verhaal vol venynige intriges
BO: ’n Muskietwyfie (Culiseta longiareolata) van die Lissabon-omgewing in Portugal. Die muskiet is sowat 10 mm lank.
Foto bo (rande deur ons weggesny):
Joaquim Alves Gaspar,
Attribution ShareAlike 3.0-lisensie. Kortom, vrye deling en die skep van afgeleide werke word vergun mits behoorlike erkenning gegee word en dit slegs versprei sal word ingevolge ’n lisensie wat identies is aan hierdie een.Amptelike lisensie
gefuif sit sy daar... trommeldik gesuig deur ’n “rietjie” wat
sy ewe vrypostig deur jou vel gesteek het. Sy en nie hy nie? Ja, glo
dit maar. Die muskietmannetjie drink slegs nektar, vrugtesappe en selfs
vuil water en sal nooit sy suigslurp met bloed bevlek om jou lewe te
bo uitgereik deur ’n Amerikaanse federale regeringsliggaam en gevolglik openbare besit. Hulle versoek nietemin dat gebruikers die fotograaf sal erken: JAMES GATHANY. KLEIN VOORWOORD: As jy
’n irriterende gesoem op
die agtergrond kan hoor—en wil
weghol omdat dit jou ore laat pyn—hou goeie moed.
N� die derde gesoem sal die muskiet genadiglik
ophou met die gesanik! ZOEI-I-I-I-I-I-I... ZIP! Daar sit sy ongevraag op jou ontblote vel en sy hou ’n bloed-makietie.
En jy besef dit moontlik nie eens nie.
Eers agterna krap jy vir ’n vale aan die rooi en bultende klein gevolge van die vrypostige muskiet se brassery.
Verpestelike klein Dracula! Wie gee haar die reg om jou so te treiter?
Hoe ook al, as haar bietjie bloed steel maar al was, kon ’n mens miskien-miskien nog hierdie hoogs lastige bytertjie so halfpad geduld het. Wat egter veel erger is, is dat die
muskietwyfie onmoontlik kan besef watter
onnoemlike ellendes sy alles op aarde veroorsaak.
Malaria, geelkoors, knokkelkoors,
sowat tagtig virussiektes wat aan muskiete gewyt word—het saam reeds
miljoene mense in hul graf laat beland.
het ons ges�? Inderdaad.
Raar maar waar, die mannetjiemuskiet is geen bloedsuier
soos sy nie. Hy’s ’n doodsedige jansalie wat heeltemal tevrede is om
lewenslank aan niks anders as nektar te teug nie. Ook vrugtesappe en selfs
vuil water is op sy geheelonthouer-spyskaart.
Dit is dus sy wyfie wat haar
lyf bloedsuier hou en so venynig op jou lyf te kere gaan. Tot haar
verdediging kan miskien tog ges� word dat sy die prote�en in jou bloed
broodnodig het. Sonder bloed kan sy immers nie haar
eiers l� sodat die muskietnasie kan voortbestaan nie. (Daar is darem ook
party soorte muskietwyfies wat nooit bloed soek nie.)
Aantal van die meer as 3000
muskietsoorte wat w�reldwyd voorkom, is die draers van al die
pestilensies waarvan ons hierbo gepraat het. Suidelike Afrika is
die gasheerstreek vir nagenoeg 500 muskietsoorte. Malaria
is beslis die bekendste muskietverwante siekte, en in ’n ander Mieliestronk-artikel word breedvoeriger daarvan vertel.
’n Baie gevaarlike
muskiet is Aedes aegypti, die soort wat in
die tropiese en subtropiese dele van Afrika en die Amerikas die virus
van geelkoors versprei. Hierdie muskiet het al duisende mense
REGS: Aedes aegypti, die
gevreesde soort muskiet wat geelkoors oordra.
Foto: ARS / U.S. DEPARTMENT OF AGRICULTURE LINKS: ’n Insektekundige
demonstreer in ’n reukmeter watter aantrekkingskrag sy hand vir
geelkoors-muskietwyfies het. In die reukmeter is ’n skerm wat die
lokmiddel (in hierdie geval sy hand) van die muskiete skei.
Nog ’n gevreesde siekte wat deur muskiete oorgedra word, is ’n
harsingsontsteking wat in die oostelike helfte van die VSA voorkom en deur
die Amerikaners Eastern equine encephalitis (of EEE) genoem word.
Hierdie verkleurde transmissie-elektronmikrograaf toon ’n speekselklier
van ’n besmette muskiet. Die EEE-virusbesmetting is rooi gekleur. Dit
word as een van die ernstiger “muskiet-siektes” in Amerika beskou
omdat soveel lyers daarvan sterf. Dit word deur muskietbyte aan mense
oorgedra, maar die hoofoordragsiklus is tussen vo�ls en muskiete. Perde
kan ook besmet raak en vrek.
Foto: FRED MURPHY,
SYLVIA WHITFIELD / U.S. CENTERS FOR DISEASE CONTROL AND PREVENTION MAAR
kom ons bekyk ’n
bietjie een of meer van die aarde se ontelbare muskiete van naderby.
Miskien het jy byvoorbeeld al gewonder presies hoe hierdie verfoeilike insekte daardie gewraakte
zoei-geluid maak waarvoor hulle so bekend is. Al praat die digter van ’n muskiet wat ’n aria “sing”, is daar hoegenaamd geen ooreenkoms tussen die muskiet se geluid en my en jou musikale geneurie onder die stort nie. Dit het nie eens iets gemeen met die sang van vo�ls nie.
Die geheim van die geluid l� nie in stembande nie, maar in die wyfie se vlerkies. Di� het
duisende skubvormige hare wat die zoei-klank
voortbring wanneer sy die vlerkies teen ’n duiselingwekkende 200 tot 600 vlerkklappe per sekonde
laat vibreer. En op hul eiesoortige manier is die muskiete se geluide tog wel “liefdesliedere”.
Die mannetjie hoor die wyfie se gonsery met sy twee pluimvormige voelers. Daar is eers gedink dat die wyfie miskien doof kan wees en dat net die mannetjie kan hoor waar sy rondvlieg, maar navorsers van die Cornell-Universiteit in Ithaca, New York, het anders bevind.
Hulle het die geelkoors-muskiet Aedes aegypti bestudeer en agtergekom dat vryerige muskiete ’n paringsduet lewer deur hul vlerke harmonieus saam te klap. Minnelied van die Muskiet... ’n mens staan weer verwonderd oor die harmonie in die natuur wat tot in die kleinste dingetjies bestaan!
Maar s� vind meneer en sy liefdesmaat dan mekaar in die donkerte. En in die maand of wat waarin die wyfie leef, kan sy vier of
vyf keer eiers l�, wat sy telkens bevrug met die manlike
saad wat sy in haar liggaam hou.
interessant dat die verskillende muskietspesies elk hul
eie tyd het wanneer hul bedrywig is—sowat twee uur
lank uit elke 24 uur. Dit is dus nie dieselfde soort wat
jou vroegaand en dan weer laat in die nag tempteer nie.
Verskillende soorte byt selfs op verskillende hoogtes bokant
party muskiete dit nooit verder as 500 meter van hul “geboorteplek” nie, terwyl ander tot 30 km in een nag kan
afl� agter ’n slukkie mensebloed aan. Nie almal is egter
kieskeurig nie. Sommige byt honde, beeste, hoenders,
olifante, paddas, slange—enige bloedskenker wat hulle kan vind—en die mens
is dan bloot ’n toevallige slagoffer.
Enkele soorte suig selfs
die bloed van ander insekte soos hottentotsgotte en miere.
wyfiemuskiet is al ’n lugvaartkundige wonder genoem. Sy
kan onderstebo, agteruit en selfs sywaarts vlieg—en
boonop skielik versnel of stadiger vlieg om ’n klappende
hand vry te spring. Party soorte, word vertel, kan selfs
in ’n re�nbui vir elke druppel koes en droog anderkant
wat muskiete na die mens toe aantrek, is steeds nie heeltemal
duidelik nie. Daar is tot al vertel dat dit die reuke
van ’n mens se voete is wat hulle die meeste verlei.
Sodra jy jou skoene uittrek, sou hul aptyt aangewakker
word deur die walms in hul onmiddellike atmosfeer—al
sou jy ook self h�� oortuig daarvan wees dat jy nie met
onwelriekende voete gepla is nie!
Dit lyk wel
of temperatuur ’n belangrike rol speel. Trouens, die muskiet se groot,
niervormige o� kan infrarooi (of hittestrale) waarneem, net soos die
mens se missiele vliegtuie kan opspoor. Navorsing dui boonop daarop dat muskiete wisselings van tot 0,05 �C in die
lugstrome om die mens kan aanvoel. Hulle het besonder gevoelige sensors. Hiermee vang hulle jou reuk op aan die
koolsuurgas wat jy uitasem en die melksuur aan jou vel.
En as jy vir hulle lekkerder ruik as iemand anders, is jy
die een wat m�reoggend gaar gebyt is.
Trouens, geleerdes reken muskiete se reukvermo� is so gespesialiseerd dat hulle ’n mens op ’n veld vol beeste kan opspoor.
Vogtigheid lok ook
muskiete, sodat vet mense, wat meer sweet, meer gebyt word as maer mense.
Maar nou moet ’n mens uiteindelik ook s� dat die
“byt” van ’n muskiet eintlik ’n verkeerde
woord in die volksmond is. Wat die insek in werklikheid doen, is steek, en wel met
’n geniepsige steekbuis.
Hierdie steekbuis is ’n lang snoet met messies waarmee jou vel onge�rg oopgekerf word, waarna die muskiet haar snoet
’n millimeter of wat onder jou vel in een van jou
haar-aartjies indruk voordat sy begin bloed suig.
ook speeksel in die wondjie in. Dit bevat ’n teenstolmiddel
wat keer dat jou bloed op pad na haar maag stol. Dit is
hierdie speeksel wat die steekplek agterna so hinderlik
laat jeuk. Dit is, afhangende van die muskietspesie, ook s� ’n
druppeltjie spoeg waarin die kieme kan skuil wat ’n mens dalk kan laat siek word of doodmaak.
op jou liggaam feesvier, weeg die muskiet maar ’n piepklein breukdeeltjie van
’n gram. Wanneer sy binne ’n minuut nadat sy haar sit gekry het met jou
vrag bloed wegvlieg, is sy baie swaarder. Haar kosbare
buit het dikwels ’n massa van meer as 5 mg—drie keer
meer as wat sy self weeg.
Nou het sy
genoeg voeding om 70 tot 500 eiers te produseer, ook afhangende van die spesie. En daarmee word
’n nuwe geslag
muskiete verwek wat jou met hernieude bloeddorstigheid in die
somernagte uit die bed kan jaag. Tensy jy vooraf verstandig genoeg was
om vir jou ’n doeltreffende muskietverdrywer te koop. Wyk,
Die muskiet van die
eier tot volwasse insek
MUSKIETE behoort tot die familie
Culicidae in die orde van die
Tweevlerkiges (Diptera). Malariamuskiete, soos die een LINKS BO, behoort tot die
genus Anopheles. Die gewone huismuskiet
BO) word as Culex pipiens geklassifiseer. Die
muskiet ondergaan in sy ontwikkeling van eier tot volwasse
insek ’n volledige metamorfose. Nadat die wyfie haar
trommeldik met jou prote�eryke bloed gevul het, l� sy haar
eiers enkeld of in groepe (eiervlotte), meestal op water.
Wyfies l� tussen 70 en ’n
sowat 500 eiers, na gelang van die spesie. (Party
soorte l� wel hul eiers op plante of op die grond, waar hulle in
’n rustende toestand verkeer totdat dit re�n.)
dryf op die water danksy twee of meer lugkamertjies in die
eierdop. N� twee of drie dae broei die eiers uit en die
pootlose, wurmagtige larwes maak hulle tuis in die water. Hier
sal hulle later eers tot papies ontwikkel voordat hulle as
volwassenes uit die water sal kan klim en wegvlieg.
larwe is, sover dit die mens aanbetref, miskien die enigste
nuttige stadium van die muskiet. Muskietlarwes is immers
voortreflike klein watersuiweraars. Weerskante van die mond
van die larwe is twee haarborsels waarmee hy alge,
mikro�rganismes en stukkies organiese afval uit die water in
sy mond inwarrel. Boonop dien larwes as kos vir visse.
larwe is effens dikker by die koppenent en haal asem deur
middel van lugpypies wat aan die agterpunt van die liggaam
uitmond sodat hy telkens die stert na die oppervlak moet bring
om lug in te neem. Hy
verander n� ’n week of twee in ’n papie nadat hy vier
keer vervel het. Die papie, wat glad nie vreet nie en op sy
beurt met twee snorkels op sy bors asemhaal, vervel n� twee
tot drie dae—en die vlie�nde muskiet kry sy koers in die
en -papies kan in staande water doodgemaak word deur olie op
die water te gooi en s� te keer dat hulle lug kry. Ongelukkig
is dit nie altyd die beste opsie nie, omdat olie die omgewing
vir teks: E. Holm en W.M. de Villiers: ONS EIE INSEKTE,
uitgegee deur Tafelberg-Uitgewers. ISBN 0 624 01945 4.
BO: Nog ’n nabyfoto
van ’n muskiet en een wat sekere dele van die anatomie van hierdie
soort insek duidelik aantoon. Muskiete behoort tot die orde van die
egte vlie� (Diptera), wat net twee vlerke het pleks van vier. In die
plek van die agtervlerke is daar twee balan­seerkolfies wat hul vlug
stabiliseer. As ’n mens die balanseerders afsny, kan hierdie soort
insekte glad nie in die lug funksioneer nie en sal hulle teen
voorwerpe of die grond vasvlieg.
CEPOLINADOT.COM / FREEPHOTO