1968 – Die jaar wat alles verander het (Deel 2)ŉ Protes teen Mej. Amerika-skoonheidskompetisie in 1968. Betogers het gevoel dié skoonheidskompetisie ondersteun die oorlog in Viëtnam omdat die wenner troepe daar moes gaan besoek en bemoedig. Foto: Janet/Thinglink.com Hierdie artikel is deel van ŉ reeks oor 1968 – die jaar wat alles verander het, deur Sebastiaan Biehl. Lees Deel 1 hier. Die generasie van 1968 beweer dat hulle op die voorpunt van ŉ beweging was wat ŉ verkrampte, onderdrukkende era, wat amper ŉ voortsetting van die tyd voor die Tweede Wêreldoorlog was, afgesluit het en ŉ nuwe een van beywering vir gelykheid, vrede, vryheid en billikheid ingelui het. Hulle het dit gedoen wat hulle ouers versuim het om te doen, naamlik om af te reken met militarisme en nasionalisme wat die oorloë veroorsaak het, om hulle te beywer vir ŉ konsekwente oopvlek van die Nazi-gruweldade, om vir wêreldwye solidariteit, gelykheid en bevryding van onderdrukking te werk en om onderdrukte groepe soos vroue en gekleurdes tot hulle reg te laat kom. Inderdaad het die 1968-onluste sekere politici genoop om in die 1970’s en 1980’s allerhande “progressiewe” besluite te neem wat die 1968-generasie se eise, in ŉ sagter vorm, tegemoet gekom het, soos gelyke regte vir mans en vroue, beter werksomstandighede, gratis hoër onderwys, meer seggenskap vir werkers, seksuele opvoeding, anti-outoritêre opvoeding, vergemakliking van aborsie en egskeiding, ontwikkelingshulp en solidariteit met onderdrukte volke en vele meer. Van dit was sinvol en nodig, van dit vernietigend. Sonder om die meriete al dan nie van die sogenaamde progressiewe politieke besluite te bespreek, het die student van 1968 geen hervormingsprogram gehad nie, maar emosionele en vernietigende reflekse teen die samelewing uitgeleef. Die oproerige studente het ook nie gestaan vir universele waardes soos vrede, vryheid en gelykheid nie, maar hulle was baie selektief waarvoor en waarteen hulle betoog het. Hulle het byvoorbeeld sterk teen die Viëtnam-oorlog en die VSA se “imperialisme” betoog, maar oor die brutale onderdrukking van die “Praagse lente” in Tsjeggo-Slowakye deur troepe uit die Sowjet-Unie, het hulle stil gebly. ŉ Romantisering van die Derde Wêreld, kort na dekolonisering, en die onkritiese oorname van die anti-koloniale narratief was ook kenmerkend van die gees van 1968. Regs-outoritêre bewinde soos in Griekeland, Portugal, Spanje, Iran, Suid-Afrika of Suid-Viëtnam is verdoem, maar erger kommunistiese regimes en valse helde soos Ho-Chi-Min, Mao Tse-Dong en Fidel Castro is verheerlik. Ook Links-ekstremistiese terreurgroepe, soos die RAF (Rote Armee Fraktion) in Duitsland of Brigade Rosso in Italië, met rooi as die kleur van kommunisme in hulle naam, was produkte van die 1968-beweging. Die afrekening met die Nazi-era was ook nie ŉ verdienste van die 68’s generasie nie, dit is reeds in die vroeë 1960’s met verskeie hofsake begin en die oproerige studente het sommer alles as Nazi’s gebrandmerk wat teen hulle sin was, maar nie belang gestel in historiese navorsing nie. Die generasie van 1968 se ware invloed lê nie in die kortstondige proteste en die uitdaag van alle burgerlike waardes nie, maar in die geleidelike insypeling van hulle verwronge denke in die samelewing. Eerder as om die samelewing op kommunistiese manier te wil omverwerp, het hulle die samelewing op strategiese plekke, soos skole en universiteite, die media, dinkskrums, vakbonde, partye en nie-regeringsorganisasies geïnfiltreer om dit te omvorm. In dié opsig was hulle soos die Broederbond, al was hulle ideologie heel verskillend. Hulle siening het oorheersend geword en het die stempel van “progressief en morel regverdig” gekry, sodat min waag om dit te bevraagteken. Die gees van 1968 het so deurgesyfer dat dinge en sienings wat destyds revolusionêr was, vandag as hoofstroom gesien word. Suid-Afrika is gewoonlik dekades agter die Weste wat kulturele strominge betref, en die golf van die linkse meningsmonopolie het die Afrikaanse universiteite en media eers redelik onlangs met mag getref. Die Broederbond-dosente en meningsvormers het afgetree en selfverklaarde progressiewes swaai die septer. Vyftig jaar is egter ŉ lang tyd, en min regimes (in die geval nie polities nie, maar sosio-kultureel) bestaan nog langer as dit. Die val van die 1968’er bewind is nog nie in sig nie, maar dit word reeds toenemend uitgedaag deur nuwe generasies wat danksy die internet die meningsmonopolie van die hoofstroommedia kan omseil, wat nie meer alles glo wat onderwysers of dosente verkondig nie en wat hulle ook al hoe minder steur aan die gewone skelwoorde wat hulle trefkrag weens oorbenutting verloor het. Belangriker nog, die appèl op jongmense, dat links “cool” is, vervang nie meer nie. As jy polities met jou ouers saamstem is jy mos nie “cool” nie?