Vasstelling van sonesWysig
Binne die SonnestelselWysig
Buite die SonnestelselWysig
Oorsprong van waterWysig
Die Aarde se hidrosfeer. Water bedek 71% van die Aarde se oppervlak.
Vir ’n planeet om ’n hidrosfeer te hê, moet die water ’n oorsprong hê. ’n Ligging in die bewoonbare sone waarborg nie dat die planeet ’n oorsprong van water sal hê nie. Daar is verskeie teorieë oor waar water op die Aarde vandaan kom. Moontlike bronne kan wees botsings met ysliggame, die vrystelling van gas, die teenwoordigheid van waterhoudende minerale en fotolise.
Nog ’n teorie is dat ’n ysliggaam in ’n bewoonbare sone kan inbeweeg en die ys op sy oppervlak dan smelt.
Voldoende atmosfeerdruk moet bestaan vir die moontlikheid van water op ’n hemelliggaam. Die liggaam moet dus genoeg massa en swaartekrag hê dat atmosfeerdruk voortdurend aangevul word. As die swaartekrag te klein is, sal enige moontlike water sublimeer en meer waarskynlik in die ruimte verlore gaan, soos wat vermoedelik op Mars gebeur het. As die druk te hoog is, sal dit water saampers tot ’n soliede toestand ongeag die temperatuur.
Die atmosfeer van ’n planeet reguleer ook die temperatuur. As ’n uiterse kweekhuiseffek plaasvind, kan dit te warm raak, soos op Venus. Die Aarde se atmosfeer word aangevul deur vulkane, die koolstofsiklus en biologiese prosesse. Ander prosesse is op ander planete waargeneem, soos die uitruil van atmosfeer tussen Saturnus en sy maan Enkelados deur geisers, asook tussen Io en die ander mane van Jupiter.
Die wentelbane van die Aarde en die ander planete in die Sonnestelsel is rofweg sirkelvormig. Die Aarde se wentelbaan laat die temperatuur stabiel bly. Baie eksoplanete het egter sonderlinge wentelbane, sodat sommige van hulle hulle soms buite die bewoonbare sone bevind. ’n Voorbeeld is Venus en 16 Cygni Bb. Die onstabiliteit van sulke temperature sal die vloeibaarheid van water beïnvloed. Dit is nog nie bekend of lewe by sulke uiterste toestande sal kan aanpas nie, indien dit enigsins sal kan begin.
Planete se wentelbaan kan mettertyd verander: ysplanete en mane kan oor ’n lang tydperk nader aan ’n ster beweeg en dan meer bewoonbaar raak wanneer die ys smelt.
’n Magnetosfeer kan onder meer nodig wees vir water.
Ruimteweer, veral sterstraling en –variasie, kan ’n planeet se vermoë beïnvloed om water te onderhou. Venus en Mars is voorbeelde van planete wat ’n beduidende en relatief vinnige verlies van oppervlakwater kon ondervind het. Atmosferiese ontsnapping kan veroorsaak word deur ’n wisselwerking met die sterwind, en dit kan daartoe lei dat die atmosfeerdruk te laag word. Fotolise kan ook atmosferiese water in ligter gasse omsit. Die twee prosesse kan ook saam plaasvind en so ’n planeet se hidrosfeer heeltemal verwyder.
Die elektromagnetiese straling van sterre kan ook gevaarlik wees vir ingewikkelde lewe op ’n planeet in die bewoonbare sone. Veral in die geval van rooi dwerge, wat meestal opvlamsterre is, kan vlamaktiwiteit ’n beskadigende uitwerking hê en daarom word die bewoonbare sones van dié soort sterre steeds ondersoek.
’n Planeet kan soos die Aarde ’n inherente verdedigingsmeganisme nodig hê teen die uitwerking van ruimteweer, soos ’n kombinasie van magnetosfere, atmosfere en geologiese siklusse om die instandhouding van water moontlik te maak.
Sterre kleiner as die Son kan bewoonbare sones baie nader aan die ster hê en planete in die sone sal blootgestel wees aan groter getye wat askanteling kan verwyder en dus ’n gebrek aan seisoene tot gevolg hê. Dit kan lei tot baie kouer pole en ’n warmer ewenaar, en water kan mettertyd wegkook. ’n Maan wat om ’n gasreus in die bewoonbare sone wentel, kan ’n stabieler klimaat vir water hê.
’n Kunstenaarsvoorstelling van die Son wat sy rooireusfase binnegaan, soos gesien vanaf die Aarde. Alle vorme van lewe op Aarde sal dan uitgewis wees.
Gedurende die leeftyd van ’n ster verskuif en verander die bewoonbare sone. Ster-evolusie kan oor ’n kwessie van miljoene jare enorme klimaatsveranderinge veroorsaak en die planeet uit die bewoonbare sone laat skuif. Sterre wat die einde van hul leeftyd bereik, sit uit en kan die temperatuur van ysplanete laat styg. So kan gas vrygestel en water gesmelt word. Die tyd in die bewoonbare sone hang af van die soort ster. Die Aarde sal byvoorbeeld na verwagting binne ’n miljard jaar uit die Son se bewoonbare sone beweeg wanneer die Son sy rooireusfase binnegaan.
Die sone om sterre buite die hoofreeks kan langer stabiel bly. In die geval van rooi dwerge kan die sone verskeie miljarde jare lank stabiel bly.
Die idee dat ’n planetêre stelsel se posisie in ’n sterrestelsel belangrik is vir die ontwikkeling van lewe het gelei tot die begrip "galaktiese bewoonbare sone", wat in 1995 deur Guillermo Gonzalez uitgedink is. Daar is egter ook teenstand teen dié begrip.
Volgens dié teorie moet sonnestelsels na genoeg aan die middel van die sterrestelsel lê waar voldoende vlakke van swaar elemente die vorming van rotsagtige planete moontlik maak. Dit sluit nie lewe op gasreuse of ander reuseplanete uit nie, maar lewe op gasplanete soos Jupiter en Saturnus word tans beskou as minder waarskynlik. Aan die ander kant kan koolstofgebaseerde lewe veiliger wees ver weg van die middel van ’n sterrestelsel omdat skadelike hoëfrekwensiestraling daar minder sal wees.
Die meeste sterre in die middel van sterrestelsels is ou, onstabiele en sterwende sterre; min of geen nuwe sterre vorm dus daar nie. Sommige ouer spiraalsterrestelsels het nie veel gas en stof naby die galaktiese middel nie en daarom vorm hulle minder sterre. Dit is onwaarskynlik dat rotsplanete dan sal vorm, aangesien planete uit dieselfde soorte newels as sterre gevorm word.
Daar word geglo die bewoonbare sone in die Melkweg is ’n stadig uitbreiende gebied sowat 25 000 ligjare van die middel. Dit is sowat 6 000 ligjare breed en bevat sterre van rofweg 4 miljard tot 8 miljard jaar oud. Ander stelsels kan groter of kleiner bewoonbare sone hê, of geen.
Die ontdekking van koolwaterstofmere op Saturnus se maan Titan werp twyfel op die beginsel van bewoonbare sones.
Die begrip "bewoonbare sone" word deur Ian Stewart en Jack Cohen gekritiseer in hul boek Evolving the Alien. Die eerste rede is dat so ’n teorie van die veronderstelling uitgaan dat lewe in die ruimte dieselfde vereistes het as lewe op Aarde. Ander omstandighede kan volgens hulle daartoe lei dat daar lewe op planete buite die bewoonbare sone is. Die tweede rede is Sagan se oortuiging dat lewe ook moontlik is op reuseplanete soos Jupiter. Lewe kan uiterste omstandighede weerstaan en dus hoef toestande nie "net reg" te wees nie.
Wisselende vlakke van vulkaniese aktiwiteit, maaneffekte en selfs radioaktiewe verval kan ’n invloed op bestraling en hittevlakke hê en moontlike toestande vir lewe verander. En hoewel lewe op Aarde moontlik sal kan aanpas by omstandighede op Jupiter se maan Europa, is dit veel onwaarskynliker dat lewe in die eerste plek daar sal ontstaan, of dat die mens daarheen sal kan trek en sonder gevorderde tegnologie sal kan oorleef. Dus het ’n planeet wat uit ’n bewoonbare sone beweeg, ’n groter moontlikheid van lewe as ’n planeet wat in die sone inbeweeg.
Nes die atmosferiese druk ’n invloed kan hê op die vloeibaarheid van water, kan die aanwesigheid van opgeloste stowwe, soos soute of ammoniak (’n sterk teenvriesmiddel), die vriespunt van water verlaag. Die Aarde se oseane het ’n hoë soutinhoud, wat keer dat hulle vries. Saam met ’n kweekhuiseffek kan dié faktore daartoe lei dat sekere planete buite die bewoonbare sone die regte toestande vir vloeibare water het.
↑ "VPL Glossary".
↑ The Goldilocks Zone – Nasa
↑ Borenstein, Seth (19 Februarie 2011). "Cosmic census finds crowd of planets in our galaxy". Associated Press. Besoek op 2011-04-24.
↑ 5,0 5,1 The Fast Fertile Universe and the Unstable Habitable Zone P. Gabor-sterrewag, Vatikaanstad 2010
↑ Could Alien Life Exist in the Methane Habitable Zone? Keith Cooper, Astrobiology MagazineDate: 16 November 2011
↑ Alien life may life in various habitable zones Ray Villard news.discovery.com 18 November 2011
↑ Guillermo Gonzalez, Donald Brownlee, Peter Ward, The Galactic Habitable Zone I. Galactic Chemical Evolution, 12 Mar 2001
↑ Charles H. Lineweaver, Yeshe Fenner and Brad K. Gibson (Januarie 2004). “The Galactic Habitable Zone and the Age Distribution of Complex Life in the Milky Way”. Science 303 (5654): 59–62. doi:10.1126/science.1092322.
↑ (2006) “On the "Galactic Habitable Zone"”. Space Science Reviews 135: 313–322. doi:10.1007/s11214-007-9236-9.
↑ Ponnamperuma, Cyril; Molton, Peter (Januarie 1973). “The prospect of life on Jupiter”. Space Life Sciences 4 (1): 32–44. doi:10.1007/BF02626340.
↑ Irwin, Louis Neal; Schulze-Makuch, Dirk (June 2001). “Assessing the Plausibility of Life on Other Worlds”. Astrobiology 1 (2): 143–160. doi:10.1089/153110701753198918.
↑ "Solstation – Habitable". Solstation.com. Besoek op 2012-06-23.
↑ Evolving the Alien deu Ian Stewart en Jack Cohen
↑ "Planets for Man" (PDF). Besoek op 2013-02-10.
Simulator vir bewoonbare sones
The Habitable Exoplanets Catalog (Universiteit van Puerto Rico)
"Stars and Habitable Planets" by SolStation
Nasa: Die Gouelokkies-sone
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Bewoonbare_sone&oldid=2118692"
Last edited on 31 Januarie 2020, at 10:22