Dodelike kieme | Health24
Is hulle besig om die stryd teen mense te wen?
Op lughawens bespied die sekuriteitsmense inkomende passasiers met hittegevoelige beeldkameras waarop dié wat moontlik besmet is, se koors hulle in ’n infrarooi gloed laat uitstaan.
In die voorstede is verdagtes onder kwarantyn, dopgehou deur videokameras en gebrandmerk deur elektroniese pols-etikette wat elke beweging monitor. As ’n vreemdeling hoes of snuif, is daar paniek – die dood is in die lug.
Dit klink soos ’n skrikaanjaende toekomsvisie uit ’n wetenskapsfi ksie-fliek, maar dit was werklike scenario’s in Asiatiese stede soos Bangkok en Singapoer tydens die ears- (ernstige akute respiratoriese sindroom-) epidemie. Dié virus het einde 2002 in die provinsie Guangdong in China kop uitgesteek, maar wêreldwyd paniek gesaai toe dit meer as 8 000 mense aangesteek en 774 sterftes van Asië tot in Noord-Amerika veroorsaak het.
Die wêreld het in baie opsigte lig daarvan af gekom: Die siekte het verdwyn sonder om ’n wêreldwye pandemie te word. Danksy vinnige optrede kon dokters die uitbreking hokslaan.
Deskundiges sê die volgende keer as ’n dodelike kiem toeslaan, sal ons dalk nie weer so gelukkig wees nie – hulle waarsku dat die omstandighede vir die ontstaan en verspreiding van so ’n kiem deesdae ideaal is. “ ’n Virus leef net ’n 24-uur-vlug ver van elke stad op aarde,” skryf Richard Preston in sy blitsverkoper Th e Hot Zone.
“Wanneer dit die lugdiensnetwerk tref, kan dit binne ’n dag enige plek ter wêreld bereik – Parys, Tokio, New York, Los Angeles. Oral waarheen daar vliegtuie is.” Met internasionale stralerverkeer kan mense wat met so ’n siekte besmet is, hul ongewenste “passasiers” na verre lande of na hul families by die huis saamdra selfs voor die eerste simptome kop uitsteek.
Dit is egter nie net die doeltreff ende inter nasionale vervoer wat die omstandighede ryp gemaak het vir ’n wêreldwye epidemie nie.
Die bedreiging van ’n nuwe wêreld wye siekte het onlangs op die horison verskyn. H5N1- griep, algemeen bekend as voëlgriep, is ’n subtipe van die Infl uenza A-virus wat voëls besmet, maar ook siekte onder mense kan veroorsaak.
Tot dusver is dit net mense wat siek voëls hanteer het wat aangesteek is, maar as die virus muteer of ’n samestelling vorm wat maklik van mens tot mens oorgedra kan word, kan ons met ’n wêreldwye noodtoestand te kampe hê.
In 2003 het die wêreldbekende viroloog Robert Webster in ’n verslag geskryf die wêreld staan op die rand van ’n pandemie wat ’n groot deel van die menseras kan uitroei.
Dis ’n pynlike dood en kom daarop neer dat die virus binne ’n paar dae die interne organe van die liggaam laat oplos en oral bloeding veroorsaak – en daar is geen geneesmiddel nie.
Hoe is dit moontlik dat ons nog so kwesbaar vir aansteeklike siektes is, terwyl daar gesofistikeerde antibiotika beskikbaar is en ’n mens deurentyd van antivirale deurbrake hoor?
Wetenskaplikes het geglo dit was net ’n kwessie van tyd voor ons fi naal vry sou wees van die donker tye toe mikroskopiese indringers uit ’n onsigbare wêreld ons bestaan kon bedreig.
Louis Pasteur, een van die vaders van mikrobiologie en uitvinder van die entstof teen ’n ander gevreesde virus, hondsdolheid, het gespog dat elke aansteeklike siekte eendag net so maklik oorwin sal kan word.
Niemand glo dit vandag meer nie. Ten spyte van die arsenaal medisynes waaroor die moderne wetenskap in die oorlog teen dodelike siektes beskik, is dodelike infeksies steeds vir almal oor die wêreld heen ’n bedreiging.
Wetenskaplikes van die Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC) het reeds gewaarsku dat ons ’n tydperk betree het waar die spektrum van aansteeklike siektes besig is om uit te brei – en dat baie aansteeklike siektes wat skynbaar onder beheer was, besig is om toe te neem.
Daar gaan skaars ’n week verby sonder dat ’n verslag in die media of wetenskaplike pers oor die een of ander uitbreking verskyn:
Die pes in Indië, “vleesetende” Streptococcus in Brittanje, weerstandige Staphylococcus in Amerikaanse hospitale of moeilik behandelbare wondbesmettings onder soldate wat terugkeer uit Irak.
Aan die tuisfront hoor ons van diarree-epidemies in Delmas in Mpumalanga, en ’n uitbreking van ’n weerstandige bakteriële infeksie in ’n waakeenheid vir pasgebore babas in KwaZulu-Natal.
’n Virus met die naam Krim Kongo hemoragiese koors, wat deur bosluise oorgedra word, sporadies en onverwags te voorskyn kom en mense, veral plaaswerkers, in plattelandse gebiede doodmaak.
“Ongelukkig is bakterieë slimmer as mense,” sê die Amerikaner dr. Harold Neu van Columbia-universiteit in die joernaal Science. “Om mee te begin, is ons hopeloos in die min derheid. Selfs in ons eie liggaam is daar tien keer meer bakterieë wat ons vel en spysverteringskanale koloniseer, as selle.”
Die sleutel tot hul vermoë om ’n weerstand teen antibiotika op te bou, is die feit dat hulle kan leer om te muteer of hul genetiese struktuur te verander.
In iemand met ’n aktiewe infeksie kan elke individuele bakterie tot elke twintig minute repliseer. Met elke verdeling ontwikkel daar spontane mutasies in hul DNS. Terwyl die meeste van die blinde herskommelings eienskappe ontwikkel wat óf nutteloos óf verswakkend is, gebeur daar elke dan en wan iets wat ’n spesifi eke bakterie ’n oorlewingsvoordeel gee – soos die vermoë om medisyne uit hul selle uit te pomp of ensieme te vervaardig wat dit vernietig.
’n Nog meer onrusbarende feit is dat dié weerstandige bakterieë reeds gesonde mense buite ons hospitaalsale aanval. Die onverskillige, oormatige gebruik van antibiotika en die feit dat oorywerige dokters dit te maklik voorskryf, dra in ’n groot mate die skuld hiervoor.
Volgens ’n studie wat in die Journal of the American Medical Association verskyn het, is bevind dat die helfte van pasiënte met ’n doodgewone verkoue antibiotika gekry het, hoewel dit net doeltreff end is teen bakterieë en ’n verkoue deur ’n virus veroorsaak word.
As daar nie genoeg van ’n spesifi eke medisyne toegedien word nie, is daar vinnig meer van die taaier en sterker bakterieë as van hul tingerige maats, wat die ontwikkeling van weerstandige mutasies aanmoedig.
In ’n onlangse deurbraak teen griep het wetenskaplikes die antivirale middels Relenza en Tamifl u geskep – die eerste doeltreff ende behandeling teen die virus. Aangesien dié medisyne ook teen voëlgriep werk, het byvoorbeeld Amerika enorme hoeveelhede hiervan vir ’n moontlike pandemie opgeberg.
Ongelukkig lyk dit nou asof die griepvirusse besig is om ’n weerstand daarteen op te bou. Wanneer ’n ware pandemie toeslaan, sal ons dalk niks meer vuurkrag in ons arsenaal oorhê nie.
Tuberkulose het ook al geleer om die wetenskaplikes te uitoorlê. TB is ’n buitengewoon taai en stadig groeiende kiem en word gewoonlik behandel met ’n kombinasie van vier middels wat saam ses maande lank gebruik word.
Hoewel dit nie aansteekliker as normale TB is nie, is dit ’n belangrike gesondheidskwessie aangesien die behandeling langer duur en die medisyne duurder is.
Uitgebreide middelweerstandige TB (XDR-TB), wat ook ’n weerstand teen party van dié duurder middels opgebou het, het onlangs in Suid-Afrika sy verskyning gemaak. Ons behandelingsopsies is besig om op te raak.
In Suid-Afrika het TB natuurlik ’n selfs meer noodlottige krygskameraad: die menslike immuun gebreksvirus (MIV), wat vigs veroorsaak. So het ’n oeroue bakterie en ’n taamlik nuwe virus ’n bose bondgenootskap gevorm.
Openbare vyand nommer een MIV/vigs is seker die grootste nood toestand van ons geslag wat aansteeklike siektes betref. Dit is in 1981 ontdek en volgens ’n skatting van die Wêreldgesondheidsorganisasie het die MIV-virus reeds meer as 25 miljoen mense doodgemaak, die meeste in Afrika suid van die Sahara.
Dit is een van die mees vernietigende pandemies in die geskiedenis en veral ’n derduiwel omdat sy slagoff ers (anders as in die geval van Ebola, wat mense binne ure kan doodmaak) ’n klompie jare taamlik gesond bly.
Tot dusver was alle pogings om die verspreiding van MIV hok te slaan deur ’n doeltreff ende entstof te ontwikkel onsuksesvol.
’n Magdom opportunistiese mikrobes wat gewoonlik maklik deur ’n gesonde immuunstelsel weggevee sou word, oorrompel die liggaam se verdedigingstelsel en veroorsaak siektes.
Al die nuus is darem nie net sleg nie. Al is antiretrovirale middels nie geneesmiddels nie, het hulle ’n omwenteling in die behandeling van pasiënte met vigs teweeggebring. Dit stel hulle in staat om hul immuniteit te herwin en feitlik ’n normale lewe te lei.
Die soektog na nuwe vorms van behandeling duur voort, met hulp uit ’n paar onverwagte oorde. In 2006, nadat hulle 250 000 natuurlike ekstrakte ondersoek het, het wetenskaplikes van Merck Pharmaceuticals besonderhede gepubliseer van ’n nuwe antibiotikum wat uit ’n grondmonster in Suid-Afrika verkry is.
En in die woude van Noord-Europa het navorsers ’n klein swart sampioentjie gevind wat die eerste van ’n moontlike nuwe klas antibiotika en antiretrovirale middels kan wees.
Dit word defensiene genoem – ’n soort proteïen wat aktief teen bakterieë en omhulde virusse is. Op sekere gebiede was die moderne wetenskap nog nooit so goed toegerus om die bedreiging van nuwe siektes die hoof te bied nie, met beter laboratoriumtegnieke wat ons in staat stel om siektes veel vroeër op te spoor.
Dr. Joe Jarvis, ’n plaaslike deskundige op die gebied van aansteeklike siektes wat navorsing doen oor ’n soort swam-breinvliesontsteking wat vigspasiënte aantas, sê egter die volgende:
“Om te voorkom dat ons ’n toekoms tegemoetgaan waar kieme weer eens dood en verwoesting saai, sal meer verg as bloot nuwe wondermiddels.”
Antibiotika sal wêreldwyd in gesondheidsorg en die landbou verstandiger gebruik moet word. Natuurlik is beter tegnieke ten opsigte van die ontwikkeling van nuwe medisyne ook ’n vereiste.
Gesondheidsowerhede moet op ’n gereedheidsgrondslag bly om uitbrekings te beheer voor dit in epidemies ontaard.
Daar is nie noodwendig ’n pil vir elke skeet nie, dus is dit ’n goeie idee om alternatiewe strategieë te ondersoek. As jy ’n verkoue het, kan jy skerp kos eet – brandrissies bevat ’n natuurlike ontstuwingsmiddel.
Eet kool as jy ’n maagseer het – die sap daarvan bevat ’n middel met die naam sulforafaan wat die bakterie Helicobacter pylori, wat 90 persent van alle maagsere veroorsaak, doodmaak. En jy kan sinktablette suig vir ’n seer keel – volgens studies gee sink die liggaam se immuniteit ’n hupstoot.
Jou ma was reg. Baie van die raad wat dokters teen alledaagse huishoudelike kieme gee, is basies gewone, outydse higiëne: Was jou vrugte en groente, skrop jou snyplank nadat jy rou vleis daarop gesny het, en gebruik ’n bleikmiddel – wat ten spyte van al die wonderlike middels op die winkelrakke ’n uitstekende skoonmaakmiddel vir byna alles bly.
Stres, sigaretrook, ’n swak dieet en ’n tekort aan slaap verswak die immuunstelsel en maak ons vatbaar vir besmetting, of maak dit vir ons moeiliker om ná ’n siekte te herstel.
Dit is beter om uit die staanspoor ’n paar voorsorgmaatreëls te tref en seker te maak jy is gesond, as om elke keer dokter toe te hardloop. Voorsorg voorkom altyd nasorg!
Hoe ’n griepepidemie die wêreld kan tref