Miskien was dit die rede waarom die Afrikanerbond besluit het om pres. Cyril Ramaphosa, wat ook president van die ANC se NUK is, te nooi as gasspreker by die AB se onlangse Eeufeesviering op ’n plaas in Agter-Paarl.
Ek was nog nooit ’n Broederbond-lid nie, maar was bly om die historiese geleentheid op uitnodiging by te woon. Die NP en die ANC was ongetwyfeld die belangrikste politieke kragte in die tweede helfte van die vorige eeu. Toe ek in 1987 op die Dakar-beraad Thabo Mbeki en sekere ander ANC-leiers ontmoet, was een van my eerste indrukke dat die manier waarop die ANC- en die NP-leiers die politieke konflik sien, baie ooreenstem.
Daar is ten eerste die leiers se oortuiging dat hul onderskeie bewegings die deurslaggewende rol in die land se toekoms gespeel het en steeds sou speel. Daar was ook ’n ooreenkoms wat die ideologie betref, veral wanneer die NP en ANC met ’n liberale party vergelyk word.
Die uitvoerende raad het toesig gehou oor die organisasie se amptenare, wie se werk hoofsaaklik was om beleidsvoorstelle vir kommentaar uit te stuur na die verskillende “afdelings” of takke dwarsdeur die land en die reaksies te verwerk. Op dié manier kon die Afrikanerbond gereeld ’n geheime “meningsopname” aan die regering verskaf oor wat sy 12 000 lede van die vernaamste politieke kwessies dink.
In 1937 reeds het dr. H.F. Verwoerd as redakteur van Die Transvaler daarop gewys dat veral die Jode ’n buitengewoon groot aandeel in die ekonomie besit. Hy het wetgewing bepleit wat sou verseker dat elke wit seksie ’n aandeel in die onderskeie beroepe verkry ooreen­koms­tig hul aandeel in die bevolkingsamestelling. Verwoerd het so ’n stelsel “ewewigtige verspreiding” genoem, maar bygevoeg dat dit ook as ’n kwotastelsel bestempel kan word.
Op ’n vergadering van die AB se bondsraad in 1956 het verskeie afgevaardigdes geargumenteer dat dit nou tyd is vir so ’n kwotastelsel omdat dit sal sorg vir ’n vastrapplek vir jong, ondernemende Afrikaners in die ekonomie. Hulle het voorgestel dat die uitvoerende raad gesprekke met ministers aanknoop om ’n manier te vind waardeur Afrikanerondernemings deur middel van kwotas begunstig kan word.
As gevolg van die kiesstelsel wat ons ná 1994 geërf het, is daar deesdae nie meer dieselfde organisatoriese band tussen die regerende party, die ANC, en sy kiesers op voetsoolvlak as wat die geval destyds onder NP-bewind was nie. Die ANC se sekretariaat speel nou ’n veel groter en meer deurlopende rol as wat onder die NP-regering die geval was.
Die buitengewone magte wat die president onder die huidige stelsel geniet, tesame met die kiesstelsel, maak dit vir hom moontlik om ’n veel groter invloed oor die ANC-koukus uit te oefen as wat enige NP- eerste minister destyds gehad het.
Adj.pres. Thabo Mbeki het die NUK in 1994 gebruik om te velde te trek teen, wat hy beskou het, Mandela se veels te tegemoetkomende beleid teen wit mense. In 1997 by die Mafikeng-konferensie het hy vir Mandela ’n toespraak geskryf wat in soveel woorde die opposisie as dislojaal en ’n gevaar vir die stelsel beskryf het.
In 2003 het Mahathir verklaar dat die beleid misluk het. Hy wou vir sy mense deur middel van bemagtiging deur die regering ’n volwaardige staanplek in die ekonomie gee sodat die Chinese kon leer om hulle te respekteer. Al wat sy beleid gedoen het, was om die Maleisiërs ’n kruk in die vorm van staatskontrakte en ander vorme van hulp te gee. En nou kan hulle nie sonder die kruk klaarkom nie.
* Prof. Hermann Giliomee is die skrywer van Die Afrikaners (2018), die boek wat die basis vorm van ’n gelyknamige reeks op kykNET.
Al was koninklike waarnemers oortuig hulle kon ’n effense babamagie onder die massa vaalpienk vere sien, is enige swangerskapsgerugte oorskadu deur die tamaai steen waarmee Charlotte aan haar ringvinger gespog het.
Die paartjie, wat in Maart op ’n skivakansie in Zürs, Oostenryk, verloof geraak het, het met graagte hul verlowing bevestig, maar nie ’n woord oor hul broodjie in die oondjie gerep nie.