Staats-legitimiteit: Moenie burgerlike alternatiewe blameer nie, die staat ondermyn homselfAdv. Gerrie Nel (middel) Dinsdag (31 Januarie 2017) tydens ‘n mediakonferensie in Centurion. By hom is Kallie Kriel, uitvoerende hoof van AfriForum, en Monique Taute, hoof van AfriForum se teenkorrupsie-eenheid. Foto: Marius Vermaak Deur Antoine Theron In ŉ onlangse artikel in Beeld word gekla dat groepe soos AfriForum “alternatiewe staatsinstellings skep” en daardeur “die legitimiteit van die staat wil ondermyn”. Hierdie argument berus egter op ŉ oppervlakkige verstaan van wat legitimiteit behels. Moreel en geskiedkundig beskou gaan legitimiteit veel eerder oor geregtigheid as oor meerderheisteun. Dit is altyd ŉ verleentheid vir die staat as private alternatiewe (sonder belastinggeld!) goedkoper, eerliker en beter resultate lewer. Die verleentheid is verstaanbaar – maar vanwaar Afrikaanse joernaliste se beskuldiging dat dit staatslegitimiteit ondermyn? ŉ Suksesvolle alternatief ondermyn nie. My vrou se kookvernuf steek my brousels heeltemal in die skande. Maar ondermyn haar geurige disse my probeerslae? My tekortkominge was reeds daar – haar suksesse wys dit bloot uit. Soortgelyk, sou ŉ mens kon sê, is die sukses van alternatiewe soos tuisonderwys, private elektrisiteit of private vervolging. Dit ondermyn nie regeringspogings nie, maar wys eerder die erns van bestaande gebreke in staatsonderwys, Eskom of die nasionale vervolgingsgesag. Waarom dan die onlangse paniek dat AfriForum se alternatiewe strukture darem nou te ver gaan en selfs, soos die artikel in Beeld uitroep, “sinistêr” en “gevaarlik” raak? Die gefladder wys die onrustigheid oor die brose aard van die Suid-Afrikaanse regering se legitimiteit – die einste legitimiteit wat die artikel so bo alle twyfel probeer stel. Dit is die tweederangse kok wat benoud raak as iemand anders naby ŉ stoof kom. Want as ander wys dat hulle lekkerder kan kook, raak my aanspraak om die enigste kok te mag wees, wankelrig. Staatslegitimiteit is die kruks van die argument: Die Suid-Afrikaanse regering is legitiem, daarom is burgerlike alternatiewe wat meer suksesvol as die regering is, ondermynend. Maar hierdie redenasie is onoortuigend. Dit is ŉ snaakse soort legitimiteit wat behels dat een groep die reg het om aan te hou droogmaak en al die ander verbied om iets beter te probeer skep. Ons sou net sowel die redenasie kon omdraai: Indien suksesvolle burgerlike alternatiewe werklik ondermynend is, beteken dit die staat se aanspraak was in die eerste plek twyfelagtig. Met ander woorde, die staat was toe al die tyd nie so legitiem nie. Dit is die bedreiging van laasgenoemde gevolgtrekking wat maak dat staats-apologete die aanstelling van Gerrie Nel by AfriForum verwens. Vir hulle spruit legitimiteit nie uit geregtigheid, bekwaamheid en dienslewering nie. Hulle simplistiese idee van legitimiteit is belangrik, want dit strook met die hoofstroom politieke sienings in Suid-Afrika wat legitimiteit opeis vir die struggle, vir die verdrukking van minderhede, vir grondhervorming en vir die aggressiewe transformasie-agenda. Daardie formule vir legitimiteit is dit: As jy die meerderheidstem agter jou het, is jou instellings en pogings legitiem, anders nie. Meerderheidsteun is die towerstaf wat van ŉ pampoen ŉ koets maak, en waarsonder elke koets verdien om afgebreek te word tot dit soos ŉ pampoen lyk. Daarom is die regering van die “moderne Suid-Afrika” legitiem, maar nie van die “ou Suid-Afrika” nie. En daarom word die inisiatiewe wat die staat se falings in die vervolgingsgesag probeer ondervang betreur, want die meerderheid staan agterdogtig daarteenoor. Vir ŉ morele perspektief op legitimiteit is dit egter onvoldoende om stembriefies te tel. ŉ Goeie beginplek is wat die Bybel leer oor regering: Alle mag kom van God. Wie ook al aan bewind is en hoe hulle ook al aan bewind gekom het, is deur God daar geplaas. In breë sin van die woord sou ons kon sê dat alle regerings daadwerklik aan bewind legitiem is – met of sonder meerderheidsteun! In enger sin van die woord kan mens sê regerings is legitiem wanneer hulle geregtigheid uitoefen. God se troon is gebou op geregtigheid en reg. Wanneer regeerders die geregtigheid van God se wet verwerp, word hulle soos erdepotte vir wie God waarku dat Hy hulle sal verpletter met ŉ ysterstaf. So ŉ erdepot se legitimiteit is amper uitgedien. Die Bybel leer dan ook duidelike grense vir burgerlike onderdanigheid. Juis ter wille van ware geregtigheid moet ons soms alternatiewe instellings oprig. Paulus skryf vir die Korintiërs dat hulle die regering se hofstelsel moet vermy en alternatiewe vir regspleging moet skep (1 Korintiërs 6). Van die regering se howe, regters, amptenare en regsreëls kon die Christene nie veel geregtigheid verwag nie. Onthou dat die Christene in Korinte ŉ klein minderheid was. Sal vandag se transformasie-ideoloë ook vir Paulus en die Korintiërs beskuldig van illegitieme ondermyning van die staat? Bybelse geregtigheid is dus die goue maatstaf vir die legitimiteit van regerings. “Wat,” vra die kerkvader Augustinus in sy Stad van God, “is ŉ staat sonder geregtigheid anders as ŉ groot rowersbende? Ook die bende rowers word regeer deur hul leiers en ook hulle verdeel die buit volgens reëls.” Twee van die Weste se bekendste rewolusies was Christelik-geïnspireerde versetbewegings wat juis die noodsaak van geregtigheid vir legitieme regering herbevestig het. In die 16de eeu kom duisende Nederlanders onder Willem van Oranje in verset teen hulle koning Fillip II. Tydens hierdie Tagtigjarige Oorlog kom spoedig die onafhanklike Nederland na vore. Die opstandelinge was maar ŉ minderheidsgroepie in die groot Habsburgse ryk, en moontlik selfs ŉ minderheid onder die inwoners van die Nederlandse gebiede. Maar die meerderheidsteun van die Spaanse bewind was nie regtig ter sake nie. Die regering se legitimiteit is weggevreet deur sy hoë belastings, veragting van die Nederlandse kultuur en vryhede, verdrukkende godsdienswetgewing en die gebrek aan ware geregtigheid. Die stryders se pleitskrif, die Plakkaat van Verlatinge van 1581, stel dit duidelik: God skep nie onderdane om bloot die regering se wette, hoe reg of verkeerd ook al, slaafs te gehoorsaam nie. God skep eerder regerings ter wille van die onderdane, met die plig om onderdane met regverdigheid en billikheid te regeer. Hulle plig is om die onderdane te beskerm teen alle geweld en verdrukking. As die regeerder versuim om dit te doen, verbeur hy sy legitimiteit. Soortgelyk was die versetstryd in 1775-1783 van die 13 Britse kolonies in Amerika teen hulle eie staat, die Britse regering van koning George III. Die onafhanklikheidsgesindes was in alle opsigte ŉ minderheid. Die bevolking van die kolonies was maar omtrent 2,7 miljoen en lank nie almal was eensgesind nie. Daarteenoor was die bevolking van Brittanje bykans 8 miljoen, sonder die inwoners van die ander Britse kolonies. Hoekom het Amerikaanse Christene ŉ leidende rol in die versetstryd gespeel? Nie omdat koning George ŉ gebrek aan meerderheidsteun gehad het nie! Dit was omdat die regering se arrogansie, intimidasie en boelie-taktiek (byvoorbeeld die huisvesting van soldate in gesinne se wonings), hoë belastings en geldgrype die staat se uitoefening van geregtigheid verdonker het. Moreel en histories beskou, is geregtigheid – die geregtigheid van God se Woord – ŉ sleutelvraag wanneer ŉ mens besin oor legitimiteit. Juis daarom is Suid-Afrika se probleem dieper as wat die oppvervlakkige getokkel op die enkele snaar “meerderheidsteun” laat klink. Ons regeerders is so besig om hulle eie beursies vol te stop, of só obsessief aan die werk om hulle wêreldbeskouing op die samelewing af te dwing, dat hulle hul primêre taak – om kwaaddoeners te straf en deugsames te beskerm – heeltemal verwaarloos. Intussen word lewe, liggaam en eiendom op die grond vertrap. Wanneer ŉ regering nie meer menselewens kan (of werklik wil ) beskerm nie, faal hy in sy mees basiese plig om geregtigheid uit te oefen. So ŉ staat ondergrawe sy eie legitimiteit. Dit is onnodig om ander sondebokke te soek.