Versindaba passies en passasies Archives : Versindaba
Posts Tagged 'passies en passasies'
Digstring: Marlise Joubert. Waarskuwings
liefde is 'n dennewoud
liefde is 'n beurende dennewoud
Ek het gedig geskryf in dieselfde jaar toe ek 'n manuskrip ingehandig het in 2006. Dag en datum kan ek mos nou nie onthou nie! Die laaste afdeling in my bundel passies en passasies  nl. sleursange was ook die laaste reeks verse waaraan ek gewerk vir die bundel. Die inspirasie vir hierdie hele afdeling – die gedig waarskuwings ingesluit – was 'n verruklike en insiggewende boek getiteld Technicians of the Sacred: a Range of Poetries from Africa, America, Asia, Europe & Oceania, [Jerome Rothenberg ;1985].
Dis 'n massiewe volume wat probeer om die wêreld van " […] 'tribal & oral poetries'/ of 'savage mind' wherever found", bymekaar te bring. Kriptogramme ingesluit. Daar word verwys na die 'primitiewe' poësie, "carried by the voice, […] sung or chanted or spoken in specific situations."(p.xxvi) Daar is ook voorbeelde in van hoe die primitiewe digkuns by digters vandag steeds die impuls loslaat om uiting hieraan te gee dmv eietydse herskeppings. Om self 'sjamaan' te word. Die Amerikaanse digter, Anne Waldman, het onder andere afgekom op 'n rowwe vertaling van die Maria Sabina [Mexikaanse] inkantasies, en die struktuur daarvan gebruik om haar eie gedig op te modelleer – 'n lieflike en eietydse gedig getiteld Fast Speaking Woman. Die gedig het sy dan ook later by 'n Poetry Performance geleentheid voorgedra/uitgespeel. Ek het 'n klompie van hierdie verse wat tot my gespreek het, omgedig/vertaal/verwerk of slegs die struktuur gebruik vir die sleursange afdeling & dan het ek ook 'n paar – 'n reeks van 7 verse, [met die titel voordragte e.a. sange] – oorspronklike en eietydse gedigte geskryf [waarvan nommer 6 waarskuwings heet] wat poog om so min of meer dieselfde patrone of toonaard te volg as die sakrale en inkantasie-verse [chants]. Ek dink dit was bloot 'n kwessie van onbewuste beïnvloeding en dat die ritmes en herhalings van reëls in my geheue vasgesteek het en soort van sy eie geïnternaliseerde 'raster' vasgelê het vir nuwe inhoude waaroor ek wou skryf. Die gedig, en so ook die ander in die reeks, het spontaan ontstaan en ook eers etlike weke later nadat ek omdigtings uit die boek gemaak het en dit allermins verwag het dat ek nog gaan byskryf vir hierdie afdeling.
Ja, ek kon dit redelik vinnig afrond. My rowwe digwerk [handgeskrewe] is dikwels veel langer as die uiteindelike produk omdat ek alles neerskryf soos wat dit opkom. En dan begin ek weg te kap, reëls of strofes uit te laat totdat ek net die essensie en kern [wel, myns insiens dan!] oorhou. Ek vermoed dat ek hierdie vers 'n paar keer deurgewerk het en klein veranderinge aangebring het, sonder om die ritme en gevoel van inkantasie heeltemal te verloor. Hoeveel weergawes daar was, kan ek nie onthou nie – dis te lank terug.
Die vers is 'gegee'. Ek skryf maar redelik intuïtief. In hierdie geval, het 'waarskuwings' ontstaan saam met die ander in hierdie reeks, juis nadat ek steeds 'oorspoel' was met die liedagtige toon van tekste uit bogenoemde boek – die beswerings en dansliedere uit vreemde en onbekende kulture, asof hierdie tekste en kriptogramme, ten spyte van eeue oud, tog dinge wat so universeel is bevat dat tyd en afstand geheel en al wegval. Ek dink nie 'waarskuwings' was 'bloedsweet' nie. Die gedig het vinnig gevloei toe ek begin het daarmee.
In welke mate het die vers sy finale vorm bereik? Het jy byvoorbeeld die een of ander "ordeningsprinsipe" toegepas?
Die gedig het maklik ontstaan, dit was asof ek toe reeds my 'opleiding' ontvang het deur my in te grawe in die oertekste en die oorspronge van die digkuns na die lees van 'Technicians', ook omdat ek van die 'chants' toe reeds vooraf omgedig het. Daar was eintlik geen doelbewuste ordeningsprinsipe nie.
Het jy die vers gedurende sy vormingsproses aan iemand gewys en of mee bespreek? Is daar iemand (of instansies) wat jy as "klankbord" gebruik terwyl jy aan 'n vers werk?
Nee, in die opsig is ek soos 'n hermeet wat in sy berghut sit en lank wag om uit te spring. Ek wys vir niemand nie, ek is immer sku vir 'n klankbord as ek nog besig is om aan 'n gedig te werk. Merendeels omdat ek ook onseker is, en nog te na aan die gedig voel. Ek soek eers na afstand van die betrokke gedig. En soms duur dit maande lank voordat ek tevrede voel daarmee, met die onderskeie weergawes, of al dan nie.
Ek verkies om eers wanneer ek 'n manuskrip met verse saamgestel het en nadat dit afgerond is na die beste van my oordeel, te wys aan iemand wie se mening ek vertrou. Dan word Louis Esterhuizen my eerste leser. Dis met uitsondering dat ek 'n ongepubliseerde vers sal wys of gee of iewers publiseer, of iemand as klankbord gebruik. Nou en dan sal ek 'n vers stuur vir iemand, maar nie om terugvoer spesifiek te vra nie. In die proses waar jy met 'n redakteur saamwerk om die gedigte te verbeter [manuskrip-ontwikkeling], word daar ook nog laaste veranderinge aangebring. Eintlik dan die beste [objektiewe] klankbord vir my.
Ongeveer 'n jaar na voltooing en dit het in passies en passasies vir die eerste keer verskyn.
Ek is nie seker nie. Albei miskien. Daar is nie vir my iets soos klinkklare feite in enige gedig nie. Die gedig is 'n taalkonstruk met 'n gefiksionaliseerde werklikheid. Dié afdelingstitel sleursange, wat 'n eie woordskepping is, dui reeds op die liedagtige of sangerigheid van die verse, en in hierdie gedig gaan dit ook oor die beswering van dinge wat die liefde kan bedreig en 'bedrieg'. Dis net 'n idee/perspektief [of cliché] wat na vore gekom het, iets om die veelkantige begrip 'liefde' weer te probeer belig en op ander maniere te ontgin. Fiktief miskien omdat dit niks met myself te make gehad het toe ek dit geskryf het nie. Die stem in die gedig is eerder iets soos 'n sjamaan, die wysgeer, die gewete. Dinge wat genoem word soos tarentaalvere, 'n juwelekissie, die molle wat wortels vreet is weer wel deel van my eie ervaringswêreld en vorm 'n alledaagse of bekende werklikheid [en nie noodwendig vir 'n leser nie]. En ja, in my slaapkamer hang vir jare al 'n geliefde skildery van 'n lammetjie met 'n seer poot wat voor 'n koolstoof staan… wat ek van 'n student gekry het toe ek by die dept. Beeldende Kunste werksaam was. Sy was 'n plaaskind en het vertel van die lammetjie wat hulle voor die koolstoof tuisgemaak het en hoe sy die prentjie vasgevang het in 'n skildery. Die skilder se naam? Ek weet nie. En ek kan dit helaas nie uitmaak op die skildery nie!
Ek het na die skildery gekyk, asof ek dit weer van vooraf ervaar. Die weerloosheid van die lam voor die vuur [liefde, wat kan brand as jy te naby kom] waar hy 'n hittetjie soek om hom mee te verwarm het my verbeelding weer aangegryp en ek het dit o.a. gebruik as 'n metafoor vir die liefde. Maar hierdie besonderhede is mos irrelevant vir die gedig op sigself. Dis maar net bietjie persoonlike agtergrond…
Nee, nie narratief nie. Dis slegs 'n idee wat ontgin word. Met 'n sangerige onderbou – ook as gevolg van die herhalende frase "ek moet jou waarsku". Studente van die Drama departement by US het hierdie en ander verse in die sleursange-afdeling vrylik gedramatiseer vir 2007 se Versindaba poësiefees en ook 'n narratiewe lyn bygewerk. Hier dan 'n snit uit die video om na hulle verwerking te luister:
Die liefde. Oor die bedreiging daarvan.
Ek het die inspirasie uit 'n boek gevind, soos reeds genoem. Sonder die lees van "Technicians of the Sacred" sou hierdie vers en die ander in die reeks nooit ontstaan het nie. En ja, die skildery van die lammetjie het ook 'n rol gespeel en was seker die aanvanklike impuls.
Nee. Net myself. Eers as ek nie meer met die gedig wil worstel nie en hoop dat dit nou klaar is, sal ek miskien wonder of een van my tien moontlike lesers dalk eendag van hierdie gedig sal hou of nie.
Ek is nie seker nie. My skryfstyl is gewoonlik liries van aard. Soms 'praterig'. Dis wat my aanspreek. Of hoe ek bedraad is. Miskien het ek met hierdie vers my nog meer kon oorgee aan 'n sangerige en inkanterende toonaard. En miskien het dit opgemaak vir die feit dat ek nie kan sing of chant nie.
Nee wat, nie eintlik nie. Maybe die metafore oor tarentale, die molle, die honde wat in asblikke vroetel, ens. Maar dit tref jy mos ook in ander dele van hierdie kontinent aan.
Ja, ek dink ek kon dit redelik bevredigend afhandel. Maar is 'n digter ooit heeltemal tevrede met sy/haar skeppings? Miskien vir 'n kort euforiese look-ma-no-handles-oomblik. Op 'n stadium moet jy maar laat gaan. Te veel gekarring aan 'n gedig kan dit ook heeltemal doodsmoor. En dan sit jy met stukkende knieë en 'n opgefrommelde fiets.
'n Paar resensente het baie positief daarna verwys. Waaroor ek dankbaar is. Daar was ook 'n goeie bespreking van die vers deur Martjie Bosman in 'n rubriek wat my verras het. Of lesers oor die algemeen daarvan gehou het, weet ek hoegenaamd nie. 'n Digter kry mos selde terugvoer uit die anonieme leserskorps, of hoe? Dis immers my ervaring. Die leser is vir my onsigbaar en wat sy/haar ervaring by die lees van 'n vers is, weet ek nie. Meestal is dit net vriende of mededigters wat jy persoonlik ken wat soms op 'n vers sal reageer.
Marlise Joubert is op Elim naby Levubu gebore. Sy voltooi haar skoolloopbaan op Warmbad (nou Bela Bela) in die Waterberge en verwerf 'n B.A. (Bibl.)- en Honneursgraad in Filosofie aan die Universiteit van Pretoria. Sy word bibliotekaresse by verskeie instansies. Na 16 jaar by die Departement Beeldende Kunste van die Universteit van Stellenbosch, werk sy vir vyf jaar in Protea Boekwinkel op Stellenbosch. In 1971 debuteer Joubert met die digbundel 'n Boot in die woestyn. Daarna volg nog vyf digbundels waarvan die jongste, passies en passasies, in 2007 by Protea Boekhuis verskyn het. Sy het drie romans gepubliseer, te wete Klipkus, Oranje Meraai en Ateljee van glas. Klipkus het in Nederlands verskyn as Rode granaat (1981). Sy skryf ook verskeie radiodramas en is reeds vier keer bekroon in die RSG/Sanlam-radiodramakompetisie.