16 Desember is ’n dag waarop eerstens stilgestaan moet word voor die God van die Bybel, om aan hom dank te betuig vir die geskiedkundige gebeurtenis wat ons voorouers alleen met sy ingryping bereik het. So groot en noemenswaardig soos wat die Gelofte van 16 Desember 1838 was, moet ons ook besef dat 16 Desember oor soveel meer as net die herdenking en selfs vernuwing van die Gelofte gaan. 16 Desember is ’n dag waarop ons moet besin oor die lesse wat ons uit die verlede kan leer, die rigting wat ingeslaan moet word om ’n toekoms te vestig en belangriker, die uitdagings vir die hede.
Die realiteit is dat daar geweldige uitdagings op al drie hierdie terreine bestaan. In die moderne Suid-Afrika is mense so opgetrek met die hede – hoe ek my rekeninge gaan betaal, hoe ek ’n probleem by die werk gaan aanspreek en wat vanaand op Desperate Housewives gaan gebeur – dat ons maklik die groter prentjie verloor. Ons sal moet besin oor die toekoms wat ons vir ons mense wil vestig en hoe om daar uit te kom. Ons sal moet fokus op die realiteite waarmee ons in die hede gekonfronteer word en wat gedoen moet word om die toekomsdroom te verwesenlik. Wat mense egter maklik vergeet is dat die realiteite in Suid-Afrika daarop neerkom dat ons verlede ook bepaalde uitdagings inhou.
Ons leef in ’n land waar die totale politieke ideologie van die regerende party gefundeer is op ’n bepaalde beeld van die verlede. ’n Beeld waarin hulle geskiedenis uit verhouding uit geromantiseer word terwyl die Afrikaners as die groot onderdrukker voorgehou word deur ons geskiedenis uit verhouding te kriminaliseer. As gevolg van die sogenaamde booshede wat Afrikaners in hierdie land begaan het, regverdig die regering bykans elke beleid wat in die afgelope 17 jaar geïmplimenteer is. Hierdie beleide word afgedwing en selfs geregverdig onder die vaandel van die Nationale Demokratiese Revolusie – ’n term waarvan ons dikwels hoor, maar waaroor die meeste van ons onseker is wat dit beteken.
Geloftedag word uitgebeeld as ’n dag vir mense wat nie vorentoe wil kyk nie. Die voorsitter van die Suid-Afrikaanse Menseregtekommissie het onlangs gesê dat daar steeds te veel mense is wat nie wil versoen nie en wat op 16 Desember “hulle eie ding” gaan doen. Mens sou verwag van iemand wat werklik ’n passie vir “menseregte” het om respek te hê vir dit wat hierdie dag vir ons beteken en om inteendeel die regering te kritiseer daaroor dat hulle húl “eie ding” op minderheidsgroepe wil afdwing. Die teendeel is eintlik waar – Geloftedag is ’n dag vir gelowiges van ’n bepaalde kultuurgroep om hul geskiedenis te herdenk en om dank aan God te betuig vir die feit dat hy vir ons gesorg het. Die immoraliteit lê daarin om vir ons te sê dat ons hierdie dag moet opsê.
Ek was onlangs in ’n debat met ’n senior lid van die ANC-jeugliga. Die debat het gedraai na die aanvalle op boere in Suid-Afrika en Zimbabwe. Die ANC-jeugliga se antwoord was dat ons nie kan kla oor die boere wat in Zimbabwe vermoor word nie, want “wat het hul in elk geval daar gemaak?”. Later in die debat het Malema se liedjies ter sprake gekom waarop hul geantwoord het dat swart persone in Suid-Afrika ’n reg het om liedjies soos “kill the Boer, kill the farmer” te sing, terwyl hul wit eweknieë geen reg het om iets soortgelyk teenoor te sing nie of selfs om op ons verlede trots te wees nie. Die grondslag vir hierdie vertrekpunt? Die aanname dat alles wat deur my voorouers in hierdie land gedoen is boos is en dat alles wat deur sy voorouers gedoen is edel, onskuldig en roemryk was. Dit is in hulle belang om hierdie skeefgetrekte beeld van Suid-Afrika se geskiedenis te versterk en daarom doen hulle moeite om dit in elke gesprek wat hulle voer te herhaal en te beklemtoon.
Jan van Riebeeck het sedert 1639 vir die Vereenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) gewerk, waar hy verskeie poste beklee het en regoor die wêreld gereis het. In 1651 is hy deur die VOC versoek om leiding te neem met die vestiging van die aanvanklik-Nederlandse vesting wat in die toekoms as Suid-Afrika bekend sou staan. Sy taak was om ’n verversingstasie in te rig by die Kaap die Goeie Hoop. Ons ken die geskiedenis van 6 April 1652. Van Riebeeck het tuine aangelê en groente en vrugte verbou ter voorsiening aan VOC-skepe wat by Kaappunt verby gereis het. Vleis is verkry deur middel van ruilhandel met die Khoikhoi-stamme. Vandag hoor ons egter dikwels hoe politici argumenteer dat Van Riebeeck uit Holland “geskop” is omdat hy ’n krimineel was. Hierdie stelling spruit waarskynlik uit iets wat gebeur het ongeveer 10 jaar voordat Van Riebeeck na die Kaap vertrek het. Wat wel gebeur het is dat Van Riebeeck by geleentheid die hoof van ’n VOC-handelspos in Tonkin, Viëtnam was, waar hy teruggeroep is nadat klagtes oor private handel teen hom ingedien is. Hierdie gebeurtenis, wat bykans 10 jaar voor Van Riebeeck se vertrek na die Kaap plaasgevind het, word nou so verdraai dat dit ’n baie belangrike deel van ons geskiedenis kriminaliseer. Die tragiese is dat dié wat dit beweer dikwels meer van ons eie geskiedenis weet as onsself, wat tot gevolg het dat ons dit nie met die ware feite kan weerlê nie.
• Volgens vroeë verslae deur die Portugese het die Tsongas in 1554 in Mosambiek gewoon. Hul voortbestaan is by geleentheid deur Nguni-indringers bedreig, waarna hul suid gevlug het oor die Limpoporivier en hul in Suid-Afrika kom vestig het;
• Daar word beweer dat die Kgalagadi-groep van die Tswanas die eerste Tswana-groep was om die binneland van Suid-Afrika te betree;
• Bronne oor die geskiedenis van die Vendas leer dat hulle vanuit die noorde, oor die Limpoporivier na Suid-Afrika getrek het en hul in die Nzhelele-vallei gevestig het;
• Die enigste volk wat as ’n eg-inheemse volk van Suid-Afrika beskou word is die Boesmans, wat volgens sekere bronne al 40 000 jaar lank in die Suid-Weste van Suid-Afrika woon. Die Khoikhoi het ongeveer 2000 jaar gelede vanuit wat vandag as Mosambiek staan na Suid-Afrika getrek, waar hul die San gevind het. Die beskrywing “hottentotte” is nie as ’n neerhalende woord gebruik nie, maar om te verwys na hul taal wat soos “hot” en “tot” geklink het. Daar is vandag net ongeveer tienduisend Boesmans in Suid-Afrika oor.
Hierdie argument word veral deur dié geopper wat vir grondhervorming skree. Die argument is dat grond “terug gevat” moet word omdat die Boere dit “gesteel” het. Hul gaan egter baie verder as dit. Die nuwe argument is dat die eiendomsklousule in ons grondwet geskrap moet word, sodat die staat die reg het om enige eiendom vanaf “wittes” te vat en dit vir “swartes” te gee. Wat die diefstal van grond betref kan ’n mens stilstaan by die voorbeeld van Piet Retief en Dingaan. Retief het uit sy pad gegaan in sy geloof dat ’n ooreenkoms met Dingaan getref kan word om grond vanaf die Zoeloes te koop. ’n Traktaat tussen Retief en Dingaan is gesluit waarvolgens die Voortrekkers grond vanaf die Zoeloes kan koop, in ruil vir die terugbring van beeste wat deur die Tlokwas vanaf die Zoeloes gesteel is. Retief het sy deel van die ooreenkoms nagekom en kort daarna bykans 70 000 beeste vir Dingaan gebring. In ruil daarvoor is Piet Retief, sy seun en ongeveer 100 van sy manne lewendig deur Dingaan afgeslag. Kort daarna het die Slag van Bloedrivier plaasgevind, wat die rede is waarom ons vandag hier bymekaar is.
Hierdie is maar vyf leuens oor ons geskiedenis. Ter wille van tyd sal ek nie langer daaroor uitbrei nie, maar daar is honderde leuens oor ons geskiedenis wat daagliks vertel word, waarvan die meeste handel oor die tydperk tussen 1948 en 1994.
Ons moet vir ons kinders ’n suiwer en gebalanseerde beeld van die geskiedenis leer. Dit is nie nodig om propaganda te pleeg of om in reaksie hierop ons eie leuens uit te dink en as die waarheid voor te hou nie. Daar is genoeg in ons geskiedenis om op trots te wees. Ons hoef ook nie, soos die aanhangers van die NDR oor die donker kolle in ons geskiedenis te jok nie. Ons hoef nie apartheid en alles wat daarmee gepaard gegaan het te verdedig nie, maar ons moet dit minstens aan die jeug verduidelik.
’n Jaar of wat gelede was ek in gesprek met ’n SASCO-jeugleier. Sonder dat hy dit besef, het hy die kern van jong Afrikaners se probleem in ’n neutedop saamgevat. Hy het vir my gesê: “We may be poorer than you, but we are smarter.” Ek het begin lag en gedink hy vertel ’n grappie, maar toe verduidelik hy vir my:
• Van kleins voed hulle ouers hulle kinders op in dit waarin hulle glo. Wanneer hulle saans om die tafel sit, praat hulle oor die geskiedenis, apartheid en politiek. Wanneer ’n standaard-Afrikanergesin egter om die tafel sit (indien hulle om ’n tafel sit), praat hul oor geld, sport en vakansies. Wanneer hierdie kinders eendag by die huis uitstap en mekaar op universiteit ontmoet is die een in staat om sy standpunt te stel en in sy doel te slaag en die ander nie. Hulle rolmodelle is Oliver Tambo, Nelson Mandela, Albert Luthuli, Peter Mokaba en Chris Hani, maar ons jeug verval maklik in rolmodelle soos Hanna Montana, Lady Gaga en die aantreklike outjie van Twilight.
• Die tweede rede waarom hulle volgens hom slimmer as ons is, is omdat hulle meer kinders kry. Moderne samelewing is gebaseer op die wil van die meerderheid. Daar is dus ’n baie basiese formule as jy jou eie toekoms wil beheer – sorg dat jy die meerderheid is. Hy sê vir my dat, wanneer dit met sy mense sleg gaan, maak hulle ’n punt om meer kinders te kry, maar wanneer dit met ons mense sleg gaan, maak ons ’n punt om minder kinders te kry.
• Die derde rede waarom hy sê hulle slimmer as ons is, is omdat hulle oor die vermoë beskik om hulle mense te mobiliseer. Afrikaners is geneig om hulleself te onttrek en hoë mure rondom hulle huise te bou. Die ironie is dat, terwyl ons onsself onttrek en mure bou, is groepe soos die Jong Kommuniste Liga besig om onder die vaandel van die NDR veldtogte te voer om daai mure te vat, deur die klousule in die grondwet wat eiendomsreg verseker te skrap. Een van die redes waarom ons teëspoed ervaar is omdat ons onsself van die nasionale debat onttrek en toelaat dat ander hul agendas op ons afdwing. Baie Afrikaners het reeds geëmigreer. Die wat nie die land verlaat het nie, het na binne geïmmigreer deur hulleself te onttrek. Ek sê nie: “moenie mure bou nie”. Moet net nie dink dat hoë mure vir jou kinders ’n toekoms gaan gee nie.
Drie eienskappe van hierdie generasie is dat hul daarop ingestel is om die wêreld ‘n beter plek te maak, dat hul oor die algemeen skepties is oor wat vir hul vertel word en dat geloofwaardigheid vir hul uiters belangrik is. Dit is die generasie van môre!
Dit is ’n probleem wat van beide kante aangespreek moet word. In die eerste plek moet ons as jongmense die ouer generasies respekteer. Ons moet besef dat daar duisende lewenslesse is wat by hul geleer kan word. Ons moet weet dat ons nie die wêreld sal verander en nie doeltreffende leiers sal word as ons nie uit die verlede neem wat daaruit geneem kan word en by ons ouers leer wat geleer kan word nie.
Tweedens moet die ouer generasie, en in besonder dié wat kinders het, meer met hul kinders oor ernstige sake praat. Daar is geen beter plek vir ‘n jongmens om te leer as om te luister na wat hul ouers te sê het oor kwessies soos die Gelofte nie. Ons is op soek na rolmodelle. Jongmense wil meer van hul ouers hê as kos en sakgeld. Ons wil leer wat nodig is om suksesvol te wees en die wêreld te verander.
Die belangrikste les wat ek geleer het oor “wat om te doen”, kan ek met nog ’n storie vir jul verduidelik…
‘n Paar jaar gelede het die PAC se jeugbeweging ’n reuse protesaksie op Tukkies gehou. Hulle het ingestorm en slagspreuke geskree, klasse ontwrig, vensters gebreek en selfs ’n meisie aangerand. Die betoging was teen die verhoging van klasgelde en vir die afskaffing van Afrikaans. ’n Jaar na die betoging was ek saam met een van hulle leiers op Tukkies se studenteraad. Ek vra toe vir hom waarom hulle nie net met die rektor gaan praat het nie. Waarom is dit nodig om die kampus af te breek? Hy sê vir my: “It is clear to me that you know nothing about politics. You don’t understand the balance of forces.” Die les van die “balance of forces” is een van die goed wat hulle ouers van kleins af rondom die etenstafel vir hulle leer. Dit werk as volg: As hulle onmiddellik na die rektor gegaan het en oor hul besware met die rektor gepraat het, sou die rektor na hulle geluister het (dit is nou indien hulle ’n afspraak kon kry) en waarskynlik niks gedoen het om hul te help nie. Maar as hulle die kampus afbreek, klasse ontwrig, mense aanrand en die volgende dag oral in die media is, bel die rektor hulle en vra vir ’n afspraak. Dan sal die rektor sorg dat iets gedoen word om hulle tevrede te stel sodat hulle moet ophou om swak publisiteit vir die universiteit te skep. Die verskil tussen hierdie twee scenarios is dat die “balance of forces” met eersgenoemde in die rektor se hande was, maar deur al hierdie goed te doen het hulle die “balance of forces” gevat en hulleself in beheer van die situasie geplaas. Hierdie basiese les is die kern van hulle totale werkswyse.
Ons moet hierby leer en dit ook toepas. Dit beteken nie dat ons vandalisties hoef te wees nie. Ons moet net besef dat dit nie help om by die regering te bedel nie. Mooi vra gaan ons nêrens bring nie. Ons moet ons eie toekoms skep en wanneer ons met die regering praat moet ons beding en nie bedel nie. Die verskil tussen bedel en beding is dat jy beding as jy ’n magsbasis het. ’n Magsbasis kan ons net kry deur die publieke steun te werf, die ware boodskap oor wie Afrikaners is die buiteland in te stuur, mense te mobiliseer en beheer oor ons eie lot te neem, in plaas daarvan om te hoop dat die regering iets vir ons sal doen. Die rede waarom AfriForum en Solidariteit vandag al soveel suksesse behaal het, is omdat hulle strategiese besluite neem en die les van die “balance of forces” in hul optrede toepas.
Al hierdie goed is belangrik, maar die eerste stap is om ons eie apatie stop te sit en hand aan die ploeg te slaan. Hoe langer ons onsself onttrek en weier om betrokke te raak, hoe meer raak ons deel van die probleem en nie van die oplossing nie. Daar is vandag baie organisasies wat baie goeie werk doen, maar die belangrikste werk is iets wat nie deur enige organisasie gedoen kan word nie – dit is die taak van die ouers. Hierdie werk is om diepte en begronding te gee aan ’n volgende generasie leiers wat ’n passie het om die wêreld te verander. ’n Generasie wat net daarin sal slaag om vir hulle mense ’n toekoms te vestig as hulle weet waarheen hulle op pad is, waarom hulle vandag bestaan en waar hulle vandaan kom.