‘Lesufi se uitsprake druis in teen SA’ners se grondwetlike regte’Panyaza Lesufi, Gautengse LUR vir onderwys. Foto: ANA. Panyaza Lesufi, Gautengse LUR vir onderwys, het gesê skole behoort verteenwoordigend van alle “groepe” in die land te wees en dat daar nie plek is vir skole wat net een groep verteenwoordig nie. Melanie Buys, hoof van stelsels by Solidariteit se Skoleondersteuningsentrum (SOS), meen dié uitspraak druis in teen Suid-Afrikaners se grondwetlike regte. Lesufi het ook gesê taal kan nie gebruik word om leerlinge uit te sluit nie. Hy het beklemtoon dat hy nie ’n veldtog teen Afrikaanse skole in die besonder dryf nie, maar ook ’n probleem het met skole wat net onderrig in Zulu of Venda bied. Buys sê hierdie uitsprake is teen die grein van die grondwetlike beginsel van eenheid in verskeidenheid. “Lesufi toon ’n absolute disrespek vir gemeenskappe se taalverskeidenheid en totale onkunde omtrent wêreldwye navorsing oor die opvoedkundige belang van moedertaalonderrig. Hy is ŉ diktator wat alle mag vir homself wil toe-eien om toelatings en aanstellings sentraal te beheer.” Buys sê Unesco, waarvan Suid-Afrika lid is, erken moedertaalonderrig as ŉ basiese mensereg. “Die organisasie se Global Education Monitoring Report van 2016 bewys onomwonde moedertaalonderrig het deur die bank ’n positiewe effek op prestasie en dat armoede vererger word wanneer kinders nie in hul moedertaal onderrig word nie.” Buys het intussen ook gesê die voorgestelde wysigings aan die wet wat leerlinge se toelating tot openbare skole in Gauteng reguleer, sal skoolgemeenskappe magteloos laat om hul eie beleid te bepaal. Buys sê die voorgestelde wetswysigings kom neer op ’n diktatorskap oor skole en is teenstrydig met die bepalings van ’n demokratiese bestel. Hierdie sentralisering van mag sal nadelig wees vir alle skole. “Daarom sal die SOS, in samewerking met AfriForum en Solidariteit, binnekort ’n veldtog van stapel stuur om ouers en onderwysers die geleentheid te bied om hierop te reageer.” Lesufi het op 30 Julie voorgestelde wysigings in die Staatskoerant gepubliseer. Dié voorstelle sluit in: Skole mag nie leerlinge weier op grond van hul ras, geslag, taal, kultuur of godsdiens nie. Gender-spesifieke skole mag wel leerlinge op grond van geslag weier. Skole mag nie ’n leerling weier indien sy ouers nie die skoolfonds kan bekostig nie. Skole mag dus nie versoek dat voornemende ouers hul finansiële state aan die skool verskaf wanneer hulle aansoek doen om toelating nie. Ouers mag nie verplig word om inligting rakende hul kind se gesondheid of vorige wangedrag aan die skool te verskaf nie, ten einde te verhoed dat die skool teen die voornemende leerling diskrimineer. Leerlinge mag nie verplig word om die missie- of visiestelling van die skool te onderskryf nie. Toelatingstoetse moet geskrap word. Leerlinge wat binne ’n 30 km radius van ’n bepaalde skool woon, kan by dié skool aansoek doen. Leerlinge moet tans binne ’n 5 km radius van die skool woon. Die hoof van die onderwysdepartement sal verantwoordelik wees vir die plasing van leerlinge in ’n skool en het finale sê oor wie tot ’n skool toegelaat word. ’n Skool se beheerliggaam moet die toelatingsbeleid aan die LUR voorlê vir goedkeuring. Toelating van leerlinge tot Gr. R moet ook deur die departement reguleer word. “Die voorgestelde wysigings gee die LUR van onderwys volle mag oor skole en die skoolgemeenskap sal geen sê meer hê oor hul skool se toelatingsbeleid nie. Deur hierdie wysigings wil Lesufi beheerliggame se reg gryp om beleid te maak en toe te pas, soos uiteengesit in die nasionale Skolewet.” Buys meen dit sal boonop onredelik wees van die departement om beheer te neem van plasings in gr. R, omdat voorskoolse onderrig nog nie verpligtend is nie. “Skole met gr. R.-klasse voorsien tans self die onderwysers en hulpbronne hiervoor. Die departement betaal net ’n klein toelaag aan hierdie onderwysers.” Die SOS sal skriftelike kommentaar op die voorgestelde wetswysigings aan die departement stuur. Belanghebbendes het 30 dae (tot 29 Augustus) om op die voorstelle te reageer.