Die Kimchi Connoisseur uit die Swartland — alternatief
Die Kimchi Connoisseur uit die Swartland
March 28, 2016 by Nico de Wet in Chris-Fick van Niekerk
Die Koreaanse hoërskool waar ek drie jaar Engels onderrig het, het 'n afskeidsfunksie vir my gereël. Rou forelskyfies ("hwe") het op 'n lae tafel geglinster. Kelners het klein porsies bykosse ("banchan") aangedra en die skoolhoof het die eerste van vele skeutjies Koreaanse ryswyn ("soju") geskink. Terloops noem ek aan my kollega, Harry Heng, hoe heerlik die restaurant se rooipeper-suurkool ("kimchi") proe. Die ekstra gemmer is die truuk, verduidelik ek. Harry, dik in sy noppies, vertel die fynproewery oor aan die res van die personeel.
Die skoolhoof lig sy wenkbroue, draai na my en skink 'n skeutjie. Die personeel is ene ore.
"Chris-suh, drie jaar by ons en siedaar! jy is 'n kimchi connoisseur. Is jy seker jy is nog 'n Suid-Afrikaner?"
Ons het daai aand geskater. Dit was 'n jaar gelede. Ek woon nou in San Francisco, maar my oud-hoof se vraag kielie my nogsteeds. My reise na nuwe plekke, nuwe boeke en nuwe klanke het my oortuigings oor identiteit en ander dinge verander. Die Suid-Afrikaanse, Koreaanse en Amerikaanse burokrate het my wel van amptelike papiere voorsien, maar eintlik is my identiteit(e) iets wat ek aantrek, aanvoel en vertolk in 'n voortgaande toneelspel.
Identiteit as toneelspel
In 'n grondwetlike demokrasie is jou identiteit iets wat jy vir jouself toe eien. Wanneer ek verklaar: "Ek is 'n Afrikaner", eis ek 'n identiteit vir myself. Lede en nie-lede van die groep "Afrikaner" moet my erken en herken as lid ("Hy is wit, gebore in Suid-Afrika, praat Afrikaans, roep homself 'Afrikaner'; ons roep hom ook so"). Ek kan egter nie nou stilsit en stilbly nie, ek moet my mombakkies verdien. Dít doen ek deur my rol te interpreteer, my stem op te warm, op te voer en die show aan die gang te hou tot die curtain call. Ander lede en nie-lede moet kan saamspeel. Mens moet darem ook 'n pouse hê om te strek en in 'n donkerhoek te soen.
Meeste sal saamstem en saamspeel dat ek 'n Afrikaner vertolk, maar dit raak tricky wanneer ek 'n Koreaan of 'n swart vrou uit Zululand probeer speel. Dis tricky omdat selfs al praat ek die taal en ken ek die geskiedenis en selfs al het ek chirurgie ondergaan om in die rol te oortuig, is dit steeds bitter moeilik om die vermoede uit die weg te ruim dat ek nie die mense vir 'n pop vat en ligsinnig met hul seer en lasterlik met hul troetelnaampies omgaan nie.
Ma en Pa by die troue danksy Skype.
Identiteit en gemeenskap is twee vlerke van dieselfde engel. Om myself te speel benodig ek medespelers en 'n gehoor -- ek benodig 'n gemeenskap. Of minstens 'n soort solidatiteit met ander. Post-moderne trekarbeiders en uitgewekenes is boonop aangewese op die kuberruim vir deelname aan gemeenskap. As banneling sou ek sukkel om myself op te voer sonder Bonfiire, Alternatief, Litnet, Versindaba, Maroelamedia en WhatsApp. Was dit nie vir Skype nie, sou my ouers nie my troue kon bywoon nie. Vandag moet ek deels 'n digitale avatar word om aan die lewe te bly. Sondae aande in Korea, nadat die skerms ophou flikker het, was die moeilikste. Ek sal eerlik wees en jou vertel: ek het baie gehuil van verlange. Ek het gehuil uit vrees dat ek my geliefdes nooit weer sal sien nie; dat ek hulle óf sal verloor aan die geweld van Suid-Afrika, óf aan die onverskilligheid van Tyd. Ons is wie ons is deur ander mense. Hulle is wie hulle is deur my.
In die buiteland kon niks my tongval en self-vertolking meer verkwik as die digkuns. Behalwe vir Max Du Preez en Rian Malan se skrywes (okei en Trevor Noah op The Daily Show) het ek ophou koerante lees en eerder die nuus via Brink se Grootverse Boek en Kamfer se Noudat Slapende Honde verneem. Mens kan nogal 'n blaadjie uit Ferlinghetti se boek haal. Hy beskou die digkuns, in elke taal, as die beste nuus in die wêreld: "Poetic intuition and the intuitions of great poetry still remain our best medium for fathoming man's fate."
Die teater waarin ek proe en ruik, hoe dit ook al my hart verruk en verniel, troef die kuberverhoë. Dit was salig om uit die glasgrot en bannelinglande te kom -- om weer met my ouers te eet; om my maats se ooghoeke te sien plooi. Ons het so baie stories gewissel. Hoe het ons stories nie verander nie!
Hansie Slim het dit óók wysgeraak: die stories wat ek van myself vir myself vertel, kan ek verander en ook anders vertel. Die show gaan aan, is altyd aan die gang, my maat. Wat sal ons nog als word? Wat sal ons nog als wil word?
Langs die afdraaipadjies het my verstaan van die sin van Afrikaans by Maties verander. Dis 'n teaterstuk wat al lank opgevoer word. Die huidige bedryf van die taaldebat is propvol kinkels, asem snikke en gehoor vervreemding. Gegewe dat dit nou al só lank opgevoer word, meen ek as uitgeweke alumnus dat daai show, deel van die package is. Dis Matie teater met 'n tienerjarige in die rolverdeling. 'n Wyse, liefdevolle ouer sit nie sy tiener vol moerigheid, swak smaak en behoefte aan behoort uit op straat nie.
Ek het my rol in daai spel gespeel, maar eerder dan mor, wil ek as banneling my dankbaarheid uitspreek. Ek is dankbaar vir my ouers en taalonderwysers wat my met 'n liefde vir tale na Matieland gestuur het. Ek is dankbaar vir die Afrikaans in die filosofie magister tesisse van Marlene van Niekerk en Willie van der Merwe. Dit het my betower en goël steeds met my. Ek is dankbaar vir Prof. van Niekerk se Geloof Sonder Sekerhede, sy boeiende lesings en velerlei berroepe op DJ Opperman se gedigte om 'n troebel hermeneutiese insig te verhelder. My innige dank aan Prof. Cilliers vir sy humor, wysheid en ironiese self-kritiek. Ek is dankbaar vir Dr. Vasti Roodt se aanmoediging om te stiplees en om nuuskierig te bly oor wat jy kan sê en hoe jy dit juister kan sê.
Te oordeel aan die opdraande wat Goosen se Die Nihilisme my in Korea gegee het, twyfel ek of my eie spel ooit die hoogtes van Esterhuyse, Roussouw en Degenaar sal haal. Mag ons nooit weer onder sulke Afrikaner Nasionaal Sosialistiese teater gebuk gaan wat die genadegawes van daai groot geeste genoodsaak het nie. Tog, wat 'n verkwisting sou dit wees om nooit met hulle kennis te maak nie. Dit verg moeite om jou woordeskat te verbreed. Nóg meer om 'n taal aan te leer. Daai Afrikaans en idees is taai en jy moet dit stadig in jou kop-pot stowe soos 'n goeie bredie, maar sjoe! dis bevredigend.
My wens vir jou spel: Mag jy dít kan doen met jou beste vriende langs 'n vuur, met 'n Groot Verseboek in die kombuis langs jou broodplank, kunssinnige lovers vol styl soos Murakami se katte, welgesproke randfigure en gatvlieë. Mag daar altyd nuuskierige dosente en nuuskierige studente by Maties hul verstand en rolverdeling kom soek. Mag hulle nuuskierig in die universiteitsbiblioteke en Proteaboekwinkel hul voorgangers se beste werke in hul tongval opsoek. Mag hulle daartoe bydra en hulself uitdaag om hul eie taal kleurryker, juister en dieper in te span tot heil van kennis, vryheid van die gees en tot heil van ander. En na al daai, mag hulle nuuskierig nuwe mombakkies aantrek, 'n nuwe taal aanleer en hulself anders opvoer.
Buddha se verjaarsdag by Baekdam-tempel.
Dit was 'n lang reis van Matie na Kimchi Connoisseur uit die Swartland. Langs die pad het ek heelpaar mombakkies afgewerp (dogmatiese gelowige, roker, drinker, paleo-eter, ram, closet-geek, Afri-Koreaan). Ek hoef nie kaalbas te lewe nie, maar dis onnodig en verarmend om my spel aan een kostuum, karakter en gemeenskap te verknog. Aitken Roshi herinner ons: "Afswering is nie om weg te doen met die dinge van die wêreld nie, maar om te aanvaar dat hulle verbygaan."