PressReader - Kuier: 2017-07-26 - Kin­ders en
Kuier - 2017-07-26 - Winterskool - DEUR ELMARINE ANT­hoNY en mar­te­li bre­wis
Die wê­reld is ’n baie ge­vaar­li­ke plek – ver­al vir ons kin­ders, die weer­baar­ste tei­kens on­der ons. Die nuus is vol hart­seer sto­ries van ver­moor­de en ver­mis­te kin­ders en soos ons nou al ge­leer het, is hul­le nie al­tyd die prooi van vreem­de­lin­ge (“stran­ger dan­ger”) nie, maar is dit dik­wels men­se be­kend aan hul­le wat hul­le seermaak. Dan is daar ook nuus­be­rig­te dat men­se­han­del wê­reld­wyd aan die toe­neem is en al­mal is bang dat hul kind vir daar­die doel­ein­des ge­steel gaan word. Só het so­si­a­le me­dia on­langs ge­gons toe ie­mand hel­der oor­dag ’n kind by ’n be­ken­de fa­mi­lie­re­stau­rant pro­beer gryp het! V Hoe kan jy as ou­er op­let jou kind voel on­ge­mak­lik rond­om ie­mand? Wat is die ge­vaar­te­kens? A E­ri­ca Mun­nik, ’n kli­nie­se siel­kun­di­ge, sê vir peu­ters en kleu­ters is hul ge­drag die bes­te aan­wy­ser van on­ge­mak. E­ni­ge ver­an­de­ring in hul ge­drag rond­om ’n se­ke­re per­soon, in­slui­tend klou­e­rig­heid aan hul pri­mê­re ver­sor­gers, of oor­vrien­de­lik­heid, kan ge­vaar­te­kens wees. Dit kan ge­paard gaan met tem­per tan­trums, hui­le­rig­heid en angs­tig­heid. Kin­ders kan ook fi­sie­ke simp­to­me be­gin toon soos kop­se­re en maag­pyn om ’n se­ke­re per­soon te ver­my (om nie in kon­tak te kom met daar­die per­soon nie).
Let op vir e­ni­ge vreem­de re­ak­sie en “sek­su­e­le”taal­ge­bruik vir lig­gaams­de­le en ge­slags­de­le. Die kind kan ook oor­ma­tig be­moei wees met hul ge­slags­de­le – dit vryf of skie­lik vir an­der be­gin wys. Speel kan ook sek­su­e­le on­der­to­ne hê, by­voor­beeld on­toe­pas­li­ke dok­ter-dok­ter spel.
By skool­gaan­de kin­ders (6 – 12 jaar) moet ou­ers ver­al let op die wy­se waar­op hul­le uit­vra oor swan­ger­skap, men­stru­a­sie of e­ni­ge an­der sek­su­e­le ge­drag. Oor­ma­ti­ge aan­ra­king (of af­fek­sie) teen­oor an­der kin­ders kan ook daar­op dui dat iets fout is (dus ver­an­de­ring in ge­drags­pa­tro­ne). V Hoe kan jy jou kind wat nog nie reg­tig kan praat nie, leer om vir jou te sê iets is fout of ie­mand“vat”aan hul­le? A Kin­ders moet van kleins af leer dat hul lig­ga­me hul eie is en dat on­toe­pas­li­ke vat ver­keerd is, sê E­ri­ca.
Ou­ers moet be­wus wees van ge­va­re en kin­ders se ge­drags­pa­tro­ne dop­hou. Ge­sprek­ke van kleins af met jou kind is be­lang­rik om ’n ge­son­de lig­gaams­beeld te ves­tig. V Wat moet ’n kind doen as ’n vreem­de­ling haar na­der ter­wyl sy al­leen loop? A Ja­cqui T­ho­mas, di­rek­teur van die Pink La­dies, ’n or­ga­ni­sa­sie vir ver­mis­te kin­ders, sê jy moet jou kin­ders leer om kalm te bly, maar te wei­er om e­ni­ge vrae te be­ant­woord. Hul­le stel voor el­ke fa­mi­lie moet ’n“vei­li­ge woord”hê om in al­le ti­pes si­tu­a­sies te ge­bruik. As ’n vreem­de­ling ’n kind vra om saam met hom te gaan, moet hy die“vei­li­ge woord”ken. As hy nie weet wat dit is nie, moet die kind nie saam­gaan nie. As die vreem­de­ling die kind pro­beer dwing, moet die kind so­veel as moont­lik aan­dag pro­beer trek deur te:
STOP, SKOP en SKREE:“Help, jy is nie my mam­ma of pap­pa nie!” In­dien moont­lik moet die kind so vin­nig en so ver moont­lik pro­beer weg­hard­loop. V On­langs is ’n kind am­per in ’n re­stau­rant ge­steel. Wat moet kin­ders in sul­ke si­tu­a­sies doen? A Wan­neer ’n vreem­de­ling of e­nig­ie­mand wat jou on­ge­mak­lik en on­se­ker laat voel, na jou toe kom, pro­beer om nie al­leen saam met daar­die per­soon te wees nie, sê konst. Ca­rol S­trauss, Wes-
Kaap­se po­li­sie­woord­voer­der. Pro­beer in ’n o­pen­ba­re ge­bied bly waar daar an­der men­se is. Hou al­tyd ’n fluit­jie by­der­hand wat jy kan blaas as jy in ge­vaar is. Dit geld ook vir blin­de of do­we men­se – die ge­raas sal die skelm weg­jaag. Pro­beer so­veel aan­dag as moont­lik trek.” V Wat­ter wen­ke moet kin­ders ont­hou as hul­le al­leen by die huis is? A Konst. S­trauss stel voor jy moet pro­beer om nooit jou kind al­leen tuis te los nie. Maar as jy moet, maak se­ker jy ken en ver­trou jou kind.
Ge­bruik ’n“vei­lig­heids­wag­woord.”Dit werk soos ’n sel­foon- of bank-PIN. Ver­an­der dit ge­reeld. Net jy en jou kind moet die wag­woord ken. As jy dan ie­mand stuur om jou kind te gaan op­laai, kan daar­die per­soon die wag­woord ge­bruik. Jou kind kan dan die wag­woord be­ves­tig voor­dat hy of sy die deur oop­maak.
Ver­an­der da­de­lik weer die PIN. Moe­nie vir e­nig­ie­mand ver­tel jou kind is al­leen by die huis nie en as jy reg­tig moet, ver­tel net vir ie­mand wat jy ver­trou. Só kan jy ’n be­gin­punt hê as jou kind weg­raak. Hou steeds die deu­re te al­le tye ge­sluit.
Ja­cqui be­veel aan dat jou kind nooit die deur vir vreem­de­lin­ge mag oop­maak nie. Hul­le moet die nood­nom­mers (by­voor­beeld 10111of die nom­mer van jou ge­sin se a­larm­maat­skap­py), as­ook dié van die am­bu­lans, brand­weer en­so­voorts ken. Hul­le moet ook jou te­le­foon­nom­mer uit hul kop ken. V Wat­ter be­lang­ri­ke wen­ke moet kin­ders weet wan­neer hul­le al­leen pu­blie­ke ver­voer ge­bruik? A Pro­beer om al­tyd in ’n groep te be­weeg en ken die­ge­ne saam met wie jy is, stel konst. S­trauss voor. As ie­mand jou on­ge­mak­lik laat voel of ge­sken­kies uitdeel, moe­nie dit aan­vaar nie en ver­tel ’n vol­was- se­ne. Moe­nie ’n nu­we of kort­pad stap, by vrien­de gaan kui­er of van jou be­plan­de roe­te af­wyk nie. Gaan skool toe en kom reg­uit te­rug. Ver­my kin­ders wat rook of stou­te goed doen. Om die reg­te ding te doen, is cool en vei­lig.
Wees be­wus van jou om­ge­wing, sê Ja­cqui. Volg al­tyd die­self­de roe­te en weet waar­heen om te gaan as jy ver­dwaal of in die moei­lik­heid is. Steek jou sel­foon weg as jy in die pu­bliek is en weet hoe om dit te ge­bruik as jy in die moei­lik­heid is, by­voor­beeld Vo­da­com se gra­tis 112-nood­diens. V Wat moet kin­ders doen as hul­le ver­mis raak in ’n be­si­ge plek soos ’n win­kel­sen­trum? A Konst. S­trauss sê jy moet al­tyd se­ker maak dat jou kind weet waar die in­lig­ting­sen­trum in ’n win­kel­sen­trum is. Maak ’n spe­le­tjie daar­van – kyk wie kan dit eer­ste vind. Kin­ders hou van spe­le­tjies, so wan­neer jy iets vir hul­le pro­beer leer, ge­bruik dié metode en sê ook vir hul­le om al­tyd vei­lig te bly. As hul­le in die moei­lik­heid is en ie­mand bied hulp aan, moet daar­die per­soon hom/haar­self i­den­ti­fi­seer. Ver­dui­de­lik vir jou kind hoe lief jy vir hom of haar is en hoe­kom hier­die din­ge so be­lang­rik is. As daar ’n ver­trou­ens­ver­hou­ding tus­sen jou en jou kind is, sal hul­le mak­li­ker met jou ge­sels.
Ja­cqui sê jy moet jou kind leer om da­de­lik ’n“vei­li­ge vol­was­se­ne”se hulp te vra. Ver­kies­lik ’n an­der ma met kin­ders, ’n se­ku­ri­teits­wag of ’n po­li­sie­be­amp­te. Bly na­by aan die plek waar jy jou ou­ers ver­loor het. V Wat is die ba­sie­se vei­lig­heids­wen­ke wat kin­ders moet weet? A Konst. S­trauss sê jy moet jou kin­ders leer dat vreem­de­lin­ge ge­vaar­lik is. Par­ty­keer kan selfs fa­mi­lie of ie­mand wat jy ken ’n ge­vaar in­hou. Ver­my plek­ke waar­teen jou ou­ers jou ge­waar­sku het.“Ont­hou die waar­heid kom al­tyd uit, so doen die reg­te ding om moei­lik­heid en ver­leent­heid te ver­my. Ont­hou ook dat, as jy ver­keer­de din­ge doen, sal daar ge­vol­ge wees.” “Kin­ders moet hul­le ou­ers se na­me, a­dres, te­le­foon­nom­mers en nood­nom­mers uit hul kop­pe ken. Hul­le moet ge­leer word om hul­le in­stink­te te volg en nie vol­was­se­nes blin­de­lings te ver­trou nie, ver­al vreem­de­lin­ge,”meen Ja­cqui. V Wat­ter in­lig­ting moet ou­ers nooit op so­si­a­le me­dia deel nie? A Ou­ers is baie keer ge­neig om el­ke ou­li­ke fo­to wat hul­le neem op so­si­a­le me­dia te plaas. Dis be­lang­rik om te ont­hou dat jy ’n di­gi­ta­le spoor vir jou kind se le­we skep, voor­dat jou kind oud ge­noeg is om sy of haar toe­stem­ming te gee. Dit is die raad wat Jo­an­ne P­hy­fer, na­vor­ser by die Cen­t­re for Jus­ti­ce and C­ri­me P­re­ven­ti­on, voor­stel. Voor­dat jy iets plaas, vra jou­self eers af:“Sou ek daar­van ge­hou het as dit ek was?”
Nog ’n baie be­lang­ri­ke ding om te ont­hou, is dat dit baie ris­kant is om kaal­fo­to’s (as jou kin­ders in die bad is of son­der doek aan bui­te speel of swem) van kin­ders aan­lyn te plaas. Dis om­dat dit ge­sien en ge­bruik kan word deur siek men­se, soos pe­do­fie­le. Af­han­gen­de van wat die fo­to wys, kan dit ook ge­sien word as sek­su­e­le kin­der­mis­han­de­ling (’n meer ak­ku­ra­te term vir kin­der­por­no­gra­fie) en kan jou as ou­er in die ge­drang stel van wet­li­ke ak­sie. Ver­my daar­om eer­der om e­nig­sins kaal­fo­to’s te plaas. V Hoe kan ou­ers hul­le kin­ders wat ak­tief is op so­si­a­le me­dia, vei­lig hou? A Jo­an­ne gee die vol­gen­de wen­ke: Stel be­lang in jou kind se in­ter­net­le­we. Ge­sels ge­reeld oor wat hul­le aan­lyn doen. Maak se­ker jou kind voel ge­mak­lik om met jou te ge­sels, ver­al as hul­le in die moei­lik­heid is.
In­dien no­dig, maak ge­bruik van fil­ters en be­per­kings, ver­al as jy jong kin­ders het.
Vind ’n ba­lans tus­sen jou kin­ders se internet ge­bruik mo­ni­tor en hul­le die vry­heid gee om hul­le eie internet-le­we ver­ant­woor­de­lik te hand­haaf. Jy hoef hul­le nie met ’n valk­oog dop te hou nie. Jy kan nie al­tyd daar wees vir jou kind nie. Maak se­ker hy of sy weet hoe om vei­lig te bly en wat­ter ge­drag is aan­vaar­baar en wat die po­ten­si­ë­le ge­vol­ge van hul ak­sies is.