July « 2010 « Wim Fourie Blog
Die Pienk Impala
Die dag toe my Oom Piet met sy gevleuelde '58 Plymouth Savoy by ons erf in Stilfontein inry, het alles begin. As vyfjarige knaap het ek die motor onbeskaamd bekyk, bewonder, bestreel. Veral die twee prominente roomkleur vlerke wat uit die motor verrys het. Haaivinne, het die mense dit spottenderwys genoem. Vir my was dit soos die stertvin van 'n lieflike dolfyn wat sagweg deur die water klief.
Oom Piet het ons vir 'n rit geneem. Die motor het sag gewieg en op die luukse sitplek het ek gewens vir 'n motor met vlerke. Behoorlike vlerke wat onbeskaamd hulle vlerkwees wys. Anders as Oom Piet het ons maar beskeie rygoed tot op daardie stadium gehad – 'n Tweedehandse groen 1934 seildak Morissie was Pa en Ma se eerste motor. Volgens hulle vertelling het hulle fietse as deposito gedien vir die motortjie. Daarna was dit 'n swart Vauxhall Velox(die eerste motor wat ek as kind geken het), Net een keer het Pa afgewyk van die veilige kleure toe hy in 1959 die twotone vuilpienk Vauxhall Victor met die roomkleur dak gekoop het. Nadat die motor oorverhit het tydens ons epiese langverlof Kaap toe, het Pa maar weer die veilige roete gevolg en die betroubare liggroen Volksie gekoop.En by versigtige (vervelige?) vinlose motors gebly.
Die verlange na 'n vlerkmotor het egter gebly.
As sesjarige graadtwee'tjie neem ek deel aan die atletiekbyeenkoms van die Laerskool, Saamtrek, Klerksdorp. Die vorige jaar het ek omkyk-omkyk gehardloop en kort voor die wenpaal gestruikel. Vanjaar, besluit ek om soos die Dominee so mooi in die kerk gepreek het, die oog op die wenpaal te hou. Dit werk sowaar en ek wen die sestig treë vir seuns onder sewe. In 'n rekordtyd. Pa is so opgewonde dat die bruin Kodak "movie"kamera heen en weer swaai. Toe ons weke later die 8mm ontwikkelde filmpie van die wedloop kry, sien ons skaars die einde – 'n klompie atlete bewe op die skerm.Die oomblik toe ek die wenlint breek, onthou Pa darem sy rol as kameraman en vang die wenmoment vas.
Opgewonde oor die oorwinning, neem Pa my kort na die wedloop dorp toe. By Czanks, die gesogte Fotografie- en stokperdjiewinkel in die hoofstraat onthul hy die doel van ons besoek. Ek kan twee modelmotortjies uitsoek as beloning vir die prestasie.
Ek voel skoon oorweldig. Die luukse van 'n keuse te hê uit al die splinternuwe karretjies in die vertoonkas! Ek maak net weer seker – ja dis definitief nie twee klein Matchbox modelle wat ek kan kies nie, maar 'n behoorlike speelmotor – 'n Dinky of 'n Corgi.
Ek maak ten volle gebruik van die gewigtige oomblik. My blik dwaal oor die rye en rye motortjies in die glaskas. Een van die motors wat bo-op sy boksie staan, vang my oog, vanweë sy uitsonderlike kleur én vanweë sy vlerke – 'n helderpienk Chevrolet Impala met twee vlerke wat uitdy na die kante. Vir 'n oomblik dink ek dat die motor dieselfde kleur is as Ma se wyerandhoed wat sy met kleinsus se doop gedra het. Shocking pink was die beskrywing van Ma se hoed en handskoene wat sy saam met die pikswart nousluitende knielengte rok gedra het. Vir my was die skokmooi pienk hoed egter so kleurvol soos die laatmiddagwolke as die son kleinkoppie oor die Wes-Transvaalse rantjies trek.
Maar nou, die Impala. Ek vra om hom van nader te beskou. Hy voel so tuis in my hand. Ek draai hom bewonderend in die rondte. Binnekant is heldergeel bekleedsel en 'n grys stuurwiel aan die linkerkant. Maar die beste van alles is die stertkant. Die twee vinne wat so statig uitrys na die kante toe, nes Ma se beskuit wat die toemaakdoek laat lig na 'n deeglik kniesessie. Onder die vlerke pryk twee lang rooi ligte, soos twee traandruppels. My keuse is gemaak. Die tweede motortjie word amper terloops gekies – 'n blou Corsair met 'n kattebak wat kan oopmaak. Ek kyk met dankbare oë na Pa. 'n Groot geskenk voorwaar.
Laatmiddag speel ek met die motortjies. Die Impala kry voorkeur.Net hy mag op die rooi teels van die flowerbox ry. Asof dit die presidensiële motor in 'n konvooi is. My bewondering vir die motortjie styg met rasse skrede met die ontdekking dat as ek liggies op die linkerkant van die motor se dak druk, dit na links draai, druk ek regs, dan beweeg die saggeveerde motortjie na regs. In my gedagtes ry ek weer voor in Oom Piet se Plymouth Savoy. Maar nou is dit my eie vlerkmotor.
Smiddae na skool kan ek nie wag om met my pienk Impala onder die vrugtebome te ry nie. Die paadjies is sorgvuldig geskraap met 'n tamatiekisplankie. As dit koud of reënerig is, dien die sitkamermat met sy blokke en ingeweefde paadjies as die perfekte landskap vir my spogmotor.
Vyf jaar later verhuis ons na Virginia in die Vrystaat. My speelgoedmotortjies word sorgvuldig in hul bruin tas weggepak. By ons nuwe huis bly hulle ingepak want as tiener is daar daar nuwe belangstellings.
Toe ons drie jaar later terugtrek Klerksdorp toe, raak die tas met motortjies onverklaarbaar weg.Teen die tyd is ek in standerd agt en word die verlies nie so intens ervaar nie nie – die lewe is mos 'n avontuur vol nuwe uitdagings. Ek is mos nou groot.
Jare later bevind ek my weer in die Vrystaat. Iets van die kleintyd hunkering noop my om modelmotortjies te begin versamel. Ek koop mooi motortjies wat my vertoonkas volstaan en ver laat terugdink, maar nie een voel regtig "eie" nie. Ek mis my vlerkmotor – my pienk Impala.
Jare gaan verby – dis byna vyftig jaar na die opstel van die rekord en Pa en Ma het lankal verhuis na hul hemelse woning…
" Kom jy kyk? Ek bring my '48 Dodge wat ek klaar gerestoureer het na die Motorskou in die Goudveld?" oom Piet se stem klink baie opgewonde toe hy my vroegoggend bel.
Op 'n helder Augustus oggend stap ek die skouterrein binne. 'n Nostalgiese sestiger liedjie weerklink oor die terrein – Herman's Hermits se "My sentimental friend". Kort daarna ook Peter Sarstedt se "Where do you go to my Lovely?" Dit plaas my in die regte stemming.
Vandag gaan spesiaal wees.
Ek stap deur die eerste paar rye pragtig gerestoureerde motors opsoek na Oom Piet en sy Dodge. Loop ook verby 'n stalletjie met tweedehandse modelmotortjies. Ek moet net gaan kyk. Toe ek binnestap, val die jare weg. Ek is weer die sesjarige voor die vertoonkas. Ja, sowaar, daar staan hy – gereed om opgetel te word – die pienk Impala
Ek kan die koop nie gou genoeg beklink nie. Ek vind Oom Piet by sy pragtige donkergroen Dodge. En haal trots my eie vlerkmotor uit. Dit voel asof ek vandag 'n rekord gebreek het. Vir geduldig wag.
Soms wens mens jy kon op die eerste skeppingsdag langs die Skepper staan en iets van die wordingsproses beleef. Tog lyk dit vir my asof die Vader iets van die wonder van die skepping en die lewensgeheim op die onwaarskynlikste plek weggebere het. In die Woestyn
Op een-en-vyftig maak ek vir die eerste keer eerstehands kennis met die woestyn.
Die wesentlike woestyn. Die wonderlike woestyn.
En skielik resoneer al die woestynbeelde uit my kindertyd in my kop:
Hagar met die huilende Ismael-kind uitgelewer in die woestyn. Moses se braambos-ontmoeting in die woestyn. Die volk se veertigjarige woestyntrek. Elia onder die besembos uitgelewer aan die woestyn. Jesus se veertig dae van versoeking in die woestyn.
Terwyl ons deur die skynbare niks van die Gipsvlakte in die Namib reis, weet ek dat die woestyn gereis , geleef, deurgaan moet word.
In hierdie gestroopte landskap vind ek 'n klankbord vir versugtinge, 'n palet vir inbrandprentjies, 'n wydsheid wat nooi en 'n oerhart wat lewe klop. Soveel so dat ek op die sandgrond wil gaan lê en die ritme deur my voel.
Eintlik vorm duin sewe buite Walvisbaai die poort na my woestynervaring. Na baie skilderprentjies in Swakop ry ons na Walvisbaai en ontmoet die woestynlandskap oppad soontoe: die wisselspel van die onvaspenbare duine. Uiteindelik die berugte duin sewe. Dit word 'n pelgrimstog teen die duin op, 'n bedevaartstog, 'n vasbytervaring: Dit begin stap-stap, verander in hande-viervoet en word later 'n Survivor reis. Vyftien vorentoe, later tien, selfs vyf, maar later wisselende kruipslae na die ontwykende kruin. Die duin word metafoor vir al die ontwykende drome en die onvermybare struikelblokke. En die bereiking van die kruin 'n ononderhandelbare mòèt. Die einde is in sig van my eie Everest en Uhuru-piek. 'n Bereikpunt met 'n vergesig as verrassing. Die afkyk na die oase-palms, die verderkyk na die glooiings van die woestyn, Die seekyk na Walvis se kant. Die opkyk na die hemele wat nader voel. Dis tyd vir 'n vlerkfoto!
Die uitbundigheid van die duinafhardloop vergoed vir die kruipslag oppad na die kruin.
Die woestyn is 'n lewensplek!
Dit weet ek terwyl ons deur die maanlandskap van die gipsvlakte reis, die ligeen sien reageer op water, die wegskarrel toktokkie sien, die lewende klippe voel pols, die sandlandskap sien in sy verskillende monderings.
Die woestyn is ten diepste skeppingsplek en herskeppingsplek:
Eers die landskap van die niks
Dan die ontdekking van lewe – ligeen wat reageer op 'n druppel
Dan die oerlandskap waar die welwitschia oorleef
Dan die klippe in die klipwoestyn wat uitroep: Kyk na ons uniekheid
Wild wat skugter verskyn
Dan! Die oorvloed.
In die woestyn leer mens anders kyk. Verby die skynbare niks. Tot jy met X-straal oë die lewenskrag en energie van die woestyn sien. Sy primitiewe wil tot leef. En dit jou aanpraat.
In die woestyn leer jy anders hòòr. Hoor jy die klank van suiwerende stilte. Jy dink aan Leonard Cohen se gedig:
Juis vanweë die stilte hoor jy dit wat andersinds uitgedoof word.
Hoor jy die roepstem van die tyd.
Hoor jy die lewenshartklop.
En jou eie.
Die woestyn is die regte omgewing vir verwondering.
In die woestyn kan ek anders voel . Want die woestyn brand braambos in my bors. (vgl Rosa Smit se gedig – Braambos)
In die woestyn soek jy die nuwe woorde vir 'n ou waarheid. Soek jy dit wat jou nog altyd ontwyk het en dalk in jou binneste versteek was.
Die woestyn stuur jou op 'n soekgeselskap na die dinge wat soos 'n hersenskim jou ontwyk. Hiervan vertel Koos Kombuis se liedjie: Atlantis in jou lyf
Op 'n reis deur die woestyn
verdwyn ons trane in die sand
Op 'n gravelpad na die see
soek ek die unicorn se strand.
Ek grawe kaalhand in die grond
op soek na woorde en witblits
Maar Vader Tyd se uurglas sak
soos 'n deurkosyn in Lüderitz.
Ek weet jy is hier iewers
in die klei van Afrikaans
Maar ek ken nog nie jou naam nie
jy sing waar die flaminke dans
jy's die vloek wat my laat skryf
die Saharas in jou oë
en Atlantis in jou lyf.
Kyk jy terugskouend na jou woestynfoto's , begin jy tog geleidelik musiek hoor. Jy vermoed die meesleurende klanke van Mike Batt se klankbaanmusiek vir Caravans. Dan selfs duideliker klink die woorde van Barbara Dickson se Caravan Song:
Caravans, oh the run
Die woestyn is die diepste spieël waarin jy uiteindelik self moet kyk. Jou eie korreltjie-bestaan raaksien. Jou kwesbaarheid. En jou kern. Want juis in die landskap van die niks word die ware jy oop en vry. Daarom sou ek in die woestyn kaal wou staan. Net ek in my primitiefste ekheid en die wete dat ek onlosmaaklik deel van die hierdie aarde is. Stofmens. Maar juis so raakbaar naby aan die hemel. Veral as snags as die ster-karos oop oor die woestyn gesprei word. Dan sou ek die sterre wou sluk terwyl ek boontoe praat/sing.
sterremere seë van sterre
staan jy oopmond
vir die verstommende sterre
so naby dat jy net maar jou hand kan lig
jou oop mond oop kan hou om strome
storms sterre te sluk (Marié Blomerus – Plasse Sterre)
In die woestyn weet jy oerseker dat geloof is om die onsienlike te sien, selfs (juis) in die plek waar daar niks is om te sien nie, maar tog sò baie.
"In die land van skynbare niks
leer U my nuut kyk
sien ek selfs die nietigste
toktokkie as bode
van die Groot Kaptein…"
In die woestyn is jy in die werksplek van die Timmerman.
In die binnekamer van die Godsverlatene.
Word stamelende stofmens weer jubelende lofmens.
'n Woestynheilige het vir etlike jare as askeet in die woestyn geleef. Hy het sy gedagtes wat deur die stilte en sy samesyn met God gevorm is, op perkamente opgeteken. Met die hulp van ink wat hy uit 'n spesiale plant vervaardig het en 'n primitiewe pen het hy op perkamentrolle die boodskappe van sy stilwees voor God neergeskryf en aan verbygaande karavane oorhandig
Hy het egter begin agterkom dat sy kragte besig was om af te neem en het op 'n dag besef dat die einde van sy lewe naby is. Toe het hy ineens die intense begeerte gehad om sy testament op te teken, maar tot sy ontsteltenis het hy ontdek dat hy geen enkele perkamentrol oorgehad het om dit op te skryf nie. Uiteindelik het hy besluit om met die ink wat hy wel nog by hom gehad het sy testament op sy lyf te skryf. Hy het sy eenvoudige linnekleed afgestroop. Met slegs sy lendedoek aan sy lyf het hy hom op die woestynsand tuisgemaak om sy testament op sy verweerde lyf te skryf. Terwyl hy egter die pen naderbring om die eerste woord te skryf, het hy ineens gehuiwer en weer na sy eie liggaam gekyk –
* sy verweerde voete wat baie ver geloop het onder moeilike omstandighede om die blye boodskap aan afgeleë groepe mense te bring;
* sy knieë wat die tekens getoon het van jare se kniel in gebed;
*sy bolyf wat letsels gedra het van die martelhoue wat hy terwille van sy geloof moes verduur;
*sy vereelte hande wat gewoond was om te dien, wonde te verbind en die boodskap van liefde neer te skryf oor baie jare
Ineens het hy die pen en ink neergesit met die helder besef wat by hom posgevat het: Ek hoef nie 'n testament op my liggaam te skryf nie, my liggaam is my testament, dit dra die letsels en tekens van my lewe, my werk, my diens. Toe het hy uitgestrek in die woestynsand gaan lê en sy hande sywaarts uitgestrek sodat sy liggaam in die vorm van 'n kruis gelê het. Hy het sy oë toegemaak en God in 'n dankgebed geloof vir die voorreg om soveel jare te kon leef en in instrument in die hande van die Allerhoogste te wees
'n Verbygaande karavaan het hom 'n paar dae later so aangetref – 'n stil figuur wat in kruisvorm gelë het met die sand wat hom begin toewaai het – maar op sy gesig 'n hemelvrede.
(Verhaal verwerk en aangepas nav "Testament" In "Kommerkrale" -Hennie Aucamp)
Die afgelope twee weke in Bloemfontein het ek my eerste ervaring van bestraling gehad. Die onbekende ervaring het soos 'n berg voor my gelê. Wat presies behels dit? Wat gebeur tydens bestraling? Wat ervaar en voel mens? Watter newe-effekte is daar? In die wagkamer van Onkoterapie het ek gesit en na die mense om my gekyk – meeste gesigte en liggaamshoudings het iets vertel van die pad wat hulle geloop het, veral ook die nalatenskap van chemo (mussies om die haarlose koppe te bedek) en soms ook 'n bleekheid en 'n moegheid wat vertel van 'n dapper en verbete stryd teen die aliens in hul lywe. Tog, as mens begin gesels, is daar 'n sprankel in die oê en 'n vasberadenheid in hul stem. Sommige is ingestoot in die bestralingskamer op hospitaalbeddens, maar steeds het hulle 'n vriendelike groet gehad vir diegene in die wagkamer.
Toe uiteindelik ook my oomblik van waarheid – eers die vooraf vastelling en afbakening van die twee areas wat bestraal moet word. Daar word groen sterretjies op my lyf gemaak met 'n merkpen en dan ook vier tatoëerkolletjies wat die bestralingsplekke afbaken. Die bestraling self volg dan – die gaan lê en op die bed en die blootlê van die gemerkte areas. Dan besef ek ook dat my lyf my testament geword het wat vertel van die pad, veral die afgelope sewe jaar se vreemde reis met die ongewenste plakkers wat hul in my lyf kom vestig het. Terwyl die bestraling dan vir 'n klompie minute duur, is dit behoorlik asof iets van die waarheid by mens instraal: Net genade hou jou as gebroke en beleërde mens heel. Ineens onthou ek die woorde wat in boogvorm geskryf staan bokant die ingang van die Kweekskool op Stellenbosch: Sol Justitiae Illustra Nos (Son van Geregtigheid bestraal ons)
Op 'n vreemde manier word die woorde deur 'n bestralingsapparaat nuut by my ingebrand.
In Neil Diamond se aangrypende liedjie Morningside besing hy die handewerk van 'n Pa wat 'n handgemaakte tafel vir sy kinders nalaat:
Op die meegaande foto is die hande die testament van 'n lewe wat geleef is. By my Oom se begrafnis het ek my Tagtigjarige Tannie se hande afgeneem waar dit die jonger hande van 'n buurseun omsluit wat haar wou troos. Tog is dit vir my veelmeer die troos van haar hande met hul lewensverhaal wat troos oordra aan die jonger geslag. 'n lewenstestament – kyk hierdie hande het geleer om te ontvang en af te gee. Hierdie hande het gebid en gewerk. Nou rus dit in die wete: Iemand hou my in Sy hande. Altyd.