Die lewe onder en ná die ANCErnst van Zyl. Bykans 30 jaar lank al ken Suid-Afrika net een politieke paradigma: die ANC as regerende party. Die ANC het al so lank ŉ stewige greep op die nasionale regering dat die skeidslyn tussen regering en regerende party aansienlik vervaag het vir sowel ANC-politici as die publiek. Nou, terwyl die ANC op sy swakste lyk sedert hy in 1994 aan bewind gekom het, is party mense bevrees oor die vele onbekendes van ŉ toekoms ná die ANC. “Watter alternatief het ons regtig?” het feitlik ŉ Suid-Afrikaanse spreekwoord geword, meestal in die konteks van partypolitiek. AfriForum en die breër Solidariteit Beweging werk al jare lank hard om ŉ lewensvatbare alternatief vir ŉ verswakkende staat te ontwikkel wat reeds ŉ bewese baanrekord van praktiese sukses het. Al wat nodig is, is ŉ verskuiwing van ŉ historiese eenspooringesteldheid. Die sentralisering van mag in die hande van die regering is al vir langer as 100 jaar die heersende politieke paradigma in Suid-Afrika. Sentralisasie beteken eenvoudig dat steeds meer en meer verantwoordelikhede, funksies en magte aan die regering toevertrou word. Hier te lande is die filosofie agter hierdie bo-na-onder-benadering dat ŉ al hoe magtiger en omvattender regering die geskikste is om die groot verskeidenheid gemeenskappe aan die suidpunt van Afrika se sake te bestuur en te administreer en hul lotgevalle te bepaal. Dit is te verstane dat party mense nog hierdie filosofie aanhang, want as die hamer van sentralisasie die enigste stuk gereedskap is wat jy ken, sal elke probleem vir jou soos ŉ spyker lyk. Partypolitiek is in wese die stryd oor beheer van die regeringsmonster. Dit is verleidelik om verantwoordelikhede soos jou gemeenskap se sekuriteit, vullisopruiming of erfenisbewaring aan die regering uit te kontrakteer. Die werklike prys van daardie gerief word egter eers duidelik wanneer die regering die vermoë begin verloor om daardie gedelegeerde verantwoordelikhede na te kom. Dié werklikheid begin nou vir baie mense in hierdie land deurskemer. Dit is nie net die ineenstorting van regeringsvermoë wat ŉ bedreiging inhou nie, maar ook die groeiende lys van ondeurdagte en skadelike beleidsrigtings wat deur die ANC toegepas word. Dit is merkwaardig hoe mense steeds daarin slaag om sukses te behaal., ten spyte van die regering se ingrypings. AfriForum en die Solidariteit Beweging se oorlewing-en-floreringstrategie vereis ŉ beduidende afwyking van hierdie gebruiklike benadering van staatsentralisering. Die suksesse van AfriForum en die Solidariteit Beweging berus op ŉ selfdoenfilosofie. Dit vereis die verwerping van staatsafhanklikheid en gerief met die oog op die bou en verskaffing van wat nodig is, maar wat die staat nie in toereikende mate of glad nie lewer nie. AfriForum en die Solidariteit Beweging se prestasies is nie met staatsbystand behaal nie, maar inderdaad deur die nastrewing van die ideaal om op elke moontlike vlak staatsbestand te word. Hierdie benadering verseker die onafhanklikheid en betroubaarheid van noodsaaklike dienste en instellings in ŉ vyandige omgewing, waar die ineenstorting van die staat, skadelike beleide en korrupsie immer teenwoordig is. Binne 16 jaar het AfriForum meer as 300 000 bydraende lede agter ŉ gemeenskaplike saak verenig om hulle te beywer vir iets wat groter as hulself is. AfriForum het reeds meer as 150 buurtwagte, talle plaaswagte, noodsteundienste en meer as 155 takke dwarsoor die land gestig wat enigiets doen, van woonbuurte skoonmaak, gemeenskapsgroentetuine aanlê en bome plant tot die herstel van duisende slaggate. AfriForum het ook sy eie privaat vervolgingseenheid, uitgewersmaatskappy, rolprentproduksiemaatskappy en teater op die been gebring. Die Solidariteit Beweging het sy eie privaat instelling vir hoër onderwys, Akademia, gevestig en ŉ wêreldklas tegniesekollegekampus, Sol-Tech, opgerig. Sol-Tech is deur die gemeenskap vir die gemeenskap gebou, en die koste van R300 miljoen is grotendeels befonds deur Solidariteit-lede wat R10 per maand aan ŉ boufonds skenk. Hierdie alternatiewe roete behels nie die verwerping van partypolitiek of algehele onttrekking daaraan nie, maar ŉ mens moet nie al jou gemeenskap se eiers in een partypolitieke mandjie plaas nie. Soos Flip Buys, voorsitter van die Solidariteit Beweging, sê: “Politici dink aan die volgende verkiesing; ons dink aan die volgende geslag.” Die antwoord vir die kritiese probleme wat gemeenskappe in die gesig staar, lê buite die perke van die huidige politieke bedeling. Moenie vra wat die regering vir jou en jou gemeenskap kan doen nie; vra liewers wat die regering doen wat jy en jou gemeenskap self kan doen. Dit is nie verbasend nie dat baie mense die afgelope tyd begin het om AfriForum en die Solidariteit Beweging in ŉ nuwe lig te sien. Dit gebeur nie omdat AfriForum of die Solidariteit Beweging van rigting verander het nie, maar eerder omdat – namate die ANC steeds dieper in mislukking, laakbaarheid en onverdedigbaarheid versink – bevooroordeelde sienings en versinde openbare verontwaardiging teenoor AfriForum en die Solidariteit Beweging toenemend onregverdigbaar en buitensporig word. Daar is ŉ alternatiewe benadering tot die sentralisasiemodel wat geslagte lank in Suid-Afrika die botoon gevoer het. Die goeie nuus is dat hierdie alternatief al jare gelede uit die terrein van teorie en eksperimentering gevorder het en reeds ŉ stewige baanrekord van suksesverhale het. Die laaste vraag is of die meeste individue en gemeenskappe gewillig en in staat sal wees om hulself te speen van die aftakelende en afhanklikheidvormende dwelm van staatsentralisering. Eers dán sal daardie gemeenskappe hul lotgevalle grotendeels in hulle eie hande kan neem. Soos Ludwig Wittgenstein gesê het: “Iemand sal ingekerker wees in ŉ kamer met ŉ deur wat nie gesluit is nie en na binne oopmaak, totdat hy daaraan dink om te trek eerder as te stoot.”