‘Paranoia’ dryfveer agter voorgestelde ontwapeningDaar is groot teenkanting teen die beoogde wysigings aan die vuurwapenwet. (Foto: Lynette Oxley/Gosa Girls on Fire, Facebook) Talle kenners is dit eens dat die regering se oënskynlike paranoia oor wapens in private besit, tesame met sy eie onvermoë om burgers behoorlik te beskerm, die jongste voorgestelde wysigings aan die Wet op Vuurwapenbeheer aandryf. Oor die doel van die wetgewing, oënskynlik om hoë vlakke van geweldsmisdaad te verminder, is talle kenners dit ook eens: Dit gaan nie gebeur nie. Duisende mense en tientalle organisasies het die afgelope ruk vasgeskop teen voorgestelde wysigings aan dié wet. Gideon Joubert, ŉ direkteur by die organisasie Dear South Africa (Dear SA), sê die oorspronklike doel met die wet was om die grondwetlike reg op lewe te versterk deur te beheer wie wettig ŉ vuurwapen kan besit. Joubert sê dit lyk nou of die wetgewing eerder gefokus is op die bevrediging van die “regering se paranoia” oor ŉ gewapende burgery en dat die regering oënskynlik ŉ monopolie op wapens wil hê, met ŉ beperkte kapasiteit vir enigiemand anders. Ian Cameron, verbonde aan die organisasie #SafeCitizen, sê die wetgewing is ondeurdag en ŉ poging deur die regering om mense te stroop van hul reg om hulself te verdedig. “Die polisie het kort voor die Wêreldbekersokkertoernooi in 2010 verskeie kandidate aangestel wat nie aan keuringsvereistes voldoen het nie.” Gevolglik het polisiegeweld volgens hom sedertdien verhoog en dra duisende polisiebeamptes in hierdie stadium steeds vuurwapens wat hulle nie bevoeg is om te gebruik nie – en boonop nie sielkundig goedgekeur is om te hanteer nie. “Daar is algehele paranoia, maar dié wat paranoïes is, is soms veel gevaarliker as ander,” sê Cameron. Dr. Pieter Groenewald, leier van die VF Plus, sê hoewel hy geen aanhanger van samesweringsteorieë is nie, laat die gelyktydige voorgestelde beleid van onteiening sonder vergoeding – en die beoogde ontwapening van die burgery – gevaarligte flikker. Groenewald waarsku ook dat die ontwapening van burgers in ander wêrelddele dikwels die voorloper van talle diktatorskappe in die geskiedenis was. (Argieffoto: SA Polisie) Wettige vuurwapeneienaars word male sonder tal – ook deur die minister van polisie, Bheki Cele – voorgehou as ŉ groot bydraer tot Suid-Afrika se probleem met onwettige vuurwapens. Die polisie se geskiedenis om sy eie wapens op te pas, is egter klaaglik. Groenewald sê in antwoord op ŉ parlementêre vraag van die VF Plus het Cele aangedui dat die polisie tussen 2010 en 2015 self 4 357 vuurwapens en meer as 9,5 miljoen rondtes ammunisie verloor het. Daar was die afgelope ruk boonop verskeie berigte van polisiebeamptes wat wapens in polisiebesit aan misdadigers verhuur. Talle wapens word ook via Afrika uit ander wêrelddele die land ingesmokkel. “Ek het so ŉ paar jaar gelede gehoor die prys van ŉ AK47 by die Mosambiekse grens is ŉ bottel brandewyn. Miskien is dit vandag twee bottels,” sê Groenewald. Hy hou vol dat ŉ onderskeid getref moet word tussen ŉ vuurwapen en wie dit hanteer. “Jy kan nie ŉ potlood vir verkeerde spelling blameer nie. Dít is wat die regering met vuurwapens doen.” In Suid-Afrika word 58 mense gemiddeld elke dag vermoor. In ŉ onderhoud met SABC sê Cele egter meer mense word doodgemaak of beseer deur wettige vuurwapens, as deur onwettige vuurwapens. Dr. Chris de Kock, ŉ onafhanklike ontleder en voormalige hoof van die polisie se misdaadinligtingontledingsentrum, sê hy kon geen bewyse vind wat dié stelling staaf nie. Cele sê in dieselfde onderhoud in 2019-’20 is 566 wettige wapens gebruik om te moor, te beseer of iemand te probeer vermoor. Volgens die minister was die meeste slagoffers vroue. De Kock sê die syfers maak geen sin nie. Hy sê volgens die polisie se 2019-’20-statistieke is vuurwapens in 85% van kapings – dit is 15 110 voorvalle – gebruik. In dieselfde jaar is 16 261 sakerooftogte gepleeg waar ŉ vuurwapen in die hand van ŉ misdadiger was, dus veel meer as die 566 voorvalle waarna Cele verwys. “Ek het geen idee waar hy aan daai syfers kom nie,” sê De Kock. Tshepi Mmekwa is die woordvoerder van Girls on Fire, ŉ organisasie wat in 2015 tot stand gekom het en hom beywer vir die bemagtiging van vroue om hulself en hul gesinne te beskerm. Mmekwa bestempel die voorgestelde wysigings as “die bevordering van geslagsgeweld.” Sy sê vir elke 411 Suid-Afrikaners is daar een polisiebeampte. “Hoe beskerm jy mense só? Om nie eens te praat van vroue nie. “Ons kan nie hierdie toelaat nie. Ons moet saamstaan en verseker dat wettige vuurwapeneienaars nie op dié manier aangeval word nie.” Mmekwa bevraagteken waarom die regering konsentreer op wettige vuurwapeneienaars – wat in die eerste plek moet agteroor buig om ŉ wapen te bekom – pleks daarvan om wapens uit die hande van misdadigers te kry. “Ons is onder beleg. Die regering verhoog sy eie beskerming, maar verminder dit vir ons. Dit sê vir my daar is iets sinister aan die gang.” Mmekwa sê die minister praat van vroue wat bedreig word, maar male sonder tal, wanneer ŉ vrou ŉ voorval aanmeld waar haar lewensmaat haar met ŉ wapen dreig, verroer die polisie nie ŉ vinger nie. Sy sê in sulke gevalle is dit die polisie se plig, en hy het ook die mag om dit te doen, om ŉ vuurwapen uit iemand se besit te verwyder. Vroue word dus dikwels aan die genade oorgelaat. Mmekwa glo as ŉ vrou ŉ wettige wapen besit en weet hoe en wanneer om dit gebruik, kan sy haarself verdedig; of die bedreiging nou uit ŉ bekende of onbekende oord kom. Die stelling dat wettige vuurwapeneienaars se wapens gereeld teen hulle gebruik word, word boonop voortgesit, sê Joubert. Die waarheid hiervan moet egter nog bewys word. Die bewering dat ŉ Suid-Afrikaner ŉ vier keer groter kans het dat sy eie wapen teen hom gebruik gaan word as wat hy dit in selfverdediging kan gebruik, word dikwels gemaak. Die statistieke word toegeskryf aan ŉ studie wat in 1999 en 2000 in Suid-Afrika gepubliseer is, maar volgens Africa Check sê die skrywer daarvan sy navorsing steun nie só ŉ bewering nie. Navorsers van Africa Check kon in 2019 ook geen onlangse, betroubare data vind oor die sogenaamde risiko’s wat vuurwapeneienaars se eie wapens vir hul inhou nie. En volgens die polisie se eie 2019’-20-statistieke kon net 58 moordondersoeke met ŉ voorval van selfverdediging verbind word. Cameron sê nie die polisie, óf private veiligheidsmaatskappye – ten spyte van hul beste pogings – het die hulpbronne om geweldsmisdaad te stuit nie. En die beplande wetgewing gaan dit ook nie regkry nie. Hy sê ŉ goed opgeleide vrou met ŉ wapen maak die speelveld gelyk teen ŉ aanvaller dubbel haar grootte en dat ŉ wetsgehoorsame, gewapende burger nie nodig het om elke dag in vrees te leef nie. “As die polisie nie antwoord nie, sal jou vuurwapen wél.” Cameron sê ŉ burger wat hom- of haarself kan verdedig, kan ook sy familie en dan sy bure verdedig. En dit lei weer tot die beskerming van die breër gemeenskap. “ŉ Wettig bewapende burger, is ŉ veilige burger.” Joubert sê onderliggende faktore, waaronder die stand van onderwys, die ekonomie en werkloosheid onder jongmense, is net sommige van die faktore wat tot geweld lei. Voeg hierby lae vlakke van maatskaplike vertroue, uiters uiteenlopende kulture en groot armoede – en die slagordes is opgestel vir geweld. “Strenger vuurwapenbeheer is nie die antwoord nie,” sê Joubert. Kenners sê indien die wet deurgevoer word, ten spyte van tientalle organisasies en duisende wettige vuurwapeneienaars se pogings om dit te stuit, word ŉ streep getrek deur die plan om onwettige wapens te verminder omdat duisende nuwe wapens oornag onwettig sal wees.