Digter in 'n bottel - B L O O T S
Digter in 'n bottel
Die sinskelet word hier vetgedruk, die "res" tussen hakies geplaas. Dit help ook dikwels om die reëls te nommer, vir maklike verwysing.
en (met die stryd
op 'n Ceylon) verban 4
waar (al) my drange
(na 'n verlore vaderland)
my (dag na dag geëiland) hou
(met horisonne en verlange), 8
en (in die geel gloed van die kers )
snags (deur die smal poort
van die wonder) elke woord
laat skik tot (klein stellasies) vers 12
wat groei tot (boeg en mas
en takelwerk – en) die uiteindelike
reis (met die klein skip
geslote agter glas). 16
Ons let daarop dat hier nie slegs "implikasie" is van kunsteorie nie: die titel, die frases 'elke woord" en "klein stellasies vers" ís al ondubbelsinnige aanduiding dat (die "gedwonge werksaamheid" van) 'n digter aan die orde is.
Heelwat in die gedig sluit daarby aan. Dis dus nie 'n "dieper sin" (Grové, Woord en wonder, p 120) nie; dis die hele betekenis van die gedig.
Die progressie val op: die gedig begin in die verlede; die eerste strofe is beperk tot wat reeds gebeur het. Die spreker of verteller "is ... gevang ... en ... verban".
Een fase is afgesluit, hoewel die gedig en ook die sin voortgaan. Die gebeurtenis(se) in die verlede het die spreker in 'n situasie gebring waar daar (strofe 2) in die dag slegs frustrasie en verlange is.
Aan die einde van die tweede strofe eindig die eerste helfte (fase, paneel) van die gedig. As strofe een die verlede van die vertelling gee, gee die eerste twee strofes saam die "pre-poëtiese" toestand van die spreker. Kyk hoe (kontroleerbaar!) simmetries val die gedig in twee helftes uiteen rondom die komma in reël agt.
Ná die komma, d.w.s. in strofes drie en vier, word die stadium bereik van die ontstaan van die gedig – of is dit eerder die poëtiese proses of leefwyse? Daar word soms aangeneem dat die gedig die "handeling" van 'n digter bied, vergeleke met die handeling van die balling wat uiteindelik die skippie in die bottel gemaak het. Die balling verlang terug na sy verlore vaderland, wat as een van die Boererepublieke gekonstrueer kan word vanweë die verwysing "op 'n Ceylon verban".
By die digterlike situasie is dit egter nie so eenvoudig nie, hoewel verskillende kritici, in handleidings by die studie van die poësie, voor die versoeking swig om dit ewe meganies voor te stel.
In die gedig staan daar naamlik nié dat die digter se vaderland die "paradys" of 'n voorgeboortelike oord of toestand is nie. Verder word daar aan die reis geen bestemming geheg nie: 'n bestemming is trouens buite die orde in dié gedig. (Kontroleer die rede vir hierdie stelling.)
Let op die vetgedrukte dele. Alles wat gebeur, gebeur met en rondom die verteller: hy (of sy) is gevang en verban, maar meer nog: die drange hou hom geëiland – en dis die drange wat elke woord laat skik tot 'stellasies". Daarna is dit die stellasies wat groei tot boeg en mas en takelwerk – en ook tot die reis. Die spreker self is willoos: ook weer in hierdie proses gevange. (Is hy "handlanger"?) Die sintaksis mond uit in die "reis" as die uiteindelike: geen "terugreis" is ter sprake nie; slegs permanente (uiteindelike) beweging.
Dis die komplikasie wat in die simmetrie ingetree het, die onverwagte van die aandagstreep in die slotstrofe. Daarom is die "wonder" in die nagtelike fase (strofe 3) die generering van eie dinamika.
Die "plus-faktor" wat iets , bv. 'n vers of gedig tot poësie maak, kan o.a. as "die wonder" beskryf word. Dit sal heelparty gevalle dek, maar baie ook nie.