Môre vind ‘n beraad plaas wat deur die ad hoc-komitee oor eiendomsreg aangebied word. Die titel is veelbetekend: Grondbesit in Suid-Afrika (Die Groot leuen)
In die parlement se portefeuljekomitee vir onderwys het die departement die suksesse van die Funza Lushaka-projek verdedig, en syfers aangehaal oor hoe die plasing van die afgestudeerdes verbeter het. Uit opposisiegeledere is gemeld dat die onderwys jaarliks tussen 20 000 en 30 000 leerkragte verloor, en net 10 000 nuwe leerkragte jaarliks afstudeer. Groot tekorte bestaan in veral die landelike gebiede, en oorweging word daaraan geskenk om nuwe onderwysers as deel van hul opleiding eers ‘n ruk op die platteland te laat skoolhou.
Verskeie regeringsverslae het die jongste tyd die lig gesien, soos die ondersoek na die Waterklooflanding van die Gupta-straler, en die Nkandla-ondersoek. Na die verslae bekend gemaak is, is daar meer vrae as antwoorde.
Zuma het onlangs in ‘n toespraak wat deels in SABC se TV-nuus uitgesaai is, gesê tradisionele swart grond is hoofsaaklik in die droër dele van die land geleë. ‘n Vergelyking van die land se reënvalkaart en die ou tuislande toon duidelik dit is ‘n kluitjie, maar sy geloofwaardigheid is slegs by daardie deel van die bevolking geskaad wat oor die objektiewe feite beskik.
Ook ander nie-rassige partye soos die ACDP moet fyn trap om oor kwessies soos plaasaanvalle nie op tone te trap nie. Met die groot uittog van lede was dit opmerklik dat swart LP’s wat oorgeloop het, by die ANC gaan aangesluit het, terwyl wit raadslede wat geloop het, hoofsaaklik by die DA, en voorheen ook by die destydse Vryheidsfront gaan aansluit het.
Kritiek op Kleinfontein en die Bruin Belangebeweging van Peter Marais, het ook aan die lig gebring oor hoe onkundig baie mense is oor wat in die grondwet staan. Terwyl sommige mense moeite doen om binne die grondwet op te tree word hulle vir hul “ongrondwetlike optrede” veroordeel.
In Engels word gereeld gewys op die wêreldwye gespartel om die “uncomfortable truth” in die oë te kyk. Om die werklikheid te verdraai om dié neteligheid te oorkom, is in ‘n plurale land soos Suid-Afrika gevaarlik. Eers wanneer daar ‘n algemene waarheid vasgestel en gevestig het, gaan politieke modelle se doeltreffendheid beproef word.
Dit is nie ’n mooi prentjie oor die SAUK wat in die howe en die parlementêre ad hoc-komitee oor die SAUK ontvou nie. Hlaudi Motsoeneng, de facto-grootbaas van die SAUK, se skadu hang lank en breed oor die onthullings. Het die skynbare skrikbewind nou vir pres. Jacob Zuma ’n te groot albatros om die nek geword en laat hy nou toe dat sy veronderstelde bondgenote vir die wolwe gegooi word?
Soos ’n sardienblikkie wat stelselmatig van die een kant af opgerol word, spring die een Mafia-agtige spook ná die ander uit die SAUK se blik. En dié keer, so lyk dit uit die ontvouing tot dusver, kan ’n mens maar werklik aan ’n paar spoke glo. Dit ná die SAUK eers deur ’n mislukte interdik die parlementêre ondersoek probeer keer het, en toe ’n voorneme van die raadsvoorsitter en enigste oorblywende lid van die raad, prof. Obert Maghuve, se voorneme om te appelleer. Maghuve is intussen gedagvaar om voor die komitee te verskyn, nadat hy voorheen uitgestap en nie vir sy “genooide” getuienis opgedaag het nie. Dit sal interessant wees om te sien of hy op die dagvaarding gaan reageer.
Selfs ’n beweerde poging van die Guptas om die nuuskantore oor te neem, het in die ad hoc-komitee aan die lig gekom.
En hoeveel wetlike mag Maghuve nou beskik om teen die afwysing van sy mislukte interdik te appelleer sonder ’n raad met ’n kworum lê ook swaar op die gemoed.
En daarmee ’n regsbeginsel dat hy wat geswyg het toe hy kon en moes gepraat het as ingestem geag word (stilswyende instemming), vir ’n ses slaan. Heel tereg merk die voorsitter van die parlementêre komitee op dat die SAUK na sy mening die reg om afgehandelde getuies onder kruisverhoor te neem, verbeur het.
Die parlementêre proses het voorts woema gekry met ’n uitspraak in die Kaapse hooggeregshof waar die aanstelling van die voormalige bedryfshoof, Hlaudi Motsoeneng, ook ongrondwetlik en irrasioneel bevind is. Boonop moet Motsoeneng en die waarnemende uitvoerende hoof van die SAUK ’n deel van die regskoste uit hul eie sakke opdok.
Soos gemeld, is die raad sonder kworum, en was dit al ’n hele ruk. Dit skep regsprobleme op sy eie. En die huidige voorsitter is juis in die plek aangestel van “dr.” Ellen Tshabalala, wat enduit volgehou het sy beskik oor ’n onbewysbare doktorsgraad en verskeie ander “kwalifikasies”.
Dit is hier waar die parlement in sy verskillende hoedanighede teenoor die SAUK, waaronder in sy rol van die aanstelling van ’n raad, asook die oorsigrol, nou in groot mate sy eie stert jaag. Dat die parlementêre ondersoek nou hoegenaamd plaasvind, en skynbaar met eerlike erns die probleme probeer oprol, is ’n groot wonder. So iets kan nie maklik gebeur sonder dat daar iewers in die ANC ’n magsverskuiwing plaasgevind het nie.
Op die oog af lyk dit of pres. Jacob Zuma besef het, of deur mense wat hy vertrou, geadviseer is dat sy pionne wat van die kabinet, die parlement, die raad en burokrasie, na Zuma se uitsaaibelange moes omsien, ’n te groot albatros om sy nek geword het. Hy gooi nou, soos sy gebruik is, sy eertydse trawante vir die wolwe en laat legitieme prosesse soos die howe, en nou skynbaar, die parlementêre komitee toe om dit te doen. Dit is immers nie van gister af duidelik nie dat min. Faith Muthambi nie juis in haar pos ten opsigte van die SAUK uitblink nie. Trouens, daar was tot baie onlangs nog groot beeldbou-aksies om haar wat die publiek betref, met genoeg gesag te beklee, maar dit lyk of groter blootstelling net haar gewildheid laat daal het.
Die moontlikheid is nou selfs genoem van die aanstelling van ’n ombudsman om redaksionele lede van die SAUK teen intimidasie te beskerm.
Die probleme in die SAUK het diepgewortel geraak en gaan ook nie oornag opgelos word nie. Sekere korporatiewe kulture, soos die afwesigheid van mensgerigte en deelnemende bestuur, kan in weerwil van arbeidswetgewing diep ingebed raak, en selfs bewindsveranderings oorleef. ’n Kultuur om die grense van die pligte as openbare uitsaaier so “ongesiens” moontlik in die rigting van ’n propaganda-arm vir die regerende party te buig, kom nie van gister nie.
Dankie vir die handvol redaksionele lede wat by hul beginsels van eerlike nuus hou. Mag die huidige uitskud en regsprosesse van die openbare uitsaaier ’n ware openbare uitsaaier maak.