Ndi riṋe shango ḽa vhuvhili kha ḽifhasi ḽoṱhe kha e a fara tshiphuga tsha ḽifhasi tsha khirikhethe, ragabii na bola ya milenzhe.
Zwiṱediamu zwiswa zwine zwa khou fhaṱiwa ndi zwa maimo a nṱhesa kha ḽifhasi nahone zwo ṱangana zwi na madzulo ane a nga lingana vhathu vha 570 000.
Tshiṱediamu tsha Moses Mabhida tshi re Durban tshi na ṱhanga ya tsimbi nga nṱha vhukati ha mudavhi ine ya lingana 105 m, nahone nga u shumisa goloi ya khebulu, vhaṱaleli vha ḓo ḓiphiṋa nga u vhona Ḓanzhe ḽa Indian.
Soccer City ire Johannesburg i na tshivhumbeo tsha tshikumbu, mudzio wa tshirema wa u nwela. Lukanda lwa nga nnḓa lwo lapfa 43 000 m2 nahone lu ḓo fhaṱiwa nga matheriaḽa une wa fara mafulufulu lwa mupo. Ndi tshone Tshiṱediamu tshihulwanesa Afurika, nahone tshi dzula vhathu vhane vha nga lingana 95 000.
Tshiṱediamu tsha Mbombela tsha Nelspruit tsho fhaṱiwa kha dzingu ḽine ḽa ḓivhelwa u vha na lunako lwa mupo na phukha, tsini na Vhugalaphukha ha Lushaka ha Kruger. Luswayo lwatsho ndi thikho dzatsho dza ṱhanga dza 18 dzine dza vha na tshivhumbeo tsha ṱhuḓwa.
Zwiṱediamu zwi re dziḽokhishini zwi khou khwiniswa, zwiṅwe zwi ḓo shumiswa sa vhupo ha u itela nḓowenḓowe ya nyonyoloso.
Tshiṱediamu tsha Olympia Park tshi re Rustenburg.
Vho vha vha tshi zwi ḓivha.
R25 miḽiyoni i ḓo vhulungwa kha u bveledza dzikiḽabu kha mitambo yo fhambanaho, zwihulusa kha zwitshavha zwine zwa shayesa, u itela u bvisela khagala vhukoni na u khwinisa nyaluwo ya tshiimo tsha mitambo.
R212 miḽiyoni i khou vhulungwa kha mveledziso ya mitambo ya zwikolo na zwitshavha lwa tshifhinga tshilapfu u swikela 2010.
Mbekanyamushumo ya Zwikolo i ḓo ḓisa mvelele dza Tshiphuga tsha Ḽifhasi tsha FIFA ya ku tamba kwavhuḓi, matshilele avhuḓi na u ṱanganelana ha mvelele kha vhana vha zwikolo vha 12 miḽiyoni nga kha mitambo, vhutsila na mvelele.
Iṅwe R11,7 biḽiyoni i khou vhulungwa kha mbekanyamushumo ya Vhuendi u itela u thusa vhaṱaleli u enda zwavhuḓi, dzithimu na midia. Thandela dza vhuendi dza Tshiphuga tsha Ḽifhasi tsha FIFA tsha 2010 ndi tshipiḓa tshihulwane tsha vhubindudzi ha muvhuso kha Vhuendi, ngauri dzi khou shandukisa Sisteme ya vhuendi lwa khwine zwa tshifhinga tshilapfu u itela mbuelo ya vhaendi na ikonomi.
U khwiniswa ha dzibada dzashu, zwiporo na nḓila dza dzibasi zwi ḓo bveledza sisteme yo ṱanganelanaho ya vhuendi. Hezwi zwi katela vhurangeli vhu fanaho na sisteme dza Zwiporo zwa Tshihaḓu na Nḓila dza dzibisi dza tshihaḓu, zwine zwa katela nḓila dza vhuendi ha tshipentshela na fhethu ha u namela na u tsa hune vhaṋameli vha ḓo kona u tshintsha zwiendedzi. Tshiphuga tsha Ḽifhasi tsha FIFA tsha 2010 tshi ḓo vha tshone dzhakanḓila ḽa u thoma u shumisa nḓila ya u shumisa thikhithi dza iḽekhiṱhironiki, zwine zwa ḓo sia vhaṋameli vha tshi kona u fara thikhithi nthihi kha u ṋamela basi, tshidimela na thekhisi.
Satalaithi ya vhuṱumathingo na tshomedzo dza vhudavhidzanikule ha ṱhingo dza Tshiphuga tsha Ḽifhasi i ḓo thusa tshirathisi tshi re na maanḓa ane a lingana gigabaithi dza 40 nga muthethe ine ya ḓo shumiswa nga murahu ha 2010 kha u ṋetshedza tshumelo dza burodobende (broadband).
Senthara ya Khasho ya Dzitshakatshaka i re Johannesburg i ḓo vha yone senthara ya vhukati ya midia ine ya ḓo rathisa khasho u bva zwiṱediamu na u i phaḓaladza u mona na ḽifhasi.
Senthara ya vhukati ya midia i katela "tshigwada" tsha dzisatheḽaithi dishi tshine tsha ḓadza vhupo vhune ha lingana 5 000 m². Tshivhalo tsha vhaṱaleli vha theḽevisheni vha vhuṱambo ha 2010 tshi ḓo hovhelela henefha kha 26,9 biḽiyoni.
Vho vha vha tshi zwi ḓivha.
Tshiga tsha Tshiphuga tsha Ḽifhasi tsha 2010 tsha tshiofisi ndi KE NAKO.
"Ke Nako" ndi ipfi ḽa Tshisuthu, Tshisuthu tsha Ḽevhuwa na Tshitswana ḽine ḽa amba uri "ndi tshifhinga". Ndi khuwelelo ya u pembelela Afurika sa mudzi wa vhuthu na ushelamulenzhe kha masia oṱhe a vhutshilo ha vhathu.
Lwa u tou thoma kha ḓivhazwakale, FIFA i khou tendela hu tshi shumiswa vhueḓelo vhune ha si vhe dzihodela, u fana na phakha dza lushaka, dza mmbete-na-zwiwa zwa nga matsheloni, dzilonzhi na nnḓu dza vhaeni. Ro no ḓivha na kamara dza 80 000 dzo elwaho kana u gireidiwa - dzine dza fhira mpimo kha u swikelela tshivhalo tsha 55 000 dzine dza ṱodiwa nga FIFA.
Shango ḽashu ḽi ḓo vha na ndondolo ya mutakalo ya mutheo kha vhupo ha tshiofisi, tshumelo dza shishi na mishonga dza awara dza 24 na ndindakhombo dza dzitshakatshaka na dzapo u itela arali ha bvelela malwadze.
hu ḓo sudzulusiwa goloi dza dziambuḽese dza kale dza 450 ha ḓiswa ntswa.
A huna tshine tsha ḓo salela musi hu tshi tsireledzwa mitambo na shango.
senthara dza thekhinoḽodzhi ya maimo a nṱha dza u ṋea ndaela dzine dza ḓo wana zwifanyiso zwine zwa bva kha mabufho na dziṅwe dzikhamera.
Mmbi ya vhaofisiri vha 41 000 i ḓo vhetshelwa Tshiphuga tsha Ḽifhasi tsha FIFA tsha 2010.
Vho vha vha tshi zwi ḓivha.
Thikhedzo ya Khuvhangano ya Ḽifhasi ya Mveledziso phanḓa, Afurika Tshipembe ḽo sumbedza nḓila ya tsireledzo ye ya khoḓiwa sa one maimo maswa a dzitshakatshaka - na hone u bva tshenetsho i vho shumiswa nga Mbumbano ya Dzitshaka sa yone nḓila ine ya shumiswa kha mishumo mihulwane.
R1, 5 biḽiyoni i khou vhulungwa kha u khwinisa fhethu ha u dzhena, na hone ndugiselo dza Tshiphuga tsha Ḽifhasi tsha FIFA tsha 2010 dzi khou khwinisa maitele a kudzhenele kwa vhabvannḓa u itela uri hu vhe na u dzhena na u bva havhuḓi ha vhathu kha ḽino shango.
Ri ḓo vha na visa dzo itelwaho mitambo dzine dza ḓo tendela vha re na dzithikhithi vha tshi dzhena hu si na vhuleme.
Hezwi zwi katela u ṱavhanyisa kudzhenele kha vhukavhamabufho nga "dzinḓila dza tshihaḓu" zwi ḓo thusa kha u ita uri vhathu vha kone u ṅwaliswa uri vho dzhena shangoni vha tshi kha ḓi vha ngomu ha bufho vho livha hune vha khou ya hone.
Mishumo miswa i linganaho 415 000 i ḓo swikwa nga u fara hoyu muṱaṱisano. Miṅwe mishumo miswa ya 80 000 yo no sikwa kha indasiṱeri ya mafunda na ya 40 000 kha indasiṱeri ya vhufhaṱi. Tshelede i linganaho R55,7 biḽiyoni i ḓo engedzwa kha mawanwa a zwibveledzwa zwa hayani hashu nga 2010. Iṅwe ya tshelede i linganaho R2 biḽiyoni yo shumiswaho kha zwiṱediamu zwiswa i ḓo vhuyedza thwii kha miṱa ine ya hola miholo miṱuku? Tshelede i linganaho R8,5 biḽiyoni i ḓo shumiswa nga vhabvannḓa fhano Afurika Tshipembe nga 2010. Vhukati ha 2007 na 2015, Afurika Tshipembe ḽi ḓo isa phanḓa na u ṱanganedza vhaendela mashango vha miḽiyoni mbili vha bvaho mashangoḓavha nga mulandu wa u fara muṱaṱisano.
Hetshi tshi ḓivhea sa Tshiphuga tsha Ḽifhasi tsha FIFA tshine tsha vhidzwa upfi ndi bepha ḽa dzingweṋa, tshi tambiwa nga vhakundi vha miṱaṱisano ya khuvhangano a bola a FIFA a dzingu, vhakundi vha Tshiphuga tsha Ḽifhasi tsha FIFA tsho fhiraho na vhane vha ḓo fara muṱaṱisano wa Tshiphuga tsha Ḽifhasi tsha FIFA. Musi hu tshi ḓo vha huna thimu dzi takadzaho dza maimo a nṱha-hu tshi katelwa thimu tharu dzi re kha vhuimo ha nṱha ha vhuṋa - na mafulufulu a lushaka lune lwa funesa bola, Tshiphuga tsha Khuvhangano tsha FIFA ndi zwithu zwine a huna ane a nga takalela u ṱahela?
Egypt ndi shango ḽihulwane kha bola ya milenzhe ya Afurika, zwi sa vhuyi zwa vhudziswa. Mugudisi; Hassan Shehat. Vhuimo ha FIFA: 22. Ḽo tamba lungana kha Tshiphuga tsha Khuvhangano tsha FIFA: luthihi. Vhatambi vha bvumo: Hossam Hassan, Ahmed Hassan, Amr Zaky, Mohamed Zidan.
Kutambele kwavho kwa u ṱhasela na u konḓisa zwi ita uri vha ḓivhidze dzingweṋa dza Asia. Mugudisi: Jorvan Vieira. Vhuimo ha FIFA: 77. Ḽo tamba lungana kha Tshiphuga tsha Khuvhangano tsha FIFA: : luthihi. Vhatambi vha bvumo: Younis Mahmoud, Noor Sabri, Bassim Abbas, Nashat Akram.
Spain ndi ḽone shango ḽi re kha vhuimo ha u thoma kha vhuimo ha FIFA ya ḽifhasi. Mugudisi: Vicente Del Bosque. Vhuimo ha FIFA: ha u thoma. Ḽo tamba lungana kha Tshiphuga tsha Khuvhangano tsha FIFA: Luthihi. Vhatambi vha bvumo: Fernando Torres, Xabi Alonso, Iker Casillas, Sergio Ramos.
Sa izwi ḽo kona u swikelela u tamba kha miṱaṱisano miṱanu yo fhiraho ya Tshiphuga tsha Ḽifhasi tsha FIFA na u kona u tsireledza vhugwena haḽo ha CONCACAF Tshiphuga tsha Musuku nga 2007 nga u kunda Mexico 2-1, USA ḽi dzhiwa sa ḽivhanda ḽo dzumbamaho kha ḽifhasi ḽa bola ya milenzhe. Mugudisi: Bob Bradley. Vhuimo ha FIFA: 21. Ḽo tamba lungana kha Tshiphuga tsha Khuvhangano tsha FIFA: luraru. Vhatambi vha bvumo: Damarcus Beasley, Landon Donovan, Clint Dempsey, Tim Howard.
A huna thimu ya lushaka yo no ḓiphiṋaho nga u bvelela u fhira Brazil. Ndi yone thimu i yoṱhe ye ya tamba miṱaṱisano yoṱhe ya Tshiphuga tsha Ḽifhasi tsha FIFA, he ḽa bveledza vhatambi vha maimo a nṱha vha ngaho Pelé na Ronaldinho. Mugudisi: Dunga. Vhuimo ha FIFA: ha vhuṋa. Ḽo tamba lungana kha Tshiphuga tsha Khuvhangano tsha FIFA: luṱanu (yo no kunda luvhili lu tshi tevhekana). Vhatambi vha bvumo: Ronaldinho, Adriano, Gilberto, Robinho.
Heyi thimu ine ya pfi "All Whites", yo tamba kha Tshiphuga tshiṅwe na tshiṅwe tsha Dzitshaka tsha OFC u bva nga 1973, ḽo kunda luṋa. Mugudisi: Ricki Herbert. Vhuimo ha FIFA: 54. Ḽo tamba lungana kha Tshiphuga tsha Khuvhangano tsha FIFA: luvhili. Vhatambi vha bvumo: Simon Elliot, Ryan Nelson, Chris Killen, Shane Smeltz.
Sa izwi ḽo kunda kha Tshiphuga tsha Mashango a Afurika tsha CAF tshithihi na zwivhili zwa COSAFA tsha dzina ḽavho, "Bafana Bafana" yo ḓiimisela u ḓiitela dzina sa vhafari vha muṱaṱisano. Mugudisi: Joel Santana. Vhuimo ha FIFA: 85. Ḽo tamba lungana kha Tshiphuga tsha Khuvhangano tsha FIFA: luthihi. Vhatambi vha bvumo: Benni Mcarthy, Aaron Mokoena, Steven Pienaar, Teko Modise.
Sa izwi ḽo no kunda kha Tshiphuga tsha Ḽifhasi luṋa, Italy ndi ḽiṅwe ḽa mashango mahulwane kha bola ya milenzhe. Mugudisi: Marcello Lippi. Vhuimo ha FIFA: ha vhuvhili. Ḽo tamba lungana kha Tshiphuga tsha Khuvhangano tsha FIFA: ndi lwa u thoma. Vhatambi vha bvumo: Fabio Cannavaro, Andrea Pirlo, Luca Toni, Gianluigi Buffon.
Kha vha ḓiphiṋe nga bola ya maimo a nṱha nga u badela R70 fhedzi - kha vha bukele vhudzulo kha ḓivhazwakale vha vhe tshiphiḓa kha Vhugwena ha Dzingweṋa.
Kha vha ite khumbelo kha inthanethe kha www.FIFA.com kana kha davhi ḽiṅwe na ḽiṅwe ḽa First National Bank u mona na shango ḽoṱhe.
Mitambo ya bola ya tshiofisi ya Tshiphuga tsha Khuvhangano tsha FIFA tsha Afurika Tshipembe tsha 2009 Ḽi bva kha ipfi ḽa Tshisuthu, Tshisuthu tsha Ḽevhuwa na Tshitswana ḽine ḽa amba uri "u ṱanganya", dzina ḽa bola ḽa "kopanya" ḽo imela u ṱangana ha ḽifhasi ḽa bola lwa u tou thoma Afurika nga Fulwi 2009.
Kuolelwe kwa bola kwo itwa hu tshi tevhedzwa vhutsila ha Mandevhele.