Uitgegee en toegelig deur F.C.L. Bosman; met taalkundige beskouing deur prof. dr. J.L.M. Franken; with a summary in English by P.J. Smuts
Volume: I-24 (1943)
Print Status: Uit Druk - (Sagteband Herdruk en eBoek is beskikbaar)
Hoek van Waal- en Burgstraat, Kaapstad – 1832
M.D. Teenstra is 'n Nederlandse landheer wat die Kaap in 1825 besoek. Tydens sy verblyf aan die Kaap besoek hy Caledon se genesende waterbronne, Genadendal, Kaap Agulhas, en keer via Franschhoek en Stellenbosch terug na Kaapstad. Sy waarnemingsvermoë is skerp en hy maak gebruik van statistieke en ander offisiële inligting tot sy beskikking. Die redakteur van die volume beskou hom as een van die beste skrywers oor die Kaap van sy tydperk.
Hierdie volume verteenwoordig 'n waardevolle bydra tot ons kennis van die Kaapse samelewing in die 1820s. Die redakteur, dr F.C.L. Bosman, beskryf dit as een van die volledigste, betroubaarste en bes gedokumenteerde werke van die tyd. Dit verskaf 'n taalkundige en kultureel-historiese beeld van die Kaap soos waargeneem deur Teenstra in die bykans vier maande wat hy hier spandeer het. Bosman se voetnote bevat verdere inligting wat bydra tot die waarde van die boek.
Buiten sy beskrywings van wat hy gesien en geleer het in verskeie dele van die kolonie, sluit Teenstra 'n verslag in van 'n gesprek wat hy met 'n plaaslike boer, sy vrou en twee van hulle slawe gehad het – 'n fassinerende woord-vir-woord weergawe "soos die mense van Caledon praat". Hy verduidelik dat hy probeer wys hoe die taal wat deur die setlaars gepraat word, verskil van die oorspronklike taal soos gepraat in Nederland. Hy sluit ook algemene uitdrukkings en idiome van hierdie nuwe dialek in. Professor Raidt verduidelik in haar boek, Afrikaans en sy Europese verlede, dat hierdie gesprek, met Teenstra se kommentaar daarop, om verskeie redes belangrik is. Dit is die eerste keer dat Afrikaans neergeskryf word met die doel om gepubliseer te word. Teenstra beskryf Afrikaans ook as die taal van die stad en die landelike gebiede; van die blankes en "nie-blankes". Verskeie tipiese Afrikaanse woorde word hier waargeneem en verskeie kenmerke van Afrikaans is teenwoordig. Hierdie verslag bewys dat Afrikaans soos wat dit vandag gepraat word, reeds min of meer rondom 1800 bestaan het.
Die boek bevat 'n taalkundige bespreking deur professor J.L.M. Franken van Teenstra se gesprek, met bypassende kommentaar. Die bespreking kyk in detail na die verskille tussen die Caledon-gesprek en die Nederlands soos toe gepraat in Nederland. Beide Teenstra se werk en professor Franken se bespreking is noodsaaklike (en fassinerende) leesstof vir enige iemand wat belangstel in die vroeë ontwikkeling van Afrikaans.
Alhoewel die grootste deel van die teks in Nederlands is, is daar ook 'n Engelse opsomming wat die essensie en die sfeer van die oorspronklike weergee.