44 579 000 km² (1ste)
4 164 252 000 (2013, 1ste)
48 VN-lidlande en 6 ander lande
UTC+2 (Turkye) tot UTC+12 (Russiese Verre-Ooste)
Asië is die wêreld se grootste kontinent in sowel oppervlakte as bevolking. Saam met die eilande beslaan dit ongeveer 44 579 000 km² wat 33% van die totale landoppervlakte van die aarde is en dit word bewoon deur meer as 4 miljard mense – ongeveer 60% van die wêreldbevolking.
1.3 Steppes en woestyne
1.4 Tropiese woude
1.5 Riviere en mere
Naas uitgestrekte grasvlaktes, woestyne en woude, bestaan Asië uit hoë plato's en bergreekse met die hoogste pieke in die wêreld. Daar kom dus 'n groot verskeidenheid plante en diere voor. Die sterk ooreenkoms tussen die fauna en flora van Asië en dié van die Amerikas versterk die vermoede dat daar in die ystertydperk 'n landbrug in die gebied van die Beringstraat moes bestaan het.
Toendra[wysig | wysig bron]
Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Toendra.
Toendra-vlakte met mere in Noord-Siberië by die Russiese stad Doedinka
In die verre noorde van Asië tref 'n mens Arktiese plantegroei aan. Daar groei net mos, kort grasse en bossies in die kort somers. Die berghellings langs die noordoostelike kus van Siberië is met welige gras bedek. Talie soorte insekte floreer in die toendra en dien as voedsel vir die groot swerms voëls wat in die somer op land en langs die see broei. Kenmerkend vir die toendra is sneeuhoenders en lemmings, wat as prooi dien vir roofvoëls, poolvosse en ander vleisvreters soos wolwe. Die meeste diere, insluitende die rendiere, migreer suidwaarts in die herfs. Kleiner knaagdiere bly egter ook in die winter daar en lewe van plantegroei wat hul lê onder die sneeu uitgrawe,
Taiga[wysig | wysig bron]
Die hoofartikel vir hierdie afdeling is: Taiga.
Oos-Siberiese lorkebome naby Kolima in Noordoos-Siberië
Geen bome groei in die toendra nie, maar uitgestrekte naaldwoude kom suid daarvan in die taiga voor. Hulle bestaan hoofsaaklik uit denne, sparre en lorke. In die koudste dele van die taiga oorheers die lorke. Hulle verloor hul naalde in die winter, voëls en knaagdiere lewe van die bome se sade in die taiga. Soms ontstaan 'n tekort aan sade en dan migreer die voëls op groot skaal na Europa. Die grootste diere wat in die taiga voorkom, is elande, met wolwe, losse (’n soort rooikat) en veelvrate as hul vernaamste vyande. Naaldwoude kom ook teen die berghellings in die hooglande van Tibet voor. Rododendrons van alle kleure en 'n groot verskeidenheid primulas groei daar bokant die boomgrens.
Steppes en woestyne[wysig | wysig bron]
Steppe in Kasakstan – die begin van die lente
Sandduine in die Rub' al Khali ("leë kwartier") in die Verenigde Arabiese Emirate
Die plantegroei van Klein-Asië, Iran, Afganistan, Tibet en Mongolië is tipies van woestyn- en steppegebied. Loofbome groei in bosse teen die vogtige berghellings en langs die rivieroewers. Plantegroei in die steppe bestaan hoofsaaklik uit harde grasse, eenjarige plante, bolgewasse en lae struike, soos die Tamarisk. Bokwiet kom oorspronklik uit die steppe van Sentraal-Asië en knoffel uit Wes-Asië. Die plantegroei in Tibet is baie soos dié in China en Japan, waar die perske en appelkoos oorspronklik vandaan kom. Kersies, vye, druiwe, hennep, gars, koring en rog, wat oorspronklik uit Klein-Asië kom, het oral op die vasteland belangrike kultuurgewasse geword. Korea, Mantsjoerye en Oos-China het 'n hoë reënval, met subtropiese plantegroei in die suidelike dele.
Die uitgestrekte steppe was die oorspronklike habitat van die wilde perd, maar vandag kom die egte wilde perd (Equus przewalski) nog net in Mongolië voor. Mongolië is ook die woonplek van die laaste wilde kamele. Hulle is skraler, met korter, harder hare as die mak kameel.
Baie soorte knaagdiere kom in die steppes voor, onder andere die fluithaas, wat 'n wintervoorraad van afgeknaagde plante opbou. In die warm woestyne van Suidwes-Asië tref 'n mens nog wilde esels aan sowel as 'n soort gasel wat hom by die klimaat aangepas het. Op die hooglande van Tibet kom die wilde jak (knorbuffel) voor. Sy digte pels beskerm hom teen die koue. Die kleiner huisjak is meer as 3000 jaar gelede al deur die Tibettane getem. Hy is 'n nuttige pak- en rydier en word ook aangehou vir melk en vleis. Sy pels het verskeie uiteenlopende gebruike. Hoog in die berge woon wilde skape en bokke, met die sneeuluiperd as hul grootste vyand. Die sneeuluiperd is die enigste lid van die luiperdfamilie wat bokant die boomgrens woon.
Bere is swerfdiere wat yl bevolkte, bergagtige gebiede as woonplek verkies. Daar is bruinbere in Tibet en knaagbere in die berge van Suidoos-Asië. In die bamboesbosse teen die berghange van Tibet en Wes-China woon die groot pandabeer. Sy kleiner neef kom ook in die aangrensende gebiede voor. Hulle lewe hoofsaaklik van plante.
Tropiese woude[wysig | wysig bron]
Suid van die Himalaja lê die tropiese en subtropiese gebiede van Asië. Plek-plek kom daar wel struikwoestyne en droë bosse voor, maar tropiese reënwoude met 'n groot verskeidenheid van plante en diere oorheers. Baie van die boomsoorte lewer waardevolle hout, soos byvoorbeeld ysterhout, wat so swaar is, dat dit in water sink. Omdat daar geen groeiseisoen is nie, dra bome dwarsdeur die jaar vrugte. Baie van die tropiese plante lewer bekende speserye en grondstowwe, onder andere gemmer, kaneel en katoen.
Op die eilande is rubberplantasies en palms 'n algemene verskynsel. In die subtropiese savannegebiede woon 'n soort antiloop en die uiters seldsame Indiese leeu. Die grootste oerwoud bewoners is Asiatiese olifant, wat effens kleiner is as hul neefs in Afrika. Tiers, 'n klein soort renoster, Indiese-tapirs en orang-oetangs se getalle is vinnig besig om af te neem. Dieselfde gebeur met die veelkleurige fisante van Suidoos-Asië.
Riviere en mere[wysig | wysig bron]
Vis, op baie plekke die Asiate se enigste eiwitvoedsel, kom in groot getalle in al die riviere voor, veral in die koue riviere van Siberië. Rivierdolfyne kom in die groter riviere voor. In die tropiese en subtropiese gebiede tref 'n mens 'n paar soorte krokodille, waterskilpaaie en waterslange aan. Die Baikalmeer in Siberië is die habitat van die wêreld se enigste varswaterrob.
Nasa-Satellietbeeld van Asië
Kaart van Asië
Politiese kaart van Asië
Die Verenigde Nasies se indeling van Asië in substreke:
Taalfamilies in Asië
Kasakstan 2 724 927 16 536 000 6 Astana
Kirgisië 199 951 5 587 443 28 Bisjkek
Oesbekistan 447 400 28 128 600 63 Tasjkent
Tadjikistan 143 100 7 627 200 53 Doesjanbe
Turkmenistan 488 100 4 997 503 10 Asjchabat
Hongkong (China) 1 104 7 122 508 6 452 —
Japan 377 947 127 920 000 339 Tokio
Noord-Korea 120 540 23 479 095 184 Pjongjang
Suid-Korea 98 480 49 232 844 491 Seoel
Macau (China) 25 460 823 18 473 —
Mongolië 1 565 000 2 996 082 2 Ulaanbaatar
Republiek van China 35 980 22 920 946 627 Taipei
Volksrepubliek China 9 640 821 1 322 044 605 134 Beijing
Rusland 13 119 600 37 630 081 3 Moskou
Broenei 5 770 381 371 66 Bandar Seri Begawan
Filippyne 300 000 92 681 453 309 Manila
Indonesië 1 919 440 230 512 000 120 Djakarta
Kambodja 181 035 13 388 910 74 Phnom Penh
Laos 236 800 6 677 534 28 Vientiane
Maleisië 329 847 27 780 000 84 Kuala Lumpur
Mianmar 676 578 47 758 224 70 Naypyidaw
Oos-Timor 15 007 1 108 777 74 Dili
Singapoer 704 4 608 167 6 546 Singapoer
Thailand 514 000 65 493 298 127 Bangkok
Viëtnam 331 690 86 116 559 260 Hanoi
Afghanistan 647 500 32 738 775 43 Kaboel
Bangladesj 147 570 153 546 901 1041 Dhaka
Bhoetan 38 394 682 321 18 Thimphu
Indië 3 287 263 1 147 995 226 349 Nieu-Delhi
Iran 1 648 195 70 472 846 43 Teheran
Maledive 300 379 174 1 263 Malé
Nepal 147 181 29 519 114 201 Katmandoe
Pakistan 803 940 167 762 049 209 Islamabad
Sri Lanka 65 610 21 128 773 322 Sri Jayawardenepura
Armenië 29 800 3 299 000 281 Jerewan
Azerbeidjan 86 660 8 845 127 102 736 Bakoe
Bahrein 665 718 306 987 Manama
Georgië 69 700 4 636 400 65 Tbilisi
Irak 437 072 28 221 181 55 Bagdad
Israel 20 770 7 112 359 290 Jerusalem (omstrede)
Jemen 527 970 23 013 376 35 Sanaa
Jordanië 92 300 6 198 677 58 Amman
Katar 11 437 928 635 69 Doha
Koeweit 17 820 2 596 561 119 Koeweit-stad
Libanon 10 452 3 971 941 354 Beiroet
Oman 212 460 3 311 640 13 Maskat
Palestynse Owerheid 6 257 4 277 000 684 Ramallah
Saoedi-Arabië 1 960 582 23 513 330 12 Riaad
Siprus 9 250 792 604 84 Nicosia
Sirië 185 180 19 747 586 93 Damaskus
Turkye 783 562 78 741 053 102 Ankara
Verenigde Arabiese Emirate 82 880 4 621 399 30 Aboe Dhabi
Asië Totaal 43 810 582 4 162 966 086 89
Wêreldspektrum, Volume 2, Bladsy 80-, ISBN 0 908409 41 9
↑ (en) National Geographic Family Reference Atlas of the World. Washington, D.C.: National Geographic Society (U.S.). 2006. p. 264.
↑ (en) “Continents of the World”. The List. Worldatlas.com. URL besoek op 25 Julie 2011.
↑ (en) “General Population Census of Cambodia 2008 – Provisional population totals, National Institute of Statistics, Ministry of Planning, released 3rd September 2008”. (PDF) URL besoek op 1 Junie 2010.
Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Asië.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Asië&oldid=1888061"
Die bladsy is laas op 17 Januarie 2019 om 09:45 bygewerk.