Versindaba » Keorapetse Kgositsile
Posts Tagged ‘Keorapetse Kgositsile’
Spier Dansende Digtersfees. Keorapetse Kgositsile (1938)
Een van die digters wat aan die Spier Dansende Digtersfees op 7 Mei 2016 gaan deelneem, is Suid-Afrika se poet laureate, Keorapetse William Kgositsile wat in 1938 in Johannesburg gebore is. Sy skoolopleiding het hy aan die Matibane High School voltooi. Na sy skoolopleiding was hy werksaam as verslaggewer by New Age, ‘n publikasie wat ook van sy eerste gedigte gepubliseer het. In 1961, in opdrag van die ANC, ‘n organisasie waarvan hy tóé reeds lid was, verlaat Kgositsile die land. Eers het hy na Dar es Salaam, Tanzanië, gegaan waar hy eers aan die Spearhead magazine verbonde was. In die daaropvolgende jaar is Kgositsile na die VSA waar hy aan verskeie universiteite studeer het. Hy het etlike grade behaal.
In hierdie tye het hy sy eerste digbundel, Spirits Unchained, gepuliseer; ‘n werk wat met die Harlem Cultural Council Poetry Award bekroon is en ook met die National Endowment for the Arts Poetry Award. In 1971, het die bundel, My Name is Afrika, wat sy reputasie as een van Afrika se vernaamste digters sal vestig, verskyn. In 1974 was hy ‘n stigterslid van die African Literature Association. Nadat hy aan verskeie universiteite in Afrika doseer het, keer hy in 1990 terug na Suid-Afrika; dieselfde jaar waartydens sy digbundel When clouds clear verskyn het.
In 2008 is Kgositsile aangewys as South African Poet Laureate.
Van sy werk is die volgende: This Way I Salute You (2004), If I Could Sing (2002), To the Bitter End (1995), Approaches to Poetry Writing (1994), The Present is a Dangerous Place to Live (1975), When the Clouds Clear (1990), Freeword – with Katiyo, Davis, & Rydstom – (1983), Heartprints (1980), Places and Bloodstains (1976), A Capsule Course in Black Poetry Writing – with Brooks, Madhubuti & Randall – (1975), The Word is Here, ed. (1973), My Name is Africa (1971), For Melba (1971), Spirits Unchained (1969). He is also the author of numerous articles, speeches, and other materials. His poems and essays have appeared in numerous journals including Guerrilla, Journal of Black Poetry, Negro Digest, The New African, Pan African Journal and Urban Review as well as in the anthologies Black Arts, Black Fire, For Malcolm andPoems Now.
By wyse van bekendstelling volg een van sy gedigte hieronder.
Uit: If I Could Sing (Kwela Uitgewers)
Tags: Keorapetse Kgositsile, Spier digtersfees 2016
Posted in Uncategorized | Comments Off on Spier Dansende Digtersfees. Keorapetse Kgositsile (1938)
Marlies Taljard. “Home is where the music is”
This then is the rhythm
and the blues of it
(Uit: For Hugh Masekela – Keorapetse Kgositsile)
Min Afrikaanse poësielesers ken die stem van Keorapetse Kgositsile (ook bekend as Bra Willie), wat in 2006 deur die South African Literary Awards aangewys is as Suid-Afrikaanse “hofdigter” (Poet Laureate).
Kgositsile is in 1938 in Mahikeng gebore en het in Johannesburg grootgeword. In 1961 word hy gedwing om in ballingskap te gaan. Eers gaan hy na Dar es Salaam waar ŉ groot aantal ballinge destyds gewoon het en werksaam was en waar die hoofkantoor van die ANC gesetel was. Hier skryf hy ŉ jaar lank vir die radikale tydskrif Spearhead waarna hy na die VSA emigreer. Hy studeeer aan verskeie Amerikaanse universiteite, onder andere Lincoln University in Pennsylvanië, die Universiteit van New Hampshire en die Universiteit van Columbia waar hy in 1971 ŉ Meestersgraad in Kreatiewe Skryfkuns behaal. In dieselfde jaar verskyn sy eerste digbundel, Spirits Unchained wat in die VSA met twee literêre pryse bekroon word en gou daarna verskyn sy belangrikste werk tot op datum, My Name is Afrika. Na die verskyning van dié bundel word hy as een van die invloedrykste Afro-Amerikaase digters beskou. Benewens ŉ doseerpos aan die Universiteit van Columbia, raak Kgositsile ook betrokke by ŉ verskeidenheid kulturele bewegings, onder andere die Uptown Black Arts Movement en die lees en voordrag van sy gedigte in verskeie Downtown klubs. Ten spyte van sy reeds ikoniese status as digter in die VSA, aanvaar hy in 1975 ŉ pos by die Universiteit van Dar es Salaam in Tanzanië waar hy in 1978 in die huwelik tree met die bekende Baleka Mbete, in Suid-Afrika onder meer bekend as Speaker van die Parlement. Gedurende die tyd toe hy uit Suid-Afrika verban was, beklee hy ook doseerposte in ander Afrikalande, soos Kenia en Botswana. Die eerste bundel van hom wat in Suid-Afrika verskyn, is ŉ bloemlesing, When the clouds clear (1990). In Julie 1990 keer Bra Willie terug na Suid-Afrika waar hy sedertdien ŉ groot deel van sy tyd deurbring. Hy gee nog van tyd tot tyd in Amerika klas.
Kgositsile is in die VSA verskeie kere vir sy poëtiese werk bekroon, en in Suid-Afrika het hy reeds die Herman Charles Bosmanprys verower en is hy in 2008 bekroon met die Nasionale Orde van Ikhamanga (silwer) vir sy bydrae ten opsigte van letterkunde en die oopvlek van die booshede van die apartheidsbestel.
Hoewel Kgositsile veral bekend is vir sy skerp bewoorde en kompromielose veroordeling van apartheid, konsentreer ek in hierdie blog op die liriese inslag van sy gedigte en die sterk invloed van jazz en Afrikaritmes op sy werk. Oor kuns – en veral digkuns – laat hy homself soos volg uit:
“There is nothing like art—in the oppressor’s sense of art. There is only movement. Force. Creative power. The walk of Sophiatown tsotsi or my Harlem brother on Lenox Avenue. Field Hollers. The Blues. A Trane riff. Marvin Gaye or mbaqanga. Anguished happiness. Creative power, in whatever form it is released, moves like the dancer’s muscles.”
In sy gedigte is daar sowel die loslit-ritme van jazz as die inkanterende, polsende ritme van Afrika hoorbaar. In sy voorwoord tot die bundel If I could sing (2002), waarin verskeie gedigte oor musiek en opdraggedigte vir bekende musiekikone byeengebring is, skryf Sterling Plumpp dat, wat die kombinasie van politieke aktivisme en digkuns aanbetref, Kgositsile se werk vergelyk kan word met dié van Pablo Neruda, Garcia Lorca, Agostinho Neto en Thomas McGrath. Ek haal doelbewus uitgebreid aan, omdat Plumpp dit regkry om die poëtiese aard van Kgositsile se kuns in een paragraaf trefseker te tipeer:
“Kgositsile’s work is complex: exploring a sense of impending impotence, anger, disgust, commitment, joy, love, metaphysical death, birth, confession, loss and an overriding need to participate concretely in struggles to liberate the land of his birth. These poems are no mere slogans. One might observe that their rhythms alone are both stunning and original; perhaps drawn from the insistence of an inner-ear sensitive to the possibility of utilising music and Setswana to affect poetic lines. These poetic texts are masterfully written evoking a superior orality and aurality (…) This is the work of a poet hearing his own muse and inventing an original expression as medium for the oracle.”
Wat beslis in die bostaande viering van Bra Willie se werk uitstaan, is dat musiek en poësie nie los van mekaar staan nie, dat dit nie – soos die werk van baie politieke aktiviste wat ook gedigte skryf – ŉ kombinasie van swak poësie en goeie politiek is nie, dat die orale kenmerke van Afrikamusiek duidelik gehoor word en – vir my besonder insiggewend – dat sommige van die gedigte, hoewel dit in Engels geskryf is, ŉ duidelike Setswana-klank aan hulle het. As ek reg onthou, het Willie by meer as een geleentheid ŉ skrywer aangehaal wat ŉ diep indruk op hom gemaak het deur te sê dat mens die vreemde taal so moet leer bemeester dat dit soos jou moedertaal klink.
ŉ Gedig waarin sowel die meesleurende ritme van blues en die inkanterende aard van Afrikasang meewerk om ‘n verruklike klankeffek te bewerkstellig, is When the clouds clear, waaruit die volgende aanhaling kom:
when I lack it
I still lack sleep
remember only yesterday someone said
something makes you do right
the same thing makes you do wrong
singing about love and happiness
So when we tame this turbulence
it will not be without pain
if memory can be witness
and could claim some wisdom
in the crucible of life
it is what you value most
that will cause the most pain
Die gedig, Santamaria, opgedra aan die Afro-Kubaanse drommer Mongo Santamaria, is een van die beste voorbeelde van die legendriese samesmelting van musiek en liriek in Kgositsile se werk, byvoorbeeld deur die nabootsing van die tromme by wyse van die herhalende o-klank en die byna bedwelmende ritme van die vers wat onder andere deur die enjambemente in die lang aaneengeskakelde sinsuitinge verkry word. In ŉ onderhoud met Menza Wali in 2012 sê Kgositsile: “I do my thinking away from writing, so when I sit down to write poetry, I take my solo. I literally approach it like a musician approaches his solo.” In die gedig waaruit ek hier onder aanhaal, hoor ek die saksofoonsolo met sy lang improvisasie wat so eie is aan jazz-musiek:
Benewens die groot aantal gedigte wat aan musiekikone opgedra word en deur middel waarvan die digter implisiet na invloede op sy werk verwys, kan kundige lesers ook ŉ hele web van intertekstuele verwysings uit die jazz-domein in sy werk herken – dit is immers ŉ kenmerk van jazz dat improvisasie dikwels geskied op ŉ tema uit ŉ ander komponis se werk.
Dit is nie vir my vreemd dat Kgositsile, wat aanvanklik probeer het om verhale te skryf, nie in dié medium tot uiting kon bring wat hy op die hart gehad het nie, want wanneer ŉ mens sy gedigte lees, is dit duidelik dat hy in ritme en in vloeibare vorme dink. Self erken hy dat hy in bewegende beelde dink en dat dit makliker is om sulke beelde in poësie uit te druk as in prosa. Wat die musikale inslag van sy poësie betref, maak die digter geen onderskeid tussen gedig en musiek nie:
“…the separation between poetry and music is artificial. It was imposed deliberately to serve certain interests. Even today among all our poets in South Africa, you could go into the countryside and run into an oral poet who can recite and recite and seamlessly move into singing and come back. There’s no boundary, there’s no separation. Poetry at its best aspires to be music.”
Hierdie stelling sluit aan by sy insig dat die instrumentalis in jazz nie vooraf komponeer nie: “To me improvisation is composing and playing at the same time.” Dit is myns insiens waar die heerlike vloei in sy gedigte vandaan kom, soos in die gedig For Johnny Dyani:
Kgositsile se poësie kan getipeer word deur wat Julia Kristeva oor die aard van literêre tekste sê, naamlik “… poetic language points to the fact that language cannot live by grammar or syntax or even vocabulary alone, that sensation will leave its indelible stamp …” (Smith 1998:14). Hierdie tipe taalgebruik noem sy semiotiese taalgebruik, in aansluiting by wat deur Lacan as simboliese taalgebruik bestempel word (min of meer vergelykbaar met woordeboekbetekenis van woorde). Semiotiese taalgebruik, soos dit in literêre tekste voorkom, verteenwoordig hoofsaaklik nieverbale, sensoriese betekenis, soos dit ook in musiek voorkom. Die semiotiese aspek van ‘n teks word deur Kristeva gedefinieer as “musical, anterior, enigmatic, mysterious and rhythmic” (Smith 1998:21) en word bewerkstellig deur poëtiese middele soos ritme, rym, alliterasie, onomatopee, toon, timbre, beweging, lag, jouissance, modulasie en woordspel (Lechte 1990:129, 132; Smith 1998:22).
Hiermee wil ek nie voorgee dat Kgositsile se werk deur die lens van Westerse literêre kritiek en beginsels van poëtiese vormgewing gefilter behoort te word nie. Sy werk is nie gebaseer op die Westerse poëtiese tradisie nie, maar Kristeva se definisie van semiotiese taalgebruik sê dalk iéts oor die aard van sy poësie sonder om dit te probeer verklaar.
laughter has always been my desire
so here now knowing what
you should do you must do
right now I laugh
of hate and guns and love
Tags: Afro-Amerikaanse poësie, Keorapetse Kgositsile, liriek, struggle poësie
Posted in Binneblik, Marlies Taljard, Philip de Vos | 2 Kommentare »
Louis Esterhuizen. Nederland op soek na hul volgende Vaderlandsdigter
In Nederland het hulle nou reeds weer begin met die benoeming van hul volgende Dichter des Vaderlands wat op 31 Januarie 2013 tydens die Gedichtendag-vieringe ingehuldig sal word. Dit sal die vierde Vaderlandsdigter wees.
Met die nuwe aanwysing word daar egter drasties afgewyk van die proses wat aan Ramsey Nasr dié gesogte benoeming sedert 2009 besorg het. Waar die aanwysing vantevore op ‘n volksstemming berus het, is daar volgens die berig op De Contrabas besluit om eerder die kandidaat deur middel van ‘n verteenwoordigende benoemingskomitee te laat aanwys. Dié komitee bestaan uit die Maria Barnas, Arie Boomsma, Arjen Fortuin, Piet Gerbrandy, Kristien Hemmerechts en Mei Li Vos. Hulle sal bygestaan word deur Nasr en ook Bas Kwakman, teenswoordig die direkteur van Poetry International, as onderskeidelik adviseur en sekretaris.
Volgens De Contrabas se berig is die motivering vir dié nuwe benadering soos volg: “Aanleiding om de verkiezing te verruilen voor een benoeming is de sterke ontwikkeling die de functie sinds de introductie in 2000 heeft doorgemaakt. Het Dichterschap des Vaderlands is van ereambt geëvolueerd tot een in het oog springende functie met veel mogelijkheden om een breed publiek enthousiast te maken voor poëzie. De organiserende partners, NRC Handelsblad, Poëzieclub, Koninklijke Bibliotheek, NTR en Poetry International, juichen deze ontwikkeling toe en kiezen in het belang van de poëzie voor een objectieve, goed doordachte en afgewogen benoeming op basis van een vooraf vastgesteld profiel. Ook is de afgelopen jaren gebleken dat het aantal dichters dat bereid is Dichter des Vaderlands te worden veel groter is dan het aantal dichters dat campagne wil voeren of deel wil nemen aan een verkiezing.”
Uiteraard is hierdie ‘n uiters belangrike aanstelling wat met groot omsigtigheid (behoort) hanteer te word. Die posbeskrywing lees soos volg: “De Dichter des Vaderlands is ambassadeur voor de poëzie en initieert als zodanig projecten om kennis en enthousiasme voor de vaderlandse poëzie te bevorderen. Daarnaast wordt de dichter gevraagd zich middels poëzie te verhouden tot actuele (inter)nationale gebeurtenissen, cultureel, politiek, sportief of maatschappelijk van aard.”
Nou ja, toe. Klaarblyklik is daar heelwat digters wat belangstel (en hoop om benoem te word), ten spyte daarvan dat daar geen vergoeding aan verbonde is nie.
Onlangs was ek bevoorreg genoeg om ons eie poet laureate, Keorapetse Kgositsile, te ontmoet; ‘n pos wat hy reeds sedert 2006 vul. Sjarmant en ‘n besonder dinamiese persoon is hy inderdaad, maar of sy pos enigiets te make het met die ontwikkeling van die inheemse digkunste, waanronder die Afrikaanse, is ernstig te betwyfel.
Nietemin, by wyse van groet die volgende uitspraak deur “Bra Willie” (by gedagte aan ‘n vroeëre blog van Desmond Painter), gevolg deur ‘n gedig van hom: “In a situation of oppression, there are no choices beyond didactic writing: either you are a tool of oppression or an instrument of liberation.”
© Keorapetse Kgositsile (Uit: If I Could Sin, 2002: Kwela Uitgewers)
Tags: Dichter des Vaderlands, Keorapetse Kgositsile
Posted in Binneblik, Louis Esterhuizen | Comments Off on Louis Esterhuizen. Nederland op soek na hul volgende Vaderlandsdigter