Nuwe woord vir ‘selfmoord’ dalk die oplossing? | Netwerk24
Deur Gerhard van Huyssteen 18 November 2017 00:00
Vra ’n (baie slim) kollega deser week: “Hoe vertaal ’n mens suicidal testator in ’n akademiese regskonteks?” Die student se mini-skripsie handel oor die vraag of die testament van iemand wat ten tyde van ondertekening selfdoodneigings had, regsgeldig is.
Ons takel die probleem in sy twee afsonderlike dele. Eers die maklike ene: testator, met sy guitige vroulike vorm testatrix (wat klink soos ’n vriendin van Asterix en Obelix).
My uit-die-vuis-uit-aanname is dat “erflater” in meer populêre tekste gebruik word en “testateur” in tegniese of akademiese kontekste. Watwo! Uit ’n korpusondersoek van meer as 135 miljoen woorde verdeel ek die tekste a priori in oorwegend geredigeerde vs. internettekste; my veronderstelling is dat eersgenoemde meer formeel is en laasgenoemde meer informeel.
Wat blyk? In die verhouding formeel:informeel sien ons by “testateur” ’n 25:75-verdeling en by “erflater” byna presies die omgekeerde (80:20). Skrywers van veral studiegidse blyk ’n sterk voorkeur vir “erflater” te hê. Met alle metodologiese voorbehoude van dien, beveel ek hom dus aan om “erflater” vir die akademiese teks te kies. Hy meld dat die titel van die skripsie reeds geregistreer is en ons moet daarom gewoon “testateur” vir lief neem. Wat dan gemaak met die suicidal-neteligheid?
Media24 se subredakteurs gebruik meestal “persoon met selfdoodneigings”. Maar, opper my kollega die geldige beswaar, in ’n geskrif wat oor die suicidal testateur handel, word dit nogal omslagtig en lomp om herhaaldelik te verwys na “die testateur met selfdoodneigings doen dit” en “die testateur met selfdoodneigings doen dat”. Ons sukkel hierdie kant toe en daardie kant toe.
Iets soos “die tot selfdood geneigde testateur” volg die patroon van “die voor die hand liggende oplossing”, maar die Afrikaanse grammatika is nie eintlik lief daarvoor om nuwe bousels van dié aard toe te laat nie. Wat van die “selfdodelike” of “selfdoodagtige” testateur? Nee, dit sê nie presies wat “suicidal” is nie. “Selfmoorddadige” sou dalk kon, maar “selfmoord” en “moorddadig” is albei sterk emotief gelaai en dus waarskynlik minder geskik vir ’n akademiese konteks.
Die Nederlandse suïcide as Franse regsterm in die versekeringswese (suicide) het ook uit Latyn gekom
Juis op dié punt, argumenteer ons, is selfs iets soos “selfdoodneigende” dalk minder geskik vir ’n regstegniese konteks. Want juridies sou daar dalk geargumenteer kon word dat “selfmoord” ’n gevestigde regskonsep is waarmee tegnies nie gelol moet word nie? Die Engels-Afrikaanse Encyclopaedic Dictionary of Short-term Insurance (Pharos, 2012) én die Polisiewoordeboek (Pharos, 1994) ken byvoorbeeld slegs “selfmoord” en nie “selfdood” nie. Het ons dalk ander, meer neutrale opsies?
Wel, soos wat ons Afrikaanse “testament” (en duisende ander woorde) via Nederlands, via Frans uit die Latyn kom, so het die Nederlandse suïcide ook as Franse regsterm in die versekeringswese (suicide) uit Latyn gekom: sui beteken “self/sigself” en die werkwoord caedere beteken “om dood te maak”.
Ons ander Germaanse susterstale maak ook ruim gebruik van dié bron: In Duits is dit Suizid (soms ook Suici­dium) en ons kry in Fries suïside, in Sweeds suicid en in Noors suicide. Waarom sou ons dus nie in Afrikaans ook “suïside” (of “suïsied”) as selfstandige naamwoord en “suïsidaal” as byvoeglike naamwoord kon gebruik nie? Is dit dalk ’n neutrale oplossing vir die gevoelens wat kleef aan en die debatte oor “selfdood” vs. “selfmoord”?
Meer oor: Gerhard Van Huyssteen | Taal | Afrikaans | Selfmoord | Selfdood