Stem strategies of prinsipieelDr. Leopold Scholtz. Foto: Reint Dykema. Wanneer hierdie woorde gelees word, sal duisende Suid-Afrikaners reeds hul kruisies op daardie yslike stembrief getrek het. Ek weet hoe groot die stuk papier is, want ek het al vroeg op ’n koue, reënerige Saterdagoggend in ’n ry voor die Suid-Afrikaanse konsulaat in Den Haag gestaan om te stem. Maar miskien is daar mense wat nog nie gestem het nie en wat nog aarsel. Laat ek maar verduidelik hoe ek die saak persoonlik sien – en elkeen is vry om met my te verskil. In die laaste tyd het ’n mens dikwels die argument gehoor dat dit goed vir Suid-Afrika sou wees om pres. Cyril Ramaphosa se hand in die ANC te sterk, en dat ’n mens dus vir sý party moet stem. Selfs die gewigtige nuustydskrif The Economist – regtig nie die eerste die beste nie – het dit gehanteer. Die logika is verleidelik. Die ANC, word erken, het te make met ernstige aanklagte van korrupsie en staatskaping. Maar gelukkig het die party nou ’n nuwe leier, Ramaphosa. En ofskoon Ramaphosa se foute nie ontken word nie, is hy oneindig beter as sy voorganger, Jacob Zuma, wat Suid-Afrika byna in ’n donker gat ingetrek en verwoes het. Maar nou, met Ramaphosa aan die hoof, is daar hoop dat dinge kan verbeter. Nog ’n element van die logika is dat Ramaphosa nog ’n klipharde magstryd met die Zuma-oorblyfsels sal moet veg om sake reg te ruk. Verloor hy dié magstryd, is die kans goed dat Suid-Afrika weer in die ellende kan wegsink. Maar as Ramaphosa die magstryd wil wen, moet hy as partyleier goed uit die verkiesing te voorskyn tree. ’n ANC wat ernstig verswak uit die stemmery kom – kom ons sê wat minder as 50% of net daarbo van die stemme trek – beteken ook dat Ramaphosa se posisie ondermyn word. Dan word dit vir sy vyande in die ANC – die Zuma-oorblyfsels rondom Ace Magashule – makliker om hom te verwyder. En dan sit ons turf. Bowendien, ’n verswakte ANC, veral een wat ’n beduidende getal stemme aan die EFF afgestaan het, sal in die verleiding kom om na links te swaai. En dan sit ons turf régtig. Dus, is die redenasie, stem strategies vir die ANC. Sterk Ramaphosa se hand terwille van stabiliteit en landsbelang. Nou ja, dis soos ek sê, die logika is nogal verleidelik en kan nie sommer minagtend van die tafel gevee word nie. Maar daar is ook ’n ander kant van die munt. Cyril Ramaphosa is nie al naam op die lys van ANC-kandidate nie. Daar is talle ander kandidate waaroor die wolk van verdenking insake korrupsie, diefstal, regsverydeling en staatskaping swaar hang. Jy stem vir die ANC, nie vir Ramaphosa nie. Jy stem ook vir al daardie name op die lys. Bowendien is dit ’n ope vraag of selfs Ramaphosa – en ek bevraagteken nie sy opregtheid meer as wat ek moet nie – die ANC sal kan regruk. Die dinge wat die ANC in regering sedert 1994 kenmerk, soos magsmisbruik, nepotisme, onbekwaamheid, die aanstelling van hopeloos onbevoegdes in belangrike posisies op grond van politieke affiliasie, dateer nie van daardie jaar nie. Uit my navorsing oor die ANC/SAKP in ballingskap (wat uiteindelik op ’n boek moet uitloop) blyk duidelik dat ál die dinge waarvan die party táns verwyt word, hul wortels reeds in die jare sestig of selfs vroeër het. Die ANC en sy siamese tweelingbroer, die SAKP, wás nooit ’n eerlike party wat opreg vryheid vir swart mense nagestreef het nie, sy indrukwekkende retoriek ten spyt. Die party was uit op die mag, en dit is met die Marxisties-Leninistiese ideologie geregverdig. Daarom, kan ek maar verklap, het ek nie vir die ANC gestem nie, al wens ek Ramaphosa alles van die beste in sy magstryd toe. Dit sou inderdaad wenslik wees dat hy dié stryd wen. Maar ANC stem? Aikôna. Dis ’n brug te ver. Nou ja, vir wie dan wel? My gevoel is dat énige party wie se oortuigings binne die grense van die liberale veelparty-demokrasie soos dit in die Weste voorkom val, oorweeg kan word. Ek is nie buitengewoon geesdriftig oor die DA nie; Mmusi Maimane lieg darem te veel en die DA het in toenemende mate ’n “ANC lite” geword. Bowendien beteken die woorde van DA-politici oor die beskerming van Afrikaans níks. Dis warm lug, want die party dóén niks. Maar ek sal niemand áfraai om vir die DA te stem nie; die DA vorm in die parlement darem ’n nuttige instrument om die ANC se rampspoedige dade aan die groot klok te hang. Moet ook nie die kleiner partye afskryf nie. Daar is onder hulle – ’n mens dink aan die VF+ en die ACDP – sommige met ’n stewige prinsipiële grondslag wat beslis oorweging verdien. Uiteindelik is die keuse dus: Stem strategies of prinsipieel. Dis ’n keuse wat elke leser vir hom- of haarself sal moet maak. ’n Laaste gedagte: Uiteindelik hang ons heil nie volledig van regerings, politieke partye en politici af nie. België het ’n tyd gelede ’n volle jaar sonder regering reggekom terwyl die politieke partye oor die vorming van ’n koalisie vuis geslaan het, en die land het gewoon voortgegaan soos normaal. Dis waar, België is nie Suid-Afrika nie. Maar tog, daar is meer in die lewe as partypolitiek. In die laaste instansie hang dit af van die ménse, van die al dan nie georganiseerde burgerlike samelewing. Daardie georganiseerde burgerlike samelewing sluit in bewegings soos Solidariteit en AfriForum, wat die ANC se neus telkens in die Grondwet druk. Maar ook die nuusmedia is deel daarvan. Feitlik al die skandale rondom die ANC is immers sedert die jare negentig deur die vermaledyde media oopgevlek. Nee, geen politieke party is perfek nie, en tog is dit goed dat ons gaan stem. Nee, Solidariteit en AfriForum maak foute, en tog is dit goed dat ons hulle in hul werk steun. En nee, die media kan sonder twyfel baie beter doen, maar ons moet erken dat dit juis in ŉ groot mate die media is wat tussen die samelewing en ’n ANC-diktatuur staan. Kom ons hoop intussen dat die verkiesingsuitslag goed vir ons land is.