“Dit gebeur vanself – die heilige plekke waar ek bly, kom kies my. Ek soek hulle nie, hulle kom vanself,” sê Martin Wessels (68).
Martin, ’n kunstenaar wie se werk in versamelings en huise oor die wêreld hang, leef hier, diep, báie diep in die berge, op sy eie. Eenvoudig. Lig.
“Ek het soveel [goed] al gehad. Ek het so min nou, maar ek het steeds te veel goed,” mymer hy langs die vuur, waar hy kruisbeen sit, sweetpakbroek ingesteek by sy kouse wat in ’n paar Crocs verdwyn.
Die laaste stuk van die “pad” tot op Schrikkerivier kan jy nie eintlik ’n pad noem nie, dis meer ’n spoor oor ruwe klippe en deur etlike driffies. Dan, asof uit die niet, doem ’n kleinerige ooptetjie op waar jy tekens sien dat hier al ’n mens was.
“Man, hy het sulke knaterblou knaters gehad. Tot op ’n dag, toe steel hy onverwags ’n tjop uit my hand en ek klap hom – dit was ’n outomatiese reaksie, ek het so sleg gevoel. Toe verdwyn hy. Ek het hom nooit weer gesien nie. Ek is so spyt,” sê Martin en slaan sy paar kykers, half boetvaardig, neer.
Tussendeur het Martin die wêreld vol ge- toer. Hy was in die 1970’s meer as ’n jaar in Afgani­stan – daar tussen die berge en in die dorpe en stede het hy die Afgane leer ken en gesien hoe “Rusland die plek opf*k”.
In Europa was hy ook. Bietjie meer as vier jaar het hy geswerf, was hy ’n nomade. Daarna het hy ’n jaar hier en ’n jaar daar gaan bly, maar altyd het hy teruggekom Clarens toe.
Na sy heilige grot toe. Kuns gemaak en verkoop. Totdat die dorpie ’n “suidelike voorstad van Johannesburg” geword het.
“Vir 20 jaar was ek beskikbaar vir mense. Nooit weer wil ek só beskikbaar wees nie. Hier op my eie, hier lewe ek lekker. Die lewe is eintlik fun. Dit kan k*k ook wees, maar dis meestal lekker,” grinnik hy deur sy grys baard.
Martin vertel hoe ’n buurman ’n paar jaar gelede ’n bosvark met sy pistool wou skiet. Nog in sy pajamabroek sukkel die buurman met sy pistool in die rigting van die vark.
Sy lewe lank bly hy só – weg van wat die samelewing as “normaal” sou beskryf. Hier op Schrikkerivier bly hy in ’n klei-en-tak-en-gras-huisie, slaap hy op ’n kateltjie onder ’n beesvel, bad so af en toe in die rivier, skilder en lees. Nou en dan kap hy vuurmaakhout.
Hy lees enige ding waarop hy sy hande en sy fletsblou oog kan lê. Sy ander oog is swart ná ’n ongeluk op ’n perd se rug, maar hy kan steeds deur hom sien, hoewel nie baie goed nie.
“Ek lees nou die dag die mooiste vertaling van ’n gedig van Rimbaud [Arthur Rimbaud, ’n Franse digter in die 1800’s]. Hy skryf oor die anus, en dis vertaal as “purper angelier”. Dit is beeeeautiful! Dit turn my nou nie aan nie, maar dis beautiful!
“Ek lees ou Joost [van der Westhuizen] het probeer om die boek oor hom van die rak af te hou, maar die regter het gesê die boek moet rakke toe.
Op sy radiotjie wat hy vir R60 gekoop het, luister hy RSG en BBC, al maak die “nuwe manier van political correctness” hom vies, om oor die gebrek aan goeie musiek oor die radio nie eens te praat nie.
Hy weet wat in die wêreld aangaan – die terreur, Olimpiese Spele en die dood van groot literêre figure, soos dié van sy vriend André P. Brink, wat hom “geruk” het.
Met sy wit erdebeker wat in die vuurglans glim steeds in sy een hand, laat sak Martin sy bosbaard laag oor die buik van die kitaar.
Sy knobbelvingers vind akkoorde en sy hoë stem harmoniseer met die sissende simfonie van die brandende stompe. Die klanke klim die maanverligte kranse om ons uit. En die trane kom sit onwillekeurig in die hoeke van jou oë.
“Reëls is vir ander mense, nie vir my nie,” sê hy onverwags uit die bloute en stryk kierie in die hand aan in die rigting van die wyn.