Kort-kort word melding gemaak van geldtekorte by staatsondersteunde instellings soos ESKOM, SAL, SAUK en ander. Die staatskas, met die belastingbetaler se geld, staan dan in om uit te help met lenings, maar eintlik met skenkings sodat die betrokke instellings aan die gang kan bly. Kort-kort word weer en weer geld gevra, inderdaad geëis, omdat niks in die tussentyd gedoen is om uitgawes te beperk nie. Die belastingbetaler betaal reeds hoë tariewe en word sonder dat toestemming van hom gevra is, verplig om groter tariefverhogings te betaal onder die dekmantel van belastings.
Vanselfsprekend moet 'n oplossing gevind word, want mense word al hoe armer gemaak sonder dat hulle 'n aandeel daarin het. Duidelik het die regering nie 'n antwoord op hierdie probleem nie. Wat doen gesinne as hulle vind dat prysstygings te hoog raak en hulle nie hul inkomste kan aanvul nie? Hulle besnoei eerstens op uitgawes waarsonder hulle kan klaarkom. Uitgawes soos roomys en lekkers, flieks, uiteet, minder rondry, op klerekoop as hulle kan en so meer, anders beland hulle al dieper in die skuld. Almal weet dat minder uitgawes aangaan, is meer doeltreffend as om te jaag vir groter inkomste wat groter belastings inhou.
Hoe het die vorige paragraaf betrekking op die staatsondersteunde instellings? Dit gaan oor finansies en daarom moet eers na die waarde van die Suid-Afrikaanse rand gekyk word deur dit met geldstelsels soos die VSA dollar, Britse pond, Europese euro en ander te vergelyk. As naastenby afgeronde voorbeelde en nie as akkuraat nie, wissel die dollar op die geldmark teen 12 rand, die pond teen 17 rand, en die euro teen 15 rand. Dit is op die geldmark en is nie die enigste maatstaf vir vergelyking nie omdat die lewenskoste nie daarby ingesluit is nie. Op die produktemark kos 'n item wat in die VSA in 'n winkel vir 1 dollar verkoop word, in Suid-Afrika nie noodwendig 12 rand nie. Hier kan dit miskien teen 5 of 6 rand verkoop.
Vergelyk die geldmark nou met die produktemark. Met die voorbeeld in gedagte is die volgende nader aan korrek: 'n Salaris van 10 000 dollar per maand kan nie na 120 000 rand per maand omreken word nie, maar na 60 000 rand per maand. Die salaristrekkers by staatsondersteunde instellings se salarisse moet dus in so 'n geval met die helfte gesny word vir 'n betroubare vergelyking. Daarby moet die algehele begroting van die VSA met Suid-Afrika se begroting vergelyk word. Hoe groter 'n begroting (inkomste-gedeelte), hoe makliker kan groter salarisse betaal word. (As iemand R20 000 per maand ontvang, kan hy makliker stygende pryse hanteer as wanneer hy R10 000 per maand sou kry).
Suid-Afrika se staatskas kan nie met die VSA, Brittanje of Eurolande se geldsake vergelyk word nie omdat dit sommer baie kleiner is. Plaaslik word die inflasiekoers in ag geneem by die aanpas van salarisse, dit word nie met buitelandse ekonomieë vergelyk nie. Ooreenkomstig kan die salarisse van hoë poste ook nie vergelyk word nie. Een waatlemoen se prys kan nie met een appel se prys vergelyk word nie. Aldus moet die buitensporige hoë salarisse van staatsinstellings in Suid-Afrika met meer as 50% ingekort word. Kan die regering hierdie werklikhede nie insien nie, of is hulle kort-kort kortsigtig, nee, deurlopend kortsigtig.
In die lig van die voorgaande behoort die toppos by 'n staatsinstelling se salaris nie meer as R100 000 per maand te wees nie. Wat wil die bekleërs van hoë poste met meer geld doen anders as om weelderig te leef eerder as dienaars van die land? Geen rykdom behoort in hulle visier te wees nie, net dienslewering. Wanneer is hulle ryk? : Wanneer hulle 'n volledige eetstel besit. Hoeveel gesinne in Suid-Afrika het volledige eetstelle? Volgens berekening hoogstens 30%, miskien minder. Let op hoeveel leef in plakkerskampe en armoedige woonbuurtes. Doen gerus navraag by betroubare bronne. Dus, as iemand oor 'n volledige eetstel beskik, is jy ryk. Volgens die huidige regering moet almal behoorlike behuising, sanitasiegeriewe, elektrisiteit, welsyn, lopende water en gesondheiddienste tot hulle beskikking hê. Rykes moet met die armes deel om hulle te help om hulself te help. Die hoogbetaalde bekleërs moet dus hulle buitensporige inkomste in die staatskas laat sodat die armes daarby kan baat.
Die redenasie dat hulle met tot R100 000 onderbetaal sal wees, hou nie water nie. Hulle is reeds lankal buitensporig oorbetaal. As dieselfde amptenaar R200 000 per maand ontvang, sal hy nie harder of doeltreffender werk nie. As dit so sou wees het hy teen R100 000 nie sy plig gedoen nie.
Volgens senioriteit behoort die ander amptenare by 'n instelling trapgewys kleiner salarisse te kry totdat 'n bestaanbare salariskerf op die laagste vlak bereik word. Om die amptenare se salarisse met werknemers by private ondernemers se inkomste te vergelyk, is verkeerd. Hulle streef winste na terwyl staatsinstellings nie-winsgewend moet wees met die oog op uitstekende dienslewering. Dienslewering word egter erg afgeskeep. Amptenare by staatsinstellings, van die laagste tot die hoogste rang, is sonder winsmotief bowenal diensknegte vir alle landgenote en moet dit besef. Diensknegte is nie op verkwistende lone geregtig nie.
Miskien begryp die regering dit moeilik, maar met vermindering van die buitensporige hoë salarisse by staatsondersteunde instellings (vroeër semi-staatsinstellings genoem), sal die salarisse in die privaatsektor ook verklein wat sal meebring dat pryse van artikels sal daal. Die vervaardigingkoste is dan laer. Sodoende sal alle inwoners kleiner uitgawes hê en gemakliker kan leef.
Besef asseblief dat met die beperking op uitspattige salarisse, sal elke staasondersteunde instelling baie miljoene rand bespaar en gesamentlik baie miljarde. Tariewe vir elektrisiteit, water, telefone belasting, vliegtuigkaartjies, en wat nog, sal daal en meer bekostigbaar wees.
Uit bostaande blyk dit onteenseglik dat die oplossing vir die finansiële tekorte by staatsondersteunde instellings op die verkeerde plek gesoek word. Oplossing vir geldtekorte lê by uitgawes en nie by inkomste nie. As die buitensporige en oordadige salarisse aan bande gelê word, sal tariefverhogings nie nodig wees nie, trouens, die tariewe sal verlaag kan word sonder dat die instellings finansiële hulp ontvang.
Staatsondersteunde instellings soos Transnet, Randwater, ESKOM, SAL, SAUK, Telkom en ander, moet ophou om te bedel en moet hulle eie finansies in orde bring. Die bekleërs van hulle boonste poste word miljoene oorbetaal. So ook bestee hulle ongehoorde bedrae aan vervoer en aan onnodige kantoortoerusting en verloor geld as gevolg van swak administrasie en ondoeltreffende werkverrigting. Die fondse tot hulle beskikking is voldoende as hulle binne redelike perke bly, en dit wat te veel is, moet in die staatskas gestort word. Kom terug aarde toe.