Sinodale diens en ’n kerkkantoor - Die Hervormer
Geskryf deur Dr Wouter van Wyk (Maart 2017)
Die Dirk van der Hoffgebou en Barton Keep is verkoop. Die Kerkkantoor moet trek, maar waarheen? Wanneer? Die onsekerheid oor ’n nuwe bestemming en wat dit mag inhou, knaag aan elkeen by die Sinodale Dienssentrum.
Die Hervormde Kerk was na die mislukte kerkvereniging van 1885 en die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) in ’n baie swak posisie. ’n Handjievol predikante moes die verarmde lidmate van die groeiende getal gemeentes oor ’n wye gebied bedien. Moeisame samewerking tussen gemeentes, beperkte vervoer- en kommunikasiemiddele en ’n gebrek aan finansiële hulpbronne het die Kerk se vermoë om sinodaal dienste te lewer, ernstig gestrem.
Ds Louis Brandt, voorsitter van die Algemene Kerkvergadering (AKV) van 1916 tot 1937, het baie gedoen om sinodale strukture te vestig en effektiewe samewerking tussen predikante en gemeentes te bewerkstellig. Hoewel die eerste gemeente in Transvaal (Potchefstroom) reeds in 1842 gestig is, kon die AKV eers in 1925 ’n administrateur, mnr WJLT Roorda, aanstel om die kerklike administrasie te behartig. Hy is in 1928 opgevolg deur mnr JHH Janson, wat tot in 1950 nog die werk behartig het vanuit ’n stoepkamer van Gemeente Dullstroom se pastorie! Tot in daardie stadium het die Hervormde Kerk sinodaal nog geen kerkkantoor besit nie, en slegs enkele eiendomme in Pretoria en die weeshuis in Krugersdorp.
In 1956 het mnr AB van N Herbst administrateur van die Kerk geword, en op sy aanbeveling het die Raad van Finansies en die AKV in 1957 besluit om ’n organisatoriese onderbou te skep wat gemeentelike, rings- en sinodale besluitneming en administrasie kon ondersteun. So kon die Kerk op alle vlakke en terreine haar werk meer effektief doen.
Barton Keep, die Victoriaanse herehuis van Edmund Bourke, is in 1945 deur die Kerk gekoop, en ’n gedeelte van die kerklike administrasie is daarin gevestig. Met die oprigting van die Dirk van der Hoffgebou langs Barton Keep in 1960 is die kerklike administrasie, ’n saal vir AKV’s, die Kerkargief, en die SP Engelbrechtmuseum daar gevestig. Met die hoeksteenlegging in 1959 het prof SP Engelbrecht daarop gewys dat die nuwe gebou die Kerk se administrasie sou huisves, maar ook tuiste moes wees vir al die Kerk se aktiwiteite – wat evangelisasie en liefdadigheid sou insluit.
So het die Kerk, meer as ’n eeu na die stigting van die eerste gemeente in Transvaal, vir die eerste keer ’n kerkkantoor gekry. Hierdie kerkkantoor het vir meer as ’n halfeeu lank as tuiste vir die Hervormde Kerk en die skribaat van die Kerk gedien. Hier is AKV’s gehou, asook vergaderings van die Kommissie van die AKV en vergaderings van sinodale rade en komitees. Mettertyd is ook talle ander instansies wat ’n verband met die Kerk het, hier gehuisves: die Konservatorium vir Musiek, die Ondersteuningsraad (nou Rata Maatskaplike Dienste), die Transoranje Instituut vir Buitengewone Onderwys (TOIBO), die kantoor van die Kinderhuise (en Diakonale Pleegsorghuise), en die Hervormde Kerk in Suidelike Afrika (nou die Maranatha Reformed Church of Christ).
Maar omstandighede verander. ’n Gebrek aan parkeerplek het dit lankal reeds onmoontlik gemaak om groot vergaderings soos die AKV in die Dirk van der Hoffgebou te huisves. Die instandhouding van die geboue het algaande al duurder geword, met ’n ou hysbak, elektrisiteit-stelsel en waterpype wat toenemend aandag en geld begin vra het. Die munisipale heffings en die koste van water- en elektrisiteitstoevoer het die hoogte ingeskiet. Oor die afgelope twee jaar het die straat voor die Dirk van der Hoffgebou ontaard in ’n ongeproklameerde taxistaanplek met taxi’s wat die verkeersvloei ontwrig, onophoudelik toet, die sypaadjie vol parkeer en kliphard musiek speel. Herhaalde versoeke aan die verkeersowerhede om op te tree, het weinig effek.
Terselfdertyd het die verkoop van die Kerk se sakebedrywe na 1989 en die geleidelike inkrimping van lidmaattalle en inkorting van personeel daartoe gelei dat die Kerk ’n al kleiner deel van die geboue op die perseel benut. Terwyl die onderhoudskoste van die geboue dus aanhou styg, het die sinodale inkomste én die behoefte aan sulke ruim fasiliteite algaande afgeneem. Dis eintlik merkwaardig dat die sinodale offergawe (heffing) met inagneming van inflasie in 2017 feitlik dieselfde is as in 1985: Die R30 per lidmaat per jaar van destyds sou vandag in reële terme ongeveer R331 wees, terwyl die 71ste AKV die bedrag vir 2017/18 vasgestel het op R322 per lidmaat per jaar! As ’n mens in ag neem dat die heffing destyds ruimskoots deur die lonende sakebedrywe van die Kerk gesubsidieer is, en die lidmaattal van die Kerk vandag omtrent 45% minder is as destyds, dui dit aan tot watter mate die Kerk effektief besnoei het.
Die beginselbesluit om die Dirk van der Hoffgebou en Barton Keep te verkoop, is reeds in 1995 geneem. Die Kerk het oor die tyd heen verskeie onrealistiese aanbiedinge vir die eiendom ontvang, maar ’n markverwante aanbod is eers in Desember 2016 ontvang. Die koper, ’n kerkgroep genaamd Rivers of Living Waters Ministries, het die koopsom dadelik by ons prokureurs inbetaal, en hulle is baie opgewonde om ons kerkeiendom steeds vir die bediening van die evangelie van Jesus Christus te gebruik.
Die oordrag van die eiendom vind deur die loop van Februarie in die Aktekantoor plaas, en daar word verwag dat die geboue aan die einde van April aan die nuwe eienaar oorgedra sal word. Die koopkontrak het van die begin af daarvoor voorsiening gemaak dat die Kerkargief na oordrag van eienaarskap minstens nog 12 maande lank op die tweede vloer van die Dirk van der Hoffgebou gehuisves sal word, aangesien dit ’n tydsame en riskante proses is om al die Kerk se kosbare historiese dokumente na ’n geskikte plek te verskuif. Die Kerk sal na alle waarskynlikheid ’n nuwe argief elders moet laat bou omdat daar nie in die mark geskikte ruimtes beskikbaar is wat aan al die vereistes (lig, lug, temperatuur, stof, brandbeveiliging, ensovoorts) voldoen nie.
Omdat daar ook nie in die beperkte tyd sedert Desember ’n pasklaar alternatief vir die kerklike administrasie gevind kon word nie, sal ’n deel van die kerklike administrasie na ooreenkoms met die nuwe eienaar waarskynlik ook nog vir ’n tyd lank op die derde vloer van die Dirk van der Hoffgebou gehuisves word, terwyl sekere afdelings van die Sinodale Dienssentrum ontbondel en voorlopig elders gevestig sal word.
Sinodale dienslewering moet voortgaan al is die kerkkantoor verkoop. Die verhuising stel groot eise aan die personeel van die Sinodale Dienssentrum. Terwyl hulle al die voorbereidings moet tref om te verskuif, moet hulle steeds voortgaan om hul gewone dagtake te verrig. Die onsekerheid oor ’n nuwe bestemming en wat dit mag inhou, knaag ook aan een en elk. Tog is daar ’n stille vertroue dat ons ons nuwe kerklike tuiste sal vind, dat ons daar tot voordeel van die Kerk sal kan voortwerk, en dat ons in die proses die koste van sinodale kerkwees vir gemeentes aansienlik sal verlig.
Lidmate, ampsdraers en gemeentes se begrip en ondersteuning beteken in hierdie tyd vir die personeel van die Sinodale Dienssentrum geweldig baie.
(Dr Van Wyk is die Kerk sesekretaris: kommunikasie)