Wendag - Die Nag Hammadi kodekse en die gnostiese Christendom
Hoe die Nag Hammadi-tekste wat in Egipte ontdek is, die wêreld weer aan die Gnostiese Christendom bekendgestel het:
Die Nag Hammadi-tekste is vervat in 13 leerbundels wat deur Egiptiese boere in 1945 ontdek is. Gedateerde papyrusreste wat gebruik is om die bindings van die boeke te versterk, het gehelp om die bundels tot in die middel van die vierde eeu n.C. te dateer Foto: Institute for Antiquity and Christianity, Claremont, CA.
Tot en met die ontdekking van die Nag Hammadi-kodekse in 1945, was die gnostiese siening van die vroeë Christendom grotendeels vergete. Die leerstellings van die gnostiese Christendom - veral omdat hulle in die vierde eeu deur die ortodokse Christendom tot kettery verklaar is — feitlik uitgewis is deur die vroeë kerkvaders, hulle evangelies is verban en selfs verbrand om ruimte te maak vir die siening van die Christelike teologie soos uiteengesit in die kanonieke Evangelies van Matteus, Markus, Lukas en Johannes.
Maar toe twee boere die Nag Hammadi-tekste ontdek, 'n biblioteek van 13 dele van Koptiese tekste wat weggesteek was in 'n groot kruik naby die stad Nag Hammadi in Bo-Egipte, is die wêreld weer bekendgestel aan hierdie lank vergete en baie verguisde tak van die vroeë Christene, Gnostiese Christendom, van die Griekse woord gnosis, "kennis". Die Nag Hammadi-kodekse is 13 leerbundels wat uit die middel van die tweede eeu gedateer is en bevat 'n ongekende versameling van meer as 50 tekste.
Die Nag Hammadi-kodeks bevat meer as 50 vroeë Christelike tekste, waaronder die Evangelie van Thomas. Die vergete evangelie bewaar woorde van Jesus wat nie in die kanonieke evangelies opgeneem is nie. Foto: Institute for Antiquity and Christianity, Claremont, CA.
Nadat die Nag Hammadi-kodekse vertaal en gepubliseer is deur 'n span geleerdes onder leiding van James M. Robinson, Claremont Graduate University, het die dokumente getoon dat die Gnostiese Christendom nie die verdorwe kultus was wat deur ortodokse Christelike skrywers beskryf is nie, maar eerder 'n legitieme godsdiensbeweging wat 'n alternatiewe bewys van Jesus se lewe en leringe. Die Nag Hammadi-tekste, wat 'n verskeidenheid verhoudings en oortuigings in die Gnostiese Christendom verteenwoordig, bevat alles van mededingende evangelies tot apokaliptiese openbarings, alles beweer die voorrang van geestelike en intellektuele kennis bo fisieke optrede en materiële welstand. Die Apokryf van Johannes is byvoorbeeld die belangrikste traktaat van die klassieke Sethiese gnostisisme. Daarin openbaar die opgestane Jesus aan Johannes, die seun van Sebedeus, die waarheid oor die skepping.
Volgens hierdie gnostiese verhaal is die God van die Hebreeuse Bybel eintlik 'n bedorwe laer godheid.
Slegs deur die ingryping van Sophia (Wysheid) kan gnosis geopenbaar word en redding bereik word. Alhoewel aanhangers van die Gnostiese Christendom beslis die rol van Jesus in hul geloof erken het, het hulle teologie groter betekenis gelê op die intellektuele openbaring van sy boodskap as op sy kruisdood en opstanding.
Ook onder die Nag Hammadi-tekste was die volledig bewaarde Evangelie van Thomas, wat nie die kanonieke evangelies navolg in die vertelling van die verhaal van Jesus se geboorte, lewe, kruisiging en opstanding nie, maar eerder aan die leser 'n vroeë versameling van Jesus se uitsprake bied. Alhoewel hierdie mistieke teks oorspronklik as een van die vroeëre tekste van die gnostisisme beskou is, blyk dit nou 'n ander deel van die vroeë Christendom te openbaar.
Vanuit 'n historiese perspektief bied die Nag Hammadi-kodeks 'n duideliker beeld van die uiteenlopende teologiese en filosofiese strominge wat deur die vroeë Christendom tot uiting gekom het. Inderdaad, die gnostisisme en sy klassiek-geïnspireerde filosofiese ideale het nie net die vroeë Christelike denke deurgedring nie, maar ook die Joodse en heidense tradisies waaruit die Christendom ontstaan ??het. Die Nag Hammadi-kodekse, wat algemeen beskou word as een van die belangrikste vondste van die 20ste eeu, het hierdie komplekse godsdienstige milieu onthul en 'n ongeëwenaarde kykie gegee in alternatiewe visies van die vroeë Christendom.
'n Oorsig van die Nag Hammadi-geskrifte.
Die Nag Hammadi-kodifikasies, Foto: Institute for Antiquity and Christianity, Claremont, CA.
Indien die geskrifte volgens onderwerp geanaliseer word, is daar ongeveer ses afsonderlike hoofkategorieë van geskrifte wat in die Nag Hammadi-kodekse versamel is:
Skrifte van kreatiewe en verlossende mitologie, insluitend gnostiese alternatiewe weergawes van die skepping en redding: Die Apokryf van Johannes; Die hipostase van die Archonte; Oor die ontstaan ??van die wêreld; Die Apokalips van Adam; Die parafrase van Sem.
Waarnemings en kommentaar op uiteenlopende Gnostiese temas, soos die aard van die werklikheid, die aard van die siel, die verhouding van die siel tot die wêreld: Die evangelie van die waarheid; Die verhandeling oor die opstanding; Die drieledige traktaat; Eugnostos die Geseende; Die tweede verhandeling van die Groot Set; Die leer van Silvanus; Die getuienis van die waarheid.
Liturgiese en inleidende tekste: Die gesprek oor die agtste en negende; Die dankgebed; 'n Valentynse uitstalling; Die drie steles van Set; Die gebed van die apostel Paulus. (Die Evangelie van Filippus, wat onder die sesde kategorie hieronder gelys word, is ook van groot belang, want dit is in werklikheid 'n verhandeling oor die gnostiese sakramentele teologie).
Geskrifte wat hoofsaaklik handel oor die vroulike goddelike en geestelike beginsel, veral oor die Goddelike Sophia: The Thunder, Perfect Mind; Die gedagte van Norea; Die Sophia van Jesus Christus; Die eksegese oor die siel..
Geskrifte rakende die lewens en ervarings van sommige van die apostels: Die Apokalips van Petrus; Die brief van Petrus aan Filippus; Die Handelinge van Petrus en die Twaalf Apostels; Die (eerste) apokalips van Jakobus; Die (Tweede) Apokalips van Jakobus, Die Apokalips van Paulus.
Geskrifte wat woorde van Jesus bevat, asook beskrywings van voorvalle in sy lewe: Die dialoog van die Verlosser; Die boek van Thomas the Contender; Die apokrief van Jakobus; Die evangelie van Filippus; Die Evangelie van Thomas.
Die Evangelie van Thomas is deel van die geskrifte wat in 1945 naby die Egiptiese dorp Nag Hammadi ontdek is. Die teks bevat gesegdes van Jesus waarvan maar sowat veertig persent ook in die drie sinoptiese Evangelies (Matteus, Markus en Lukas) voorkom – en dit is daarom 'n besonder interessante geskrif om te bestudeer. Voor die ontdekking van die Nag Hammadi-geskrifte en die ontdekking van 'n volledige Koptiese teks is 'n paar flentertjies papirus met dele van hierdie Evangelie in Grieks op 'n ashoop by Oxyrynchus in Egipte gevind. Hierdie tekste sowel as fragmente van die Matteus-evangelie is die oudste Christelike dokumente wat ooit gevind is.
Dit laat 'n klein aantal skrifte van die Nag Hammadi-biblioteek agter, wat 'onklassifiseerbaar' genoem kan word. Daar moet ook in gedagte gehou word dat die verloop van tyd en vertaling in tale wat baie anders is as die oorspronklike, baie van hierdie teksgedeeltes abstrak gemaak het. Sommige daarvan is moeilik om te lees, veral vir lesers wat nie vertroud is met Gnostiese beelde, naamgewing en dies meer nie. Lacunae is ook in die meeste van hierdie tekste aanwesig - in enkele van die tekste is uitgebreide gedeeltes verlore weens ouderdom en agteruitgang van die manuskripte.
Volledige lys van kodeksies wat in die Nag Hammadi fonds gevind word:
Kodeks I (ook bekend as Die Jung Kodeks):
Die gebed van die apostel Paulus
Die Apokrief van Jakobus (ook bekend as die geheime boek van Jakobus)
Die Evangelie van die waarheid
Die Verhandeling oor die opstanding
Die Evangelie van Thomas, 'n gesegdes evangelie
Die Evangelie van Filippus
Die Hipostase van die Archons
Oor die ontstaan van die wêreld
Die Eksegese oor die siel
Die Boek van Thomas the Contender
Heilige Boek van die Groot Onsigbare Gees ook bekend as Die Evangelie van die Egiptenare
Eugnostos die Geseende
Die Sophia van Jesus Christus
Die Dialoog van die Verlosser
Die Apokalips van Paulus
Die Eerste Apokalips van Jakobus
Die Tweede apokalips van Jakobus
Die Apokalips van Adam
Die Handelinge van Petrus en die Twaalf Apostels
Die Konsep van ons groot mag
Republiek deur Plato - Die oorspronklike is nie gnosties nie, maar die Nag Hammadi-biblioteekweergawe het sterk gnostiese konsepte.
Die gesprek oor die agtste en negende - 'n Hermeties verhandeling
Die dankgebed (met 'n handgeskrewe nota) - 'n Hermeties gebed
Asclepius 21–29 - nog een Hermeties verhandeling
Die Omskrywing van Sem
Die Tweede verhandeling van die Groot Set
Gnostiese Apokalips van Petrus
Die Leerstellings van Silvanus
Die Drie Steles van Set
Die Brief van Petrus aan Filippus
Die Gedagte aan Norea
Die Getuienis van die waarheid
Die Interpretasie van Kennis
Valentinianus Uitstalling, Op die Salwing, Oor die doop (A en B) en Oor die Nagmaal (A en B)
Die Sinne van Sextus
Op die Oorsprong van die Wêreld
Die sogenaamde "Codex XIII" is nie 'n kodeks nie, maar eerder die teks van Trimorfiese Protennoia, geskryf op 'agt velle wat in die verlede uit 'n dertiende boek verwyder is en in die voorblad van die sesde gesit is.' (Robinson, NHLE, p. 10) Slegs enkele reëls vanaf die begin van Oorsprong van die Wêreld is aan die onderkant van die agtste vel waarneembaar.
Die Nag Hammadi-ontdekking is die grootste en bekendste ontdekking van Gnostiese dokumente in die geskiedenis. Die tekste was in 13 leerkodekse gebind en die inhoud daarvan bied direkte toegang tot die mistieke, mitiese wêreld van die gnostisisme. Van die 52 werke waaruit die Nag Hammadi-biblioteek bestaan, was 40 voorheen onbekend. Die tekste val in 'n aantal los kategorieë, soos skeppingsmites, liturgiese en rituele tekste, geskrifte oor verskillende gnostiese temas soos die aard van die siel en die goddelike vroulike, die woorde van Jesus, die lewens van die apostels, sowel as 'n klein aantal Hermetiese tekste en 'n gedeelte uit die Republiek van Plato. Daar was oorspronklik verdere werke wat nie oorleef het nie, of so gefragmenteerd was dat niks daaruit verkry kan word nie.
Origenes beklemtoon die belangrikheid van kennis bo geloof, en meen dat die siel reeds bestaan en in materie verval het, maar eendag na God sal terugkeer. Hierdie heterodokse denke is egter afgekeur en Origenes verduur 'n tydperk later in sy lewe toe hy as ketter beskou word.
Toe die Christendom in 313 in die Romeinse Ryk gewettig word, was dit net 'n kwessie van tyd voor die voorstanders van die ortodoksie — die geestelike navolgers van Irenaeus, Hippolytus en Tertullianus — sou vereis word om hul godsdiens in ooreenstemming te bring met die riglyne van Keiser Konstantyn van die Romeinse ryk. Een of ander pogings om ortodoksie te definieer, sou waarskynlik in elk geval plaasgevind het, aangesien die verskillende faksies binne die Christendom nie saamgestem het oor verskeie leerstellings nie. In besonder was die Arian-skool omstrede gewees, oor hul siening dat God die Vader en Christus die Seun twee verskillende entiteite was, met Christus as minderwaardig teenoor God.
Om die saak te besleg, en om 'n gemeenskaplike geloof wat polities aanvaarbaar was daar te stel het Konstantyn die Raad van Nicea byeengeroep wat se openingsessie op 20 Mei 325 in aanvang geneem het. In die twee maande wat die Raad gesit het, het die sowat 300 kerkvaders wat in Nicea bymekaargekom het, 'n aantal onderwerpe bespreek, insluitend die vasstelling van die datum van Paasfees, maar verreweg die belangrikste kwessie was Arianisme, en om 'n ortodokse standpunt oor Christus se aard te vestig, die Geloofsbelydenis van Nicea is op 19 Junie afgekondig, wat die strydlyn tussen die ortodokse en almal anders getrek het. Die geloof in die beginsels van die Geloofsbelydenis was uiters belangrik vir die ortodokse gelowiges. Hulle het in hul geloof die volgende ingesluit: geloof in 'God, die Vader ... skepper van hemel en aarde', in Christus ', die enigste Seun van God... ewig verwek van die Vader, ware God uit ware God, verwek, nie gemaak nie, een in wese met die Vader', wat uit die Maagd Maria gebore is en mens geword het. Om ons ontwil is hy gekruisig onder Pontius Pilatus; hy het gely, gesterf en is begrawe. Op die derde dag het hy weer opgestaan ter vervulling van die Skrif'. Christus se kudde moes slegs deur 'een heilige katolieke en apostoliese kerk' bedien word om in lyn met Konstantyn se riglyne te wees. Die kernkwessie van Christus se goddelikheid en sy posisie as 'een met die Vader te wees' is deur middel van stemme opgelos. Arianisme het verloor en is tot ketters verklaar, hulle geskrifte is vernietig en enigeen wat daarmee in besit gevind was is met die dood gedreig. Die Kerk het 'n duidelike boodskap uitgestuur: hulle was die enigste manier om redding te bewerkstellig.
Nadat die ortodoksie in terme van geloof vasgestel is, het 'n kanoniek nie lank daarna gevolg nie. Die patriarg van Alexandrië, Athanasius, 'n teenstander van die Arianisme, was die eerste persoon wat 'n lys gehad het, in sy Paasbrief van 367, lys hy dieselfde Nuwe-Testamentiese boeke wat ons vandag nog ken. Dit staan bekend as Athanasius se 39ste Feestelike brief en veroordeel ketters en hul 'apokriewe boeke'. As gevolg hiervan het die verbranding van boeke wydverspreid geword, en die berugste voorbeeld hiervan was die verbranding van die groot biblioteek in Alexandrië in 391 deur die kleinlikheid van die kerkvaders.
'n Afskrif van Athanasius se brief, in Koptiese vertaling, het sy weg gevind na een van die kloosters wat deur St Pachomius in Hammadi gestig is. Alhoewel ons nie weet of die boeke wat die Hammadi-biblioteek uitmaak, uit een klooster of uit 'n groep daarvan kom nie, dit is waarskynlik dat die tekste gekopieër en gebruik is deur gnostiese elemente binne die Pachomiese kloosterbeweging. Met die aankoms van die brief was die tekste en hul kopieerders egter nou baie duidelik onder bedreiging. Die monnike het verkies om nie die boeke te vernietig nie, maar het net een keuse gehad: die 13 kodekse waaruit die Nag Hammadi-biblioteek bestaan, is in 'n groot rooi erdekruik verseël en vir die nageslag begrawe aan die voet van die kranse by Jabal al-Tarif. Sommige van die tekste kon selfs vars gekopieër wees voordat dit versteek is, soos die Evangelie van die Egiptenare afsluit met die verwysing na 'begrawe in 'n berg':
Die Groot Set het hierdie boek geskryf ... Hy het dit op die berg wat Charaxio genoem word, geplaas, sodat dit aan die einde van die tyd en die tydperke ... na vore kan kom en hierdie onverganklike, heilige ras van die groot verlosser en die wat by hulle woon in liefde en die groot, onsigbare ewige Gees, en die ewige lig ... en die onverganklike Sophia ... en die hele Pleroma in die ewigheid kan openbaar. Amen.
None of the monks could have realised, on the day the books were buried, that the codices would indeed one day come forth, at the end of the times and the eras'. But for now, they were buried under the sands of Egypt, seemingly forever.
Nie een van die monnike kon op die dag dat die boeke begrawe is, besef het dat die kodekse inderdaad eendag sou uitkom nie, aan die einde van die tyd en die tydperke'. Maar vir nou is hulle skynbaar vir ewig onder die sand van Egipte begrawe.