27 November 1798 – 23 Julie 1853 (54 jaar oud)
Afkoms, geboorte en vroeë leweWysig
Andries Pretorius was die oudste van die vyf kinders van Marthinus Wessel Pretorius en sy vrou Susanna Elizabeth Viljoen. Sy broers en suster was Johannes Lodewyk, Hercules, Susanna en Henning Petrus Nicolaas sowel as 'n aantal halfbroers en halfsusters uit sy vader se eerste huwelik. Pretorius was 'n nasaat van die vroegste Nederlandse setlaars in die Kaapkolonie. Hy was 'n vyfde geslag afstammeling van die stamvader, Johannes Pretorius. Johannes Pretorius het in 1666 in diens van die VOC uit Nederland in die Kaap aangekom. Hy is kort daarna na Mauritius, maar het in Desember 1669 permanent in die Kaap kom woon. Die Pretorius stamvader was die seun van ds. Wessel Scout van Nederland, wat sy name na die Latynse vorm Wesselius Praetorius (later Pretorius) verander het. Andries Pretorius het waarskynlik op sy vader se woonplaas Driekoppen, ongeveer vyf-en-twintig myl noordoos van Graaff-Reinet groot geword.
Groot Trek, die Slag van Bloedrivier en die stryd teen DingaanWysig
Op Saterdag 15 Desember 1838 word 'n tyding ontvang van 'n naderende Zoeloe mag en Pretorius beveel dat 'n laer op die wes-oewer van wat later die Bloedrivier gedoop sou word, in 'n hoek tussen die rivier en 'n diep sloot getrek word. Op Sondag 16 Desember vind die Slag van Bloedrivier plaas waarin Pretorius en sy 470 man daarin slaag om die herhaaldelike aanvalle van ongeveer 10 000 Zoeloekrygers af te weer. Pretorius stuur ook perderuiters agter die vlugtende Zoeloekrygers aan. In die proses doen hy self 'n assegaai wond op. Aan trekker kant is daar geen ongevalle nie en slegs drie gewondes terwyl meer as 3 000 Zoeloes in die slag sneuwel. Die slag vestig Pretorius se reputasie as 'n briljante strateeg en hy word byna oornag beroemd.
In Januarie 1839 vertrek hy na Modderrivier om sy trek te gaan haal. Hy ontmoet met A. H. Potgieter en bemiddel daar Potgieter se grief met die Natalse Voortrekkers wat later sou lei tot die aansluiting van Winburg-Potchefstroom by Natal.
Pretorius en sy geselskap kom op 18 Maart 1839 in Pietermaritzburg aan. In Port Natal speel hy 'n leidende rol in vredesonderhandelinge met die Zoeloes wat deur Kaptein H. Jervis op 23 Maart 1839 bemiddel is. 'n Vredesooreenkoms word op 13 Mei 1839 met Dingaan gesluit. Dingaan hou hom egter nie by die bepalings van die ooreenkoms nie wat daartoe lei dat Pretorius met 'n kommando van 500 man die eis om skadevergoeding afdwing en 1 300 beeste, 'n paar skape, gewere en saals terug bring sowel as 'n belofte om die verdere 19 300 beeste volgens die ooreenkoms mettertyd te oorhandig. Toe daar na ses maande geen verdere skadevergoeding ontvang word nie, beveel die Natalse Volksraad Pretorius op 4 Januarie 1840 om 40 000 beeste met geweld van Dingaan af te neem. Hy kom met die Zoeloe-opperhoof Mpande ooreen dat die Dingaan met 'n leër van 4 000 man onder Nongalaza uit die suidooste sou aanval terwyl Pretorius met 350 man Dingaan uit die noordweste sou aanval. Nongalaza het Dingaan se leër by die Makonko-koppe verslaan twee dae voor Pretorius se kommando op 1 Februarie 1840 daar aangekom het. Dingaan het na Swaziland gevlug en by sy laer aan die Swart-Umfolozi het Pretorius op 10 Februarie 1840 vir Mpande tot koning van die Zoeloes kroon. Hy annekseer daarna ook die gebied tussen die Tugela en die Swart-Umfolozi op 14 Februarie.
Verblyf en interaksie met die Britse owerhede in NatalWysig
Stryd om onafhanklikheid in die Vrystaat en die TransvaalWysig
Pretorius was op pad om met 'n beduidende gevolg die Drakensberge te oorkruis en Natal te verlaat toe Sir Harry Smith, die nuutaangestelde goewerneur van die Kaap, die trekkers se kamp by die Tugelarivier in Januarie 1848 bereik. Smith belowe dat die boere beskerming sou kry en oortuig baie in die geselskap om aan te bly. Pretorius vertrek egter en met die uitvaardiging van Britse soewereiniteit tot by die Vaalrivier. Hy gaan woon in die Magaliesberg, noord van die rivier. Hy word deur die burgers aan beide oewers van die Vaal as hulle kommandant-generaal gekies. Op die versoek van die Boere by Winburg, oorkruis Pretorius die Vaalrivier in Julie en lei 'n anti-Britise geselskap in 'n "vryheidsoorlog". Bloemfontein word op 20 Julie beset. In Augustus word hy egter in die Slag van Boomplaats deur Smith verslaan en val hy terug tot noord van die Vaalrivier. Daar word hy die leier van een van die grootste groepe van die verdeelde trans-Vaal Boere en kommandant-generaal van Potchefstroom en Rustenburg. Sy hoof mededinger in die opsig was kommandant-generaal A. H. Potgieter.
Sterfte en nalatingWysig
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Andries_Pretorius&oldid=1970014"
Last edited on 7 April 2019, at 10:42