Kuns met 'n kwinkslag | South Africa
LOCAL TIME: 01:18 am | Monday, 06 July
Where am I? South Africa » Lifestyle > Arts & Culture > Kuns met 'n kwinkslag
Rooi Rose May 2011
Kuns met 'n kwinkslag
Posted in Arts & Culture | Lifestyle | Publications | rooi rose
Die kuns van Frans Groenewald is baldadige, skertsende kuns wat jou dwing om die ligter sy van die lewe raak te sien. Deur Alita Vorster. Foto's Johan Wilke.
Left: Casey. Right: Blind Tasting
Wat net 'n prentjie van 'n wit paneelwa kon wees, kry onmiddellik 'n ander betekenis wanneer jy die woorde op die voertuig lees: Foie Gras – Organ Donors We deliver. En agter die stuurwiel sit 'n gans gereed om ganslewers af te … lewer.
Die guitige woordspeling getuig van die kreatiwiteit van die kunstenaar Frans Groenewald. Dit is maar een van honderde kunswerke wat hy al so met sy besonderse humorsin geskep het. Dis maklik om 'n appel of 'n peer te teken, maar om dit in iets spesiaals te verander, vereis 'n bietjie meer kreatiwiteit. En dit het Frans vir seker.
Kleintyd het sy maats altyd gelag vir die sketsies wat hy geteken het. Hy het op skool nie kuns geneem nie en het dit oorweeg om 'n rekenmeester te word. Uiteindelik het sy passie om sy idees met sketse uit te druk die motivering geword om vir 'n graad in beeldende kuns (grafiese ontwerp) aan die Universiteit van Stellenbosch in te skryf. Daarna het hy ook 'n honneursgraad in fotografie gedoen.
In 2002 het Frans se katskilderye oral aandag getrek. Katte en hul moenie-aan-my-raak-nie-houding het hom gefassineer en die een na die ander katprentjie het die lig gesien. Maar dit het nie by katte gebly nie en spoedig is Basil die kok gebore. Basil woon in 'n ligtoring en sy meisie is die mooie Rosemary. Met Basil het Frans 'n interessante kostema in sy werk ingebring. Maar of dit nou katte, kokke of ganse is, die ding wat Frans se kunswerke uniek maak, is die kostelike woordspelings wat die kuns na 'n ander vlak neem.
"Die woordspeling wat deel van my kuns is, is deel van my identiteit as kunstenaar. Dit hou my op my tone. Al is dit 'n uitdaging om die hele tyd met nuwe, kreatiewe idees vorendag te kom, is dit 'n lekker uitdaging. My kuns word 'decotainment' genoem. Aan die een kant moet dit visueel sterk wees en van ver af moet jy die helder kleure en 'n mooi prentjie sien, maar wanneer jy nader kom en jy lees wat daar geskryf staan, moet dit jou uitdaag om anders te dink. Dan word 'n verdere betekenis van die kunswerk vir jou oopgemaak en op daardie manier vind daar 'n gesprek plaas tussen die kunswerk en die persoon wat daarna kyk," verduidelik Frans.
Hy het as 'n grafiese kunstenaar by 'n advertensieagentskap begin werk, maar sy loopbaan het gou in 'n ander rigting ontwikkel. In 2007 het hy die unieke kookboek Cooking with Basil geskryf en ge'illustreer en baie mense het waarskynlik die boek gekoop om van die illustrasies te raam. Hy is ook 'n spotprenttekenaar en bekroonde illustreerder van kinderboeke soos Jaco Jacobs se Ouma is 'n rock ster. Sy kunswerke op plakkate, kalenders en kaartjies, is in 'n hele paar lande in Europa, en ook in Australie te koop.
Frans se ateljee is tans op die Lourensford-wynlandgoed naby Somerset-Wes. Aan die een kant van sy ateljee is 'n koffiebrouery en aan die ander kant 'n restaurant, en dit pas natuurlik heeltemal by die temas van Frans se skilderye. Hy het ook 'n besondere waardering vir die pragtige omgewing waarin die wynlandgoed gelee is. Solank hy die see kan sien en die seelug kan inasem, is hy doodgelukkig, sê hy.
"Dit was 'n interessante skuif uit Stellenbosch na Lourensford. Op Lourensford is ek nader aan die core van my kuns. Baie van my idees is dinge uit my onmiddellike omgewing. Ek wil ook graag die idee van 'n stadiger leefstyl met my kuns uitbeeld. Jy kan nie net altyd dinge skilder waarvan ander hou nie, want dan gaan jy jou identiteit as kunstenaar verloor. Ek glo my kuns moet 'n natuurlike uit-vloeisel wees van die dinge wat ek sien en beleef. As ek saam met my kinders Kruger-wildtuin toe gaan, en ek sien die diere daar, moet dit in my kuns weerspieel word."
Hoewel Frans se kuns aanvanklik sterk Eurosentries was met veral Europese voertuie, bakens en karakters, werk hy deesdae al meer met eg Suid-Afrikaanse temas. Dit is hier waar 'n karakter soos Chikki Cheetah opduik, die jagluiperd wat die groep Abba se "Chiquitita" sing.
Vir Frans was dit 'n goeie geleentheid om sy kuns deur Art Publishers te versprei. Hoewel hy van die begin sy kuns onder die Vespaghetti handelsmerk bemark, staan die nuwe reeks as Flambé bekend en die logo van die handelsmerk is, hoe anders, 'n kok met sy hoed wat in vlamme staan. Op die manier word Frans se kuns in groetekaartjies, kalenders, dagboeke en selfs kombuisware versprei. Later vanjaar word 'n spesiale reeks keramiekkoffiebekers met Frans se kunswerke daarop gemaak. Oor hierdie uit-breiding is hy besonder dankbaar, want dit maak dit moontlik om meer te kan skilder.
Van al die dinge wat Frans doen, is dit vir hom die heel lekkerste om spesiaai vir iemand 'n skildery te maak. Soos wat mense vroeer jare spesiaal 'n portret van 'n geliefde laat verf het, doen hy dit op sy prettige manier. Hy kry soveel moontlik inligting oor die persoon, soek iets pittigs in die lewensverhaal, en skep 'n prentjie daarvan.
"Die snaaksste versoek wat ek gekry het, was van 'n man wat vir sy vrou iets spesiaals wou gee toe sy haar meestersgraad behaal het. Haar verhandeling het oor die heksejag in die Middeleeue gegaan. Toe ek oor die heksejag begin nalees, het ek agtergekom die hekse is letterlik geweeg. Aan die een kant van die skaal is Bybels en kerse gesit, en aan die ander kant is die vrou wat van heksery beskuldig is, gesit. Jy was in groot moeilikheid as jy te lig of te swaar bevind is. Ek het toe die idee op die skildery weergegee met 'n ondergewig en oorgewig heksie wat paniekerig staan en wag om geweeg te word. Dit is vreeslik pret om dit te doen en ek hou die heel meeste van hierdie opdragskildery."
Deel van die uitdaging van sy werk is om met nuwe idees vorendag te kom. Frans hou daarvan om mense dop te hou en daarom is dit vir hom lekker om in 'n omgewing soos Lourensford te skilder waar daar altyddeur 'n stroom besoekers is. Wanneer hy 'n tydskrif deurblaai, doen hy dit met 'n pen in die hand; hy onderstreep woorde, maak notas en teken oral prentjies. Uit die sketsies sal dikwels 'n nuwe idee voortspruit wat uiteindelik 'n volwaardige skildery word.
Frans kry dikwels versoeke van mense wat wil he dat hy een van sy ou kunswerke weer vir hulle moet teken. Daarvan hou hy nie baie nie. Hy probeer eerder om nuut en innoverend te dink en nuwe goed te doen. As hy dit nie op hierdie manier benader nie, sal hy gou verveeld word met wat hy doen, se Frans.
Sy gewildste skildery was Lady in Red, die prent van 'n vrou met 'n rooi rok wat in 'n glas rooiwyn sit. In haar hande hou sy ook 'n glas rooiwyn vas. lewers op die agtergrond op 'n gebou pryk die woorde Chris de Jo'Burgh.
Rooi is een van sy gunstelingkleure. "Dis opmerklik hoeveel rooi ek in my kunswerke gebruik. Dis so 'n lekker sterk, passievolle kleur. Terselfdertyd stuur rooi ook waarskuwingseine uit dat jy maar versigtig moet wees."
Left: Lady in Red. Right: Chikki Cheetah
Frans se ouers het hom aangeneem, en vir sy aanneemouers was die kunssinnige kind 'n groot verrassing, sê hy met 'n glimlag. Juis daarom is sy gesin vir hom besonder kosbaar en weet hy dat jou kinders 'n groot seening is. Hy en Grace het twee seuns, Joshua (12) en Thomas (7). Grace onderrig die twee by die huis. Die interaksie met sy kinders word ook in sy werk weerspieel, want by sy seuns leer hy ook om nuut en anders na die lewe te kyk.
'"n Mens moet nooit te begaan wees oor sogenaamde foute nie. Foute is soms juis vrek snaaks. Ek maak baie foute, maar sulke foute is dikwels juis 'n interessante ander perspektief.
Met my kuns probeer ek mense leer om anders na die lewe te kyk, of 'n sekere persepsie te verander. Op 'n subliminale manier probeer ek vir hulle sê: You can look at life differently."
Vir Frans le die vreugde van sy kuns in die manier waarop dit waardeer en geniet word. "Ek verwag nie eens dat mense my kuns moet koop nie. Dis vir my genoeg as hulle daarna kyk en dit verskaf hulle vreugde, of hulle sien sekere detail daarin raak wat nie met die eerste oogopslag sigbaar is nie. Mense se reaksie op my kuns verstom my soms. Baiekeer is iets vir my snaaks, en dan dink die publiek nie so nie. Dan wonder ek altyd of ek dalk lelik geteken het, en of hulle nie die grappie sien nie.
"Aanvanklik het ek gedink jy gaan universeel tref deur Engels te gebruik, maar nou doen my Afrikaanse kuns net so goed. Dis eintlik verstommend om te sien wat vir ons mense snaaks is. Hoe meer kuns ek doen, hoe meer geniet ek dit en hoe meer geniet ek ons land. Ek sal dit nooit oorweeg om te emigreer nie, hier is net te veel waarmee ek kan speel. Ons mense het 'n verstommende sin vir humor, selfs in die moeilike tye kry hulle altyd iets om oor te lag."
Vir Frans le daar 'n groot uitdaging daarin om die skerp kant van die lewe sagter te maak. Hy speel weer eens kwistig met woorde wanneer hy sê jy het 'n skerp sin vir humor nodig om die skerp kant van die lewe weg te verf. Tog is hy glad nie 'n komediant wat heeltyd loop en grappies vertel nie. Hy is eintlik doodernstig, maar met sy skerp waarnemingsvermoe sien hy dikwels die humor in 'n situasie raak.
Frans huiwer nie om oor sy geloof te praat nie. "Dis waar my identiteit le. My identiteit lê nie in my kunswerke nie. Ek kan my losmaak van my kuns. Ek wil eerder bekend wees as iemand wat omgee vir die dinge wat regtig saak maak. Daarom is ek 'n gesinsmens en mense lê my na aan die hart. There is more to life than art." En ja, hy glo vas God het ook 'n wonderlike sin vir humor. Om dit raak te sien, kan jy maar net na die natuur kyk, sê Frans.
Vir hom maak dit nie saak of sy kunswerke iewers in 'n kinderkamer, in die kombuis, of in die voorkamer hang nie. Al wat saak maak, is dat mense daarna moet kyk, en dit moet geniet. Wanneer dit gebeur, het hy in sy taak as kunstenaar geslaag.
"Daar is soveel seeninge in my lewe soos my vrou en kinders en die pragtige plek waar ons bly. Daar is baie vreugde in my lewe, en ek deel graag daardie vreugde met ander. Ek hoop dit word altyd in my werk weerspieel. Natuurlik is daar soms ook pyn, maar onthou, ek verf die skerp kant weg. Op die ou end is ons geanker in vreugde. Ons is vol hoop, selfs midde-in pyn."