Poskantoor ‘bankrot’ na nóg ŉ enorme verliesDie poskantoor het weer ‘n enorme verlies gely. (Argieffoto: Maroela Media) Die Poskantoor is finansieel insolvent omdat dit teen ŉ verlies bedryf word, ŉ ernstige kontantvloeiprobleem het en sy skuldeisers boonop voortdurend aan die deur hamer. Dit terwyl die Poskantoor daarop aandring om alle pakkies wat minder as 1 kg weeg, sélf af te lewer. Volgens die sukkelende instelling se jaarverslag het hy ŉ verlies van sowat R1,8 miljard vir die 2019-’20-boekjaar gehad – ŉ allemintige toename van die R1,1 miljard se verlies wat hy die vorige jaar gely het. Die vooruitsig vir nuwe boekjaar lyk selfs meer beroerd. Tia van der Sandt, voorsitter van die Poskantoor se raad, sê die sukkelende ekonomie het sy tol op die Poskantoor se inkomste geëis en bygedra tot die verlies. Dit is vererger deur faktore soos die toenemende afname in die stuur van posstukke – die poskantoor se grootste bron van inkomste. Daar is boonop groot onbestendigheid in die leierskap van die poskantoor. Verskeie uitvoerende hoofde het die afgelope paar maande hul goed gepak en talle sleutelposisies is steeds nie gevul nie. “ŉ Onvolhoubare kostebasis wat oor ŉ lang tydperk sonder behoorlike oorweging vir ŉ werkbare bedryfsmodel opgebou is, staar die Suid-Afrikaanse Poskantoor in die gesig,” sê Van der Sandt. Enkele ligpunte in die Poskantoor-verhaal is die vermoë om voertuiglisensies te hernieu wat nou na alle provinsies – behalwe die Wes-Kaap – uitgebrei is. Die Poskantoor het ook sowat 2,6 miljoen handboeke by meer as 3 800 skole afgelewer en hoop om dié diens in die toekoms uit te brei. Tydens die streng inperkingstyd wat weens die Covid-19-pandemie in werking gestel is kon “geen posaflewering” gedoen word nie en die poskantoor werk steeds “onophoudelik om die gevolglike agterstand uit te wis”. Tsakani Maluleke, ouditeur-generaal (OG), het verlede maand in ŉ verslag bekend gemaak die Poskantoor het meer as R200 miljoen onregmatig bestee, terwyl nuttelose en verkwistende besteding meer as R26 miljoen was, het die SABC berig. Volgens die OG se verslag is die Poskantoor kommersieel insolvent en kan hy nie sy algehele skuld van meer as R5 miljard betaal wanneer dit in verskillende stadiums betaalbaar word nie. Verskeie poskantore moes die afgelope ruk boonop hul deure sluit – etlike daarvan is onlangs weer heropen – omdat die Poskantoor nie die verhuurders betyds betaal het nie. Cameron MacKenzie, die DA se woordvoerder oor kommunikasie en digitale tegnologie, sê die Poskantoor is nie in staat om ŉ funksionele, doeltreffende en betroubare pos- en pakkiediens te lewer nie. En hy sê min. Stella Ndabeni-Abrahams moet die skuld vir die Poskantoor se finansiële ineenstorting kry. “Haar inmenging by die Poskantoor se bedryfsake is welbekend. Dit sluit in die skorsing van die destydse waarnemende uitvoerende hoof, Lindiwe Kwele, en die verwydering van die raadsvoorsitter wat versuim het om die minister se bevele oor die aanstelling van sleutelwerkers in werking te stel.” Die Poskantoor is boonop in ŉ hofstryd gewikkel oor sy voortgesette monopolie om pakkies wat minder as 1kg weeg, af te lewer. Sommige kenners het reeds gesê die uitwerking daarvan op private koeriers en e-handelsondernemings sal rampspoedig wees. Die Poskantoor het in 2018 gesê die private koeriermaatskappy PostNet tree strydig op met die Poswet wat bepaal dat die poskantoor die alleenreg het op die aflewering van pakkies van 1 kg of minder. Die onafhanklike kommunikasieowerheid (Okosa) se klagte- en nakomingskomitee het bevind dat PostNet inderdaad dié wet oortree en sy aflewering van pakkies van minder as 1 kg teen Maart verlede jaar moet staak. PostNet en die Suid-Afrikaanse Spoedposvereniging (SAEOA) het in die hooggeregshof teen dié uitspraak geappelleer en die saak word na verwagting volgende jaar aangehoor. MacKenzie sê die Poskantoor het in die vorige boekjaar ŉ subsidie van R475 miljoen ontvang om sy universele diensverpligting na te kom. Dít terwyl sy monopolie op items minder as 1 kg veronderstel is om hierdie verpligting te help nakom. Hy sê ten spyte van die steun van die regering vra die Poskantoor steeds vir die monopolie om volgehou te word. Die Poskantoor het sowat 530 takke, talle daarvan in diep landelike gebiede. “As die Poskantoor, soos hy tans bedryf word, met die grootste kleinhandelvoetspoor in die land, nie winsgewend en regverdig in ŉ oop mark met strawwe kompetisie kan meeding nie, moet dit dalk glad nie bestaan nie.” MacKenzie sê meer mededinging en meer rolspelers is nodig, nie ŉ monopolie wat afgedwing word nie.