Beurtkrag: Dís wat gebeur as kragnetwerk ineenstortArgieffoto Beurtkrag is lankal nie meer ŉ vreemde verskynsel in Suid-Afrika nie, maar tot dusver kon die land daarin slaag om ŉ algehele ineenstorting van die nasionale kragnetwerk vry te spring. Wat is egter die kans dat die land dae lank sonder enige elektrisiteit gelaat kan word en hoe lank sal dit Eskom in so ŉ geval neem om weer die ligte aan te kry? Dít is van die vrae wat Robert Koch, senior bestuurder vir ondernemingsrisiko en stabiliteit by Eskom, Dinsdagoggend in ŉ onderhoud met JacarandaFM se Martin Bester beantwoord het. Bester het Koch onder meer gepols oor die probleme by Eskom en herhaaldelik gevra of enigiemand verantwoordelik gehou word vir dié probleme wat die nasionale kragvoorsiener kniehalter. Koch het verwys na die situasie in Venezuela waar byna die hele land verlede maand dae lank sonder elektrisiteit gelaat is nadat ŉ kerngedeelte van dié land se kragstelsel ineengestort het. Koch het aan Bester gesê die kans is skraal dat Suid-Afrika se nasionale kragnetwerk heeltemal in duie sal stort, maar erken daar is wel ŉ kans dat dit kan gebeur. Hy het egter gesê Eskom is so goed moontlik voorberei indien so iets sou gebeur. “’n Nasionale kragnetwerk-ineenstorting sal gebeur as iets baie vreemd skeefloop op die netwerk en ons die stelsel binne sekondes verloor. Dit is wat ons nasionale beheersentrum dag en nag werk om te verhoed,” het Koch gesê. “Ons span hou deurentyd die frekwensies van die kragstelsel dop en as daardie frekwensies van die spesifikasies sou afgaan, sal ons opwekkers val soos domino’s en as dit gebeur, sal ons die stelsel letterlik binne sekondes verloor.” Koch sê Eskom het spanne wat op individuele eenheidsvlak oefen aan wat om te doen, sou die kragstelsel in duie stort. “By ons bystandsentrum in die suide van Johannsburg het ons drie aansittermotors om die kragnetwerk weer aan die gang te kry en ons ouens oefen letterlik stap vir stap wat om te doen as so iets gebeur. Soos ŉ 747-vlieënier in ŉ simulator oefen om ŉ noodlanding uit te voer, so oefen ons ouens in ŉ simulator om die kragnetwerk terug aan mekaar te sit.” Koch sê hoewel mense dalk mag dink Eskom se fokus gedurende ŉ nasionale kragnetwerk-ineenstorting sal wees om die kragtoevoer na hospitale herstel te kry, is dit nie die geval nie. “Ons prioriteit is om die kragnetwerk aan die gang te kry en ons sal dit stuk-stuk weer aanskakel as dit sou gebeur.” Hy het die kragsituasie vergelyk met ŉ motor wat sukkel om by ŉ bult op te kom en sy enjin wat dreig om te vrek. “As jy betyds agterkom die enjin is besig om te vrek en jy los die koppelaar, sal die voertuig nie meer vorentoe beweeg nie, maar die enjin sal ten minste aanhou hardloop. “Ons het tans 22 steenkoolkragstasies wat hierdie vermoë het en as ons daarin kan slaag om hulle binne ŉ relatiewe kort tydperk weer aan die kragnetwerk te koppel, kyk ons na ŉ relatiewe kort tydperk voor ons weer die kragnetwerk aan die gang kan kry.” Op ŉ vraag van Bester presies hoe lank so ŉ “relatiewe kort tydperk” sal wees, het Koch geantwoord dit sal na verwagting tussen drie en vier dae neem om die kragtoevoer na groot gedeeltes van die land te herstel. Koch het tydens die onderhoud beklemtoon daar is ŉ beduidende verskil tussen beurtkrag en onbeheerste kragonderbrekings (rolling blackouts) of ŉ onbeheerste nasionale kragnetwerk-ineenstorting (national blackout). “Beurtkrag word juis toegepas om ŉ netwerk-ineenstorting te verhoed. Wanneer ons beurtkrag toepas, sal ons byvoorbeeld hospitale wat daardeur geraak gaan word vooraf laat weet dat ons beurtkrag binnekort gaan toepas. Hulle sal dan voor die beurtkrag begin hul kragopwekkers aanskakel en toets om seker te maak dit werk. “Indien hulle ŉ probleem het of die kragopwekkers wil nie werk nie, sal hulle ons bel en ons inlig van die probleem. Ons sal dan daardie spesifieke hospitaal by daardie dag se beurtkrag uitsluit. Tydens onbeheerste kragonderbrekings het ons nie daardie soort beheer nie. Ons kan nie net die hospitaal se kragtoevoer aanskakel nie,” verduidelik hy. Phakamani Hadebe, uitvoerende hoof van Eskom. Foto: Simphiwe Mbokazi/ANA “Ons prioriteit tydens ŉ nasionale kragnetwerk-ineenstorting sal nie wees om die hospitale se kragtoevoer te herstel nie, maar om die algehele kragstelsel weer aan die gang te kry.” Koch het bygevoeg hoewel Eskom alles in sy vermoë doen om die kragnetwerk so stabiel moontlik te kry – en hoewel die situasie reeds baie beter lyk as verlede maand – sorg die kragvoorsiener dat sy spanne gereed is vir die ergste. Dit is veral belangrik in aanloop tot die winter wanneer kragverbruik styg en die kragnetwerk dus, veral in die aande, onder groter druk verkeer as in die somer. “Beurtkrag het ons tot dusver weerhou van ŉ soortgelyke situasie as in Venezuela waar daar ses dae lank geen elektrisiteit was nie. Soos jy weet, het ons vier fases van beurtkrag wat toegepas word na gelang van die situasie,” sê Koch. “Ons het besef ons het meer fases nodig indien iets dalk skeefloop en daarom het ons ook fases vyf tot agt ingebring. Ek weet daar is baie grappies daaroor wat die ronde doen, maar vanuit ŉ ingenieursperspektief is ons land nou gereed vir so ŉ situasie as dit ooit tot daar kom. “Daarna het ons nóg sewe fases van outomatiese beurtkrag. Ons het dus ŉ groot klomp beskerming wat in minder as ŉ sekonde kan intree om die kragnetwerk te beskerm indien iets baie vinnig skeefloop.” Op ŉ vraag van ŉ luisteraar of meer beurtkrag gedurende die winter verwag word, het Koch gesê nee. “Ons kan nooit waarborg dat daar nié beurtkrag gaan wees nie, maar as ons praat van ons verwagting … Ons beplan vir ŉ kragopwekkingstekort van 7 500 MW weens onbeplande probleme soos die gehalte van steenkool. As dit erger word as dit [ŉ opwekkingstekort van tussen 9 500 MW en 10 500 MW], sal ons dalk kyk na fase 1-beurtkrag,” het hy geantwoord.