PressReader - Beeld: 2017-05-02 - Kro­niek van grond ver­stom
Kro­niek van grond ver­stom
Kro­niek van turf Dolf van Nie­kerk PROTEA, R160
Die kwes­sie van grond en grond­ei­e­naar­skap het on­langs weer be­gin op­vlam in die re­to­riek van po­li­ti­ci soos Ju­li­us Ma­le­ma, en selfs ook by links­ge­sin­de ANC-po­li­ti­ci.
Dit is om­dat die be­sit van grond vir eeue reeds ’n bron van kon­flik en, in som­mi­ge ge­val­le, die oor­saak van bloed­ver­gie­ting was, en steeds is.
Dolf van Nie­kerk se jong­ste pro­sa­werk Kro­niek van turf neem ’n his­to­rie­se aan­slag waar­in grond, of turf, die sentrale te­ma is wat ver­weef word in die ver­haal van ’n paar ge­slag­te van ’n en­ke­le bloed­lyn.
Ger­rit is die eer­ste ge­slag wat hom in die Kaap ves­tig. Hy en sy An­na kry vir hul­le ’n lap­pie grond in die Rog­ge­land, maar in hul af­we­sig­heid word hul huis en grond ge­stroop en hul­le vlug met hul kin­ders.
So be­gin een van ve­le ver­ha­le wat af­speel teen die land se ge­skie­de­nis, van die stig­ting van die ver­ver­sing­sta­sie in die 1600’s tot van­dag. Ger­rit se ver­skeie na­ge­slag­te be­vind hul­le tel­kens op an­der plek­ke en raak be­trok­ke by ge­beur­te­nis­se soos die grens­oor­loë teen die X­ho­sas, die Groot T­rek en die Slag van Bloed­ri­vier, die Ang­lo-Boe­re­oor­log en la­ter die G­rens­oor­log en die oor­gang na de­mo­kra­sie.
Ger­rit se seun Jo­han­nes ruil vee vir ’n stuk grond by ’n Boes­man wat hy S­keel Ko­bus noem. S­keel Ko­bus is eint­lik Kou­s­op, ’n stam­hoof. Jo­han­nes se na­ge­slag­te woon vir baie ja­re hier in Blaau­wkrans, tot­dat ’n na­saat van Kou­s­op ’n grond­eis teen die hui­di­ge na­saat van Ger­rit in­stel.
Die grond­kwes­sie is eg­ter nie s­legs van toe­pas­sing op Ger­rit se fa­mi­lie nie. Die drei­gen­de En­gel­se ko­lo­ni­a­le mag het dit ten doel om groot de­le grond vir hom­self op te eis en met ge­weld af te neem. Dit plaas die soek­lig op eeue se ont­wor­te­ling deur ko­lo­ni­a­lis­te en vy­an­di­ge re­ge­rings se stroop­tog­te deur Suid-A­fri­ka, waar­in baie men­se – ver­al swart en bruin – van hul grond ont­neem is ter wil­le van die een of an­der i­de­o­lo­gie­se of e­ko­no­mie­se oor­we­ging.
In s­legs 135 blad­sye kry Van Nie­kerk dit reg om ’n by­kans on­denk­ba­re hoe­veel­heid his­to­rie­se ge­beur­te­nis­se te ont­sluit. En tel­kens skryf hy dit met die self­ver­troue van ie­mand wat self daar was.
Maar dit is die e­mo­tie­we grond­kwes­sie wat die ver­ha­le van die ver­skil­len­de ge­slag­te en hul ge­lief­des aan me­kaar ver­bind. Die kom­plek­si­teit van ei­e­naar­skap van grond wat ver­kry is deur ont­ei­e­ning, oor­log of his­to­rie­se pre­dis­po­si­sie is die “ca­tch-22” wat nóg in die boek nóg in die werk­li­ke le­we ’n ont­kno­ping bied.
Kro­niek van turf is ’n ver­stom­men­de ek­sis­ten­si­ë­le werk deur ’n skry­wer wat sy praat­werk tus­sen die ly­ne doen.
■ Ri­aan Gro­bler is ’n vry­skut­re­sen­sent en re­dak­sie­lid van Ci­ty P­ress.