’n Vaandel is onder andere die vlag wat bo aan die skeepsmas gehys is; as ’n skip deur die vyand verslaan is, moes die vlag as teken van oorgawe gestryk word; as die vlag teen die mas vasgespyker is, was dit ’n teken dat die bemanning van die verslane skip tot die einde sou veg en die vlag dus nie gestryk kon word nie. Om met vlieënde vaandels terug te keer, het dus op ’n suksesvolle vaart gedui.
’n Verwysing na ’n ou gewoonte in Asië, van die Amerindiane en ander volkere deur die eeue om ’n nuwe veer in hulle kopbedekkings te steek vir elke vyand wat gedood is. In Skotland en Wallis kry die jagter wat die eerste houtsnip skiet die eer om ’n veer van die voël in sy hoedband te steek.
Na aanleiding van die fabel van Esopus oor die kraai en die pou. Die kraai het vere opgetel van die poue wat verveer het en aan sy stert vasgemaak. Toe hy naby die poue kom, het hulle die bedrog agtergekom en hom gepik en sy geleende vere afgepluk. Hy moes toe maar terug na die ander kraaie, maar die het hom ook uitgeskel omdat hy gedink het dat hy met die geleende vere kon pronk.
Letterlik jou kneukels staan en vryf van lekkerte; toegeskryf ook aan ’n winkelier wat ’n goeie transaksie beklink.
Vet sal sorg dat jy nie so maklik vasgehou kan word nie, en andersins het jy reeds ’n soort balsem op jou wonde as die slae verby is.
Die gewoonte om vlae halfstok te laat hang as ’n belangrike persoon dood is, het tydens die seeoorloë van weleer ontstaan. Wanneer een skip deur ’n ander oorwin is, moes die verslane skip sy vlag laat sak as teken van onderhorigheid aan die oorwinnaar. In Afrikaans het dit oorgebly in die uitdrukking die vlag stryk. Die vlag van die wenner is dan bo die vlag van die verloorder gehys. Daar was dus twee vlae aan die mas. Vandag is die simbool dan dat die onsigbare vlag van die Dood bo die een wapper wat halfstok hang – omdat die dood geseëvier het.
Om voëlvry verklaar te word, het enersyds beteken dat iemand vry was om jou soos ’n voël te skiet; andersyds, as jy klaar geskiet was, moes jou lyk op die veld gelos word en nie begrawe word nie. Dit het die voëls van die hemel vry gelaat om op jou te kom aas.
Die eeue-oue Nederlandse vorm was voet bij stek zetten. Stec in Middelnederlands was ’n bepaalde ruimte of grens. Een verklaring is dan dat jy jou voet op ’n lyn sit wat dien as grens tussen jou en die opponent, met die implikasie dat hy moeilikheid sal kry as hy oor die streep trap – iets wat baie bekend was by skoolseuns.
Die oorsprong van hierdie eg Afrikaanse uitdrukking is onseker, en miskien ’n bietjie vergesog in die bestaande bronne. ’n Variasie is bo my jakkals, waar jakkals as simbool van verstand gebruik word. Die variasie met vuurmaakplek verwys hou moontlik verband met vuur soos in vuurslag wat dan figuurlik ’n vonk in die verstand voortbring.
Vroeër het dié uitdrukking ook beteken "die koers kwyt wees, die sinne kwyt wees". Dit het eintlik letterlik beteken om ver wes van jou gewone koers te vaar en onseker te wees oor waar jy jou bevind. Dit sou skippers verwar. "Bewusteloos" is ’n latere ontwikkeling in betekenis.
Volgens oorlewering die vrou van die Griekse wysgeer Sokrates, wie se geduld sy gedurig op die proef gestel het.
Ontleen aan die stories van Jakkals en Wolf. Dié twee loop eendag ’n slapende perd naby die boer se plaas raak. Jakkals oorreed Wolf toe om die perd weg te sleep sodat hulle buite sig van die boer die dier kan vreet. Jakkals maak Wolf toe aan die stert van die dier vas, en hy self stap na die kop toe. Hy skop die perd op die blad, die dier word wakker en vlieg weg. In die hardloop skop hy Wolf natuurlik genadeloos. Jakkals lag hom dood en skree toe: "Slaan maar ysterklou in die grond, oom Wolf!" Die betekenis daarvan is dat Wolf sy naels hard (soos ysterpenne) in die grond moet slaan om te kan stop. Die uitdrukking het ’n betekenisuitbreiding ondergaan sodat dit ook die weghardloop (van die perd) insluit.