Algemeen – breinsuiker
tussen die boom se jaarkringe
lê jou kaart en voetpad uitgepak
in die pouses van jou asemhaal
lê die oer-oue wyse woorde gevang
gaan lê onder die oer-ou boom
en haal asem, haal asem, diep asem
RADIO KAAPSTAD IN GESPREK MET MY
DIE WAARHEID AGTER DIE LIEG
Annatjie, haar man, Russouw en twee dogters, Hanna en Henna woon op 'n plaas net buitekant die dorp.
Russouw is 'n appelboer, Hanna en Henna help op die plaas met die boeke en administrasie van die appel-besigheid.
Henna antwoord telefoon oproepe, want haar engels is die beste van almal s'n.
Annatjie is tevrede om net huisvrou te wees en vir Russouw gelukkig te hou.
Annatjie wou nooit dorp toe gaan nie.
Sy is vreeslik inkennig en sê altyd dat sy nie sommer mense kan vertrou nie.
"Mense het los tonge en vinnige lippe om te praat. Mense is net kwaadstekers" sê sy altyd vir Russouw.
Annatjie weet dat die mense op die dorp oor haar praat. Anite Naude, haar enigste vriendin in die ouetehuis het al op 'n keer vir haar vertel.
"Wat sien die Russouw tog in Annatjie. Hy is so knap man en Annatjie is vaal, skaam en te sedig. So gelykmoedig" skinder die mense.
Hanna en Henna trek na Russouw se kant van die familie. Hulle is baie sosiaal en gesellig. Die mense op die dorp sê dat hulle, soos Russouw, so knussies is.
Elke Saterdag aand gaan Hanne en Henna dorp toe.
In die dorp is daar 'n dans by die Tuinbousaal en al wat kêrel is vry na die twee dogters.
Nie net omdat hulle mooi is nie, maar omdat Russouw bedeeld en welgesteld is met sy appelboerdery.
Russouw het dan die bakkie vir Hanna en Henna geleen en so is hulle na die Tuinbousaal toe vir Saterdae se dans.
Uitgevat is die twee dogters. Ingekleur, mooi rokkies en pragtige skoene.
Annatjie het dan maar altyd 'n mandjie appels saam met Hanna en Henna gestuur om vir die vertraagte Viljoentjies te gee.
Die Viljoentjies het op die dorp gebly en het maar finansiee baie gesukkel.
Dan het Annatjie ook 'n bottel ingelegde appels met baie naeltjies daarin saamgestuur vir Tannie Naude wat in die ouetehuis net oorkant die Tuinbousaal woon.
Hanna en Henna het nie omgegee om die appels te gaan afgee nie. Dit was deel van hulle goeie plig teenoor die Vader, het Annatjie altyd gesê.
Soms het Annatjie so laatmiddag tussen die appelbome gaan stap.
Sy hou daarvan om alleen te gaan wandel.
Dan pluk sy die twee mooiste rooi appels van 'n boom af, vryf hulle blink en sit hulle in haar voorskoot se sak.
Annatjie het 'n perd en 'n donkie wat sy versorg asof hulle deel van die huisgesin is.
"Dit is genoeg geselskap" het sy altyd gesê.
"Mens kan baie by 'n perd en 'n donkie leer. 'n Perd is 'n eerlike dier en hy kan ruik as jy onvertroubaar is.
Wanneer 'n vals mens naby 'n perd kom, dan draai hy sy rug op daai mens en hy sal die perd nie in die oog kan kyk nie," verduidelik Annatjie
"Donkie is anders. Donkie is baie slim, maar hy hom homself onnosel. Dit vir goeie rede, want 'n donkie sien verby iemand se eerlikheid tot by die lieg, dan sal hy skop" vertel Annatjie.
Sy het hierdie waardes vir haar twee dogter geleer. Moenie dat mense met julle mors nie, het sy altyd vir Hanna en Henna gesê.
Annatjie het dan die twee rooi appels wat sy gepluk het, vir die perd en die donkie gaan gee.
Die perd en donkie het vir Annatjie verstaan.
Op 'n dag gebeur 'n ding wat vir Annatjie so gespanne gemaak het dat sy vir drie dae nie kon slaap of eet nie.
Russouw het die prys vir die beste uitvoer appel boer gewen en die dorp het 'n funksie in die tuinbousaal vir die huisgesin gereël.
Hanna en Henna is toegepak van vreugde, want nou kan hulle weer mooi aantrek, gesiggies inkleur en hare indraai.
Russouw het sy aandpak laat droogskoonmaak en sommer sy baard en hare getrim.
Annatjie se senuwees sit soos 'n rou wond in haar gemoed.
"Ag Ma, dis nie so erg nie" se Hanna toe Annatjie begin wal gooi.
"Ek het niks om aan te trek nie, gaan julle maar"
"Nee, ma moet saam" se Henna
"Aai my kind, jy weet hoe praat die mense van my. Ek sal maar liewer los"
"Nee, ma gaan saam. Ons kan vir ma 'n rok by Antie Naude gaan leen. Sy is min of meer ma se nommer."
Hanna bel toe vir Antie Naude by die blommewinkel en vra vir 'n rok en Antie Naude stem toe in.
"Ma, Antie Naude het vir ma 'n rok. Daai rooi een wat sy spesiaal laat maak het vir 'n funksie. Sy sê as die rok so effens wyd is om die middel, kan sy dit inwerk en 'n paar darts by die rugkant insit. Niemand sal dit eers sien nie." Sê Hanna.
So ry Hanne en Henna dorp toe om die rok te gaan haal en 'n paar ekstra goedtjies te koop.
Toe Hanna en Henna by die plaas aankom, is die twee suster so opgewonde oor die rok, sykouse en pragtige paar skoene vir Annatjie.
"Kom, pas aan" sê Henna vir haar ma.
Toe Annatjie in daardie rooi rok klim en die rok sit aan haar asof dit vir haar gemaak is, begin die eerste opgewondenheid in Annatjie wakker word.
"Dis nie te sleg nie" glimlag sy vir haar dogters.
"Dis pragtig, Ma. Kom, trek die rok uit, dan hang ons hom buite vir die reuk om uit te trek. Die rok ruik na vismotbolle" se Henna.
Die groot aand breek aan en almal maak gereed.
Russouw lyk besonders mooi.
"Jy lyk so hêndsom, my Man" se Annatjie en glimlag.
"Dankie my ou vrou. Jy lyk ook pragtig, kompleet soos die mooiste geskenk wat ek nog ooit gekry het"
Annatjie glimal en Russouw hou haar vas, net soos mens 'n geskenk sal vashou.
In die kamer langsaan is die twee dogters besig met krullers en goeters vir mooi maak.
Henna kom help vir Annatjie met so klein bietjie poeier op die gesig, rooi wangetjies en net 'n effense pienk vir die lippies. Dis al.
Toe Annetjie die swart skoene wat Tannie Naude ook vir haar geleen het, aantrek is dit 'n baie groot teleurstelling. Hulle is hopeloos te groot vir haar voete.
Annatjie is verpletterd en sê dat sy nou nie meer wil saamgaan nie.
"Nonsens Ma, ons druk net watte voor by die tone in, dan pas die skoene" sê Hanna.
Henna en Hanna gryp elkeen 'n skoen en prop die toon gedeeltjie vol watte.
"Kom, pas aan" sê Henna vir Annatjie.
Annatjie pas aan. Nogsteeds te groot.
"Die skoene gaan my hakke nerf af skaaf" huil Annatjie
"Nonsens, Ma, ons maak 'n plan" se Hanna
So gaan haal Hanna die mooiste rooi strikke wat sy laas jaar by die matriek dans gedra het en draai dit om Annatjie se swart skoene, so by die skoensool deur, kruis bo by die voet en dan word die strik om die engkel gedraai sodat die skoene nie uitval of onnodig rondskuif en Annatjie se voete stukkend skaaf nie.
Dit werk. Dit lyk ook baie mooi.
Die gesin kom toe by die tuinbousaal aan en al wat mens is is daar. Almal wens vir Russouw geluk met sy suksesvolle appels het en sê hoe mooi die dogters is.
"Annatjie, maar jy lyk deftig" sê een vrou.
"Dankie" is al wat Annatjie sê en die senuwees is rou van die groot skoene.
Al die toesprake is nou klaar en Russouw nooi die mense om maar tafels toe te gaan om op te skep.
So staan Annatjie by die gestolde slaai tafel en skep van die wortel en komkommer slaai in. Dit lyk heerlik.
Annatjie hoor 'n gefluister agter haar.
"Siestog, kyk dan nou die stomme Annatjie. Dit is mos ou Antie Naude se rok wat sy daar aan het. Antie Naude het dit nog by ons winkel kom koop vir die ouetehuis se bal. Kyk die skoene. Hulle is sommer twee nommers te groot vir haar. Die stomme vrou het die goed met linte vasgebind." Fluister die vrou verder.
Die bloed stoot in Annatjie op. Sy wil die bord met die gestolde slaai neergooi en weghardloop, maar toe onthou se van die perd en die donkie.
Annatjie draai stadig om, kyk die vrou in die oë en met 'n sagte, bedaarde stem sê sy:
"Julle kan maar praat. Ek gee nie om nie. Die skoene is ietwat groot vir my, ek weet, maar dit maak nie saak nie, want ek het die mooiste twee rooi strikke by my dogter gekry om hulle aan my voete vas te maak sodat dit nie my hakke stukkend skaaf nie.
Russouw het gesê ek lyk vir hom soos die mooiste geskenk wat hy nog ooit gekry het, my twee dogters het my gesig mooi ingekleur en toe ek in die spieël kyk, lyk ek vir myself so mooi soos Russouw se kampioen appels."
Annatjie draai haar rug op die kwaadstekers en met haar kyk gee sy vir hulle daardie figuurlike donkie-skop
"Dis reg Annatjie jy het daai vrou mooi in die oog gekyk sonder skaam, want jy het anderkant die waarheid tot by die lieg gekyk" hoor sy die perd in haar hart praat.
"Dis reg Annatjie, jy het daai vrou geskop dat sy vir die res van haar lewe met 'n mankgeit in haar gemoed gaan sit" hoor sy die donkie in haar hart praat.
Soms, net soms, het ons 'n perd en 'n donkie nodig vir die waarheid, en 'n Russouw met die mooiste appels in die hele wêreld.
En toe dans Annatjie en Russouw op die mooiste lied: Safe the last dans for me.
Met kleur-krale en
kristalle om my nek
dans ek op ritme
van die nagklanke
Met bont-lap klere
gaan ek tekere
op die maat van
MY BOSHUIS EN DIE LIEWEHNHEERSBESIE2022-02-18
MY BOSHUIS EN DIE LIEWEHNHEERSBESIE
Wanner Liewenheersbesie by 'n mens se huis ingevlieg kom, sonder dat jy hom sien en hy kom sit op jou, dan moet jy weet dat daar 'n groot storie oppad is.
Dit is presies wat in my Boshuis met my gebeur het.
Goeie more, groet Liewenheersbesie my
Goeie more, sê ek en steek my wysvinger uit sodat sy moet opklim.
Sy klim op.
Dankie dat jy vir my kom kuier het, sê ek en kyk haar stip aan.
Ek het nie kom kuier nie, ek is hier om 'n boodskap vir jou te bring, sê sy en vlieg om my kom en kom sit weer op my vinger.
Wat bedoel jy? vra ek
Kom, dan wys ek jou, sê Liewenheersbesie en sy vlieg stadig by my voordeur uit.
Ek stap al agter haar aan. Dit was maklik 3 ure se stap.
Die drie ure het vir my soos 'n paar minute gevoel, want langs die pad kry Liewenheersbesie haar niggies en nefies en baie ander maats en ons stap speel-speel deur die bos.
Ek voel weer kind.
Na 3 ure se stap, kom daar nog honderde, duisende Liewenheersbesies by en hulle maak die mooiste rooi en swart sirkel om my. Hulle sing en dans.
Party van hulle kom sit op my hande en speel tussen my vingers.
Dis die mooiste mooi.
Ek lag uit my maag uit.
Die een Liewenheersbesie kom sit op my skouer en sê:
Hierdie is die kind van die bos. Die kind-se-hart.
Hier word almal weer kind. Dis ons geheime plekkie in die bos. As jy ooit al die dinge van die wêreld wil afgooi, kom hierheen. Die kind in jou word hier wakker gemaak.
Later toe speel ek saam met die Liewenheersbesies. Duisende kom sit op my, tel my op en vlieg met my in sirkels al om die bome tot tussen die fynste blare van boomtoppe.
Meteens word alles stil.
Vanuit die hemel, tussen die bome deur, kom daar die grootste, blinkste kristal wat ek nog in my lewe gesien het. Hy kom land voor my.
Daar is 'n deur in die kristal.
Die deur gaan oop en ek stap in.
Toe ek in die kristal staan, gaan die deur toe en die kristal styg weer op, tot ver bokant die bos. Tot ver bokant die horison.
Die son skyn deur die kristal en die hele wêreld word vol van die mooiste, helderste lig.
Later daardie aand toe ek in my bed lê, vra ek vir Grootboom wat voor my huis staan:
Vandag was so mooi. Wat is die boodskap?
Boom skud sy blare, 'n uil vlieg uit die boom en kom sit op my vensterbank.
"Word weer kind, suiwer onskuldige kind, en skud die dinge van die wêreld af. Dan sal jy hoog vlieg" antwoord uil, knipoog en vlieg weg.