Graaff-Reinet is 'n dorp in die Dr Beyers Naudé Plaaslike Munisipaliteit (provinsie Oos-Kaap, Suid-Afrika) met sowat 36 000 inwoners, insluitend die buurt uMasizakhe. Die dorp is in 1786 gestig en die vierde oudste blanke nedersetting in Suid-Afrika.
Graaff-Reinet lê aan die voet van die Sneeuberge en Spandauskop, in 'n perdeskoenkronkel wat deur die Sondagsrivier gemaak word en te midde van die Karoo se dorre halfwoestyn. Die dorp, wat ook as die "Juweel van die Karoo" bekendstaan, is die godsdienstige, kulturele, onderwys- en landbousentrum van die Middelland. Veeteelt (veral skape en volstruise) en handel is die basis van die plaaslike ekonomie. Die N9 nasionale pad gaan deur die dorp.
Mauritz Woeke, die eerste landdros, is op 13 Desember 1785 na die destydse grensgebied gestuur. Hy het die distrik en woonplek, wat hy vir homself uitgesoek het, na die destydse Kaapse goewerneur, Jacob van de Graaff, en sy vrou Cornelia (gebore Reinet), genoem. Die grense van die nuwe landdrosdistrik, die vierde in die land naas Kaapstad, Stellenbosch en Swellendam, is op 19 Julie 1786 in 'n kennisgewing van die regering, 'n sogenaamde "plakkaat", geproklameer. Die Kaapse goewerneur het die dokument op 30 Augustus 1786 onderteken.
Die dorp se stigting was vroeg in 'n wisselvallige tydperk in die Kaap se geskiedenis. In die volgende twintig jaar was daar vier regerings in die kolonie – eers die Nederlanders, wat deur die Britte opgevolg is, daarna weereens die Nederlandse Bataviërs en in 1806 weer die Britte. Die onafhanklike "Colonie van Graaff-Reinet," wat in 1795 uitgeroep is (soms verkeerdelik die Republiek van Graaff-Reinet genoem), is 'n kortstondige episode in die dorp se geskiedenis.
In 1794 het die ontevredenheid, bitterheid en opstandigheid in Graaff-Reinet teenoor die VOC bewind groter geword. Op 29 Januarie 1795 het 'n aantal burgers onder Adriaan van Jaarsveld naby Graaff-Reinet bymekaar gekom en 'n dokument opgestel waarin hulle verklaar het dat dit landdros Maynier se oogmerk was om "het volk" die "spaanschen juk weder op te setten". Dit was 'n verwysing na hul Nederlandse voorsate wat nie bereid was om onder die Spaanse juk te staan nie. Hulle het geëis dat Maynier en "zijn ontaarde cabale" van hul gesag sou afstand doen en padgee. Op 6 Februarie het die ondertekenaars die eis aan Maynier bekend gemaak, en is hy na die Kaap, terwyl die administrasie deur sy sekretaris voortgesit is. Die antwoord wat die Graaff-Reinetters van die Kaap gekry het, het hulle nie tevrede gestel nie, en op 16 Junie 1795 het sowat 200 gewapende manne voor die landdroshof verskyn en die bestuur oorgeneem. Die Graaff-Reinetters het egter nie die eerste Afrikaanse "republiek" gestig, soos soms in later jare beweer is nie. Hulle wou nie onder die gesag van die Kompanjie staan nie, wel van Nederland as 'n onafhanklike "Colonie." Die distrik van Swellendam het 'n soortgelyke rebellie ondervind. Die opstand is onderdruk na die eerste besetting van die Kaapkolonie deur die Britte (1795–1803) kort na die Graaff-Reinetse "onafhanklikheidsverklaring."
Vanaf 1804 het die Sweedse burgemeester van Graaff-Reinet, Andries Stockenström, en die Franse argitek Louis Thibault met 'n ambisieuse bouprogram begin. tydens die Bataafse bewind aan die Kaap. Die tweede inval en besetting van die Kaap deur Brittanje het in 1806 plaasgevind, wat die Kaapkolonie onder die Britse juk vir meer as 'n eeu geplaas het (tot stigting van die Unie van Suid-Afrika in 1910).
Die plaaslike landbou is in die dertigerjare van die 19de eeu deur 'n ernstige droogte geknel, en talle boere het die gebied vir goed verlaat om by die Groot Trek na die binneland, met sy vrugbare boerderygrond, aan te sluit. Aangesien die pad oor die Sneeuberge nie maklik begaanbaar was nie, is talle besittings agtergelaat, wat van Graaff-Reinet nog steeds 'n eersterangse plek vir liefhebbers van historiese geboue en plaaslike geel- en stinkhoutmeubels maak.
Die agtergelate plase is deur nuwe immigrante uit Brittanje en Oos-Kaapse 1820-Setlaars, wat hulle in die gebied gevestig het, oorgeneem.
Graaff-Reinet het in die veertigerjare tot 'n belangrike sentrum van die wolproduksie en handel in huide, velle en ivoor gegroei. Danksy die welvaart van die landbou en handel het die dorp in hierdie tydperk sy "Goue Eeu" beleef, wat tot die negentigerjare voortgeduur het.
Die pragtige Karoo-bergveld van die omgewing word as natuurreservaat bewaar, tot so 'n mate dat die dorp nou te midde van die Kamdeboo Nasionale Park lê.
Ds. Beyers Naudé (10 Mei 1915 – 7 September 2004) was ’n NG predikant, teoloog en kerkhervormer, bekend vir sy teenkanting van apartheid. Bekend as oom Bey. Hy het in 2004 die 36ste plek behaal onder die top-100 Groot Suid-Afrikaners. Ds. J.F. Naudé was sy vader.
Arthur Edward Ochse, (gebore 11 Maart 1870 in Graaff-Reinet, sterf 11 April 1918 in Frankryk) SA krieketspeler wat twee toetse vir SA gespeel het in 1888–1889. Bekend as 'Okey" was hy vir meer as ’n eeu die jonste krieketspeler wat vir SA gespeel het sedert sy 19de verjaardag.
Chum Ochse, Johannes Karl "Chum" Ochse is op 9 Februarie 1925 in Graaff-Reinet gebore en was 'n rugbyvleuel wat sewe keer vir die Springbokspan gekies is, en vir die Westelike Provinsie gespeel het terwyl hy 'n onderwyser in die Paarl was. Hy is in 1996 in die Paarl oorlede.
Dalene Matthee (13 Oktober 1938 – 20 Februarie 2005) was ’n bekende Afrikaanse skrywer; haar boeke is in 14 tale vertaal, en "Kringe in 'n bos" en" Fiela se kind" word reeds vir baie jare as voorgeskrewe boeke in skole gebruik. Haar werk is onder meer met die ATKV Prosa-toekenning (4 maal), die Suider Afrikaanse Instituut vir Boswese-toekenning (2 maal), die Switserse Stab-toekenning en die Departement van Kuns en Kultuur se SA Literêre Toekenning (postuum) bekroon. Sy is ook die enigste Afrikaanse skrywer van wie meer as 1 miljoen boeke in Afrikaans in Suid-Afrika verkoop is.