Dit gaan dus in die Semiotiek om die ondersoek van tekens, maar ook om die ondersoek van stelsels van tekens. 'n Sisteem van tekens kan geïnterpreteer word op grond van 'n bepaalde reël of stel reëls wat 'n kode vorm. Tekens bewerkstellig kommunikasie wanneer die kode aan sowel die sender as die ontvanger van die teken bekend is. Daarom word die Semiotiek ook beskryf as die sistematiese studie van kommunikatiewe gedrag.
In menslike gemeenskappe funksioneer baie verskillende tekensisteme. Taal is volgens die Semiotiek een van die (selfs dié) hoogs ontwikkelde tekensisteme waaroor mense beskik. Daar word in die Semiotiek onderskei tussen verskillende soorte tekensisteme. Verskillende tale, soos bv. Afrikaans, Engels, Nederlands of Russies, word beskou as natuurlike tekensisteme, maar daar is ook kunsmatige "tale" wat as tekensisteme beskou word, bv. die navigasiekode, die METATAAL van wetenskaplike beskrywings of konvensionele verkeerstekens. Daar word verder sekondêre tale wat as sekondêre tekensisteme funksioneer, onderskei. Hierdie sekondêre "tale" is kommunikasiestrukture wat as superstrukture op ander primêre tekensisteme gebou is (Lotman, 1977: 9). Literatuur word gesien as 'n sekondêre tekensisteem wat op die natuurlike taal as primêre tekensisteem gebou is. 'n Versameling woorde gerangskik in reëls en strofes en met bepaalde semantiese waardes kan as 'n gedig gelees word op grond van die taalkode en op grond van ander poëtiese kodes (bv. 'n metriese kode, 'n genrekode, 'n periodekode, ens.). Slegs deur kennis van die kodes kan die versameling tekens in die gedig as 'n gedig herken en verstaan of geïnterpreteer word.
Waar die Semiotiek aanvanklik veral die sintaktiese verhoudinge tussen tekens en die semantiese verhoudinge tussen tekens en dit waarvoor die tekens staan (SIGNIFIANT: SIGNIFIÉ) ondersoek het, het die klem al meer verskuif na 'n ondersoek van die kodes. Mukařovský het beklemtoon dat die literêre werk nie slegs opgebou is uit tekens nie, maar dat die teks 'n teken op sigself word (Veltruský, 1980: 125). Hy beskryf die literêre werk as 'n versameling tekens wat deur veelvuldige verhoudinge tussen die tekens onderling en tussen die tekens en die geheel 'n saambindende en hegte netwerk van verhoudinge vertoon. Deur die artistieke manipulasie van hierdie verhoudinge word 'n kerngedagte of sentrale bindende beginsel (die dominant) beklemtoon.
Lotman (1977: 23 e.v.) beskryf die artistieke teks as 'n teks wat herhaaldelik gekodeer is. Hierdie meervoudige kodering bewerkstellig 'n hoë betekenisdigtheid, sodat hy konkludeer: "Schönheit ist Information." Eco (1984: 164—185) beskryf kodes as die reëls waarvolgens tekens in 'n gemeenskap gegenereer word sodat die kodes in der waarheid die ganse kulturele wêreld tot stand bring. Daar word toenemend semiotiese studies onderneem wat op die tekengebruiker gerig is. Hierdie PRAGMATIESE benadering is die resultaat van die besef dat dit uiters insiggewend en ook baie nuttig is om 'n studie te maak van die uitwerking van tekens in konkrete kommunikasiesituasies waaraan bepaalde soorte tekengebruikers (lesers of andersins) deelneem (Eco, 1984:68—80, 112—114).
Die Semiotiek word veral op twee maniere in die literatuurstudie toegepas. In die eerste plek word die literêre teks ondersoek met die oog op die beskrywing en ontleding van die signifikasie en kommunikasie in die semiotiese proses, d.w.s. die manier waarop die tekens in 'n teks en die teks as teken funksioneer. Daar word dus ondersoek ingestel na die aard en die moontlikhede van die teken se betekenende vermoëns in 'n bepaalde teks. Eco se opstelle in The Role of the Reader en A.J.A. van Zoest se Semiotiek: over tekens, hoe ze werken en wat we ermee doen is voorbeelde van hierdie benadering.
In die tweede plek kan die semiotiese ondersoek fokus op die kodes. Omdat 'n verskeidenheid kodes gelyktydig meewerk om die teks tot stand te bring, kan binnetekstuele kodes en buitetekstuele kodes ondersoek word. Lotman volg hierdie benadering. Daar word gekyk na die unieke artistieke kode van 'n bepaalde artistieke teks wat 'n ondersoek van alle relevante binnetekstuele verhoudinge impliseer.
Hy ondersoek verder die kode van die OUTEUR, die periodekode (daardie kodes wat historiese strominge kenmerk en wat óf vanuit die hoek van die outeur óf vanuit die hoek van die leser bestudeer kan word), en die genrekode of die sg. literêre kode. Die literêre kode impliseer dat daar 'n literêre TRADISIE bestaan wat aan die literêre taal sekere betekenismoontlikhede toevoeg omdat geslag op geslag kunstenaars die literêre taal as 'n sekondêre sisteem op die gewone taalsisteem bou. Later vorm die sekondêre sisteem (literêre taal) weer 'n primêre sisteem waarop ander nuwe tekensisteme gebou word.
Net soos Eco, beskou Lotman (1977: 285 e.v.) die buitetekstuele verhoudinge van literêre tekste en die kodes van buitetekstuele sisteme as uiters belangrik in die interpretasie en kommunikasie van 'n teks. Hy beskryf die artistieke teks wat losgemaak word van 'n kulturele konteks en 'n stel kulturele kodes as 'n grafskrif in 'n onbekende taal.
Die Semiotiek is tans 'n wetenskaplike dissipline wat aktief beoefen word deur 'n groot verskeidenheid akademici in 'n verskeidenheid vakgebiede. Die Semiotiek wil na die wêreld/werklikheid kyk soos wat dit ervaar, waargeneem, verstaan en geïnterpreteer word, ook wanneer daar, soos telkens gebeur, "nuwe wêrelde" ontstaan. Omdat die Semiotiek homself as 'n ontwikkelende en aanpasbare benadering beskou, maak semiotici daarop aanspraak dat die Semiotiek, soos enige logiese wetenskaplike dissipline, steeds 'n betekenisvolle bydrae tot die akademiese en kulturele ontwikkeling kan maak.