Al die tekste spreek van God se reddende krag en ingrype te midde van lyding/angs/strawwe tye.
Psalm 9 is in die eerste plek 'n psalm vir die hulpeloses, diegene wat ly en/of lyding deurstaan het. Dit is 'n bevestiging dat God (as Koning en Regter) hulle sien en hoor en reageer.
1 Samuel 17 is die verhaal van Dawid en Goliat.
In 2 Korintiërs 6:1-13 getuig Paulus oor die uitdagings wat hy (en sy medewerkers) in die bediening deurstaan het. Hy doen 'n beroep op die gemeente om hul "harte oop te maak".
Markus 4:35-41 handel oor Jesus wat die storm stil maak.
32"'n Mens moenie oor hóm moedeloos word nie," sê Dawid toe vir Saul. "Ek sal gaan en teen hierdie Filistyn veg."
33Maar Saul sê vir Dawid: "Jy kan nie teen hierdie Filistyn gaan veg nie, want jy is jonk en hy 'n vegter van kindsbeen af."
34Toe sê Dawid vir Saul: "As ek die kleinvee vir my pa oppas, en daar kom 'n leeu of 'n beer en dra 'n lam weg uit die kudde, 35gaan ek agter hom aan en slaan hom dood en red die lam uit sy bek; as hy op my afstorm, gryp ek hom aan sy baard en slaan hom dood. 36Ek het die leeu en ook die beer doodgeslaan, en hierdie heiden, hierdie Filistyn, sal soos hulle word, want hy het die linies van die lewende God verkleineer." 37Verder het Dawid gesê: "Die Here, wat my gered het uit die kloue van die leeu en uit die kloue van die beer, Hý sal my red uit die mag van hierdie Filistyn."
38Saul het sy eie uitrusting vir Dawid laat aantrek: hy het 'n bronshelm op sy kop gesit en hom 'n harnas laat aantrek, 39en Dawid het Saul se swaard bo-oor sy uitrusting vasgegord. Maar hy kon nie loop nie, want hy was dit nie gewoond nie.
En Dawid het dit uitgetrek. 40Hy het sy kierie in sy hand gevat, vyf gladde klippies in die spruit uitgesoek en dit by sy skaapwagtersgoed in sy slingersak gesit. En met sy slingervel in die hand het hy op die Filistyn af geloop.
41Die Filistyn het al hoe nader gekom na Dawid toe, terwyl sy skilddraer voor hom was. 42Toe hy vir Dawid sien, het die Filistyn hom met minagting aangekyk omdat hy jonk was, met 'n rooi gelaatskleur en 'n mooi voorkoms.
43Die Filistyn het vir Dawid gesê: "Is ek 'n hond dat jy met kieries na my toe kom?"
Hy het Dawid toe in die naam van die Filistynse gode vervloek. 44Verder het die Filistyn vir Dawid gesê: "Kom 'n bietjie hier dat ek jou vleis vir die roofvoëls en vir die wilde diere kan gee."
45Maar Dawid sê vir die Filistyn: "Jý kom na my toe met 'n dolk en 'n spies en 'n swaard, maar ék kom na jou toe in die Naam van die Here die Almagtige, die God van die linies van Israel, wat jy verkleineer het. 46Vandag sal die Here jou in my mag oorgee sodat ek jou kan verslaan en jou kop van jou lyf afkap. Dan sal ek vandag nog die lyke van die Filistynse laer vir die roofvoëls en vir die wilde diere gee, sodat die hele wêreld kan besef dat Israel 'n God het. 47Dan sal hierdie hele skare besef dat die Here nie deur swaard of spies verlos nie, maar dat die oorlog aan die Here behoort en dat Hy julle in ons mag oorgee."
48Toe die Filistyn regmaak en nader kom om Dawid te ontmoet, het Dawid die Filistyn vinnig op die vegterrein tegemoet gehardloop. 49Toe steek Dawid sy hand in die sak, vat 'n klip daaruit, gooi met die slingervel, en tref die Filistyn teen die voorkop. Die klip het in sy voorkop ingedring, en hy het vooroor geval op die grond.
(Matt 8:23–27; Luk 8:22–25)
9 Vir die koorleier: op die wysie van
"By die dood van die seun".
wil ek van u magtige reddingsdade
3Oor U wil ek my verbly
u Naam wil ek besing,
4Toe U verskyn het,
het my vyande gevlug,
5Toe U op die troon gaan sit het
as betroubare regter,
6U het die nasies
met vernietiging gedreig,
niemand dink eers meer
aan hulle nie.
9Hy lewer 'n regverdige uitspraak
Hy vel 'n billike vonnis oor die nasies.
is die Here 'n toevlug,
'n skuilplek in tye van nood.
God verlos sy mense van allerlei verdrukkende omstandighede
Psalm 9-13 is 'n tweede siklus in die eerste Psalmboek van vier ofvyfklaagliedere (Psalm 9-10 was waarskynlik aanvanklik een Psalm) waarin verlossing vir alle mense wat nood het, gevra word:
behoeftiges (of armes – in Engels: afflicted – dws mense wat hulleself nie kan help nie) – die Hebreeuse woord is 'ânâw en kan ook nederiges of pretensieloses beteken en word gebruik in Ps 9:13,19; 10:9,12,17; 12:6; 14:6 [in Ps 9:13 word dieselfde woord met onskuldiges vertaal; In Ps 10:9,12,17; 14:6 word dieselfde woord met hulpeloses vertaal; ditto die vertaling swakkes in Ps 12:6)
ongelukkiges – Ps 10:14;
weeskinders – Ps 10:14,18;
mense in nood (of verdruktes)– Ps 10:18;
Dit doen die Psalmis: "sodat niemand op aarde langer in vrees hoef te lewe nie" (Ps 9:9; 10:18), want "vir die mens wat in gevaar verkeer, is die Here 'n toevlug, 'n skuilplek in tye van nood" (Ps 9:10).
Maar hy fokus ook op die "regverdige" behoeftiges wat op 'n besondere manier hierdie belofte van God vir hulle kan toeëien, dit is die: opregtes van hart – Ps 11:2; regverdiges – Ps 11:3,7; 14:5; opregtes – Ps 11:7; onskuldiges – Ps 10:8.
Die verlossing is uit verskillende situasies: van vyandige nasies (Psalm 9), van goddelose rykes (Psalm 10), van magtige maar gemene mense (Psalm 12) en van verdrukkers (Psalm 13). Tussen-in is 'n Psalm geplaas wat geloof in 'n regverdige God bely (Psalm 11), al lyk dit nie altyd so nie, en al daag die goddeloses die regverdiges daaroor uit (Psalm 14).
Psalm 14 (vergelyk Psalm 53) sluit hierdie tweede siklus klaagliedere af – wat sowel persoonlike betekenis het vir individue asook vir die groter publieke gemeenskap van behoeftiges – met 'n fokus op die dwaasheid van mense watsonder God probeer lewe, want God is by die regverdiges (14:5) en sal hulle beskerm teen dwase!
Psalm 9 en 10 was waarskynlik aanvanklik een Psalm omdat elke versreël van die gekombineerde twee Psalms min of meer met 'n opeenvolgende letter van die Hebreeuse alfabet begin. Psalm 10 het ook nie 'n opskrif nie, wat ongewoon in die eerste Psalmboek is. 'n Mens noem só 'n Psalm akrosties, soos dit bv in Psalm 119 die geval is. Elke Psalm dek ongeveer 10 letters van die Hebreeuse alfabet, waarvan elke eenheid vier versreëls het, hoewel daar uitsonderings is.
Die opskrif is moeilik vertaalbaar, maar dit is waarskynlik 'n verwysing na 'n wysie of musiekstyl. Die Hebreeuse frase "met die dood van die seun" (dws volgens 'n bekende wysie van daardie tyd – waarskynlik word Absalom bedoel) kan ook verstaan word as "met jong vroue-stemme " (soprane) soos dit die geval is in Psalm 46:1 en 1Kron 15:20 (NAV vertaal daar met "hoë toon").
Hier is 'n opsomming van die inhoud volgens die voorgestelde akrostiese struktuur, en opgedeel in 4 gedagte-eenhede:
9:2-3 – Met my hele hart wil ek U prys.
9:4-5 – U laat reg aan my geskied.
9:6-7 – Niemand dink eers meer aan die vyand nie.
9:8-9 – God lewer regverdige uitsprake oor die nasies.
9:10-11 – Die Here is 'n toevlug in gevaar vir dié wat Hom vertrou.
9:12-13 – God wreek die dood van die onskuldiges.
9:14-15 – Wees my genadig en red my weer van die dood
9:16-17 – God laat reg geskied deur die skuldiges met hulle eie handewerk te vang.
9:18 – Die dood is jou voorland as jy aan God nie dink nie.
9:19-21 – Gryp tog in, Here, dat mense U kan erken.
3. Kom tog, Here! Toon u mag, o God!
10:1-3b – Waarom staan U so ver weg, Here? Die goddelose verlustig hulle in hulle planne.
10:3c-5a – Die goddelose verag U Here en dink U sal nie rekenskap eis nie.
10:5b-6 – Die goddelose dink: ek sal nie wankel nie.
10:7-8b – Die goddelose bedink onheil en onreg.
10:8c-9 – Die goddelose loer watter hulpelose hy kan vang.
10:10-11 – Die goddelose slaan die armes, want hy dink U sien dit nie raak nie.
10:12-13 – Kom tog, Here! Toon u mag, o God!
4. U gee nuwe moed, wat U laat reg geskied en verhoor gebede
10:14 – U het die hele tyd alles gesien en maak daar 'n einde van.
10:15-16 – Verbreek die magsgreep van die goddelose en die misdadiger.
10:17-18 – U gee nuwe moed, want U verhoor gebed, en laat reg geskied.
Die goddelose word in hierdie Psalm as praktiese ateïste geteken, mense wat nie noodwendig regtig glo dat daar nie 'n God is nie, maar Hom nie in die praktyk van die lewe raaksien of wil raaksien nie. Neus in die lug sê die goddelose: "God vra tog geen rekenskap nie!" (10:4). "Hy kyk weg, Hy sal dit (sy wandade) nooit raaksien nie." (10:11).
Daarmee vat hy nie die geloof in God noodwendig aan nie, maar die praktiese nut van geloof in die alledaagse lewe. Daarmee word ook die konsepte van moraliteit en geregtigheid weggegooi – "survival of the fittest"! Swakkes en hulpeloses is daar om uitgebuit te word.
Dit bring die geloof van die Psalmis onder erge druk, omdat hy ly onder die aanslag van die goddeloses, nie net in terme van sy geloof in God nie, maar in sy geloof dat dié God optree in die nood, en 'n toevlug is vir dié wat in die nood is.
Weereens, soos in vele ander Psalms, kom die verandering in die Psalmis se gemoed nie in die eerste plek uit omstandighede wat verander het nie, maar uit die geloofsbelydenis dat die Here altyd koning bly, en dat Hy sal optree, soos Hy in die verlede telkemale al bewys het.
Aanvangswoord: Psalm 9
Seëngroet: Uit Romeine 1
Wet: Miga 6:6-9
Vryspraak: Uit Psalm 9
Skriflesing: Psalm 9:9-20
(RUBRIEK: Kruisfuur – Toewyding)..
As ek tog maar net
Die volgende sleutelwoorde uit die fokusteks is weggesteek in die diagram. Woorde kan op/af/dwars/diagonaal gelees word.
[Nota: Hierdie preek fokus op die hele Psalm 9, en nie net die afgebakende gedeelte volgens die Revised Common Lectionary nie.]
In Psalm 9 is 'n klomp verskillende emosies betrokke. Dank, lof, blydskap en vreugde. Daar is ook leed, klag en selfs woede. Dit is duidelik dat die digter 'n intieme en persoonlike verhouding met God het wat hom vreugde gee. Maar daar is mense (vyande, magte) wat sy vrede en vreugde steel.
Daarom is daar voortdurend beweging en polariteit in die psalm. Die een oomblik loof hy die Here vir sy goedheid, die volgende oomblik vloek hy sy vyande. Aan die een kant is daar lof en dankbaarheid teenoor die Here vir sy goedheid en guns. Aan die ander kant kla hy oor die leed en ellende wat mense hom aandoen.
Hierdie besondere dinamiek in Psalm 9 open diep perspektiewe op geloof. Hier is nie 'n eenvoudige, romantiese teologie van sekerheid en "alles-sal-ok" wees nie. Dit is eerder 'n teks wat die donker kant van die lewe met God en ander, asook die veelkantigheid van geloof, verwoord.
God en sy dade
Dis baie moeilik om Psalm 9 by slegs een soort psalm in te deel. Dit lyk nogal of die psalmdigter hier verskillende buie het. Daar is elemente van dank, lof, klag en selfs wraak in die psalm. Maar te midde van dit alles, kom daar tog een tema baie sterk in die teks na vore: God en sy dade. Psalm 9 maak vir ons 'n venster op God oop. Die digter wil 'n helder, duidelike visie gee van wie God is en wat Hy doen.
Dis belangrik in ons tyd. Al die slegte goed wat om ons gebeur, is geneig om ons uitsig op God te versper. Dit verdof ons visie op God en verdoof ons hoop. Daarom bekyk ons Psalm 9 nou van nader.
Wie is God volgens Psalm 9? Die digter gebruik veral twee beelde om die wese en karakter van die Here te beskryf: koning en regter. Ons kan sê hy gee vir ons twee prentjies van God, terwyl daar uiteindelik ook 'n opdrag in Psalm 9 is.
Psalm 9 begin met 'n danklied waarin die digter die Here prys vir sy reddingsdade (1–3). Maar in vers 4 is daar 'n wending. Dis asof 'n skaduwee oor die psalm skuif. Daar is mense, vyande, haters, magte wat hom vervolg en sy lewe bedreig. Moontlik is die psalm oorspronklik geskryf deur 'n arm persoon ('n groep armes?) wat deur mense met mag en invloed uitgebuit is en nou in die tempel is waar sy haar dank maar ook nood uitstort voor die Here. Maar dan kom die eerste prentjie van God na vore: God is koning. Hy sit op sy troon. Dis Hy wat in beheer is, nie die vyande of die magte nie (4-8).
Dalk maak ons te min van die Here se koningskap en heerskappy. Ons leef in 'n dreigende wêreld waarin verskillende magte kompeteer om beheer. Daarom moet ons hierdie eerste prentjie van die Here in die psalm helder sien. God is op sy troon! Voor Hom is die magte en nasies soos muise met slippers aan: tjoepstil.
In die taal van die Nuwe Testament: Jesus is die Heer. Karl Barth praat hieroor na die Tweede Wêreldoorlog in die verwoeste stad Bonn. Hy sê dit was 'n droewige, verskriklike tyd van lyding en skok. Alles was in puin. Dit was 'n tyd – sê Barth – waarin mense weer moes leer lag, na al die pyn en smart van die oorlog. In sy lesing sê hy dan:
Die eerste en laaste ding wat mens kan en moet sê oor ons lewe en oor die wêreld . . . is dat Jesus sit aan die regterhand van God en dat Hy regeer. Dis ons diepste troos in tye van lyding en smart. Daaraan kan ons vasklou. Daarop kan ons hoop. God is koning. Jesus is die Here.
Dit is die eerste prentjie van God wat Psalm 9 ons wil laat sien: God se koningskap.
God is regter
Ons het reeds gesê dat die digter verskillende emosies beleef en uitspreek voor die Here; dank, lof, vreugde. Hier is egter ook iets donker in Psalm 9 teenwoordig; woede en wraak. Die digter huiwer nie om die skadukant van sy gemoed te wys nie. Trouens, hy bid om die ondergang van sy vyande. In vers 6-7 gebruik hy sterk taal om die vernietiging van die vyande te beskryf. Die woord vir "puinhope" kom byvoorbeeld in die res van die psalms alleen in 'n letterlike sin voor (vgl. Psalm 102). Hy bid dat die vyande vergruis sal word. Dat niks van hulle oorbly nie.
Op hierdie punt herinner Psalm 9 sterk aan die vloekpsalms waarin wraak en vergelding op die vyand afgebid word. Daar is baie woede by die digter.
Teologiese studies oor die vloekpsalms kom tot die gevolgtrekking dat ons nie dié woede of aggressie moet probeer wegvertaal of wegpraat nie. Dit is deel van geloof. Dit moet geartikuleer word voor die Here se aangesig, wat nie beteken dat dit ons gedrag mag beïnvloed nie. God is die regter, nie ons nie.
Die gerekende teoloog Walter Brueggemann formuleer dit so:
. . . there may be some who are not keen on vengeance because life is lived in suppressed discipline. For others life has gone so well that this psalm may not be for them. But for the rest, this psalm deals in realism. It knows about the unfairness and exploitation that evoke rage. It knows that such rage is tenacious and will be expressed and not denied. It knows that the rage is rightly carried even to the presence of Jahwe, whose rule is marked by majesty, faithfulness and compassion.
Brueggemann se standpunt geld ook vir Psalm 9. God wat geregtigheid liefhet (Psalm 99:4) verstaan woede oor onreg en onskuldige lyding. Daarom kan en mag ons al dié emosies met vrymoedigheid voor Hom uitspreek in die vertroue dat Hy reg sal laat geskied. Hy is op 'n besondere manier die God van die arme en die hulpelose.
Dis duidelik dat die digter se woede oor onreg en verdrukking van die armes gaan. En dit is hier waar die tweede prentjie van God in die psalm sigbaar is. God is nie alleen koning nie, maar ook regter. Hy is nie hierdie sagte, romantiese God wat net altyd liefdevol, sag en genadig is nie. Wanneer daar onmenslik en onregverdig teenoor mense opgetree word, gryp God in om reg te laat geskied.
Deur oë van slagoffers
Die beeld van God as regter wat oordeel is nie gewild nie. Ons is mondige mense en niemand moet my oordeel nie. Wie en wat ek is, is my saak. Ons moet onsself aanvaar, ander moet my aanvaar en God moet ook. Binne hierdie soort siening is min ruimte vir God wat oordeel.
Maar wat as ek hierdie psalm begin lees deur die oë van slagoffers? Wat as iemand die slagoffer van verkragting is? Wat as iemand oor jare in 'n huwelik mishandel word? Dis maklik om oor liefde en vergiffenis te praat – totdat jy begin kyk deur die oë van lydendes. Dan mag jy dalk iets verstaan van die digter se roep om geregtigheid. Die magtiges wat ander vertrap, mag miskien name en gesigte begin kry. Mense wat verneder en uitgesluit is, mag Psalm 9 dalk anders lees as hulle wat 'n goeie en lekker lewe lei.
Vir hulle en ander wat onreg ly, bied Psalm 9 troos: God het die reg lief. Hy sal reg laat geskied aan hulle wat geen regte het nie. Hy sien die ellende wat mense mekaar aandoen (14). Hy verontagsaam nie die geroep van die wat in nood verkeer nie (13).
God se wil vir sy skepping is heelheid vir alles en almal. Dat almal sal floreer, gedy, tot hulle reg sal kom. Daarom kan Hy nie onreg verdra nie. Daarom laat Hy reg geskied aan hulle wat ly. En word hulle wat die onreg pleeg, opgeroep tot bekering.
Die beelde van God as koning en regter wil gelowiges wat swaarkry bemoedig en versterk. God is die koning wat heers en regeer. En Hy is ook die regter wat reg sal laat geskied. Hy sal die onreg herstel in reg. Ons taak is om hierdie boodskap te gaan verkondig en te gaan leef (2, 15).
Dit is die kerk se taak. Dit is haar opdrag om die magtige dade van die Here in die wêreld te verkondig:
Te verkondig dat Hy die krete van hulle wat ly, hoor en hulle nooit sal vergeet nie
Te vertel dat geen konflik of verskille anderkant die versoening in Christus lê nie
Te vertel dat geen verlatenheid ons kan skei van die liefde van God in Christus nie
Te verkondig dat Hy die koning en regter is wat heers en regeer vir altyd.
Dalk is die belangrikste boodskap: die verandering in die Psalmdigter se gemoed kom nie in die eerste plek uit omstandighede wat verander het nie, maar uit die geloofsbelydenis dat die Here altyd koning bly, en dat Hy sal optree, soos Hy in die verlede telkemale al bewys het.