bitterbossie | Die groenspreeu is 'n kunstenaar …
'n Brief vir Phillip – 19 April 2019
April 12, 2019 Ongeklassifiseerdbitterbossie
Dit is tyd vir jou tweede verjaardag. Dis dié dat ek nou weer skryf, nes die vorige jare. Hierdie briefies is vir later se lees, wanneer jy groter is en beter kan verstaan. Mamma sal hulle vir jou bêre en eendag vir jou gee wanneer sy reken dit is nodig.
Nee, ek weet nie regtig hoekom ek hulle skryf nie, Seun. Maar 'n ouma se hart is vol liefde en omgee en ek wil hê dat jy moet weet: Ek het jou lief gehad vandat jy jou eerste asemteug gegee het tot nou. Ek sien jou so min en jy word so vinnig groot, dat ek bang is ek kry nie al my gesels met jou afgehandel teen die tyd dat ek in die kis klim nie.
Ek merk op dat jy die jaar op Goeie Vrydag verjaar. Toe ek vanoggend my dagstukkie lees, is die gebed onderaan vir my besonder kosbaar: Ek het net vir U, Here Jesus. U is genoeg. Tot eendag… en daarna. En, vervolg die skrywer (Barend Vos) vir sovele kere as ons val, is dit die Here wat ons in sy hande vang.
Ek kan my voorstel hoe Jesus ons 'n rukkie vashou tot ons van die skok van ons dwaasheid en kortsigtigheid herstel het en ons laat gaan. Terug in die lewe, nog 'n kans, nog 'n geleentheid om Hom te eer en lief te hê.
En dit is wat Ouma hierdie keer en elke dag van jou lewe vir jou bid: Dat jy altyd bewus sal wees van die Vaderhand bo jou, onder jou en troostend om jou gevou.
Verlede jaar het jy grense begin toets, het jou persoonlikheid begin ontwikkel en het jy baie nuwe ontdekkings gemaak. Hierdie jaar gaan dit verder – jy gaan leer om jou eie klere aan te trek en trappe te klim . Jy gaan liewer alleen speel as saam met maatjies en jy gaan ontdek dat jy n seuntjie is. Jy gaan nog meer onafhanklik word. En natuurlik gaan jy jouself meer laat geld en gaan jy en pappa en mamma baie meer met mekaar baklei.
MAAR: Hulle liefde vir jou sal nooit verander nie.
Hulle sal atyd probeer om jou met wysheid en liefde te lei.
Hulle sal geld en goed opoffer om jou toekoms te verseker.
Hulle sal jou voed en klee en versorg ten koste van hulle eie gerief en persoonlike behoeftes.
Maar nou wil Ouma eers vir jou iets vertel wat jy hier kort voor jou verjaardag oorgekom het. Mamma het dit so mooi en helder beskryf dat ek dit nie verlore wil laat gaan nie. Ons bêre dit hier in die brief tot jy dit self kan lees.
Laat een aand, vroeg in April 2019, stuur Mamma vir my die volgende What's App boodskap:
"'Ma sal nie glo watse aand ek nou gehad het nie.
Bekommerd dat daar dalk iets op die plaas kan fout wees, antwoord ek terug: Wat het gebeur?
Eers sit ek rustig by die TV en Boeta sê vir my hy't gebol. Ek weet dadelik, hier is nou tjol. Nouja, die hele mat vol loperige groen bol en teen sy bene af. Ek tel hom op en hardloop badkamer toe want ons gaan nou sommer bad. Daar word hy so naar vir homself dat hy die badkamer bekots. Net as ek hom uit die een kotskol het en op 'n ander plek neersit dan kots hy weer. Hoe meer ek se moenie kyk nie hoe meer kots hy nog 'n stukkie aan. Oeg, nee, dit was 'n moerse gemors. Ek weet later nie meer hoe ek dit het nie. Nou ja, ten einde laaste het ek hom skoon en sit hom kaalgat op die bed neer en sê: Nou sit jy en jy kyk niks! Waar begin ek tog skoonmaak? By die bol in die TV-kamer, of by die kots? Ek besluit toe om by die bol te begin. So piekel meneertjie agterna. Ek vee eers op met handdoekpapier en dan word dit gespuit en geskrop. Ek sien hoe Boeta kyk en ek sien hy word so rooi en dan sê ek: "Moenie kyk nie. Dan kry hy dit onder beheer.
'Eindelik is die TV kamer skoon. Nou lê die badkamer nog voor. Die bol was 'n vulletjie teen daai kots. Dit was kaaskrulle van vanmiddag, kaassmeerbroodjie en druiwe. En toe sien ek die pasta word sommer heel ingesluk, want so het dit op die mat beland. Dit is gemeng met appelsap en 'n helse kwota slym.
'Ek staan en kyk die spulletjie so en ek wonder moet ek nie sommer die mat moet uitruk nie. Dit gaan minder moeite wees. Ek gaan haal toe maar handdoekpapier en begin optel, Hoe meer ek optel, hoe meer glip dit af. En kort-kort wil Boeta loer en ek raak benoud. Ek gaan haal 'n checkers-sak en tel op. Twee rolle handdoekpapier later en als is redelik skoon. Nou vir die skrop. Nou ja, 'n ewigheid later en papnat gesweet is dit darem opgeruim en ek's sommer heel sonder eetlus. Wat 'n gedoente!
'Toe ek in die kamer kom, lê die mannetjie rustig en slaap op my plekkie van die bed. Ai, Moederliefde!'"
Al wat nou oorbly, is dat Ouma se kind 'n heerlike verjaardag by die see moet hê. Ek hoor jy gaan 'n trekkerkoek hê, wat Ouma Lizel gaan bak. Sy verlang so na jou en jy na haar, dat sy jou gaan op soen. Ek gun haar dit, want ek weet hoe broos 'n oumahart kan word.
Vir jou wens Ouma baie liefde en hope speelgoed en al die vryheid wat 'n plaaseuntjie durf hê. Mag daar altyd in jou lewe, beeste en perdjies wees en motorfietse en honde. Ouma wens ook vir modder en water en sand. Geniet jou tweede jaar op aarde en mag jy baie mooi onthougoed vir later jare bymekaarmaak.
Februarie 25, 2019 Ongeklassifiseerdbitterbossie
"So kom Dominee, toe nog 'n jong mannetjie wat als met liefde wou regmaak, sommer vroeg die oggend na ou Koos se afsterwe hier aan. Koos se vrou, Jacoba, het kom vra of dominee hom sal begrawe. Uit die kerk. Maar toe sy vra, is Rooi Org met sy klein sieletjie, ook by. En 'Nee!' sê hy. 'Die man was 'n volslae heiden'. Dominee wikkel dié kant toe en probeer Rooi Org só omkeer, maar verniet. Die ou dreig met die Sinode en dring aan op 'n kerkraadsvergadering met voldoende kworum om uitsluitsel te kry." Ouma tap die geel emalje skottel vol water en gooi die geskilde uie, wortels en aartappels daarin.
My mond water sommer. Vanmiddag eet ons lekker wortelbredie. Peperig met 'n stukkie vet kortrib daarin. "En toe, Ouma?"
"Kindjie, toe is dit nou 'n affêre. Jacoba is 'n goeie vrou. Haar kinders christelik grootgemaak en die oudste dogter vir onderwyseres met haar erfgeld laat leer. Die twee seuns is voorvatters in die gemeente en elke Sondag in die kerk. Terwille van Jacoba en die kinders is die dorp toe in twee gedeel. Party vir 'n kerkbegrafnis vir Koos en die res daarteen." Ouma skud haar kop en dra die bak groente kombuis toe.
Ek drentel agterna en hou Ouma dop toe sy die die geel teepot uit die rak haal en die ketel op die warmste plaat van die Dover skuif. Ek gaan sit op Oupa se stoel en wag vir die tee en die storie.
"Hulle skraap die kerkraadslede in die dorp bymekaar. Dominee ry self na die naaste plase toe en Sersant Viljoen kry opdrag om, soos hy patrollie ry, almal te verwittig van die Spesiale Kerkraadsvergadering. Dis toe eers Dinsdag en die vergadering is belê vir die Saterdag. Intussen hardloop die Wolsley wat die hospitaal se genaratortjie trek, dag en nag, want dit is April en die dae nog warm. En Koos lê in die hospitaal se koelkamer.
"Ai, Kind, daar is net drie telefone op die dorp: by die polisiekantoor, by die dokter en die poskantoor. Maar teen Vrydag lyk dit soos nagmaal soos die boere die dorp binne ry. Maar dis so al of die feestelike gevoel van 'n nagmaalsnaweek ontbreek. Die dood is 'n ding wat stemmigheid vereis en jou laaste rusplek is belangrik. En so, in die gedempte atmosfeer kom die berig van Suster Huibrecht dat die Wolsley-enjintjie hik en hoes en die Voco-dampe staan blou oor die hospitaal. Al wat backyard mekkênniek is, ruk op na die hospitaal. Die tyding is sleg: Die enjin is in sy glorie en die koelkamer se termostaat staan op drie grade.
"Geil Giel bied sy eie enjin aan. 'n Lister. Die ou ryk vabond is ouds teen 'n kerkbegrafnis vir Koos, maar hy is seker ook maar bang die olie in sy lampie raak gedaan. Boonop lê sy skoonma op sterwe in die einste hospitaal en dalk het sy vrou hom bietjie aangeroer.
"Dis toe dat ek weet, ek moet plan maak. Ou Koos is nou die verpersoonliking van boosheid, maar om op Geil Giel se genade koel te bly, is ook maar 'n nikswerd genade. Loop ek toe Vrydagagtermiddag hier oor pastorie toe, bordjie handtertjies, blik kleinkoekies en van Oupa se mooiste grasblomme in die mandjie. In die pastorie se kombuis lyk dit naar. Arme Mevroutjie wikkel daai maer lyfie, maar die bestellings vir tee en koffie stroom so vinnig in, sy kom nie by die skottelgoed was nie. Haar gesig is pure verligting toe sy my in die deur sien staan. 'Ai Tant Grieta, 'n engel het jou gestuur. Asseblief, help. Is dit eetgoed in die koekblik? Ek is boomskraap. Druk die blomme sommer daar in die waterbeker. Ek vat solank hierdie skinkbord deur.'
"Dis toe nou soos al wat gemeentelid en kerkraadslid hul saak vooraf kom stel en dominee se guns vir hul siening probeer wen. Ek takel die skottelgoed en maak tee en koffie aan die tou tot seker goed seweuur die aand. Toe sit ek en Dominee en Mevrou om die kombuistafel en kan ek mý saak stel: Kyk, Dominee, ek en jy weet Koos was 'n verleentheid vir al wat christenmens is, maar vanaand sê ek jou: as jy die man wil begrawe, is my stoep en voorkamer tot jou beskikking. Ter wille van sy vrou en kinders. Maak nou nie saak wat die kerkraad besluit nie.
"Nou ja, die Lister loop, Koos bly koel en Saterdag is die hele kerkraad teenwoordig op die vergadering, behalwe Dawid Droëpan wat doer op die rand van die Dal van doodskaduwee boer. Die vrouens kom klompies, klompies bymekaar in dié of dáárdie se huis. Hulle hekel en skinder die wêreld plat en vir ou Koos en sy familie in die besonder. Ek laat kom vir Loutas om die stoep te was. Lekker dikbek oor die Saterdag se werkery, maar ek maak of ek niks sien nie. Ek laat dra stoele uit en leen by die wat wil my wil help, nog. Kind, ek ken mos mens, nuuskierig verby. Ek bak ekstra brode en sit twee potte sop op die stoof. Jou ma maak 'n paar kranse van palmblare en grasblomme vir die kis. Ons is nog besig toe Oupa halftwaalf die nag, vaal van honger en moedeloos ge-vergadering, by die huis kom.
"'Die teerling is gewerp, vertel Oupa toe ek hom met koue boudvleis op boerbrood en koffie gelawe het. Jou stoep is môre, direk na die erediens, die begrafnislokaal.'
"Ek vra hoe was die vergadering. 'Ai Vrou, die ou swartspan was moeilik. Ou Giel dreig om oor te loop na die Apostole as ons Koos uit die kerk begrawe, haal aan uit die Bybel van dooies wat hul eie dooies moet begrawe en meng jou nie met die sondaars nie en al so. Dominee paai en praat mooi, maar dis net ek en Swart Sarel en die nuwe onderwysertjie, Awie Aanhaling wat vir Koos se kerkbegrafnis is. Awie gooi ewe vir Giel met 'n teenvers: Jy moet jou naaste liefhê en sommer jou vyand ook. Dis toe op die, dat Dominee die saak finaal besleg en almal stem saam, beste sal wees, as Koos maar 'n stoepbegrafnis kry.'
"Nou moet jy weet, ou Koos was 'n verkeerde mens, maar daardie Sondag, stroom die hele gemeente na hierdie stoep toe, konsuis dan nou uit respekte vir Jacoba en die kinders. Die wat nie sitplek kry nie, staan. Die sitkamer en die kombuis en die gang is net mens. Maar dominee vat hulle vas op daardie begrafnis. Hy praat nie oor ou Koos nie, nee. Hy looi hulle oor hulle liefdeloosheid, kleinlikheid en 'wie sonder sonde is.'
"Ons gaan in 'n lang, lang stoet na die begraafplaas. Voor die hek staan die bruin mense drie-dik in rye en wag Koos se kis in. Sies tog. Vir hulle het Koos ook maar nie genade gehad nie. Wou ook maar seker maak die ou is regtig toegegooi. Hulle sing toe te aandoenlik by die graf: Uit dieptes gans verlore …
"Terug hier by die stoep, is dit net kos, mense en gemoedelikheid. Almal wat het, bring iets saam. Daar is tot hoenderpastei en begrafnisrys en poeding. Soos dit op 'n ordentlike begrafnis hoort. Ek wil amper sê, dit was die beste en lekkerste begrafnis wat nog in die dorp gehou is. Ons kuier tot laataand en Maandag is die helfte van die dorp se vrouens daar om te kom help met die opruim."
"Dis net, toe Jacoba my kom groet na die afloop van alles, sê sy, traanloos soos sy die hele tyd was: 'Ek is jou baie dankbaar, Sus Grieta. En die Dood ook.' Sy bly bietjie stil en kyk my toe reguit aan. Haar oë loop oor van hartseer. 'Maar die Here alleen weet, ek sal my Koos mis.'
Ouma vat die vuuryster en roer die kameelhout in die Dover dat die vlamme hoog opvlam. Dis amper of sy kwaad is. "Nou vra ek jou," sê Ouma oor die vlamme na my kant toe.
Ek sit en huil al buite op die stoeptrappie. Begrafnisse is hartseer.
Die tyd van die vroue.
Desember 20, 2018 Ongeklassifiseerdbitterbossie
Ek lees vroeër die week 'n gediggie deur iemand wat vertel hoe haar huishulp met verlof gaan en sy die huishouding nou self moet waarneem. Dis nie vir haar lekker nie, want sy is "nie 'n huisvrou nie".
Interessant, dink ek, want ek het baie keer gewonder as die getroue Selina wegstap met haar laaste pay van die jaar en haar bonus in haar handsak, wat dink jy Mevrou Montwedi?
Miskien is sy bly sy is van my perfeksionistiese streke ontslae vir twee weke. Dalk is sy bly oor die heel varkkop in die checkka wat sy saamdra. Ek eet nie varkkop nie, maar sy het my verseker vir haar is dit baie lekker. Sy het verduidelik hoe sy dit gaarmaak tot dit sag en romerig uitmekaarval.
"En ai, die ou kinnerkies, hulle eet hom dat die blink so omie lip sit," vertel sy en lag lekker by die vooruitsig dat die kleingoed in haar sorg gaan lekker eet.
Ek sit by: Geld vir lekkergoed vir die kleinspan en koeldrankies, sit my kopergeldblik van die jaar in haar hand om vir die kleintjies uit te deel en sorg vir groente en aartappels om die varkkop te rek tot dit die hele familietjie kan laat eet.
Of dink sy dalk: "Jou suinige biets. Jy kon my maar 'n paar skaaptjoppe gegee het. Ek weet hoe lykkit in jou vrieskas."
Miskien dink sy niks. Loop sy net vir oulaas die jaar die halwe blok tot by die taxi-rank, haastig want die wasgoed is nog vuil by die huis. Sy moet die kleintjies gaan bymekaarmaak, want as die skool gesluit het, is daar nie meer oppas virrie kinders nie. Dan issit elke man vir homself. En die grotes kykie, hulle speel net met hullese foune en hullese vrinne.
Miskien huil haar hart omdat alles wat ek gee en dit wat sy het en haar dogters wat al werk, inbring te min bly. Haar man het haar iewers die jaar gelos want "hy lus agter ou jong meisietjies aan". Vandag toe ek vra of sy nie 'n stukkie van haar bonus wil bere vir January se kaalgat-tyd nie, sê sy:
"Ek dink ek moet maar alles vat."
"Jissie Selina, dit gaan so taai in Januarie, dan eet jy jou hele maand se pay op voor die einde van die maand."
Sy lag verleë. "Nee, maar daar is nog geld wat moet inkom Januarie."
Child pay, dink ek en knik. "Dis dan reg so." Ek wil nie te veel uitvra nie. Ek sou dit haat as my werkgewer sy neus in my sake steek. Laat dit gaan. Laat sy maar bietjie van haar trots behou.
Sy stap weg. Sy gaan nou verf koop om die huis oor te verf. Alles binnekant is al skoon.
My huis is ook skoon. Maar ek is nou verantwoordelik vir die tuin, die wasgoed, die strykwerk, die vuil kombuisvloer aan die einde van elke dag en die stapel skottelgoed. Dit is ook goed. Dit hou mens nederig. Pa het my geleer dat jy nie van iemand kan verwag om jou vuilwerk te doen as jy dit nie al self gedoen het nie.
En so dink ek altyd aan hierdie tyd van die jaar as die "tyd van die vroue". Dis die tyd waarin Maria haar laaste stil gedagtes gekoester het en seker reeds begin het met die voorbereidings vir die tog na Bethlehem. Of reeds op pad was daarheen. Eensaam in haar verwagting en al die vooraf gebeure. Bewus van die dieper dinge wat vroue oraloor in stilte en eensame gedagtes in hulle harte ronddra.
My gebede gaan aan al die wonderlike vroue wat in hierdie tyd die laaste voorbereidings vir hulle gesinne en geliefdes se Kersfees maak. Ek, wat ook 'n Ma en Vrou is, deel in julle opofferings en julle gebede vir vrede en liefde om die Kerstafel. Ek weet julle streef na die volmaakte Kersfees, hoe eenvoudig of oordadig ook al.
Maar die een ding wat baie vroue in hierdie tyd gemeen het, is sorg en voorbereiding en selfopoffering. Dis alles mooi en goed.
Onthou julle geliefdes en julself is net mense.
Die wonderwerk is dat almal rondom jou is. Die vrede is nie gewaarborg nie. Die ding wat saak maak is dat jy almal van hulle lief het, al waardeer hulle skynbaar nie jou pogings nie, al baklei hulle oor nietighede en al bederf hulle jou hele Kersprogram.
Jou liefde vir hulle is ononderhandelbaar.
Wees goed vir jouself in hierdie tyd en geniet die soet en die suur van familie-wees.
Desember 10, 2018 Ongeklassifiseerdbitterbossie
Ek glimlag. Elke jaar van 4 tot 10 Desember seën die son ons braaivleisplek. Ek weet dit, want dit word tyd vir lekker kuiers en die liefde wat gaste, vriende en familie deel om vure dwarsoor die land. Die geur van vleis, brood en speserye is offerandes van liefde aan die gaste om die vuur. Die gloed van die wyn in die glas teen die blou lug gehou, is vloeibare vreugde oor nog 'n jaar se voleindiging.
Die son weet van die lekkerkry van die grapmakers, die bontpraters, die storievertellers en hofnarre. Daar gaan die vakansie om die vuur diep dinge gesels word: politiek, geskiedenis, godsdiens en gesinne. Harte word oopgemaak en die las van die jaar se swoeg word in die vuur uitgespoeg in stringe woorde en goue stiltes. Ons gaan ou dinge onthou en nuwe herinneringe skep.
Daar gaan soentjies gesteel word agter die digte blaredos van die jong palmboom en die soet melkasempies van die kleingoed gaan stories vertel vir ouma en oupa. Hulle gaan Kersfeeskonsert hou en sing met hulle stemmetjies soos silwer klokkies.
Ons gaan ryk wees, ek en jy.
Die son sak aan die anderkant van die ringmuur weg. Hy knipoog tevrede.
Die mirtebos blom
November 22, 2018 Ongeklassifiseerdbitterbossie
Spierwit blomme met 'n naeltjie-geur
is genade wat teen droogtewind beur.
Die droogtewind waai al dae aaneen –
water is min en die reën bly ver.
Maar mirtebos blom op droogte se werf.
Bye dans om en om
oor die reinwit blomme in die son.
Suikerbekkies, skoenlappers en goue vink
kom haal die stroop wat die lewe skink.
'n Stuitige spreeu sit,
sat gevreet aan vye,
en skree beledigings in die wind.
(Gomtorre kan jy oral vind).
November 10, 2018 Ongeklassifiseerdbitterbossie
Die man se skaduwee raak-raak aan die soom van Rooikappie se mantel. Rooikappie loer oor haar skouer. Die straatlig gooi die man wat haar agtervolg se lang skaduwee voor hom uit en sy gesig is in die donker, maar sy herken hom onmiddellik.
"Ag nee, dêmmit!" brom Rooikappie en rek haar treë om van die man weg te kom. Die eeue het hul merk gelaat en gister se pilatesklas was straf. "Sal die bleddie houtkapper nooit leer dat ek nie sy hulp nodig het nie," skel sy saggies. Sy stap stadiger.
Die houtkapper het haar sprokie gesteel. Dit is wat daardie dag in die bos gebeur het. Sý was die mooi kind met die lang, goue vlegsels en die rooi manteltjie. Haar regte plek in die geskiedenis moes langs die van Raponsie, Sneeuwitjie en Aspoestertjie gewees het. Húlle tree as heldinne, prinsesse en koninginne uit die stryd. Maar nie Rooikappie nie. Sy is die stout kind, die een wat afdwaal en vir Ouma laat opvreet van die wolf! Almal is altyd verlig as die houtkapper in haar storie opdaag, vir Ouma red en Wolf doodmaak. Wolf was die enigste opwinding in haar lewe op daardie stadium. Nou is sy eeu na eeu niks meer as 'n sedelessie vir kinders nie.
"Rooikappie, asseblief! Staan bietjie stil, ek moet met jou praat," roep Houtkapper.
Sy asem jaag, dink Rooikappie. Die eeue van hout kap en agter haar aandraf, het hulle tol geëis. Daar is mense wat al van haar 'n bevryde tipe Rooikappie wou maak. Die weergawe van Roald Dahl is die een waarvan sy die meeste hou. Rooikappie skiet die wolf bang, in sy kop met 'n pistool en maak vir haar 'n jas van sy pels. Lekker verby, daardie pistool, dink Rooikappie. Maar, hoe lekker 'bang-bang' ook mag wees, sy is gekant teen geweld en met wolwe op die rand van uitwissing, sal sy regkom sonder 'n pistool en 'n jas van wolfpels.
Rooikappie loer weer oor haar skouer. Die houtkapper is digby haar.
"Rooikappie, ek moet met jou praat."
Rooikappie steek skielik vas en swaai om: "Goed Houtkapper, praat." Haar stem is kwaai. Haar jeug is vermors. Die houtkapper kon hom maar oor haar ontferm het. Al was hy arm, sou hy háár prins wees. Rooikappie het hom ontgroei, maar hy meng gedurig met haar forensiese misdaadondersoeke in; Jan Boontjierank ewiglik aan sy sy.
Eenkeer het sy in haar wit kerkrok vir hom gaan kuier op 'n Sondagmiddag toe
haar ouers 'n uiltjie geknip het. Sy het fyntjies geflirt, hom probeer uitlok. En toe niks. Loop saam met haar terug tot op die rand van die woud en stuur haar huis toe met 'n emmertjie bosbessies vir haar ma.
Op dorpsdanse het Rooikappie haar beste moves uitgehaal, grappe vertel en die houtkapper probeer jaloers maak met haar skoolmaats, maar verniet. Hy het haar fronsend beskou en met daardie irriterende Jan Boontjierank, gesels.
En hier is hulle nou. Rooikappie gooi die kap van haar mantel af. Laat hy sien. Help nie nou om agter haar aan te hol soos 'n jakkals wat 'n maat soek nie. Deur die eeue sy straatwys, fiks en gevaarlik geword. In die flou, geel lig van die straatlamp moet hy sien hoe grys haar twee vlegsels, hoe vol voue en plooie haar gesig en hoe dof haar oë geword het. Die gedagte aan Rooikappie met 'n bril, laat haar onverwags proes van die lag.
"Jy lag," sê die houtkapper. "Vir my?"
"Vir die ouderdom," antwoord Rooikappie vriendeliker as wat sy voel.
"Dis 'n helse ding, ja," brom die houtkapper en kyk agterdogtig na Rooikappie. Toe vervolg hy: "Jy lyk goed. Vir jou ouderdom. Ek bedoel, dis darem al eeue?"
"Vergeet my looks," sug Rooikappie. "Waarom agtervolg jy my so? Teen die tyd kan ek na myself kyk. Jy het gesien wat het met die Heks van Hansie en Grietjie gebeur toe sy dwelms aan my wou verkoop."
"Ja," sug die houtkapper. "Rooikappie het haar eie manier van dinge doen. Ek wil my verskoning aanbied vir al die jare. Ek weet jy was verlief op my. Ek moes al vroeër gepraat het. Eeue gelede al, maar ek het nie die moed gehad nie."
Rooikappie kyk na die sterk gesig van die houtkapper. Dit lyk nog altyd of dit uit rots gekap is, al is dit verweerde rots. Hy is tog aantreklik, dink sy. "Aag, dit was maar net die heldeverering van 'n tienermeisietjie, Houtkapper," bieg Rooikappie. "Sjuut, hoor jy ook voetstappe op die sypaadjie?"
"Dis Jan, sê die houtkapper. "Hy is nooit te ver van my af nie. Jy sien, Rooikappie, ons is 'n couple. 'n Gay couple. Al van die dag dat hy my byl gegryp en die boontjierank afgekap het. Dis wat ek vir jou wil sê. Jy is 'n besonderse mens. Ek wil jou vriend wees. Vir die volgende 'n paar eeue."
"Na ons so lank mekaar irriteer het?" vra Rooikappie koel.
"Ek is jammer, Rooikappie. Dis moeilik om in sprokies uit die kas te klim. Ou Keiser-sonder-klere sou my onthoof."
Rooikappie kyk hoe Jan naderkom met sy skaduwee lank en swart voor hom. "Ja, dis die ding met sprokies. Jy word nooit wie jy regtig is nie." Rooikappie gooi haar vlegsels agter toe. "Jan is oulik en jy het nog altyd my rug gedek in noodgevalle. Ek is moeg baklei, Houtkapper."
Toe is Jan by hulle. Hy gooi sy arm om die houtkapper se skouers. "Jis Rooies," koggel hy vir Rooikappie, "jy hou mos deesdae jou lyf Catwoman."
Rooikappie mik met haar mandjie 'n hou na sy kant toe.
Die houtkapper lag.
"Wat is daar in jou mandjie, Skattebol? Ek is sooo honger," flikflooi Jan.
"Wat dink jy, Jan? Koek en wyn, soos altyd. Sal ons drie op daardie trap gaan sit en middernagfees pleeg?"
'n Nuwe maand, 'n ou onthou.
November 1, 2018 Artikel,Ongeklassifiseerdgebak,Kersfeesbitterbossie
Waar is die jaar tog heen? Die eerste dag van November en ek het nog nie eens gedink aan die vrugtekoek wat vir Kersfees gebak moet word nie.
Die heerlikheid van so 'n koek darem. Al die geure wat die rypheid van die jaar vasvang en verdiep tot 'n smaaksensasie wat digters kan laat swymel. En skrywers, natuurlik. Saam met die droom oor die Kerskoek, onthou ek die groot bakdag op die plaas voordat Kersfees aanbreek.
Dis warm, soos dit net Desember in die Suide kan word. Droog. Windstil. Ma stook die stoof sewe maal warmer as gewoonlik en ons bak. Kleinkoekies: gemmerkoekies so geil van botter en stoop dat hull kan dubbelvou as die reën kom en hulle klam trek. Soetkoekies met rooi bolus waarvoor Ma baie suinig is, want sy bestel die rooi bolus van Joering se Apteek, Dorpstraat, Stellenbosch. Daar is ook krakerige hawermoutkoekies, kondensmelk-en-klapper bolletjies en koffiekoekies wat met die vleismeul deur vormpies gepers word en met versiersuiker op mekaar geplak word.
En dis warm.
Warm of te not, ons drink kanne koffie uit want die hitte, die uitrol van die deeg en die staan voor die stoof tap mens se krag. Teen sononder is ons lywe tam en ons is bewerig van te veel kafeïen. Klaar is ons nog lank nie. Ons plak koffiekoekies op mekaar tot kort voor nege-uur. Toe is Pa se geduld met die vroumensbesigheid op en hy roep ons vir huisgodsdiens.
Die volgende oggend is ons vroeg weer aan die gang. Pa gaan haal nog kameelhout vir die stoof uit die veld en vandag bak ons klomp vroumense die sponskoeke vir die Ovambo werkers. Vier van hulle, vier sonskynkoeke. Daardie sonskynkoeke was vir jou anderste koeke. Hulle kom nie uit Ma se handgeskrewe resepteboek nie, nee, hulle resep is in die Uitgesoekte Resepte SAVF-tak, Potgietersrus, se lelike blou boek.
Sonskynkoek is geel. Eiergeel, want in elke koek is daar drie eiergele. Maal dit met vier en op die ou end sit jy met twaalf ongebruikte eierwitte. Hulle moet verwerk word tot skuimpies. En om skuimpies te maak moet jy daardie eierwitte klits tot hul stywe punte vorm. In my dae was daar nie elektriese eierklitsers nie. Jy klits met 'n kontrepsie wat byna soos 'n windpomp lyk. Behalwe dat jy 'n slingertjie draai wat die klitser laat klits. Jy draai hom teen 'n geweldige tempo. Ma kry die eerste beurt en dan ons drie oudstes op die ry af, wanneer die een voor jou se arms te moeg word om aan te gaan.
In Ma se kombuis word koeke nie met baldadige kleure versier nie. Alles word in sagte pastelle gekleur, die skuimpies ook: madeliefiegeel, wit, roospienk, babablou en mentgroen. Elke kleur het sy eie geur: wit vir vanielje, suurlemoen vir geel, aarbei vir pienk, blou is bessiegeur en mentgroen is natuurlik peperment. Ma vorm elke skuimpie self op bruinpapier en droog hulle in die louoond uit. Hulle smelt in jou mond. Oom Willie sê hulle is 'pure bedrog', maar vir my proe hulle na die verganklike lekkerte van feesvier en jonk wees.
Die sonskynkoeke staan op 'n ry op die spensrak en dan kom die heerlikheid. Ons kinders kry elkeen 'n koek om te versier. Ons baklei oor wie Simon se koek moet versier. Hy is die werfhulp en ons kinders groot held. Hy is die een wat vir ons diertjies uit kameelboomwortels kerf en vir ons babahasies of -dassies bring en help grootmaak tot ons hulle onder baie trane, weer in die veld kan los. By hom kry ons elke somer elkeen 'n nuwe kettie en as ons in die veld seerkry, abba hy ons weer tot by die huis dat Ma pleisters kan plak. Sonskynkoeke kan ons versier soos ons wil. Ons maak hulle rooi soos granate, pers soos 'n koningsmantel, so geel dat die son skaam word en so groen dat dit giftig lyk. Simon se koek word ekstra dik geplak met versiersuiker. Ons bestrooi die koeke met blinkers en duisendtjies tot hulle soos 'n Namakwalandse lente lyk en ons eet versiersuiker tot ons soet en taai is.
Die lekkerste is as ons Ou-kersaand vir die skaapwagters hulle koeke gee saam met hulle krimishemde en hulle kanne gemmerbier. Want hulle is blydskap is deel van ons kersvreugde en ons leer klein-klein iets van die ware gees van Kersfees.
Ou-kersaand sluit ons af met 'n snytjie van Ma se Kerskoek. En jy proe genade, hoop en liefde in die vrugte, die geur, die tekstuur. Maar veral liefde.