Appèlhof-uitspraak oor haatspraak 'beteken nog niks' | Netwerk24
Appèlhof-uitspraak oor haatspraak 'beteken nog niks'
Deur Jana Marx 03 Desember 2019 06:15
Die appèlhof in Bloemfontein. Foto: Argief
Mense of organisasies wat tans in litigasie oor beweerde haatspraak gewikkel is, moenie die wa voor die perde span ná Vrydag se uitspraak oor haatspraak deur die appèlhof in Bloemfontein nie.
Volgens prof. Pierre de Vos, grondwetkenner, en Lawson Naidoo van die grondwetwaghond Casac het dié uitspraak nog geen effek totdat die konstitusionele hof dit nie bekragtig het nie – en dít kan dalk nog maande tot jare duur.
Die appèlhof het Vrydag gelas dat art. 10 van die Wet op die Bevordering van Gelykheid en die Voorkoming van Onbillike Diskriminasie (Pepuda), wat handel oor haatspraak, ongrondwetlik is.
Die hof het in die guns van Jon Qwelane, 'n voormalige rubriekskrywer van die Sunday Sun, bevind wat in 2008 'n rubriek geskryf het met die titel "Call me names, but gay is NOT okay . . ."
Die appèlhof het gevind art. 10 is te "vaag" en die omvang daarvan te wyd en dat dit in die proses die reg op vryheid van spraak en uitdrukking skend.
Die Menseregtekommissie het dié saak gedryf.
Die appèlhof het voorts 'n gewysigde art. 10 voorgestel wat voor die konstitusionele hof in Johannesburg moet dien.
Sou die hoogste hof die wysiging bekragtig, sal dit volgens De Vos veel moeiliker as voorheen wees om iemand aan haatspraak skuldig te bevind.
"Ras, etnisiteit, geslag, godsdiens of seksuele oriëntasie" word nou gelys as spesifieke gronde vir haatspraak in hierdie wetsartikel, teenoor die 16 verskillende gronde wat in die aanvanklike artikel voorkom.
"Wat dit nou nog moeiliker kan maak, is dat jy voorheen net hoef te bewys het dat 'n uitspraak 'n sekere groep op grond van ras, geslag, of hoe ook al, gekrenk het. Nou moet jy bewys dat dit (die uitlating) voorspraak gemaak het vir haat, asóók leed/skade wou aanhits," verduidelik De Vos.
Oor die moontlike wysiging van die wet sê De Vos: "Ons weet nie eens of die konstitusionele hof dit gaan aanvaar, en of hulle dalk met 'n ander remedie gaan kom nie."
Naidoo sê die hoogste hof kan selfs die appèlhof se uitspraak omkeer, en dan geld die aanvanklike art. 10 soos dit vandag is.
Hoewel die uitspraak lui dat die parlement nou 18 maande het om die wetsartikel te wysig, sê Naidoo die parlement is nie verplig om enigiets te doen totdat die hoogste hof nie uitspraak daaroor gelewer het nie.
Vicky Momberg Foto: Deon Raath
Drie hoëprofiel-haatspraaksake tans voor die hof
* Vicki Momberg
Momberg, wat in die strafhof aan crimen injuria skuldig bevind en gevonnis is en in die gelykheidshof aan haatspraak skuldig bevind en beboet is, se regsverteenwoordiger meen die uitspraak behoort haar appèlle in albei sake te raak.
Anesh Sukdeo, Momberg se regsverteenwoordiger, sê sy het (ondanks haar petisie aan die appèlhof in die strafsaak) ook aansoek gedoen om verlof tot appèl teen die gelykheidshof wat gelas het dat sy onder meer 'n boete van R100 000 moet betaal nadat sy die k-woord gebruik het.
Momberg is tans in die tronk nadat sy volgens die hof versuim het om haar borgtogvoorwaardes in die strafsaak na te kom. Sy veg tans ook teen hierdie aanhouding.
* Saak oor die ou landsvlag
AfriForum het Maandag in 'n verklaring gesê hy gaan die appèlhof petisioneer teen die gelykheidshof se uitspraak oor die ou Suid-Afrikaanse vlag.
Die gelykheidshof het vroeër vanjaar die "sinnelose vertoning" van hierdie vlag as haatspraak verklaar en gesê dit is slegs aanvaarbaar binne akademiese, geskiedkundige, joernalistieke en artistieke kontekste.
AfriForum gaan Dinsdag in 'n mediakonferensie onder meer uitstippel watter uitwerking Vrydag se uitspraak op sy eie appèlsaak gaan hê.
* MRK se saak van haatspraak teen die Springbokslot Eben Etzebeth
André Calitz, Etzebeth se prokureur, het Maandag aan Sarel van der Walt gesê hy verkies om nie in hierdie stadium oor Etzebeth se saak kommentaar te lewer nie.
Etzebeth, 'n lid van die Springbokspan wat verlede maand die Wêreldbeker verower het, word in straf- en siviele gedinge daarvan beskuldig dat hy en 'n groep ander mans twee mans op Langebaan aangerand en hulle die h-woord toegesnou het.