'Die twaalfde hou val met mening': Lees 'n uittreksel uit Kroonwild, Henk Breytenbach se jongste distopiese roman | The Reading List
'Die twaalfde hou val met mening': Lees 'n uittreksel uit Kroonwild, Henk Breytenbach se jongste distopiese roman
In die vorige bedeling was Paul van Heerden se lewe een van gemak: groot huis in Pretoria se vooraanstaande woonbuurt, vanselfsprekende bevordering in die werk, welvaart en voorspoed.
Toe kom die opstande en die grondbesetting.
Lees 'n uittreksel uit Kroonwild deur Henk Breytenbach:
'Ek loop nou,' sê hy vir Thandi. Vusi voel weer die ou onderdrukte minderwaardigheid in hom opbloei. Van waar sy op haar stoel sit, 'n goeie meter onder sy kop, kyk sy neer op hom. Hy weet nie hoe sy dit regkry nie. Thandi is sy ondergeskikte; die sekretaresse vir die ondersoekafdeling. Sonder rang. En hy is 'n volwaardige kaptein, met al die voordele én respek wat sy posisie verdien. Maar as Zoeloe-prinses kyk sy op hom neer asof hy niks minder as 'n luis is nie.
'Wat van die dossier?' vra sy. Daar is geen intonasie in haar stem nie. Dit klink nie asof sy hoegenaamd belangstel in sy opinie nie.
'Dis wat ek nou gaan uitsort. En dan gaan ek huis toe. As ek klaar is, gaan dit in elk geval ná knock-off time wees, so ek gaan nie terugkom nie.' Hoekom moet hy dit aan haar verduidelik?
'Captain Toli,' groet 'n jong mannetjie hom van agter 'n gekraakte ruit.
'Dis ek, ja.'
'Is jy hier vir …' die man kyk af en konsulteer 'n stuk papier voor hom. Daar is allerhande dinge met pen op gekrap. 'Van Heerden en Brand?'
'Nou goed,' sê die man. 'Hulle is in B3. Hier is die sleutels.' Hy staan op en maak die deur oop tussen sy kantoortjie en die ruimte waar Vusi hom bevind. 'Die tools is hierbinne.'
'Ek weet, ek weet,' antwoord Vusi. Dis nie sy eerste besoek aan die aanhoudingselle nie.
'Ek sal nie lank wees nie,' sê hy vir die wag.
'Dis reg so,' kom die antwoord. Met 'n effense glimlag op sy gesig kyk die man na Vusi. 'Ek sou graag wou saamkom, maar ek wag vir nog twee offisiere. Ek kan nie my pos verlaat nie.'
'Sit jy maar. Dit sal nie te lank te vat nie. Dis in elk geval nie 'n toeskouersport nie.'
'Natuurlik is dit,' reken die wag. 'Ek sou hulle graag sélf wou bliksem.'
'Is dit nou sulke tyd?' vra die staande man. Hy kyk Vusi in die oë, maar daar is geen vrees in nie. Ook geen lewe nie. Dis die dooie oë van 'n man wat niks het om te verloor nie.
'Ja,' antwoord Vusi. Hy leun die sambok teen die draad langs die hek en sukkel met die slot. Die kaal gloeilamp flikker in die gang voor die sel en gooi skaduwees na agter.
'Uiteindelik,' sê die jonger man op die grond. Hy staan op en skud sy rug en boude af. 'Hierdie vloer is ongemaklik.'
'Paul van Heerden?'
'Dis ek daai,' sê die ouer man. Sy stem klink stil en rustig. Selfversekerd.
'En jy is Nico Brand?' Die man wat pas opgestaan het, knik. 'Julle is skuldig aan dranksmokkel. En julle het selfone gehad.'
'Dit is so, ja,' sê van Heerden.
'Het julle enigiets vir julself te sê?' vra Vusi. Hy gee nie om wat die mans in hul verweer te sê het nie. Reëls is egter reëls, hoe buigbaar dit ook al onder Die Party se gesag mag wees.
'Nee, wat,' sê die ouer man.
'Julle weet wat die straf is vir die besit van selfone.'
'Natuurlik. Ses houe met 'n sambok.'
'En vir drank smokkel?'
'Dis reg, ja,' sê Vusi. 'Twaalf houe elk.' In die agtergrond klink 'n gejouery op soos die gehoor agter hul draadafskortings hul ingenomendheid met die straf te kenne gee.
'Nou goed. Ons kan die straf ligter maak,' sê Vusi. 'Om dop te smokkel is 'n ernstige storie. Julle wittes mag nie drank koop of versprei nie.'
'Kom tot die punt,' sê die ouer man ná 'n minuut.
'As julle ons sê waar julle die dop gekry het, kan ons kyk na strafversagting.'
'Slaan ons en kry klaar,' sê die jonger man. Die ouer een kyk Vusi net stip aan met die begin van 'n glimlag wat om sy mondhoeke speel.
'Jy het hom gehoor,' beaam hy.
'Kom hier,' sê hy vir die jonger man. Laat hy dit dan agter die rug kry. Hy gaan nie sukkel om inligting uit hulle te kry en die res van sy middag daardeur vermors nie. Sover dit hom aangaan, is beide die dranksmokkel- en aandklokreëls die grootste klomp stront onder die son. As mense wil drink, gáán hulle. En as hulle ná ure rondlê in die strate … So what? Waarvoor is die Staat in elk geval bang dat hulle die paar blankes wat nog in die binneland oor is, die strate wil belet?
'Hou daar vas,' sê hy. 'Rug na my.'
'My aanbod staan,' sê Vusi saaklik. 'Waar het julle die drank gekry? Vertel my en ons kan die straf minder maak.' Hy kyk op na waar Van Heerden met gevoude arms die storie aanskou. Daar is steeds geen lewe in die man se oë nie.
'En jy?' vra Vusi vir Brand. 'Jy hoef nie vir die ou man se say-so te wag nie. Vertel my waar het julle die dop gekry. Dan kan ons praat.'
'Slaan en kry klaar,' sê die jong man onder die sambok. Daar is 'n effense dog hoorbare bewing in sy stem.
'Is jy seker?' vra Vusi. Hy vryf die sambok oor Brand se rug en sien hoe die twee druppels bloed oor die kaal vel smeer.
'Ja, fok.' Daar is géén aarseling nie.
'Nou goed,' sê Vusi. Hy weet dit gaan 'n paar ekstra houe neem, maar hulle breek altyd en dit is die probleem. Hierdie twee gáán breek en dan is sy aand finaal daarmee heen, want dan moet hy opnames maak en dinge neerskryf en 'n rekord maak van alles wat hulle sê en dit vat alles tyd. Breek hulle egter nié, gaan sy toesighouers dink hy was te sag met hulle, of erger, dat hulle hom omgekoop het en hy daarom korrup is. Dan gaan hulle wil weet waar is húlle deel, en as hulle dit nie kry nie, kan Vusi binnekort self hier onder in die parkade in een van die draadhokke opeindig waar hulle hóm met 'n sambok gaan aantree.
'Gaan jy my vertel?' vra Vusi in 'n sagte, amper vaderlike stemtoon.
'Fok jou,' sis die jong man.
'Dis nie mooi nie,' sê Vusi ten spyte van homself.
'Kry klaar, jou bliksem.'
'As jy so sê.' Nogeens trek hy die sambok terug en kyk die ouer man stip in die oë. 'Dis amper jóú beurt,' belowe Vusi en bring die hou met alle geweld neer.
Nog 'n hou, nog 'n rooi streep, nog 'n paar bloeddruppels wat oor die verkragte vel biggel. Van Heerden, die ouer man, kyk hom net stip aan. Die skare is stil. Of hulle vir die man wag om te smeek om genade sal geen mens weet nie. Dit blyk egter nie so opwindend soos die eerste hou met die pynkreet te wees nie. Want Brand sê niks. Sy spiere is snaarstyf gespan, sy kneukels spierwit, maar hy staan bankvas. Hy maak nie 'n geluid nie. Sonder om weer te vra haak Vusi af en slaan. En weer. En weer.
Hulle val ons land binne, steel ons grond, steel ons beeste en het ons onder hul hiel gehou vir honderde jare. Vermoor ons, slaan ons, verkrag ons vrouens; voer ons kinders weg om in hul verdomde myne te gaan werk of op hul plase – waar die 'oubaas' hom help aan die mooier en jonger dogters. Vusi se asem jaag. Al het hy nog nooit enige van die vergrype waaraan hy nou dink aan eie bas beleef nie, gaan Die Party se refrein deur sy kop. Die wittes het hier aangekom en alles gevat. Alles gesteel. Sý mense vermoor en verkrag. Hulle is níks werd nie. Die fokken wittes is 'n kanker in die land …
'Elf houe, mlungu,' hyg hy. 'Het jy iets te sê?'
'Fok jou,' sê die man. Sy stem bewe.
Tags Book excerpts Book extracts Henk Breytenbach Kroonwild LAPA LAPA Uitgewers Uittreksel Wênkbrou
Grow your own superfoods with Jane's Delicious Superfoods for Super Health
Everything you need to know about The Heron's Cry – the new novel from Ann Cleeves, the creator of Vera and Shetland
Lees 'n uittreksel: Die onderwêreld is in rep en roer in Peet Venter se jongste misdaadroman, Een vir een
First look! Find out more about Zakes Mda's new novel Wayfarers' Hymns
Read the first chapter of Over My Dead Body, the new book by international number one bestseller Jeffrey Archer
Don't miss Vanessa Govender in Chatsworth discussing her book Beaten but not Broken and 16 Days of Activism
South Africa remains the most unequal country in the world – Confronting Inequality: The South African Crisis
Calling all African musicians! Enter the Democracy Works theme song competition
Thinking about giving a vegan diet a try for Veganuary? Check out The 28-Day Vegan Plan by Kim Julie Hansen