Kruis óf munt – ewe sleg vir die kerk
Deur Ds. Bertus van Niekerk op 1 Februarie 2014
Die samelewing is besig om 'n munt op te skiet wat aan albei kante noodwendig vir die kerk verkeerd gaan val. Want hoe stel jy die kant tevrede wat vrye toegang tot inligting omhels én die kant wat daarvan wegskram?
Byna 30 jaar gelede, in 1985, het ek by die Universiteit van Pretoria aangemeld om teologie te studeer.
Die susterkerke roem hulself daarop dat hulle op vier verskillende kampusse landwyd studente akademies bekwaam maak om die evangelie te verkondig en leiding te neem in geloofsgemeenskappe.
Maar nie al ons land se "kerke" ag internasionaal geakkrediteerde opleiding ewe belangrik nie.
Elkeen wat die afgelope 30 jaar betrokke was by gemeenskapswerk (wat eintlik maar dominees se brood en botter is), weet daar is nou meer verskille as ooreenkomste wanneer jy die samelewing wat ons gevorm het, probeer vergelyk met dié een waarin ons nou probeer sin maak van alles om ons.
In die middel-1980's het die NG Kerk nog nie (om politieke redes) geskeur nie. Vroue kon in die meeste kerke nie ouderlinge of diakens word nie en hulle sou beslis nie oorweeg word om tot kweekskole toegelaat te word nie.
Die Hervormde Kerk het 'n bepaling in sy kerkwet gehad wat "nie-blankes" verhinder het om lidmate van die kerk te word.
Nelson Mandela was nog in die tronk en swart mense kon nie aan Tukkies studeer nie.
In die winter van daardie jaar het die destydse pres. P.W. Botha 'n noodtoestand afgekondig in 'n poging om politieke ontwaking buite wit woongebiede te smoor.
Homoseksuele gedrag sou nog vir 'n dekade strafregtelik vervolgbaar wees. Matrikulante kon vir geen werk aansoek doen sonder 'n getuigskrif van hul dominee nie.
Tipiese gesprekke onder gelowiges was of dit aanvaarbaar is vir vroue om langbroek te dra of sonder hoed kerk toe te gaan.
Die prediker Rodney Seale het praatjies in etenstye in Tukkies se Aula gehou. Dan het hy verduidelik hoekom satanisme 'n moontlike uiteinde kan wees sou jy nie al jou Simon and Garfunkel-plate verbrand nie. Rook was sonde, drink ook, en jy moes skelm leer dans.
Saamblyery is op sinodevergaderings gestigmatiseer en egskeiding het jou van die gemeenskap van die gelowiges afgesny. Die susterkerke het almal gehou van die status quo en dit van kansels af verdedig.
In die ses jaar waarin ek twee grade verwerf het, het baie veranderinge begin plaasvind. Binne die kurrikulum was ons bewus van groot skuiwe wat die dosente gemaak het.
Ons het geleer die profesieë in die Ou Testament het nie na Jesus verwys nie. Ons het geleer dat alles wat in die evangelies staan, nie noodwendig akkurate geskiedskrywing was nie.
Die Bybel het 'n ingewikkelde ontstaansproses gehad met verskillende redakteurs van die ou tekste oor duisende jare. Dit het ons diep onder die indruk gebring dat die mens se nadenke oor God opgeteken is in 'n baie spesifieke tydsgees en omstandighede.
Die Bybel bevat beslis nie 'n ewige en universeel geldende openbaring wat God byna as monoloog lewer nie. Die uiteenlopende perspektiewe in die teks van die Bybel en die vele weersprekings daarin kon slegs tot een gevolgtrekking lei: dat dié boek oor 2000 jaar vele kere misbruik is om agendas binne opeenvolgende beskawings te dien.
O ja, en ons het nie rekenaars gehad nie. Die meeste van ons kontak met internasionale tendense en intellektuele leiers was in die vorm van voorgeskrewe handboeke wat al 'n dekade oud of ouer was. Byna niemand van ons portuur was al oorsee nie.
As jy gelukkig was om filosofie te studeer, kon jy op nagraadse vlak toegang verkry tot Karl Marx se Das Kapital en selfs neomarxistiese tekste. Mediese studente het foto's in hul handboeke gewys vir koshuismaats wat nog nooit ongesensorde foto's van kaal mense kon sien nie.
Dít was die goeie ou dae...
Die kerkjoernalis Jean Oosthuizen skryf in Rapport die NG Kerk het sedertdien 461 089 lidmate (sowat 'n derde van die hele kerk!) verloor. Die ander susterkerke sukkel ook om lidmate te behou en charismatiese kerke maak nie sommer syfers geredelik bekend nie.
Daar is (steeds) verskillende opinies oor hoekom die kerk leegloop. Baie (vurige) deelnemers aan die gesprek sê dis omdat die kerk oor die afgelope drie dekades sy deuntjie verander het. Konserwatiewe gespreksgenote het die manier om te verlang na 'n tyd toe daar nog ondubbelsinnig van kansels af gesê is gay mense en egbrekers gaan hel toe en Jona was wragtig in die vis se maag.
Die meeste van hulle weier egter om te oorweeg die vertelling dat Maria 'n maagd was tydens haar hele eerste swangerskap, is nie eintlik 'n fisiologiese uitspraak oor háár nie.
Volgens gerekende Nuwe-Testamentici moes die vertelling van die maagdelike geboorte Jesus in die ideëwêreld van die vroeg-Christelike gemeenskap gelykstel met al die ánder halfmens/halfgode wat ook uit maagde gebore is. Sulke figure het die primitiewe kultuur waarbinne die Bybel geskryf is vol geswerm.
Op Versoeningsdag in 2013 het 'n dominee in die Voortrekkermonument 'n Geloftediens gelei met onder meer die volgende stelling: God het 'n belang in die voortbestaan van die Afrikaner. Ek kan my maklik indink dat sommige kerkgangers – veral diegene met 'n laertrekmentaliteit – onderliggend aan hul geloofsmotief sou wou hande klap daarop.
Net so kan ek my ook indink dat iemand wat met een voet buite konserwatiewe sfere trap, by die aanhoor daarvan sou wou ineenkrimp en die beursie vir die kerk toemaak. Die politieke aktivis Dan Roodt weer pak die skuld vir die dalende lidmaattalle op die kerk se skuif na links.
Miskien is die samelewing besig om 'n munt op te skiet wat aan albei kante noodwendig vir die kerk verkeerd gaan val. Die kerk se poging om die munt op sy rand te tol – en sodoende staande te bly in 'n era waarin sommige die vrye toegang tot inligting omhels en ander daarvan wegskram – maak straks almal in die debat duiselig.
En die tanende relevansie van konserwatiewe groeperinge waarby die oorgrote meerderheid Suid-Afrikaners geen belang het nie, kan dalk net lei tot die einde van geloof soos jy dit onthou.