Tona ya Boitekanelo o dirile melawana mo Mametlelelong go ya ka karolo 90 (i) ya Molao wa Bosetšhaba wa Boitekanelo wa 2003 (Molao No. 61 wa 2003), morago ga go rerisana le Khansele ya Bosetšhaba ya Boitekanelo.
motho yo o letleletsweng le kaya motho wa tsa malwetse wa forensiki, motlhankedi wa boitekanelo wa forensiki kgotsa motho wa tsa boitekanelo yo o kwadisitsweng jalo go ya ka Molao wa Diporofešene tsa Boitekanelo wa 1974 Molao No.
dijanaga tse di tlhophilweng le kaya sejanaga sa mmušara wa setšhaba se se diretsweng go rwala ditopo, se se obamelang dikaelo tse di tlhagelelang mo Melawaneng.
Molao wa Diporofešene tsa Boitekanelo le kaya Molao wa Diporofešene tsa Boitekanelo wa 1974 Molao No.
Molao wa Patlisiso ya setlhodi sa loso le kaya Molao wa Patlisiso ya setlhodi sa loso wa 1959 Molao No.
Motlhankedi wa Patlisiso le kaya leloko la Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa le le thapilweng go ya ka karolo 1 Molao wa Tirelo ya Sepodisi sa Aforika Borwa wa 1995 Molao No.
Molao le kaya Molao wa Bosetšhaba wa Boitekanelo wa 2003 (Molao No. 61 wa 2003).
Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa' le kaya tirelo ya sepodisi e e tlhomilweng go ya ka karolo 5 ya Molao wa 1995 wa Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa.
Melawana e e diragadiwa fela mo dintlheng tsa tshekatsheko ya setlhodi sa loso mo loso loo lo tlhodilweng ke mabaka a e seng a tlholego.
Diporofešene tsa Boitekanelo wa 1974.
Leloko le le maleba la Khuduthamaga ya porofense le tshwanetse go netefatsa gore go na le Tirelo ya tsa Malwetse ya Forensiki mo Lefapheng la Boitekanelo la porofense go ya ka pholisi ya bosetšhaba le go ya ka melawana e.
i go kokoanya tshedimosetso e e amegang, go e atlhaatlha le go e sekaseka go tlhomamisa merero ya ditiragalo tsa loso le e seng la tlholego kgotsa go nna teng ga ditiragalo tsa loso le e seng la tlholego; le j go tlamela ka tshedimosetso le kgakololo go ditheo tsa boitekanelo kgotsa mafapha kgotsa ditheo tse dingwe tsa puso kgotsa mafapha.
Tirelo e rwele maikarabelo a go tlosa le go rwala setopo go se isa kwa lefelong lengwe le le tlhophilweng.
Tirelo e ka rwala fela setopo ka mokgwa o o tlhagelelang mo melawaneng e e bile e tshwanetse go dirisa dijanaga tse di tlhophilweng mabapi le thwalo e e akanngwang mo molawaneng 5.
Motho yo o eteletseng pele setheo sa boitekanelo kwa motho a kailweng a tlhokafetse e bile setlhodi sa loso se bonagala e le se e seng sa tlholego, o tshwanetse ka bonako go itsese Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa le Tirelo ka ga loso lo.
b Ka motsi wa loso le le tlhagelelang mo tseleng ya go leba kwa setheong sa boitekanelo kgotsa le le tlhagelelang fa go gorogiwa kwa setheong sa boitekanelo motho yo o eteletseng pele setheo seo sa boitekanelo o tshwanetse ka bonako go itsese Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa le Tirelo ka ga loso lo fa loso loo lo bonagala e le lo e seng lwa tlholego.
Ka motsi wa loso le le tlhagelelang kwa lefelong lengwe fela ntle le setheo sa boitekanelo, Tirelo e ka tlosa setopo mo tiragalong ya loso morago ga fa Motlhankedi wa Patlisiso a se na go neelana ka tela e e kwadilweng ya go tlosiwa ga setopo ke Tirelo.
Tirelo e tshwanetse go tlosa setopo le go se rwala go ya ka Melawana ya Dikaelo, go se lebisa kwa lefelong le le tlhophilweng morago ga tetla e e kwadilweng ya Motlhankedi wa Patlisiso.
Setopo se ka tlosiwa mo lefelong le lengwe go leba kwa go le lengwe fela morago ga tumelelo e e kwadilweng ya motho yo o eteletseng pele lefelo le setopo se tlosiwang kwa go lona.
b Tumelelo e e akanngwang mo temaneng ya a e tshwanetse go bontsha dikgobalo, fa di le teng, tse setopo se ka tswang se na le tsona kgotsa matshwao a a ka tswang a nnile teng ka motsi wa go bewa. Go bewa mo ntlheng e go akaretsa tlhatlhobo ya setopo kgotsa thulaganyo nngwe fela ya boitekanelo e e amang setopo se.
c setopo se se lemogiwa ka nakwana ka leina kgotsa ka nomoro ya kwadiso e e akanngwang mo temeng (b); e bile d fa go se na rekhoto ya boitekanelo kgotsa hisitori , setopo se kaiwa le go supiwa e le kgetsi ya "kotsi ya tshwaetsego".
Lefelo le le tlhophilweng ga le a tshwanela go amogela setopo go tswa kwa lefelong le lengwe le le tlhophilweng ntle le tetla e e kwadilweng ya motho yo o rweleng maikarabelo a lefelo le le tlhophilweng le setopo se neng sa tlosiwa kwa go lona.
a setshwantsho sa sefatlhego sa moswi se a tsewa; le b gore menwana yotlhe ya moswi e a tsewa.
Melawaneng ya Dikaelo.
b Setopo tse se kailweng go ya ka molawana 11 d se tshwanetse go tshwarwa badiri ba ba katiseditsweng tiro e e bile setopo se se tshwanetse go tsenngwa mo kgetseng e e siameng.
Motho yo o rweleng maikarabelo a lefelo le le tlhophilweng o tshwanetse go netefatsa gore themphereitšha ya setsidifatsi sengwe le sengwe se se nang le setopo e rekhotiwa mo kerafong gabedi ka letsatsi.
Phitlhelelo ya ditsidifatsi e tshwanetse go laolwa e bile motho yo o dumelelwang ke motho yo o rweleng maikarabelo a lefelo le le tlhophilweng go tlosa setopo, o tshwanetse go rekhota go tlosiwa go ga setopo ka mo bukeng ya ditiragalo.
a kwa felong le le tlhophilweng kgotsa kwa setheong; e bile b fa tlhatlhobo ya setopo e tsamaelana le karolo 661c ya Molao, ka kopo ya motlhankedi wa patlisiso yo o batlisisang loso, kgotsa tumelelo ya magiseterata yo tlhatlhobo ya setopo e ikaelelwang go diriwa mo kgaolong ya gagwe.
Ditlhatlhobo tsa setopo tsa boitekanelo di tshwanetse go diriwa mo malatsing a le supa a tumelelo e e kwadilweng e e amogetsweng ke motho yo o rweleng maikarabelo a lefelo.
Tlhatlhobo ya setopo e ka diriwa fela ke motho yo o dumeletsweng yo o thapilweng ke Tlhogo ya Lefapha go dira tiro e.
Motho yo o dumeletsweng a ka ikgolaganya le diporofešenale tse di maleba le go kopa diporofešenale tse go nna le seabe mo tlhatlhobong ya setopo le go nna le seabe malebana le tlhatlhobo ya go ya pele ya setopo: Le gore motho yo yo o dumeletsweng o somarela tshwanelo ya go laola tshwetso ya diporofešenale tse morago ga go sekaseka tshwetso ya bona.
Moithuti wa modiri kgotsa mokatisiwa mo go tsa malwetse tsa forensiki a ka nna le seabe mo tlhatlhobong ya setopo fela ka fa tlase ga kaelo le tlhokomelo ya tlhamalalo ya motho yo o dumeletsweng.
Go ikaegilwe ka molao mongwe le mongwe, motho yo o dumeletsweng, a ka romela malebana le tlhatlhobo, kgotsa a dira gore go romelwe, go setheo se se dumeletsweng, ditogwa dingwe le dingwe, diedi, selo, kgotsa dilo tse di amang le setopo se, ka maikaelelo a go tlhotlhomisa setlhodi le lebaka la loso lwa motho kgotsa go diragatsa tsamaiso ya dithulaganyo le tsamaiso ya bosiamisi.
Motho yo o dumeletsweng ke ena fela yo o nang le thata ya go swetsa go sega setopo, kgotsa go tlosa karolo nngwe le nngwe, serwe kgotsa diteng tsa setopo se mabapi le patlisiso e e kgethegileng.
a motlhankedi wa patlisiso yo o batlisisang setlhodi sa loso; kgotsa b motho yo o dumeletsweng, a ka dira kopo go magiseterata yo setlhodi sa loso se batlisiwang mo kgaolong ya gagwe kgotsa go motho yo o dumeletsweng, go nna teng kwa tlhatlhobong ya setopo.
Motho yo o kailweng mo molawaneng 24 o tshwanetse go bontsha kgatlhego ya dilwana mo dipholong tsa tlhatlhobo e ya setopo, go magiseterata kgotsa go motho yo o dumeletsweng.
a motho yo wa tsa malwetse wa forensiki, motlhankedi wa boitekanelo wa forensiki kgotsa motho wa tsa boitekanelo a sa nne le seabe mo tlhatlhobong ya setopo; e bile b kopo e e sa tlhole tiego e e feteletseng malebana le go diriwa ga tlhatlhobo ya setopo.
Go sa kgathalesege molawana 24, motho yo o dumeletsweng a ka letla batlhankedi ba ba rileng ba ba dumeletsweng ba lefelo le le tlhophilweng kwa tlhatlhobo ya setopo e tshwaneng go diriwa kwa go lona, go mo thusa ka tlhatlhobo e ya setopo le go dira ditiro tse di rileng tse di amegang.
Fa motho yo o dumeletsweng a ganne kopo e e akanngwang mo molawaneng 26, mabaka a a kwadilweng a tshwanetse go romelwa go motho yo o maleba mo sebakeng sa diura di le 72 malebana le go ganwa ga kopo e e akanngwa mo molawaneng 26.
Mongwe le mongwe yo o kgopisitsweng ke tshwetso ya motho yo o dumeletsweng a ka dira boikuelo go Tlhogo ya Lefapha mo sebakeng sa diura di le 48 morago ga go itsisewe ka tshwetso ya go gana kopo e e akanngwang mo molawaneng 26.
Motho yo o rweleng maikarabelo a lefelo le le tlhophilweng kwa tlhatlhobo ya setopo e neng ya diriwa kwa go lona o tshwanetse go dira dikgato tsa taolo go ya ka molawanapotlana go thibela phitlhelelo e e sa dumelelwang ya direkhoto tse di amanang le ditlhatlhobo tsa setopo le ya lefelo la go baya kwa direkhoto di bewang ka mo go lona.
i karolo nngwe ya sengwe se se dirang sa khomphiutara kgotsa sengwe fela sa ileketeroniki se mo go sona direkhoto tsa setopo di beilweng; kgotsa ii karolo nngwe ya lenaneo le le dirisiwang go rekhota, go baya, go ntsha kgotsa go senola tshedimosetso mo khomphiutareng kgotsa sengwe fela sa ileketeroniki se mo go sona direkhoto tsa setopo di beilweng, o dira tlolomolao e bile o tshwanelwa morago ga go bonwa molato go faeniwa kgotsa go tlhatlhelwa go paka e e sa feteng ngwaga o le mongwe kgotsa faene le go tlhatlhelwa ka bobedi.
Motho yo o rweleng maikarabelo a lefelo le le tlhophilweng o tshwanetse go somarela rejisetara e ka mo go yona faele nngwe le nngwe e e tlosiwang kgotsa karolo ya faele, go tswa mo lefelong la go baya e rekhotiwang, gape e ka mo go yona a tshwanetseng go tsenya dintlha tsotlhe tsa motho yo o dumeletsweng go tlosa faele e kgotsa karolo ya yona, maikaelelo, letlha le nako e e tlositsweng ka yona le e e busitsweng ka yona le tshedimosetso e e tsewrweng mo go yona.
Setopo se ka lemogiwa fela ke mogatse, mokapelo, ngwana yo mogolo, motsadi, motlamedi, abuti yo mogolo, ausi yo mogolo kgotsa motlhokomedi.
Dilwana tsa sebele tsa moswi di tshwanetse go neelwa go motho yo o kailweng mo molawaneng 32 fa motho yo o dumeletsweng yo o dirileng tlhatlhobo ya setopo le motlhankedi wa patlisiso ba kgotsofetse gore dilwana tse tsa sebele ga di tlhokagale jaaka bosupi.
b ga fa motho yo o dumeletsweng a se na go neelana ka tumelelo ya go gololwa ga setopo se; le c fa go tlhokagala, fa sampole ya togwa kgotsa ya madi e e malebana le tshekatsheko ya DNA e se na go kokoanngwa le go bewa sentle.
Fa motho yo o neelanang ka tetla jaaka go kailwe mo molawaneng 33(a) a sa kgone go duelela poloko ya setopo, mmasepala o o laolang lefelo le setopo se neng se beilwe kwa go lona, o tshwanetse go tlamela ka poloko ya motlhoki.
Setopo se se sa lemogiwang se tshwanetse go isiwa kwa setsidifatsing mo sebakeng sa malatsi a le supa a kamogelo, mme fa setopo se se sa lemogiwe mo sebakeng sa malatsi a le 30, mmasepala o o laolang lefelo le le tlhophilweng, o tshwanetse go tlamela ka poloko ya setopo ya motlhoki.
Tlhogo ya Tirelo ya porofense o tshwanetse go itsisewe ka bonako fa lefelo le kopiwa go amogela setopo sa motho yo o tlhokafetseng ka mabaka a e seng a tlholego fa a ntse a tlhatlhetswe ke Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa kgotsa Lefapha la Ditirelo tsa Kgopololo jaaka motshwarwa yo o letileng tsheko kgotsa mogolegwa yo bonweng molato.
b malebana le loso fa a tlhatlhetswe ke Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa, morago ga fa Bokaedi jo bo Ikemetseng jwa Dingongorego bo se na go itsisewe ka ga tlhatlhobo e ya setopo; le c malebana le loso fa a tlhatlhetswe ke Lefapha la Ditirelo tsa Kgopololo, morago ga fa Moatlhodi wa Tlhatlhobo yo o kailweng mo Molaong wa Ditirelo tsa Kgopololo wa 1998 Molao No. 111 wa 1998, a se na go itsisewe ka tlhatlhobo e ya setopo.
Mo mererong e e mabapi le kotsi e e masisi e e tlholang loso lwa batho ba ba fetang 10, Mokaedi wa bosetšhaba yo o rweleng maikarabelo a tsa malwetse a forensiki kgotsa motho yo o mo neetseng tiro e, o tshwanetse go gokaganya thulaganyo ya ditopo go ya ka melawana e le go netefatsa tirisano le Tirelo ya Sepodisi ya Aforika Borwa le Tirelo e loso lo tlhagileng mo porofenseng ya yona.
a gore motho yo o dumeletsweng o etela lefelo la kotsi le Mmatlisisi wa Forensiki; le b gore tlhatlhobo ya setopo e diriwa ntle le tiego e e feteletseng go ya ka melawana e ke Moitseanape-mogolo wa tsa malwetse a Forensiki, kgotsa motlhophiwa wa gagwe, mo setopong sengwe le sengwe se se tlosiwang mo kotsing.
b dikaedi, maemo le dikaelo mabapi le go dira ditirelo tsa malwetse tsa forensiki, go akaretsa maemo a boitekanelo le a polokesego le maemo a a lekaneng a a mabapi le kamogelo ya dimmušara tsa forensiki; le c morero mongwe le mongwe wa setegeniki o o amanang le tsa malwetse a forensiki a a nang le bokao mo dipholising tsa boitekanelo le ditogamaano.
Tlhogo ya Lefapha e tshwanetse go romela dipoelo tsa ngwaga le ngwaga tsa dipalopalo le tsa dipegelo go Mokaedikakaretso ka mokgwa o o tshwanetseng go tlhomamisiwa ke Mokaedikakaretso nako le nako.
Mongwe le mongwe yo o retelelwang ke go obamela dikaelo dingwe le dingwe tsa melawana e o molato wa tlolomolao e bile o tshwanelwa ke faene morago ga go bonwa molato kgotsa go tlhatlhelwa sebaka se se sa feteng dingwaga di le tlhano kgotsa faene le go tlhatlhelwa ka bobedi.
Tlhogo ya Lefapha kgotsa tlhogo ya Tirelo ya porofense a ka, ka lekwalo, le ka maemo a a ka a tlhomamisang, neela kgotsa a rolela thata nngwe le nngwe kgotsa tiro go motlhankedi wa lefapha la porofense kgotsa modiri wa lefelo le le tlhophilweng, ntle le fa go na le thibelo e e rileng ya kemedi e kgotsi tiro.
a tseele Tlhogo ya Lefapha kgotsa tlhogo ya Tirelo ya porofense maikarabelo kgotsa maemo malebana le go dirwa ga tiro e e amegang; kgotsa b thibele go dirwa ga tiro e e amegang ke Tlhogo ya Lefapha kgotsa tlhogo ya Tirelo ya porofense.
Tlhogo ya Lefapha kgotsa tlhogo ya Tirelo ya porofense a ka tlhabolola kgotsa a beela kwa thoko tshwetso nngwe le nngwe e e tserweng ke motho malebana le go diragatsa thata e e neetsweng motho yo.