Nuuskommentaar: Boekverbranding, stratkom, beeldestorm en persvryheidBetogers ontwrig die bekendstelling van Pieter-Louis Myburgh se boek Gangster State: Unravelling Ace Magashule’s Web of Capture by Exclusive Books in Sandton City. (Foto: Penguin Random House) Daar is, heeltemal tereg, groot ontsteltenis oor die ANC Jeugliga se ontwrigtende optrede teen die onlangse boek wat optredes agter die skerms, en soms nie eens vreeslik agter die skerms nie, van die ANC se sekretaris-generaal, Ace Magashule, aan die lig bring. Daarmee saam die Jeugliga se dreigement om alle eksemplare van die boek te verbrand. Talle prominente ANC-leiersfigure het die Jeugliga se optrede erg gekritiseer. Maar kan die ANC werklik vrygespreek word oor die Jeugliga se optrede? Die voortdurende gebruik van die pikante woord “stratkom” staan grootliks sentraal in die verdagmakery van inligting wat vir die ANC skadelik kan wees. So is reeds herhaaldelik na die boek Gangster State van die ondersoekende joernalis Pieter-Louis Myburgh as stratkom verwys. Die ANC gebruik deurgaans die spelling “stratcom”, maar “stratkom” word in ’n hele paar Germaanse tale gebruik. Taalkundig is dit bloot ’n afkorting vir die woorde “strategiese kommunikasie” wat in sy mees onskuldige vorm, baie sterk ooreenkomste toon met strategiese bemarking. Die vernaamste verskil is dat met strategiese bemarking gewoonlik fisieke produkte verstaan word. Met stratkom behels dit die verandering van mense se denke. Twee van die vernaamste ooreenkomste is dat albei nie veronderstel is om die leuen in te span nie, omdat dit te maklik kan boemerang. Die boodskap moet genoeg waarheid bevat dat dit geloofwaardig is. Die teikenmark moet ook nie agterkom iemand probeer sy gedagtes verander nie, omdat ’n mens hom sal verset as hy agterkom daar word met sy brein gesmokkel. As teenvoeter vir die doeltreffendheid van stratkom is dit op verskeie maniere verdag gemaak. Dit sou glo die handewerk van die veiligheidspolisie wees, en word aan die moorde op aktiviste verbind. Hierdie persepsie word wyd gedeel, en in meerdere koerante klakkeloos as die waarheid aangebied. Die werklikheid is komplekser. Die destydse veiligheidsbestuurstelsel as geheel het dit aangewend, en daarvoor ’n betreklik gespesialiseerde vertakking gehad wat in die sogenaamde Komkoms (kommunikasiekomitees) en substrukture vergestalt is. Die Komkoms was weer substrukture van die gebiedsbestuurstelsels, wat grootliks na staatkundige, ekonomiese en maatskaplike sake omgesien het, gewoonlik uitsluitlik in ’n koördineringsrol tussen lynfunksiedepartemente. Daar was egter ook lang wortels na sekere vroeëre gebruike, soos Goebels se strategiese propaganda, en later die konsep van sielkundige oorlogvoering as respons tot die totale aanslag. Hoewel baie van die kundigheid hieroor in stratkom beslag gekry het, was die uitpak daarvan as strategiese kommunikasie veronderstel om minder gestigmatiseer te wees. Die strukture daar agter was immers gelaai met gewone amptenare wat ook eerbare kerkmense was. Wat stratkom was, of veronderstel was om te wees, is egter nou in die praktyk irrelevant. Die persepsies daaroor wat die huidige bewind daarvan uitstraal en voorhou, is skrikwekkend; in so ’n mate dat dit die pleger of medepligtige tot op die randjie bring van die status van vrybuit. Hul lewens is in gevaar. Foto: Penguin Random House Ondersoekende joernaliste is onontbeerlik om wanpraktyke wat die demokrasie ondermyn te ontbloot. Dit floreer waar ware persvryheid die norm is, maar is nie vreemd in lande wat diktatoriaal is nie. Die verskil is dat ondersoekende joernaliste in outokratiese lande die gevaar loop om aangehou te word of hul lewens te verloor. Die gelukkiges word gedeporteer. Die huidige regering is klaarblyklik nie onskuldig by die toepassing van stratkom, of eerder blatante propaganda nie. Baie vrae hang byvoorbeeld nog oor die uiters amateuragtige “intelligensieverslag” wat die destydse minister van finansies se kop in die Zuma-bedeling laat rol het. Hiervolgens sou Pravin Gordhan en sy adjudant, op ’n sending oorsee om beleggings te probeer werf, eintlik oorsee gewees het om subversie teen Zuma te pleeg. Destyds is min of meer aanvaar Bell Pottinger het die projek namens Zuma en sy binnekring uitgevoer om Zuma so skoon as moontlik daarvan te laat afkom om van Gordhan ontslae te raak. ’n Wilde krokodil word nie sommer ’n mak huishond as sy stert afgekap word nie. Jesse Duarte se onlangse vloermoer teenoor ’n joernalis is wyd veroordeel, en blyk nie die eerste keer te wees wat sy so uitgebars het nie. Die fisiologie van wat nou gebeur het, en hoe dit verder gaan ontwikkel, sal later in groot detail ontleed kan word. Minder as ’n maand voor die verkiesing kan daar nie vir antwoorde gewag word nie, en is die druk in die drukkoker reeds baie hoog. Voorlopig lyk dit egter of die staat nou deeglik die prys betaal van sagte optrede teen die beeldestorm waar die anargiste net te dikwels straffeloos daarvan afgekom het. Oproerige studente wat op ’n rugbyveld gestorm en ’n belangrike wedstryd ontwrig het, word as slagoffers voorgehou nadat betalende toeskouers hulle hardhandig van die veld verwyder het. Tegniese verskonings laat die mees blatante opstokers van rassisme en haatspraak skotvry daarvan afkom. Die OVK gaan registreer ’n party wat slegs swart lede toelaat, in weerwil daarvan dat dit volgens wetgewing verbied word. Hoe op dees aarde moes die boekverbranders nou ook snuf in die neus hê dat hierdie bepaalde optrede, nou skielik verkeerd sou wees, veral as die leier die boek as stratkom swart smeer? Dit neem niks weg van die feit nie dat die skrywers en uitgewers van onthullende boeke wat erg gaan kwets baie seker moet maak van hul feite. ’n Wolk van omstredenheid trek byvoorbeeld saam met die onlangse boek Seuns van Bird-eiland. Nadat die boek pas erg onder ondersoeke na die geloofwaardigheid daarvan deurgeloop het, het die een skrywer nou ’n poligraaftoets met vlieënde vaandels geslaag. Lees gerus ook Netwerk24 se dagblaaie se hoofartikel hier, asook Sanef se reaksie en die ANC se reaksie hier. * Die skrywer, opgelei in Stratkom, was sekretaris van die Bloemfonteinse sub-GBS wat Bloemfontein en verskeie omringende en Suid-Vrystaatse dorpe bedien het, asook lid van die Vrystaatse Komkom.