Wysiging soos op 15:35, 27 Desember 2015
62 grepe verwyder , 4 jaar gelede
Wysiging soos op 10:25, 27 Desember 2015 (wysig)
Wysiging soos op 15:35, 27 Desember 2015 (wysig) (maak ongedaan)
'''Oos-Berlyn'''<br />'''''Berlin, Hauptstadt der DDR'''''<br />'''''<small>1949–1990</small>'''''<br />
|rowspan=6| [[BeeldLêer:Germany divided Berlin East district names.png|170px|senter]]
|style="border-left:1px solid #999"| [[BeeldLêer:Coat of arms of Berlin (1935).svg|50px|senter]]
|style="border-left:1px solid #999"| [[BeeldLêer:Flag of East Berlin (1956–19901956-1990).svg|border|90px|senter]]
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[BeeldLêer:Flag of East Germany.svg|20px]] [[Duitse Demokratiese Republiek|DDR]]
| style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[BeeldLêer:Flag of East Berlin (1956–19901956-1990).svg|border|20px]] Berlyn
=== Berlyn as Vier-sektore-stad ===
[[Lêer:Occupied Berlin.svg|duimnael|links|250px|Die vier geallieerde sektore van Berlyn]]
Met die Londense Protokol van November 1944 het die Verenigde State, die Sowjetunie en die Verenigde Koninkryk besluit om Duitsland ná sy algehele [[kapitulasie]] in drie besettingsones en 'n "afsonderlike Berlynse gebied wat gemeenskaplik deur al drie geallieerde moondhede beset word" te verdeel. Frankryk het later as vierde geallieerde moondheid bygekom.
=== Stigting van twee Duitse state ===
[[BeeldLêer:Potsdamer Platz 1945.jpg|duimnael|regs|250px|Die ''Potsdamer Platz'', 'n plein in die stadsentrum, in 1945]]
Met die inwerkingtreding van die Grondwet is die Bondsrepubliek Duitsland (Wes-Duitsland) op 23 Mei 1949 gestig. Volgens artikel 23 sou die Grondwet ook op 'n deelstaat "Groot-Berlyn" toegepas word. Die Sowjetunie het nogtans die toepassing van die Grondwet op sy Berlynse sektor geweier, terwyl dit in die drie westelike sektore vanweë die geallieerde voorbehoude net beperk toegepas kon word.
=== Bou van die Berlynse Muur ===
[[BeeldLêer:Berlinermauer.jpg|duimnael|regs|250px|Die Berlynse Muur in 1986, soos gesien vanuit Wes-Berlyn]]
Die politieke verdeling van Berlyn is met die bou van die [[Berlynse Muur]] in Augustus 1961 drasties verskerp, terwyl die integrasie van Oos-Berlyn in die DDR bespoedig is. Die Staatsraad van die DDR het Oos-Berlyn in September van dieselfde jaar aan die administratiewe distrikte van die DDR gelykgestel.<ref>[http://user.cs.tu-berlin.de/~gozer/bln/andere/Ord-SVV.html ''Ordnung über die Aufgaben und die Arbeitsweise der Stadtverordnetenversammlung von Groß-Berlin und ihrer Organe – Besluit van die Staatsraad van die DDR van 7 September 1961, GBl. SDr. 341, bl.3'']</ref> Die DDR se nasionale diensplig, wat in Januarie 1962 ingevoer is, is ook op Oos-Berlyn toegepas. In Augustus 1962 is die Sowjette se Stadskommandantuur in Oos-Berlyn ontbind en deur 'n stadskommandant van die Nasionale Volksleër (''Nationale Volksarmee, NVA'') vervang. Oos-Berlynse stemgeregtigdes het in 1968 in die referendum oor die nuwe grondwet van die DDR gestem wat sodoende ook in die oostelike sektor van Berlyn regstreeks toegepas is.
=== Staatskrisis en Duitse hereniging ===
[[BeeldLêer:Volkspolizei_at_the_official_opening_of_the_Brandenburg_GateVolkspolizei at the official opening of the Brandenburg Gate.jpg|duimnael|regs|250px|DDR-grenssoldate kort voor die opening van die [[Brandenburgse Poort]] op 22 Desember 1989]]
[[Lêer:Bundesarchiv Bild 183-1990-0116-013, Berlin, Stürmung Stasi-Zentrale.jpg|duimnael|regs|250px|Betogers in die hoofkwartier van die Staatsveiligheidsdiens]]
In die herfs van 1989 het die politieke en ekonomiese krisis in die DDR verskerp. Terwyl die DDR se 40ste verjaardag op 7 Oktober nog met groot optogte gevier is – lede van die SED se jeugorganisasie ''Freie Deutsche Jugend (FDJ)'' het 'n fakkeloptog met 100&nbsp;000 deelnemers gereël – het 'n halfmiljoen mense vier weke later, op 4 November, tydens 'n massabetoging van die Oos-Duitse opposisie op die Alexanderplein vergader. Ná die bedanking van Erich Honecker as staatshoof en partyleier op 17 Oktober het die nuwe DDR-bewind onder leiding van Ego Krenz op 9 November die verrassende besluit geneem om die landsgrense – en sodoende ook die Berlynse Muur – oop te stel.
== Terminologiese problematiek ==
[[Lêer:Sektorenmarkierung, Stettiner Tunnel, Nordbahnhof.jpg|duimnael|regs|250px|"Demokratischer Sektor Ende Anfang" – Sektoregrens by die Stettynse voetgangertonnel, ''Gartenstraße'']]
[[Lêer:Herzlich willkommen in der Hauptstadt der DDR Berlin.jpg|duimnael|links|200px|Welkombord by die grenspos ''Bornholmer Straße'']]
Die Stalinistiese boustyl van die Sowjetunie het tydens die heropbou van Oos-Berlyn ná die Tweede Wêreldoorlog die voorbeeld vir 'n nuwe boustyl, die "Sosialistiese klassisisme", gelewer. Een van sy bekendste leuses was om "paleise vir die volk" op te rig.<ref>[http://www.bbfc.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/1134696?_highlight=gendarmenmarkt+ ''Berlin Brandenburg Film Commission:Argitektuur in Oos-Berlyn en in die DDR'']</ref> Volgens die beginsels van Sosialistiese stadsbeplanning is ruim woonbuurte en parke ook in die stadsentrum aangelê.
[[BeeldLêer:Berlin karlmarxallee kl.jpg|duimnael|links|220px|Die Karl-Marx-Allee (vroeër: Stalinallee), 'n voortreflike voorbeeld van die [[Sosialistiese realisme]], die oorheersende boustyl in die 1950's]]
[[Lêer:Bundesarchiv Bild 183-1987-0704-068, Berlin, 750-Jahr-Feier, Festumzug, Unter den Linden.jpg|duimnael|regs|220px|750-jaarfeesvierings in 1987: Straatoptog Unter den Linden]]
Hierdie boustyl het 'n skerp kontras met 'n ander grootskaalse bouprojek gevorm wat tegelykertyd in Wes-Berlyn aangepak is: Die heropbou van die Hansabuurt (Duits: ''Hansaviertel'') wat eweneens tydens die oorlog verwoes is. Ter geleentheid van 'n internasionale boutentoonstelling het befaamde argitekte hier 'n woonbuurt met moderne woonstelblokke in 'n boomryke parklandskap geskep. Die twee projekte in Oos- en Wes-Berlyn was derhalwe nie slegs 'n wedstryd tussen verskillende argitektoniese konsepte van stadsbeplanning nie, maar ook 'n wedstryd tussen twee politieke stelsels.
=== Alexanderplatz ===
[[Lêer:Alexanderplatz Stadtmodell 1.jpg|duimnael|regs|250px|Model van die Oos-Berlynse binnestad met Alexanderplein, Marx-Engels-Forum en [[Televisietoring van Berlyn|televisietoring]]]]
[[Lêer:Berlin - view from Fernsehturm to Alexanderplatz.jpg|duimnael|regs|250px|Alexanderplein in 2006: Die wolkekrabber van die huidige ''Park Inn''-hotel en die ''Galeria Kaufhof''-afdelingswinkel (links op die voorgrond) het nuwe moderne fasades gekry]]
In die 1960's is met die herontwikkeling van die ''Alexanderplatz'' ("Alexanderplein") in die stadsentrum begin wat tot 'n ruim sentrale plein uitgebou is. Danksy 'n nuwe straattonnel het die padverkeer hier verdwyn, alhoewel 'n aantal historiese geboue soos die Minolhuis uit die 1920's en bouvalle soos dié van die Georgenkirche en die refektorium van die [[Graues Kloster|Grys Klooster]] hiervoor afgebreek moes word.
[[Lêer:Berlin - Weltzeituhr.jpg|duimnael|links|180px|''Weltzeituhr'']]
Maar aangesien Alexanderplein deur breë strate van die omliggende woonkwartiere afgesny is, het hy baie van sy ou metropolitaanse karakter, waarvoor dit in die 1920's bekend gestaan het, kwytgeraak. Groot gebeurtenisse en byeenkomste soos die X Wêreldjeugspele in die somer van 1973, die feesvierings ter geleentheid van die DDR se 25-jarige bestaan of die plegtighede ter herdenking van die einde van die Tweede Wêreldoorlog in 1975 het vervolgens hier plaasgevind. Op 4 November 1989, net enkele dae voor die opening van die Berlynse Muur, is die grootste betoging ooit teen die DDR-bewind met 'n groot vergadering op Alexanderplein afgesluit waaraan tussen 500&nbsp;000 en een miljoen mense deelgeneem het.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:MobileDiff/1408264"