Hoekom wil jy wraak maak is net natuurlik
Stephen Fineman, Universiteit van Bath
Wraak in fiksie kan skokkend wees, maar dit begin dikwels 'n morele boodskap. Daar is heldhaftige wraak, 'n stapelvoedsel van die Amerikaanse rolprentwêreld waarin die vasgestelde held of anti-held optree teen 'n bose protagonis (die wet is ondoeltreffend of afwesig). En daar is regverdige wraak, soos in verhale van vroue wat bloedige vergelding op die misbruik van mans uitlê, 'n ontknoping wat die gehoor van 'n gehoor kan bring. Onderdrukkers en boelies, Gaan die sentiment, verdien dikwels wat hulle kry.
Maar verby fiksie, is dit waarskynlik een van die mees gevreesde vrae van die beskawing om so 'n wraak te maak. Wraak kan nie altyd die edelste van motiewe wees nie, maar daar is tye wanneer dit verdedig kan word. 'N Boodskap word dikwels deur sensasionele nuusberigte opgesluit: "Jilted vrou verbind kragte met meesteres om man te maak en 'n stoel oor sy kop te smash in vernederende straatwraak "Lees een onlangse opskrif; "Moeder van vierde grader het 'n BRICK by onderwyser se gesig gegooi en haar geslaan nadat sy haar 10-jarige dogter se selfoon in beslag geneem het" gaan ander.
Soos ek verken in my nuwe boek, deur die idee van wraak self te sensasionaliseer en te verval, kan ons vergeet dat sommige wraakvorme goed kan werk en 'n belangrike doel kan dien.
Revenge stelsels is al lankal rond, met ons primaat-neefs wat die pad lei. Sjimpansees en makaques sal straf straf vrylik op vreemdelinge en heersers en met hul uitstekende herinneringe, verwerping kan weier tot 'n geskikte geleentheid ontstaan.
Wraak is ook noodsaaklik vir menslike stamme om voedselbronne, grondgebied en sosiale orde te beskerm: die bedreiging van vinnige vergelding vir bedrog, steel, peste of doodmaak kan 'n effektiewe afskrikmiddel wees. Die wraak kan eenvoudig gesien word as 'n eiesoortige geregtigheid vir die wreker. Dit gaan oor om te reageer op skade met skade: "om selfs" te kry, "tik vir tat", 'n oog vir 'n oog "- jy is iemand wat nie gemis word nie.
Revenge herstel die balans en herwin status. Dit kan onmiddellik wees, aangevuur deur woede, of uitgestel, 'n gereg wat koud gedrink het. Vir mishandeling kan wraak soms die enigste uitweg wees - byvoorbeeld, die Virginianse huisvrou Lorena Bobbitt in die 1990s. Na jare van ontrouheid en seksuele mishandeling van haar man het sy 'n kombuismes gegryp en haar dronk man se penis afgesny (die lid is later weer vasgekeer). Die jurie het simpatie met haar poëtiese afrekening gemaak, en sy het die regte van mishandelde vroue aan die publiek toegewy. Maar nie alle penis-skeerders nie is so charitably ontvang. Dit is bewys, sommige sê, van misogynie in regstelsel.
Wraak is veral moeilik om te ontduik wanneer dit in die identiteit van 'n groep ingebreek word, soos straatbendes wat hulself beywer vir die gewelddadige beskerming van hul grondgebied, buit of "respek" en families wat in patriargale eer verskans is.
Maar in die daaglikse wisselwerking het die wraak ook 'n sagter gesig, soos die lugdiens-inskrywingsklerk wat, na 'n klomp misbruik van 'n kliënt, hom beleefd 'n goeie vlug verlang en dan sy sakke rustig aanstuur. Of die aanstootlike diner wie se kredietkaart "onverklaarbaar verwerp is, is bang, meneer" - of wie se sop is met spit gekruid. Koverte wraak - diens sabotasie - red 'n bietjie selfrespek in 'n wêreld waar kliënte bereid is om hul "koninklike" status te benut.
In komplekse samelewings ondermyn die vrywillige wraak 'n liniaal se beheer; dit is wilde geregtigheid. 'N Basiese gegewens vir burgerlike orde is dat die staat wraak toebedeel. Justisie is gekodifiseer. Straf is die staat se prerogatief, wraak deur 'n ander naam. Dit sal waaksaamheid onderdruk - tot op 'n punt. Mense sal geneig wees om buite geregtelike middele te soek wanneer hulle glo dat die regstelsel teen hulle skeef is as gevolg van hul etnisiteit, status, velkleur of geslag.
In Indië kan byvoorbeeld verkragtingsake vir jare duur, of kom nooit hof toe nie, die polisie is meer geskik om die slagoffer te blameer eerder as om die oortreder in hegtenis te neem. In 2004 het dit 'n kop gehad met besondere simboliese betekenis in 'n dorpshof. Sommige 200 het vroue woedend gemaak aangeval en vermoor 'n reeksverkragter wat daar op die proef gestel is. Die vroue se vertroue in die regstelsel was nul, en hul woede het oorgehaal toe die man hulle in die hof in die openbaar gedreig het. Hy het jare lank die lae kaste-gemeenskap met straffeloosheid gehandel, en die plaaslike polisie gekoop.
'N Paar jaar later het die vroue van Kerala gevolg. 'N Woedende groep van hulle het vigilante geregtigheid aan twee plaaslike verkragters gelewer, hulle naak gebind en hulle geslaan voordat hulle aan die polisie oorgegee is. En in Suid-Amerika is honderde gevalle van burgerlike wraak gedokumenteer. Onlangs het inwoners van Teleta del Volcán in Mexiko klop 'n vrou en vier mans, vasgebind aan pole en gedreig om hulle lewendig te verbrand. Hierdie slagoffers was lede van 'n sindikaat wat voormalige en huidige polisiebeamptes ingesluit het wat na bewering in afpersing en ontvoering gespesialiseer het.
Hier sien ons desperate dade van wanhopige mense wat weet dat hulle nie deur die staat beskerm word nie. Hulle het 'n wippunt bereik - en wie kan hulle skuld gee?