Is die mens in sy diepste wese die Groot Vraat? ’n Maaksel ingebuig op homself en sy drifte, en ’n bederwer van die aarde? Of is hy ‘n goddelike skepsel, skaars minder as die engele en beklee met heiligheid? Of albei?
Hoe diep en onpeilbaar hierdie grondgedagte ook al is, giet Cloete dit nie in moeilik verstaanbare poësie nie. Hy vermy filosofiese swewerigheid en noem ‘n ding op sy naam. Hy ken sy moedertaal tot in die fynste voutjies, en weet dat bekende volkse uitdrukkings soms hiervoor nommerpas is. Maar hy ken ook die taal se hoër registers, sy verwantskappe met antieke tale en die jargon van wetenskaplike vaktaal – uit dit alles put hy om aan sy digkuns reliëf te gee. Tog is die stelwyse meestal direk en konkreet, en met ‘n bietjie naslaanwerk kan jy ‘n vreemde woord jou eie te maak en maklik tot die kern van die gedigte deurdring. Hoewel hierdie digter, net soos Marlene van Niekerk, Breyten Breytenbach en Wilma Stockenström, steeds die taal in sy menige moontlikhede ontgin, is sy jongste bundel nie so sterk gefokus op neologismes, taalspel en taalverwringing nie. Die taalgebruik is “natuurliker” en minder gestileerd, en oor die algemeen toegankliker.
Een van die fassinerende subtemas is die mens se waan dat hy deur sy tegnologiese deurbrake “gearriveer” het, terwyl dieselfde beginsels reeds sedert die oorspronge van die heelal in die natuur aan die werk was. Die “toe” van die voortyd word as’t ware deur die digtershand verbind met die “nou”. Vir Cloete gaan dit hier nie slegs om die ondeurgrondelike wonder en skoonheid van die natuur in al sy verskyningsvorme nie, maar veral om hoe die mens dit benader, gebruik en misbruik. Die omvang en detail waarmee Cloete hierdie gegewe as boustof aanwend, is indrukwekkend. Deur sy uitgebreide benoeming en beelding, tot in die mees onverwagse besonderhede, laat die digter die wisselwerking tussen mens en natuur in die gedagtewêreld van die leser ontplooi. Heel funksioneel is die digter se doelbewuste gedagtespronge wat aandui hoe magteloos die mens staan in sy pogings om tot enige gesinkroniseerde begrip van die mens as maaksel binne die Skepping te kom.
‘n Mens kan jou ‘n Cloete-bundel nie voorstel sonder die omgaan met liggaamlikheid en sinnelike genot nie – ‘n denkveld wat in sekere opsigte saamval met dié van eet en oordaad, en so ook met die karnavalgegewe, wat konvensioneel gesien in teenstelling staan tot die gedagte van Lent as ‘n tyd van onthouding, suiwering en vergeesteliking. Vermoedelik sinspeel die digter op ‘n versoening van opposisies, of minstens die vervlegting daarvan wat met menswees ingegee is. Reeds uit die titel van die openingsafdeling, naamlik “Gedigte wat ek nie graag wou skryf nie”, word dit duidelik dat die digter hom met omsigtigheid waag aan die oopskryf van die menslike kondisie wat ook verwysings na die banale noodsaak. Die “ek” bly, soos vir A. Heschel wat in “the I” (14) aangehaal word, vir Cloete ‘n “obscure text to himself”. Die “onreine/ in [s]y pynlike peins” (15) laat hom egter nie doodswyg nie, en in “die drie stadia” (17) se tweede gedeelte, “eskatologie a”, beweer die spreker:
‘n Lang gedig met ‘n uitsonderlike aanslag, nagenoeg hilaries en terselfdertyd ontstellend, is “god lees koerant nadenkend” (81) in die afdeling “Die onbemande krag”. Hier word God, terwyl hy deur die koerant blaai, aan die woord gestel oor die mens, anders as in die gedigte waar die mens oor God praat. Op ‘n vindingryke manier word daar kommentaar gelewer op menslike onbesonnenhede, soos die individu se geneigdheid om sy eie God te maak:
Sowel die mens se ervaring van sy eie lyflikheid as sy betrokkenheid by die skryfhandeling bly vir Cloete ŉ bron van verwondering, en heel gepas word die twee versoen in die slotafdeling “The words will be its body”. Hy bieg in “hierdie sigbare gedig” (146) dat hy uit sy hele “pynlik gebakkelde lyf” skryf: uit sy “worsige ingewande”, “elektrochemiese polsings” en “kilometers/ vertakkings van [s]y senustelsel”. Hy betrek ook die dans van woorde (149), die gedig wat dikwels teen ons sin alles uitlap (150), en hoe die woord “kan vat aan die sagte/ borrel of bel van ŉ droom” (151). En hy skryf oor sy taal; dat hulle hom as digter gaan doodmaak “deur my woorde af/ te neem, as hulle my taal kafdraf” (153), totdat hy die moderne Milners waarsku: “mense met ŉ aptyt/ vir vuurvreet sal vonke skyt” (154). Tot slot word die oorkoepelende tema en die skildery van Brueghel saamgetrek in “Agteraf” (160):
Visagie skryf:”Hierdie skildery is ’n uitbeelding van die karnaval, wat deur uitspattige gedrag en oordadige kos- en drankgebruik gekenmerk word en wat volg ná die einde van die sobere vastyd wat as Lent bekend staan.”