Monday, 25 March 2019 07:35
‘n Historiese inskripsie by Cullinan se junior primêre skool het ernstig skade gelei ná opdrag gegee is om die naam, ‘Afrikaner Skool’, te verwyder.
John Lincoln van die Cullinanse Erfenisvereniging is die middag van 14 Februarie laat weet dat mense by die skool opgedaag het om die inskripsie te verwyder. Die mans het vir John gesê dat hulle die verwydering doen na aanleiding van ‘n besluit wat die vorige aand deur die skool se beheerliggaam geneem is. Hulle het nie gesê hoekom hulle dit wil verwyder nie.
John het aan hulle verduidelik dat hulle toestemming van die Provinsiale Erfenis-hulpbron-owerheid van Gauteng moet kry. Die mans het geantwoord dat die skool nie ‘n erfenisgebou is nie en dat hulle kan doen wat hulle wil.
Die naam, ‘Afrikaner Skool’, met die datum, ‘1926’ voor die onwettige verwydering
Foto’s: John Lincoln
John het verduidelik dat die gebou in terme van die Nasionale Erfenis-hulpbron-wet ouer as 60 jaar is en daarom beskerm word. Dié skool is in 1926 gebou en soos destyds gebruiklik was, is ‘n inskripsie met die naam en datum in die skool ingebou.
Die mans het John Lincoln se waarskuwing geïgnoreer en begin om die historiese benaming te verwyder. John is na die Cullinanse Polisiestasie en die polisiehoof het gesê dat hy ondersoek sal instel.
Toe John terug gekom het by die skool, was die mans besig om op te pak en slegs die helfte van die inskripsie is verwyder.
Die naam ná die skade wat die werkers aangebring het
Dié skool vorm deel van die Cullinan Gekombineerde Skool, wat op Donderdag 30 Julie 1904 met 34 kinders in ‘n tent begin is. Dié tent, wat deur die Presbiteriaanse Kerk geleen is, is op die ‘Rec’ Klub se gronde opgerig. RS Carruthers was die eerste waarnemende hoof en die voertaal was Engels.
Die eerste voltydse hoof, AE Underworth is op 8 Oktober 1904 aangestel. Teen 1905 het die kinders binne-in die ‘Rec’ Klub skoolgegaan. Die saal is met afskortings geskei en daar was twee aangrensende klaskamers vir die 141 leerlinge en drie onderwysers.
Die feit dat die ‘Rec’ Klub ook die myngemeenskap se ontspanningsaal was, het soms tot ontwrigting gelei, veral op Maandagoggende as alles weer ingedra, reggeskuif en die inkpotte weer teruggesit moes word.
Skoolinspekteurs Klooster en Lighterwood besoek die Afrikaner Skool se opening in 1926
Die skool se voertaal was hoofsaaklik Engels, maar in 1911 het dit ’n parallel medium skool geword. In 1916 was daar sterk aandrang vir Afrikaanse onderrig en in 1920 is toestemming verkry om die kinders amptelik in twee taalgroepe op te deel.
Die eerste Afrikaanse Skool is in die eerste NG Kerk naby die myn se hoofingang aangebied. Vandag is dit die Lewende Woord Kerk.
Die dorpie met die ‘nuwe’ skool in die oop veld in die agtergrond
Foto: Cullinan Mynargief
In 1926 het die Afrikaanse leerlinge hulle nuwe skool, die Afrikaner Skool, bo in Oaklaan betrek. Die administrateur van Transvaal, Jan Frederik Hendrik (Jannie) Hofmeyer, het die skool geopen en twee inspekteurs, Klooster en Lighterwood, het die opening bygewoon.
Die skool was gou te klein, omdat die skole van Tweefontein en Brandbach gesluit het en hulle leerlinge na Cullinan gekom het. In 1928 maak die skool weer van die kerksaal gebruik omdat die leerlinggetal toe al 242 is.
In dié tyd het Louis Leipoldt die skole as mediese inspekteur, maar ook as Afrikaanse digter besoek.
Die Presbiteriaanse Kerk het hierdie tent in 1904 aan die skool geleen
Bron: Mark Smith
In 1935 het die skoolkomitee besluit dat die Afrikaanse- en Engelse-medium skole kan saamsmelt. Op 2 Augustus 1938 is die Engelse en Afrikaanse skoolopenings vir die laaste keer apart waargeneem. Daarna is die leerlinge amptelik vanaf die Afrikaner Skool na die skool in Zonderwaterweg, toe bekend as die Cullinan Goewermentskool, oorgebring.
Vandag is dit die skool waar die sekondêre afdeling gehuisves word. Die gebou waarin die Afrikaner Skool was, is nou die junior afdeling met graad een tot drie. Die Dorpskool, so genoem omdat ’n muur hulle skei van ’n baie besige deel van dorp, huisves graad vier tot sewe. Die grondslagfase is in Unionweg.