In Ethica het Spinoza die laaste Latynse meesterstuk geskep waarin hy die konsepte van Middeleeuse filosofie finaal vernietig. Die Duitse filosoof Georg Wilhelm Friedrich Hegel stel dit dat jy óf ’n “Spinozaïs” moet wees of glad nie ’n filosoof nie. Na aanleiding van sy filosofiese uitkomste en morele karakter beskryf die 20ste-eeuse filosoof Gilles Deleuze hom as die “prins van filosowe”.
Spinoza het ’n eenvoudige lewe as ’n lensslyper gelei en toekennings sowel as akademiese posisies van die hand gewys. Hy het op die ouderdom van 44 aan ’n longaandoening gesterf, moontlik weens of versterk deur die glasstof wat hy deur sy lewe ingeasem het. Hy is in die begraafplaas van die Nieuwe Kerk in Den Haag begrawe.
Hierdie is die fundamentele begrippe waarmee Spinoza 'n visie van die wese uiteensit, belig deur sy bewustheid van God. Dit lyk op die oog af vreemd. Op die vraag "Wat is?" antwoord hy: "Substansie, eienskappe en modusse". — Karl Jaspers
Spinoza beweer dat "Deus sive Natura" 'n wese is van oneindig baie eienskappe, waarvan gedagte en uitbreiding twee is. Dit lyk asof sy weergawe van die aard van die werklikheid die fisiese en geestelike wêrelde as verweef, oorsaaklik verwant en uit dieselfde substansie behandel. Dit is belangrik om daarop te let dat Spinoza in die dele 3 tot 4 van Ethica beskryf hoe die menslike verstand beïnvloed word deur geestelike en fisiese faktore. Hy betwis direk en ontken dualisme. Die universele substansie het liggaam en gees; alhoewel dit verskillende eienskappe is, is daar geen fundamentele verskil tussen hierdie aspekte nie. Hierdie formulering is 'n historiese belangrike oplossing vir die gees-liggaam-probleem, bekend as neutrale monisme. Spinoza se stelsel beoog ook 'n God wat nie deur die Voorsienigheid oor die heelal regeer nie, waardeur dit veranderings kan doen en wel, maar 'n God wat die deterministiese stelsel is waarvan alles in die natuur deel is. Spinoza voer aan dat 'dinge op geen ander manier of in enige ander volgorde as wat die geval is deur God geproduseer kan word nie', daag hy 'n transendentale God direk uit wat aktief reageer op gebeure in die heelal. Alles wat het en sal gebeur, is deel van 'n lang ketting van oorsaak en gevolg, wat mense op metafisiese vlak nie kan verander nie. Geen hoeveelheid gebed of rituele sal God beweeg nie. Slegs kennis van God bied die beste reaksie op die wêreld rondom hulle. Nie net is dit onmoontlik dat twee oneindige Substansies bestaan nie (twee oneindiges is absurd), God as die uiteindelike Substansie kan deur niks anders beïnvloed word nie, anders sou dit deur iets anders beïnvloed word, en nie die fundamentele, alles nie-deurdringende Substansie wees nie.
"Die baba glo dat dit deur vrye wil die bors soek; die kwaai seun glo dat hy uit vrye wil wraak wil neem; die skugter mens dink dit is met vrye wil dat hy wil vlug; die dronkaard glo dat hy deur 'n vrye wil van sy gemoed die dinge spreek wat hy, as hy nugter is, ongesê wil laat. ...Almal glo dat hulle met 'n vrye geestesbeheersing, terwyl hulle in werklikheid geen mag het om die impuls wat hulle moet aanspreek, te beperk nie." Vir Spinoza is 'skuld' en 'lof' niebestaande menslike ideale wat net in die gedagtes peilbaar is, omdat ons so geakklimatiseer is tot die menslike bewussyn en verbind word met ons ervaring dat ons hierop 'n valse idee van keuse het.