Dit is natuurlik juis die ANC in die Nasionale Vergadering (en nie die opposisie-lede nie) wat die skuld hiervoor dra, aangesien dit hulle is wat op hierdie ongrondwetlike wyse met die OB se verslag te werk gegaan het.
Dis egter nie die einde van die saak nie. Teenstand teen die president laai op, meer bepaald in die georganiseerde burgerlike samelewing en in die ANC self. Die mislukking van die opposisiepoging om die president langs die weg van artikel 89 verwyder te kry, was dus klaarblyklik nie die laaste poging om die President uit sy amp te kry nie. Inteendeel het dit klaarblyklik net meer olie gegooi op die vure gegooi wat rondom die President brand.
Tweedens en aansluitend by die eerste is die feit dat die president reeds by die verhoor wesenlike toegewings gemaak het. Hy het naamlik van sy aanvanklike standpunt (blykbaar op grond van regsadvies), dat die OB se bevindings bloot aanbevelings was, afgewyk en die toegewing gemaak dat dit na alles tog bindend was en hy gevolglik soos wat die OB bevind het, terugbetalings sal maak.
Dit was nie nodig vir die hof om dit te doen nie. Die hof kon bloot gelas het dat die president die bedrag, soos deur die Tesourie bepaal word, terug betaal, sonder om enige terugrapportering te vereis en sonder om enige tydperke van voldoening aan die bevel te koppel.
In die lig van die feit dat die Parlement self oor regsadviseurs beskik, wat hom oor regs- en grondwetlike kwessies van raad moet bedien, is dié optrede nie net ŉ klad op die Nasionale Vergadering se naam nie, maar dit werp ook ŉ donker skadu oor die gehalte van die regsadvies waarop die Nasionale Vergadering hom op staatskoste verlaat. Dis ŉ kwessie wat verdere ondersoek verdien.
Die feite van die saak waaroor die Konstitusionele Hof hier moes beslis, dui op die swakheid van parlementêre kontrole as ŉ rem en teenwig (check and balance) oor die uitvoerende gesag, meer bepaald in ŉ eenpartydominante stelsel soos hier in Suid-Afrika, waar die ANC so sterk en konstant aan bewind is.
Die lede kan dit nie waag om teen die president te stem nie, al wil hulle ook. Hulle beskerm dus die president soos hulle deur die hele verloop van die Nkandla-sage met betrekking tot die OB se verslae gedoen het en soos wat hulle die afgelope Dinsdag met die debat oor sy ontheffing gedoen het. Dit is dus duidelik daar is heeltemal te veel gemaak van parlementêre kontrole as doeltreffende teenwig. In ŉ eenpartydominante opset beteken dit weinig, veral as die regerende party en sy leierskap self in die gedrang kom.
Die opposisie meen die president het die Grondwet inderdaad ernstig geskend, al het die hof nie in soveel woorde beslis die skending was ŉ ernstige skending nie. Nogtans gee ek die opposisie het gelyk in hulle sienswyse dat die skending inderdaad ernstig was. Dit beteken egter nie die president se verwydering uit sy amp is ŉ voldonge feit nie.
Vanuit die burgerlike samelewing is daar tans wydlopende en oënskynlik groeiende teenstand teen die president en die ANC. Die energie in die burgerlike samelewing maak daarvan ŉ toenemend belangrike vertakking van konstitusionalisme in Suid-Afrika, belangriker in bepaalde opsigte, as die amptelike meganismes wat deur die grondwet self aangewys word, soos die wetgewer, uitvoerende gesag, die howe en dergelike ander amptelike liggame. Dit is trouens ŉ wêreldverskynsel.
Baie dankie ook vir hierdie logiese en gefundeerde uiteensetting deur ‘n regskundige wat vir leke soos ek, die lig oor die bevindinge en implikasies van die Nkandlasaak laat skyn, op ‘n verstaanbare wyse en in ons pragtige moedertaal.
Ek hoop wie ookal die volgende hofaansoek bring vra in hulle bedes dat Zuma afgedank moet word met onmiddellike effek want hy het die land miljarde gekos en is nie geskik vir sy pos nie.