Pinkster is 'n besondere feesdag. Die atmosfeer in die kerk en onderlinge gemeenskap tussen die gemeentelede moet hierdie feeskarakter weerspieël. Die liturgiese kleur is rooi en kan in die versiering van die kerk en veral die blommerangskikking aangewend word. In die weke voor Pinkster kan mense aangemoedig word om iets rooi op Pinkstersondag dag te dra – 'n rok, hemp of serp.
Die voorganger vir die diens het 'n belangrike taak om die diens met vreugde en openhartigheid aan te bied.
as U hulle asem wegneem, is hulle dooden
word hulle weer stof.
1 Korintiërs 12:3b-13;
12 Wat die gawes van die Gees betref, broers, wil ek hê dat julle ingelig moet wees. 2Julle weet dat, toe julle nog heidene was, julle blindelings na die stom afgode meegevoer is. 3Daarom wil ek hê julle moet weet dat iemand wat sê: "Vervloek is Jesus", nie deur die Gees van God praat nie;
en niemand kan sê: "Jesus is die Here" nie, behalwe deur die Heilige Gees.
Wat veral treffend is, is dat na die oorweldigende positiewe reaksie van die Jode, beskryf Lukas die werk van die apostels in dieselfde woorde as wat in die profesie van Joël gebruik word en met die bediening van Jesus in verband gebring word: wonders en tekens. Daarmee word twee goed gesê: 1) die dissipels sit Jesus se bediening voort in dieselfde krag en met dieselfde impak as wat Hyself dit gedoen het, en 2) die wonders het 'n teken-funksie, dit wys heen na God en verheerlik Hom, en staan dus nie op hulle eie soos wat 'n mens van 'n towenaar sou verwag nie.
Toetrede: Lied 436 of Flam 432 "Heilige Gees, kom stuur 'n wolkbreuk '(Wolkbreuk) of VONKK 113 Votum
Respons: Lied 444
Lofsang: Lied 439 of Vonkk 174
Respons: Lied 434 of Flam 4
Lied 442 of Vonkk 27 of Flam 58
Slotlied Lied 440 of Flam 92 of Vonkk 146
Seën: (Lidmate herhaal die woorde agter die voorganger aan in enige ander taal wat hulle ken)
Respons: Vonkk 176 refrein
Flam 432 "Heilige Gees, kom stuur 'n wolkbreuk" (Wolkbreuk) of
(N.a.v. Nicea uit Wepener, C. 2011. Soos 'n Blom na die Son Draai. Bybelmedia, Wellington.)
Lied 439 "O Heil'ge Gees, o God in ons" of
Heilige Gees, Skepper, U wat in die begin oor die watermassas beweeg het, deur u asem kry alle dinge lewe en sonder U sterf elke lewende wese en keer terug tot niks.
Respons: Kom, Heilige Gees, kom vul ons!
Heilige Gees, Raadgewer, deur u inspirasie het profete gepraat en opgetree, U het hulle met u mag beklee, sodat hulle van u Woord kon getuig.
Heilige Gees, deur U het die maagd Maria die moeder geword van Jesus Christus, die Seun van God.
Heilige Gees, Heiligmaker, deur u toedoen het Jesus in wysheid en genade toegeneem; U het die dag toe hy gedoop is in die vorm van 'n duif op hom neergedaal, sodat hy geheilig is en met mag toegerus is as 'n betroubare getuie van die Vader.
Heilige Gees, Ewige God, deur u het Christus, ons Hoëpriester, homself as 'n onskuldige slagoffer oorgegee, sodat ons van die magte van die dood bevry kon word om die lewende God te dien.
Heilige Gees, Beskermer, u het in tonge van vuur op die apostels neergedaal en deur hulle gepraat toe hulle van Christus en sy opstanding voor konings en nasies getuig het.
Heilige Gees, Trooster, deur u word ons weer gebore as kinders van God, u teenwoordigheid maak ons lewende tempels en u tree vir ons in by God met woorde wat nie gesê kan word nie.
Heilige Gees, Lewegewer, deur wie die hele kerk as liggaam vernuwe, gelei en geheilig word, u woon in ons, sodat u eendag lewe aan ons sterflike liggame kan gee.
(Taizé- gemeenskap in Van der Merwe, J (red.) 2001. Gebedeboek met Liturgiese Voorstelle. Lux Verbi.BM, Wellington)
Lied 434 "O Heilige Gees, o heilige God" of
Flam 4 "O Heilige Gees, Kom Maak My Nuut"
(RUBRIEK: Flam – Gebed Oorspronlike titel: Nkosi Sikelel'i Afrika
Teks en musiek: Enoch Sontonga; verwerk deur Jan Hoogendyk Afrikaanse vertaling: Onbekend © Publieke Domein
oortuig en bekeer ons, en wy ons hart en lewe aan U
(deur Eric Milner-White in Van der Merwe, J (red.) 2001. Gebedeboek met Liturgiese Voorstelle. Lux Verbi.BM, Wellington)
Lied 442 "Gees van God wat in my woon" of
Vonkk 27 "Kom en lei my, Skepper Gees" of
Vandag is julle kans om lekker fees te vier!
Vertel in jou eie woorde die verhaal van die uitstorting van die Gees. Gee vir almal karton verjaarsdag-hoedjies en verduidelik dat vandag die kerk se verjsaarsdag is (sing sommer "Veels geluk liewe Kerk"). (Jy kan ook die kinders rooi/oranje/geel verjaarsdaghoedjies laat maak en dit gebruik. Soos wat ons vir mense geskenke gee op hulle verjaarsdag, gee God vir die kerk geskenke – elkeen van ons het 'n geskenk/gawe waarmee ons 'n spesiale bydrae lewer tot die kerk se werk.
Gee vir elkeen (almal in die kerk?!) 'n "sparkler". Steek die eerste ry mense s'n aan. Laat mense met hul sparklers aan ander s'n raak om dit só aan te steek. Gebruik dit om hulle te herinner aan die vuur en wind van Pinkster. (Wees versigtig!) [Kerse kan ook werk, maar wanneer anders gaan jy kans kry om sparklers te gebruik!)
Gee vir almal 'n plakker van 'n vlam. Laat hulle dit op hul bors plak om hulle te herinner dat God vir ons die Gees gegee het.
[Nota: In hierdie preek word met die eerste vier verse van Handelinge 2 gewerk.]
In die Joodse tradisie was Pinksterdag die vyftigste dag na die Paasfees. Op hierdie dag het die boere die eerste koringgerwe van die nuwe oes na die tempel gebring. Dit is aan God geoffer as 'n teken van dankbaarheid vir nog 'n oes, en ook as 'n gebed dat die res van die oes suksesvol ingesamel mag word.
Beide die Paasfees en die Pinksterfees het die geboorte van Israel as volk van God in herinnering geroep. Eeue vantevore, toe hulle slawe in Egipte was, het God sy beloftes aan Abraham gestand gedoen om sy volk te red en hulle grondgebied te gee. Die Paasfees was die herinnering aan die laaste nag in Egipte, toe die paaslammers geslag en aan God geoffer is. Op hierdie manier het die Israeliete ontkom aan die Engel van die Here wat die hardnekkige Egiptenaars se eersgeborenes met die dood getref het. Met Paasfees het die Jode van alle eeue onthou hoe hulle in daardie nag Egipte verlaat het, deur die Rooisee getrek het en veilig in die Sinaiwoestyn aangekom het. Die Paasfees was die viering van God se redding uit Egipte. Dit was Israel se geboorte as volk van God.
Vyftig dae na die Paasnag het hulle by die Sinaiberg aangekom, waar Moses die wet van die Here ontvang het. Die Pinksterfees, die vyftigste dag na Paasfees, was dus nie net 'n landboufees nie. Dit was ook 'n dankfees aan die Here wat vir sy volk geleer het hoe Hy wil hê hulle moet lewe, en hoe hulle sy bedoelinge met hulle moet verwesenlik.
Eerste opbrengs van 'n nuwe oes
Jesus is net voor die Paasfees gekruisig en begrawe, maar staan weer op uit die dood. Veertig dae na die Paasfees vaar Hy op na die hemel. En nou, hier in Handelinge 2, is dit Pinksterdag. Dit is vyftig dae na die Paasfees. Dis oesfees.
Op hierdie dag word die Heilige Gees oor die Here se kerk uitgestort en die apostels met die Gees vervul. Die parallel is maklik om raak te sien. Die apostels word vervul en begin om kragtige getuienis oor Jesus se dood en opstanding te lewer. So word 'n groot oes vir die koninkryk ingebring. Die eerste Pinksterdag is soos die eerste gerf uit 'n nuwe oes wat ingebring word.
Lukas was ook bewus van die wyse waarop die Joodse tradisie oor die ontvangs van die wet by Sinaiberg gedink het. Toe die Israeliete by Sinai aankom, gaan Moses teen die berg op, en keer dan terug met die wet. Tien dae gelede het Jesus opgevaar na die hemel met hemelvaart. Nou, so beskryf Lukas dit, keer Jesus terug, nie met 'n geskrewe wet gegraveer op kliptablette nie, maar met die dinamiese energie van 'n nuwe geestelike wet wat op en in menslike harte geskryf word.
"Pinksterdag" is in ons teks 'n woord swaar gelaai met betekenis. Dis die opwindende begin van 'n nuwe bedeling, dis die eerste opbrengs van 'n koninkryksoes, dit is die bruisende krag van God wat rigting aan menslike lewe, die lewe van God se eiendomsvolk, gee.
Daar is soveel teologiese en kerklike debatte aan die gang oor Pinkster en die uitstorting van die Gees. Mens moet versigtig wees om nie daarin vas te val nie. Ons moet die spesifieke boodskap en fokus in Handelinge 2 raaksien. Net so min as wat 'n sterk wind, of selfs 'n orkaan, gereduseer kan word tot 'n debat oor weerverskynsels of 'n grafiek op 'n weerkundige se lessenaar, net so min kan die Pinksterervaring 'n teoretiese twisgesprek word. En net so min kan die Pinksterervaring bloot beskryf word met interessante vergelykings uit die Ou Testament of die Joodse tradisie.
Dis belangrik dat weerkundiges die wind in 'n orkaan meet, maar as dit by Pinksterdag kom, is dit baie belangriker om daarbuite in die wind te wees, sodat die Gees van God deur jou lewe kan waai, deur jou hart, jou verbeelding, jou spraak, jou gedagtes. Hierdie wind verander jou van 'n lustelose, dooierige gelowige na iemand wie se hart aan die brand is vir die liefde van die Here. Die tekens van wind en vuur beskryf wat op die eerste Pinksterdag gebeur het. Baie gelowiges gebruik vandag nog dieselfde beelde om te verduidelik hoe dit is wanneer die Gees radikale vernuwingswerk in mense en gemeenskappe doen.
Die apostels beleef in ons teks die vernuwende werk van God. Dis ervaringskennis. Dit word aan hulle gedoen. Dit gebeur met hulle. 'n Geluid soos 'n geweldige stormwind vul die vertrek. Iets soos vuur verdeel in tonge en kom op elkeen van hulle. Hulle word met die Heilige Gees vervul.
Ervaringskennis vernuwe mens hartgrondig. Dis veel meer as 'n nuwe insig of nuwe feite. Dis 'n belewenis. Mens sien dit in die lewe van die dissipels. Die lewegewende krag van God vat grond in hulle lewens. Geen wonder dat hulle daarna vervolging, bedreiging, marteling en die dood in die oë kon staar nie.
Vernuwe vanuit die hemel
Spesifiek in die lig van Jesus se hemelvaart, is dit betekenisvol dat die teks sê die wind het uit die hemel gekom (2). Deur die Heilige Gees kom die skeppende werk van God uit die hemel na die aarde en werk hier. Die doel is nie om mense 'n geestelike ervaring te gee wat hulle aandag wegtrek van die aarde af nie. Die punt is dat die aarde nuutgemaak word uit die hemel uit. Dit begin by die volgelinge van Jesus, wie se liggame, gedagtes, verstande, hart en lewens nuutgemaak word. Daarvandaan vloei dit wyd en diep na die hele bekende wêreld toe.
Die skeppende krag van God skep 'n nuwe gemeenskap hier op aarde. In vers 1 word beklemtoon dat hulle aa eenheid bymekaar was. Hierdie eenheid, word tot 'n nuwe gemeenskap gevorm wat Jesus se getuies en die draers van sy skeppende krag as Geesvervuldes in die wêreld sou wees. Die eerste gemeente word 'n fontein van ware lewenswater.
Ons kan dus sê die koms van die Gees met Pinkster is die keersy van Jesus se hemelvaart. Die opgestane Here Jesus, aan die regterhand van God, is die eerste stukke nuutgemaakte skepping in die teenwoordigheid van God. En die uitstorting van die Gees is die teenwoordigheid van die Goddelike, hemelse energie op ons aarde.
Die gawe van die Heilige Gees is die direkte gevolg van die hemelvaart van Jesus. Aangesien Hy die Here is aan wie alle mag gegee is, is die krag van die Heilige Gees, die Gees van Christus, beskikbaar vir almal wat Jesus volg, in Hom glo en op Hom vertrou.
In ons teks werk die Heilige Gees op 'n kragtige, dramatiese manier. Die ervaring van die stormwind en die vuurvlamme moes mense sekerlik bang gemaak het, maar ook met groot ontsag en opwinding vervul het.
Op talle plekke, later in Handelinge, werk die Gees weer met 'n sagte stem, en word mense se lewens sonder veel uiterlike drama nuutgemaak.
Wat is die norm vir die Gees se werk? In Gereformeerde kerke is mense geneig om die stil, sagte Gees as die gangbare patroon van die Gees se werk te sien. In Pentakostalistiese kerke is Christene geneig om die drama van die Gees se werk as die gangbare norm te sien.
Ons moet versigtig wees om die Gees nie te beperk nie. Die Gees pas nie in ons boksies of voorkeure in nie. Die Gees werk soos die Gees wil.
Wat hier gebeur, is dramaties. Dit verduidelik hoedat 'n onstuitbare nuwe beweging deur God op aarde geskep word. Die Geesvervulde, hemels bekragtigde kerk kom tot stand. Dis soos 'n vloot oorlogskepe wat deur 'n kragtige wind uit die hawe aangevuur word na die terrein waar hulle moet wees. Dit is soos die eerste vlamme wat 'n geweldige veldbrand vir die koninkryk van God wêreld begin. 'n Klein groepie angstige, verwarde en dalk ongeleerde mense word meteens – deur die krag van die Gees – 'n mag waarmee wêreldwyd rekening gehou moes word.
Geen kerk of gemeente kan tevrede wees om 'n passiwiteit en geestelike doodsheid vasgevang te word nie. Of te bly nie. Ons kan nie tradisie, gewoonte, 'n gebrek aan aksie en innerlike verdeeldheid as normaal verduur nie. Ons het die skeppingswerk van Christus, deur die Gees, uit die hemel nodig om ons te aktiveer en ons lewend vir die Here te hou.
In ons teks manifesteer dit deur die apostels wat skielik ander, bekende tale begin praat sodat mense van regoor die wêreld die boodskap van God in hulle eie taal kan hoor. Dis wat die Gees doen. Dit bekragtig die kerk om nuwe dinge vir God te doen.
Ons leef steeds in die bedeling van die Heilige Gees, die gawe van die verhoogde Christus aan ons. Ons hoef nie te vra dat die Heilige Gees weer uitgestort word nie.
Maar ons moet vra dat die Gees van God ons vervul. Dit pas dat ons ons oopstel vir die vernuwende werk van die Gees van God. Ons kan bid vir die deurleefde, bekragtigende werk van die Gees.
Hoe die Gees kom, daaroor hoef ons ons nie te bekommer nie. In sommige gevalle fluister die Gees die nuwe lewe in ons bestaan in. In ander gevalle skep die Gees 'n vernuwende storm van wind en vuur.
Bid om die vervulling met die uitgestorte Gees. Wees voorbereid om die reinigende werk van die Gees in jou lewe en ons gemeente. Die Gees kom die stowwerige en koue vertrekke van ons lewens nuut maak. Die Gees vervang die harte van klip in ons binneste met 'n lewende hart van liefde. Die vernuwende werk van die Gees, wat gepaard gaan met geloof en gehoorsaamheid, sal ons bring op die plek dat ons 'n lewe van lof, aanbidding en verheerliking van God lei.
Voorganger (V): Ons verheerlik U, Here God, Skepper van die hemel en die aarde. U gee die brood,
die vrug van die aarde en van die arbeid van mense. Laat dit vir ons die brood van die lewe wees.Gemeente (G): Ons verheerlik U, nou en vir ewig!
V: Aan U kom ons dank toe, Here ons God, oral en altyd deur Jesus Christus ons Here. Want U het die Heilige Gees uitgestort oor die mense in wie U 'n welbehae het. Daarom juig die hele aarde en roem
die volke in velerlei tale. Daarom sing ons saam met die engele en hemelwesens die lof van u heerlikheid:
(Nagmaalgebed en verloop van Nagmaal uit 2010. Handleiding vir die Erediens. Bybelmedia, Wellington)