DIE NUWE PIONIER – JANUARIE 2013 « Die Nuwe Pionier « Pioneer Printers // Pionier Drukkery
DIE NUWE PIONIER – JANUARIE 2013
1. Onnies moet terug `skool toe`
3. Hengelaars moet lig loop vir leeu
4. Siggestremde kry BSc-honneurs
5. Etiket sê nie wat is regtig in braaiwors
6. Gebied op die maan dra nou Sally Ride se naam
7. Namib lê vir blinde ryer voor
8. Sprokie gekry van Andersen
9. Nuwe treine kom
10. 50 jaar gelede 14 Desember 1962
11. Die weë van ons owerstes is vir ons duister
12. Prostaatkanker `vereis 2 toetse`
13. Nuwe steenvrugkultivars uitgereik
14. `Wat is liefde?` google meeste
15. versoeking op versoeking
16. Sê `totsiens` aan onnodig hoë energierekeninge dié somer
17. SA’s natural Guinness World Records
18. Oxygen chamber can boost brain repair
19. A regular new year
20. Nasa testing vintage engine from Apollo 11 rocket
21. Top tips for mattress care
22. For sale: 12 home disasters
23. Cutting down on smokes
24. Effects of Climate Change on South Africa
25. Fast-food guide for slimmers
26. Red, red wine
27. Banish blisters
28. Help for heartburn
29. Beat bad breath
­Lekker vir die somer
Jaargang 81, No 01
Volume 81, Nr 01
Datum 31/01/2013 Date
Onnies moet terug `skool toe`
Die Burger, 13 Desember 2012
Jy kan vergewe word as jy tot die gevolgtrekking kom dat hoe langer jou kind op skool is, hoe minder wiskunde hy sal ken.
­Die data van die Jaarlikse Nasionale Assesserings vir wiskunde in opeenvolgende grade lui immers soos volg: gr. 1 (68%), gr. 2 (57%), gr. 3 (41%), gr. 4 (37%), gr. 5 (30%), gr. 6 (27%) en gr. 9 (13%).
­Die minister se reaksie op dié ramp? “Aan my direkteur-generaal en sy span, dankie vir ‘n goed uitgevoerde taak …”
­My probleem is nie met die minister of die hele span politici wat betrokke is by hierdie speletjie van massa-misleiding van die mense nie. My probleem is met ons, die gewone burgers, en ons vermoë om hierdie soort snert te sluk 18 jaar ná­ die koms van ‘n demokrasie wat beter onderwys vir al ons kinders beloof het. Ons eis aanspreeklikheid van onderwysers, maar nie van diegene wat R207 miljard beheer wat toegewys is om onderwys te verbeter nie.
­Wat kan dan gedoen word om wiskundige prestasie in Suid-Afrika te verbeter?
­Hou op om die kinders te toets. Om eerlik te wees, ons het nie nog ‘n toetsing van prestasie, of eerder van onderpretasie, nodig om ons te vertel dat daar ‘n ernstige krisis in wiskunde-onderwys is nie. Die toetsing moet, indien absoluut noodsaaklik, elke vyf jaar gedoen word. Die geld, tyd en energie wat deur hierdie jaarlikse oefeninge verslind word, dreineer die bietjie kapasiteit wat onderwysers nog in ‘n besige jaar tot hul beskikking het. Gebruik eerder die beskikbare hulpbronne en energie om wiskunde-onderrig en -leer te verander.
­Toets die onderwysers (nie die leerders nie) in elke graad om hul basiese vlakke van wiskundige vaardigheid vir die graad wat hulle onderrig, te bepaal. As ons nie hierdie spit afbyt nie omdat die regering vir magtige vakbonde bang is, sal die probleem voortduur.
Gebruik die toetsdata om opleiding vir alle laerskoolonderwysers oor die basiese beginsels van wiskunde saam te stel.
­Sluit skole ‘n maand lank aan die begin van elke jaar en gee onderwysers intensiewe opleiding oor die inhoud en pedagogie van wiskunde-onderrig.
Hou toesig oor en mentor die swakste onderwysers deur middel van direkte waarneming en terugvoer in elke klaskamer om te verseker dat hulle ná­ die intensiewe opleiding bevoeg is om te onderrig; ‘n bekwame wiskundementor in elkeen van ons swakste skole sal die belangrikste beleggingstrategie wees om prestasie om te keer.
­Verwyder onderwysers wat, ondanks intensiewe opleiding en mentorskap, steeds nie basiese wiskunde goed kan onderrig nie. Plaas hulle elders in die departement van onderwys se groot burokrasie – nie in ‘n klaskamer nie.
­Reik ‘n sertifikaat of bevoegdheidsbewys vir wiskunde-onderrig uit aan elke onderwyser wat ná opleiding, toesig en mentorskap op die vereiste vlakke kan onderrig; geen onderwyser moet toegelaat word om die vak te onderrig sonder so ‘n bevoegdheidsertifikaat nie.
­Skep basiese leermateriaal wat voorsiening maak vir herhalingsoefeninge (met ander woorde, dril die oplossings vir basiese wiskundige probleme in elke graad in – en te hel met windmakerige teoretici wat glo die antwoord moet “ontdek” word).
­Gee elke dag wiskundehuiswerk en verskaf elke dag terugvoer daaroor. Huiswerk is steeds een van die beste strategieë vir die verbetering van skolastiese prestasie, veral in arm skole.
­Mobiliseer ouers rondom elke skool om as toesighouers deel te word van die tyd wat elke dag aan wiskunde bestee word; in die proses kan ouers dalk ook leer om basiese wiskunde te doen.
­Hierdie is eenvoudige, tydsbeproefde benaderings gerugsteun deur navorsing, wat strategieë bied om die dooie punt in die onderwys te beëi­ndig.
­Die belangrikste vraag is of die politieke wil bestaan.
Die Vrouekeur, 25 Januarie 2013
Die aanbieders van die aktualiteitsprogram Mo­nitor en Spektrum gesels met Christiaan J de Swardt oor die nuus, luister en eie tyd
Soggens klokslag om sesuur, sonskyn of storm, nooi die bekende kenwysie van Mo­nitor RSG-luisteraars om die ore te spits wanneer die op en wakker stem van Cobus Bester jou met die tyd, dag en datum verwelkom heet.
Van Maandag tot Vrydag lui sy wekker soggens halfvier om hom flink uit die vere é teen halfvyf by die werk te kry. “Tot sesuur is ek maar doenig met die skryf van inleidings en die opstel van vrae vir regstreekse onderhoude. Ek probeer ook om die oggendkoerante vinnig deur te werk. As iemand anders ‘n regstreekse onderhoud gereël het, probeer ek altyd om self ‘n bietjie blitsnavorsing oor die onderwerp te doen. Ek verkies om dan vrae te formuleer wat by my styl pas.”
­En daardie styl word deur deeglike kundigheid, eerlikheid en ‘n heerlike, soms aweregse, humorsin gekenmerk. “Jy gaan nie hierdie wêreld sonder weetgierigheid en ‘n sin vir humor oorleef nie. Dis seker maar net menslik dat ‘n mens soms in van die mees tragiese gebeure ‘n stukkie humor sou raaksien. Ek dink dis die mens se manier om sy eie emosionele welstand te beskerm,” sê Cobus.
Hy het aan die Universiteit van Pretoria studeer, maar as hy aan daardie jare terugdink, is dit nie die akademie, sport, ekonomie of politiek van daardie tyd wat hom bybly nie, maar wel sy tye in die UP Koor, onder leiding van Adolf Theron, die mooi musiek wat hulle gemaak het en die wonderlike vriendskappe wat daar gesmee is.
­Dit is met daardie menslikheid wat hy sy aanbieding benader. Cobus meen die uitsaai van ‘n aktualiteitsprogram is altyd ‘n uitdaging. “Jy kry feitlik met elke deel van ‘n program met nuwe verwikkelinge te doen. Dit maak regstreekse onderhoude uitdagend, met die onus wat baie swaar op die aanbieder/onderhoudvoerder rus om op hoogte van feite te wees. As jy nie is nie, is daar genoeg luisteraars wat jou baie gou per SMS of e-pos laat weet dat jy die kat aan die stert beet het. Lees bly dus maar ‘n sentrale deel van my daaglikse lewenswyse.”
­Cobus is al sedert 1978 by die SAUK, aanvanklik by die TV-bedryfsafdeling. Ná­ ervaring as beeldkontroleur op TV-produksies (hoofsaaklik ernstige musiek, kinderprogramme en nuus) is hy as tegniese regisseur by TV-nuus aangestel. Daarna het hy tot nuusskrywer, joernalis, regisseur, redakteur en vervaardiger van verskeie aktualiteitsprogramme gevorder. Hy het hom in 1986 by Monitor aangesluit.
­So tussen die oggenduitsending deur sluit die vrolike Suzanne Paxton haar met gereelde verkeersverslae en allerlei stoepbrokkies by Cobus aan.
­Dit is hul spontane skerpskertsery en kenmerkende manier van lag tussendeur wat luistergenot verseker en dikwels ‘n welkome lafenis van al die erns bied.
­Suzanne het ‘n graad in bedryfskommunikasie aan Pukke (waar sy op die studenteraad was) verwerf. Met deeglike ondervinding by die kampusradiostasie Radio Puk (van ‘n Top 20-treffersparade-aanbieder en nuusleser tot program- en stasiebestuurder), nuuskantoorinternskap by OFM in Bloemfontein tot omroeper by die gemeenskapradiostasie Oos-Rand Stereo, het sy as joernalis by TV-nuus beland voordat die radio gewink het. “Ek het my werksonderhoud vir die nuusspan by die kommunikasietoring by Sun City gedoen. Dit het die vorige nag vreeslik gereën en terwyl die kameraman al die regte knoppies gedruk het, het ek buite op ‘n klip gesit en nuusvrae beantwoord terwyl honderde paddas om my rondgespring het! Ek het nie gedink ek gaan die werk kry nie, want my aandag was nie heeltemal by die onderhoud nie …”
Die aanbieders is albei daagliks die teiken van luisteraarreaksie. “Sosiale media gee mense meer toegang tot jou en partykeer voel dit asof hulle dan, omdat hulle gesigloos is, kan sê wat hulle wil en op die lelikste manier denkbaar. Jy lees dit, neem daaruit wat jy kan om te verbeter en vergeet die res,” besin Suzanne.
Cobus voeg daaraan toe: “Die boodskappe dek ook die volle spektrum: van pittige kommentaar en aangename en regverdige kritiek tot die afbrekende, banale en selfs psigotiese. Laasgenoemde probeer ek eenvoudig ignoreer. Dis nie meer die moeite werd om op daardie vlak met iemand swaarde te kruis nie,” benadruk hy.
­Hy groet kort voor die agtuurtydsein. “Ná­ die program uitgesaai is, is dit koffietyd, voor ons weer inval en vir die volgende dag se uitsending begin voorberei. Dit behels onder meer ‘n deeglike bespieding van sowel die plaaslike as die internasionale media. die lees van e-pos-kommunikasie van ‘n groot verskeidenheid mense en instellings en die skakeling met mense met wie jy die volgende dag wil praat. Amptelik is my werksdag teen middagete verby, maar selfs smiddae probeer jy deur­gaans op die hoogte bly met wat elders in die wêreld gebeur. Dit gebeur dikwels dat ek in die namiddag die redakteur bel met ‘n voorstel of dan ‘n onderhoud doen wat ek reeds gereël het.”
­Suzanne se dag eindig ook nie wanneer die horlosie agtuur slaan nie. “Net ná Monitor hou ons redaksievergadering tot halfnege se koers en dan kry ons ons die dag se stories vir Spektrum, wat eenuur begin, gereed. Elke storie kan jou maklik ‘n uur neem om te doen, want jy moet almal opspoor, bel, ‘n afspraak maak en opneem, die storie verpak en dan gaan dit op die lug uit. Ek moet ook al die tekste deurlees voor ek eenuur as aanbieder voor die mikrofoon inskuif sodat ek nie onkant betrap word nie. Maar só onvoorspelbaar soos mense is, só ook is hul stories en dit gebeur dikwels dat ek eers vyf voor een by die ateljee inhardloop!”
­Suzanne en Cobus is dit eens: “Uitsaai gaan om praat met begrip en luister met deernis.”
En hoe wakker ‘n omroeper is, word bepaal deur hoe matig daar die vorige aand teen slaaptyd gekuier is …
­MEER OOR SUZANNE
­Danksy ‘n storie wat Suzanne Paxton (toe ‘n nooi Kok) tydens ‘n militêre oefening van die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SAOG) in Botswana moes doen, het sy haar lewensmaat ontmoet: kol Piet Paxton van die weermag se gesamentlike operasies. “Hy is die stabiliteit in my lewe en hou my voete plat op die grond en dra Slush Puppies aan as die dag net te erg was!”
­Twee akkedisse, Igor en Seamore, en die hondekinders, Peggie, hul Jack Russell, en Dutch Ferdinand die tweede, hul Yorkie, verg heelwat aandag en kyk toe wanneer Suzanne haar belangstelling in die skilderkuns slyp. “Ek is ‘n ywerige fotograaf en het onlangs onder die wakende oog van my kunsjuffrou Johanna Kruger Prinsloo begin skilder. Ek het ‘n liefde vir poeierpastelle ontwikkel. Ek het verlede jaar my eerste werke ten toon gestel en ek was gelukkig genoeg om my jaarkursusnaskets van een van Van Gogh se werke vir een van die skilder Harry Erasmus se werke te ruil.” Die mooi – van mens en dier, ‘n skilderdoek of die natuur – verskaf Suzanne plesier. Sy het ‘n hand met ‘n plant, kan wel nie kook nie, maar sy kan ‘n barshou bak. Terloops, sy drink nie koffie nie; dus is dit nie haar geheim vir haar borrelende uitsaai-aanslag nie!
­Op ‘n ernstige noot voor die mikrofoon weer roep: “Mense moet weer geduldig word met mekaar en begin luister, want almal wil hul wil op ander afdwing.”
­MEER OOR COBUS
­Dis gewone dinge en kosbare mense wat Cobus Bester se lewe laat draai en hom geluk en vreugde verskaf.
“Daar’s niks in my lewe wat vir enigiemand ‘n verrassing (of ‘n skok) hoef te wees nie. Ek is met Elmaré Brümmer getroud, ‘n Afrikaans-onderwyser by Northcliff High in Johannesburg. Ons het tweelingseuns, Zak en Jaco, wat in Desember 15 geword het. Wanneer ek nie by die werk is nie, is ek gewoonlik `Pa se taxi` wat die kinders van die skool af huis toe of musiek- of wiskundeklas toe karwei. Die meeste naweke is ons óf by ons eie klub óf by ander waar die seuns aan een of ander seilbyeenkoms – hul groot passie – deelneem.” Daarby voeg hy goeie vriendskappe, musiek, fotografie, meesleurende boeke (veral filosofie, geskiedeniswerk en bekroonde speurskrywers) en “om met my bas op enige boot op enige water te sit en voëls kyk”.
­Cobus kan ook kwaad word en tussen sy kraagverhitters is engheid in enige vorm, politieke en godsdienstige dwepery en onverdraagsaamheid, swak diens (“Soos amper alle ander Suid-Afrikaners, nè?”), mishandeling en onverskilligheid teenoor die omgewing.
­”Ek dink John Lennon was reg. Sonder die wêreld se rits godsdienste en -ismes sou die wêreld inderdaad ‘n vreedsamer plek gewees het. Daar is altyd iemand wat ander mense wil opsweep om vir sý oortuigings te moor en te sterf. Dan is dit ook só dat die mense se drang om tot hoër dinge te vorder en sy persoonlike godsfiguur te verheerlik, die kiem was vir van die wêreld se heel verruklikste musiek en ander kuns.”
­Hengelaars moet lig loop vir leeu
Die Burger, 22 Januarie 2013
Die Namibiese leeunavorser dr. Flip Stander is radeloos.
­”Dit lyk my hoe meer navorsing ek oor die woestynleeus doen, hoe minder weet ek van hulle.”
­Die maanhaar wat hy Xpl-68 genommer het, is nou die een wat hom opnuut laat kopkrap oor die gedrag van die woestynleeus van die Skedelkuspark.
­Xpl-68 is in 2007 in die omgewing van die Agiabrivier gebore.
­In Mei 2010 was hy deel van ‘n trop wat verder noordoos in die omgewing van Bergsig vee gevang het.
­Van die kwaaddoeners is daarna verder suid verskuif, en Xpl-68 het hom in die omgewing van die Huabrivier tuis gaan maak. Hy het toe as die Huab-leeu bekend geword terwyl hy met twee jong wyfies ‘n trop gevorm het.
­Maar dié maanhaar se lewe het verlede jaar op 5 Augustus dramaties verander. ‘n Ander mannetjie het hom op dié dag verdryf, en toe begin hy noordwaarts stap. Hy is by ver hengelplekke soos Terracebaai en Möwebaai verby en is later herdoop as die Terrace-leeu.
­Teen 10 Desember het Terrace al 127 dae deur die woestynlandskap gedwaal. Danksy die satellietsender aan sy nekband kon die navorser vasstel dat hy in dié tyd 2 310 km afgelê het.
Terrace het ook die rekord van 59 km in 24 uur gestap. Sy gemiddelde was ‘n yslike 18,2 km per dag.
­Op 29 Oktober het Terrace suid van Terracebaai baie gemsbokke en springbokke ontdek by die mond van die Uniabrivier. Hengelaars wat noordwaarts van Hentiesbaai gery het, het hier soms baie na aan hom gery – salig onbewus van sy teenwoordigheid.
­In sommige kringe is begin vrees vir die veiligheid van hengelaars, en Stander moes waarskuwingsborde begin oprig om mense meer bewus te maak van Terrace se bewegings.
­”Hierdie leeu is rustig. Ek glo nie hy is ‘n gevaar vir mense en sal ‘n hengelaar aanval nie,” het Stander met selfvertroue verklaar toe ons oor Terrace gepraat het.
­Om ‘n verklaring vir Terrace se stappery te vind, is moeilik. Stander bespiegel dat dit iets met die groot tekort aan volwasse mannetjies te doen kan hê. Jagters het die laaste paar jaar op die maanhare toegeslaan, en nou is daar ‘n wanbalans.
Begin verlede Oktober het Stander berig dat Terrace 73 km binne twee dae gestap het. Teen 11 Desember was hy weer in die omgewing van Möwebaai, waar dié leeunavorser se woonplek is.
­Stander sê die omvang van Terrace se woestynstappery sou nie besef gewees het as hy nie die hulp van ‘n satellietsender gehad het nie.
­Dit het Stander ook gehelp om strikkameras op te stel waarmee hy van die leeu se bewegings kon dokumenteer.
­Van sy lang staptog tot in Desember het Stander by ses van sy tien kameras altesaam 26 foto’s van Terrace gekry.
­Wat ook merkwaardig is, is dat hierdie mannetjie op sy eie moet jag. Sy prooi is hoofsaaklik gemsbokke en springbokke.
Veral by die Uniabravyn kon hy gereeld jag. Daar is riete wat hom ekstra beskutting sou bied. Dit is daar waar hy op 30 Oktober ‘n flamink en kort daarna ‘n gemsbok platgetrek het.
­Terrace se besoek aan die Uniabfontein was ongewoon. Stander sê die woestynleeus het 30 jaar gelede hierdie gebied gereeld besoek, maar was daarna lank afwesig.
Die groot belangstelling in die woestynleeus is juis in 1984 geprikkel toe Steven Braine ‘n leeu op die karkas van ‘n uitgespoelde walvis afgeneem het.
­’n Veldwagter het daarna ook ‘n leeu op die strand by Terracebaai gesien.
­Skielik was mense baie bewus van hierdie roofdiere wat so merkwaardig by ‘n woestynlewe aangepas het.
­Namibië se departement van omgewing en toerisme het nou self Terrace se jongste bewegings begin volg.
­’n Aanval op ‘n hengelaar of ander besoeker aan die Skedelkus kan toerisme ‘n gevoelige slag toedien. Voordat dit gebeur, kan Terrace aan trofeejagters beskikbaar gestel word. Die inkomste sal dan gaan aan die plaaslike mense wat vir die bewaring van die leeus verantwoordelik is.
Stander probeer intussen die hengelaars waarsku, want hy wil nie nog ‘n kosbare mannetjie verloor nie.
­Siggestremde kry BSc-honneurs
­STELLENBOSCH. – Waar daar ‘n wil is, is daar ‘n weg. ‘n Toonbeeld hiervan is Rynhardt Kruger (22) wat gister die eerste siggestremde student geword het om ‘n BSc-honneursgraad in rekenaarwetenskap aan die Universiteit Stellenbosch (US­) te verwerf.
­Kruger was ook verlede jaar een van die eerste twee siggestremde studente wat ‘n BSc-graad in wiskundige wetenskappe (met rekenaarwetenskap as fokus) verwerf het.
Vir sy honneursprojek het Kruger ‘n rekenaarprogram ontwerp wat siggestremde musikante in staat stel om musiek op die rekenaar te bestudeer. Sy program neem ‘n stuk musiek en beskryf dan aan die blinde musikant presies hoe dit gespeel moet word – nes bladmusiek aan ‘n siende musikant.
“Ek was nog altyd lief vir musiek,” het die Vrystater van Ladybrand, wat self ‘n gr. 7-musiekgraad van Unisa het, gesê. “Ek ken ook ‘n hele paar blinde musikante en vandaar my belangstelling in die projek. Dit is lekker om te weet ek het iets geskep wat regtig gebruik kan word.”
Bladmusiek word lank reeds in braille omgesit vir blinde musici. Daar is egter baie probleme daarmee – een daarvan is dat die musikant sy vingers van die instrument moet verwyder om die bladmusiek te lees, het Kruger se studieleier, pr­of. Lynette van Zijl, verduidelik.
­”Kruger se stelsel lees bladmusiek wat in elektroniese vorm as MusicXML (die standaard formaat bladmusiek op die internet) beskikbaar is,” het Van Zijl verduidelik. “Sy stelsel laat die musikant byvoorbeeld toe om rond te spring in die musiek, boekmerke te stel, te stel hoe vinnig die stuk gespeel word en sekere noot-kombinasies te soek. Dit kan ook groeperings soos akkoorde uitmekaartrek en individueel speel.”
Enige skriftelike aantekening op die bladmusiek word verbaal herhaal vir ‘n gegewe maat.
­Etiket sê nie wat is regtig in braaiwors
Die Burger, 14 Desember 2012
JOHANNESBURG. – ‘n Onlangse studie van die Universiteit Stellenbosch wys die meeste onverklaarde vleissoorte – soos donkievleis – kom in wors voor wat mense elke dag koop, maar boerewors­kenners hou vol húl wors is skoon.
­Dr. Donna Cawthorn het 139 vleissnitte van verskillende vleishandelaars in vier provinsies ontleed om te kyk of wat op die verpakking staan régtig in die pakkie is.
­Net 32% van die vleissnitte was reg geëtiketteer.
Van die vleissoorte wat in wors voorgekom het en nie op die pakkie aangedui is nie, was onder meer (ingevoerde) waterbuffel-, skaap-, bok- en donkievleis.
­Rudi van der Westhuizen, uitvoerende hoof van die Suid-Afrikaanse Vleisbedryfmaatskappy, het na regulasie 2718 van 1990 verwys wat duidelik uitstippel hoe boerewors gemaak moet word.
­Volgens Van der Westhuizen is daar, anders as vir boerewors, nie spesifieke regulasies vir braaiwors nie. Dit beteken daar is geen standaard vir die vetinhoud en soort vleis wat gebruik moet word nie.
Van der Westhuizen het gesê dié soorte wors is gewoonlik ook aansienlik goedkoper as boerewors. Boerewors word gewoonlik teen nie minder as R60 per kilogram verkoop nie, behalwe in die geval van ‘n spesiale promosie.
Al is daar nie ‘n wet wat braaiwors reguleer nie, is daar wel ‘n wet wat bepaal dat ‘n worsvervaardiger nie sommer enige vleis kan gebruik nie.
­”Daar is regulasies wat lui dat iemand nie ander vleis as bees, vark, skaap, mak bok en hoender mag verkoop en dit nié meld nie,” sê Van der Westhuizen.
­Volgens Van der Westhuizen lê die onus op die omgewingsgesondheidspraktisyns van die onderskeie metrorade om ondersoek in te stel of die regulasies deur slaghuise nagekom word.
Olga Rossouw, ‘n dieetkundige van Johannesburg, het gesê dit is onder meer die oormaat versadigde vet, soos wat jy in boerewors kry, wat mense vet maak in die vakansietyd. “As jy elke aand braai, maak seker jy wissel die rooivleis af met vis of hoender.
­”As jy elke aand boerewors eet, sal jy vet word.”
Regulasie 2718 van 1990 van die gesondheidswet bepaal:
­Boerewors mag net van die vleis van ‘n bees, skaap, vark of mak bok (boerbok) gemaak word.
Dit moet ‘n minimum van 90% vleis bevat.
Dit mag nie meer as 30% vet bevat nie en mag geen afval bevat nie.
­Dit mag nie vleis bevat wat op ‘n meganiese wyse (bv. onder hoë druk deur ‘n sif) herwin is nie.
Dit mag net 0,02 g kalsium/100 g vleis bevat.
­Gebied op die maan dra
­nou Sally Ride se naam
Die Burger, 20 Desember 2012
KAAPSTAD. – ‘n Gebied op die maan is pas genoem na die eerste Amerikaanse vrou wat die ruimte in gevaar het.
­Wyle dr. Sally Ride, wat in 1983 en 1984 op twee Challenger-pendeltuigsendings na die Internasionale Ruimtestasie was, is op dié wyse vereer.
­Ride is vroeër vanjaar in die ouderdom van 61 jaar oorlede.
­Op 17 Desember het die Grailsending, wat die maan bestudeer het, tot ‘n einde gekom. Albei die tuie wat vir dié doel gebruik is, genaamd Ebb en Flow, is doelbewus op die maan se oppervlak laat bots.
­Die gebied waar die botsing plaasgevind het, is naby die maan se noordpool, naby ‘n berg van 2,5 km hoog. Dié gebied staan nou bekend as die Sally K. Ride-botsingsterrein.
­Die sending het sowat 115 000 foto’s van die maan geneem in die jaar wat dit aktief was.
­Ride het in 1978 by Nasa begin met haar opleiding as ruimtevaarder. Ná haar twee vlugte sou sy ‘n derde een meemaak, maar die Challenger-ongeluk het dit verhinder. Sy het ná dié ongeluk in die kommissie gedien wat dit ondersoek het.
Ride is in Julie aan pankreas­kanker oorlede. Sy was 32 toe sy vir die eerste keer ruimte toe is.
­Namib lê vir blinde ryer voor
­STELLENBOSCH. – Die blinde avonturier en motiveringspreker Hein Wagner en sy spanmaat, Gerrie Olivier, sal die Namib-woestyn vir sowat 24 uur aandurf in die agtste FNB Desert Dashbergfietsuitdaging.
Dié uitdaging van 340 km word môre en Saterdag gehou.
Die wedren sal die deelnemers van Windhoek af, deur die Namib-woestyn, tot by die kusdorp Swakopmund neem, luidens ‘n verklaring.
Volgens Wagner moet jy die regte spanmaat hê, want persoonlikhede kan bots. En die beste voorbereiding vir dié wedren is om genoeg tyd op die fietssaal deur te bring.
“Wat en hoe jy tydens die wedren eet, is ook belangrik aangesien dit baie energie verg om 18 tot 24 uur lank ononderbroke fiets te ry.”
­Sprokie gekry van Andersen
KOPENHAGEN. – ‘n Deense historikus sê hy het ‘n sprokie ontdek wat hy glo deur Hans Christian Andersen geskryf is.
­Die afgetrede historikus Esben Brage het gister gesê hy het vroeg in Oktober die handgeskrewe teks van ses bladsye by die Nasionale Argiewe ontdek. Hy het deur bokse gesoek wat aan welgestelde families in Odense, Andersen se tuisstad in Sentraal-Denemarke, behoort het.
­”Ek was ekstaties. Ek het die kurator dadelik van my ontdekking laat weet. Ek het my nooit so iets ingedink nie,” het Brage gesê.
Die verhaal met die titel “Vetkers” is opgedra aan ‘n predikant se weduwee, genaamd Bunkeflod, wat oorkant Andersen gebly het. Dit is blykbaar onaangeraak onder in een van die bokse gelos.
­Die verhaal gaan oor ‘n vetkers wat by ‘n tonteldoos hulp soek om homself aan te steek.
­Ejnar Stig Askgaard, ‘n senior kurator by die Hans Christian Andersen-museum in Odense, het gesê die werk is waarskynlik een van die skrywer se vroegstes, geskryf sewe jaar voor sy amptelike debuut in 1830.
“Ek kry dikwels oproepe oor materiaal wat glo deur Andersen geskryf is. Gewoonlik is dit nie die geval nie, maar dié keer is ek verheug,” het Askgaard gesê.
­”Dit is ‘n baie vroeë poging tot prosa deur Andersen, wat toe 18 was.”
Andersen, die seun van ‘n skoonmaker en ‘n skoenmaker, is in 1805 gebore. Hy het byna 160 sprokies in sy leeftyd geskryf, onder meer klassieke stories soos “Die lelike eendjie” en “Die klein meerminnetjie”.
­Nuwe treine kom
Die Burger, 12 Desember 2012
JOHANNESBURG. – Treine met lugversorging en wi-fi wat in spitstye elke drie tot vyf minute vertrek is wat in die toekoms op treinpendelaars wag.
­Die Passasierspooragentskap van Suid-Afrika (Prasa) het dié visie van treindienste gister by Parkstasie in Johannesburg bekend gestel.
­Lucky Montana, uitvoerende hoof van Prasa, het gesê die eerste stel nuwe passasierstreine sal in 2015 deur die Franse treinvervaardiger Alstom gelewer word.
­Die kontrak wat toegeken is aan die Gibela-konsortium, waarin Alstom die voorste rolspeler is, behels die verskaffing van 3 600 treinwaens teen R51,6 miljard van 2015 tot 2025.
­Die seswa-trein met lugversorging, wi-fi en toilette sal sowat 1 215 passasiers per rit kan vervoer. Dit sal ook kringtelevisie vir veiligheid hê.
Moffet Mofokeng, Prasa-woordvoerder, het gesê passasiers sal na verwagting van die laaste kwartaal van 2015 daarin kan ry.
­50 jaar gelede 14 Desember 1962
­Oom John pal op sy fiets: Op bladsy 5: “Op ‘n ouderdom wanneer die meeste mense reeds aan aftree begin dink, het ‘n boer van Stellenbosch onlangs ‘n vertoning van uithouvermoë gelewer wat baie jong mense vandag in die skande sal steek. Hy is die 58-jarige­ mnr. John Kennedy van die plaas Longlands wat sommer vir die plesier ‘n ruk gelede met sy fiets van Beaufort-Wes na Stellenbosch gery het. Dit het mnr. Kennedy twee dae gekos om die rit te voltooi. Dis vir oom John niks om met sy fiets om Tafelberg te ry of gou oor die kloof Worcester toe vir ‘n bietjie sake.”
­Die weë van ons owerstes
­is vir ons duister
Die Burger, 22 Janauarie 2013
Dis darem altyd lekker om ‘n bietjie goeie nuus te hoor, nè? Soos van die ou perdjie, Indian Prince, wat in die graf daar in Vanrhynsdorp se wêreld beland het en toe deur die plaaslike dominee en ‘n klomp skoolseuns daaruit gered is. En dit sommer net deur aanhoudend grond in die graf te gooi waarop die stomme dier uiteindelik kon uitklouter. Ek sê jou, as hulle die dorpsraad gebel het om die probleem op te los, het dié nou eers tenders ingesit vir ‘n hyskraan.
­Daar’s seker ‘n paar lessies uit dié ou storietjie te leer. Soos dat as die kalf in die put is, dit help as die dominee naby is. ‘n Tweede ou lessie is dat solank jou ore nog regop staan en uitsteek bo die moeilikheid, is dit nog nie jou tyd nie, al is jy halflyf in die graf. En as mense grond op jou begin gooi, kan jy óf jou laat begrawe óf uitklouter.
Oom Johnny wys my ‘n grusame storie wat hy raakgelees het. Dis nou die storie van die owerheid op die O’Hare-lughawe in Chicago wat beslag gelê het op 18 menskoppe wat vanaf Rome, in Italië, na die VSA gestuur is. (Dis kwansuis vir navorsing, maar as die Amerikaners nóú nog nie weet hoe ‘n Italianer se kop werk nie, sal hulle mos nooit nie.) Die Italianers is mos mense wat maklik kop verloor, maar hulle sal net moet hoop dat die Yanks eerste kop gaan gee oor dié saak. Tot dusver lyk dit of laasgenoemde maar koppig is, maar as almal koppe bymekaarsit en kophou, kan hulle seker die ou probleempie oplos. Ouboet, ek sê net vir jou, as ek eendag lang bome toe gaan, sorg julle dat my kop en lyf op dieselfde plek eindig, anders kom spook ek by julle!
Dit gaan ‘n mens se verstand te bowe dat die spietkops nou soos valke neerdaal op ouens wat dele van hul liggaam by die motor laat uithang. Wie weet, daai elmboog word dalk gebruik om te keer dat die skedonk se deur afval. En wat van ouens met ‘n afslaankap? Is dit dan ‘n oortreding as jy daar met jou bles in die verkeer paradeer, of sal jy ‘n hoed moet opsit? Of dalk jou dak laat sak?
Die weë van ons owerstes is vir ons duister.
Twee ou maats daar in die Vrystaat ry nou die dag daar tussen Koppies (deesdae Cups) en Crowntown toe ‘n bloubaadjie hulle aftrek. Die bestuurder draai sy venster oop en kry summier ‘n vet klap van die spietkop. “Wat maak jy nou, man?!” wil die ou gebelgd weet.
­”Jou lisensie het al drie maande gelede verval,” verduidelik die geregsdienaar. Vriend Gert besluit om maar stil te bly, vat die boete gedweë en wil net wegtrek, toe die spietkop sê ou Manie moet ook sy venster afdraai – waarna hy terstond ook ‘n fluiter teen die oor kry.
“Maar ek het dan niks gedoen nie!”
­”Julle gaan net ry dan gaan jy vir jou pel sê: `Ek sal mý darem só deur ‘n spietkop laat d-­r!`”
­Mooi ry, Ouboet. Blouwillem.
­Prostaatkanker `vereis 2 toetse`
KAAPSTAD. – Mans moet vir twéé toetse gaan om prostaatkaner op te spoor voordat hulle enige simptome ervaar.
“Daar is ‘n oortuiging dat mans onder 50 jaar veilig is van prostaatkanker. Dit is nie so nie”, het dr. Lance Coetzee van die Urologie-hospitaal in Pretoria en voorsitter van die Prostaatkanker-vereniging van Suid-Afrika gister gesê.
­Daar is twee toetse – die rektale ondersoek (of vingertoets) en ‘n bloedtoets genaamd die prostaat-spesifieke antigeen-bloedtoets (PSA).
­Mans probeer die rektale ondersoek vermy deur net te gaan vir die bloedtoets, wat vir ‘n verhoogde proteïe­n toets.
­”Deur net vir die PSA te gaan, word tussen 20% en 25% van gevalle nie opgespoor nie. ‘n Mens moet albei toetse ondergaan. Dit is ook belangrik om gereeld die bloedtoets te laat doen sodat ‘n profiel opgebou kan word omdat daar nie regtig ‘n basislyn is nie. ‘n Dokter moet sien of die proteïe
u­n oor ‘n tydperk toeneem,” het hy gesê.
­Pr­of. Farid Saad, ‘n endokrinoloog van Duitsland wat tans hier vir ‘n urologie-konferensie is, het gesê baie mans het die siekte jare lank sonder enige simptome. “Jy kan nie vir die simptome wag nie … dan is dit reeds te laat. ‘n Mens kan die siekte baie suksesvol behandel voordat dit versprei en daar geen simptome is nie, maar daarna is daar nie meer ‘n kuur nie, selfs al kan jy nog tien tot 15 jaar leef.”
­Indien mans ‘n pa of broer met die siekte het, moet hulle die toetse reeds tussen 40 en 45 jaar jaarliks ondergaan, andersins jaarliks bo 50 jaar.
Dr. Carl Albrecht van die Kankervereniging van Suid-Afrika het gesê hulle bied die bloedtoets aan mans, maar het nie die geld om ‘n dokter heeltyds in diens te neem vir die ander toets nie.
Indien die bloedtoets positief is, word pasiënte vir die rektale toets na hulle eie dokters verwys.
Kansa beveel aan dat mense met siekefondse vir albei toetse gaan en steun ook albei prosedures.
Nuwe steenvrugkultivars uitgereik
Die onlangs uitgereikte steenvrugkultivars van Culdevco sluit die volgende vrugte in:
Drie pruimkultivars, naamlik Ruby Sun, Satin Gold en Ruby Crunch.
­Ruby Sun is ‘n vroeë tot middelseisoense rooiskil-geelvleis-pruimkultivar met ‘n uitstekende produksiepotensiaal wat Souvenir vervang.
­Satin Gold is ‘n middel- tot laatseisoense geelskilpruim met ‘n uitstekende eetgehalte.
Ruby Crunch is ‘n swartskilpruim met ‘n bloedrooi vleiskleur en ander uitstaande eienskappe soos ‘n uitstekende produksie en koelopbergingsvermoë.
­Drie unieke appelkoos­kultivars, naamlik Rustic, Solitaire en Ambiance.
Rustic is die eerste helder rooiblos-appelkoos wat deur die Culdevco en die LNR uitgereik is en wat goed by die meeste Suid-Afrikaanse toestande aangepas is.
­Solitaire is ‘n baie vroeë appelkoos wat ongeveer ‘n week voor Supergold ryp word.
Ambiance is ‘n middel-seisoense appelkoos­kultivar met ‘n goeie opbergings- en inmaakvermoë.
­Vyf vroeë tot middelseisoense nektarienkultivars, naamlik Donna Rosa, Tango, Ruby Rose, Primrose en B­ela Donna.
Al bogenoemde nektariens is spesifiek geselekteer vir eetgehalte, vruggrootte, koelopbergingsvermoë en tyd van rypwording.
­Drie perskekultivars, naamlik Early Blush, Afrisun en Desert Sun.
­Early Blush is ‘n middelseisoense desertperske met ‘n uitstekende vruggrootte, soet smaak en goeie koelopbergingsvermoë.
­Afrisun en Desert Sun is spesifiek vir die droogbedryf ontwikkel en het besonderse droogeienskappe. Afrisun is ‘n middelseisoense kultivar, terwyl Desert Sun die laatseisoen-gaping vul.
­`Wat is liefde?` google meeste
Die Buger, 14 Desember 2012
JOHANNESBURG. – Die naam wat Suid-Afrikaners vanjaar die meeste ingetik het in die soekenjin Google, is dié van die sangeres Whitney Houston, wat in Februarie dood is. Haar dood het ook groot belangstelling gelok.
Mense het ook baie belang gestel in die lugdiens Velvet Sky, wat vroeër vanjaar bankrot geraak het, het Julie Taylor, kommunikasiehoof van Google in Suider Afrika, gesê.
­Sy het gepraat oor ‘n onlangse studie wat gedoen is oor die Google-gewoontes van Suid-Afrikaners en gesê dié ondersoek het veral gefokus op die gewildste soekterme oor ‘n tydperk van 12 maande.
­Naas News24 was Beeld se nuuswebwerf die een wat mense die meeste gesoek het.
Ook Die Burger en Volksblad was onder die toptien.
­Taylor het gesê abstrakte soekterme kom ook baie voor by internet-gebruikers.
Die term “Wat is liefde?” is uitgewys as die gewildste soekterm onder die kategorie “Wat is …?”
­Ander treffers in dié kategorie sluit in: Wat is MIV, wat is armoede, wat is kanker en wat is tegnologie?
­Ander gewilde soekterme in Suid-Afrika oor die afgelope jaar was “Caster Semenya”, “Olympics 2012”, “Hurricane Sandy”, “How to kiss”, “How to study?” en “What is poverty?”
“Ons het ‘n toegewyde span van ingenieurs wat jaarliks meer as 500 verbeterings aan ons webtuiste maak om dit so maklik as moontlik vir ons gebruikers te maak om antwoorde op hul vrae te kry.
“As jy onseker is van enigiets, sal jy die antwoord op die internet kry en soekenjins soos Google speel ‘n deur­slaggewende rol hierin,” het Taylor gesê.
­versoeking op versoeking
Rooi Rose, Januarie 2013
­UIT DIE BLOUTE VRA ‘N BUURGEMEENTE my om my gunstelingresep vir hulle te stuur. En ek bloos bloedrooi, want ek weet van kook regtig minder as die spreekwoordelike kat van saffraan. Net om ‘n stukkie vleis ordentlik gebraai te kry is al vir my ‘n uitdaging. Dis óf ‘n geval van die kole is te min en die tjops moet mikrogolf toe, óf die arme stukkie steak, aangekoop teen die prys van ‘n volledige bees, verkool. Die gemeente waar ek werk, weet van beter: hulle sal my nooit hiervoor vra nie. Trouens, hulle hou my so ver moontlik weg van die braaivleisstalletjie by die basaar met allerhande gebakte kluitjies oor waar ek nou eintlik nodig is, en dis gewoonlik agter die boeketafel. Ek beskou dit dus uiteraard as ‘n groot eer en die versoeking is groot om wel ‘n resep te stuur.
­Op dieselfde dag val ‘n tweede eer my te beurt: ‘n boekeredakteur vra my om ‘n bydrae te lewer tot ‘n bundel eroties geïnspireerde kortverhale. Weer ‘n keer bloos ek bloedrooi. Bid jou aan! Die koerantopskrifte die volgende Sondag: Is dominees net ryk aan verbeelding, of gebeur dit werklik so in ‘n pastorie? Weer ‘n keer loer die duiwel oor my skouer. Die versoeking is groot. En ek voel werklik gevlei dat iemand dink ek kan skryf en dit oor iets blosends mooi. “Lig die sluier, uit met die waarheid,” versoek hy my. Die Satang! Hoe kan ‘n mens twyfel aan sy bestaan? Amper het hy my met ‘n slap riem gevang.
­Ek word op een dag twee keer versoek! My ego brand van begeerte en sê Paulus nie as jy brand, moet jy skryf nie? Want toe ek die appel van my oog, die betreklik nugtere, vlug maar vasvoetige, om ‘n mening vra, ‘n eerlike een, het sy hardop uitgebars van die lag en tussendeur kon ek hoor sy sê: “Liewer nie. Jy is goed in een ding, nee twee, maar jy is nóg ‘n kok, nóg ‘n prulskrywer. Buitendien praat ‘n mens nóg uit die kombuis, nóg uit die slaapkamer. Doepa is te geheim om te deel. The proof of the pudding lies not in reading but in eating. Hoekom wil jy nou jou vingers staan en verbrand?”
Nodeloos om te sê: Daar gaan nêrens êrens ‘n resep van my verskyn of ‘n storie agter uit die pastoriegordyn nie. Die skoenmaker hou hom maar liefs by lees.
­En tog het die sterk staan teen die versoeking sy eie troos gebring; het iets baie heiligs en hoendervleismooi na vore gekom. Ek het sommer uit pure frustrasie omdat ek nie kan skryf nie in my ma se ou gemeente
u­resepteboeke gaan blaai. Jy hoef mos nie ‘n eier te kan lê om te proe nie.
­Op die oog af is die resepte nou nie juis iets om oor huis toe te skryf nie, en dis nie baie professioneel uitgegee nie, want dis sommer rofwerk getik, dubbel gevou, gekram en toe met ‘n pastelkleurige papier as omslag uitgegee.
­Selfs die resepte, ten spyte daarvan dat baie van die mense uithalerkokke was, kan ook nie met vandag se uitheemse smake meeding nie. Die boeke gaan nie kulinêre boekpryse wen nie, maar, en dis die opwindende: hulle wou nie uithang of kompeteer nie, maar dien.
­Dit is die gunstelingresepte van liewe mense wat douvoordag opgestaan het om liters pannekoekdeeg aan te maak vir ‘n basaar, of deur die nag deeg uitgerol het vir daardie spesiale jam-tertjies waarvoor min mense vandag nog kans sien. Oom Koos se murgbeenpampoenspesialiteit en Mina se afvalbredie het gehelp om baie kerke te bou, begrafnisse draaglik te maak, weeskinders kos te gee en gebroke harte te dokter – hoendersop vir die siel.
­So het ek afgekom op ‘n subopskrif by ‘n resep waar ‘n vrou skryf: Dié resep loop al geslagte in ons familie en word van ma tot dogter mondelings oorgedra. Dis die eerste keer dat iemand dit op skrif stel maar ek is kinderloos en die gemeentedogters het my kinders geword. Dis vir julle en julle dogters.
­Skielik verstaan ek my regterhand se linkerbreinopmerking beter. My werk is nie om resepte te skryf nie. Want ek kan nie. Of om onder-die-kombersgeheime uit te lap nie. Want ek kan, of behoort ook nie. Maar ek kan ‘n verslaggewer wees van die waarde van ‘n koeksister op sy tyd, en ‘n uitgedroogde stuk biltong op sy beste as die huweliksklokke lui.
­Hoekom wil ek skryf as ek dit mag ervaar: ‘n voyeur van genade, ‘n smulpaap van God se lekkernye. Skoenmaker, hou jou by jou lees en jou beloning is meer as die waarde van korale.
­Sê `totsiens` aan onnodige hoë
energierekeninge dié somer
­Het jy geweet?
­Elke kilowatt-uur elektrisiteit wat jy gebruik, kos R1,22*. As jy dus so min as net R100 per maand spaar, is die totale besparing vir ‘n jaar R1,200. Jy sien, ‘n bietjie besparing bring jou ver oor die lange duur.
­Maak energiedoeltreffendheid deel van jou leefstyl en spaar elektrisieteit in jou huis terwyl jy met vakansie is. Terwyl jy dus vir jou vakansie voorberei …
­Vervang jou konvensionele buiteligte met beweging-sensitiewe sekuriteitsligte wat minder elektrisiteit gebruik omdat hulle net aanskakel wanneer die sensor geaktiveer word.
Skakel oor na sonkrag-tuinligte.
Herstel lekkende krane; om water – veral warm water – te laat drup, mors sowel water as elektrisiteit.
Ontprop toestelle wat jy nie gebruik nie, soos jou rekenaar en koffiemasjien.
aak seker dat die batterye van jou elektriese heining en alarmstelsel optimaal funksioneer; vervang dit indien nodig.
Maak jou yskas en vrieskas leeg, skakel hulle af en ontvries.
­Skakel jou geiser af.
­Skakel alle kragproppe af.
­Ontprop alle toestelle.
­Skakel jou stoof by die muurprop af.
Skakel lugversorgers en waaiers af.
­Skakel alle onnodige ligte af.
Skakel die water- en kragtoevoer af wat na waterfonteine in jou tuin lei.
Wat jy nie gebruik nie, kos jou nie ‘n sent nie! Energiedoeltreffendheid in jou huis – ongeag die tyd van die jaar – vereis twee maklike stappe:
Skakel af … wat jy nie gebruik nie.
­Skakel oor … na nuwe energiebesparende tegnologie regdeur jou huis.
­Vir meer inligting oor wenke om energie te bespaar en kortingsprogramme, besoek www.eskom.co.za/idm
SA’s natural ­Guinness World Records
­South Africa has earned a Guinness World record as the country with the most officials languages – but that’s not the sum total of our uniqueness. Take a look at these six natural records that have placed us in the most authoritative list when it comes to world records…
­Oldest confirmed impact on earth
In 23 August 2002 a team of US­ scientists led by Gary Byerly (Louisiana State University) and Donald Lowe (Stanford University) announced their discovery of a 3.47-billion-year-old asteroid impact on Earth. They had studied ancient rock samples from Australia and South Africa and analysed the spherules contained within. These tiny particles are a common byproduct of meteoritic impact and were used to date the impact, along with local zircon crystals. The 20-30 cm-thick (8-12 inches) spherule beds in the rock indicate that the impacting body had a rough diameter of around 20 km (12 miles) across. However, no crater has been found as Earth’s geological processes have had plenty of time to erase it. Although many impacts would have occurred prior to this, including the postulated impact of a Mars-sized body with the early Earth, this is the oldest impact that has direct evidence from geological samples.
­The smallest ostrich
It’s living (height) is 127 cm tall (50 inches), achieved by Tom Thumb, an adult male African ostrich (South Africa) based at the Cape Town Ostrich ranch, Cape Town, South Africa, on 15 July 2011. Tom Thumb is fully grown and measures 57cm from ground to the patella when standing and 51cm from base of neck to base of head ie: length of neck. The average male ostrich is usually 1.8-2.7 meters / 6-9 feet tall, while female ostriches are 1.7-2 meters / 5.5-6.5 ft tall.
Most expensive diamond per carat
­The record per carat is $1,375,938 (£854,705), for a 7.03-carat fancy vivid blue modified rectangular brilliant-cut diamond sold at Sotheby’s, Geneva, Switzerland, on 12 May 2009. The total which it sold for was given in Swiss francs = CHF 10,498,500 or £6,000,000 ($9,959,000). The diamond was cut from an original stone, which weighed 26.58 carats, discovered in the Cullinan mine in Gauteng Province of South Africa, the same mine that produced the largest rough diamond in the world, from which was cut the Great Star of Africa, which is part of the Crown Jewels.
­The world’s rarest chameleon
Known as the Smith’s dwarf chameleon (Bradypodion taeniabronchum). Classed as Critically Endangered by the IUCN, it is limited to an area not exceeding 5,850 km­2 (2,258 mi2), within which its area of occupancy is estimated as 400 km­2 (154 mi2) near Algoa Bay in South Africa.
­Most dangerous shark
­The most deadly shark is the white shark which since 1900 until 1999 has caused 251 out of the 1860 confirmed unprovoked shark attacks on humans, 66 of which resulted in fatalities – the highest number for any species of shark.
­The number of unprovoked white shark attacks has increased dramatically from under 10 between 1900 and 1930s, to over 50 in the 1980s and 1990s. The major areas of attacks are the west coast of the USA (particularly California), Australia and South Africa. The majority of attacks are on males, with 93% of unprovoked white shark attacks being on males and 5% on females, whilst the sex of the remaining 2% of the vicitms cannot be determined.
­Largest herd of mammals
The jury’s still out on the details of this one according to the Guinness World Record website, but it seems the largest herds on record are those of the springbok (Antidorcas marsupialis) during migration across the plains of western parts of southern Africa in the 19th century. In 1849 John (later Sir John) Fraser observed a mass migration that took three days to pass through the settlement of Beaufort West, Western Cape, South Africa.
­Oxygen chamber can ­boost brain repair
­Stroke, traumatic injury, and metabolic disorder are major causes of brain damage and permanent disabilities, including motor dysfunction, psychological disorders, memory loss, and more. Current therapy and rehab programs aim to help patients heal, but they often have limited success.
­Now Dr Shai Efrati of Tel Aviv University’s Sackler Faculty of Medicine has found a way to restore a significant amount of neurological function in brain tissue thought to be chronically damaged – even years after initial injury.
­Theorising that high levels of oxygen could reinvigorate dormant neurons, Dr Efrati and his fellow researchers, including Prof. Eshel Ben-Jacob of TAU’s School of Physics and Astronomy and the Sagol School of Neuroscience, recruited post-stroke patients for hyperbaric oxygen therapy (HBOT) – sessions in high pressure chambers that contain oxygen-rich air – which increases oxygen levels in the body tenfold.
­Analysis of brain imaging showed significantly increased neuronal activity after a two-month period of HBOT treatment compared to control periods of non-treatment, reported Dr. Efrati in PLoS ONE. Patients experienced improvements such as a reversal of paralysis, increased sensation, and renewed use of language. These changes can make a world of difference in daily life, helping patients recover their independence and complete tasks such as bathing, cooking, climbing stairs, or reading a book.
­Oxygen breathes new life into neurons
­According to Dr Efrati, there are several degrees of brain injury. Neurons impacted by metabolic dysfunction have the energy to stay alive, but not enough to fire electric signals, he explains. HBOT aims to increase the supply of energy to these cells.
­The brain consumes 20% of the body’s oxygen, but that is only enough oxygen to operate five to ten percent of neurons at any one time. The regeneration process requires much more energy. The tenfold increase in oxygen levels during HBOT treatment supplies the necessary energy for rebuilding neuronal connections and stimulating inactive neurons to facilitate the healing process, explains Dr Efrati.
­For their study, the researchers sought post stroke patients whose condition was no longer improving. To assess the potential impact of HBOT treatment, the anatomical features and functionality of the brain were evaluated using a combination of CT scans to identify necrotic tissue, and SPECT scans to determine the metabolic activity level of the neurons surrounding damaged areas.
­Seventy-four participants spanning six to 36 months post-stroke were divided into two groups. The first treatment group received HBOT from the beginning of the study, and the second received no treatment for two months, then received a two-month period of HBOT treatment. Treatment consisted of 40 two-hour sessions five times weekly in high pressure chambers containing oxygen-rich air. The results indicate that HBOT treatment can lead to significant improvement in brain function in post stroke patients even at chronically late stages, helping neurons strengthen and build new connections in damaged regions.
­A potential avenue for prevention.
­Although the study focuses on patients only through three years post-stroke, Dr Efrati has seen similar improvement in patients whose brain injuries occurred up to 20 years before, belying the concept that the brain has a limited window for growth and change. “The findings challenge the leading paradigm since they demonstrate beyond any doubt that neuroplasticity can still be activated for months and years after acute brain injury, thus revealing that many aspects of the brain remain plastic into adulthood,” says Prof Ben-Jacob.
This study also “opens the gate into a new territory of treatment,” adds Dr Efrati. The researchers are currently conducting a study on the benefits of HBOT for those with traumatic brain injury. This treatment also has potential as an anti-aging therapy, applicable in other disorders such as Alzheimer’s disease and vascular dementia at their early stages.
“It is now understood that many brain disorders are related to inefficient energy supply to the brain,” explains Dr Efrati. “HBOT treatment could right such metabolic abnormalities before the onset of full dementia, where there is still potential for recovery.”
­A regular new year
­Have the holidays left you with a bloated, constipated tummy? This is probably owing to the fact that you’ve been eating large quantities of highly processed foods. To reverse the condition, start eating unprocessed cereals and grains, fresh, raw fruit and vegetables, legumes and dried fruit.
­Soak dried fruit in boiling water, add honey and boil until soft. Eat half a cup of boiled, dried fruit and cooking liquid every morning and you will soon feel better. Also drink plenty of liquids such as water, soda water, fruit juice and herbal teas. This will help the fibre to do its work.
­Nasa testing vintage engine­ from Apollo 11 rocket
­Huntsville, Alabama – A vintage rocket engine built to blast the first US lunar mission into Earth’s orbit more than 40 years ago is again rumbling across the Southern landscape.
­The engine, known to Nasa engineers as No F-6049, was supposed to help propel Apollo 11 into orbit in 1969, when Nasa sent Neil Armstrong and two other astronauts to the moon for the first time.
The flight went off without a hitch, but no thanks to the engine, it was grounded because of a glitch during a test in Mississippi and later sent to the Smithsonian Institution, where it sat for years.
­Now, young engineers who weren’t even born when Armstrong took his one small step are using the bell-shaped motor in tests to determine if technology from Apollo’s reliable Saturn V design can be improved for the next generation of US missions back to the moon and beyond by the 2020s.
­They’re learning to work with technical systems and propellants not used since before the start of the space shuttle programme, which first launched in 1981.
Nick Case, 27, and other engineers at Nasa’s Marshall Space Flight Centre on Thursday completed a series of 11 test-firings of the F-6049’s gas generator, a jet-like rocket which produces 13 600kg of thrust and was used as a starter for the engine.
­They are trying to see whether a second-generation version of the Apollo engine could produce even more thrust and be operated with a throttle for deep-space exploration.
­There are no plans to send the old engine into space, but it could become a template for a new generation of motors incorporating parts of its design.
In Nasa-speak, the old 5.5m tall motor is called an F-1 engine. During moon missions, five of them were arranged at the base of the 110m tall Saturn V system and fired together to power the rocket off the ground toward Earth orbit.
­Thursday’s test used one part of the engine, the gas generator, which powers the machinery to pump propellant into the main rocket chamber.
­It doesn’t produce the massive orange flame or clouds of smoke like that of a whole F-1, but the sound was deafening as engineers fired the mechanism in an outdoor test stand on a cool, sunny afternoon.
­The device produced a plume that resembled a blow torch the size of two buses and set fire to a grassy area, which was quickly extinguished.
­”It’s not small,” Case said. “It’s pretty beefy on its own.”
­And just like during the Apollo days, people in north Alabama heard rockets thundering in the distance during tests at Marshall.
­”My wife and daughter were in our front yard and she said they could hear it, which was pretty cool,” Case said after an earlier test. “We live about 15 miles away.”
A single F-1 engine can produce 0.68 million kilograms of thrust using a fuel composed of liquid oxygen and refined kerosene, which was not used in the space shuttle.
­The tests were conducted at Marshall in a project conducted with Dynetics Inc. and Pratt & Whitney Rocketdyne, which are studying Nasa’s possibilities for deep-space missions years from now.
­The space agency plans to use commercial launches to reach low Earth orbit; larger rockets are required to escape the planet’s gravity.
­R.H. Coates, an engineer who works with Case in Marshall’s liquid propulsion office, said young engineers can learn a lot from the work done by predecessors using slide-rules in the 1960s, but no one wants to simply rebuild the old Saturn V engine.
­”This wouldn’t be your daddy’s F-1,” Coates said. “We’d use new materials and try to simplify it, update it.”
­Case started at Marshall as a high school intern in 2002 and has been working there since graduating from the University of Alabama in Huntsville in 2008. He said today’s technology allows things that weren’t possible during the 1960s, but he has been impressed by what he learned taking apart the unused Apollo 11 engine.
­Engine No. F-6049 didn’t fit properly on the Apollo 11 rocket, but it is invaluable now as a testing tool. Coates said a total of 85 F-1 engines were used on 17 Apollo flights without a single failure.
­About a dozen F-1 engines remain in Huntsville, home of Nasa’s main propulsion centre, and others are located elsewhere. Most are on display; Case said engineers used engine No. F-6049 for the tests because it was the most complete.
­”It is really an excellent booster,” he said. “The guys in Apollo had it right.”
­Top tips for mattress care
­Choosing a good bed is like finding the right partner. It takes time and effort and essentially, you are looking for the same characteristics.
­A good bed should last 10 years if it is properly looked after. Rotating and flipping your mattress regularly will prevent sagging.
You want your bed to be able to support you, comfort you and be there whenever you need it. It is a long-term investment and like anything worthwhile, there are precautions you should take to make sure it will last as long as possible.
­Beds for Africa have a few suggestions for taking care of your mattress:
­Do not bend the mattress at any stage as this will damage the inner spring unit.
­Carry the mattress flat or on its side. The handles are only used for positioning the mattress on the base.
­Once you have removed the mattress from its packaging, let it air completely by leaning it up against a wall for a few hours.
­Do not let your children jump on the bed as this can damage the springs in the matress and compromise the strength of the base.
­Do not remove the label on the mattress. It has important information regarding your warranty rights.
­Rotate your mattress often and flip it every month to maintain comfort.
Use a washable mattress protector, change your bedding and vacuum the mattress regularly to keep it free of bed bugs and allergens.
­Do not let children jump on the bed, as this will damage the springs.
­Do not expose your mattress to anything flammable, as the bedding materials will emit hazardous gases when ignited.
Beds for Africa also suggest that you buy a base and mattress at the same time in order to get the correct support from your mattress.
­Clean up mattress spills right away. They can turn into unsightly stains, and although you may not see them every day, some stains may leave odours.
­It is easy to leave bed stains as they are because you don’t see them every day. Spilling your morning coffee, having a nosebleed during the night or children having bed-wetting incidents can deface the quality of your mattress, and you should try to clean these stains up right away.
­Remove basic stains using the dry suds method with a gentle, powered laundry detergent, a bowl of warm water and a sponge. Use an electric beater to create the suds and work them into the mattress. If that doesnt work, try using a high quaility brand of upholstery shampoo.
­The cleaning products you use will depend on the type of stain. Avoid using harsh detergents to prevent causing allergy attacks or rashes. Some stains can leave odour behind, so sprinkle the mattress with a generous amount of baking soda, leave it overnight and vacuum it up the next morning.
­To get a urine stain out of a mattress, apply white vinegar to a towel or sponge and blot the stains. Try not to saturate the bed in vinegar. Sprinkle some baking soda over the stain, leave it overnight to soak up the vinegar and vacuum it up the next day.
For a blood stain, pour some hydrogen peroxide onto a towel and working in from the borders of the stain, blot your way inward until no more blood appears on the towel.
Tip: Wait for your mattress to dry completely before putting on sheets and bedding to prevent mould and mildew.
­A good bed should last around 10 to 15 years if you look after it properly and is something that is worth spending more on to ensure you get a quality product and a good night’s sleep. After all, it’s about looking after your well-being.
­House prices have dropped, and there are some real bargains around if you can get the finance, that is.
­People in the know say that the three most important things you should look for when buying a home, are location, location, location. Only then do you look at price, size and condition. But does the home you are about to buy pose some health risks?
­There is a point where a so-called renovator’s dream turns into a nightmare. Experienced estate agent, Elsabé Franck, gave the following tips on what to look out for.
­We’re not suggesting anyone would miss a cockroach infestation such as the one in this video, but take a look at this to see what things could turn into if seriously neglected.
­As a general rule, it would be a good idea to get in a building engineer to check out the structure of the house. But there are many other things you can find out for yourself if you take the time to look properly before signing on the dotted line.
­Damp disaster. Rising damp is a scourge in older houses in areas that receive a lot of rain. Rising damp is expensive to fix, as it entails going in under the walls and placing waterproof materials above the foundations. This dampness could be detrimental to people who have respiratory problems.
How to spot it: Along the bottom two thirds of walls, paint is flaking and bubbling off and in bad cases, the plaster could be coming off the wall and there could be darker damp patches on the walls.
­Faltering foundations. These shifting foundations can sometimes be hidden well by sellers, but what cannot be hidden are huge cracks in walls. These could be extremely expensive or impossible to fix. Nothing could be more detrimental to your health than having part of a house collapsing on you.
­How to spot it: Look behind pictures and large pieces of furniture for telltale signs of structural problems. In two-storey houses, cracks are often more visible on the upper floors. Just don’t buy this one, unless you find some strange pleasure in financial ruin.
­Noisy neighbours. Neighbours who run an illegal crèche, or who specialise in all-night drunken brawls, could make your life hell. Lack of sleep and high anxiety levels owing to noise pollution could wreak havoc with your health. Also check how busy roads, railway lines or shops in the area are. Make sure the council is not planning to extend the existing highway to within three meters of your bedroom. These things happen.
How to spot it: Go to the house you’re wanting to buy during peak hour traffic time and check how noisy it is. Visit unexpectedly on the last Saturday night of the month to check on the party scene. Check with the council for future building plans in the area.
­Faulty floors. Sagging wooden floors or tiles that are trying to part company with the floor they’re stuck to, could cost you a fortune and cause a bad fall or two. Replacing floors could be very costly.
­How to spot it: Lift loose carpets and check what’s going on underneath them. Ask the present owners what type of flooring is under the carpet if it is wall-to-wall.
Heat hell. A house that faces west or which has no ceiling insulation or very low ceilings can be like a hell-hole for the six hottest months of the year. The heat gets trapped under corrugated iron roofs as well, making the house pretty intolerable well after the sun has set. Putting in ceiling insulation is not that expensive, but if the house is badly designed, there is not much you can do. Persistent heat places great strain on your body and could be bad for people suffering from asthma and hypertension.
­How to spot it: Go to the house late in the afternoon of a hot day and check the inside temperature. Also check the furniture in the west-facing rooms for signs of serious fading.
Cockroach crisis. While this problem is not terminal if the house is freestanding (in flats the problem could be beyond your control), it could make your life hell. If the cockroaches are breeding on the property, you can call in exterminators (at a price), but if they’re in the municipal drainage pipes, there could be a serious problem. A cockroach or two wouldn’t pose a serious health problem, but where cockroaches thrive, rats are likely to do so as well.
­How to spot it: Open kitchen drawers close to the sink and check for small black droppings that have been left behind by cockroaches. Ask the neighbours if they have a problem. If they do, the cockroaches are more than likely in the municipal drainage pipes. Think twice about this house.
­Plumbing problems. These include blocked drains, rusty pipes, old geysers and faulty pipe connections. Fixing these can be expensive, especially if they have already done damage to the house. Needless to say, blocked toilets and overflowing outside drains pose huge health hazards.
­How to spot it: Look for telltale signs of water damage against walls or on floors. Water stains on wooden floors or curling tiles could be telling you what you want to know. Check the outside drains. Ones that have a foul odour or are of the ancient cement-type could be problematic. Strange water and rust marks on the ceilings of the first floor could be a dead giveaway of piping problems.
­Wiring woes. Electricity certificates, paid for by the seller, are sometimes unreliable. Needless to say wiring problems could deliver you a nasty electric shock, or even burn the house down.
­How to spot it: Frayed wires, loose wires, ancient electrical boxes, endless trains of extension wires leading from room to oom are all signs that something is amiss in wireland.
Mouldy mess. Mould growing on bathroom or kitchen ceilings and on inside or outside walls can cause great difficulties for people with allergies or respiratory problems. The mould spores released into the air can irritate people’s respiratory tracts. Mould also only grows in damp or badly ventilated areas.
How to spot it: Check the bathroom for green or grey marks on the walls or ceilings around the bath and the shower. Grey spots often indicate the presence of mould.
­Wrecked roof. A roof that’s leaking or hanging on by a thread could damage your possessions severely. Same goes for leaking gutters. Do you think this roof will withstand the onslaught of a vicious southeaster?
­How to spot it: Watermarks on the ceilings are a dead giveaway of a leaking roof. Check whether sections of the roof look newer than the rest – it means that parts have already had to be replaced. Spot the holes in an ancient corrugated iron roof by looking into the roof during daytime and checking for spots of sunlight shining through.
­Beetle blues. While the presence of woodborer in the floors might not impact directly on your health, it could cause a great deal of anxiety. A bad case of termites or woodborers or beetles could eventually make the floor collapse.
­How to spot it: Check for little holes in the wood, about 1mm across. Woodborers also deposit little heaps of wood dust on the floors, which are easily spotted.
­Pollution problems. Before you sign on the dotted line for your dream home, just check whether there isn’t a problem in the area with exhaust fumes off the highway, a refinery, a nearby industrial area, a tannery or a sewerage plant. All of these could exacerbate or cause lung problems – especially in children.
­How to spot it: Check the area for industrial activity, or go to the area on a windfree day to see and smell how clean the air is.
­Cutting down on smokes
Cutting down on how much you smoke is obviously not ideal: giving up is the ultimate prize. But cutting down is a whole lot better than nothing. If you feel you’re not yet ready to quit immediately, cutting down may be a step in the right direction.
­Analyse your habits, e.g. eating, drinking alcohol, spending time in smoky environments or with other smokers – work on changing any behaviours that are conducive to smoking; decide in advance how many cigarettes you’ll smoke the following day, and remove the rest from the pack; put off lighting your first cigarette of the day until a little later each day; don’t smoke cigarettes down to the butt – smoke/finish only half or three-quarters; finish one pack before you buy another and don’t buy cigarettes in bulk.
Effects of Climate Change ­on South Africa
­WHY SHOULD I BE WORRIED ABOUT CLIMATE CHANGE?
­If nothing is done about climate change and we continue, among other things, to burn fossil fuels and chop down our forests at current rates, the following is predicted for South Africa:
­South Africa’s coastal regions will warm by around 1-2°C by about 2050 and around 3-4°C by about 2100;
­Some predictions suggest that maize production in summer rainfall areas and fruit and cereal production in winter rainfall areas may be badly affected;
­Commercial forestry is vulnerable to an increased frequency of wildfires and changes in available water in south-western regions;
­Rangelands are vulnerable to bush encroachment which reduces grazing lands;
­South Africa is particularly vulnerable to climate change because, among other things:
­A large proportion of our population has low resilience to extreme climate events (poverty; high disease burden; inadequate housing infrastructure and location);
­Large parts of South Africa already have low and variable rainfall;
­Although the poor are only minor contributors to climate change, they are the most vulnerable and, hence, will be the most impacted. The rest of Africa is possibly even worse off.
Fast-food guide for slimmers
Want to stay in shape this year? Then resolve not only to cut down on fast food, but to also make the right choices if you are ordering takeaways. Just one value-sized, fast-food meal of a sandwich, chips and a sweetened drink can contain more kilojoules, fat and added sugar than anyone should eat in an entire day.
­The US National Institutes of Health have the following advice: skip “value-sized” or “super-sized” meals; choose a grilled chicken sandwich or a plain, small burger; use mustard instead of mayonnaise; limit fried foods or remove the crumbing from fried chicken – this can cut the fat content by half; order salads (garden or grilled chicken) with light or reduced-kilojoule dressings; and choose water or artificially sweetened drinks instead of the sweetened varieties.
­Red, red wine
­Good news for wine lovers: red wine has yet another health benefit. Researchers found that a daily glass of red wine can reduce the risk of lung cancer by about 13% – at least in men. The magic ingredient seems to be the tannins, which have powerful antioxidant properties.
The finding doesn’t mean that you should start guzzling more wine to protect your body from cancer. If you’re a guy, two glasses of red wine per day, and one if you’re a woman, are enough to reap the benefits.
There are few better ways to enjoy the great outdoors than doing a hiking trail. Just make sure that nasty blisters, caused by the friction of your boots and socks against the skin, don’t dampen your spirit.
­Drain large blisters (more than 2,5 cm across): hold a needle over an open flame to sterilise it and use it to make a hole at the edge of the blister; gently squeeze the blister to drain the fluid through the hole; flatten the skin that covers the blister – don’t remove it; wash the area with soap and water and apply an antibiotic ointment and sterile bandage; don’t use a bandage at night; change the bandage at least once a day; call a doctor if there are signs of infection.
­Help for heartburn
There are many things you can do to prevent heartburn. And it’s important that you treat the cause, as chronic reflux can actually damage your oesophagus and lead to serious illness.
­Cut down generally on your fat intake
Scrap the late night snacks as your body needs time to digest the meal before you lie down.
Fresh fruit and vegetables are rich in fibre and healthy in general, but remember that tomatoes and onions can increase the acid levels in your stomach, so go slow on these.
Tight-fitting clothes around the abdomen make the job of digestion more difficult.
Too much alcohol can cause heartburn.
Avoid spicy food as well as large quantities of salt and vinegar.
Caffeine is bad news to all those suffering from heartburn. Drink less tea and coffee and opt for soda drinks that do not contain caffeine.
Constant stress can affect your digestive process and cause higher levels of stomach acid to be produced
Exercise is good for your whole system and many people have found that their heartburn decreases once they switch to a healthier diet and they get some regular exercise.
Eat your food slowly. The faster you eat, the harder your stomach has to work and the more likely you are to suffer from heartburn.
­Beat bad breath
Everyone’s had a bout with bad breath, but when it becomes chronic, it’s time to see your dentist. Some sources of bad breath include: what you eat; not brushing and flossing daily; tobacco products; or a medical disorder such as a respiratory tract infection.
The American Dental Association says you should brush twice a day with fluoride toothpaste to remove food debris and plaque. Remember to brush your tongue, too. Once a day, use floss to clean between teeth.
Lekker vir die somer
Nicholis Louw se gesonde en vullende slaai sal almal tevrede hou!
­Nicholis Louw se CD’s vlieg van die rakke af en soos hy sê, is hy beslis meer tuis op die verhoog as agter die kospotte.
Hy geniet dit egter om lekker te eet en is veral gek na vleis. “Ek moet elke dag vleis eet. Ek is ook mal oor my ma se omelet met kaas en piesang. Sy maak dit al sedert my kinderdae en ek is bevoorreg genoeg om dit steeds gereeld te geniet.”
Nicolis se kookfilosofie is eenvoudig: “Daar is geen reëls oor wat mag en nie mag as dit by kos kom nie, as dit werk, is dit goed!”
Hy vertel dié spek-en-biltong-en-avokado-slaai is sy gunsteling, want die bestanddele komplementeer mekaar en dis ook gesond!
­Nicholis se SPEK-EN-BILTONG-EN-AVOKADOSLAAI
­4 tot 6 porsies
250 g (1 pakkie) spek, in blokkies gesny
­250 ml (1 k) biltong, fyngekerf
­2 avokado’s, geskil, ontpit en in repies gesny
­16 klein tamaties, gehalveer
1 komkommer, in skyfies gesny
1 geel soetrissie, ontpit en in repies gesny
1 rooi ui, geskil en in dun ringe gesny
­1 pak blaarslaai
­60 ml (4 e) pampoenpitte
60 ml (4 e) balsemieke asyn
­60 ml (4 e) olyfolie
­1 Braai spek sonder enige olie in braaipan tot bros. Skep uit en laat afkoel.
­2 Plaas slaaibestanddele in geskikte slaaibord of individuele bakkies.
3 Slaaisous Meng bestanddele saam en sit saam met slaai voor.
Vrouekeur, 25 Januarie 2013
500 g (1 pak) skulpiepasta
125 ml (½­ k) suiker
1­20 ml (4 t) matige kerriepoeier
­1 ml sout
­125 ml (½­ k) witwynasyn
60 ml (4 e) olie
125 ml (½­ k) tamatiesous
125 ml (½­ k) blatjang
­1 rooi soetrissie, ontpit en in blokkies gesny
1 geel soetrissie, ontpit en in blokkies gesny
­1 Kook pasta in borrelende soutwater waarby bietjie sout en olie gevoeg is tot al dente.
­2 Dreineer. Spoel af en hou eenkant.
­3 Sous Meng suiker, kerriepoeier, rooipeper, swartpeper en sout saam. Voeg klein bietjie witwynasyn by tot gladde pasta vorm en daar geen klonte is nie.
­4 Voeg oorblywende bestanddele by. Roer weer deur en meng met gekookte pasta.
­5 Slaaibestanddele Verhit bietjie olie en braai hoenderrepies tot gaar. Geur met sout en peper.
6 Skep hoender by pastamengsel.
7 Verhit nog olie indien nodig. Soteer uie tot sag.
­8 Voeg soetrissie by en soteer vir 2 tot 3 minute tot net sag, maar nie pap nie.
9 Voeg uiemengsel by pastamengsel.
10 Roer liggies deur. Sprinkel grasuie oor.
← DIE NUWE PIONIER – DESEMBER 2012
“DIE PIONIER” Archive	Maart
BOOK LIST	December 2015
Recent Posts	DIE PIONIER – DESEMBER 2015
DIE PIONIER – APRIL 2015
Most Populardie nuwe pionier large print braille books facebook braile mathematics music audio	Subscribe	Your Name (required)