Hoewel hulle in die Tweede Wêreldoorlog bondgenote teen die Spilmoondhede was, het die USSR en VSA verskil oor politieke filosofie en die samestelling van die wêreld ná die oorlog terwyl hulle die grootste deel van Europa beset het. Die Sowjetunie het die Oosblok geskep met die Oos-Europese lande wat hy beset het, sommige as sosialistiese Sowjetrepublieke geannekseer en ander satellietstate gemaak het. Van die laasgenoemde lande is later gekonsolideer as die Warskouverdragslande (1955–1991). As teenvoeter vir kommunisme het die VSA en sy bondgenote verenigings soos Navo gestig.
In die 1980's, onder Ronald Reagan, het die VSA diplomatieke, militêre en ekonomiese druk op die USSR verhoog in ’n tyd toe die land reeds ekonomiese stagnasie onder Leonid Brezjnef beleef het. In die laat 1980's het die Sowjet-president Michail Gorbatsjof die bevrydende hervormings perestroika ("herbouing, herstrukturering", 1987) en glasnost ("openheid", c. 1985) ingestel. Die Koue Oorlog het geëindig ná die verbrokkeling van die Sowjetunie in 1991, waarna die VSA die dominante militêre mag was en Rusland die grootste deel van die Sowjet-kernarsenaal besit het. Die Koue Oorlog en die gebeure in dié tyd het ’n groot impak op die moderne wêreld gehad.
Met die einde van die Tweede Wêreldoorlog het die Engelse skrywer en joernalis George Orwell die term "Koue Oorlog" gebruik in die essay “You and the Atomic Bomb” wat op 19 Oktober 1945 in die Britse koerant Tribune verskyn het. Hy het ’n wêreld voorgestel wat in die skadu van ’n dreigende kernoorlog lewe en gewaarsku teen " ’n vrede wat geen vrede is nie", en dit het hy ’n permanente "koue oorlog" genoem. Orwell het na die oorlog verwys as ’n ideologiese konfrontasie tussen die Sowjetunie en die Westerse magte. In The Observer van 10 Maart 1946 het Orwell verder geskryf "ná die Moskou-konferensie in Desember verlede jaar het Rusland ’n 'koue oorlog’ teen Brittanje en die Britse Ryk begin.”
Die mens wat die term blykbaar die eerste gebruik het om die naoorlogse geopolitiese spanning tussen die Sowjetunie en sy satellietstate en die VSA en sy Wes-Europese bondgenote te beskryf, was Bernard Baruch, ’n Amerikaanse finansier en presidensiële raadgewer. Hy het op 16 April 1947 in Suid-Carolina ’n toespraak gelewer deur die joernalis Herbert Bayard Swope en gesê: “Laat ons nie onder ’n waan verkeer nie: ons is vandag midde-in ’n koue oorlog.” Die koerantverslaggewer en –rubriekskrywer Walter Lippmann het die term verder bekend gestel met sy boek Cold War (1947).
Historici verskil oor presies wanneer die Koue Oorlog begin het. Die meeste meen dit was net ná die Tweede Wêreldoorlog, terwyl ander dink dat dit teen die einde van die Eerste Wêreldoorlog begin het, hoewel spanning tussen die Russiese Keiserryk en ander Europese lande en die VSA reeds teen die middel van die 19de eeu begin het.
Wees die Russiese Rewolusie van 1917 (ná die land se onttrekking aan WOI) was Sowjet-Rusland geïsoleer in internasionale diplomasie. Die leier, Wladimir Lenin, het gesê die Sowjetunie het te doen met ’n "vyandelike kapitalistiese omsingeling", en hy het diplomasie beskou as ’n wapen om die Sowjetunie se vyande verdeel te hou. Hy het begin met die stigting van die Komintern, wat ’n beroep gedoen het vir rewolusionêre omwentelinge oorsee.
Sy opvolger, Josef Stalin, wat die Sowjetunie beskou het as ’n "sosialistiese eiland", het gesê die land moet toesien dat "die huidige kapitalistiese omsingeling vervang word deur ’n sosialistiese omsingeling." Reeds in 1925 het Stalin gesê hy beskou die internasionale politiek as ’n bipolêre wêreld waarin die Sowjetunie lande sou lok wat na sosialisme oorhel, en kapitalistiese lande sou state lok wat na kapitalisme oorhel, terwyl die wêreld in ’n tydperk van "tydelike stabilisasie van kapitalisme" was voordat hy eindelik sou ineenstort.
Verskeie gebeure het wantroue tussen die Westerse magte en die Sowjetunie aangeblaas: die Bolsjewiste se uitdaging van kapitalisme; die geldelike steun van die USSR in 1926 aan ’n Britse werkerstaking wat daartoe gelei het dat Brittanje betrekkinge met die USSR verbreek het; Stalin se stelling in 1927 dat vreedsame naasbestaan met "die kapitalistiese lande … besig is om te verdwyn"; bewerings van ’n sameswering vir ’n beplande staatsgreep onder leiding van Frankryk en Brittanje; die Groot Suiwering, wat bestaan het uit ’n reeks veldtogte van politieke onderdrukking en vervolging waarin meer as ’n halfmiljoen Sowjet-burgers tereggestel is; die Moskou-verhore, met onder meer bewerings van Britse, Franse, Japannese en Duitse spioenasie; die Weste se steun aan die Wit Leër tydens die Russiese Burgeroorlog; die VSA se weiering tot in 1933 om die Sowjetunie te erken; en die USSR se toetrede tot die Verdrag van Rapallo.
Vir die volgende jaar en ’n half het hulle op ekonomiese gebied saamgewerk en belangrike oorlogsmateriaal uitgeruil, totdat Duitsland die verdrag verbreek het met Operasie Barbarossa, die inval in die Sowjetunie deur die gebiede wat die twee lande voorheen tussen hulle verdeel het.
In 1944 het dit gelyk of die USSR op sy beurt gewag het voor hy hulp verleen het aan die Poolse ondergrond se Warskou-opstand teen die Nazi's. By minstens een geleentheid het ’n Sowjet-vlieënier ’n vliegtuig van die Britse Lugmag neergeskiet as hulp aan die Poolse rebelle.
By die Jalta-konferensie in Februarie 1945 kon die Geallieerdes nie ’n definitiewe ooreenkoms bereik oor die raamwerk vir die naoorlogse Europa nie. Ná die Gealieerde oorwinning in Europa in Mei het die Sowjetunie Oos-Europa in effek beset, terwyl die Westerse magte ’n sterk teenwoordigheid in Wes-Europa behou het.
Die Sowjetunie, die VSA, Brittanje en Frankryk het besettingsones en ’n los raamwerk vir magsbeheer deur dié vier lande in die besette Duitsland geskep. Die Geallieerdes het die Verenigde Nasies geskep vir die handhawing van wêreldvrede, maar die mag van sy Veiligheidsraad is lamgelê deur die reg van individuele lede om besluite te veto. Die VN het dus ’n inaktiewe forum geword vir die uitruil van polemiese retoriek, en die Sowjetunie het dit uitsluitlik beskou as ’n forum vir propaganda.
Op die konferensie het Truman aan Stalin meegedeel dat die VSA oor ’n kragtige nuwe wapen beskik. Stalin was bewus daarvan dat die Amerikaners besig was om die atoombom te ontwikkel en omdat die Sowjetunie ’n soortgelyke program gehad het, het Stalin kalm daarop gereageer. Hy het gesê hy is bly oor die nuus en het sy hoop uitgespreek dat die wapen teen Japan gebruik sou word. ’n Week ná die einde van die Potsdam-konferensie het Amerika sy kernbomme op Hirosjima en Nagasaki gegooi. Net ná die aanvalle het Stalin beswaar aangeteken by Amerikaanse amptenare omdat Truman die Sowjetunie min werklike invloed in die besette Japan gegee het.
In Februarie 1946 het George F. Kennan se "Lang Telegram" van Moskou gehelp om die VSA se toenemende sterk standpunt teen die USSR te vestig, en dit het die basis geword vir die Amerikaanse strategie teenoor die USSR vir die res van die Koue Oorlog. In daardie September het die Sowjet-kant te voorskyn gekom met die Nowikof-telegram wat deur die Sowjet-ambassadeur aan die VSA gestuur is, maar deur Wjatsjeslaf Molotof gelas en gehelp skryf is; dit het Amerika uitgebeeld as ’n land in die greep van monopolie-kapitaliste wat ’n militêre vermoë aan die opbou was "om daarop voor te berei om wêreldoorheersing te kry in ’n nuwe oorlog".
’n Paar weke ná die "Lang Telegram" het die voormalige Britse premier Winston Churchill sy bekende "Ystergordyn"-toespraak in Fulton, Missouri, gehou. Hy het ’n beroep gedoen vir ’n Brits-Amerikaanse verbond teen die USSR, wat hy daarvan beskuldig het dat hulle ’n "ystergordyn" van "Stettin in die Baltiese Skiereiland tot Triëst in die Adriatiese gebied" oprig.
Die Amerikaanse regering se reaksie daarop was die aanvaarding van ’n beleid van indamming of containment, met die doel om die verspreiding van kommunisme te keer. Truman het gevra dat $400 miljoen aangewend word om tussenbeide te tree in die oorlog. Hy het die konflik ’n kompetisie tussen vrye volke en totalitaristiese regimes genoem. Hoewel die rebelle deur Tito se Joego-Slawië gehelp is, het Amerikaanse beleidmakers die Sowjetunie beskuldig van sameswering teen die Griekse monargiste in ’n poging om die Sowjet-invloed uit te brei.
Vroeg in 1947 het Brittanje, Frankryk en die VSA se poging misluk om die USSR te betrek in ’n plan vir ’n ekonomies selfonderhoudende Duitsland. Dit het ingesluit ’n gedetailleerde opgawe van die fabrieke, nywerheidsgoedere en infrastruktuur wat die USSR reeds verwyder het. In Junie 1947 het Amerika die Marshall-plan in werking gestel, met ’n belofte van ekonomiese hulp aan alle Europese lande wat bereid was om deel te neem, insluitende die Sowjetunie.
Vroeg in 1948, ná gerugte van toenemende "reaksionêre elemente", het die USSR in 1948 ’n staatsgreep in Tsjeggo-Slowakye uitgevoer – die enigste Oosblok-land wat hy toegelaat het om demokraties te bly. Die openbare wreedheid van die staatsgreep het Westerse magte meer geskok as enige gebeure tot nog toe. Dit het die vrees vir ’n oorlog laat ontstaan en die laaste teenstand teen die Marshall-plan in die Amerikaanse kongres laat verdwyn.
Amerika het ook sy indamming na Asië, Afrika en Latyns-Amerika uitgebrei om rewolusionêre nasionalistiese bewegings te stuit wat dikwels gelei is deur Kommunistiese partye wat deur die USSR gefinansier is. In die vroeë 1950's het Amerika ’n reeks bondgenootskappe gevorm met Japan, Australia, Nieu-Seeland, Thailand en die Filippyne en so verskeie militêre basisse op die langtermyn vir Amerika verseker.
Ná Stalin se dood het Nikita Chroesjtsjof die Sowjet-leier geword. Op 25 Februarie 1956 het hy afgevaardigdes na die 20ste Kongres van die Kommunistiese Party van die Sowjetunie geskok deur Stalin se misdade te kritiseer. As deel van ’n veldtog van destalinisasie het hy gesê die enigste manier om te hervorm en van Stalin se beleidrigtings weg te beweeg, sou wees om die foute van die verlede te erken.
Op 18 November 1956 het hy Westerse ambassadeurs geskok in ’n toespraak op ’n onthaal by die Poolse ambassade in Moskou toe hy gesê het: "Of julle daarvan hou of nie, die geskiedenis is aan ons kant. Ons sal julle begrawe. Hy het later gesê hy het nie van ’n kernoorlog gepraat nie, maar van die oorwinning van kommuniste oor kapitalisme, wat histories bepaal is. In 1961 het hy gesê hoewel die USSR agter is by die Weste, sal sy land se behuisingstekort verdwyn, daar sal volop verbruikersgoedere wees, en die Sowjetunie sou die kapitalistiese lande ver agterlaat.
Hoewel Stalin se dood in 1953 die spanning effens laat afneem het, het die situasie in Europa ’n ongemaklike gewapende vrede gebly. Die USSR, wat teen 1949 reeds ’n netwerk van wedersydse-hulp-verdrae in die Oosblok gesluit het, het in 1955 ’n amptelike alliansie in die Oosblok gevorm, naamlik die Warskouverdrag.
Van 1957 tot in 1961 het Chroesjtsjof die Weste herhaaldelik gedreig met kernuitwissing. Hy het beweer die vermoëns van Sojet-missiele is ver verhewe bo dié van Amerika en dat dit enige Amerikaanse of Europese stad van die kaart kon vee. Hy het egter nie soos Stalin geglo ’n oorlog is onafwendbaar nie en het gesê hy is vir ’n "vreedsame naasbestaan".
Die tydperk ná 1956 is gekenmerk deur ernstige terugslae vir die Sowjetunie, veral die beëindiging van die Sowjet-Chinese verbond. Mao het Stalin verdedig toe Chroesjtsjof hom in 1956 ná sy dood aangeval het en het die nuwe Sowjetleier met wantroue bejeën. Hy het hom daarvan beskuldig dat hy sy rewolusionêre aanslag verloor het.
Chroesjtsjof het hierna sy bes gedoen om betrekkinge tussen die twee lande te verbeter, maar Mao het nie belanggestel nie en China en die USSR het ’n intra-kommunistiese propaganda-oorlog begin. Die lande was in ’n bitter stryd gewikkel om leierskap in die globale kommunistiese beweging, en die twee het in 1969 militêr gebots oor ’n grenskonflik.
Die Berlynse Krisis van 1961 was die laaste groot voorval in die Koue Oorlog oor die status van Berlyn en die naoorlogse Duitsland. Teen die vroeë 1950's is die Sowjetunie se beleid om emigrasie te stuit deur die meeste van die Oosbloklande gevolg. Honderdduisende Oos-Berlyners het egter elke jaar na Wes-Duitsland geëmigreer deur ’n "skuiwergat" in die stelsel tussen Oos- en Wes-Berlyn.
In 1964 het Chroesjtsjof se kollegas in die Kremlin hom ontsetel en hy is toegelaat om in vrede af te tree. Hy is beskuldig van onbeskoftheid en onbevoegdheid, dat hy die Sowjet-landbou geruïneer het en die wêreld tot op die rand van ’n kernoorlog gedryf het. Hy het ’n internasionale verleentheid geword met die bou van die Berlynse Muur, ’n openbare verleentheid vir Marxisme-Leninisme.
Die VSA het sy hulp aan vriendskaplike lande in Asië voortgesit. Konflikte in randgebiede, veral Viëtnam, het voortgeduur. Johnson het 575 000 troepe in Suidoos-Asië gestasioneer om die Nasionale Front vir die Bevryding van Suid-Viëtnam (NBF) en hul Noord-Viëtnamese bondgenote in die Viëtnamoorlog te verslaan, maar sy duur beleid het die Amerikaanse ekonomie verswak, en teen 1975 gelei tot wat die grootste deel van die wêreld beskou het as ’n vernederende neerlaag van die wêreld se magtigste supermoondheid teen een van die wêreld se armste lande.
Intussen het Brezjnef probeer om die Sowjet-ekonomie te herstel wat ’n knou gekry het weens groot militêre uitgawes.
Die spanning tussen China en die USSR oor hul grensverskil het in 1969 ’n hoogtepunt bereik en pres. Richard Nixon van Amerika het besluit om die konflik te gebruik om die magsbalans in die Koue Oorlog na die Weste te verskuif. China wou sy betrekkinge met Amerika versterk in ’n poging om ’n houvas op die Sowjetunie te kry.
Die term "tweede Koue Oorlog" word deur sommige historici gebruik vir die tydperk toe konflik in die Koue Oorlog in die laat 1970's en vroeë 1980's weer opgevlam het. Terwyl spanning toegeneem het, het albei kante meer militaristies geword.
In Desember 1979 het sowat 75 000 Sowjet-soldate Afghanistan binnegeval om die Marxistiese regering te steun wat gevorm is deur oud-premier Nur Muhammad Taraki, wat in September deur een van sy teenstanders in die party vermoor is. As gevolg daarvan het Carter die SALT II-verdrag aan die Senaat onttrek, beperkinge op die uitvoer van graan en tegnologie na die Sowjetunie ingestel, ’n aansienlike toename in militêre uitgawes gevra en aangekondig dat Amerika die Olimpiese Somerspele in 1980 in Moskou sou boikot. Hy het die Sowjet-inval beskryf as "die ernstigste bedreiging vir die vrede sedert die Tweede Wêreldoorlog".
In 1980 is Ronald Reagan tot Amerikaanse president verkies. Hy het belowe om militêre uitgawes te vergroot en die Sowjetunie oral te konfronteer. Hy en die nuwe Britse premier, Margaret Thatcher, het hulle albei uitgespreek teen die Sowjetunie en sy ideologie. Reagan het die USSR ’n "bose ryk" genoem en voorspel dat kommunisme op die "ashoop van die geskiedenis" sou beland.
Pous Johannes Paulus II het sy vaderland, Pole, in 1979 besoek en so ’n godsdienstige en nasionaliste oplewing veroorsaak wat gesentreer was om die Poolse vakbond Solidariteit. Dit kon gelei het tot die poging tot ’n sluipmoord op die pous in 1981. Reagan het ook ekonomiese sanksies teen Pole ingestel uit beswaar teen die onderdrukking van Solidariteit. Michail Soeslof, die Kremlin se top-ideoloog, het Sowjet-leiers gewaarsku om nie in te meng as Solidariteit beheer oor Pole oorneem nie uit vrees dat dit kon lei tot swaar ekonomiese sanksies, wat ’n katastrofe sou beteken het vir die Sowjet-ekonomie.
Die Sowjetunie se militêre uitgawes was so groot (tot 25 persent van die land se bruto nasionale produk) dat dit die ekonomie geskaad en gelei het tot minstens ’n dekade van ekonomiese stagnasie in die laat Brezjnef-tydperk.
Teen die vroeë 1980's het die USSR ’n militêre arsenaal en weermag opgebou wat groter as die VSA s’n was. Voorheen het Amerika staatgemaak op die veel beter gehalte van sy wapens, maar dié gaping het ook intussen verklein. Reagan het begin om die Amerikaanse weermag te versterk kort nadat hy president geword het. Dit het gelei tot die grootste versterking van die Amerikaanse weermag in vredestyd.
Die Sowjetunie het nie gereageer op Reagan se militêre versterking nie aangesien sy groot militêre uitgawes, ondoeltreffend beplande vervaardiging en kollektivistiese landbou reeds ’n swaar las op die Sowjet-ekonomie geplaas het. Terselfdertyd het Reagan Saoedi-Arabië oorreed om meer olie te vervaardig, al het ander nie-Opul-lande hulle produksie verhoog. Dit het gelei tot ’n oorlading van olie in 1980, wat die Sowjetunie geskaad het aangesien olie sy belangrikste uitvoerproduk was.
Op 1 September 1983 het die Sowjetunie ’n Koreaanse vliegtuig afgeskiet met 269 mense aan boord nadat dit sonder toestemming in die Sowjet-lugruim naby die eiland Sachalin gevlieg het. Reagan het dit as ’n slagting beskryf. Die voorval het steun vir militêre ontplooiing laat toeneem, en dit was van krag tot met latere ooreenkomste tussen Reagan en Gorbatsjof.
Intussen het die Sowjetunie duur betaal vir sy eie inmenging. Brezjnef was oortuig daarvan dat die Sowjet-oorlog in 1979 in Afghanistan kort sou duur, maar Moslemse vegters, gerugsteun deur Amerika an ander lande, het groot weerstand gebied teen die inval. Die Kremlin het byna 100 000 troepe gestuur om sy marionet-regering te steun en baie waarnemers het dit "die Sowjetunie se Viëtnam" genoem.
Teen die tyd dat die redelike jong Michail Gorbatsjof in 1985 die hoofsekretaris van die Kommunistiese Party geword het, was die Sowjet-ekonomie stagnant en is dit verder geraak deur die lae oliepryse in die 1980's. Dit het Gorbatsjof genoop om maatreëls te ondersoek om toestande te verbeter.
Ondanks aanvanklike skeptisisme in die Weste, het Gorbatsjof bewys dat dit sy erns was om die Sowjet-ekonomie te herstel eerder as om die wapenwedloop met die Weste voort te sit. Deels in ’n poging om teenstand uit sekere gevestigde kringe binne die party te beveg, het Gorbatsjof terselfdertyd glasnost, of openheid, bekendgestel waarmee die vryheid van die pers en die deursigtigheid van staatsinstellings vergroot is. Dit het ook groter kontak tussen Sowjet-burgers en die Weste, veral die VSA, bewerkstellig en bygedra tot die toename in détente tussen die twee lande.
Op 3 Desember 1989 het Gorbatsjof en George H. W. Bush by die Malta-spitsberaad verklaar dat die Koue Oorlog verby is. ’n Jaar later het die twee eertydse vyande saamgespan in die Golfoorlog teen Irak, ’n voormalige bondgenoot van die Sowjetunie.
Teen 1989 het Kommunistiese leiers van die Warskouverdragslande al hoe meer steun verloor sonder hulp van die Sowjetunie. In die USSR self het glasnost die bande laat verslap wat die land aanmekaargebind het en teen Februarie 1990, met die verbrokkeling van die Sowjetunie wat dreig, moes die Kommunistiese Party afstand doen van sy magsmonopolie.