idees oor die persoon agter dokter Tertius Jonker nie.
Wat my opgeval het, is die eerlikheid waarmee Reynardt Hugo sy lewe neergepen het. Hoe, in retrospek, hy die onderskeie rolspelers in sy verhaal in perspektief sien. Die aftakelende gevolg van drankmisbruik is veral baie hartseer. Ook die feit dat dit binne gesinsverband ’n gevaarlike voorbeeld stel aan beïnvloedbare kinders.
As ek lees van drank, dagga, pornografie, onsedelikheid en derglike dwalings, is dit moeilik om te begryp hoe ’n persoon in so ’n afwaartse spiraal vasgevang kan word. Voeg daarby ’n ernstige, maar behandelbare diagnose, en die volle omvang van die uitdagings wat die skrywer moes oorkom, tref jou tussen die oë.
Die epiloog is ‘n kragtige getuienis van die verskil wat die Here gemaak het in sy lewe. Hoe hy, met die genade van die Here verander het in ’n soldaat vir Christus. Hy deel ’n paar praktiese lewenslesse wat sin maak, selfs as jy nie uit ’n gebroke plek kom nie. Hy deel ook graag waarskuwings en riglyne met kinders en jongmense. “Nou is my beurt om terug te ploeg in die wêreld en die mense rondom my.” (Bl. 186)
Beide verhale speel af teen ‘n mediese agtergrond, met onderskeidelik ‘n verpleegster en ‘n dokter wat spesialiseer in narkose, as heldin. ‘n Verdere ooreenkoms vanuit my perspektief, is dat die verhale baie fokus op die heldin se bewondering vir, en twyfel oor ’n dokter waarmee sy saamwerk. Dit het vir my gevoel asof daar te min woorde afgestaan word vir die afloop ná die onderskeie krisismomente, terwyl die verhale dan juis op hulle interessantste is. In Alinda se lampie is dit die gedeelte nadat dr Danie Hartogh is onguns raak by ‘n invloedryke en gevaarlike familie. Alinda se lampie verdien pluspunte vir die feite oor die lewe, geloof en kultuur in ’n Arabiese land, wat soomloos verweef word met die storielyn, en sonder om soos ’n reisjoernaal of lesing te lees.
Die buitegewone titel het aanvanklik my aandag getrek toe ek dit ’n tyd gelede in ’n boekwinkel raakloop. Dit, tesame met die feit dat ek toe reeds bekend was met verskeie suksesvolle titels uit Jan Vermeulen se pen. Met die 2021 Leesuitdaging van Lekkerleesboekrak, was Geraamtes dra nie klere nie, ’n goeie kandidaat vir #24 van die uitdaging.
Ek het nogal gewonder oor wat ’n derde aflewering in die Strandveldreeks kan oplewer, en was verras oor die vernuftige wyse waarop die leser teruggevoer word na die tyd vóór Maryna en Hanna, wat in Die dooies leef verhaal is. Noorman skop af in die tyd tussen die twee wêreldoorloë. Die verhaal van Jac, die Neethlings, Louisa en Anne strek dan oor baie jare en baie gebeurtenisse, tot in 2018. Hoewel die leser voorkennis het van sommige feite uit die eerste twee boeke, is daar geen onnodige herhaling nie.
Die karakterisering sluit perfek aan by die eerste boek. Die manlike hoofkarakter is steeds ’n hardekop wat moeilik ’n ander se standpunt insien, maar vir wie mens tog respek kry, al het hy my die harnas in gejaag aan die begin. Maria is ’n antagonis by uitnemendheid, wat min ontsien. Nie ’n ligte stuk leesstof nie. Inteendeel, dit laat ’n mens sidder oor diskriminasie gesien vanuit die oogpunt van die benadeeldes, nie net wat betref rasse in Suid-Afrika nie, maar ook die lot van Jode wêreldwyd.
Wanneer ’n boek met die omvang van hierdie tesourus op jou lessenaar beland, kan dit uiters intimiderend wees. Twee en dertig inleidende bladsye, en nege honderd twee en negentig bladsye gevul met woorde, om presies te wees. Gelukkig sorg ‘n gebruikersleidingoorsig, ’n inhoudsopgawe en ’n klassifikasieplan vir die 855 betekenisvelde dat die gebruiker maklik ’n woord gaan opspoor. Om die proses verder te vergemaklik, is daar ook ’n alfabetiese lys van woorde aan die einde van die woordeboek met verwysing na die tesourusartikel waarin die woord voorkom.
Wat onderskei ’n tesourus van ’n verklarende woordeboek? Laasgenoemde lys woorde in alfabetiese volgorde, met die sogenaamde leksikale items: woorde, uitdrukkings en frases. Die woorde word op grond van hulle betekenisse saam groepeer. ’n Tesourus aan die ander hand, het juis nié ’n alfabetiese aanbieding nie. In ‘n persverklaring, som NB Uitgewers die kenmerke van die Pharos Tesourus op, synde, en ek haal aan:
Die tesourus is ’n waardevolle bron vir elkeen wat erns maak met sy taal. Om die korrekte woord te vind binne ’n bepaalde konteks, verhoog die gehalte van skryfwerk oor die algemeen en daarmee saam effektiewe kommunikasie in ’n inligtingsgedrewe wêreld.
Grafiese romans in Afrikaans, en boonop geoormerk vir tieners, is ’n rariteit. Fanie Viljoen het met Laaste Lewe ’n leemte in die mark kom vul en dit is perfek om seuns aan die lees te kry. Die illustrasies deur Daniël Hugo het soveel detail dat dit die storielyn perfek aanvul.
Gebaseer op Fanie Viljoen se novelle, The last time I died, wat in 2016 deur Ransom Publishing uitgegee is, vertel dié prenteboek die storie van ’n spesiale seun wat sewe lewens het. Ses is opgebruik en met net een lewe oor, het hy een kans om met Die Swart Kraai af te reken en sy pa se dood te wreek. Hy vind ’n bondgenoot in die pragtige Claire, wat hom byna begrawe het.