Die slik van sekere verweerde gesteentes wat oor baie lang tydperke deur waterstrome van die hoogtes af meegesleur is en as kleigrond in die laagtes neergeslaan het, word deur vernuftige vakkundiges omgetower in glansende en dienlike gereedskap wat in ons ondermaanse lewe so onontbeerlik geword het.
En ofskoon dit heelwat later gebeur het as die erdeskeppings in die Chinese grot, het gebakte klei nogmaals ’n kardinale rol gespeel toe een van die vroegste deurbrake in die ontwikkeling van skrif gemaak is. Dit was toe die sogenaamde wigskrif of spykerskrif in die Midde-Ooste uitgevind is—skrif op gebakte kleitablette. Voordat die tablette gebak is, is daar met ’n stomp riet genaamd ’n stilus op die klei geskrywe.
Vandag word keramiekvoorwerpe in so te sê elke huis gevind... van die paleise van koninklikes en die pragwonings van presidente tot die nederigste gehuggie in ’n afgeleë wêrelddeel.
BO: Terwyl die planeet Aarde kwistig met klei-neerslae bedeel is, reken navorsers dat Mars ook sy kwota klei-minerale het. Hierdie foto wat deur die wentelende snuffeltuig Mars Reconnaissance Orbiter geneem is, toon besonderse patrone in ’n vallei op ons buurplaneet. Die patrone word toegeskryf word aan klei-minerale in die gesteentes op die oppervlak.
Die woord keramiek word ook gebruik vir die vervaardigde voorwerpe self. Die woord is afgelei is van die Grieks, want die ou Grieke het ’n pottebakker ’n kerameus genoem.
Die Engelse woord porcelain en ons woord porselein is weer afgelei van die ou Italiaanse woord porcellana (kauri-skulp), omdat porseleinvoorwerpe aan die buitekant so baie na die oppervlak van hierdie mooi soort skulpe lyk. (By ’n ander artikel op die Mieliestronk-werf kan gesien word hoe lyk die skulpe van verskillende kauri-spesies van regoor die wêreld.)
Porselein se deurskynendheid en sterkte word hoofsaaklik verkry deur klei by so ’n hoë te temperatuur te bak (tussen 1200 °C
en 1400 °C) dat glas en die mineraal mulliet in die kleivoorwerp gevorm word. Erdewerk wat by ’n laer temperatuur gebak word as wat vir porselein vereis word, ondergaan nie hierdie proses van verglasing nie.
REGS: Die kop van ’n porseleinpop, soos dié waarmee ons oumagrootjies of oorgrootjies gespeel het toe hulle kinders was.
In ons taal het ons ’n beskrywende idioom: Versigtigheid is die moeder van die porseleinkas. Dit beteken dat ’n mens versigtig moet wees as jy teer of fyn dinge hanteer.
HIERONDER is ’n ou Nederlandse kinderversie oor ’n pop met ’n porseleinkop waarvan die kop “in duisend stukkies” gebreek het. Dit het gebeur tot die groot hartseer van die meisietjie wat die storietjie vertel.
’n Suid-Afrikaanse vrou (lank reeds oorlede) het dit in die vroeë jare van die twintigste eeu op skool geleer, het ’n familielid van haar aan Mieliestronk gesê. Omdat ons informant egter net dele van die gediggie onthou het wat die vrou nog gereeld in haar volwasse jare opgesê het, het ons ’n bietjie navorsing gedoen en die volledige versie opgespoor.
Daar is klaarblyklik selfs verskillende weergawes daarvan—soos dit maar met sulke oorgelewerde dinge gaan. Wie die gediggie geskryf het, kon ons ook nie vasstel nie, maar dit is moontlik ’n deel van ons tradisionele erfgoed uit Nederland. Of nog waarskynliker: dit kon deur ’n Nederlandse onder­wyser na Suid-Afrika gebring gewees het.