Jan Joubertsgatbrug, Franschhoek – Afrikanergeskiedenis
In 1688 is die eerste plase in Franschhoek, toe nog as Olifantshoek bekend, aan die Franse Hugenote toegeken. Die omringende bergmuur het hierdie skilderagtige hoek totaal van die oostelike binneland afgesonder. Olifants- en Boesmanvoetpaaie het wel oor die Franschhoekberge geloop, maar hierdie voetpaaie was vir waens en karre onbegaanbaar. In 1699 skryf Simon van der SteI nog dat "het olifants pad, wyt en breed, dog … op de zijde van dat stijle gebergte seer eng … hebbende na beneden een sehrikkelijke diepte, en om de smalte met geen wagen kan gepasseert worden".
Vir meer as 'n eeu sou Franschhoek 'n direkte en veilige verbinding met die vrugbare valleie agter die Fransehhoekberge ontsê word. Eers aan die begin van die 19de eeu sou doelbewuste pogings aangewend word om 'n pas oor die berge te bou. In 1818 is aan die Stellenbosse landmeter, William Frederiek Hertzog, opdrag gegee om die nodige opmetings vir die bou van so 'n pas te maak. Daarop is 'n kontrak met S.J. Cats aangegaan en in 1819 is die sogenaamde Catspad voltooi.
In 1822 het rampspoedige oorstromings hierdie pas onbegaanbaar gemaak. In opdrag van lord Charles Somerset het majoor Holloway en landmeter W.F. Hertzog weer eens gaan ondersoek instel, want die verskuiwing van die drosdy van Tulbagh na Worcester het nou juis groter belangrikheid aan hierdie roete verleen. Nuwe planne om die pas te herbou, is dan ook goedgekeur.
Op 4 Februarie 1823 is die groot taak opgedra aan majoor Holloway, wat die planne opgestel het. As arbeiders is gebruik 'n groot aantal soldate van die Royal African Corps onder toesig van luitenant Mudge. Die bou van die pas het bykans drie jaar in beslag geneem en het o.a. die oprigting van die bekende Jan Joubertsgatbrug anderkant die berge ingesluit. Hierdie brug met 'n enkele boog van vyf meters hoog en 'n span van 5,5 meters, is nie slegs een van die mooiste voorbeelde van gekapte klipwerk nie, maar waarskynlik ook die oudste bestaande brug in Suid-Afrika. Daarbenewens was dit jare lank as 't ware die sleutel tot die toegang na die Overberg.
Die Jan Joubertsgatbrug is in 1823 gebou en die pad, hoewel nog nie heeltemal voltooi nie, is die volgende jaar vir verkeer oopgestel. Eers op 28 Desember 1825 is die nuwe pad deur die landdros en heemrade van Stellenbosch oorgeneem en is sersant Holmes van die 98ste regiment met vier soldate in beheer van die Kloof geplaas.
Die hand moes voortdurend aan hierdie pas gehou word. In 1933 is daaraan weer eens herstelwerk teen 'n koste van R56 000 gedoen en in 1961 het die Paarlse afdelingsraad begin met die herbou van sekere dele van die pad met die gevolg dat die ou Jan Joubertsgatbrug 'n nuwe en breër blad van beton gekry het.
Bron: Oberholster, J.J. 1972. Die Historiese Monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Die Kultuurstigting Rembrandt van Rijn, pp. 83-84.