PressReader - Sarie: 2019-01-01 - Oor­ge­wig, bui­e­rig, angs­tig, moeg? Moe­nie es­tro­geen se rol on­der­skat
Oor­ge­wig, bui­e­rig, angs­tig, moeg? Moe­nie es­tro­geen se rol on­der­skat
’n Wan­ba­lans tus­sen es­tro­geen en pro­ges­te­roon by vroue, oud en jonk, neem toe, en ons mo­der­ne leef­styl speel ’n groot rol. Dit kan simp­to­me ver­oor­saak soort­ge­lyk aan die me­no­pou­se, en selfs ’n rol speel by al­ler­gieë en ou­to-im­muun­siek­tes
Sarie - 2019-01-01 - Januarie Inhoud - DEUR LYDIA VAN DER MER­WE
Ne­om die me­no­pou­se en jy dink aan es­tro­geen­vlak­ke wat boom­skraap is, reg? Met ge­paard­gaan­de simp­to­me, van warm gloe­de tot ’n wol­kop en buie wat wip­plank ry? ’n Oor­ver­een­vou­di­ging, vol­gens dr. Chris­ti­a­ne Northrup, A­me­ri­kaan­se gi­ne­ko­loog en skry­wer van boe­ke soos Wo­men’s Bo­dies, Wo­men’s Wis­dom (Ban­tam, 1994) en The Wis­dom of Me­no­pau­se (Ban­tam, 2012), op haar web­blad dr­northrup.com. Want eint­lik is die eer­ste hor­mo­na­le ver­an­de­rin­ge ty­dens ’n na­tuur­li­ke me­no­pou­se ’n ge­lei­de­li­ke da­ling in pro­ges­te­roon­vlak­ke. (Saam met es­tro­geen die vrou­li­ke hor­mo­ne ge­noem.) Dit ter­wyl es­tro­geen­vlak­ke ’n paar jaar lank nog nor­maal kan bly of selfs styg. Es­tro­geen­vlak­ke daal eers baie as jou me­no­pou­se goed op dreef is.
“’n Vrou wat ’n jaar of wat nie meer men­stru­eer nie, se lig­gaam kan steeds ’n re­de­li­ke hoe­veel­heid es­tro­geen ver­vaar­dig. Selfs vroue van 70 tot 80 jaar kan nog ’n bie­tjie es­tro­geen hê. Pro­ges­te­roon­vlak­ke daal baie vin­ni­ger. Es­tro­geen-do­mi­nan­sie – te veel es­tro­geen re­la­tief tot pro­ges­te­roon – raak toe­ne­mend ’n pro­bleem vir vroue wê­reld­wyd. Jou es­tro­geen­vlak­ke kan dan nor­maal wees, maar die ver­hou­ding met pro­ges­te­roon is uit ba­lans en kan tot on­ge­mak­li­ke simp­to­me aan­lei­ding gee,” vol­gens dr. Gys du P­les­sis, me­die­se dok­ter van die Lon­gi­va He­althy A­geing In­s­ti­tu­te in Jo­han­nes­burg.
“Dis boon­op nie net ’n pro­bleem vir vroue in hul me­no­pou­se nie, maar ook vir jon­ge­res. Mei­sies se men­stru­a­sie ge­beur dees­dae baie vroe­ër, nes pre­ma­tu­re o­va­ri­ë­le ver­sa­king (pe­ri­me­no­pou­se) en me­no­pou­se by vroue: pe­ri­me­no­pou­se tus­sen 39 en 47 en me­no­pou­se tus­sen 45 en 55, so­wat 5 tot 6 jaar vroe­ër as 50 jaar ge­le­de. Toe­stan­de soos fi­bro­sis­tie­se bors­te (dus met sis­te in die bind­weef­sel), po­li­sis­tie­se o­va­ri­ë­le sin­droom (’n hor­moon­af­wy­king wat lei tot veel­vul­di­ge sis­te in die ei­er­stok­ke) en hor­moon-sen­si­tie­we kan­kers (soos bors- en baar­moe­der­kan­ker) neem ook toe,” sê hy.
Li­sa* is 34 met ’n vyf­ja­ri­ge kind. Sy was oor­ge­wig, haar vel le­lik, sy het sleg ge­slaap en was angs­tig en de­pres­sief toe sy met es­tro­geen-do­mi­nan­sie ge­di­ag­no­seer is. Sy neem nou ’n pro­ges­te­roon-aan­vul­ling op ’n se­ke­re tyd van haar si­klus en haar simp­to­me het ver­dwyn.
Die lys simp­to­me is el­le­lank en kan ook in­sluit ’n ver­min­der­de seks­drang, on­ge­reel­de of ab­nor­ma­le men­stru­a­sie, vogre­ten­sie, bors­te wat swel en teer is, fi­bro­sis­tie­se bors­te, hoof­py­ne ver­al voor men­stru­a­sie, bui­e­rig­heid (soos ge­ïr­ri­teerd­heid), ge­wigs­toe­na­me ver­al rond­om die maag, haar­ver­lies, skild­klier­af­wy­kings, koue han­de en voe­te (simp­to­me van ’n skild­klier­af­wy­king), trae me­ta­bo­lis­me, kop voel vol wat­te, ge­heu­e­pro­ble­me, moeg­heid en PMS. Es­tro­geen-do­mi­nan­sie word voorts ge­kop­pel aan al­ler­gieë, ou­to-im­muun­siek­tes, baar­moe­der­kan­ker, bors­kan­ker en ’n ver­hoog­de ri­si­ko vir bloed­stol­ling. En ge­as­so­si­eer met die ver­snel­ling van die ver­ou­de­rings­pro­ses, vol­gens dr. Northrup. Om­dat ver­skeie hor­moon­wan­ba­lan­se se simp­to­me oor­vleu­el, is dit nie on­ge­woon vir ie­mand met es­tro­geen-do­mi­nan­sie om ’n voor­skrif vir es­tro­geen-aan­vul­lings te kry nie. Wat die simp­to­me na­tuur­lik ver­er­ger, sê sy. >
< Es­tro­geen en pro­ges­te­roon kom­ple­men­teer me­kaar. Es­tro­geen is die vrou­li­ke hor­moon wat groei sti­mu­leer, pro­ges­te­roon die teen­wig wat vir ba­lans sorg. (Sien kas­sie hier on­der.) En vir goeie ge­sond­heid moet dit in ba­lans wees. Wan­neer jou men­stru­e­le si­klus nor­maal is, is es­tro­geen die eer­ste twee we­ke ná men­stru­a­sie (dus voor o­vu­la­sie) do­mi­nant. Die twee laas­te we­ke word dit deur pro­ges­te­roon ge­ba­lan­seer. In jou pe­ri­me­no­pou­se het jy soms si­klus­se waar jy nie o­vu­leer nie. Pro­ges­te­roon­vlak­ke is dan baie la­er en es­tro­geen het dik­wels geen “op­po­si­sie” – dus die ge­wo­ne pro­ges­te­roon-teen­wig – nie. Dis eg­ter slegs een moont­li­ke fak­tor in es­tro­geen-do­mi­nan­sie. In ge­ïn­dus­tri­a­li­seer­de lan­de (soos Suid-a­fri­ka) is daar ver­skeie by­ko­men­de én voor­kom­ba­re oor­sa­ke. Dr. Du P­les­sis ver­dui­de­lik.
HIERAAN KAN JY IETS DOEN
Stres: Die hor­moon preg­ne­no­loon is ’n voor­lo­per van die seks­hor­mo­ne (es­tro­geen, pro­ges­te­roon en tes­tos­te­roon), as­ook die stres­hor­mo­ne. As jy ge­stres is, ge­bruik jou lig­gaam al die be­skik­ba­re preg­ne­no­loon om meer stres­hor­mo­ne soos kor­ti­sol te maak.
Die Pil: Die ge­kom­bi­neer­de Pil is saam­ge­stel uit ’n meng­sel van es­tro­geen en pro­ges­tien (“che­mie­se” pro­ges­te­roon), wat die pro­duk­sie van pro­ges­te­roon (die wa­re Ja­kob) in jou lyf on­der­druk. (Net só ook pro­ges­tien in kon­ven­si­o­ne­le me­no­pou­sa­le hor­moon­ver­van­gings­te­ra­pie, HVT). Al­ter­na­tie­we vir die Pil: In­tra-u­te­rie­ne toe­stel­le (IUD’S), met ko­per, nie hor­mo­ne nie. Die Mi­re­na be­vat wel pro­ges­tien, maar die hoe­veel­heid wat jou lig­gaam op­neem, is min. Die Ky­leena is ’n nuwe, klei­ner IUD met nog min­der pro­ges­tien. Dr. Du P­les­sis is ge­kant daar­teen dat net es­tro­geen-aan­vul­lings vir me­no­pou­sa­le vroue son­der baar­moe­der voor­ge­skryf word (soos tra­di­si­o­neel ge­doen word). “Pro­ges­te­roon kal­meer jou, maak jou min­der de­pres­sief en angs­tig, laat jou lek­ker slaap en ver­be­ter jou li­bi­do.”
Xe­no- (v­reem­de) es­tro­ge­ne, so­ge­naam­de hor­moon­ont­wrig­ters wat in ons om­ge­wing voor­kom. (Sien kas­sie op bl. 136: “Ons gif­ti­ge om­ge­wing”.)
On­vol­doen­de le­wer-de­tok­si­fi­se­ring: As die le­wer te hard werk om van gif­stow­we soos al­ko­hol, dwelms en xe­no-es­tro­ge­ne ont­slae te raak, word die lig­gaam se ver­moë ver­min­der om es­tro­geen uit die bloed te ver­wy­der.
Es­tro­geen word nor­maal­weg deur die derm­ka­naal uit­ge­skei. As jou derm­ka­naal nie op­ti­maal werk of on­ge­sond is, neem die lig­gaam dit weer op.
An­der: Min slaap en oe­fe­ning, rook, te veel al­ko­hol (meer as 14 een­he­de per week).
’n Een­vou­di­ge bloed­toets kan jou es­tro­geen-pro­ges­te­roon­ver­hou­ding be­paal. Doen dit ná jou me­no­pou­se sog­gens, e­ni­ge dag van die maand. In jou re­pro­duk­tie­we ja­re op dag 18 tot 20 van jou men­stru­e­le si­klus. “Soms is die simp­to­me só oog­lo­pend dat ’n bloed­toets by­na net ter sta­wing no­dig is,” sê dr. Du P­les­sis.
Vol­gens dr. Du P­les­sis sal hy ’n bio-i­den­tie­se pro­ges­te­roon­aan­vul­ling voor­skryf. (Sien kas­sie op bl. 135.) ’n Room is van waar­de in jou me­no­pou­se, aan­ge­sien pro­ges­te­roon, es­tro­geen en tes­tos­te­roon ge­meng kan word. In jou re­pro­duk­tie­we ja­re ver­kies hy ’n bio-i­den­tie­se o­ra­le pro­ges­te­roon-aan­vul­ling wat jy op dag 12 tot 18 neem, om saam te val met die na­tuur­li­ke sty­ging van dié hor­moon.
Jy kan eg­ter ook met jou leef­styl es­tro­geen-do­mi­nan­sie in ’n groot ma­te fnuik.
Di­eet: Eet baie vars groen­te en vrug­te, ver­al kruis­dra­en­de groen­te soos broc­co­li, kool, blom­kool en Brus­sel­se sprui­te. Dit be­vat on­der meer sul­fo­ra­faan, be­lang­rik vir die le­wer se de­tok­si­fi­ka­sie van es­tro­geen. As­ook groen blaar­groen­tes, ryk aan mag­ne­si­um, wat met es­tro­geen-do­mi­nan­sie help. Eet ge­noeg ve­sel (soos groen­te, vrug­te, on­ver­fyn­de kool­hi­dra­te, sa­de, neu­te). Dit help es­tro­geen in die derm­ka­naal bind so­dat dit nie her­op­ge­neem word nie. Be­perk ver­sa­dig­de vet­te (dier­vet­te) en eet meer o­me­ga-3 vet­te (die bes­te bron­ne is vet­te­ri­ge vis soos ha­ring, salm, sar­diens).
Ge­noeg slaap, oe­fe­ning en ge­fil­treer­de wa­ter is e­wen­eens kar­di­naal vir die le­wer om goed te werk.
Neem ’n goeie mul­ti­vi­ta­mien met ge­noeg vi­ta­mien B’s en ook mi­ne­ra­le (ver­al se­le­ni­um en sink).
Be­veg stres deur ont­span­nings­teg­nie­ke toe te pas en leer om “nee” te sê.
Ver­loor ge­wig. By­ko­men­de es­tro­geen word ook deur vet­sel­le ver­vaar­dig.