1 Recce | Alexander Strachan | download
اعانه: 38.8% مقصد ته رسیدل
اصلی 1 Recce
کاپی کول (epub, 25�59 MB)
Tanith Carey, Angharard Rudkin
Alexandra Durcikova, Alan Dennis, Jerry FitzGerald
Die Recces is die sambreelterm vir wat later ook 'n burgermageenheid, 'n seewaartse eenheid en 'n pseudo-/swart eenheid sou insluit. Dit was baie dekades 'n sensitiewe en "verbode" woord wat slegs in klein, uitgesoekte groepies gebruik is. Diegene wat openlik daaroor gepraat het, was waarskynlik nie deel van die organisasie nie.
Met hul eiesoortige ingesteldheid het hierdie vroeë vormingsgroep van die Recces as die Dirty Dozen bekend gestaan (n.a.v; . die 1967-rolprent The Dirty Dozen oor 'n groep dapper valskermsoldate in die Tweede Wêreldoorlog). Dit was nog voordat die eenheid 'n amptelike naam gehad het. Met hul opleiding en operasies het hulle verder as die normale militêre strukture gekyk: Die man wat die beste vir die taak toegerus was, was die spanleier, ongeag of daar hoër range in die groep was. Selfs as dit 'n junior lid was, het hy seggenskap oor die oefening gehad.
Daar het 'n hegte kameraadskap tussen die manne geheers wat vandag nog voortgesit word, lank nadat hulle die eenheid verlaat het. Die beginsel van "een vir almal en almal vir een" het deurgaans gegeld. Dit is hierdie broederskap wat hulle deur moeilike tye gedra het en hulle het mekaar in toekomstige tye op alle vlakke bly ondersteun. Tydens operasionele tye is groot klem op sekerheid (geheimhouding) geplaas en lede sou nooit probeer uitvind waarheen hul makkers ontplooi is nie. Hoe minder jy weet, hoe beter, want dit skakel die moontlikheid van 'n sekerheidsbreuk uit.
Adjudant-offisier klas 1 (aangespreek as sersantmajoor)
Adjudant-offisier klas 2 (aangespreek as sersantmajoor)
1 Verkenningskommando, ook bekend as 1 Recce
1 Verkenningsregiment, eweneens bekend as 1 Recce
Tweede in bevel
4x4- Russiese pantserkar met 'n bemanning van vier
Dag van die aanval
'n Weermagterm wat op die tyd tussen dagbreek en sonsopkoms dui
Hercules C-130/Transall C-160-vragvliegtuig
Frente Nacional de Libertação de Angola (Nasionale front vir die bevryding van Angola)
Frente de Libertação de Moçambique (Front vir die bevryding van Mosambiek)
Grad P 122 mm
'n Ligte vuurpyllanseerder (enkelbuis), tydens Operasie Savannah die "rooi-oog" gedoop
Honoris Crux Silwer
Ontboste strook (50 m breed) tussen Suidwes-Afrika (vandag Namibië), Angola en Zambië
Vuurgeveg met die vyand
'n Weermagterm wat op die tyd tussen sononder en donker dui
Louw Wepener-dekorasie wat van 1952 tot 1975 vir dapperheid toegeken is.
Militêre Meriete-medalje vir diens van 'n hoë orde
Movimento Popular de Libertação de Angola (Volksbeweging vir die bevryding van Angola)
Langwerpige grasvlaktes, in die reënseisoen gewoonlik vol water
'n Recce wat volledig opgelei en gevegsgereed is
Operasiekamer (militêre operasies word van hier af beheer)
Mediese ordonnans wat saam met die span ontplooi
Om in die gedaante van die vyand te opereer
Om in 'n sirkel te ontplooi met die gewere na buite gerig
Vuurpylrigter wat oor die skouer afgevuur word
Rendezvous (bymekaarkompunt of -plek); ook ruitverwysing. Persone of spanne kan ook met mekaar RV (ontmoet)
Gemodifiseerde Land Rover (of soortgelyke voertuig) vir gevegsgebruik
Militêre woord vir geheimhouding
Sporadiese oop graskolle, gewoonlik op 'n vloedvlakte
Russiese semi-outomatiese karabyn met 'n magasyn met 10 patrone
Suiderkruis-medalje vir voortreflike diens
Aantal valskermspringers wat by die vliegtuigdeur uitspring
Suidwes-Afrikaanse Volksorganisasie (South-West Africa People's Organization)
Eie spore uitwis
União Nacional para a Independência Total de Angola (Nasionale unie vir volkome onafhanklikheid vir Angola)
Hoogs maneuvreerbare ronde valskerm (van Russiese oorsprong) bedoel vir ervare vryvallers
Van Riebeeck-dekorasie wat van 1952 tot 1975 aan offisiere vir dapperheid toegeken is
Van Riebeeck-medalje wat van 1952 tot 1975 aan onderoffisiere vir dapperheid toegeken is
Zimbabwe National Liberation Army
"Die nag behoort aan ons"
Sowat 300 m daarvandaan lê Charl Naudé se groep en wag. Hulle is sowat 20 m van die Shatotwa 2-basis opgestel en wag dat Hannes die aanval met eerste lig by Shatotwa 1 "spring". Sodra Hannes-hulle begin skiet, sal Charl se groep onmiddellik aanval. Volgens hul inligting is daar 120 soldate in elkeen van die twee Swapo-basisse.
So moes 1 Recce se manne menigmaal die nag as dekking gebruik om die verrassingselement teen 'n oormag te behou. (Die volle verhaal van die aanval op die Shatotwa-basisse word in hoofstuk 12 vertel.) Hul motto was dan ook "Die nag behoort aan 1.1 Kommando". Vir die Recces is die nag die ideale tyd om hul operasies uit te voer – dan was hulle onsigbaar vir vyandelike en ander nuuskierige oë wat moontlik hul teenwoordigheid kan verraai. Gedurende die dag verkies hulle om roerloos in hul skuilplek te lê. Van daar bespied hulle die omgewing met arendsoë om inligting in te win oor wat rondom hulle gebeur.
'n Goed opgeleide soldaat beweeg makliker in die nag met die sterre as rigtingwysers. Dit is boonop koeler en daar is minder oë wat jou kan sien; jy kan meer ontspan en beter fokus. Hulpmiddels soos nagsigtoerusting kan gebruik word om beter in die donker te sien. Maar op die mees basiese vlak "sien" die Recce-operateur snags met sy ore en neus en laat hom daardeur lei.
Dan wip die vliegtuig op na springhoogte. Die skielike opwaartse krag druk die springers af vloer toe totdat die vliegtuig op die nuwe hoogte stabiliseer. Die rooi lig bokant die oop deur gaan aan en die afstuurders roep: "Staan in die deur!" Sodra die groen lig aangaan, spring die Recces een ná die ander uit. Hul valskerms ontplooi en meteens hang hulle in absolute stilte. In die beskikbare maanlig sien hulle die ander valskerms en die vliegtuig wat wegvlieg.
Op 'n hoogte van sowat 3 660 m bo die grond ontkoppel die manne hul suurstofmaskers aan die een kant en lig die vryvalbrille op om die grond te probeer sien. Die terrein word algaande sigbaarder. As die grond uiteindelik in sig kom, soek hulle 'n geskikte landingsplek. Dit is moeilik om die windrigting akkuraat te bepaal, maar dié aspek is van die uiterste belang om 'n veilige landing met die swaar gelaaide rugsakke en wapens te verseker.
Net voor landing draai die springers teen die wind in om 'n sagte landing te probeer kry. Bome, klippe, rotse en ander voorwerpe is die grootste gevaar. Die span moet ook so na as moontlik aan mekaar land. Die aarde kom skielik nader en dit voel asof dit die springer tegemoet spring. Met die trefslag voel sy yskoue voete en bene nie regtig die impak van die landing nie.
Hulle wag 'n kort rukkie, rol dan die valskerms op en dra dit 'n ent weg om te versteek, gewoonlik in 'n ou erdvarkgat. As die valskerms nie weer herwin gaan word nie, word dit eers vinnig stukkend gesny. In die donker beweeg die span nou na 'n vooraf bepaalde plek van waar hulle die vorige nag se afgooistrook deur die dag sal dophou. Hulle hou veral vyandelike bewegings dop wat 'n aanduiding kan gee of die vyand van hul teenwoordigheid bewus is.
As dit 'n verkenningsoperasie is, bly die een operateur onder dekking taamlik naby aan die teiken agter. Die ander een, baie lig geklee en gewapen met net 'n gedempte pistool, nader die teiken baie stadig vir die nabyverkenning. Dit is 'n uiters gevaarlike fase van die operasie wat noodsaaklik is om gedetailleerde inligting te kry. Ná afloop van die verkenning beweeg die span ongesiens in die nag na 'n vooraf bepaalde landingstrook.
Volgens skedule skakel hulle die baiehoëfrekwensie-grond-lug-radio aan, hoewel daar geensins gepraat gaan word nie. In die donker flits die spanleier op 'n gegewe oomblik met sy infrarooiflitslig 'n kode in die rigting van die naderende helikopter. Sodra die vlieënier die span se kode identifiseer, sê hy slegs een keer oor die radio die woord "visual" en kom land dan. Met die span aan boord vlieg die helikopter in die donker op boomtophoogte terug na 1 Recce se basis iewers in die operasionele gebied.
Intense spanning heers gewoonlik in die laaste paar uur voordat 'n operasie begin. Maar sodra die Recce-operateur in die vyandelike gebied land, hetsy met 'n valskerm of per helikopter, tree 'n groot kalmte in. Die oomblik wat sy voete die grond raak, kry hy 'n bykans euforiese gevoel dat hy in totale beheer is.
Nog iets wat enige Recce-operateur altyd sal bybly, is die absolute stilte in die bos oomblikke voordat 'n aanval begin. Dit is asof die tyd stilstaan en die voëls, diere en selfs die plante asem ophou in afwagting op iets verskrikliks om te gebeur. Hierdie stilte herinner aan die stilte wat om jou hang sodra jou valskerm ontplooi as jy vir 'n operasie inspring.
Net so bly die reuk van helikopterbrandstof tydens aanskakeling jou by. Die manne wat op duikbote gewerk het, sal weer nooit die kenmerkende duikbootreuk vergeet nie. Dis 'n bedompige mengsel van reuke – diesel, enjin, ghries, sweet en kombuis – wat in jou klere en vel intrek as jy lang tye aan boord was.
Selfs jare nadat hy die eenheid verlaat het bly die Recce-operateur steeds gekondisioneer om nie hard te praat wanneer hy 'n bos binnegaan nie. En dis vir hom steurend as ander mense dit doen – 'n bos of ruigte bly vir hom die plek waar handseine die plek van stem inneem en waar net in uiterste gevalle in fluisterstemme gekommunikeer word.
Die Recces is hoogs aanpasbaar om in verskillende omstandighede te werk en word ook in pseudo-operasies aangewend waar hulle die vyand se gedaante aanneem. Hulle dra die vyand se kleredrag en wapentuig en praat, loop, eet en dink soos die vyand. In die proses word hulle psigies sowel as fisiek die vyand.
Hierdie operasies is moeiliker om te beheer en soms het dit gebeur dat eie magte op mekaar vuur omdat die een die ander as die vyand aansien. As voorkomingsmaatreël word die hele gebied waarin daar geopereer gaan word, gewoonlik "gevries", wat beteken dat niemand anders die area mag betree nie.
'n Tipiese pseudo-operasie kan byvoorbeeld deur twee (of meer) manne uitgevoer word. Dit het dikwels bestaan uit 'n Suid-Afrikaanse spanleier en 'n gewese vyandelike lid wat "gedraai" het en saam met hom teen sy eertydse kamerade opereer. Hierdie spanlid sal tydens infiltrasie voor die spanleier loop sodat hy dadelik 'n gesprek kan aanknoop indien hulle in onverwagte elemente sou vasloop.
Die tegniek om 'n vegter te "laat draai" het in die destydse Rhodesië by die Selous Scouts ontstaan. Die Rhodesiërs kon dit moontlik by die Britte oorgeneem het wat hierdie konsep in Kenia teen die Mau-Mau ontwikkel en gebruik het. Een metode was om gevange soldate ná ondervraging te vertel dat hul makkers in kennis gestel gaan word dat hulle saamgewerk en uitgepraat het oor geheime strukture. Die vrees vir weerwraak was dan gewoonlik 'n groot genoeg afskrikmiddel om hulle daarvan te weerhou om weer by hul eie magte aan te sluit.
Toegangsroetes na die teiken word verken, asook ontsnaproetes, die beste rigting van aanval, en die tyd en afstand tussen die teiken en die aflaaipunt of oplêplek, waar die operateurs bedags skuil. Hulle sorg ook altyd dat daar alternatiewe oplêplekke beskikbaar is.
Dit is gewoonlik in ruie bos, maar nie op uitstaande hoë grond of terrein waar die vyand dalk hul eie observasieposte kan ontplooi nie. Dit word so gekies dat die operateurs hulle hier kan kamoefleer en terselfdertyd 'n goeie uitsig op hul toegangsroete het. Sodra hulle 'n geskikte plek geïdentifiseer het, beweeg die span eers verby en keer dan met 'n ompad terug om die oplêplek in te neem.
Groot klem word op teenspoorsny gelê en as die plek eers beset is, vind geen verdere beweging plaas nie. Almal lê dan stil en luister en doen waarneming. Dié fase is veral vir tweeman-verkenningspanne baie senutergend. Goeie kamoeflering en absolute stilte is van kardinale belang. 'n Operateur sal op sy rug lê met gevegsuitrusting aan (borsuitrusting en magasyne) en sy geweer in die gereedhouding teen sy lyf. Sodra hy lê, strooi hy takke, gras, blare en grond oor hom om hom te kamoefleer.
Lede van die plaaslike bevolking wat kom hout kap of net ronddwaal is altyd 'n groot probleem. Ook boerbokke kan ongewenste aandag op die groep vestig met hul eienaardige gedrag om na iets vreemds in die veld te bly staar. Dan was daar die gevaar van honde wat kom rondsnuffel – vir dié doel is 'n .22- of .32- gedempte pistool byderhand gehou. As die hond hulle ruik of opspoor, is hy geluidloos geskiet waarna die operateur versigtig uit sy stelling opgestaan en die dier onder bosse ingesleep het. Geen ander beweging is in die skuilplek toegelaat nie – niemand mag iets eet, koffie maak of selfs 'n toilet-draai loop nie. Almal het doodstil lê en wag vir die nag om hulle uiteindelik soos 'n ou vriend te verwelkom.
In die vroeë 1980's het die Suid-Afrikaanse oorlogsfront begin verander en het die fokus nie net op die bos nie, maar ook op stadsomgewings begin val, en het stedelike oorlogvoering in werking getree. Geïnspireer deur die Israeliese spesialemagte se aanval op 4 Julie 1976 op die Entebbe-lughawe in Uganda om 'n groep gyselaars te bevry, is 'n aantal operateurs van 1 Recce Israel toe gestuur om 'n kursus in stedelike oorlogvoering te doen. Daarna het die Recces hul eie kursusse ontwikkel wat toepaslik was vir die omstandighede waaronder hulle gewerk het.
Net soos die operateurs die bos tot hul voordeel aangewend het, het hulle nou die beboude gebied se skadu's, geraas, kleredrag en verkeer uitgebuit om met die stadsomgewing saam te smelt.
Hulle het burgerdrag in die vyandelike stede gedra en hul wapens onder hul baadjies versteek. Hulle sou in los groepe loop, die wat kon sou in die plaaslike taal met die mense praat, en hulle sou agterdogtige bewegings sowel as enige militêre formasies vermy. Afhangende van die operasie kon die Recce-operateur hom as 'n toeris voordoen wat na kuierplekke of nagklubs soek.
Die teiken in die stad is vooraf in detail bestudeer om die span op hoogte te bring van die uitleg, verkeerspatrone en wegkruipplekke. Soms is boemelaars en hul gewoontes dopgehou en dan sou die Recces soos hierdie mense aantrek en optree sonder om aandag te trek.
Omdat die stede altyd diep in vyandelike gebied was, het die vyand 'n valse gerusstelling gehad dat hulle veilig en buite bereik van optrede teen hulle is. Wanneer die eerste skote klap en die skokgranate afgaan, het dit altyd as 'n totale verrassing gekom.
Die doel van die operasies was om vyandelike hoofkwartiere en skuilplekke aan te val en dokumentasie en ander bronne van inligting bymekaar te maak. Daarna is springstofladings in die teiken geplaas om dit heeltemal te vernietig. Ná die aanval het die Recces onmiddellik weer in die stad tussen die geboue, hole en strate verdwyn om na 'n voorafbepaalde plek te beweeg om onttrek te word.
Om so 'n operasie suksesvol uit te voer, moes daar vooraf 'n behoorlike stedelike verkenning gedoen word. Die verkenning is gewoonlik deur een man (soms twee) gedoen, wat een of twee keer by die teiken verbygery of gestap het. In die proses is 'n magdom inligting versamel: hoe lyk die deure en watter kant toe maak dit oop; is daar diefwering en hoe sterk is dit; is daar pype wat die aanwesigheid van gas in die kombuis verklap; en hoe lyk die deurslotte?
Al hierdie en nog baie meer inligting word deeglik in die verbygaan gememoriseer en foto's met versteekte kameras geneem. As voertuie gebruik is, sou EMLC1 (hoogs gekwalifiseerde ingenieurs by die Spesmagte-hoofkwartier) onsigbare kameras reg rondom die voertuig aanbring wat van binne af beheer kon word.
Hierdie operasies was uiters gespesialiseerd en operateurs is soms seelangs na die teiken gebring, of andersins per helikopter na 'n bepaalde punt van waar hulle te voet verder gegaan het. Soms het Puma-helikopters hulle met motorfietse en al ingevlieg en, afhangende van die situasie, sowat 50 km buite die stad afgelaai. Die spanne het dan die teiken met hul kragtige 500 cc Honda-veldmotorfietse genader. Terwyl die operateurs die teiken aanval, hou hul makkers die motorfietse aan die gang.
Ná die operasie laai hulle die aanvallers op en ry na 'n voorafbeplande landingstrook om uitgelig te word. 'n Tipiese aanval op 'n teiken sou soms net 'n minuut of twee duur. Dit was altyd 'n totale verrassing en die spanne was reeds uit die teikengebied nog voordat die vyand kon reageer.
1 Recce was baie goed opgelei in stedelike oorlogvoering; dit was trouens een van hul belangrikste spesialisasierigtings. Soms is agente gebruik om voertuie in die teikenstad te verskaf. In sulke gevalle is die spanne van die see af gelanseer en het hulle die agente op die strand ontmoet. Hulle het dan na die teiken gery en met dieselfde voertuie teruggekom strand toe om onttrek te word.
Met stedelike operasies het die span stadsgeluide tot hul voordeel gebruik. Hewige verkeer of 'n vliegtuig wat oorvlieg het skote van veral gedempte MP5's en AK47's (submasjiengewere wat met knaldempers toegerus is) versag. Die operateurs het soms spesiaal ontwerpte baadjies gedra waarin wapens en uitrusting versteek kon word. Die baadjies het by die plaaslike kleredrag ingepas, maar het 'n Kevlar-versterking gehad wat hulle teen skrapnel en kleingeweervuur beskerm het.
1 Recce het in die middernagtelike ure soos skimme in vyandelike stede rondgesluip van donker kol tot donker kol. In noodgevalle het hulle spoorloos in die ondergrondse stadstruktuur verdwyn. Nes hulle die Afrika-bos gebruik het om hulle onsigbaar te maak, is die stadstrukture vir dieselfde doel aangewend.
See- en rivieroperasies is ook gedurende donkermaan en half- en kwartmaan uitgevoer. Hulle het hawens en kusteikens onopsigtelik in spesiale bote met lae profiele en gedempte enjins genader en geïnfiltreer. Die talle donker plekke in die hawegebied is ideale skuilings.
Ook rivieroewers het skadukolle waarin die teiken ongesiens genader kan word. Die span trek kamoefleernette oor die kajakke en verdwyn met die stilroei-tegniek – met die water as hul waardevolste teenspoorsny-bondgenoot.
Hulle kies hul landingsplekke baie versigtig om nie verdagte spore op die oewer agter te laat nie en dra skoene wat met die vyand se soolpatroon toegerus is. Soms het hulle "olifantvoete" – 'n soort kous van seil – bo-oor hul stewels getrek om hul spore te verberg. Olifantvoete se soolgedeelte het spons bevat wat 'n ovaalvormige spoor met 'n dowwe, onduidelike vorm agtergelaat het. Van die manne het hul olifantvoete snags as kussings gebruik. Die operateurs sou ook kaalvoet uit die bote klim, veral as daar baie vissermanne in die gebied was. Sodra hulle by 'n veilige en geskikte plek kom, word die stewels met die vyande se soolpatroon weer aangetrek.
Samewerking tussen die verskillende Recce-eenhede was van kardinale belang om operasioneel doeltreffend te wees. Net so belangrik is die rol van die ondersteuningspersoneel. Sonder die regte toerusting, vervoer, mediese hulp, logistieke steun en finansiële gemoedsrus kan die Recce nie behoorlik op sy taak fokus nie.
Dit is ook belangrik dat sy huishouding in sy afwesigheid steeds funksioneer. In dié verband moet die rol van die vroue nooit onderskat word nie; hulle sorg dat skoolbywoning, opvoeding van die kinders en daaglikse instandhouding voortgaan, sodat die operateur uiteindelik na 'n veilige en geordende hawe kan terugkeer. In 1 Recce se sukses het die ondersteuningskomponent net so 'n integrale rol as die operasionele komponent gespeel.
1Elektroniese, meganiese, landboukundige en chemiese konsultante – gesetel te Spesmagte-HK onder bevel van kol Sybie van der Spuy. Dit het bestaan uit hoogs gekwalifiseerde ingenieurs en die hele projek het onder groot geheimhouding gefunksioneer.
Die denke agter die vorming van 1 VK kan so ver teruggevoer word as die 1960's. Dit was in hierdie vroeë dae van die Bosoorlog toe die eerste Suid-Afrikaanse aanval in Ovamboland op 26 Augustus 1966 op Swapo se Ongulumbashe-basis uitgevoer is.
In daardie stadium is slegs die SA Polisie (SAP) aangewend om Swapo-insypelaars in Suidwes-Afrika (SWA) te beveg. Kapt Jan Breytenbach se span van agt valskermtroepe moes dus eers as "spesiale polisielede" beëdig word sodat hulle die basis saam met die polisiemag uit helikopters kon aanval. Saam met Breytenbach was Kaas van der Waals, Wouter Hugo, W Burgess, Yogi Potgieter, J Snyman, Tilly Smit en Johnny Kruger.
Die polisie se maj "Rooi Rus" Swanepoel was in beheer van die gesamentlike aanval wat as Operasie Blouwildebees bekend gestaan het.2 Die bevelstruktuur was op die grond pleks van in 'n helikopter om die aanval uit die lug te orkestreer. Die operasie het dus beperkte sukses gehad – twee Swapo-vegters is dood en nege gevang terwyl 'n hele aantal ontsnap het.
Tydens die nabetragting in Pretoria is besef dat die SAP nie meer op hul eie Swapo-insypelaars in SWA onder beheer kon hou nie. Dit het tot die SAW se toetrede tot die Grensoorlog gelei.
Breytenbach was in die Britse vloot voordat hy na Suid-Afrika teruggekeer het. Kmdt WP Louw het hom omgepraat om by 1 Valskermbataljon aan te sluit. Dit was voor Operasie Blouwildebees en Breytenbach het toe reeds wye militêre blootstelling gehad.
In die Britse vloot het hy in nagnavigasie gespesialiseer en was die toppresteerder in sy groep. Hy was 'n navigator in die gesogte Night Fighter Squadron van die vloot se lugvleuel.
Buiten navigasie het hy heelwat geleer van vlieg en seeverwante onderwerpe. 'n Hoogtepunt in sy vlootloopbaan was sy dienstydperk in die Verre Ooste. Die verskillende plekke wat hy aangedoen het en die verskeidenheid poste waarin hy aangewend is, het sy visie binne 'n kort tydjie vergroot. Breytenbach het baie gelees en het reeds vroeg in sy lewe persoonlike idees en denkrigtings ontwikkel oor hoe 'n weermag moet funksioneer.
Hy het ook 'n uitgebreide infanteriekursus in Amerika gaan doen. Dit was daar waar sy belangstelling in die Britse Special Air Service (SAS) en die Amerikaanse marinekorps se metodes en werksaamhede posgevat het.
By 1 Valskermbataljon het hy 'n brief aan kmdt Louw geskryf wat die vonk verskaf het om 'n eenheid soortgelyk aan die SAS in Suid-Afrika te stig. Hierna was hy en Louw gereeld in gesprek oor onkonvensionele oorlogvoering.
Louw, wat intussen bevorder is, het in Pretoria met Breytenbach en maj Dudley Coventry, bevelvoerder van die Rhodesiese SAS, vergader. Daarna was hulle vuur en vlam om 'n eenheid soortgelyk aan die SAS op die been te bring. Toe Louw die volgende jaar (op 1 Desember 1967) Hoof van die Leër word, het hy dadelik gereël dat 'n span spesiaal uitgesoekte manne Rhodesië toe gestuur word om by die SAS opgelei te word.
Jan Breytenbach was deel van die groep en die ander lede het manne ingesluit soos Eddie Webb, Boytjie Viviers en Barrie Ferreira. Daar was ook Frank Bestbier, Yogi Potgieter, Johnny Kruger, Pep van Zyl en Tillie Smit. Hierdie span sou die kern kon vorm van ltgenl Louw se beoogde eenheid.
Dit was 'n uitmergelende keuringskursus waarin die Rhodesiese instrukteurs geen genade aan die Suid-Afrikaners betoon het nie. Die groep is blootgestel aan gevorderde vernielingswerk, seinwerk en valskermspring (vir dié wat gekwalifiseerde springers was). Dit is opgevolg met gevegdrills op kleinspanvlak, rotsklim, abseilwerk en spoedmarse met swaar pakke.
In Suid-Matebeleland is die kursusgangers aan 'n ontsnap-en-ontwykingsoefening onderwerp. Hulle is dae lank in 'n klein sel opgesluit met byna geen kos nie en aan ondervraging onderwerp. Uiteindelik is hulle in 'n spoorwegbeestrok weggevoer, maar hulle het uitgebreek en gevlug. Breytenbach is in dié fase gevang en aan 'n reeks ondervragingstegnieke onderwerp waarin onder meer 'n sak oor sy kop getrek is, hy deurentyd wakker gehou is en koue water snags oor hom uitgegooi is.
Diegene wat die toetse deurstaan het, is na die Zambezi-vallei waar hulle by die Chewore-rivier 'n oorlewings- en spoorsnykursus gedoen het. Daarna is hulle Kariba-dam toe vir die laaste fase van hul opleiding. Net 'n hand vol kandidate het die keuringskursus geslaag, onder wie Breytenbach, Yogi Potgieter en Pep van Zyl.
Die suksesvolle kandidate het hul SAS-barette en lyfbande ontvang tydens 'n geselligheid wat in Salisbury (vandag Harare) by die SAS-hoofkwartier gehou is. Daarna het hulle na Suid-Afrika teruggekeer. Niemand het geweet wat die volgende stap sou wees nie, maar Breytenbach was teen dié tyd soos 'n oorgehaalde veer. Hy was vasbeslote om dieselfde keuring op eie bodem aan te bied sodra Suid-Afrika se eie SAS-tipe eenheid formeel goedgekeur word.
Die ontstaan en vestiging van 'n spesialis- onkonvensionele gevegseenheid in die SAW sou 'n geïntegreerde proses wees met meer as een faktor wat 'n rol speel. Daar sou uiteindelik 'n eenheid gebore word wat geheel en al van enige bestaande eenheid in die SAW verskil het.
Maar heelwat water sou nog in die see moes loop voordat hierdie ideaal verwesenlik kon word. Die wegbreekstaat, Biafra (deel van Nigerië), was in hierdie stadium vir baie Suid-Afrikaners 'n onbekende naam. En dit was daar waar 'n konflik aan die kook was wat 'n beslissende invloed sou hê op die stigting van 'n soort SAS-eenheid in Suid-Afrika.
2Paul Els: We fear naught but God, pp. 18-24
Vreemde bestemming: Biafra
Ver noord van Suid-Afrika, in Nigerië, het 'n burgeroorlog gewoed. Die konflik het begin nadat kol Chukwuemeka Ojukwu, militêre goewerneur van dié land se oostelike streek, die gebied op 30 Mei 1967 eensydig onafhanklik verklaar het. Aanvanklik was daar geen noemenswaardige reaksie nie, maar geleidelik het skermutselings tussen magte van die nuwe Republiek van Biafra en Nigerië se militêre regering ontstaan, wat weldra in 'n volskaalse burgeroorlog ontaard het.
Biafra het skamele militêre toerusting gehad en boonop het Nigerië sy hawens dadelik geblokkeer. Die wegbreekstaat met 'n bevolking van 14 miljoen het nou te staan gekom teen die res van Nigerië se 41 miljoen. Net vier Afrikastate – Gaboen, Zambië, Tanzanië en die Ivoorkus – het Biafra amptelik erken. Frankryk en Portugal het die nuwe staat in die geheim gesteun. Militêrgewys het dit na 'n hopelose situasie vir die Biafrane gelyk, maar tog het die oorlog vir langer as twee jaar voortgeduur.3
Genl Fritz Loots (toe direkteur MI) is vroeg in 1969 na die Angolese hoofstad, Luanda, om sy Portugese eweknie te besoek. Een middag is daar 'n onverwagte klop aan sy hotelkamerdeur. Dit was twee swart mans. Ons is weermagoffisiere van Biafra, het hulle die verbaasde Loots meegedeel. Hy het die situasie uitermate vreemd gevind. Twee Wes-Afrikane wat wil beraadslaag met 'n offisier van die SAW was nie alledaags nie. Ná die aanvanklik hoflike gesprek het hulle tot die kern van die saak deurgedring: Biafra soek hulp van Suid-Afrika – wapens, ammunisie, springstof, myne en mediese voorraad.
Terug in Suid-Afrika het Loots die situasie aan die destydse minister van verdediging, PW Botha, gerapporteer. Dié wou weet wat Loots aanbeveel. Suid-Afrika moet die Biafrane help, het Loots gesê. Botha het getwyfel of die verskaffing van wapens sou help omdat Nigerië te sterk vir Biafra was. Loots het egter daarop gewys dat hulp aan Biafra geslote deure vir Suid-Afrika na 'n paar ander Afrikalande asook na Frankryk kon oopmaak.
Loots het beplan om Biafra met koverte logistiek sowel as militêre opleiding by te staan. Die behoefte aan 'n spesialemagte-eenheid kon moontlik in hierdie tyd reeds by hom begin posvat het. 'n Hoogs klandestiene taak soos guerrillaopleiding in Biafra het immers nie binne die reikwydte van 'n gewone weermag geval nie.
As eerste stap het hy iemand gesoek wat vir die geheime sending opgewasse was. Jan Breytenbach (intussen bevorder tot majoor) se naam het weer eens na vore gekom. Loots het hom versoek om 'n driemanspan vir die sending saam te stel. Breytenbach het eerste vir Yogi Potgieter gekies, wat in 1967 die Rhodesiese SAS-keuring saam met hom geslaag het. Trevor Floyd (van 1 Valskermbataljon) was sy volgende keuse. Hy het Trevor gevra om nog een te nomineer, en só het FC van Zyl ('n medevalskermsoldaat en Trevor se boesemvriend) die derde lid geword.
Breytenbach het die bestemming vir sy span tot aan die einde geheim gehou. Ons gaan Angola toe om Portugese soldate op te lei, het hy gesê.
Breytenbach is eers sonder sy span Biafra toe om verkenning te doen. Dit het deeglike beplanning geverg omdat die hele gebied beleër was. Om sekerheidsredes het hy via Parys, Frankryk na Gaboen gevlieg. Jack Mulloch, wat in Rhodesië gesetel was en sy eie vloot DC7-vliegtuie besit het, het Breytenbach op sy eerste vlug self vanaf Gaboen na Biafra geneem. Hulle het ná donker opgestyg en op 'n gevaarlik lae hoogte gevlieg om die Nigeriese radar en aanvalsvliegtuie te ontduik. Uiteindelik het hulle sonder voorval op Biafra se Uli-lughawe geland.
Die Biafrane het gemeen Breytenbach gaan al hul probleme help oplos en het hom hartlik ontvang. Dit het voorgekom of hulle militêr goed georden is. Eers toe hy daarop aandring om die "front" te inspekteer, het hy agtergekom die ontplooiing aan die Imo-rivier laat veel te wense oor. Pleks dat hulle met hul militêre tekortkominge 'n guerrillaoorlog voer, het die Biafraanse offisiere hulle vir 'n konvensionele oorlog ingerig. Breytenbach was verstom dat hulle steeds staande kon bly.
In Suid-Afrika was Trevor, FC en Yogi steeds onder die indruk dat hulle Angola toe gaan. Trevor en FC was op 'n kursus toe hulle opdrag kry om burgerlike klere aan te skaf en in Pretoria by Breytenbach aan te meld. Trevor het 'n wit pak met 'n bypassende hoedjie gekoop. Dit het hom soos 'n "Mexican gangster" laat lyk, het hy gesê. Hy het egter gereken hy is reg geklee om op die voorgenome reis onopsigtelik met sy reisgenote saam te smelt.
Die aand voor hul vertrek verras Breytenbach hulle met die nuus dat hulle nie Angola toe gaan nie, maar Biafra toe. Geeneen van hulle het al ooit van Biafra gehoor nie. Toe hy sê dat dit in Nigerië is, het hulle ook nie geweet waar dit is nie. Boonop moet hulle via Frankryk soontoe vlieg.
Yogi, wat laaste vertrek het, sluit in Frankryk by die groep aan en hulle vlieg saam na Libreville, Gaboen. Alles het vlot verloop, behalwe dat – sonder dat enigeen in die saak geken is – 'n onbekende Britse lid met die kodenaam Spuds aan hulle toegedeel is.
In Biafra was baie opleiding en herskommeling hul voorland. Die Biafrane het volgens tradisie net offisiere opgelei. Die betrokke offisier soek dan vir hom troepe uit, lei hulle self op en daarna gaan veg hulle. Die offisiere kon baie noukeurig vir Breytenbach op 'n kaart aandui waar die vyand is en waar hul eie troepe se posisies is. Maar wanneer hy die posisies gaan verken het, kon hy nooit 'n enkele soldaat op die aangeduide plek vind nie.
Die Suid-Afrikaanse opleidingspan het met groot ywer aan die werk gespring om die Biafran Organisation of Freedom Fighters (BOFF) as guerrillas op te lei. Met Malloch se ondersteuning is Suid-Afrikaanse militêre uitrusting weekliks na Uli-lughawe gevlieg: vragte ammunisie, 7,62 mm-gewere, masjiengewere, mortiere, landmyne en teenpersoneelmyne. Die span het tot hul verbasing ontdek dat daar wel troepe was wat oor heelwat potensiaal en deursettingsvermoë beskik het.
Om te toets of die opleiding suksesvol was, het Breytenbach besluit om sy span saam met die troepe te ontplooi. Hy en Trevor het self die vyandige Nigeriese grondgebied verken. So het die span by gevegte op die walle van die Imo-rivier betrokke geraak waar Breytenbach in die maag gewond is – blykblaar nie te ernstig nie want Yogi se mediese kennis was genoeg om hom te behandel.
Dit was 'n ingewikkelde proses om op Uli-lughawe te land omdat die aanloopbaan se ligte om veiligheidsredes permanent afgeskakel was. Die vlieënier moes uit 'n bepaalde rigting oor die radiobaken vlieg en in lyn kom met 'n aanloopbaan wat hy nie kon sien nie omdat dit in donkerte gehul was.
Op die laaste oomblik sou hy sy roepsein verskaf en "Lights please!" vra. Die aanloopbaan se ligte is dan vir 'n baie kort rukkie aangeskakel, die vlieënier het vinnig geland en die ligte is onmiddellik weer uitgedoof. Op die grond is flitse gebruik om die vliegtuig te lei na waar dit tot stilstand moes kom.
Die Suid-Afrikaners het naweke af gekry en dan het hulle om die beurt Vrydagaande na Libreville in Gaboen gevlieg. Hulle het die hele naweek daar gebly en eers die Sondagaand teruggevlieg Uli toe.
Toe dit Trevor se beurt is om te gaan, kom hy op die Franse soldate af wat druk besig is om St Michel (die beskermengel van alle valskermsoldate) se dag te vier. Hy het nog nooit hiervan gehoor nie en verwonder hom aan die oorgawe waarmee hulle partytjie hou. Enkele van hulle se naam was boonop Michel en dié gelukkige persoon het dan nog 'n paar dae afgekry. Trevor het nie op hom laat wag nie en onmiddellik saam met die Franse begin feesvier.
Die Sondagaand toe hy die vliegtuig terug Uli toe moet haal, is hy steeds buite weste en verpas die vlug. Eers die Maandag kry hy 'n vliegtuig om hom terug te neem. 'n Omgekrapte Breytenbach soek 'n verduideliking vir sy rondlopery en laatkommery. Trevor vertel hulle toe van die St Michel-feesviering en hoe die Franse hom so gulhartig by alles betrek het.
Die volgende naweek is Breytenbach en FC in groot afwagting Libreville toe om aan die viering deel te neem. Hulle moes egter teleurgesteld terugkeer omdat dit net een maal per jaar gehou word.
Dit was Trevor se eerste St Michel. Die volgende jaar het hulle dit op Oudtshoorn saam met 'n paar lede van 1 Valskermbataljon4 gevier met 'n valskermsprong. Hierdie kuiery op St Michel-dag het daarna 'n jaarlikse instelling onder die groep Recces geword.
Biafra kon nie veel teen die res van Nigerië uitrig nie omdat die oormag te groot was. Teen einde 1969 het hul oorlogspoging begin taan en het dit duidelik geword dat die Suid-Afrikaanse span spoedig onttrek sou moes word.
Breytenbach en Trevor was die enigste twee Suid-Afrikaners wat op die laaste dag op Uli-lughawe agtergebly het. 'n DC7-vliegtuig, met Ed Davis as vlieënier, het op die aanloopbaan geland om die laaste voorrade na Biafra te bring. Die inwoners moes aangevoel het dat die einde aangebreek het en het sedert vroegoggend al by die lughawegebied begin saamdrom. 'n Ent weg het kol Ojukwu se vliegtuig heeltemal geïsoleerd gestaan – hy was ook op pad uit.
Daar was die dag net dié twee werkende vliegtuie op die lughawe. Terwyl die laaste vrag met groot haas afgelaai is, gaan Breytenbach vinnig na Ojukwu se vliegtuig om afskeid te neem en die finale reëlings voor sy vertrek te tref.
Intussen raak Trevor al hoe meer bekommerd oor die skare mense wat hul hoop op die DC7-vliegtuig geplaas het om van die Nigeriese weermag te ontsnap. Dié mag was in aantog en nou kwalik 'n kilometer van die vliegveld. Daar was nie plek in die vliegtuig om so baie mense af te voer nie en dit sou in elk geval nie met so 'n swaar vrag kon opstyg nie.
Trevor wil nietemin probeer om van die Rooi Kruis-mense te red. Hy maak toe die vliegtuig se deur oop en sak met 'n tou af. Die oomblik toe die mense hom sien, wil almal in die vliegtuig in. Nee, sê hy, niemand kan nou al inklim nie omdat hulle nog besig is om vrag af te laai. Hy kry wel die boodskap na lede van die Rooi Kruis deur dat hulle met die tou opgetrek gaan word. Trevor is oorweldig deur die hopeloosheid van die situasie. Uit nood kondig hy aan dat hulle nog op die vlieënier wag, en dat niks kan gebeur voordat hy daar is nie.
Tussen die groep mense is 'n kolonel wat vra of sy dogtertjie voor in die ry kan staan. Trevor stem in dat sy eerste kan inklim, maar sy oë bly soek na Breytenbach wat klaarblyklik vertraag word. Met die skare wat nie veel langer in bedwang gehou kan word nie, raak die situasie by die sekonde meer kritiek. Maar al wat opdaag, is Breytenbach en Trevor weet dat hy nie sonder hom kan vertrek nie.
Terug in die vliegtuig roep Davis hom vorentoe en wys hom hoe die Biafrane 'n groot vragmotor voor die vliegtuig se neus trek om te verhinder dat dit opstyg. Weer is Trevor met die tou af, dié keer om die drywer te gaan dreig om sy voertuig te verwyder. Intussen kry hulle wel lede van die Rooi Kruis met die tou opgetrek, maar dis 'n gesukkel, veral met die vroue wat nie sterk genoeg is om vas te klou nie. 'n Benoude Trevor gooi nou alle militêre etiket oorboord en roep kliphard: "Jan! Jan! Kom nou, waar bly jy so bleddie lank?"
Met die Nigeriërs se bomme wat steeds al hoe nader val, het Davis nou genoeg van dié lewensgevaarlike situasie gehad. Hy gaan sonder Breytenbach opstyg, kondig hy aan. Vir Trevor beteken dit hy sal moet uitspring om saam met sy spanleier agter te bly. Hy pluk sy pistool uit en dreig Davis daarmee. Die situasie word gelukkig ontlont toe Breytenbach 'n rukkie later vinnig in 'n voertuig aangejaag kom.
"Make way, make way for the pilot!" skreeu Trevor verwoed op die skare. "Let the pilot get in!"
Breytenbach beur 'n pad tussen die mense oop en klim met die touleer op. Die oomblik toe hy in die vliegtuig is, storm hulle die leer en begin klim. Maar die sterk tou kon nie dié oorweldigende gewig dra nie en die hele leer stort in duie. In die proses word die meisietjie wat voor in die ry was deur die skare vertrap.
Terwyl die Nigeriese artillerie die aanloopbaan nou met hewige vuur bestook, kry Davis koers. Die bomme ruk diep kraters in die aanloopbaan maar hy stuur die vliegtuig tussen hulle deur. Buite klou 'n klompie mense nog wanhopig aan die romp was. Toe die vliegtuig spoed vermeerder, val die laastes soos los velle af. Dan ruk koeëls gate in die vliegtuig. Ironies genoeg is Breytenbach en Trevor se laaste geveg teen die Biafrane self. Hulle brand spontaan op die vliegtuig los in 'n desperate poging om dit op die grond te hou. Deur al die chaos kry Davis dit wonderbaarlik reg om die DC7 in die lug te kry.
In die vliegtuig sien Breytenbach en Trevor 'n soldaat in uniform wat iemand anders wat gered kon word, se plek gevat het. Met die adrenalien wat deur hul are pomp, wil hulle met alle geweld die deur oopmaak en hom uitgooi. Die vlugingenieur het sy hande vol om die twee Suid-Afrikaners in toom te hou. Gelukkig bedaar almal nadat die vliegtuig 'n ruk in die lug is. Hulle het in Libreville geland en die vlugtelinge wat hulle kon saambring, het daar afgeklim. Dit was die einde van die Biafra-episode.
Tydens hul oorstaan in Frankryk op pad terug het Breytenbach saam met die Franse spesialemagte nabetragting gehou. In die proses het hulle hom ook oor hul geheime strukture ingelig.
Trevor het later die Pro Meriete-medalje (PMM) vir sy optrede op die Uli-lughawe ontvang, terwyl Breytenbach die Suiderkruis-dekorasie (SD) gekry het.
4Hennie Blaauw en Joe Verster was die afstuurders. Dave Tippett, Jimmy Oberholzer en Wannies Wannenburg (in dié stadium nog nie deel van die eenheid nie) was ook saam.
3Peter Stiff: The Silent War, pp. 22-33
Die Biafra-operasie het gewys dat Suid-Afrika wel 'n onkonvensionele eenheid nodig het en so kry maj Jan Breytenbach uiteindelik opdrag om 'n spesialemagte-eenheid saam te stel. Alles geskied so onopsigtelik moontlik. 'n Dekstorie word voorgehou dat die beoogde eenheid nuwe wapentuig gaan toets, asook die paraatheid van ander weermaginstellings.
Maj Dudley Coventry van die Rhodesiese Special Air Service (SAS) is gevra om te help soek na 'n geskikte plek in Suid-Afrika en Breytenbach te adviseer oor die vestiging van so 'n eenheid. Coventry het heelwat rondgereis en toe Oudtshoorn voorgestel. Dié basis in die Klein-Karoo het voldoende infrastruktuur gehad, onder meer skietfasiliteite, geboue en 'n lughawe. Dit was naby oop sowel as bergagtige terrein en bosopleiding kon in die rigting van Knysna gedoen word. Boonop was dit nie te ver van die see nie.
Twee kandidate ('n offisier en 'n onderoffisier) word in 1968 by elkeen van die verskillende infanterie-bataljons gewerf vir 'n spesialis-infanteriekursus. Dit was niks anders as 'n vermomde keuring vir 'n toekomstige spesialemagte-eenheid nie, met Breytenbach en ssers Yogi Potgieter as kursusleiers. Die groep kom in Bloemfontein bymekaar waar hulle hoofsaaklik skietoefeninge doen. Vir die eerste keer skiet Breytenbach en Potgieter met skerp ammunisie tussen die kursusgangers.
Ná 'n week gaan hulle Oudtshoorn toe en bly drie tot vier weke in bivvies (selfgemaakte skuilings) in Luiperdskloof. Die kursusgangers skiet en doen 'n spoorsny- en oorlewingskursus waarna hulle na die Knysnabos vertrek. Daar word hulle "gevange geneem" en 'n dag lank toegesluit en aan robuuste ondervraging onderwerp.
Naby Calitzdorp ontsnap die groep oor die Outeniekwa-berg en kom uiteindelik by Swartvlei naby Sedgefield weer bymekaar. In dié stadium was nog net vier manne oor. Hulle moes 1 Valskermbataljon se kompaniebevelvoerder soek en vang en onderskep sy Land Rover. Ná weke se ontbering kom hulle by die laaste bymekaarkompunt (RV) uit waar Breytenbach en Yogi wag.
Breytenbach kon nie openlik kandidate werf nie omdat eenhede nie hul beste mense wou afstaan nie. Hy moes individue in die geheim nader om te hoor of hulle die kwalifiserende kursus wou doen. Hierdie siftingsproses het uiteindelik tien geskikte manne vir die tweede keuring opgelewer, elkeen 'n spesialis op sy gebied.
Hulle het op 13 Julie 1970 as Alpha-groep by Oudtshoorn aangemeld, reg langs die Infanterieskool. Hoewel daar net elf in die groep was, het hulle mettertyd as die veelgeroemde Dirty Dozen bekend gestaan.
Breytenbach, wat intussen tot kommandant bevorder is, was die bevelvoerder en kon ook as spesialis-navigator optree. Maj Dan Pienaar Lamprecht was die mees senior offisier ná Breytenbach. Hy was in die eerste groep wat die spesialis-infanteriekursus op Oudtshoorn geslaag het en sou jare later – op 1 Julie 1995 – die heel eerste Recce-operateur word wat tot die rang van generaal-majoor bevorder is. Hy was toe bevelvoerder van kommandement Westelike Provinsie. Kleingewere en opleiding was kapt Fires van Vuuren se spesialisasierigting, terwyl kapt John More hom op klandestiene lugoperasies en inligting toegespits het.
In onderoffisiersgeledere was AO2 Trevor Floyd die RSM. Hy het vele talente gehad, onder meer 'n besonder sterk meganiese aanleg. AO2 FC (Frans) van Zyl was deel van die Biafra-groep. Yogi Potgieter, wat saam met Breytenbach die SAS-keuring geslaag het, het oor 'n grondige mediese kennis beskik. Ssers Koos Moorcroft, wat 'n ikoon in die spesialemagte sou word, was 'n valskermspesialis. Hy was in daardie stadium nie meer in die staande mag nie, maar Breytenbach sowel as genl WP Louw het hom gevra om weer aan te sluit. Koos het geen benul gehad dat dit die begin sou wees van 'n spesialemagte-eenheid nie. Hy moes saam met More en sers Dewald de Beer sielkundige toetse ondergaan – 'n voorvereiste vir toelating tot die spesialemagte. Wat spoorsny, boskuns en oorlewing betref, het De Beer nie sy gelyke gehad nie. Ssers Kenaas Conradie was die springstofdeskundige en kpl Hoppie Fourie het as kwartiermeester opgetree en later ook as skubaduik-toesighouer.
Elke lid van die Dirty Dozen het sy unieke vaardighede met die ander gedeel in die maande lange opleiding wat gevolg het. So het elkeen sy kennis van onder meer vernielingswerk, boskuns, kleingewere en navigasie verbreed en aangevul.
Gou is nog lede gewerf. In Januarie 1971 het drie valskermsoldate pas ná hul springkursus opdrag gekry om in Oudtshoorn aan te meld. Kpls Jimmy Oberholzer, Dave Tippett en Wannies Wannenburg was geoormerk om deel van die groep te word. AO2 PW van Heerden en maj Nick Visser is bygevoeg wat die stigtersgroep tot 16 man vergroot het.
In die jare wat volg het dié groep onder meer strooptogte uitgevoer en militêr strategiese teikens vernietig. Dit het spoor- en padbrûe, hawens, radiomaste en -stasies en petroldepots en raffinaderye ingesluit. Hulle het geselekteerde skepe geteiken en inheemse guerillamagte in vyandiggesinde lande ontplooi en opgelei.5 Daar is deurgaans 'n hoë prioriteit op omvattende, strategiese verkenning geplaas, wat die hoeksteen van die eenheid was.
Die eenheid het as 'n groep saamgebly al het hulle later 'n lugwaartse sowel as 'n seewaartse vleuel gehad. Almal was gekwalifiseerde valskermspringers, maar seewaartse werk was nog 'n vreemde konsep. Dus stuur Breytenbach middel 1970 ses operateurs Simonstad toe om 'n twaalf weke lange aanvalsduikkursus te doen. In 1971 doen nog 'n groep die kursus.
Die groep het vroeër verskillende dekname gehad, waaronder Alpha- operasioneel eksperimentele groep, Delta-toetsgroep, Research and Development Wing of the Infantry School en Ongereelde Oorlogsvleuel. Dit was tyd vir 'n permanente naam wat verkieslik nie te veel van hul aard verklap het nie. Breytenbach het Valskermkommando voorgestel, maar die generaals het op Verkenningskommando besluit. Destyds het dié naam nog nie die gelade betekenis van vandag gehad nie en het heel neutraal op die oor geval.
So het die eenheid op 1 Oktober 1972, sonder enige ophef of seremonie, 1 VK geword – kortweg die Recces, afgelei van Reconnaissance Commando.
Oudtshoorn as basis het sy eie administratiewe probleme gehad. Die Infanterieskool se personeel is in die duister gehou oor die Recces se ware werksaamhede en het bly wonder oor wat aan die gang is. Die manne van 1 VK het nie van die Infanterieskool se streng kleredragkodes gehou nie en nog minder daarvan om in gelid te marsjeer as hulle iewers wou gaan.
Op sy beurt het die Infanterieskool nie genoeë geneem met die vreemde groep se informele werkuniforms en lang hare nie. Die vet was in die vuur toe Koos een oggend ongeskeer en in sy smocks ('n losserige oorpak) verbystap. Breytenbach was in Pretoria toe Koos aangekla word vir die verontagsaming van dragregulasies. Hy moes die Maandag vir die verhoor aanmeld – dieselfde dag waarop Breytenbach terug sou wees.
By sy terugkeer sien Breytenbach dat Koos sy uitstapdrag (formele uniform) aanhet en wil weet wat aangaan. Koos vertel hom en sê dat hy reeds skuld beken het. Breytenbach, in sy standaard-gevegsdrag, stap toe saam na die hoofkwartier vir die verhoor. "Pleit onskuldig en vra of jy 'n getuie kan roep," sê hy onderweg. Daar gekom, wag Breytenbach buite. Koos maak toe so en vra om 'n getuie te roep. Die adjudant vervies hom bloedig vir dié onverwagte wending omdat dit sy hele betoog deurmekaarkrap. Hy verander die pleit en Breytenbach word geroep. Dié sê hy het Koos aangesê om só aan te trek en die hof kan hom wat Breytenbach is, gerus aankla. Die aanklag word toe ter syde gestel en Koos kom skotvry daarvan af.
Jan Breytenbach het nie aan perke geglo nie. Die enigste persoon waaraan hy hom waarskynlik gesteur het, was sy "beskermengel", genl WP Louw. Breytenbach het gedoen net wat hy wou, wanneer hy wou. Die Infanterieskool kon moeilik hiermee saamleef. As Breytenbach iets wou doen, het hy telkens net gesê hy het magtiging – al het hy dit nie gehad nie. Hy het elke keer bloot dieselfde magtigingsnommer verskaf, ongeag of dit vir voertuie was wat hy wou hê of om Fort Doppies (die eenheid se latere basis) te stig. Hierdie ingesteldheid het nie binne die Infanterieskool se raamwerk gepas waar alles noukeurig volgens die reëls gedoen is nie.
Albei groepe het besef die geforseerde buurskap sou nie staande bly nie en op 4 Desember 1970 word die Recces vir administratiewe doeleindes na Kommandement Suid-Kaap oorgeplaas.
5Paul Els: We fear naught but God, pp. 39 e.v.
Opleiding en vroeë operasies
In die somer van 1971 heers groot opgewondenheid toe die Dirty Dozen aangesê word om op Rundu in die destydse Suidwes-Afrika SWA aan te meld. Hul opdrag is in 'n geseëlde koevert wat Breytenbach eers met sy aankoms in Rundu kon oopmaak. Dit het die gedagte by die manne laat posvat dat hulle uiters geheime operasies teen Swapo in Zambië gaan uitvoer.
Hulle was dus taamlik teleurgesteld toe hulle met die oopmaak van die koevert ontdek dat hul opdrag slegs was om die watergate in Suidoos-Angola en die Wes-Caprivi op die kaart aan te stip vir toekomstige operasionele doeleindes. Dié oefening is Operasie Da Gama gedoop.
Twee maande lank het hulle met ses Sabre-voertuie (Land Rovers wat vir gevegsgebruik aangepas is) die area gepatrolleer en die watergate aangestip. In die proses het hulle hul Portugese bure goed leer ken en ook uitgevind dat die Rhodesiërs in Mosambiek begin opereer het. Die hele groep is daarna terug Oudtshoorn toe. Die kennis en ondervinding wat hulle gedurende hierdie "onopwindende operasie" opgedoen het, sou hulle egter later goed te pas kom.
Elke era het sy eie kwota omstredenheid opgelewer. Een daarvan het aanleiding gegee tot die stigting van Fort Doppies, die Recces se latere beroemde basis. In die vroeë 1970's het Operasie Dingo6 (ook bekend as Plathond) plaasgevind. Die Buro vir Staatsveiligheid (algemeen bekend op Engels as BOSS – Bureau of State Security) het besluit dat 'n groep andersdenkendes uit Zambië militêre opleiding moes ontvang met die hoop dat hulle die Zambiese president, Kenneth Kaunda, se posisie sou destabiliseer. Hierdie groep, wat uit Zambië na Angola gevlug het, is deur die Portugese veiligheidspolisie met BOSS se hulp na die Caprivi gevlieg.
Die Recces het opdrag gekry om die groep in guerrilla-gevegkuns op te lei. Oudtshoorn was te veel van 'n sekerheidsrisiko vir sulke klandestiene opleiding en daar is na die afgeleë, wildryke deel van die Wes-Caprivi uitgewyk. Dié gebied, wat gewemel het van olifante, renosters, buffels, seekoeie en krokodille, was die ideale plek waar Breytenbach en sy span 'n basis vir dié doel kon stig. Die basis is aanvanklik Olifantkamp genoem omdat daar so baie olifantvoetpaaie daardeur gelei het. Later sou die kamp se naam na Fort Doppies7 verander word. Dit was nietemin in die omgewing van Olifantkamp waar Breytenbach se span Recces die groep Zambiese uitgewekenes (nou toegerus met kommunistiese uitrusting en wapens) opgelei het.
Nege maande later is Breytenbach weer soontoe om die opleiding te inspekteer. Daar tref hy slegs die opleidingspan aan. Hy hoor toe dat die Zambiërs op hoë gesag teruggeroep is Zambië toe vir 'n dringende operasie. Dit terwyl hulle nog geensins gereed was vir operasionele ontplooiing nie. Die Zambiese weermag het hulle aan die oorkant van die Zambezi-rivier ingewag en in 'n goed opgestelde lokval onderskep en afgemaai.
Die Recces se opleiding het soms met onverwagte terugslae gepaardgegaan. In Desember 1971 moes Breytenbach en die tien lede van die Oudtshoorn-groep met duiktoerusting 'n watersprong in die Swartvlei-meer gaan doen. Twee lede van die vloot se duikskool, AO2 Ken Brewin en ebmn Willy Dewey, het by die groep aangesluit. Hulle sou later saam met die Recces deelneem aan die eerste seewaartse operasie wat 'n sabotasietaak in Dar es Salaam, Tanzanië behels het.
Die watersprong was sowat 'n week voordat almal met hul jaarlikse verlof sou gaan. Die groep het baie na die oefening uitgesien. Met Trevor Floyd se aanmoediging het 'n paar manne boonop 'n lekker uitstappie agterna beplan. Hulle sou 'n verdere week aanbly vir wat hulle "fun diving" genoem het. Hulle sou onder meer op en af teen die kus beweeg en met 'n pylgeweer vis skiet. Planne is gemaak om dié vakansie vir homself te laat betaal. Een was om loodsinkers op die strand op te tel en vir drinkgeld te verkoop. Nog een was om ladings in die seepoele te laat ontplof wat die dooie visse na die oppervlak sou laat kom. Dié sou hulle dan braai en die res aan die naaste slaghuis verkoop.
1 Valskermbataljon het die vliegtuig en valskerms verskaf. Kort voor die sprong het almal na suurstof oorgeskakel. Hulle sou ná die waterlanding met die duikoefening voortgaan en was toegerus met suurstofduikstelle wat vir aanvalsduik ontwerp is. Dié duikstelle laat nie lugborrels na die oppervlak kom wat die aanvalsduiker se teenwoordigheid kan verklap nie.
Maar sake het sommer van die begin af skeefgeloop. Toe die Dakota se groen lig aangaan, spring hulle een ná die ander. Die oomblik toe Trevor uitgaan, gryp die glystroom sy uitrusting en hy hang onderstebo aan die valskerm se draaglyne. Gelukkig kry hy hom losgewikkel en land veilig in die water.
Fires van Vuuren het derde gespring. Naby aan die oppervlak het hy in valskermtaal gereed gemaak om "uit te kom soos vir water". Dit beteken hy moet uit sy valskermtuig kom die oomblik wat sy voete die water raak, andersins kan hy verstrengel raak en sal die valskerm water skep en hom aftrek. Fires se duikbril was egter toegewasem en hy kon nie die afstand behoorlik skat nie. Op sowat 10 m, wat nog heeltemal te hoog is, val hy toe reeds uit sy harnas. Hy tref die water met só 'n slag dat die bande waarmee die suurstofduikstel aan sy lyf vas is, breek en die duur toestel onder die water verdwyn.
'n Omgekrapte Breytenbach kon sy ore nie glo toe hy dit hoor nie. "Die volgende wat ek seker gaan hoor, is dat die despatchers vir my kom sê die Dakota is weg!" was sy verontwaardigde reaksie.
Dié slegte nuus het onmiddellik 'n demper op die groep se entoesiasme geplaas. Hulle het net sewe suurstofduikstelle gehad en nou moes hulle boonop hoor dat een so 'n stel dieselfde as 'n Volkswagen kos. Binne 'n oogwenk het die hele avontuur in 'n nagmerrie verander. Hulle moes alles net so los om die verlore suurstofduikstel te soek.
"Kry daai ding!" het Breytenbach beveel. "Niemand gaan hier weg voordat julle hom gekry het nie!"
Dit was net vyf dae voordat hulle verlof sou begin. Breytenbach se opdrag het beteken dat hulle nou in hul vakansietyd na die toestel sou moes soek. Vir een, John More, is dit nog erger – hy sou die volgende oggend Europa toe vertrek op sy wittebrood. Sy pleidooi by Breytenbach help en hy is al een van die groep wat van die soektog verskoon word. More haas hom Oudtshoorn toe om sy bagasie te kry en vlieg via Port Elizabeth om sy vlug in Johannesburg te haal. Terwyl hy oor die Swartvlei-meer vlieg, sien hy sowaar deur die venster hoe die manne steeds onverpoos na die suurstofduikstel soek.
Dag ná dag soek hulle, maar dis vergeefs, hulle kry niks nie. Die twee vlootduikers wys hulle hoe om toue te span en die soektog stelselmatig uit te voer. Snags slaap hulle in 'n woonwapark en leef van blikkieskos: boeliebief, groente en blikke en blikke ertjies. Hul sakgeld raak vinnig op want daar is nou geen vis of sinkers wat hulle kan verkoop nie. Fires raak by die dag al hoe stiller. Hy is skielik die ongewildste lid in die groep en die ander wil in elk geval nie juis met hom praat nie.
Die hele week word daar gesoek en voor die laaste duik die Vrydagmiddag is die suurstofduikstel steeds nie gevind nie. Nou speel Breytenbach 'n ander kaart: "Julle gaan seker nou almal met vakansie en ek moet alleen agterbly om julle gemors reg te maak!" Hierop vra hy vrywilligers om saam met hom gedurende die vakansie te duik. Koos Moorcroft, Kenaas Conradie, Dewald de Beer, Jimmy Oberholzer, Fires en Dave Tippett willig in om saam met hom die soektog voort te sit. Hulle het in elk geval nie geld gehad vir 'n vakansie nie. Die spesialemagte-soldate het daardie dae nie veel verdien nie en ook nie die toelaes van vandag ontvang nie.
Die Vrydagmiddag laat word daar vir die laaste keer die dag geduik. Tydens hierdie desperate poging sien Koos 'n stukkie rubber in die water langs die swemlyn. Toe hy dit van naderby bekyk, sien hy dat dit inderdaad die toestel se suurstofmondstuk is. Hy duik dadelik af, voel oral om hom rond en vat tot sy eie ongeloof die suurstofduikstel raak! Toe hy daarmee na die oppervlak kom en die manne dit sien, was hul verligting onbeskryfbaar.
Soms het dinge tydens operasies ook skeefgeloop, en in een geval was dit tot die Recces se groot verligting. BOSS het inligting bekom dat 'n Noorse skip 'n vrag myne en plofstofstelsels Tanzanië toe neem. Daar word die besending afgelaai en dan per konvooi na Mosambiek en Rhodesië gebring. Dit was een van die roetes wat gebruik is om ammunisie by die Front vir die bevryding van Mosambiek (Frelimo) te kry.
Die Suid-Afrikaners het geweet wanneer die skip in Durban se hawe sou vasmeer. Breytenbach, Trevor, Koos en Kenaas kry opdrag om myne op die skip te plant. 'n Deskundige van BOSS het die myne vir hulle voorberei. Dit was nog van die ou soort magnetiese myne wat met verouderde vertragingsmeganismes gewerk het. Die span is vanaf Salisbury-eiland in die hawe met 'n balsak ('n sak waarin troepe hul uitrusting pak) vol myne na die skip waar hulle dit teen die romp geplant het.
Die skip sou dieselfde aand nog vertrek en die myne is gestel om af te gaan sodra die skip op die oop see was. Wat hulle nie geweet het nie, was dat die skeepskaptein by die hawemeester toestemming gekry het om nog 'n dag oor te staan. Toe die sabotasiespan dit hoor, was dit te laat om iets aan die saak te doen – die myne kon nie afgehaal word nie omdat dit klaar geaktiveer was. Dit het 'n baie lang nag geword met die wete dat die Durbanse hawe met al sy brandstoftenks inderdaad 'n kruitvat was wat gewag het om te ontplof.
Tot hul verligting het niks gebeur nie en die skip het die volgende dag uitgevaar. Daar is aangeneem dat die vertragingsmeganismes dalk nie gewerk het nie of dat die myne afgegly en op die hawebodem beland het. Dit kon ook wees dat die skip met al die myne uitgevaar het en dat dit iewers in die oseaan afgespoel is. Tot vandag toe bly dit 'n raaisel wat met die myne gebeur het.
Hierdie poging van kmdt Jan Breytenbach en sy span Recces was nietemin die eerste Suid-Afrikaanse operasionele duikoperasie, al was dit op eie bodem uitgevoer.
Hul eerste sabotasietaak buite die land het in 1972 plaasgevind. Daar is op regeringsvlak besluit dat die bewind van pres Julius Nyerere van Tanzanië gedestabiliseer moet word omdat hy opleidingsgeriewe aan Frelimo beskikbaar gestel het. Dié geriewe het tot die eskalering van die guerrillaoorlog in Mosambiek bygedra, is gemeen. Die plan was om oproer in Tanzanië aan te wakker met 'n reeks sabotasiepogings.8 Daar is aangeneem dat die Tanzaniërs enige sabotasiedaad aan Nyerere se teenstander, Oscar Kambona, 'n voormalige nie-Marxistiese kabinetslid, sou toeskryf.
Die Recces sou die taak uitvoer en die hoofstad, Dar es Salaam, is as eerste teiken gekies. Iewers langs die pad sou die span aan boord van 'n duikboot gaan wat reeds uit Simonstad vertrek het. Die duikboot sou hulle dan tot naby die teiken neem. In die donker sou hulle met kajakke na die strand roei en die stad te voet infiltreer. Bepaalde teikens is geïdentifiseer waarop hulle kleefmyne moes plant met vertragingsmeganismes. Daarna moes hulle na die strand terugkeer en met die kajakke na 'n afgespreekte punt (RV) roei waar die duikboot hulle sou oppik.
Breytenbach het vyf manne gekies om die opdrag saam met hom uit te voer: Trevor, Kenaas, Koos en die twee vlootlede wat die vorige Desember saam met hulle by die Swartvlei-meer geduik het, Ken Brewin en Willie Dewey. Die Recce-operateurs het niks van seewaartse operasies geweet nie en het dus eers vier maande seeopleiding gedoen.
Hulle het die boek Cockleshell Heroes van CE Lucas Phillips en HG Hasler as riglyn gebruik. Die boek handel oor 'n soortgelyke strooptog wat deur die Britse kommando's gedurende die Tweede Wêreldoorlog vanaf 'n duikboot gedoen is. Breytenbach-hulle het egter 'n praktiese probleem: die groep het geen kajakke nie. Koos se pa kom toe tot hul redding deur drie Klepper-kajakke ('n opvoubare soort kano) uit Duitsland te bestel vir die voorgenome operasie. James Moorcroft het baie goeie kontak met die Duitsers gehad en die Kleppers is op klandestiene wyse die land ingebring.
Streng sekerheid is deurentyd tydens die groep se opleiding gehandhaaf en niemand behalwe Breytenbach het geweet waar die operasie sou plaasvind nie. Die spesialemagte het altyd dekstories – wat op die hoogste vlak beplan en gekoördineer is – gebruik om die ware aard en plek van 'n operasie te verbloem.
Die span sou van Pretoria met 'n Skymaster na die Mosambiekse kus vlieg waar 'n Portugese fregat ('n klein, vinnige oorlogskip) hulle sou oppik. Breytenbach het die groep ingelig oor die teiken en taak op hande. Kenaas (hul springstofdeskundige) het die ladings voorberei en elkeen in die groep het presies geweet wat hy moet doen en hoe die taak uitgevoer moes word.
Met hul aankoms by Nkala aan die Mosambiekse kus vind hulle dat die Portugese fregat nie opgedaag het nie – dit wag in Beira. Hulle vlieg toe na Beira waar hulle aan boord van die fregat gaan. Op die diepsee het die fregat kontak gemaak met die duikboot Emily Hobhouse (S-98) met kdr Woody Woodburne as kaptein en hulle het aan boord gegaan.
Die span sou 20 km van die teiken afgelaai word omdat die Hoof van die Vloot, v-adm Johnson, besorg was dat die lewende koraalriwwe in die omgewing van die hawe die duikboot kon beskadig. Breytenbach het heftig beswaar gemaak, waarop Woodburne onderneem het om hulle in die geheim veel nader aan die strand af te laai.
Die sesman-span het hul drie Klepper-kajakke op die duikboot se dek aanmekaar gesit en al hul uitrusting en springstof binne-in gelaai. Om 20:00 is hulle toe sowat 14 km van die kus afgelaai. In die verte kon hulle Dar es Salaam se liggies sien. Die groep was baie gespanne, veral omdat dit die eerste keer was dat hulle so 'n operasie aangepak het.
Elke spanlid was gewapen met 'n AK47 met slegs een magasyn. Koos en Trevor het as noodmaatreël 'n seilsakkie met 'n paar ekstra patrone aan die been vasgegespe. Almal het siviele drag aangehad vir ingeval hulle op land in iemand sou vasloop. Dit sou hulle help om hul teenwoordigheid met 'n liegstorie te verklaar.
Die matrose het gehelp om die Kleppers met toue teen die duikbootromp stabiel te hou terwyl die span inklim. Dit was moeilik omdat die Kleppers maklik kon omslaan, veral in rowwe seetoestande. Gelukkig was die see daardie aand betreklik kalm en alles het vlot verloop. Die matrose het die toue laat los en die duikboot het onder die water verdwyn. Nou was die span op hulself aangewese. Om hulle was dit doodstil met net die water wat teen die Kleppers klots.
Hulle het gereken dat hulle in die gunstige weersomstandighede teen 6 km per uur sou kon roei en die Tanzaniese kus in 2½ uur kon bereik. Koos onthou dat daar op daardie oomblik 'n groot kalmte oor hom gekom het, waarskynlik omdat hulle alles so deeglik ingeoefen het.
Breytenbach, wat saam met Floyd voor geroei het, het genavigeer en die formasie gelei. Aan hul regterkant was Koos en Kenaas met Ken en Willie 'n klein entjie terug. In 'n stadium het 'n golf van agter gekom en Koos en Kenaas vinnig verby Breytenbach-hulle gestoot. Dié het hom op die plek vervies en hulle aangesê om by die vasgestelde prosedure te hou.
Op die teikengebied was die strand donker en verlate. Die twee vlootlede het daar agtergebly om die kajakke te versteek en wag te hou. Die seewater het reeds die black is beautiful afgewas waarmee die span hulle op die duikboot gekamoefleer het. Vir Breytenbach was dit 'n geringe terugslag: "'n Wit ou wat black is beautiful dra, lyk bloot maar soos 'n wit ou wat black is beautiful dra."
Die strate was nog baie besig vir hierdie laat uur en die mense het min ag geslaan op die vier Recces in hul siviele klere. Hulle het eers in die rigting van die gholfklub beweeg, oor die groen gras gesluip en myne onder die voertuie op die parkeerterrein geplaas. Die gholfklub, wat deur hooggeplaastes besoek is, het groot publisiteitswaarde gehad. Op die ingewing van die oomblik het selfs die Britse hoë kommissaris se Rolls Royce 'n lading teen sy enjinblok gekry. Al die ladings is met vertraagde tydmeganismes gestel. Hierna is hulle terug na die Kleppers om die ladings vir die brug te gaan haal. Hulle het al met die rivierbedding langs koers gekry na die teiken toe. Voertuie het die heeltyd oor die brug gery terwyl hulle die ladings plaas. Alles het glad verloop en Breytenbach wou weet of daar nog springstof oor was. Dié moes Koos en Kenaas teen 'n kragpaal plaas om sodoende ook die kragtoevoer te ontwrig.
Daarna is die vier terug strand toe waar Ken en Willie hulle angstig ingewag het. Almal was nou haastig en hulle het die Kleppers met groot spoed deur die branders gelanseer. Volgens Koos het hulle "so vinnig geroei dat mens agter 'n Klepper sou kon ski". Hulle was sowat 'n kilometer van die strand af toe die eerste ladings afgaan. Toe Koos omkyk sien hy 'n horison rooi gekleur van die ontploffings. Ook by die gholfklub het die ladings nou die een ná die ander afgegaan.
Hulle het onverpoos na die RV-punt geroei waar die duikboot sou wag en hul rigting deurentyd met kompaspeilings bepaal. Uitstekende navigasie was nog altyd 'n uitstaande kenmerk van die Recces. Dit was in die dae voor die GPS en die groep moes op tyd en afstand staatmaak om sonder vaste verwysingspunte die korrekte bestemming op die oop see te bereik. Veertien kilometer verder het hulle die RV-punt teen omstreeks 04:00 gehaal. Tot hul ontsteltenis was daar egter geen teken van die duikboot nie – en hul noodplan was maar skraps. Anders as vandag was daar nie Barracuda-bote, helikopters of ander oppervlakskepe om hulle op te pik nie. Hulle was op hul eie aangewese en die noodplan was om van eiland tot eiland in die rigting van Suid-Afrika te roei – iets waarvoor hulle heeltemal kans gesien het omdat hulle ná al die inoefening uitsonderlik fiks en vasbeslote was.
Hulle het besluit om 'n rukkie te wag. Teen hierdie tyd was hul kele baie droog, die spanning het hoog geloop en die adrenalien het sterk gepomp. Tot hul groot verligting het die duikboot net ná 04:30 digby hulle na die oppervlak gekom. Hulle het die Kleppers vinnig afgeslaan en in die duikboot ingeneem. Later sou hulle hoor dat die duikboot in die nette van 'n vissersboot beland het en dat Woodburne se bemanning eers daarvan ontslae moes raak voordat hulle na die RV-punt kon gaan. Stukke visnet was steeds om die duikboot se skroef gedraai en die twee vlootduikers het dit die volgende oggend gaan loswikkel.
Hulle het die volgende dag in die omgewing van Dar es Salaam gebly om die Tanzaniese radiouitsendings vanuit die duikboot te monitor. Uit die uitsendings kon hulle aflei dat politieke kommentators oor die algemeen gemeen het dat dit insurgente was wat onder Oscar Kambona se leiding 'n gewapende opstand begin het.
Terug in Suid-Afrika het Woodburne sowel as Breytenbach die Van Riebeeck-dekorasie (VRD) vir hul aandeel in die operasie ontvang. Die ander spanlede het almal die Van Riebeeck-medalje (VRM) gekry.
V-adm Johnson wou egter nie toestemming gee vir hul volgende operasie, 'n aanval op Dar es Salaam se olieraffinadery, nie. Hy was steeds besorg dat die ongemerkte koraalriwwe die Emily Hobhouse se veiligheid bedreig het. Hulle was baie gelukkig om die eerste keer ongeskonde terug te keer, het hy gesê. Hoewel die leër ten gunste van 'n opvolgoperasie was, het die Hoof van die Weermag Johnson in sy besluit ondersteun.
Die Dar es Salaam-operasie het daartoe gelei dat Breytenbach meer gevorderde seewaartse opleiding vir die Recces wou hê. Hulle is toe twee tot drie maande Frankryk toe vir 'n aanvalsduikkursus.
Breytenbach het vroeg in 1973 begin uitkyk vir 'n geskikte offisier wat onder hom as adjudant kon dien. Dit was 'n belangrike aanstelling omdat die adjudant die hoof- administratiewe stafoffisier van die eenheidbevelvoerder is. Hy is verantwoordelik vir verskeie administratiewe funksies en moet saam met die regiment-sersant-majoor (RSM) let op dissipline in die eenheid; hy vervul dus ook die rol van die oë en ore van die bevelvoerder. Omdat hy alle inligting onder oë kry, is die adjudant vertroud met alles wat in die eenheid gebeur.
Kapt John More was juis op pad Pretoria toe om navrae te doen oor duikhorlosies. Daar het hy sy ou vriend kapt Malcolm Kinghorn (wat hy van die Militêre Akademie af ken) raakgeloop. Kinghorn het nou met beheerde items van die SA Leër gewerk – dus met enigiets wat 'n reeksnommer gehad het, hetsy horlosie, pistool of vragmotor. Hy vertel More van die hoë lewensduurte in die hoofstad en dat hy dit oorweeg om die weermag te verlaat om 'n loopbaan in tersiêre onderwys te volg. More kom gou agter hoe deeglik Kinghorn sy vinger op die pols het rakende alle genommerde items in die leër; hy kon byvoorbeeld onmiddellik die aantal voertuie of wapens by enige infanterie-eenheid bepaal en daaroor terugrapporteer.
Kinghorn se vaardighede kon met groot vrug aangewend word. Hy was uitstekend met die pen, het die hele stelsel by Leërhoofkwartier geken, wat al die mense ingesluit het, en by uitstek geweet hoe om projekte te organiseer. Verder het hy 'n wye algemene kennis gehad en was op die koop toe 'n historikus uit eie reg.
More vra hom toe of hy dit sal oorweeg om Oudtshoorn toe te kom en stel voor dat hy dadelik die springkursus doen sodat hy 'n ekstra R20 valskermtoelaag per maand kan verdien. Nee, sê Kinghorn, hy het hoë bloeddruk, ingeplante tande en dra 'n bril. En boonop, voeg hy by, het hy "geen voorneme om 'n held te word nie". Maar More het hom geesdriftig aangemoedig en hy was bereid om so 'n aanbod te oorweeg. As toegif sou dit meebring dat hy Pretoria kon verlaat om na 'n meer bekostigbare omgewing te verhuis.
Terug in Oudtshoorn rapporteer More aan Breytenbach dat hy die ideale kandidaat geïdentifiseer het om hul admin-offisier te word. Breytenbach het genl Willem Louw (sy ou vriend sedert valskermdae) dadelik geskakel om die oorplasing te reël. Die volgende wat Kinghorn hoor, is toe Louw hom inroep en meedeel om "sy tasse te pak en Oudtshoorn toe te gaan".
Kinghorn was goed bekend met die Oudtshoorn-omgewing – hy het as jong offisier kursusse daar by 1 Suid-Afrikaanse infanteriebataljon (1 SAI) gedoen – en het die geleentheid met ope arms aangegryp. Bowendien het hy Breytenbach-hulle al geken sedert die dae toe hulle in Pretoria Sabre-voertuie kom vra het om tydens Operasie Da Gama te gebruik. In Maart 1973 word Kinghorn 1 VK se adjudant.
Omdat die groep nie voorheen 'n adjudant gehad het nie, is dié take deur Dan Lamprecht en More verrig. Toe Kinghorn daar aankom, was Breytenbach in die Caprivi, besig om Fort Doppies te stig. Kinghorn het dadelik die rol van adjudant op sy skouers geneem en ook na 'n reeks ander take omgesien. Hy is bygestaan deur Hoppie Fourie. Hoppie was 'n oudvalskermsoldaat maar het in onguns by Breytenbach geraak en die stoorman geword. Malcolm en Hoppie het die eenheid se administrasie aan die gang gekry – Hoppie in sy pakhuis en Kinghorn in 'n klein kamertjie regoor hom.
Kinghorn het besef dat daar net een manier was om ten volle deur sy kollegas aanvaar te word: hy moes die spesialemagte se volle opleidingsiklus vrywillig deurloop. Dit doen hy en voldoen aan die vereistes vir Recce-operateur. Sy opleiding het in 1974 met die duikkursus in Simonstad begin. Al die lede van die Oudtshoorn-groep het die een of ander tyd die duikkursus aangedurf. Sommige het egter aan erge engtevrees gely en kon nie die kursus slaag nie. Hulle is egter steeds met groot vrug in talle ander hoedanighede aangewend.
Die groep het dikwels saam in die Mosselbaai-omgewing gaan duik. Terwyl hulle een dag 'n ruskans by die Paviljoen by Santosstrand neem, kom 'n opblaasboot met twee manne aangejaag. Die twee is deel van 'n span wat robbe by die eiland uitdun – daardie jare was dit nog toelaatbaar. Hul nette het aan die rotse vasgehaak en nou kan hulle dit nie loskry nie. Koos, More en Kenaas is toe saam met hulle om te gaan help.
Hulle het die nette vinnig losgewikkel gekry. Toe die jonger man vra hoe hy hulle kan vergoed, vra Koos dat hulle vir hom 'n klein rob lewend moet vang. Hy het in die sirkus gesien hoe oulik 'n klein rob kan wees en wou nou sy eie rob hê.
Die jong man vang toe 'n klein rob en gee hom vir Koos. Die welpie wil net byt, maar hulle kry hom met 'n gesukkel in die duiksak geprop. Hulle was toe al twee uur lank weg en Breytenbach het intussen al hoe ongeduldiger geraak.
"Waar de donner was julle heeltyd?" vra hy. Maar toe Koos die welpie uit die duiksak haal, verander Breytenbach se luim en hy is ewe opgewonde oor die nuwe "vonds". Die rob sal voortaan die Recces se gelukbringer wees, kondig hy aan, en doop hom heel gepas Klein-Koos.
Teen tienuur die aand was hulle klaar met die duikoefening en met Klein-Koos op pad terug Oudtshoorn toe. Dis toe wat hulle begin wonder wat hulle met die rob gaan doen. Koos stel voor hulle sit hom in die visdammetjie by die onderoffisiersmenasie.
Die volgende oggend is die kommandement in rep en roer. Oral lê vere, die eende is dood en daar is nie 'n lewende vis in die dammetjie oor nie. Die RSM soek in aller yl na die persone wat die moeilikheid veroorsaak het. Die Recces kom boonop agter dat Klein-Koos skoonveld is. Hulle gaan soek stilletjies op en af in Oudtshoorn se strate, maar tevergeefs, daar is geen teken van die rob nie.
Dieselfde aand wat hulle met die rob daar aangekom het, kom 'n dienspligtige toevallig om middernag ook terug van pas af. Hy kom die basis goedsmoeds ingestap, kan nie glo wat hy voor hom sien nie, en haas hom na die sersant aan diens. "Sersant, ek het nou net 'n rob by die hek sien uitstap!" kondig hy aan. Die sersant vervies hom so vir die voor-op-die-wa-troep dat hy net daar besluit om hom vir dronkenskap te arresteer.
Koos-hulle weet nou dat Klein-Koos definitief buite die basis is, maar kan steeds geen spoor van hom vind nie. Toe kry hulle 'n leidraad in die Oudtshoornse koerant: "Cape fur seal found in Oudtshoorn!" berig die blad. 'n Huisvrou het die rob tussen haar melkbottels op die stoep ontdek toe sy haar voordeur oopstoot. Die rob is met 'n gespook in 'n nat kombers toegedraai en by Heroldsbaai in die see vrygelaat. Die insident is ook by die DBV aangemeld en dié soek toe dringend na die skuldiges wat die rob uit sy natuurlike habitat verwyder het. So het Klein-Koos met 'n vreemde ompad sy weg weer teruggevind see toe en die Recces was sonder 'n gelukbringer.
Daar was gereeld troeteldiere van een of ander soort in die eenheid. Op Oudtshoorn het Dewald de Beer 42 slange van verskillende spesies in 'n hok aangehou. Daar was onder meer kobras, pofadders, boomslange en selfs 'n groenmamba. Langsaan was 'n hok waarin hy muise geteel het om die reptiele te voer.
Die reptiele het ook goed te pas gekom tydens oorlewingskursusse om studente op te lei in slangidentifikasie, giftige spesies en behandeling van slangbyt. So het Dewald sy slanghok teenoor die owerhede regverdig.
Hy het sy slange goed geken en baie tyd bestee om hul gedrag in die slanghok dop te hou. Volgens hom was 'n pasgebore slangetjie "een van die mooiste dingetjies op aarde". Ongelukkig het die dun slangetjies maklik deur die hok se ogiesdraad na buite geseil. Op dié wyse het daar in 'n stadium 17 kleintjies in Trevor se gereedskapkas beland.
Hierdie "wegseilgedrag" van die klein pofaddertjies het eenkeer onverwagte gevolge gehad. Om vir 'n valskermspringtoelae in aanmerking te kom, moes elkeen gereeld 'n aantal verpligte spronge doen. 1 Valskermbataljon in Bloemfontein het gewoonlik die Dakota, valskerms en afstuurders verskaf. Daar was heelwat dorings in die Oudtshoorn-omgewing en gevolglik was daar altyd takkies, dorings en droë blare in die valskermdoek as dit ná die sprong in die veld opgerol is. Die gebruikte valskerms is eers na 'n gebou in die basis geneem waar dit uitgeskud en rofweg opgevou is. Al die uitrusting is dan die volgende dag in die Dakota terug Bloemfontein toe geneem.
Op 'n dag, ná so 'n valskermoefening, bel 'n hoogs ontstoke maj DJ (Archie) Moore (later bevelvoerder van 1 Valskermbataljon) uit Bloemfontein: "Probeer julle nou snaaks wees of wat?" wil hy weet. John More is heeltemal uit die veld geslaan en probeer agterkom wat aangaan. Hy hoor toe dat die vroue wat die doeke in Bloemfontein oopvou om te herpak, hulle amper flou geskrik het toe hulle op 'n hele nes klein slangetjies afgekom het. More het dadelik besef wat gebeur het.
Die valskerms het ná die sprong 'n dag lank op die vloer gelê en Dewald se klein pofaddertjies het die geleentheid gebruik om hulle in die voue tuis te maak. Dit was egter onmoontlik om Archie Moore te oortuig dat dit bloot 'n sameloop van onvoorsiene omstandighede was. Hy het volgehou dat die Recces die klein slangetjies met opset in die valskermdoeke geplaas het om konsternasie in Bloemfontein te saai.
8Peter Stiff: The Silent War, pp. 46-52
7Fort Doppies het in Oktober 1974 afgebrand en daar is derhalwe na hierdie kamp verwys as Ou Doppies. Die nuwe (en meer bekende) Fort Doppies is toe langs die Kwando-rivier gebou.
6Peter Stiff: The Silent War, pp. 38-42
"Stop! Stop! Stop!" roep Dewald skielik uit. In die sand voor hulle het stewelspore duidelik gewys waar die Swapo's die ou Ovambo-pad oorgesteek het. Die spoor kan nie te oud wees, sê hy. Op grond van Dewald de Beer se skatting het hulle 'n idee hoe ver die Swapo's van dié punt sou loop. Hulle moet teen dié tyd al taamlik dors wees. Die groep Recces besluit om so vinnig as moontlik by die watergate uit te kom en die Swapo's daar in te wag. Hulle is haastig ingeval Dewald 'n dag of wat uit is met sy skatting van die spoor.
Dit was 23 Junie 1974, baie ná aan die kortste dag en langste nag in die Suidelike Halfrond.
'n Week of so tevore het die Recces inligting gekry dat Swapo-kaders besig was om na Suid-Angola te beweeg. Breytenbach se span het die gebied goed geken – hulle het immers vier jaar tevore met hul eerste operasie, Operasie da Gama, al die watergate daar opgeteken. Dit was destyds in 'n mate vervelige werk, maar nou het hulle die vrugte gepluk omdat hulle onder meer geweet het waarlangs die ou Ovambo-pad loop.
Die Swapo-groep is toe al twee weke lank onderweg en die Recce-span is vinnig met twee Land Rovers dieper in Angola in om hulle te onderskep. Dit was winter en die span het gemeen dat die Swapo's van watergat tot watergat sou beweeg. Hulle het dan ook hul strategie op dié aanname gegrond.
Jan Breytenbach was in die voorste voertuig wat deur Trevor Floyd bestuur is. Dewald, die een spoorsnyer, het voor op die linkermodderskerm gesit en Eric, die Boesman-spoorsnyer, op die regtermodderskerm. Fred Zeelie, Nella Nel en Chris H