Op pad: Jesus sonder die belydenisse - Dr. Piet Muller
Op pad: Jesus sonder die belydenisse
Deur Dr. Piet Muller op 1 Maart 2019
Ons lewe in 'n tyd waarin al hoe meer diep geestelike mense sukkel om hulle geloof te versoen met die belydenisskrifte waarmee hulle grootgemaak is. Om die aanvaar dat Jesus letterlik uit 'n maagd gebore is, letterlik en liggaamlik uit die dood opgestaan het, opgevaar het hemel toe en letterlik God se enigste seun is.
Sedert die heel eerste geloofsbelydenis onder voorsitterskap van keiser Konstantyn in die vierde eeu geformuleer is, is mense se Christenskap geoordeel aan die mate waarin hulle 'n bepaalde belydenis kan onderskryf of nie.
Die Christendom is die enigste geloof wat belydenisse het wat 'n mens moet onderskryf voordat jy daarop kan aanspraak maak dat jy 'n aanhanger daarvan is. Want die politieke doel agter hierdie belydenisse was om mense uit te sluit wat sekere dinge nie glo nie. Die keiser wou eenheid in sy verskeurde ryk verkry en daarom moes daar eenheid in die kerk wees; en die biskoppe wat die geloofsbelydenisse help opstel het, kon die besittings en kerke konfiskeer van Christene wat dit nie wou onderskryf nie.
Onder keiser Konstantyn het die Christendom 'n ortodoksie geword. Wat letterlik beteken dat jy reg moes dink (of glo). Die teenoorgestelde van ortodoksie is ortopraksie: om reg te doen en te lewe.
Tot voor die koms van keiser Konstantyn was die Jesusbeweging 'n ortopraksie, waarin mense na die beste van hul vermoë die leer en voorbeeld van Jesus uitgelewe het. Daar was 'n wye verskeidenheid van opvattings oor wat goeie Christene behoort te doen, maar daar was nie 'n meerderheid met die gesag om ander uit te dryf as ketters, indien hulle nie met hulle saamgestem het nie. Maar dit alles het verander toe Konstantyn die mag om oor ander se geloof te besluit, in 'n handjievol mense se hande gegee het.
Vir drie eeue lank was Jesus se volgelinge gekenmerk deur hul liefdevolle optrede teenoor ander mense, en hul versorging van die swakkes en die hulpeloses. En hoewel hulle, volgens vandag se standaarde, dikwels nie 'reg gelo' het nie, was hul selfs bereid om 'n martelaarsdood te sterf vir hul oortuiging dat hulle volgens Jesus se voorbeeld moes leef.
Dit is inderdaad makliker om 'reg te glo' as om 'reg te doen.' As 'n geloof in die belydenisse jou salig kan maak, gun dit 'n mens die weelde om Jesus se moeiliker opdragte meer figuurlik as letterlik te beskou. Dan kan 'n mens vir jouself sê: "Eintlik het Jesus nie letterlik bedoel dat 'n mens moet bid vir mense wat jou kwaad aandoen nie. Jy hoef jouself ook nie letterlik weerloos te stel teenoor mense wat jou aanval en beledig nie. Jy hoef ook nie letterlik besorg te wees oor mense wat in nood en armoede verkeer en wat by jou bedel of leen nie."
Maar in 'n ortopraksie moet jy letterlik jou kruis opneem as jy vir Jesus wil volg, want die koninkryk wat hy verkondig het was in alle opsigte die teenoorgestelde van die onderdrukkende Romeinse bewind, wat mense van hul grond afgedruk en hulle verkreupelende belastings opgelê het; en selfs op een keer 2000 opstandige mense buite Jerusalem gekruisig het.
Neem die woorde uit Mattheus 5:38 tot 43: "Julle het gehoor dat daar gesê is: ''n Oog vir 'n oog en 'n tand vir 'n tand.' Maar ek sê vir julle om julle nie teen die slegte mense te verset nie; en as iemand jou op die linker wang slaan, draai vir hom ook die ander een. As iemand jou in die hof vir jou onderhemp dagvaar, gee vir hom ook jou hemp. As iemand met gesag jou dwing om sy goed 'n myl ver te dra, stap twee myl saam met hom. Gee aan die een wat vra en moenie die een wat by jou wil leen wegwys nie. Julle onthou hoe daar gesê is 'jy moet jou naaste liefhê' en 'jy moet jou vyande haat.' Maar ek sê julle: Julle moet julle vyande liefhê en bid vir hulle wat julle vervolg. God laat immers die son opkom oor die goeies en die slegte; en hy laat dit reën oor die regverdiges en die onregverdiges. As julle net dié liefhet wat vir julle liefhet, waarvoor moet julle geprys word? Doen die tollenaars dit nie ook nie?"
Verbeel jou vir 'n oomblik dat alles letterlik so bedoel is. Dat jy jou nie moet verset teen iemand wat jou aanval nie; dat jy jou nie teen onregverdige hofsake moet verdedig nie; en dat jy nie jou oë vir ander mense se nood mag sluit nie.
Verbeel jou dat jy vir Julius Malema moet liefhê en bid, ondanks die feit dat hy skares aanhits om blankes se grond af te neem en selfs daarop sinspeel dat hulle doodgemaak moet word. Maar dit is presies wat Jesus van ons verwag.
Jesus was ook nie die enigste godsdiensleier wat dit van sy volgelinge verwag het nie.
In die Gelykenis van die Saag sê Boeddha byvoorbeeld: "As iemand jou met die vuis slaan, of met 'n kluit gooi, of met 'n stok of 'n swaard slaan ... dan moet jy jou gees so oefen: Dit sal nie my gemoed vergiftig nie en ek sal geen slegte woord sê nie; maar ek sal vol kommer en medelye bly, met 'n gemoed vol liefde en ek sal my nie oorgee aan haat nie. So sal ek myself oefen ... Monnike, selfs as struikrowers julle wreed martel en julle ledemate een vir een met 'n treksaag afsaag, selfs dan, as julle slegte gedagtes koester, sal julle nie my volgelinge wees nie."
Thich Nhat Hanh, wat skryf na aanleiding van wat met sy eie volgelinge tydens die Viëtnamese oorlog gebeur het, sê in 'n gedig: "Selfs al verpletter hulle jou met 'n berg vol haat / selfs al vermorsel hulle jou soos 'n wurm / selfs al haal hulle jou ingewande uit / Onthou altyd; die mensdom is nie jou vyand nie / Haat kan jou nie help as jy die ondier in die mens moet konfronteer nie / Al wat jou waardig is is deernis: onvoorwaardelik onoorwinlik, onbeperk."
Ek onthou vandag nog die skok van verbasing wat ek gekry het, toe ek op my eerste besoek aan die Kwakers se "meeting house" in Johannesburg 'n afdruk van 'n negentiende eeuse gravure gesien het: 'n Klein groepie Kwakers het in hul houtkerkie met toe oë gesit, toe strydlustige Indiane met hul tomahawks, of strydbyle, by die deur inbars. Voor in die ry het 'n ouma met haar kleinseun gesit. Sy het sy hand styf vas gevat en vir hom gefluister: "Don't frighten them boy."
Dit klink byna onmoontlik om te doen. Maar let gerus op die woord wat Boeddha gebruik het: "Oefen."
Ortopraksie – om reg te lewe – is veel moeiliker as ortodoksie – om die regte dinge te glo – want jy moet jouself gereeld oefen om jou mees basiese instinkte onder beheer te kry. Dit is 'n leeftyd se werk, en ons moet bid dat ons dit nooit sal nodig kry nie, want hoe maklik is dit nie om te faal nie.
Soos met alle oefeninge moet 'n mens met die maklikes begin, voordat jy sterk genoeg is om die groot gewigte op te tel. Begin met 'n basiese oefening soos om te besluit dat jy net vir vandag niemand sal oordeel of veroordeel nie, nie eens in jou gedagtes nie.
En as jy faal, moenie jouself kasty nie, maar noteer net die feit dat jy 'n glips gehad het en begin weer.
Wanneer jy dit onder die knie het gaan dan oor na 'n effens moeiliker oefening, soos om nie harde en aanstootlike woorde teenoor iemand anders te gebruik nie, veral nie jou geliefdes nie.
Eers wanneer jy dit onder die knie het, kan jy begin om liefde en deernis vir jou vyande te ontwikkel. Maar onthou ook hier dat "vergifnis" meesal nie uit die hart kom nie, maar gewoonlik uit ons ego. Mense sê so maklik, en met soveel verontwaardiging: "Ek kan vergewe, maar vergeet? ... Nooit!"
'n Mens kan jou vyand eers vergewe as jy werklik kan begryp wat iemand gedryf het om op 'n sekere manier op te tree. En as jy dít begryp sal jy ook sy pyn en sy vernederings verstaan – en sal jy nie meer 'n vyand hê nie.
Maar onthou gedurig om jouself ook lief te hê en herinner jouself dikwels daaraan, dat dit makliker is om 'n geloofsbelydenis op te sê as om Jesus se voorbeeld te volg: Hoe om medelye te ontwikkel.