Liefs Bismarck as BannonArgieffoto. Die magswisseling in die ANC van pres. Jacob Zuma na Cyril Ramaphosa kan dalk, net dalk, tot ’n ander soort regeerstyl in ons land lei. Zuma se styl is moontlik die beste opgesom in sy eie uitspraak in die parlement toe hy gesê het hy en die ANC het meer regte as die opposisie omdat hulle meer stemme getrek het. Waarmee hy bloot gewys het dat hy op aarde niks van die demokrasie verstaan nie, maar dit eers daar gelaat. In die onlangse opspraakwekkende boek van die Amerikaanse joernalis Michael Wolff, Fire and Fury: Inside the Trump White House, lees ek op bl. 63 ’n terloopse opmerking wat toegeskryf word aan Steve Bannon, toe nog pres. Donald Trump se hoof-strategiese en politieke raadgewer: “The new politics,” dié wat Bannon dus voorstaan, “was not the art of the compromise but the art of conflict.” Ontspan, dié artikel handel nie oor Trump nie. Dit gaan oor ’n beginsel en ’n politieke verskynsel. Wat is politiek? Beter gestel, wat is verstandige politiek? Politiek, het die Pruisiese rykskanselier Otto von Bismarck in 1867 aan ’n Russiese joernalis verklaar, ist die Lehre vom Möglichen (“is die leer van die moontlike”). Met ander woorde, wees bowenal realisties. Dié uitspraak moet aangevul word met ŉ ander een wat hy meermale gebesig het: “Die wêreldgeskiedenis met sy groot gebeurtenisse kom nie aangery soos ŉ trein in gelykmatige snelheid nie. Nee, dit gaan rukkenderwys voorwaarts, maar dan met onweerstaanbare geweld. ŉ Mens moet altyd daarop let of jy die Here God deur die wêreldgeskiedenis sien skry, dan opspring en jou aan die pante van sy mantel vasklamp, sodat jy voortgesleep word so ver as wat dit kan gaan.” Bismarck se loopbaan as staatsman bewys sy vermoë om tegelyk daadkragtig, rasioneel en verstandig te wees. Sy tyd as Pruisiese en Duitse rykskanselier kan in twee fases ingedeel word. In die eerste het hy die Duitse vereniging van 1871 skitterend gedryf deur drie oorloë (1864 met Denemarke, 1866 met Oostenryk-Hongarye en 1870 met Frankryk) te orkestreer. Die Duitse keiserryk was in ŉ groot mate sý skepping, een wat hy in die jare 1870-1888, toe hy afgetree het, beskerm het deur Duitsland nougeset buite alle konflikte te hou, deur sover moontlik vriende met almal te wees en deur sy land oorwegend nie aan die rampspoedige kolonialisering van Afrika te laat deelneem nie. Bismarck het ŉ enorme invloed op die geskiedenis van Duitsland en Europa gehad, maar sy rol was – alles in ag genome – stabiliserend. Anders as dié van byvoorbeeld Napoleon Bonaparte of Adolf Hitler, wat die vasteland in onnoemlike ellende en rampspoed gestort het. Geen wonder nie dat een van Bismarck se biograwe, die historikus Lothar Gall, hom ŉ “wit revolusionêr” (wit in teenstelling met rooi) genoem het. Bannon was ook ŉ revolusionêr. Hy het homself openlik as ŉ “Leninis” beskryf – nie omdat hy Lenin se kommunistiese ideologie gedeel het nie, inteendeel; maar omdat hy, net soos die Rus, ŉ hele politieke bestel wou vernietig. Dis hoekom hy konflik bo kompromis verkies het. Nou ja, Bannon het in Augustus die trekpas gekry, blykbaar omdat hy in Trump se son gaan staan het, maar die invloed van sy benadering kan steeds gesien word. In Suid-Afrika ondervind ons ook die nadele van dié model. Dit gebeur op verskeie fronte. Omdat Zuma se ANC ŉ groot meerderheid in die parlement het, het dié party hom toegelaat – soms selfs aangemoedig – om die staat te plunder en soos ŉ mafiabaas gunste en gawes aan sy luitenante uit te deel. As jy daarop gewys het, is jy vanuit Zuma-kringe as “onpatrioties” of selfs “rassisties” uitgekryt. Gaan ŉ nuwe wind nou in die ANC waai? ŉ Mens kan versigtig so hoop, maar moenie te veel verwag nie. Ramaphosa se gespierde uitsprake oor die onteiening van “wit” grond is genoeg om eers nog jou oordeel op te skort. Maar dit gaan nie slegs om die ANC nie. Die EFF en groepe militante swart studente ding ook in die praktyk met die ANC se linkervleuel mee om te wys dat hulle in die Bannon-benadering, eerder as die Bismarck-benadering, glo. Dalk die ontstellendste is die houding van ŉ meerderheid regters in die konstitusionele hof. Hulle het nou al verskeie uitsprake oor die gebruik van Afrikaans op skool en universiteit gedoen waardeur hulle ŉ aantal dinge duidelik gemaak het: Die eerste is dat hulle die Grondwet – of altans die taalartikels – nie goed verstaan nie. Erger is nog dat hulle hul eie vertolking van die Grondwet se géés nie behoorlik deurgrond nie. In ŉ akademiese artikel in die Journal for Juridical Science (2009) wys dr. Ilze Keevy, toe dosent aan die Universiteit van die Vrystaat, daarop dat verskeie uitsprake van die konstitusionele hof die Afrika-begrip ubuntu tot ŉ (weliswaar ongeskrewe) waarde van die Grondwet verhef het. Maar wat is ubuntu? In een van die hofuitsprake wat Keevy aanhaal, word gestel ubuntu “envelops the key values of group solidarity, compassion, respect, human dignity, conformity to basic norms and collective unity, in its fundamental sense it denotes humanity and morality”. Keevy selfs som dit op as “a spirit of community, mutual support, sharing, interconnectionedness and respect for one another”. Nou ja, dis só wyd gestel dat jy ŉ wa en osse daarin kan laat draai. Nietemin, ŉ mens sou wel deeglik ŉ saak daarvoor kon maak dat respek vir Afrikaans en die regte wat die Grondwet aan sy sprekers verleen óók ŉ kenmerk kan wees van ubuntu. Uit Keevy se artikel blyk dat sommige Afrika-akademici ubuntu sien as ŉ verwerping van die atomistiese Westerse benadering – elke man vir homself – ten gunste van die meer kollektiewe Afrika-benadering. Maar erkenning van minderheidstaalsprekers se regte druis tog nie daarteen in nie. Ek het geen sterretjies in my oë oor ubuntu nie. Afgesien van die probleme wat ŉ mens het om dit behoorlik te definieer, hanteer die ANC en die meeste regters van die konstitusionele hof die begrip klaarblyklik net soos en wanneer dit hulle pas. Tog: Dit kan die moeite loon vir ŉ Afrikaanse antropoloog en/of regsgeleerde om ŉ behoorlike studie van ubuntu te maak en dit as instrument in die stryd vir die behoud van Afrikaans in te span. Dit kan in elk geval geen kwaad doen nie.