Die artikel onderaan hierdie webblad is op versoek aan Mieliestronk.com verskaf deur die Afrikaanse Taalmuseum in die Paarl. Klik hier (as jy internet-koppeling het) vir die Taalmuseum se eie webwerf met baie ander nuttige inligting—en moet beslis ook nie nalaat om dié museum sowel as die imposante Afrikaanse Taalmonument te besoek as jy in die Wes-Kaap woon of ooit in hierdie pragtige deel van ons land reis nie.
Hoe dit as spreektaal ontwikkel het en daarna deur begeesterde baanbrekers tot skryf- en leestaal verhef is
Taal en Monument. LINKS BO is die Afrikaanse Taalmuseum—die huis in die Paarl van Gideon Malherbe wat in 1860 in die Georgiaanse styl gebou is en waar die veldtog in 1875 sy beslag het om Afrikaans uiteindelik as volwaardige letterkundige, wetenskaplike en teologiese taal erken te kry.
REGS BO is die Afrikaanse Taalmonument op Paarlberg wat op 10 Oktober 1975 amptelik onthul is. Dit gee erkenning aan die kleurryke wortels van Afrikaans en die mense wat die taal praat.
Foto van Afrikaanse Taalmuseum: Afrikaanse Taalmuseum
Afrikaanse Taalmonument met vergunning van public.fotki.com/SAgenealogie
BO: Fragment van die eerste bladsy van die eerste uitgawe van die koerant Die Afrikaanse Patriot, wat op 15 Januarie 1876 verskyn het. ’n Mens herken die taal dadelik as Afrikaans, hoewel die destydse spelling van sekere woorde kennelik vir ons vreemd lyk.
Woord vooraf deur Mieliestronk.com
Y kry Afrikaans in duisende boeke. Ons hoor gereeld van Afrikaanse dramas wat groot erkenning geniet, weet van verskillende Afrikaanse gedigte van wêreldklas en verneem telkens met belangstelling van ’n soveelste Afrikaanse roman wat in ’n ander taal vertaal is. Afrikaans laat hom dus wyd en syd geld. Dit staan immers nie terug vir enige ander taal as dit by seggenskrag kom nie.
En tog: skaars ’n eeu of wat gelede was daar sekere Afrikaanssprekendes self wat “die Taal” nog bloot as ’n agterlike dialek van Nederlands beskou het. Dis net ’n patois, het hulle gereken, ’n armsalige kombuistaaltjie. Hoe sou só ’n boerse flenter van ’n tongval met ’n uiters verskraalde grammatika en ’n tingerige woordeskat nou ooit gebore in staat wees om enige behoorlike uitdrukking aan edel gedagtes te gee?
Dat Afrikaans as skryftaal erken en as kultuurtaal gevestig sou word, het dan ook nie so maklik geskied nie. Dit het doelgerigte en begeesterde mense gekos om dit te laat gebeur—nie die minste nie ’n handjievol manne wat in die Bolandse dorp die Paarl die bal aan die rol gesit het.
Mieliestronk.com het die Afrikaanse Taalmuseum in die Paarl om inligting gevra oor die wordingsgeskiedenis van ons taal, omdat dit so belangrik is dat Afrikaanstalige leerders steeds presies sal weet hoe die Afrikaanse spreek- en skryftaal tot stand gekom het.
Die onderstaande artikel is van die Taalmuseum ontvang. Dit kan in samehang gelees met hul ander artikel oor die wortels van Afrikaans, asook Mieliestronk se eie artikel oor waar Afrikaans in die Germaanse taalfamilie inpas en hoe dit daaruit ontwikkel het.
FRIKAANS het uit ’n wye verskeidenheid van bronne ontwikkel en sy wortels lê oor drie kontinente versprei, naamlik Europa, Asië en Afrika. In 1652 het die VOC, die befaamde skeepsmaatskappy van Nederland, ’n verversingspos aan die Kaap gestig vir sy skepe op hul reis na en van die Ooste.
Teen die middel van die 18de eeu, was Afrikaans as ’n nuwe taal met ’n eie identiteit reeds aan die Kaap gevestig. Dit is Kaaps-Hollands genoem, maar het in party streke ook ander name gehad. Só het die taal van die Genadendal-sendingstasie by die Britse owerheid bekend gestaan as Genadendal Dutch. In die 19de eeu het Afrikaans in kontak gekom met Engels en die tale van die verskillende swart groepe in die binneland. Hierdie tale het ook ’n invloed op die ontwikkeling van Afrikaans gehad.
BO: Arabiese skrif. Die teks word van regs na links gelees.
Hoe Afrikaans in Arabiese skrif geskryf is
Transkriberings en verklarings uit "Abu Bakr se 'Uiteensetting van die Godsdiens'" deur A. van Selms, 1979, North-Holland Publishing Company, Amsterdam/Oxford/New York
Soos met gewone Arabiese skrif word die teks van regs na links gelees. Verskeie Islamitiese heilige geskrifte is aan die Kaap in Arabiese Afrikaans oorgesit en die eerste Afrikaanse vertaling van die Koran is ook in hierdie skooltjie aangepak deur Achmat van Bengale.
Die ‘Genootskap van Regte Afrikaners’ en
hul stryd vir Afrikaans
REGS: Die Nederlandse onderwyser Arnoldus Pannevis. Hy word deur baie as die Vader van die Afrikaanse taal beskou. Dit was by hom dat die gedagte ontstaan het om Afrikaans as skryf- en leestaal aanvaar te kry.
Die samestelling van
DIT is interessant dat selfs mense met “Franse” vanne soos Du Toit en Malherbe (van Hugenote-oorsprong) ten tyde van die stigting van die GRA net sou verwys na die “Hollandse verlede” van sekere Afrikaners en nie na byvoorbeeld die Franse ook nie. Hulle het nietemin later die Gedenkschool der Hugenoten tot stand gebring om hier­aan erkenning te gee.
Maar die groot Duitse deel van die Afrika­ner se samestelling, met ander woorde die aandeel van stamvaders uit die Duitse Laaglande wat hulle by die VOC aange­sluit het, is implisiet nie erken nie en dalk nie eens destyds reg besef nie.
’n Navorser soos dr. J.A. Heese het egter dekades later bereken dat die Duitse gene verreweg oorheersend is, hoewel daar ’n min of meer gelyke verdeling van Neder­landse en Duitse bloed in die Afrikaner is. Dit is omdat die eerste Nederlandse immi­grante baie kinders (dogters) gehad het wat later getrou het met die oorwig van Duitsers wat hier vir die VOC kom werk het.
Die Franse bydrae is minder, maar steeds beduidend. Heese het die samestelling van die Afrikaner op grond van bloed as volg bereken: Nederlands 34,8%, Duits 33,7%, Frans 13,2%, Brits 5,2%. Daar was ook voor­sate uit Afrika en Asië.
Agt manne wat GRA op 14 Augustus 1875 gestig het
• C.P. Hoogenhout
As Nederlandse immigrant het hy ’n groot stoot aan die beweging vir die aanvaarding
• Ds. S.J. du Toit
Nadat hy ’n groep vriende en familie vir die vergadering byeengebring het, het hy daarna ook ’n leidende rol in die beweging gespeel.
• D.F. du Toit (Oom Lokomotief)
Hy was veertien jaar lank redakteur van Die Patriot.
• D.F. du Toit
Sy bynaam was “Dokter”.
• Gideon Malherbe
Die stigtingsvergadering is in sy huis in die Paarl gehou. Die huis is vandag die Afrikaanse Taalmuseum.
• Ds. August Ahrbeck
Hy was nog ’n dominee-stigter van die GRA.
Dit was die doel van die GRA om die Britse invloed op die jong Afrikaanse kultuur teen te werk...
• S.G. du Toit
• Petrus Malherbe
REGS: Die Genootskap van Regte Afrikaners is op 14 Augustus 1875 in hierdie vertrek gestig.
Foto: Afrikaanse Taalmuseum
Die eerste uitgawe van Die Afrikaanse Patriot het op 15 Januarie 1876 verskyn. Aanvanklik was dit ’n maandblad in ’n klein formaat, maar sy gewildheid het vinnig toegeneem en teen die 1890's was dit ’n weekblad in volgrootte koerantformaat. D.F. du Toit (ook bekend as Oom Lokomotief) was een van die eerste redakteurs van die koerant. Die Patriot was egter nie die eerste Afrikaanse koerant in Suid-Afrika nie.
Davids, A 1991 The Afrikaans of the Cape Muslims from 1815 to 1915 (Ongepubliseerde MA-tesis, Universiteit van Natal).