Die trein na Maputo – voetsoolvlak, uit ŉ ander hoekDeur Cobus Olivier Op pad na Maputo (Foto: Verskaf) Treine het ŉ bekoring. “Jy sit stil en Afrika kom verby jou,” het my vrou gesê van ons Tazara-treinrit ŉ paar jaar gelede. Die keer reis ek (Cobus Olivier) per trein saam met drie vriende, Hannes Potgieter en Wimpie en André Boers, oor ŉ langnaweek op voetsoolvlak na Maputo. Ons plan is om met ŉ sak vol ervaringe, en ŉ album vol onvergeetlike herinneringe terug te kom. Die motor word by die lieflike Orchard Farm Cottages met sy lowergroen grasperk op die oewer van die Nkomatierivier parkeer vir die naweek. Grensposte het hul eie unieke reuke – ŉ kombinasie van ou papier, voertuiguitlaatgas en bedompigheid. Mense wat vir ure in warm karre gesit het, staan agter jou met oop skoene sonder voetpoeier. Sonder die papierwerk van ŉ voertuig is ons dankbaar om flink met gestempelde paspoorte die grenspos uit en Resano Garcia, ŉ Mosambiekse grensdorp, binne te stap. Ons draai links teen die afdraande en stap die sowat twee kilometer deur die stofstrate van die oudorp stasie toe. Vrouens verkoop varsprodukte langs die pad (Foto: Verskaf) Ons vra pad by ŉ jong paartjie. Sy is skugter vir ons Engels. Van ŉ vorige avontuur onthou ek die Portugese woord vir stasie, en vra “Camino De Ferro” (spore van yster – rofweg vertaal). Sy wys dadelik ons in die stasie se rigting. My vriende is beïndruk met my Portugees. In die straat drentel ons onder tamaai bome en die lied van voëls deur, verby gekleurde lappe te koop wat oor selfgemaakte stokrelings hang. ŉ Stalletjie wat selfoonkaarte verkoop, en dan ŉ winkeltjie in ŉ grasskerm wat skyfies en lekkertjies verkoop. Die geboue is meestal oud en skort heelwat verf. Hier is ŉ opgeknapte huis, en daar die nuut geverfde Millineum Bank met ŉ OTM. Ons is vroeg vir die trein, en stap na ŉ “kafeetjie” om by te wag. Ons stap in ŉ verlate straat met die soet reuk van wit frangipani‑blomme. Ons stap verby leegstaande bouvallige geboue. ŉ Kaalvoet kind loer om ŉ hoek. Die enigste ander lewe is ŉ vrou, doek om die lyf en geroeste staalskottel op die kop. Dit is soos ŉ verlate straattoneel uit ŉ Meksikaanse fliek, merk Wimpie op. Die “ kafeetjie” is ŉ geel huisie met afgedopte mure en ŉ geroeste sinkdak. Op die stoepie staan twee plastiektafels en ŉ paar stoele. Ons gaan sit by ŉ tafel met ŉ plastiek geblomde tafeldoek. Die jong kelnerkroegman met sy geel hemp is vriendelik en heet Manuel. Ons ruik die pap en vleis wat langsaan op ŉ konka gestook word, maar besluit om eerder net iets te drinke te bestel. Hier op die sementstoep wat lank gelede roesbruin geverf was, staar ons in die stilte na geboue en die reuse‑flambojantbome met hul rooi blomme. Soms drentel ŉ siel of ŉ bok straataf, of ŉ hoender skrop onder ŉ frangipani. ŉ Kaalvoet seuntjie met ŉ bak gekookte eiers hoop om blou eiers aan ons te smous. By die ander tafel sit ŉ paartjie. Die man is pittig en praat goeie Engels. Waarskynlik aangehelp deur die amper leë wynbottel op die tafel. In die agtergrond beier ŉ opname van ŉ klokkespel vanuit die plaaslike kerk se toring. Terwyl Hannes en Wimpie by die tafeltjie bly sit, gaan soek ek en André na die kerk vanwaar die klokkespel kom. Op die trein na Maputo (Foto: Verskaf) Terug by die nuutgeverfde groen‑en‑wit stasiegebou koop ons kaartjies teen 80 metikai per persoon (sowat R20) na Maputo. Dit is ŉ vier en ŉ half ure lange treinrit van 80 km na Maputo. Op die perronbankies wag daar reeds ŉ paar medepassasiers. Langsaam word die perron voller. Die vroue se lappe as rompe omgedraai so kleurvol en vrolik. Ek het as kleuter al verlief geraak op Afrika se kleurvolheid en vrolikheid. Blykbaar het die vorige trein ŉ paar jaar gelede ontspoor of uitgebrand. Ons kan die storie nie mooi uitmaak nie, maar ry in ŉ relatief nuwe trein met kussingsitplekke en waaiers teen die dak. Dit is meestal ŉ aangename rit. Op die spoorlyn wat reeds in 1894 voltooi is, sal ons by stasies met name soos Moaba, Pessene, Tenga en Matola stop, om net ŉ paar te noem. Eers loop die spoor deur ver afgeleë laeveldbosse. Hier en daar is modderhutte in die veld. Aanvanklik is dit so afgeleë dat die trein in die veld stop – nie by ŉ perron of dorpie nie. Dalk langs ŉ alleenstaande ruïne in die veld wat dalk eens ŉ stasiegeboutjie was. Die lang trein is aanvanklik ietwat leeg. Voor trek ŉ diesellokomotief en die agterste wa is ŉ goederewa vir “bagasie”. Bondels hout en ander vrag word in die wa stad toe gestuur. Die inlaai van ŉ reuse-varkbeer in die goederewa het die geswoeg en gesweet van ŉ span mans gekos. Verkopers langs die pad (Foto: Verskaf) Waar die trein stop, word daar van buite af gesmous. Vroue met skottels op hul koppe doen die “aanlyn verkope” langs die spoorlyn. By stasies word daar deur die treinvensters gekoop en gesmous. Heelwat vars slaai, koekies en nog meer word gesmous. Binne die trein loop smouse op en af met hoofsaaklik kos en drinkgoed. Party roep uit, ander is al moeg geroep en is stil. In lappies Portugees wat van ŉ Brasiliaanse reis oorgebly het, onderhandel Hannes ŉ transaksie om soetgebak wat soos groot “muffins” lyk en lekker ruik te koop. Die verkoper is ŉ ma wat skaars twintig is, haar baba op die heup en boks “muffins” op die kop. Die “muffins “ kos 10 metakai (R2,50) elk. Ons sluk dit af met ŉ goedkoop gaskoeldrank wat ons by ŉ ander vrou koop. Die kondukteur in uniform en pet op die kop kom verby om ons kaartjies te knip. ŉ Oupa uitgevat in neëntientoet se blou pak kom met sy kierie in die gangetjie verby. Agter ons skuif ŉ verrimpelde ouma met ŉ kopdoek in. Later stop die trein by dorpe met stasiegeboue en perronne. Die lokomotief se dieselreuk is merkbaar as ek my kop by die venster uitsteek. By die treinvenster uit sien ons opelugmarkte langs die hoofstrate. Soos ons Maputo nader word die trein voller. Binne-in die trein (Foto: Verskaf) In die trein sit jy en die land en sy mense skuif verby jou. Die klimaat en landskap skuif van laeveld na tropies, van onbewoonde bos na digbewoonde stad. Van plattelanders, na stedelinge. Ons ry langs die Nkomatierivier en sy vloedvlakte, verby piesangplantasies en oor die Rio Matolo‑rivier. Voor ons kom sit ŉ vrou, moeg van die dag se arbeid. Dalk op die lande gewerk, wonder ek? Die skoffelsteel steek by haar gereedskapsak uit en getuig van fisieke werk. Ons banke kyk na mekaar. Sy rus met haar oë toe. Haar nekare bult. Haar gesig en lyftaal wys dat sy gedaan geswoeg is. Ek kyk na haar mooi versorgde naels en wonder waaroor sy nou dink? So wissel die prentjies om ons. Elk van die Godskepsels ŉ individu soos ek en jy, wat ook wonder oor wat om vir aandete te maak, na ŉ geliefde verlang, bekommerd is oor die begroting of kinders, en kan lag. My boude is seer gesit en ek begin rondskuif vir verligting. Ek sien my vriende se posisies het ook al verander. Die brug (Foto: Verskaf) In Maputo loop die spoor onder andere deur dig bewoonde lae-inkomstebuurte van modderstene. Die spoor loop onder die Maputo-Katembe‑brug of te wel die Ponte de Maputo a Katembe deur. Die 3 km lange, vierbaan‑suspensiebrug is ŉ asemrowende moderne ingenieurmeesterstuk wat oor die Maputobaai strek. Ons sal later die naweek ook oor die brug ry. Teen skemer dreun die diesellokomotief die historiese Maputostasie binne. Dit is ŉ romantiese skemeraankoms met mensestemme in die skemeraandlug. Die stasiegebou dateer uit 1910. Die indrukwekkende gebou met sy outydse ambiance is deur ŉ student van Gustave Eiffel (van die Eiffeltoring) ontwerp. Vroegaand is die volgende avontuur, ŉ toek-toekrit wat met ŉ gedreun deur die stad se toetende stilstaande spitsverkeer vleg na die Polana Apartments waar ons op die vyfde verdieping vir die naweek bly. Vir afwisseling reis ons na die naweek terug na die grens per minibustaxi. Tereg merk Wimpie op dat “die trein baie mooier prentjies maak as die taxi”.