Uittreksel uit 'Soetloop' deur E Kotze | Maroela Media
Uittreksel uit 'Soetloop' deur E Kotze
Die volgende uittreksel is uit Soetloop deur E Kotze.
Onrus dwing Ellen op uit die stoel. Sy stut die ronding van haar maag met albei hande. Sy voel die kind in haar roer, van lê verander, teen haar ribbes skop, met vuiste en knieë haar maagvel brei. Soos Claas met sy sterk hande die velle en rieme vir skoene en tuie brei… My man, skrei sy van binne en soek sy oë, verberg agter verbleikte wysbroue.
"Wat's jou plan, Claas, sit jy net daar?"
"Wat wil jy hê moet ek doen, Ellen?"
"Jy lyk so prens en vrede. Gaan kyk waar die kinders bly! Het jy nie vandag die see hoor raas nie?"
Sy sien hoe hy verlangend na die koffiekan kyk, kan mos nie rus voor die laaste moer afgeskink is nie.
Hy vat sy sweep en hoed. Sy kyk hom agterna, hoe hy sy lyf skuins gooi teen die duine uit. Is dit moontlik dat dít Claas Prins is, in sy vroeë veertigs maar 'n ou man? En sy, 'n hoogswanger vrou van by die vyftig. Waar't jy so iets al ooit op 'n viool hoor speel? Sulke gesegdes van haar ma wat 'n Sandvelder is, het sy met haar saamgebring De Hoop toe. Tot groot vermaak van die Prinse.
"Milanner het vir ons weggery, Ma! Die bakkies was nie uit nie, dit was kwaaisee, toe draai hy slap!"
Claas het hulle anderkant die tweede duin gekry, rus-rus, die emmer vars water vir die huis half uitgestort. Almal stokflou. Dorstig dam die spannetjie die emmer brakwater by, verdring mekaar soos 'n beestrop en drink. Susanna val in Ellen se skoot. Hulle het haar 'n ent laat draf, sy wat anderdag nog die baba was. Ellen kyk rond waar Miekie is. Die dun jongetjieskind in driekwartbroek en oprygstewels deurdrenk van seewater het Susanna die laaste ent op sy rug gedra. Maar hy't stilweg De Hoop toe verdwyn. Seker gesien daar's nie kos in die potte nie.
"Wat eet ons?" rek Nieko sy nek.
"Melk en brood," sê Ellen.
"Laat ons bid."
"Waar's Malie?" vra sy.
"Het sy nie noumaar hier in die pad opgestap nie?" vra Claas.
Ellen sug. Natuurlik vir Leopold tegemoet. Met so 'n wind op die see was die Langbáánse vissers ook nie uit nie. Sy buig haar hoof. "O Heer, voor spys en drank…"
Hulle breek die brood in, sy skep vir elkeen 'n potlepel melk. Daar's nie suiker nie. Miskien nog 'n knypie kaneelsuiker in die blik, maar te min vir almal, daarom bly almal daarsonder. Daar is 'n onooglike swart kraak in Claas se kommetjie wat Ellen lank reeds uit die gebruik wou haal, as hy nie so daaraan vasgeklou het nie. Dit kom uit sy kleintyd, spierwit met 'n mooi blou werkie om die borand. Made in Russia. Die ou mense het van die loop-Jode gekoop wat vroeër op die plase kom smous het.
"Hier," bied Ellen hare aan.
"Ek het genoeg. Eet jy."
"Ek het nie eetlus nie." Sy gooi hare by syne, kou traag aan 'n korsie.
Sy was self die skottelgoed. Die kinders dra die badjie in. Die grotes was die kleintjies. Dan rol Claas sy broekspype op, seep die vaal flennielap in. "Wie kom was vanaand Pa se voete?" Hulle maak beurte, in ruil vir 'n beker vars, warm melk môre vroeg voor dit deur die skeier loop.
"Hoe voel jy?" Hy vryf met sy hand oor haar maag.
"Hoe dink jy? En nou nog boonop Malie, so ongedurig."
"Jy moet jou maar nie te veel steur nie, dit gaan ook verby."
Die geboorte of die troue, wonder Ellen suf, watter een eerste?
"Wat 'n troos!"
"Sy sal jou tot hulp kan wees tot jy weer op die been is."
Die geboorte lê soos 'n berg voor haar. Haar eerste vier babas is op De Hoop, die destydse familieplaas, gebore. Sy is soos 'n prinses behandel, agt dae in die bed, 'n dokter en vroedvrou, bediendes, sop en saggekookte eiers en braaibrood… En Malie so pragtig, 'n ware Prins van die eerste dag af, die kleur van haar oë en die wimpers skaduwees op haar wange waardeur sy skelm loer.
"Nee!" roep sy onwillekeurig uit.
"Ellen?" Sy hand beweeg teen haar maag af.
Sy druk haar elmboog in sy sy. "Nee, rol om. Lê weg van my af, het jy nie 'n konsensie nie?"
Hy gee 'n kug en hoes tabakslym op. "Hoekom slaap jy nie?"
"Ek bekommer my. Ek het nie meer raad nie."
"Los dit vir my. Ek is die man, en hulle pa."
"Soos dit jou pas."
"Ek doen wat ek kan."
"Gô!" Ellen staan op uit die kooi.
"Ek gaan stryk."
Sy maak vuur, pak die ysters uit. Claas, wat al van beter weet, maak koffie. Sy tel die eerste yster op en spoeg dat die druppeltjies op die warm oppervlak ronddans. Lê dan met die yster op die mansbroek, hard soos seil. Pyn soos warm vuurstrale skiet in haar rug en agter haar bene af.
"Wag, Ma, gee vir my." Malie staan in die deur.
"En waar peul jy nou skielik uit?"
"In die buitekamer geslaap."
Ellen blaas deur haar neus. "En die Langbáner?"
"Ma, hy's Leopold. Hy het 'n rukkie by my gesit, ons het 'n bietjie gesels, maar hy's lankal weg. Hy wou nie steur nie, hy weet Ma is nie lekker nie."
"Ek het nie geweet ek het 'n kwaal nie. Los, ek sal klaarmaak wat ek begin het."
Maar sy keer nie toe Malie en Claas die witgoed begin uitskud en die lakens strek en vou nie. Sy drink 'n mondjievol van die vars koffie toe Claas vir haar die beker gee. Hy probeer haar in die rigting van die kamer stuur, eers sagkens, maar met meer drang toe sy haar versit.
"Ellen, jy kla heeldag niemand gee om nie. Jy's kwaad vir almal, en nou stoot jy my weg . . ."
"Het ek maar eerder."
"Jimmel, Ma, wat gaan hier aan?" sê Malie ontsteld. "Ek ken dit mos nie só nie!"
"Dan is dit tyd dat jy jou oë oopmaak. Voor dit te laat is."
Ellen se gesig vertrek. Sy wil agter hom aan roep, hom keer. Kan hy nie sien hoe dit met haar is nie? Teen haar sin gaan lê sy weer. Golf op golf stoot die tamheid oor haar. Die bed van smeedyster, 'n trougeskenk van haar ouers, maak fyn tjingelgeluide as sy roer. Die matras van kapok is klonterig, deurgelê.
Dit moet 'n slag uitgeskud en gepluis, gewas en in die son gedroog word. Maar tog nie nou nie.
"Wil Ma 'n bietjie tee hê?" Liesie staan voor die bed.
"Nee, wag, laat ek opkom."
"Ma kan maar bly lê, ons sorg vir alles."
"Pa is met die vee die kliprug uit," sê Malie. "Hy't gesê hy maak sommer by die Milanners agtuur."
Sy spoel haar mond met soutwater uit. 'n Kiestand gee antwoord. Haar tande is gevoelig; elke kind vat kalk uit haar liggaam. In die kombuis woel Malie en Liesie. Daar is reeds gemelk, die skeier
gedraai, uitmekaar gehaal en gewas. Nou maak hulle die vuurherd skoon, vee die kole en as met die bossie vere bymekaar, dra die rooster en vuurysters en swart ketel uit om te skuur met bondels strooi en as.
"Die potterak hoef nie vanoggend afgeskrop te word nie, stof maar net af," maak Ellen 'n toegewing aan Malie wat die res van die nag sit en krale vaswerk het. Sy moenie te straf op die kind wees nie. Sy stap in die oggendkoelte uit en agterom die huis, na die oorskiet van die tuintjie wat sy jare terug probeer aanlê het. Malvas en verstrengelde kappertjies en die onverwagte groen van die dillebos met sy fris anysgeur, aan die lewe gehou in die drup van die dak. 'n Aftreksel van die saad is goed vir maagkrampe en slapeloosheid by babas, en dis iets om aan te kou as daar niks anders is nie. Sy breek 'n takkie af en verbeel haar sy is dadelik verkwik.
Die buitekamer, sien sy, is aan die kant, so na as kan kom. Die kombers oor die katel is gelyk getrek, die ysterkooi agter die deur opgemaak. Aan die muur hang die tuie en stroppe. Vel en sool en naairiempies en skoenlees op hulle plek langs die boekekas. Sommige boeke kom nog uit haar skoolhoudae, ook leesboeke van die kinders, leie en griffels. Die boeke moet 'n slag uitgepak en afgestof word, dink sy, as sy maar so laag kon buk. Maar eers 'n koppie tee en 'n paar krummels beskuit teen die flou gevoel. As daar is.
Sy sukkel om kombuis toe, kyk krities na Malie wat fluks besig is om elke ding terug op sy plek te pak: koffieblik en suikerblik, blik vir sago. Droëbone en ertjies het haar pa vroeër altyd van die plaas af gestuur. Wintertyd wanneer hulle vark slag, kon sy heerlike sop kook. Ertesoep met spekkies en snye roosterbrood daarin geweek, iets om die mond te laat water…
Sy vat die onderdeur vas. "Malie!"
"Het jy tog nie daai vuil doek wat na kos ruik en waarop die vlieë gepak het in my kombuis gebruik nie?" vra Ellen skerp. "En dan wil jy man vat? By jou eet ek nie!"
"Ma…" Malie en Liesie is albei in trane, skaam en kwaad oor die onregverdigheid. Ellen se mond is toegeskroef om nie 'n geluid te laat ontsnap nie. Sy voel siek van swakte en haal ternouernood die kamer, los haar hopie klere net waar dit val. Sy vee die sweet van haar gesig af, trek 'n afgeleefde flennienaghemp aan wat eens pienk was maar nou perkamentagtig soos haar vel lyk, en sak op die bed neer.