Daar is egter ’n verdere probleem wanneer ’n mens met die Tenakh / Ou Testament omgaan en ’n argument wil bou dat die land aan die Jode, alternatiewelik Israeli’s, beloof is. Hierdie probleem hang saam met die godsdiens van Israel en wanneer sekere boeke en dele van boeke geskryf is.
Navorsers wys daarop dat Israel se godsdiens nie van die begin af monoteïsties was soos wat vroeër gemeen is nie. Dit het vanuit ’n politeïsme tot ’n monoteïsme ontwikkel (Smith 2004). Die verskuiwing na ’n monoteïsme het grootliks gedurende die Babiloniese ballingskap (586–539 v.C.) en die Tweede Tempeltydperk (515 v.C.–70 n.C.) plaasgevind. Die godsdiens van Israel vertoon dus twee duidelike periodes: (1) die periode vóór 586 v.C., en (2) die periode ná 586 v.C. Die godsdiens voor 586 v.C. word Jahwisme genoem en die godsdiens ná 586 v.C. vroeë Judaïsme. Dis eers met die ontstaan en groei van vroeë Judaïsme dat die godsdiens van Israel monoteïsties geword het en die belofte van ’n land en ’n groot nageslag geformuleer is (Van Seters 1999:10–29, 64–7, 160–89).
Hoe staan sake wanneer ’n mens na die besettingsgeskiedenis van hierdie landstreek kyk? Kan die Israeli’s se aansprake op hierdie deel van die aarde deur die besettingsgeskiedenis geregverdig word? Het die Jode hierdie landstreek sedert die tyd van Abraham ononderbroke beset?
Om farao Merneptah (1213–1203 v.C.) se militêre veldtog in die laat 13de eeu in Palestina te verstaan, moet ’n mens van ontwikkelinge in die ou Nabye Ooste gedurende die vorige twee eeue kennis neem. Twee redelik magtige koninkryke het in die noordelike en noordoostelike deel van die ou Nabye Ooste ontstaan en ’n bedreiging vir die belange van Egipte ingehou. Dit was die koninkryke van die Hetiete (bekend as Hatti) en die koninkryk van die Hurriete (bekend as Mitanni).
Na die Egiptiese oorheersing en voordat die Assiriërs in Palestina op die toneel verskyn het, was daar vir byna 200 jaar ’n soort windstilte in Palestina. Daar het egter wel groot veranderinge plaasgevind. Die Filistyne het hulle in die suidwestelike deel tuisgemaak en ’n groep mense wat uiteindelik as Israel bekend sou staan, het hulle op die suidelike berglandskap rondom Hebron asook in die noordelike deel rondom Sigem gevestig.13 Daar was ook mense bekend as Ammoniete, Moabiete en Edomiete wat hulle in die Transjordaanse gebied gevestig en elkeen ’n eie identiteit ontwikkel het. Kort voor lank het hulle klein koninkrykies tot stand gebring wat teen mekaar meegeding het om die hulpbronne in die omgewing en die handelsroetes. Voorts was daar in die noorde die Arameërs en die Fenisiese stede Tirus, Sidon en Biblos.
Tans meen navorsers dat die Israeliete nie ’n totaal vreemde groep was wat van buite Palestina gekom het nie. Van die mense wat hulle in die berglandskap gevestig het, was van Kanaänitiese oorsprong (Dever 2003:153). Daar is tot dusver nie ’n breuklyn in die pottebakkersware gevind wat daarop dui dat twee duidelik onderskeibare kulture (Kanaänities teenoor Israelities) bestaan het nie.
Daar is navorsers wat daarvan oortuig is dat daar nie aan die begin van die 10de eeu v.C. ’n verenigde Israelitiese koninkryk bekend as die koninkryk van Dawid en Salomo bestaan het nie.15 Volgens hulle het die twee koninkryke van meet af los van mekaar ontwikkel (Finkelstein 2013). Judese skrywers het wel, nadat die Assiriërs die Noordryk verower het, ’n eenheidsverhaal geskep (1 en 2 Samuel en 1 en 2 Konings) wat die indruk wek dat daar voorheen ’n verenigde koninkryk was. Dit is gedoen om die burgers van die Noordryk, wat na die val van die Noordryk in 722 v.C. na Juda gevlug het, van ’n verhaal te voorsien waarmee hulle kon identifiseer en waarin hulle hul as één met die Judeërs kon beleef.
Die vroeë konings van die Neo-Assiriese Ryk het aanvanklik nie ’n aggressiewe veroweringsbeleid gevolg nie, maar toe Tiglat-Pileser III (744–727 v.C.) aan bewind kom, was dit duidelik dat hy ander planne gehad het. Hy wou die Assiriese Ryk tot aan die Middellandse See uitbrei en só beheer oor die handelsroetes en florerende markte verkry (Healy en McBride 1991:25). Hierdie handelinge het die Egiptenare die harnas ingejaag, want dit sou ’n impak op húl belange hê. Die tafel was dus vir ’n konfrontasie gedek, hoewel Egipte op hierdie stadium nie meer so magtig soos vroeër was nie.
Die 8ste eeu v.C. was een van die stormagtigste tye in die geskiedenis van Siro-Palestina. Van die koninkrykies en stadstate in hierdie geweste het koalisies gesluit in ’n poging om die aanrollende Assiriese magte se aanslag af te weer. Soms het van hulle hulleself vir ’n tyd aan die Assiriërs onderwerp en vasalverdrae aangegaan, en dan later weer gerebelleer en na koalisievennote gesoek met die hoop om aan die oorheersing te ontkom (Healy en McBride 1991:24–50; Taylor 2002:358–9).
In teenstelling met die Assiriese hoofstede, Assur en Ninevé, wat aan die Tigrisrivier geleë was, was Babilon, wat uiteindelik die hoofstad van die Babiloniese Ryk sou word, aan die Eufraatrivier geleë. Die Assiriërs kon in 730 v.C. daarin slaag om beheer oor Babilonië te bekom. Dit was deels weens die feit dat die Babiloniese koninkryk wat hier geleë was, nie uit ’n homogene groep mense bestaan het nie. Sedert die oorname het onrus bly broei. Die eerste groot opstand het in 705 v.C. na die dood van die Assiriese koning Sargon II uitgebreek. Sanherib, Sargon II se opvolger, slaag wel in 689 v.C. daarin om Babilon in te neem na ’n 15 maande lange beleg daarvan (Albertz 2003:48). Sy magte het verwoesting aangerig deur die stad byna met die grond gelyk te maak en die bevolking te verstrooi. Voorts het hulle die stad met water uit die Eufraatrivier oorspoel. Die tempel van die Babiloniese god, Mardoek, is vernietig en die godsbeeld is weggevoer. Met hierdie handeling het Sanherib die saad vir latere opstand teen, en oorname van, Assirië gesaai.
In 650 v.C. word Babilon dus weer beleër en in 648 v.C. herower. Die Babiloniërs het egter ervaar dat hulle teen die Assiriërs saam kon staan en daarom het hulle planne vir ’n volgende opstand begin beraam. Die afsterwe van Assurbanipal, Sanherib se opvolger, en die stryd om ’n nuwe troonopvolger, het na die regte oomblik gelyk. Nabopolassar, een van die Chaldese leiers in Babilonië, neem die leiding en loods aanvalle op die Assiriese besettingsmagte. Hulle word verdryf, maar Nabopolassar kon die Assiriërs eers ná 616 v.C. op hul eie bodem aanvat. Hy slaag daarin om die Assiriese magte op eie bodem te verslaan, maar moes onttrek, omdat die Egiptenare op die toneel verskyn het. Vier jaar later (612 v.C.) slaag ’n koalisie van Mede en Babiloniërs egter daarin om die Assiriese hoofstad, Ninevé, te verower. Nabopolassar skryf die oorwinning daaraan toe dat die Babiloniese gode, Mardoek en Naboe, die opdrag vir die aanval gegee het. Die Assiriërs word nou in gelyke munt terugbetaal. Die nuwe Babiloniese Ryk word op die oortuiging gebou dat die ondergang van die Assiriese Ryk aan die Babiloniese gode (wat hulle op die Assiriërs gewreek het) te danke is (Albertz 2003:51; Beaulieu 2007:57).
Die Assiriërs het egter nie gaan lê nie, maar ’n kleiner koninkryk in die noordelike deel van Sirië, met Haran as die hoofstad, tot stand gebring. Die Egiptenare het hulle hierin ondersteun, want hulle was daarvan oortuig dat ’n bufferstaat tussen hulle en die Babiloniërs voordelig vir hulle as Egiptenare sou wees. Vyf jaar lank veg die Mede en die Babiloniërs teen die Assiriërs en die Egiptenare, maar in 605 v.C., tydens die veldslag van Karkemis, word die magte van Egipte en Assirië verslaan. Só kom die eens magtige Assiriese Ryk tot ’n einde en word die ryk tussen die Mede en die Babiloniërs verdeel. Die Mede het die noordelike dele van die Assiriese Ryk oorgeneem en die Babiloniërs die suidelike en westelike deel daarvan (dit sluit Silisië, Sirië, Fenisië en Palestina in).
Nabopolassar sterf in 605 v.C. en sy seun Nebukadnesar volg hom as koning van Babilonië op. Hy het vir meer as 40 jaar regeer (605–562 v.C.) en die Babiloniese Ryk tot ’n magtige ryk in die ou Nabye Ooste opgebou.
Die Mede en Babiloniërs het gesamentlik die Assiriese Ryk tot ’n val gebring, maar net die Babiloniërs het daarin geslaag om vir sewe dekades opperheerskappy in die ou Nabye Ooste te voer. Die Mede het egter nie van die toneel af verdwyn nie, maar beheer oor die Assiriese hinterland behou en gevolglik ook beheer oor die Persiese koninkryk wat suidoos van die destydse Assiriese Ryk geleë was, gehad. Na regte was die Perse ’n vasal van die Mediese Ryk, maar in 550 v.C. slaag Sirus (die seun van ’n Persiese koning en sy vrou van Mediese afkoms) daarin om die magte van sy oupa aan moederkant te verslaan. “Becoming king over the Median Empire was only Cyrus’s first step toward taking over the neo-Babylonian Empire” (Grabbe 1994:122). Vroeg in 539 v.C. ruk sy magte gevolglik teen die Babiloniese koning, Nabonidus, op en verslaan sy leërs. Die stad Babilon word in Oktober 539 v.C. sonder teenstand ingeneem. Só verkry Sirus beheer oor die Babiloniese Ryk en kom een van die grootste ryke in die ou Nabye Ooste tot stand. Die Persiese Ryk sou vir twee eeue die ou Nabye Ooste oorheers.
Na Sirus se dood in 530 v.C. kom sy seun, Kambuses II (530–522 v.C.), aan bewind. Hy loods ’n aanval op Egipte om dit deel van die Persiese Ryk te maak. Hy slaag uiteindelik daarin, maar terwyl hy met sy Egiptiese veldtog besig was, breek opstande in Persepolis uit en moet hy hom daarheen haas om dit te onderdruk. Hy sterf egter op pad soontoe en Darius I (522–486 v.C.) volg hom op.
Aleksander die Grote was die seun van Filippus II van Masedonië, wat ten noorde van die Griekse stadstate geleë was. Die Masedoniërs het nie hoë aansien onder die Grieke geniet nie, maar tog slaag Filippus daarin om die Grieke tot ’n eenheid saam te snoer en so die Grieks-Masedoniese Ryk op die been te bring. Sy doel met die eenwording van Griekeland was om die Perse eens en vir altyd ’n les te leer en hulle uit Anatolië te verdryf. Voor hy egter hierin kon slaag, word hy vermoor en neem sy 20-jarige seun, Aleksander, by hom oor. Hy besluit om sy vader se ideaal te verwesenlik deur die Persiese Ryk binne te val om sodoende ’n einde aan die herhaaldelike aanvalle te bring. Maar hy het ook ten doel gehad om die Persiese Ryk in te palm en ’n ewe magtige ryk tot stand te bring (Cline en Graham 2011:142–8).17
Nadat Aleksander die Grote se magte koning Darius III in Anatolië verslaan het, ruk hy via Fenisië en Palestina na Egipte op. Geeneen van die kusstede op pad na Egipte kon voor sy leërs staande bly nie – behalwe die stad Tirus, wat op ’n eiland geleë was. Aleksander het egter vinnig ’n plan beraam en ’n muur na die eilandstad gebou. Na ’n beleg van sewe maande is die stad uiteindelik verower (Olivier 1983:30). Egipte word hierna ingeneem en die stad Aleksandrië word aan die westelike oewer van die Nyldelta aangelê om Memfis as hoofstad te vervang. Hierna ruk hy weer noord- en ooswaarts op. Sy magte dien by Gaugamela (331 v.C.) die magte van Darius III finaal die nekslag toe. Hierna verower hy die een Persiese stad na die ander. Sy manskappe bereik uiteindelik die Indusrivier, maar hulle weier om Indië binne te val. Aleksander keer terug en vestig hom in Babilon, waar hy in 323 v.C. aan koors sterf (Parker 2014:293–316).
Omdat hy nie self ’n opvolger aangewys het nie en sy seun nog ongebore was, verdeel sy generaals – ná onderlinge struwelinge en koalisievorming – die ryk in vier dele. Die burgers van twee hiervan is van belang vir die verdere besettingsgeskiedenis van Palestina: die Ptolemeërs, wat beheer oor Egipte verkry, en die Seleukiede, wat beheer oor Sirië, ’n gedeelte van Anatolië en ’n gedeelte van Mesopotamië verkry. Dié twee koninkryke sou verskeie oorloë voer oor presies waar die grens tussen die twee koninkryke in Palestina loop. As gevolg hiervan was die Jode aan die genade van óf die Seleukiede óf die Ptolemeërs uitgelewer. Cline en Graham (2011:168) vat hierdie stuk geskiedenis goed saam in die volgende woorde: