Somerset-Oos - Wikipedia
Somerset-Oos is 'n dorp in die Oos-Kaap in die Kaapse Middellande aan die voet van die boomryke Boschberg, 185 km noord van Port Elizabeth en 820 meter bo seespieël geleë. Dit lê ook aan die teerpad tussen Oos-Londen en Kaapstad. Somerset-Oos is 'n gewilde binnelandse vakansieoord vir mense wat aan die kus in Port Elizabeth en omstreke woon. Van die dorp se aantreklikhede is onder meer 'n museum, die Walter Battiss-kunsmuseum en 'n nabygeleë natuurreservaat. Daar is ook 'n woonwapark met alle moderne geriewe. Somerset-Oos het 'n bestendige bevolking, want in 2007 was hier na raming 16 176 inwoners, slegs sowat 500 meer as in 1996. In 2013 was die skatting 17 908, skaars 700 meer in 2008 se 17 271.
Somerset-Oos se ligging in Oos-Kaap
Koördinate: 32°43′S 25°3′O / 32.717°S 25.050°O / -32.717; 25.050Koördinate: 32°43′S 25°3′O / 32.717°S 25.050°O / -32.717; 25.050
72,8 km2 (28,1 vk. myl)
820 m (2 690 ft)
259/km2 (670/vk. myl)
2.1 Bellevue Seminary
2.3 Gedenkskool William Oates
4 Walter Battiss-kunsmuseum
5 Godsdiens en kerke
5.1 Kongregasionalistiese kerk
5.2 NG gemeente
5.3 Anglikaanse kerk
5.4 Afrikaanse Protestantse Kerk
7 Munisipale verkiesings
8 Plaaslike pers
9 Buitemuurse aktiwiteite
Die eerste setlaar in die gebied se naam was Willem Prinsloo. Hy het hom onder die Bosberg kom vestig, baie na aan die huidige museum, vroeër die NG gemeente Somerset-Oos se pastorie waarin vier predikante agtereenvolgens gewoon het. Prinsloo was die nieamptelike veldkornet van die distrik waarin minstens 20 ander gesinne hulle teen die jaar 1774 gevestig het. Hulle het 'n versoekskrif aan die koloniale owerheid in die Kaap gerig met 'n versoek om 'n drosdy en gemeente hier te vestig. So het Graaff-Reinet ontstaan. Op 'n tydstip het Prinsloo dele van sy plaas afgestaan en 'n boer genaamd Otto het kom woon op die deel wat nou as Bestershoek bekendstaan. Later het ook die familie Trichardt en die Besters gevolg.
Lord Charles Somerset (1767–1831), goewerneur van die Kaapkolonie van 1814 tot 1826, wou die voorstel van goewerneur sir John Cradock en goewerneur Caledon uitvoer dat 'n nedersetting aan die indertydse oosgrens gevestig moes word en aanvoorwerk gedoen vir 'n plan om 'n proefplaas in die omgewing op te rig. Die Amerikaanse plantkundige dr. Mackrill het opdrag gekry om 'n geskikte plaas te kry en is aangesê om op drie plekke te kyk: die Gamtoosvallei, die Swartkopsvallei en Bosberg, wat hy dan ook gekies het. Die plaas is in 1815 tot stand gebring met die doel om veeteelt in die Kaapkolonie te verbeter en om vars produkte aan soldate aan die grens te lewer. Dié plaas is Somerset Farm genoem.
Tien jaar later, in 1825, is die projek laat vaar, 'n nuwe drosdy uitgevaardig en die dorp Somerset aangelê. Die amptelike stigtingsdatum is 11 Maart 1825. Die agtervoegsel is eers sowat 30 jaar later bygevoeg om dit van Somerset-Wes te onderskei.
Somerset-Oos het in Februarie 1884 munisipale status verkry (volgens 'n ander bron Februarie 1837). Die dorp was dikwels betrokke in die Kaapse grensoorloë. Vandag is dit 'n sentrum vir wol- en ander boerderybedrywighede.
Die oudste gebou van die Bellevue-seminarie is moontlik ontwerp deur Carl Otto Hager en is nou 'n provinsiale erfenisterrein.
Teen 1880 het Somerset-Oos twee klein privaat skole vir meisies gehad terwyl seuns onderrig ontvang het aan die Gill-kollege, opgerig in 1869. Ds. J.H. Hofmeyr het die kerkraad oorreed om 'n meisieskool te bou en te finansier en vir dié doel is 'n stuk grond in Pauletstraat aangekoop. Die hoeksteen is op 19 Julie 1881 gelê en die gebou ontwerp deur die Duits gebore argitek Carl Otto Hager, wat ook die dorp se NG kerk ontwerp het wat vandag nog gebruik word. Die eerste prinsipale van die Bellevue Seminarie vir Meisies was Jan Wright van Aberdeen in Skotland. Sy het later ds. Hofmeyr se broer ds. Arend Hofmeyr van Hanover se tweede vrou geword. Die skool het in 1925 'n hoërskool geword en in 1965 met Gill-kollege saamgesmelt onder laasgenoemde se naam. Deesdae huisves die gebou, 'n provinsiale erfenisterrein, die Umzi Wethu Opleidingsakademie vir Kwesbare Jeugdiges.
Die hoofgebou van die Gill-kollege, voltooi in die 1918.
Die oudste gebou van die Gill-kollege, ingewy in 1869, en die koshuis op die agtergrond, voltooi in 1892. Die hoofgebou se hoeksteen is op 1 April 1867 gelê, 'n dag nadat ds. J.H. Hofmeyr in die NG gemeente Somerset-Oos bevestig is. Hy was 41 jaar verbonde aan die gemeente en vir die grootste deel daarvan 'n trustee en bestuurslid van Gill-kollege.
Somerset-Oos is die tuiste van een van die roemrykste skole in die Oos-Kaap, die tweetalige, gemengde Gill-kollege (gestig in 1867), asook die gelyknamige laerskool.
Die skool is in 1869 gestig danksy 'n erflating van dr. William Gill (1783–1863), 'n geneesheer en wolboer, as 'n hoërskool en universiteitsopleidingsentrum vir seuns en jongmans. Die oorspronklike gedagte was dat dit die Oostelike Provinsie (Oos-Kaap) se universiteit moes word, maar weens strawwe mededinging van die Rhodes-universiteitskollege in Grahamstad, wat destyds soos vandag 'n veel groter en belangriker nedersetting as Somerset-Oos was, kon Gill-kollege nie aan die vereiste voldoen nie wat die status van universiteitskollege beperk het tot 'n instelling met meer as 75 studente wat matriek behaal het. Gevolglik verloor Gill-kollege sy universiteitstatus in 1903 en word 34 jaar ná sy ontstaan slegs 'n hoërskool.
Toe die erflating nie meer kon aangewend word vir die instandhouding van Gill-kollege nie, het die Privaat Wet op die Gill-kollegekorporasie van 1912 dit wettig gemaak om die bemaking aan te wend vir tersiêre beurse. Die fonds word tot vandag toe geadministreer deur die Gill-korporasie, wat jaarliks vier of vyf beurse toeken aan studente wat aan 'n Suid-Afrikaanse universiteit wil gaan studeer.
Die bedoeling was dat Gill 'n opleidingsinstelling vir seuns en jongmans sou wees, maar dit het een van die eerste tersiêre instellings geword wat vroue toegelaat het. Van 1928 af het Gill opnuut net seuns aanvaar en het 'n seunskool gebly tot 1965, toe Gill-kollege en die Hoër Meisieskool Bellevue saamgesmelt het. Die skool besit uitsonderlike, geskiedkundige geboue, ondermeer die oorspronklike gebou wat in 1869 in gebruik geneem is en wat nou as skoolbiblioteek dien. Die senior seunskoshuis is in 1892 ingewy. Die lowerryke skoolterrein is besonder ruim en sluit ook die aangrensende, gelyknamige laerskool in. Gill-kollege het tot 2012 reeds drie Springbok-rugbyspelers opgelewer.
Gedenkskool William OatesWysig
Die gedenkskool William Oates, genoem na die Kongregasionalistiese leraar William Oates wat die plaaslike gemeente bedien het van 1880 tot 1927.
Die William Oates-skool aan die voet van die Bosberg is genoem na eerw. William Oats, oorspronklik 'n Wesleyaanse predikant en 'n Suid-Afrikaner wat sy opleiding in Grahamstad en op Somerset-Oos en aan Lovedale op Alice gekry het. Eerw. Oates het uit die Hope Church, die Kongregasionalistiese kerk vir bruin lidmate bedank, maar in 1868 weer tot die amp toegetree. Hy het in 1880 die predikant van die Hollandssprekende Kongregasionalistiese kerk vir bruin mense op Somerset-Oos geword en in die amp aangebly tot en met sy dood in 1927.
Dié gebou was eers 'n Wesleyaanse sendingpastorie, toe 105 jaar lank die NG kerk se pastorie en eindelik van 1972 die provinsiale museum.
Somerset-Oos se provinsiale museum is eiesoortig omdat dit in 'n natuurgebied geleë is – aan die voet van die Bosberg. Kort nadat die dorp aangelê is, is die grond waarop die museum nou geleë is aan die Wesleyaanse sendelinge gegee sodat hulle 'n kapel en begraafplaas kon bou. Die kapel is voltooi en in 1828 ingewy, maar die grond en omliggende grond is enkele jare later aan die NG gemeente Somerset-Oos oorgedra en in 1835 is die kapel in 'n pastorie vir die gemeente omskep.
Dié doel het die gebou 105 jaar lank vervul toe vier predikante agtereenvolgens hier gewoon het: George Morgan (tot 1841), John Pears (tot 1866), Jan-Hendrik Hofmeyr (tot 1908) en sy seun John Murray. Hierna is die huis aan laasgenoemde se seun dr. Jan-Hendrik Hofmeyr verkoop. In 1971 het die indertydse eienaar, K.S. Birch, die huis as 'n museum beskikbaar gestel en in 1972 het dit 'n provinsiale museum geword. Enkele maande daarna is die
Die Georgiaanse huis met die Bosberg wat skilderagtig daaragter uittroon, is statig geleë tussen hoë inheemse bome en besit 'n lieflike roostuin. Die geelhoutdalkbalke en –vloere is vervaardig van bome op Bosberg. Die eertydse pastorie is gemeubileer met oudhede wat gewild was aan die einde van die 19de eeu. Die museum is weeksdae van 08:00 tot 17:00 oop vir die publiek. Daar is 'n klein winkel met plaaslike produkte en poskaarte, terwyl die bestuur in 2012 begin het om 'n biblioteek in te rig waarin skoolkinders die dorp se ryke verlede sal kan navors.
Dié kunsmuseum het sy oorsprong gehad toe die kunstenaar Walter Battiss sy versameling van sy eie kunswerk in 1981 tydens 'n seremonie voor die wit gewelhuis in Pauletstraat aan die inwoners van Somerset-Oos en Suid-Afrika bemaak.
Die verdiepinghuis is in die vroeë jare van die dorp se bestaan as 'n offisiersmenasie opgerig en het lank gelede aan die gesin Battiss behoort wat dit van 1914 tot 1917 as privaat hotel bedryf het. Geldnood het hulle gedwing om die onderneming te laat vaar en so verhuis hulle na Koffiefontein in die Vrystaat toe die latere kunstenaar 11 jaar oud was. Die gebou is 'n straatblok vanaf die Somerset-Oos-museum in die mees geskiedkundige straat op die dorp geleë. Dit huisves nou die grootste versameling van Battiss se werk in Afrika en is in 1999 ten volle opgeknap nadat ernstige agteruitgang aan die gebou aan die lig gekom het.
In November 2006 is die honderdjarige herdenking van sy geboorte en die 25ste herdenking van die opening van die Walter Battiss-kunsmuseum gevier in die spesiaal versierde gebou met voordrag, sang en voorlesings uit sy boek Fook deur Battiss se vriend Walter Saunders. Die museum word in samewerking met die dorpsmuseum bestuur en huisves ook die Bloukraan-toerismeburo.
Godsdiens en kerkeWysig
Die Kongregasionalistiese kerk (die Hope Church) in Pauletstraat is 'n nasionale gedenkwaardigheid en is reeds in 1844 opgerig.
Die Metodistekerk in die oudste deel van die dorp, naby aan die gedenkskool William Oates.
Die verklaarde nasionale gedenkwaardigheid in Pauletstraat is opgerig uit die erflating van Dorothy Evans, die weduwee van ds. John Evans, van 1818 tot aan sy dood in 1823 die eerste leraar van die NG gemeente Cradock en een van die vroegste Skotse predikante wat in die 19de eeu die tekort aan leraars in die Nederduitse Gereformeerde Kerk moes kom aanvul. Kort ná haar man se dood het mev. Evans verhuis na die dorp Somerset wat in 1825 gestig is. Hier het sy gewoon tot haar dood in 1842 toe sy agter die teenswoordige dorpsmuseum begrawe is.
Evans het haar huis en erf in Pauletstraat aan die Londense Sendinggenootskap bemaak. In Desember van haar sterfjaar het die superintendent van die genootskap se Suid-Afrikaanse sending suksesvol by goewerneur sir George Napier aansoek gedoen om 'n jaarlikse toelaag van £20 as vergoeding vir 'n onderwyser vir die bruin mense van Somerset. 'n Predikant is na Suid-Afrika gestuur en in 1844 reeds is 'n kerk vir die bruin, Hollandssprekende gemeente op mev. Evans se erf opgerig. Die Londense Sendinggenootskap het later opgegaan in die Kongregasionalistiese Kerk.
Die gebou is later jare tot 'n nasionale gedenkwaardigheid verklaar, maar nadat dit in die besit van die Afrikaanse Protestantse Kerk gekom het, het dié gemeente die marmersteen by die ingang verwyder. Ná dreigemente van 'n hofsaak, is die steen teruggeplaas, maar 'n plant is daarvoor geplant om dit minder opsigtelik te maak.
Die kerkgebou van die NG gemeente Somerset-Oos is ontwerp deur die Duits gebore argitek Carl Otto Hager, Suid-Afrika se grootste eksponent van die Neogotiese boukuns.
Vir volledige artikel, sien NG gemeente Somerset-Oos
Voor die afstigting as 'n afsonderlike gemeente in 1825, het een deel van die distrik Somerset-Oos onder Graaff-Reinet geval en die suidelike gedeelte onder Uitenhage.
Tydens 'n vergadering in die Somersetse drosdy op 9 Julie 1825 is amptelik besluit om by die goewerneur aansoek te doen om 'n kerk op die dorp op te rig en 'n afsonderlike gemeente te stig. Die goewerneur het die versoek deurgestuur aan die destydse koloniale sekretaris, graaf Bathurst, en na onderhandelinge is toestemming tot die stigting van die 15de gemeente in Suid-Afrika verleen.
In Oktober van die stigtingsjaar is ds. George Morgan as eerste predikant van Somerset aangestel, asook 'n kerkraad bestaande uit twee ouderlinge (Robert Hart en F.J. van Aardt), en vier diakens (Gideon Joubert, Michael Bosch, Willem Prinsloo en P.M. Bester).
Die lidmaattal van die gemeente het in 1973 meer as 1 200 getel, in 1990 was dit 960 en in 2007 962 – 'n uitsondering op die gewone patroon van plattelandse ontvolking. Die NG gemeente Visriviervallei, wat in 1958 met sy swaartepunt op Kookhuis afgestig is, is in 2007 by Somerset-Oos ingelyf. Dié inlywing het, wat getalle betref, geen uitwerking op die ou moedergemeente gehad nie, want in 2012 was Somerset-Oos se lidmaattal steeds 959.
2Die Anglikaanse kerk All Saints kon in 2005 sy 150-jarige bestaan vier.
Tydens sy reise deur die Oostelike Provinsie in 1848 het Kaapstad se biskop Gray, wie se vrou, Sophia, tallose Anglikaanse klipkerke in Suid-Afrika ontwerp het, besoek aan Somerset gebring. Die tekort aan predikant het hom ontstel, want op sy reis van sowat 1 500 km deur die destydse Kaapkolonie het hy net een van sy kerk se predikante teëgekom. Hy het toe gereël dat 20 Anglikaanse predikante uit Engeland emigreer en omdat hy geglo het dat daar genoegsame Engelse setlaars in die kolonie was, het hy ook onderneem om die gebied van 'n geskikte rektor te voorsien.
Sowat sewe jaar later, in 1855, is die klein Anglikaanse kerk en die Anglikaanse kerkhof (in Pauletstraat) ingewy. Die kanselruimte en die konsistorie is in 1883 by die oorspronklike gebou aangebou. Die All Saints Church spog met pragtige gedenkventers. Belanghebbendes probeer tans (2012) om dit tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar te kry.
Afrikaanse Protestantse KerkWysig
Die Gereformeerde kerk se gebou aan die hoofstraat. Somerset-Oos en Cradock vorm saam 'n gemeente van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika.
Die plaaslike gemeente van die Afrikaanse Protestantse Kerk is een van die oudste in dié kerkverband en is reeds op 3 September 1987 gestig. Omdat daar in 2013 slegs 49 belydende en nege dooplidmate in die gemeente was, het hulle 'n bedieningsooreenkoms met die gemeente Port Elizabeth wie se ds. L.D. Greyling ook vir Somerset-Oos verantwoordelik is. Die AP kerkgebou is geleë by Pauletstaat 67.
Vir die doeleindes van Sensus 2011 is 'n gebied van 71,27 km² as die hoofplek Somerset-Oos afgebaken. Dit is amper drie maal groter as die 24,12 km² van Sensus 2001; daarom is die syfers van die twee volkstellings nie vergelykbaar nie. Die totale bevolking was volgens Sensus 2011 13 619, sowat 5 000 meer as die kleiner gebied se bevolking in 2001. Die swart (6 294) en bruin (5 850) bevolking is nagenoeg ewe groot, terwyl daar 1 338 wit inwoners was en 136 Indiërs en ander. Die vroulike deel van die bevolking was 52,49 persent en die manlike 47,51 persent. Afrikaanssprekendes was die grootste taalgroep, naamlik 7 394 (56,78 persent), vergeleke met 4 933 (37,88 persent) Xhosasprekendes en slegs 472 (3,62 persent) Engelssprekendes.
In die munisipale verkiesing van 2011 het die African National Congress altesaam 12 691 oftewel 63,55 persent van stemme in die Bloukraanroete-munisipaliteit gekry, vergeleke met 6 631 (33,19 persent) vir die Demokratiese Alliansie (DA). Onafhanklike kandidate het 659 stemme gekry. Geen ander partye het aan die kiesstryd deelgeneem nie. Die munisipale raad bestaan uit 11 lede, van wie sewe aan die ANC toegewys is en vier aan die DA. Die DA kon net een wyksverkiesing wen, vergeleke met die ANC se vyf. Die oorblywende vyf lede is op grond van proporsionele verteenwoordiging aangewys.
In die munisipale verkiesing van 2006 het die ANC 13 579 stemme gekry en 74,40 persent van die steun op hom verenig. In daardie verkiesing het die DA 4 070 stemme gekry en sy persentasie was 22,30 persent. Uit die destydse 10 setels, het die ANC agt gekry en die DA twee.
Somerset-Oos se plaaslike weekblad, die Somerset Budget, nou bekend as die Somerset Budget & Pearston Advocate, is in 1886 opgerig deur W.S. Duxbury, wat ook die eerste redakteur was. Talle koerante het met die Budget meegeding, maar hulle het almal sedertdien gevou. In 1897 is die koerant deur dr. F.M. McIntyre aan Edward Charles Sellick verkoop, maar tydens die Eerste Wêreldoorlog het 'n sindikaat onder voorsitterskap van J.S.B. Holden dit in besit geneem.
Destyds was die redakteur adv. Borchenhagen van Bloemfontein, maar hy is kort daarna, in 1920, opgevolg deur Fred Knoetze. Onder dié getroue ondersteuner van eers die Suid-Afrikaanse (SAP) en daarna Verenigde Party (VP) se redakteurskap het daar 'n groot oplewing gekom. Na bewering het hy dikwels aan genl. Jan Smuts geskryf wanneer die rigting wat die SAP ingeslaan het, hom nie aangestaan het nie. Indertyd was die koerant sterk polities ingestel.
Knoetze het die redakteurskap meer as 20 jaar lank beklee en teen die einde van sy dienstyd het hy Philippus Jacobus van der Walt van Humansdorp genader. Knoetze en Van der Walt het die bates van Somerset Budget Limited in 1945 teen £1 260 uitgekoop en 'n vennootskap gevorm. Ondanks die verandering van eienaarskap was die koerant steeds 'n getroue VP-ondersteuner.
Toe Knoetze se gesondheid begin agteruitgaan, het Van der Walt sy aandeel in die vennootskap in 1951 uitgekoop. Ná Knoetze se uittrede het die koerant minder polities geraak, hoewel dit lojaal gebly het aan die VP. Van der Walt se seun, Albert, die huidige (2013) eienaar, het in 1960 gematrikuleer en hom by sy vader aangesluit, wat in 1981 oorlede is.
Albert van der Walt het dit op hom geneem om die Budget uit te bou tot 'n streekskoerant. Eerste aan die beurt was die Winterberg Nuus van Adelaide wat Van der Walt oorgeneem het en as afsonderlike publikasie uitgegee het. Dié koerant het gesirkuleer op Adelaide, Bedford en Fort Beaufort en met Van der Walt se oorname het 'n afsonderlike koerant vir laasgenoemde dorp herleef. Hoewel die inhoud grotendeels dieselfde was, het daar toe drie afsonderlike drukname bestaan: Somerset Budget, Winterberg Nuus en Fort Beaufort Advocate. Die maatskappy het 'n takkantoor op Adelaide geopen en een op Fort Beaufort beoog.
Later het die inlywing van die Cradock Courant aan die beurt gekom toe die eienaars, Quartus Janse van Rensburg en sy seun Quentin, nie met dié Cradockse koerant wou voortgaan nie. Einde 2004 het gemeenskapsleiers en die sakekamer van Middelburg, Oos-Kaap, die Van der Walts genader om ook 'n koerant daar uit te gee. Dit was die begin van die Middelburg Courant.
Somerset-Oos se omgewing bied geleentheid vir heelwat buitemuurse bedrywighede. Die Bosberg-voetslaanpad strek oor 'n 15 km sirkelroete en begin en eindig op die plaas Bestershoek aan die voet van die Bosberg. In die oornaghut op die kruin van die berg is daar slaapplek vir 10 mense. Twee wildkamproetes begin by Bestershoek-oord en strek oor onderskeidelik 4 en 7 km deur die Bosberg-natuurreservaat-wildkamp. 'n Kort en maklike roete oor anderhalf kilometer begin by Bestershoekdam.
Die Bosberg-natuurreservaat beslaan 2 050 ha uiteenlopende habitatte van suurveld in die hoërliggende streek tot rotsplato's wat met fynbos oortrek is en beboste klowe met witstinkhout- en geelhoutwoude.
Veral in die winter bied talle plase in die omgewing jagtogte aan met die geleentheid om onder meer impalas, koedoes, springbokke, njalas en rooiribbokke te skiet.
Hannes Marais 1941 – Springbok-rugbyspeler
Carel du Plessis 1960 – Springbok-rugbyspeler
Jakes Gerwel 1946–2012 – akademikus, politikus en sakeman
Walter Battiss 1906–1982 – kunsskilder
Ds. Henry Lindo Webb 1875–1948 – NG predikant
Ds. Charles Murray Hofmeyr, 1876–1930 – NG predikant
'n Uitsig oor die dorp uit die rigting van Bosberg.
Beaufortstraat verbind die NG kerk met wat 105 jaar lank die NG pastorie was, maar nou die dorpsmuseum huisves.
Somerset-Oos is besonder boomryk, soos trouens ook die omliggende landskap.
In die hoofstraat is 'n tak van al die vername handelsbanke.
Die gedenkteken wat in 1923 by Gill-kollege vir dr. William Gill opgerig is nadat sy oorskot in 1916 daar herbegrawe is.
Die Presbiteriaanse kerk.
Die stadsaal en munisipale kantoor.
McCaughie's Apteek is in 1876 opgerig en is reeds die derde geslag in dieselfde familie se besit
Die gastehuis Angler and Antelope se eetkamer is geleë in 'n Rooms-Katolieke kerkie wat in 1906 opgerig is
(af) Die geskiedenis van die Somerset Budget & Pearston Advocate Geargiveer 15 Desember 2013 op Wayback Machine. URL besoek op 8 Oktober 2013.
↑ 1,0 1,1 1,2 Som van die hoofplekke Klipplaat en Wongalethu tydens die 2011-sensus.
↑ World-Gazetteer.com. Argief geskep van die oorspronklike op 2013-06-27.. URL besoek op 24 Junie 2013.
↑ "Die geskiedenis van die dorp op Somerseteast.co.za" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 November 2012. Besoek op 10 Augustus 2012.
↑ "KULTUUR- DAGBOEK 11 MAART". gelofteland.org.
↑ Die tydskrif Fairlady wys Gill aan as een van die top-50 staatshoërskole in die land. URL besoek op 5 Junie 2013
↑ "Wat om te doen op Somerset-Oos op Somerseteast.co.za" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Desember 2012. Besoek op 10 Augustus 2012.
↑ "Somerset East Accommodation, Activities and Tourism". Blue Crane Route Tourism (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 Mei 2020.
↑ "HAGER, Carl Otto". www.artefacts.co.za (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 April 2016.
↑ Gemeentebesonderhede op die webtuiste van die APK. Geargiveer 1 Junie 2013 op Wayback Machine URL besoek op 2 September 2013.
↑ (en) AdrianFrith.com. URL besoek op 8 Oktober 2013.
↑ "BizzFind.co.za". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Oktober 2015. Besoek op 13 Augustus 2012.
↑ "Angler and Antelope". www.thegreatkaroo.com (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 November 2016. Besoek op 13 Augustus 2012.
Wikimedia Commons bevat media in verband met Somerset East.
Die dorp se amptelike webwerf
Inligting vir toeriste Geargiveer 18 April 2007 op Wayback Machine
Hope sneeu 'laat ysbere uitkom' en Oos-Kaap bibber Geargiveer 12 Oktober 2015 op Wayback Machine, Die Burger, 26 Julie 2011 (eerste sneeu in Somerset-Oos die afgelope 75 jaar).
Die webtuiste van die plaaslike weeklblad, die Somerset Budget & Pearston Advocate. Geargiveer 9 Augustus 2013 op Wayback Machine