Die kwessie van goed en kwaad - Willie Booyens
Die kwessie van goed en kwaad
Deur Willie Booyens op 1 Maart 2016
Dit is verbasend hoeveel mense oor die wêreld heen, danksy die ongelooflike internet, wroeg oor die aspek/konsep van kwaad. Goed en kwaad is konsepte wat uniek net deur die mens oor besin kan word. Dit is egter belangrik om te onderskei tussen onheil en kwaad/"evil." Met kwaad word bedoel die handeling van die mens wat mens en dier/natuur leed aandoen. Kwaad is 'n onderdeel van onheil en rampspoed wat mens en dier tref, en is spesifiek die gevolg van die mens(se) se optrede, wetend wat reg en wat verkeerd is.
Natuurlik is die besinning oor goed en kwaad nie 'n moderne verskynsel nie. Gautama Buddha het glo ook gewroeg oor die swaarkry van menswees en het na 14 jaar se besinning een dag tot die slotsom gekom dat, volgens Free Dictionary, die mens kan ontsnap van swaarkry as hy ontslae kan raak van sy begeertes, haat en dwaling. Buddha het tot hierdie insig gekom, die oorsaak van swaarkry en lyding, deur 'n proses van verkryging van insig/"enlightenment."
Job en sy vriende blyk ook te wroeg oor al die onheil, insluitend die kwaad wat Job getref het, en het ook uiteindelik tot insig gekom.
Die antieke sienswyses, vanuit godsdienstige oorwegings, is dat kwaad vanuit 'n god/gode met kwade bedoelings spruit wat met opponerende kragte en magsvertoon gestaan het teenoor gode met goeie bedoelinge. Die mens moes dus in sy spoor trap om nie in onguns by die gode te beland nie. Die natuur en mense sou dus gebruik word om goed en kwaad te bewerkstellig teenoor o.a. die mens.
In die Christendom bestaan die probleem daarin dat as die Skepper/God bestempel word as almagtig en die welwillende skepper van alles is, 'n skepper met net goeie bedoelings, hoekom is daar dan kwaad in die skepping? Hoekom het 'n goedgeaarde God nie so geskep dat kwaad uitgesluit is nie? Is Sy skepping dan een met 'n gebrek of tekortkoming? Hoe kan so 'n almagtige wese toelaat dat kwaad gebeur? Daarom, so word soms geargumenteer, kan die bestaan van 'n skepper-god afgewys word. So sterk word hierdie argument geag dat sommige mense hul ateïstiese oortuiging rondom hierdie argument regverdig.
'n Dilemma het ontstaan by aanhangers van 'n monoteïstiese filosofie. In monoteïsme het (en bestaan steeds) die brandende vraag bestaan of die enkel skepper-god ook die outeur van kwaad is en was.
In die Christendom word die sondeval geïnterpreteer as die begin van kwaad waar Adam en Eva hul onskuldigheid verloor het en die mensdom in kwaad gedompel het, "die albatros van die sondeval."
In Boeddhisme daarenteen word die situasie rondom goed en kwaad anders hanteer. Dit word aanvaar as "net is." Dit beteken "dit is hoe die lewe is" en die filosofie lei die aanhanger om dit te aanvaar en daarin te leef. Die aanhangers van Boeddhisme word opgeroep om tot insig te kom en die kwade te oorwin.
Die moderne mens met Christelik filosofiese onderbou beland maklik in 'n moeilike situasie as slegte dinge met "goeie mense" gebeur, veral as dit persoonlik aan die lyf gevoel word.
Met 'n sensitiewe benadering kom mens agter dat vele mense tot nuwe insig gekom het wat dan getuig van 'n verandering in hul lewe. Vele bydraers tot Spiritualiteit se bydraes getuig ook daarvan. Die sentrale tema van sodanige bydraes is altyd om, met nuwere insigte, tot beter vollediger mens te ontwikkel.
Die feit dat die mens goed EN kwaad kan pleeg, is en bly altyd 'n dilemma. Wikipedia beskryf "goed" en "kwaad" en die dilemma van beide "goed EN kwaad" gepleeg deur die mens, as:
the dilemma of the human condition and humans and their capacity to perform both good and evil activities.
Many religious and philosophical traditions claim that evil behavior is an aberration that results from the imperfect human condition (e.g. "The Fall of Man"). Sometimes, evil is attributed to the existence of free will and human agency. Some argue that evil itself is ultimately based in an ignorance of truth (i.e., human value, sanctity, divinity). A variety of Enlightenment thinkers have alleged the opposite, by suggesting that evil is learned as a consequence of tyrannical social structures.
Die dilemma van die menswees/"human condition."
Die mens is in staat tot eerlikheid, goeie trou, sorgsaamheid en ander prysenswaardige deugde asook nie-prysenswaardige ondeugde. Menswees is 'n breë onderwerp maar wat betref hierdie artikel word die aspek van menswees naamlik sy deug om goed en sy ondeug om kwaad te bedryf en tussen die twee aksies se gevolge te kan antisipeer, beskou. Dit is 'n uniek aan menswees. Die vraag is dan of die mensdom gedoem is weens sy dualiteit van goed en kwaad en of die mensdom ooit die kennis en vermoë gaan ontwikkel om van sy ondeug te ontsnap.
Talle kenners het raad aan die individu hoe om die "heel" mens te word. Mees algemeen is die raad aan die individu om op 'n manier sy ego te omvorm of te hervorm of ontslae van te raak.
Baie min kenners kyk ook holisties na die geheel, die mensdom, waarbinne die individu 'n klein rol speel. Hoewel die toekoms van die mensdom in 'n mindere mate bepaal deur die deugde van die individu, is sy sosiale sisteme soos opvoeding, regstelsel en regering/grondwet stelsels die drywers van die toekomsbedeling. Onthou u nog die verontwaardiging van die Soviet-Unie toe oud-president Ronald Reagan die Soviet kommunistiese stelsel as "evil" bestempel het.
Die vraag bestaan dan of die mensdom 'n antwoord het op die depressiewe gedagte dat mense en die mensdom beide skepper en "evil" vernietiger is. Bestaan daar antwoorde op hierdie dilemma? En is daar moontlik raad vir die mensdom wat die aarde op "3 minute voor verdoeming"( simboliese horlosie wat kundiges gebruik om 'n globale katastrofe aan te dui) laat wankel? Is daar iets te sê teen die beskuldiging dat so 'n slim spesie die aarde en sy medespesies so verskriklik immoreel hanteer?
Meer in 'n opvolg artikel oor die insig van 'n Australiese bioloog wat oplossings, kennis en insig bied oor goed en kwaad en die albatros om die Christendom se nek.