PressReader - Beeld: 2019-01-14 - De­fla­sie-simp­to­me is merk­baar
De­fla­sie-simp­to­me is merk­baar
Beeld - 2019-01-14 - Sake - Roe­lof Bo­tha
Hoë in­fla­sie is nie ’n we­sen­li­ke pro­bleem in die Suid-Afrikaanse e­ko­no­mie nie. ’n Ge­brek aan vol­doen­de vraag om werkskepping te ver­se­ker is wel.
Te­o­re­ties kan de­fla­sie as ’n al­ge­me­ne da­ling in die pry­se van ba­tes en ver­brui­kers­goe­de­re ge­de­fi­ni­eer word – ’n ver­skyn­sel wat se­dert die 2008-’09-re­ses­sie in ver­skeie lan­de waar­ge­neem is en steeds voor­kom.
In Suid-A­fri­ka se ge­val het in­fla­sie vol­gens die ver­brui­kers­prys­in­deks (VPI) nie tot ne­ga­tie­we jaar-tot-jaar-koer­se te­rug­ge­sak nie, maar die ge­mid­del­de VPI vir 2018 is 35% laer as in 2009 en 28% laer as in 2016. Die VPI is ook al 20 maan­de lank ge­mak­lik bin­ne die Re­ser­we­bank se tei­ken­band van 3% tot 6%.
On­ge­luk­kig is daar soms ’n leem­te in e­ko­no­mie­se in­tel­li­gen­sie oor pry­se, aan­ge­sien ba­te­pry­se nie in die re­ël deur mo­ne­tê­re­be­leids­ma­kers in ont­wik­ke­len­de lan­de in ag ge­neem word nie.
Ter plaat­se is daar on­dub­bel­sin­ni­ge tekens van de­fla­sie. In die eer­ste plek het die re­ë­le waar­de van die in­deks van al­le aan­de­le van die JSE tussen die ein­de van 2017 en ein­de ver­le­de jaar met meer as 15% ge­daal.
Die prent­jie is ef­fens be­ter oor die lan­ger ter­myn, maar die re­ë­le waar­de van dié in­deks was aan die ein­de van ver­le­de jaar steeds meer as 3% laer as aan die ein­de van 2007.
Huis­pry­se, wat die ver­naam­ste ba­te van tal­le huis­hou­dings ver­teen­woor­dig, het ook die af­ge­lo­pe 12 jaar swak ge­vaar. Vol­gens die jongste huis­prys­oor­sig van FNB het die ge­mid­del­de re­ë­le huis­prys in Suid-A­fri­ka se­dert 2007 met meer as 20% te­rug­ge­sak.
Pro­duk­pry­se het ook nog nie naas­te­by van die daal­fa­se her­stel wat ná die kort­ston­di­ge lo­pie tussen 2009 en 2011 pos­ge­vat het nie.
Die pry­se van be­lang­ri­ke uit­voer­pro­duk­te, soos steen­kool, pla­ti­num, goud, mie­lies en ys­ter­erts, was ver­le­de jaar tussen 16% en 58% laer as in 2011.
Die simp­to­me van de­fla­sie is al ge­rui­me tyd in Suid-A­fri­ka merk­baar, al is die VPI nie in ne­ga­tie­we groei­ter­rein nie. Die be­lang­rik­stes hier­van is lae e­ko­no­mie­se groei, ho­ër werk­loos­heid, swak ver­brui­kers­vraag en lae vlak­ke van vas­te in­ves­te­ring.
Ver­al die ge­brek aan vol­doen­de nu­we ka­pi­taal­vor­ming is kom­mer­wek­kend aan­ge­sien só ’n ver­skyn­sel ’n dem­per op ’n land se toe­koms­ti­ge e­ko­no­mie­se groei plaas. Re­ë­le ka­pi­taal­vor­ming was in die der­de kwar­taal van 2018 11% laer as in die eer­ste kwar­taal van 2015 (ná sei­soens­aan­pas­sing).
Ge­luk­kig het die on­lang­se skerp da­ling in die prys van brand­stof en die in­druk­wek­ken­de ver­ste­wi­ging van die rand die kaar­te van die mo­ne­tê­re­be­leids­ko­mi­tee (MBK) van die Re­ser­we­bank deur­me­kaar ge­krap en be­hoort daar nie in Ja­nu­a­rie e­ni­ge sty­ging in die re­po­koers te wees nie.
Trou­ens, ’n we­sen­li­ke da­ling van die re­po­koers is lank­al reeds brood­no­dig.
Die MBK het skyn­baar geen be­nul van die be­we­se ver­moë van die rand om elke keer ná ’n effense ver­swak­king te her­stel nie.
Wie ook al vir die MBK van raad oor die e­ko­no­mie be­dien, is ge­neig om keer op keer ’n oor­ma­tig pes­si­mis­tie­se sie­ning te hul­dig.
Die jongste be­wys hier­van is die ooglopende teen­stry­dig­heid tussen die pre­si­dent van die Re­ser­we­bank se mo­ne­tê­re­be­leid­stand­punt van De­sem­ber en die hui­di­ge af­waart­se druk op in­fla­sie.
Laas­ge­noem­de is on­der meer in die hand ge­werk deur die ver­ster­king van die rand-dol­lar-wis­sel­koers met meer as 10% se­dert Sep­tem­ber.
’n Mens kan maar net ver­trou dat ’n bietjie ge­son­de ver­stand bin­ne­kort na die land se mo­ne­tê­re­be­leids­be­slui­te sal te­rug­keer.
’n Re­ë­le pri­ma­koers van so­wat 3%, wat ty­dens Gill Mar­cus se ter­myn as hoof van die Re­ser­we­bank ge­heers het, sal vraag be­hoor­lik sti­mu­leer, die pry­se van ver­skeie klas­se ba­tes ver­hoog en die be­las­ting­ba­sis ver­breed.
Dit sal ook ’n reu­se-by­drae le­wer tot die po­gings om Moody’s se be­leg­gings­graad­sta­tus vir die land se staat­skuld te be­hou.
Dr. Roe­lof Bo­tha is die e­ko­no­mie­se raad­ge­wer van die Op­ti­mum-groep en ’n vo­ri­ge wen­ner van se E­ko­noom van die Jaar­wed­stryd.