Hy is dus ’n voorstander van ’n naïwiteit wat in die tweede instansie nie die gevolg is van kinderlikheid en onskuld nie, maar ’n bewustelike keuse om vir ’n tweede keer te glo ten spyte van die ontnugterende verlies van geloof.
Dit blyk egter dat so ’n “tweede naïwiteit” Helena bly ontwyk. Die skulpe wat sy terugvind, beskryf sy as volg: “Op die oog af lyk hulle ongedeerd, maar vir my is hulle onherstelbaar geskonde. Onteer” (45). Wanneer sy haarself probeer dwing om die oorblywende skulpe opnuut te aanvaar, bly hulle simbool van die verlies:
Ek pak my ander skulpe weer uit – dié wat nie gesteel is nie en dié wat ek teruggekry het. Die veertien oorblywendes. Ek moet my weer vir hulle skoonheid oopstel, ten spyte van hulle geskondenheid. [...]. Hulle staan daar asof hulle aantree om getel te word – [...] – soos oorlewendes van ’n ramp. (242)
Die skulpe wat sy en Sof by mevrou Wassenaar in haar voorstedelike veiligheid gaan koop, gee aanvanklik aanleiding tot ’n gevoel van oorstelptheid en vreugde (320). By die plek waar die oorspronklike skulpe gesteel is, verkry dit egter ’n ander betekenis:
Ek raak deur ’n groot moegheid oorval. Ek keer my weg van die skulpe, want hulle lyk ineens vir my na niks. Ek kon die hele besigheid net sowel gelaat het. Hulle lyk vir my na ’n flou afspiegeling van wat ek verloor het en ’n belaglike poging tot ’n regstelling van daardie verlies. (320)
Sy kom dan ook tot die slotsom dat sowel die soliditeit van die skulpe – die betekenisgewende funksie van die godsdiens, as ’n mens die interpretasie tot op sy uiterste neem – as haar soektog daarna ’n illusie was:
Waar Helena aan die begin aan Frans gesê het dat sy sonder die skulpe “nie kan oorleef nie” (216), word sy gedwing om dit wel te doen. In ’n denkbeeldige gesprek met haar kind erken Helena dat die skulpe bloot ’n voorwendsel is - ten spyte van die feit dat sy vir Frans wou sê: “Nee! ... [D]ie skulpe staan vir niks behalwe hulleself nie!” (276):
Jy wéét mos, die skulpe is net ’n voorwendsel. Jy het nie die skulpe nodig om te oorleef nie. Waarom so halsstarrig aan die verlies vasklou? Waarom jou so hég aan die verlies? Daar is altyd verliese. Die lewe gaan voort. Staak dit – staak jou dwaasheid!
En ek sal sê: Ek weet. Ek weet dit alles. Daar is nie ’n verklaring vir menslike kortsigtigheid nie. (321)
Hierdie verslae aanvaarding van ’n lewe sonder die skulpe word dan ook verwoord in die sin: “Ek leef, maar my skulpe vind ek nooit weer terug nie” (309).
Selfs in die halfdonker kan ek steeds my oë nie van die waterlyn afhou nie. […]. Ek hoop steeds, ek hoop altyd om iets te vind. Nooit beskaam die hoop nie. (258)
Net soos Helena en Sof – alhoewel minder by laasgenoemde, maar op meer ironiese wyse - in hul woorde en denke oor die skulpe hul verstrengeldheid met die godsdienstige diskoers te kenne gee, word dit ook weerspieël in ander aspekte van hul woorde en denke. So vra Helena byvoorbeeld na aanleiding van haar nuutgevonde beheptheid met die dood (33) vir Sof om paslike verse uit die Bybel aan te haal. Sof (13–4) en Helena (141) verwys onderskeidelik na die “Gereformeerde hel” en die “verwaterde Gereformeerde weergawe” van die hel asof hulle die hel binne ’n godsdienstige konteks as ’n kamma-kamma weergawe sien van ’n ware hel wat losgemaak kan word van sy godsdienstige “funksie”. Tydens ’n telefoniese gesprek in die vroeë oggendure vertel Sof hoe sy gery word deur die idee van haar sondige bestaan. Dit is dalk die vaak wat maak dat hulle in so ’n mate in hulle “moedertaal” terugval, maar hoe dit ook al sy, dit wil voorkom asof die sonde op daardie moment vir hulle albei ’n werklikheid is, want Helena antwoord: “Aanvaar jy het gesondig en gaan slaap. […]. Ons het almal gesondig. Ons het almal die pad byster geraak” (142). Ook die ewigheid en die wederkoms kom ter sprake, met Sof wat sê: “Die wederkoms is ’n ewe intimiderende gedagte, maar gelukkig is ek nou finaal ontslae van daardie wanvoeglike opvattings” (291).
Dit wil egter lyk asof sy nie finaal ontslae is van hierdie opvattings nie. Sof sê self vir Helena, wanneer Helena haar teëkom met haar eksemplaar van Die Kerkblad en haar vooruitsig van ’n Gereformeerde hel: “Ek het gedink ek kan wegkom uit die pastorie. Ek was verkeerd. Ek was ’n deluded doos” (14). Die onvermoë om uit die pastorie uit weg te kom, verwys na baie meer as Die Kerkblad wat haar agtervolg. Dit verwys onder andere na die onvermoë om uit die godsdienstige diskoers te ontsnap. Die pastorie kan dus gesien word as die woning in Heidegger se uitsprake rondom “language as the house of being” (in Tracy 1987:50). Helena self werp lig op die rede vir haar vertoef op die stoep van die pastorie wanneer sy, nadat sy gesê het dat die duiwel vir haar op die ouderdom van nege jaar die laaste keer geloofwaardigheid gehad het, soos volg oor die duiwel praat:
Na ongeveer veertig jaar hat ek op ’n aand ineens weer ’n sterk gewaarwording van die duiwel. Ek vind dit verrassend. Hy is nie boos of bedreigend nie, maar ’n melankoliese karakter wat ook aan die einde van sy pad gekom het. Ek staan saam met hierdie duiwel op die rand van ’n afgrond. Ons het albei ewe min seggenskap oor ons toebedeelde lot. Daarbenewens vind ek sy teenwoordigheid in my huidige toestand vreemd gerusstellend. (55)
Die duiwel is dus ontneem van mag en die eienskappe wat tradisioneel aan hom toegeskryf is. Hy loop die gevaar om, saam met Helena se greep op betekenis en orde, oor die rand van die afgrond te verdwyn. In Helena se gewaarwording van hom dien hy egter ’n spesifieke doel: sy teenwoordigheid is ’n gerusstelling, ’n troos.
’n Mens vermoed daarom dat die godsdienstige begrippe wat op intellektuele vlak vir Helena en Sof geloofwaardigheid verloor het, om dieselfde rede as die duiwel in hulle taal vassteek: as deel van die taal van die toeverlaat lê daar ’n gerusstellende bekendheid en eggo’s van orde en betekenis in hierdie begrippe; dit vorm fondasies vir ’n pastorie wat nouliks meer mure het, en geen meubels nie, maar steeds ’n mate van skuiling bied teen die storms van kontingensie wat om hulle heen woed.