VivA klets met ... Fanie Viljoen
Geplaas deur	Sophia Kapp Maandag, 17 Julie 2017
Gepubliseer in Nuus;
Lewer eerste kommentaar!
Fanie Viljoen het ons Varsgebek-prys vir Junie opgeraap met sy inskrywing "kopwurms" vir "emosionele bagasie". Die beoordelaars het besluit dié nuttige nuutskepping is beskrywend, oorspronklik en bruikbaar, en Fanie het daarmee 'n Samsung-tablet ter waarde van R5000 losgeslaan. Dié prys is met trots geborg deur die Atterbury Trust.
VivA het Fanie voorgekeer en hom so 'n paar vrae gevra oor sy woord en sy werk.
Jy is pas aangewys as Varsgebek se Junie-wenner met "kopwurms" vir "emosionele bagasie". Waar kom jy aan dié woord?
Skrywers hou hulle ore oop vir idees en sêgoed. Ek het die uitdrukking iewers gehoor, maar ek kan nie meer onthou waar nie. Daar is ook 'n ander tipe "kopwurm" – 'n ruspe wat mieliekoppe verwoes. Ek is 'n Vrystater en ek weet hoe lyk 'n land wat onder sulke wurms deurgeloop het, daarom was die uitdrukking vir my besonder suksesvol.
Is dit iets wat jy gereeld doen – nuwe woorde of konsepte uitdink? Hoe gebeur dit? Staan jy op met so 'n nuwe woord in jou kop of werk jy daaraan om dit uit te dink?
Ek soek nie doelbewus na nuwe woorde nie, maar soms kom daar so 'n klein geskenkie oor jou pad. Dis maar deel van 'n skrywer se werk – om skeppend met taal te wees, en 'n mens moet kan kreatief wees as jou storie dit van jou vereis. Met my boek BreinBliksem het ek destyds dié woord vir die Engelse "headbang" uitgedink.
Hoe maklik of moeilik vind jy dit om in Afrikaans vir tieners te skryf?
Ek probeer my skrywersinstink volg as ek vir tieners skryf. Ek probeer ook om die boek eerlik te hou. Taalgebruik wissel by tieners. Een klomp sal vir jou sê hulle gebruik nie soveel Engelse woorde nie, en ander sal sê hulle gebruik dit baie. Engelse tieners wonder weer hoekom ons hoegenaamd Engelse woorde in Afrikaanse boeke gebruik. Die belangrikste is om nie stram of outydse uitdrukkings in tienertaal te gebruik nie, want dan raak die boek ongeloofwaardig. Ek poog om die probleem op 'n kreatiewe manier te omseil, byvoorbeeld deur vars uitdrukkings te skep en dit vir 'n karakter te gee om te gebruik. Daar is regtig geen rede waarom 'n mens nie tienerliteratuur in Afrikaans kan skryf nie – Afrikaans is net so lewenskragtig as Engels en Afrikaanse tieners lees net so graag as enige ander tieners.
In aansluiting by bogenoemde, hoe belangrik is dit vir jou om "korrek" te skryf?
Ek probeer let op spelling en skryfwyses. Die feit dat 'n mens vir tieners skryf, beteken nie 'n mens mag maar slordig of onoplettend wees oor taalgebruik nie. VivA het my al uit die verknorsing gered met vreemde dierename vir die Hoezit-boeke. Elke taalgebruiker, maar veral tieners, behoort hierdie hulpbron te gebruik.
Jy kry uit die aard van jou werk baie met tieners te doen. Wat is hulle houding teenoor Afrikaans en Afrikaanse boeke?
By laerskole is kinders baie opgewonde oor Afrikaanse boeke. Hulle koop en lees dit, selfs skelmpies in die klas. By hoërskole begin ons lesers vir Afrikaans verloor. Dit is dalk 'n kwessie dat die boeke nie regtig tot hulle spreek nie, of daar is bloot net te min nuwe Afrikaanse jeugverhale. Op 'n positiewe noot, dit lyk darem of Onderwêreld vir die matrieks werk. Ek kry net goeie terugvoer van onderwysers af. Ons wen hopelik nuwe lesers vir Afrikaans.
Watter raad het jy vir ouers wat sukkel om hulle tieners aan die lees te kry of te hou?
Ouers moet nie aan kinders voorskryf wat hulle moet lees nie. As hulle strokiesprente of tydskrifte verkies, is dit doodreg. Hulle lees dalk ook eerder op hul selfone. By 'n onlangse poësiebyeenkoms het ek gesien jongmense skryf gedigte op selfone en lees dit dan voor vir 'n gehoor. Ouers moet ook gaan kyk hoe lyk die mediasentrums by hulle kinders se skool. Sal dit lees bevorder? Ek het onlangs 'n Mein Kampf in 'n skoolbiblioteek gekry! Ek weet ook van 'n skool wat hulle mediasentrum toegemaak het om 'n kafeteria te bou. (Hulle is baie trots daarop.) Ons kan dus nie sê kinders wil nie lees nie, as ons nie vir hulle goeie biblioteke en boeke gee nie.
Jou lysie gunstelingboeke – Afrikaans of Engels – wat jy vir tieners sou aanbeveel?
Daar is talle, maar hier is 'n kortlys: Why we took the car, The Book Thief, The Bunker Diaries, Salt to the Sea, Lord of the Flies, The Catcher in the Rye, Suurlemoen (en eintlik al Jaco Jacobs se tienerboeke) en Pandora se boks (al Nelia Engelbrecht se boeke).
Waaraan werk jy tans waarna jou aanhangers kan uitsien?
Ek werk aan die tweede Aksieheld Austin se illustrasies, asook 'n geheime projek wat asemrowend kan wees as dit uitwerk ...