WOORDE WAT WEEG: May 2015
Piet du Toit & Wanda Smith – Stylboek: Riglyne vir paslik skryf. Protea Boekehuis, 2015. ISBN 978 1 4853 0 114 1
Die jongste Stylboek van Piet du Toit & Wanda Smith is 'n gevaarlike boek om te resenseer. Jy mag dalk in 'n volgende uitgawe van hierdie omvattende en herbewerkte uitgawe verskyn as 'n voorbeeld van hoe 'n resensie nie behoort te lyk nie!
Dit is 'n boek wat hierdie resensent sonder skroom of omhaal van woorde wil aanbeveel vir elke rubriekskrywer wat nie besef hoe 'n skril, aanmatigende of betigtende toon juis jou leser vervreem nie of 'n resensent wat met geykte stellings en kitsklaar waardeoordele 'n boek kis, moet nadink oor die implikasies van skryf.
Hoe jy moet waak teen die argumentum ad hominem wanneer jy polemiseer en welke retoriese strategieë ingespan word om 'n jou opponent belaglik te maak en hoe jy uiteindelik presies die teenoorgestelde effek bewerkstellig.
Die boek is besonder mooi uitgegee met potloodflertse op die buiteblad wat waarskynlik subliminaal wil oortuig dat skryf met die hand (en potlood) beteken dat jy terugkeer na die oorspronklike teks, uitvee, nadink …
Begrippe soos styl, duidelik skryf, teksbou, bondige formulering, die gepaste toon, aantreklike aanbod en die aanbod van navorsingstekste (vir elke dosent wat worstel met nagraadse studente se onvermoë om te kan skryf), word netjies uitgepak. Elke kwessie word teoreties begrond met kundige en teoretiese verwysings wat die handleiding 'n sterk basis gee.
Om binne 'n koerantbespreking elke tersaaklike bron of opmerking te bespreek, sal 'n saak van onmoontlikheid wees. Die samestellers moet geloof word vir die wye aanbod van skrywers. Sowel bekende kreatiewe skrywers se tekste as joernaliste en rubriekskrywers se werk word as voorbeeldmateriaal gebruik.
Vir hierdie leser was die hoofstuk oor "Die styl van literêre analises en resensies" uiters leersaam. Die samestellers wys ook op literêr-onaanvaarbare uitsprake. Dit spreek ook uit die analises dat die samestellers die letterkundige tekste goed ken en juis hierom kan wys op die verskil tussen waar en wolhaar. Nie iets waarvan ons die metakritikus Crito wat oor koerantsresensies 'n oordeel fel, altyd kan beskuldig nie. Net wanneer die boek goed gelees is, kan 'n uitspraak of polemiek sinvol ontleed word. Soos die polemiek róndom die N. P. van Wyk Louw-biografie deur J. C. Steyn (160).
Wie mag resenseer? En mag 'n resensie wat in die dagblad verskyn wél deur 'n minder "kundige" behartig word? Veral gedagtig aan die feit dat daar minder ruimte aan boeke afgestaan word in die gedrukte media.
Die taalkundige beleefdheidsteorie word knap behandel: die 'negative face' wat beteken jy wil 'n sekere afstand beswaar word, teenoor die 'positive face' wat smag na erkenning. Hierdie twee aspekte word myns insiens tans ontken deur mense wat te vinnig op Twitter of Facebook wyshede loslaat wat hulle later duur te staan kom. Ons dink hier aan gevalle soos Steve Hofmeyr en Zelda la Grange, byvoorbeeld (en hier spreek ek nie 'n waardeoordeel uit nie; ek wys net hoe sosiale media se snelle aanslag die nadink, herbesin waarop hierdie boek die klem plaas, nie meer nakom nie.)
Daar word 'n heel gepaste model vir korrekte polemiekvoering gegee (160).
'n Kliniese analise van hoe verontregtes dikwels die uitgewershuis blameer (in plaas van die skrywer) vir 'n kritiese aanvaal (163) en natuurlik die brandpunt van elke twisgesprek: wie het die laaste woord? En ja, stilte is ook 'n antwoord …
En 'n belangrike mantra in hierdie dae van storms op verskeie fronte: "As die diskoers verwerp word weens die toon, wat die houding van die skrywer weerspieël, ly die opweeg van die standpunte in die polemiek skipbreuk" (163).
Kyk byvoorbeeld hoe kon Van Wyk Louw 'n opponent troef met sy "prikke"; en hoekom word polemiek al die negatiewe betekenis van 'uitbytery' gekry.
Jare gelede het ek vir Die Vaderland boekresensies beginne skryf en Harald Pakendorf, toe redakteur, loop my eendag raak en sê: "Kom werk vir my, dan leer ek jou skryf." En so is dit. Om vir 'n dagblad te skryf, leer jou om helder te kommunikeer, jou bedoelde leser in ag te neem en altyd deel te bly van 'n gesprek wat nooit verdwyn nie. Dit beland nie net in 'n stylboek nie; dit word in argiewe bewaar vir navorsers wat jare later nadink oor waarom was die twis so hewig? En sou resensent A nog steeds dieselfde dink oor skrywer B?
Of sal hy grootmoedig bely: my oordeel was meer op die persoon gerig as die boek? Soos 'n gesiene kritikus later moes toegee dat hy onkundig was oor Faverey.
Gaan koop hierdie boek. Dit neem nou plek in langs my bed waar Louis Eksteen se nooit volprese Sinoniemwoordeboek ook staan. Ek lees sulke boeke vir louter plesier.
Vir die dosent van die Afrikaanse letterkunde is daar 'n belangrike afdeling oor ontleding (analise) en interpretasie (die soek na of toeken van betekenis) (396). Sekere terme is allemansgoed; ander behoef 'n naslaan in 'n glossarium soos ons besit in Afrikaans met T. T. Cloete as die redakteur.
'n Mens vind – veral as jy self resenseer – hoe maklik jy in geykte stellings kan verval. Onvaste terme word onder die loep geneem, soos elemente, aspekte of fasette …
En belangrike "golden oldies soos Nowottny en Wayne C. Booth word paslik gebruik om terme te omskryf.
Die polisindeton – 'n term wat 'n mens nie maklik vind nie – sou hierdie boek kon beskryf van Du Toit & Smith: Én naslaanbron, én handleiding, én kompendium, én normboek …
(Hierdie resensie word met vriendelike vergunnning van Rapport geplaas)
Posted by Johann de Lange at 11:23 AM
Labels: 2015, Joan Hambidge, Piet du Toit, Protea Boekehuis, Rapport, Stylboek, Wanda Smith
Joan Hambidge - 'n Nota by T. T. Cloete se "Alle grappies op 'n stokkie" (uit Jukstaposisie, 1982)
'n Besonder boeiende gedig waarin die digter T. T. Cloete sy verbluffende teoretiese kennis demonstreer, is die vers oor Peter Sellers, die bekende komediant. Nie alleen word Sellers se lewe as komediant onder die loep geneem nie, maar die digter gebruik etlike tegnieke om die verhaal te konstrueer asof hy besig is met 'n séance. "Die ektoplasma maak mislik": hier speel die digter dus asof hy 'n medium is. Sellers se belangstelling in die parapsigologie is alombekend. Hy was uiters bygelowig en het gereeld met mediums gekonsulteer om beheer oor sy lewe te kry. Sy humeur is alombekend, so ook sy gefnuikte flirtasie met Sophia Loren, sy eindelose depressies. Hy het by geleentheid ook gesê dat hy net deur die rol van iemand anders te vertolk, kan weet wie hy is … (Peter Sellers - Biography - IMDb. Besoek 13 Mei 2015).
Cloete "verpak" in hierdie vers vele aspekte van Sellers se lewe in 'n lykdig wat die konvensies van rou en stigtelikheid oortree. Die spreker is hier besig met 'n séance waarin hy as medium die figuur Sellers terugbring en 'n oordeel oor sy lewe fel.
In die eerste reël verneem ons "Die ektoplasma maak mislik" en hier is Cloete dus besig om die rol van 'n medium te vertolk – en die ektoplasma mag dalk net 'n blote doek wees wat uit sy mond kom gedagtig aan al die vervalsings in die wêreld van mediums en spiritiste.
Cloete se stem dring deur as die medium in die ironiese obiter dicta soos "Vir die groot mededinging // met die lastige dood // was Lynn Frederick // heel paslik // in 'n rok wat inderhaas // spesiaal ontwerp is …"
Maar ten spyte van die "designer" begrafnis met Glenn Miller se In the mood, bly daar steeds 'n lyk; 'n verleë een, dus afhanklik van ander se omgee en bereidwilligheid om die lyk te laat veras by Golder's Green.
Die begrafnis waar 'n donderstorm die diens versteur, oorstem In The Mood en dus die stemming van die geleentheid. Hoewel die kanunnik ewe vroom meen dit pas by Seller's se humor, is die digter Cloete as medium nou besig om in die Onsienlike die begrafnis te beoordeel as toneelspel of 'n produksie.
Is dit deus ex machina? Die God uit die masjien wat in die Griekse dramas 'n oplossing bied en in modern dramas 'n soort "suspension of disbelief" impliseer? Of is daar sprake van "to steal one's thunder", met ander woorde, dat die begrafnis-as-toneelstuk gekaap is deur 'n mag groter as Peter Sellers en die digter.
En aan wie behoort die oorskot? Die Duiwel? Aan God?
En die donder (wat rym met "I wonder …") wat eindig op 'n ellips neem ons terug na die begin van die gedig. So gelees is die digter spiritis en die terugbeweeg op die Onsienlike waarmee hy (en Sellers ook in sy lewe) probeer kontak maak het, dui daarop dat ons nie finale antwoorde kan vind nie. Ons idee van 'n Hemel of Hel (soos beskryf in die Goddelike Komedie) bestaan nie meer nie. Daar is nie Finale Antwoorde nie.
Die gedig jukstaponeer komedie en erns; toneelspeel en werklike emosie; en veral: Kerklike Sekerheid (gerepresenteer deur die kanunnik) teenoor Spiritisme.
'n Ander aspek van hierdie gedig is dat dit nuwe lig werp op die problematiek róndom intertekste. Welke aspekte van Sellers se lewe word betrek? Sy enorme tydsberekening soos in Blake Edwards se The party van 1968. (The Party (film) - Wikipedia, the free encyclopedia. Besoek 13 Mei 2015).
Ook die biografie oor sy verhouding met sy vader het in 1981 verskyn onder die titel: P.S. I love you met die subtitel "an intimate portrait". Hier vertel verontregte seun, Michael hoe hy grensoorskrydend moes wees – selfs moes steel – sodat hy sy vader kon sien, al was dit net in die hoof se kantoor! Dikwels het hy deur die pers verneem van sy vader se jongste liefdesverhoudings wat hom erg depressief gemaak het.
Die humeurige, depressiewe vaderfiguur was Afwesig. Sy hele lewe is opgeneem deur toneelspel waarin hy 'n rol moes vertolk om Iemand te wees omdat hy onseker was oor wie hy werklik was.
So, alle grappies op 'n stokkie: hierdie gedig is in wese 'n analise van 'n ikoon en belangrike aspekte van die figuur se lewe word aan ons voorgestel – met T. T. Cloete wat oor die gegewe as 'n medium beweeg en belangrike metafisiese en intertekstuele probleme aan bod bring.
Soos die digter al gewaarsku het: "met 'n omweg kan bysake die aandag trek op hoofsake".
Hierdie gedig is ook opgeneem in die bloemlesing Die baie ryk ure wat in 2001 by Tafelberg verskyn het. Ek was saam met die digter, Heilna du Plooy en wyle Charles Fryer deel van 'n leserskorps wat ons 100 gunsteling-verse moes saamstel. Agterna gesien het ons keuse bykans ooreengestem. Opperman het in 1980 die digter se debuut as "koningskos" tipeer en Die baie ryk ure is 'n representasie van die kwintessensiële Cloete waaroor verskeie literatore en navorsers belangrike studies geskryf het. Rena Pretorius, Heilna du Plooy, Bernard Odendaal, hierdie leser.
En die digter se enorme invloed op 'n die digterlike generasie van 80 kan nooit ontken word nie. Hiervan is alleen die gesprekke met die Marilyn Monroe-figuur 'n bewys en die jongste ekodebatte in die Afrikaans digkuns het alreeds Met die aarde praat (1992) begin.
"Alle grappies op 'n stokkie"
by Golder's Green. Wat mens afkerig maak
Peter se vriend, 'n kannunik.
sy't vermetel met Spike Milligan opgedaag.
geklee in 'n rok wat inderhaas
op Peter se versoek. 'n Lyk is darem 'n verleë ding.
'n donderstorm wat ineens losbars versteur
To steal one's thunder
The Paranormal Peter Sellers | Dangerous Minds. Besoek 13 Mei 2015:
Not long after the marriage, Sellers suffered a multiple-heart attack in California, in part caused by his heavy use of Amyl Nitrite. As he later told his close friend and first biographer, Peter Evans: "When a 38-year-old bloke marries a 21-year-old bird, he needs all the help he can get. We used poppers (amyl nitrite), you know, to tweak the thrill a bit. Bubbly, poppers and Britt. It was all too much. Before I knew it, I was dead as a bloody kipper."
What Sellers probably saw was the doctor who massaged his heart back to life.
When his mother, Peg, died, Sellers again kept in touch through Ouija. Though Peg was more interested in her pet dog, who was also on the other side, rather than what her son was up to. Convinced he would live to be in his seventies, Sellers refused to have the open-heart surgery that could have saved his life. He died of a heart-attack at the age of 54, in 1980.