ŉ Boom se bas is soos ŉ baadjieDr Benedict Odhiambo tydens veldwerk in die Jonkershoekvallei buite Stellenbosch. Foto: Mhlengi Gumede Dr. Benedict Odhiambo, ŉ Keniaan wat ŉ studie gemaak het van die skade wat brande kan aanrig aan die groei en oorlewing van inheemse én kommersieël aangeplante bome in die Wes-Kaap as deel van sy PhD studies in Boskunde aan die Universiteit van Stellenbosch, het bevind ŉ boom se bas is soos ŉ hittewerende baadjie. Hoe dikker die bas en hoe smaller die krake of gleuwe daarin, hoe beter word die hout aan die binnekant beskerm teen die skade wat ŉ veldbrand kan aanrig. Sy studieleiers was prof. Martina Meincken en prof. Thomas Seifert van die Universiteit van Stellenbosch se departement bos- en houtkunde. “Bome met dik bas is geneig om meer bestand teen brandskade te wees as bome met dunner bas,” som dr. Odhiambo sy bevindings op. “Dis eintlik geen verrassing nie, as mens in ag neem hoe ŉ belangrike rol basdikte speel in die isolering van ŉ boom.” Basdikte is die grootste bepalende faktor oor hoe bestand ŉ boom teen hitte sal wees. “Voginhoud het nie ŉ beduidende verskil gemaak nie, behalwe in die geval van radiatadenne waar dit ŉ geringe, maar tog belangrike, isolerende funksie gehad het,” verduidelik dr. Odhiambo. Sy bevindinge in dié verband is in die vaktydskrif Trees gepubliseer. Dr. Odhiambo het ŉ reeks eksperimente gedoen om te toets hoe hittebestand verskillende bome se bas is. In dié studie is daar gefokus op bome wat algemeen in Wes-Kaapse plantasies voorkom, naamlik suikerbloekom (Eucalyptus cladocalyx), swartwattel (Acacia mearnsii), die trosden (Pinus pinaster), die radiataden (Pinus radiata) en die basden (Pinus elliotii). Toetse is ook gedoen op drie inheemse boomspesies, naamlik essenhout (Ekebergia capensis), witkaree (Rhus viminalis) en olienhout (Olea europea subsp africana). Deur die verskillende spesies te vergelyk, het dr. Odhiambo ŉ aantal interessante ontdekkings gemaak. Van al die soorte dennebome het die radiataden die dunste bas gehad en verleen dit dus die minste beskerming. Die kambium van die basden met sy dik bas het heelwat meer beskerming teen die hitte gebied. Die essenhout se dik bas het op sy beurt die beste beskerming gebied onder die inheemse boomspesies wat getoets is. In ŉ opvolgstudie het dr. Odhiambo bevind dat die gleuwe of krake in bas ook ŉ belangrike beskermingsrol speel. Dit is beter vir ŉ boom met ŉ gestruktureerde baspatroon as die gapings daarin nouer is en minder volop voorkom. Wye gapings laat hitte deur en stel die dun kambiumlaag (tussen die bas en die hout) in gevaar. Nouer gapings help weer om ŉ lagie lug vas te vang en sodoende isolering te bied. Die eksperimente is uitgevoer teen ŉ temperatuur van ongeveer 400° Celsius en met vlamme wat tussen 50 en 60 cm hoog van die grond gebrand het. Dit verteenwoordig die tipiese toestande tydens ŉ kleinerige somerveldbrand wat gewoonlik struike, tak- en blaarafval brand en sodoende die onderste gedeeltes van boomstamme beskadig. Dr. Odhiambo het verdere toetse gedoen op die radiataden, wat algemeen in plaaslike plantasies voorkom. Hy wou bepaal hoe brande die bome se groei beïnvloed. Hy het bevind dat oppervlakbrande van ŉ intense hitte die bome se groeitempo aansienlik vertraag vir tot twee jaar daarna. Dr. Odhiambo is tans besig om verdere artikels vir publikasie in vaktydskrifte gereed te kry.