WOORDE WAT WEEG: Hester Kruger - Een nag en 'n bietjie (2016)
Hester Kruger - Een nag en 'n bietjie. Human & Rousseau, 2016. ISBN: 9780798174152
Die subtitel van hierdie teks is "gebaseer op 'n ware verhaal" en hierdie leser het bewus geraak van 'n televisie-onderhoud met die skrywer en een laat nag 'n ontroerende onderhoud gelees. Dit is 'n teks wat handel oor die werklikheid wat almal al eerstehands beleef het, of op hoorsê ervarings berus: die aanval of moord of ontvoering of rooftog van 'n vriend of familielid. Almal van ons ken iemand wat al gewelddadig aangerand is. Of vermoor is.
Een nag en 'n bietjie handel oor Margaretha se vertelling van haar en haar man se belewing van 'n 'n rooftog en ontvoering op 'n plaaswoning tussen Middelburg en Groblersdal. Hulle oorleef dit – en hierdie boek moet dan gelees word binne die kader van trauma-letterkunde. Op die agterblad word dit aangeprys deur Antjie Krog wat dit 'n "buitengewoon meesleurende leeservaring" noem en Elmari Rautenbach wat duidelik emosioneel op die boek gereageer het.
Mike Cruywagen se omslag van 'n plaaswoning is presies soos dit lyk in daardie wêreld: strak, sober, sonder fieterjasies. Die natuur soos die mense is sterk.
Dis 'n dun boekie, maar die implikasies van hierdie teks het 'n enorme reikwydte.
Die aanval word gesinkopeer met jeugherinneringe en vriendskappe met swartmense. Die jeug was ras-loos en daar was goeie verhoudings met swart mense. Die verteller aktiveer die vrees vir verkragting deur 'n terugspel met 'n jeugdige seksuele ervarings met 'n swart seun. Telkens tydens die aanval, is daar die vrees vir verkragting – wat simbolies beskryf word: "Sy en die bed is uitgespaar" (50).
Die terugflitse gebeur assosiatief en die leser kan telkens die tydspronge hanteer, bykans soos met die montage-tegniek in 'n film waar terugflitse die hede verduidelik soos in Nicolas Roeg se film Bad timing (1980) waar die letterlike oopsny van Milena se keel na haar selfdoodpoging saamspeel met die herinnering van haar minnaar, Alex se aandadigheid.
In hierdie roman is ons binne-in die kop van die verteller en haar binnespraak is die fokus vir alles wat met haar en haar man gebeur het. En altyd sal voortbroei in die herinnering en gemoed.
Die vrou in die verhaal weier om 'n eensydig-rassistiese interpretasie te maak van die gegewe. Ten spyte van uitkenningsparades en kontak met ander mense, wat deur dieselfde hel gegaan het, bly sy positief. Waarskynlik haar jeugervarings met Lerato en Mpho? Die redes vir haar manier van verwerking is gebou op 'n bepaalde lewenssiening.
Dit moet uiteraard saamgelees word met Antjie Krog se Relaas van 'n moord (1995), 'n teks wat eweneens aanspraak maak op die werklikheid, maar die gegewe fiksionaliseer.
Veral twee klassieke tekste doem voor die geestesoog op en is in hierdie vertelling ingebed: Disgrace (1999) van J.M. Coetzee en Robert Pirsig se Zen and the Art of Motorcycle Maintenance (1974).
Elke stukkende onderdeel in haar gemoed is dus metodies uitgehaal en met 'n nuwe een vervang.
Ook Jostein Gaarder se The Ringmaster's Daughter (2001) wat as motto en dus as vertrekpunt sig aanmeld.
Rekolleksie, herinnering, onthou - dit word 'n relaas van oorlewing. Die boek word opgedra aan Mpho Mokwena (1942 - 1961) en Lerato Maponyane (1946 - 2014).
"Is daar dan iets soos dooier as dood?" (57).
Dit is 'n boek van oorlewing. Daar is dan ook iets lewendiger as die lewe, self: 'n boek wat aan ander mense se pyn woorde en vertroosting bied.