Luther | Diakonos
Sola Scriptura – Die Woord alleen!
Besit jy 'n Bybel? Is dit belangrik om een te mag besit? Luister wat sê Jesus self in die Bergrede (Matt 5:17): "Moenie dink Ek het gekom om die Wet of die Profete af te skaf nie. Ek het nie gekom om af te skaf nie, maar om te vervul." Daarom dat Paulus later kon skryf (2 Tim 3:16-17): "Die hele Skrif is deur God geïnspireer en nuttig vir onderrig, weerlegging, teregwysing, en opvoeding om God se wil te gehoorsaam sodat die mens wat aan God behoort bekwaam kan wees, ten volle toegerus vir elke goeie taak."
500 jaar gelede sou dit nie so gewees het nie. Daar was Bybels in kerke op die kansels, gewoonlik met 'n ketting aan die kansel vasgesluit! Daar was natuurlik Bybels in kloosters en konings en van die adellikes het Bybels gehad. Maar nie veel meer as dit nie! Gewone mense sou beslis nie 'n Bybel gehad het nie!
Dan was die enigste weergawe wat tot mense se beskikkings was die Latynse Vulgaat wat in 380nC verskyn het. Teen 1500nC was dit regtig net geleerde mense en sommige van die adelikes wat nog Latyn kon verstaan, meestal ook maar baie gebrekkig!
Tog het die Heilige Gees juis hierdie Latynse weergawe gebruik om Luther te laat besef dat die antwoord op die probleme van sy tyd in die Bybel gelê het. Hierdie antwoorde moes egter aan meer as net geleerdes beskikbaar gestel word! So begin Luther om die Bybel in Duits te vertaal. Die Nuwe Testament is vroeg reeds gereed, in 1522. Om seker te maak hy vertaal in verstaanbare taal besoek Luther markpleine en dorpies om te hoor hoe die mense Duits praat!
Die kerk van sy tyd was natuurlik glad nie gelukkig daarmee dat die Bybel in almal se taal beskikbaar gestel word nie! Verder het Luther nie maar net die ou Latynse Bybel in Duits vertaal nie, hy het direk uit die Grieks, Hebreeus en Aramees vertaal. So het hy die voorbeeld gestel vir omtrent alle vertalings wat daarna gevolg het!
En daar het BAIE gevolg, en vandag nog word die Bybel weer en weer vertaal! Hoekom?
Hoekom is daar byvoorbeeld meer as 900 vertalings van die NT in Engels alleen? Om dit te verstaan moet ons verstaan wat gebeur het met die oorspronklike tekste. Luther het 'n Hollander genaamd Erasmus se Griekse Bybel gebruik as basis vir sy vertaling, die sogenaamde "Textus Receptus". Hierdie Griekse Bybel is baie vinnig saamgestel want voor dit was daar net los Griekse tekste beskikbaar. Intussen is meer en meer ouer tekste ontdek.
Vandag het ons oor die 5000 manuskripte van die Griekse Nuwe Testament, waarvan die oorgrote meerderheid in die laaste 150 jaar ontdek is. Sommige van hierdie manuskripte kom uit die 2de en 3de eeue na Christus. Teenoor dit moet ons onthou dat Erasmus slegs een weergawe van die Evangelies en een van Handelinge en Paulus se briewe gehad het. Hierdie manuskripte het uit die 12de eeu nC gekom!
Met die ontdekkings by die Dooie See en op ander plekke het ons vandag manuskripte van die Ou Testament wat 'n 1000 jaar ouer is as wat Luther gehad het om te gebruik! So bring God ons al nader en nader aan die oorspronklike woorde wat neergeskryf is.
Luther sou nooit kon droom dat die mees invloedryke ding wat hy gedoen het was om die Bybel in gewone mense se taal te vertaal nie. Elkeen van ons wat 'n Bybel in sy eie taal hat kan hom daarvoor dank.
Sleutelwoorde: Bybel, Jesus, liefde, Luther, Reformasie
Solus Christos – Christus alleen!
(Onthou net weer dat hierdie op 'n baie vereenvoudigde manier in verhaaltrant geskryf is!)
Episode 3 van ons vervolgverhaal, en in 'n sin die kern waarom alles draai! Genade, Geloof, die Woord en God se eer draai, als om die kern, Jesus Christus. In Luther se tyd was die fokus uitermate op die kerk – die kerk wat jou van jou sonde vrymaak. Die kerk wat jou kan uitban na die hel. Die kerk wat jou lewe beheer. Die groot geskenk wat Luther vir ons nagelaat het is die besef dat Jesus ons kom vrymaak het. Vrygemaak self van die bande wat ons op onsself lê!
So getref was Luther deur hierdie besef dat hy selfs sy van verander het!! Gebore LUDER, gebruik hy die Griekse woord vir vrygemaak – eleutheros – en verander sy van na Luther… luther/eleutheros – vrygemaak!
Dit is dalk die een ding wat ons weer nodig het om te hoor. In die Middeleeue het geloof mense gebind – gebind tot sekere werke, sekere posisies in die samelewing, onderdanig gehou aan die mag van die kerk. Maar Christus het ons vir eens en altyd vrygemaak! Hy het ons kinders van God gemaak!
Hebreërs1:2 maar nou, in hierdie laaste dae, het Hy met ons gepraat deur die Seun. God het Hom deur wie Hy die wêreld geskep het, ook erfgenaam van alles gemaak. 3 Uit Hom straal die heerlikheid van God en Hy is die ewebeeld van die wese van God. Hy hou alle dinge deur sy magswoord in stand. Nadat Hy die reiniging van sondes bewerkstellig het, het Hy gaan sit aan die regterhand van die Majesteit in die hoë hemel
1 Tim 2:5 Daar is immers net een God, en daar is net een Middelaar tussen God en die mense, die mens Christus Jesus 6 wat Homself as 'n losprys vir almal gegee het.
Soos Calvyn geskryf het: "Christus is die Vredevors (Jes 9:6) en "ons vrede (Efes 2:14) want Hy maak ons self vry van die aanklagte van ons gewetens!
Nie om daardeur te leef soos ons wil en nie ag te slaan op wat God se wil is nie, nee! Om, soos Luther in sy preek sê: "Vir gewete en duiwel en wie ookal te kan sê: Christus het my vrygemaak! " Vrygemaak om Hom te kan eer en dien.
Ons leef in dae wat die rol van Christus deur baie dinge aangeval word – dalk is Hy nie die enigste nie, dalk is daar baie paaie na God, dalk kan ons self God behaag met die manier waarop ons "goed" leef…. Die Skrif is duidelik, Christus is die Een deur wie God ons vrymaak. Hoe dit werk, dit verstaan ons nie altyd nie, maar die GENADE is daar vir almal.
Die hart van die evangelie gaan nie oor MY nie. Die hart van die evangelie is "Christus vir ons! "Ek moet na die evangelie luister. Dit vertel my NIE wat ek moet DOEN nie, maar wat Jesus Christus die Seun van God vir my gedoen het!" – Martin Luther
Hoekom is Jesus hierdie unieke, eksklusiewe Redder? Die Bybel se antwoord is dat Hy al een is wat kan doen wat ons nie uit onsself kan doen nie. Slegs deur Hom kan ons na God nader.
"Om Jesus in geloof raak te sien is om God se vriendelike hart raak te sien!" – Martin Luther. Vrygemaak, eleutheros, kan ons almal ons vanne na Luther verander!!
Sleutelwoorde: Jesus, liefde, Luther, Reformasie
Sola Fide – Deur die geloof alleen!
Episode twee van ons vervolgverhaal! (Onthou net weer dat hierdie op 'n baie vereenvoudigde manier in verhaaltrant geskryf is!) Vir ons wat vandag leef in ons individualistiese samelewing is dit moeilik om te verstaan wat die invloed van geloof was in die Middeleeue. Waar jy gewoon en gewerk het, met wie jy kon trou, selfs of jy leef of sterf is bepaal deur jou geloof!
Verder is geloof gedefinieer as om die regte dogmas en die kerk se gesag te aanvaar en om dan goeie werke te doen. Van 'n geloofspad van groei, van 'n verhouding met God was daar nie oral werklik sprake nie. Daarvoor moes jy by een van die kloosterordes aansluit. 'n Priester het nie eers gepreek nie, die meeste van hulle het nie Bybels besit of gelees nie. Die mis het bestaan uit 'n ritueel en formuliere wat die priester uit sy kop opgesê het. Soms was daar 'n stigtelike boodskap wat vanuit Rome gekom het wat die priester voorgelees het – dit is nou as hy ordentlik kon lees!
Binne hierdie leefwêreld is Martin Luther iemand wat God werklik wil dien. Maar hy beleef 'n groot geloofskrisis. Dit maak nie saak hoe "goed" hy probeer wees nie, hoe hard hy ookal probeer wegbly van sonde af, as hy hom weer kry het hy sondige gedagtes. So voel Martin dat hy tekortskiet by wat God van hom verlang. Hy sien God dan as 'n kwaai ou man wat hom pynig. Hy soek vrede en 'n genadige God! Kort voor sy dood skryf Luther , terugskouend oor sy lewe en teologie, dat hy as jong persoon die frase "God se geregtigheid" gehaat het. Hy het hierdie beskrywing veral met God se straf in verband gebring. God is die regverdige Regter wat oordeel, en dit het vir Luther beteken dat daar in die lig van sy eie sondigheid nie vir hom enige hoop is nie. Hy verdien die straf van God
In sy bestudering van die Nuwe Testament praat oa Galasiërs 2 en Romeine 1 hard met hom en gee hom vrede. Romeine 1:17b "Wie op grond van geloof geregverdig word, sal leef" Gal 2:16a "En tog weet ons dat 'n mens nie van sonde vrygespreek word deur die wet van Moses te onderhou nie, maar alleen deur in Jesus Christus te glo"
Luther neem in 'n sin Galasiërs 5:13 as sy slagspreuk aan: "Julle is tot vryheid geroep." Hierdie vryheid is nie ons eie prestasie nie, maar word in Christus aan ons toegesê. Ons is vrygemaak. Ons is vry omdat God uit vrye guns in Christus en deur die Gees vir ons bevryding skenk!
Luther het geworstel met die vraag: Hoe kry ek 'n genadige God? En in die proses het hy ontdek waar hierdie God te vinde is, naamlik in Skrifgetuienis aangaande die evangelie dat ons deur geloof in Christus uit genade vrygespreek word. Vandag vra mense eerder "Waar vind ek 'n genadige medemens?" as om te soek na 'n genadige God!
Tog leef mense vandag nog met vrae soos: Is ek goed genoeg? Voldoen ek aan die verwagtinge? Hoekom word ek misken? Hoe leef ek te midde van werkloosheid, armoede of marginalisering? Wat maak ek met my angs vir siekte of die dood?
Te midde van hierdie vrae en ervaringe kan ons ook vandag die woord hoor: Ons is vrygemaak. God het ons goed genoeg gemaak. Dit gaan nie oor my of my goeie werke nie! Niks wat ek doen kan maak dat God my minder liefhet nie. Niks wat ek doen kan maak dat Hy my meer liefhet nie!