'n Tuiste vir almal in Afrikaans? | Netwerk24
'n Tuiste vir almal in Afrikaans?
Deur Jan-Jan Joubert 07 April 2019 00:09
Prof. Michael le Cordeur by die Dak-konferensie. Foto: Edrea du Toit
Dit was pertinent, want die nood is groot.
Maar eers is daar stilgestaan by ons waarvandaan, met puik lesings oor die wording van Afrikaans deur proff. Hein Willemse en Hans du Plessis. Indien enigeen nog gedink het Afrikaans is die eksklusiewe eiendom van 'n etniese groep, is hulle behoorlik, en nogal bekoorlik, reggehelp deur die twee ware here.
Uit die onderwys het die leerkragte Earl Basson en Robyn van der Reede dit duidelik gemaak dat daar wel 'n taalhonger by tweede- en derdetaalsprekers vir Afrikaans bestaan, maar dan moet dit stadig, vriendelik en bemagtigend aangebied word – as 'n bruikbare bykomende vaardigheid.
Cornelia Faasen van die Nasionale Afrikaanse Toneelinisiatief het die soeke en produksie van kwaliteit-teaterwerk oor rasgrense heen en in alle taalvariante benadruk, en die noodsaaklikheid van die soeke na 'n beter toekoms eerder as 'n beter verlede beklemtoon.
Nogtans was daar duidelik by baie in die gehoor steeds die behoefte om die verlede te verwoord en nie te vergeet nie – die kepe geslaan deur en in 'n geliefde moedertaal wat ten kwade omskep is van bate tot wapen teen sy eie sprekers – en teen soveel ander.
Op die vraag wat jy kan doen, het die joernalis Malixole Gwatyu 'n baie bruikbare en proaktiewe voorstel verskaf: "Doen wat jy kan, nou, waar jy is, op 'n eerlike manier en sonder om mense vir 'n agenda te probeer kaap."
Goeie raad, sou mens dink, binne en buite die taalakker!
Die kerkman dr. Hendrik Theys het hieraan die belangrikheid toegevoeg dat mense verstaan jy kan in Afrikaans kos op die tafel sit, terwyl die Stellenbosse student Giselle Botha vertel het van die noodsaaklikheid om te kan opkom vir Afrikaans sonder om " 'n nasionalistiese klap weg te hê – of van een verdink te word".
Prof. Michael le Cordeur van die fakulteit opvoedkunde aan die Universiteit Stellenbosch het uit die gehoor gemaan daarteen om jouself as slagoffer te sien, of vir hulp te wag. In sy Bolandse tuisdorp Wellington besit Pakistani's en Chinese eerder as die plaaslike Khoi-San al amper die helfte van die winkels in die hoofstraat.
Die pynlik ongemaklike kwessie van regstellende aksie wat soms swart bo bruin bevoordeel, is pittig deur Hemelbesem getakel toe hy verwys het na mense wat aangestel word "as hulle hul name kan kliek".
Prof. Anton van Niekerk, voorsitter van die departement filosofie aan die Universiteit Stellenbosch, het die gehoor gekonfronteer met die feit dat die belangstelling onder studente in Afrikaans as onderrigtaal by Maties tans taan – tot sy spyt.
Van Niekerk het uitgewys dat baie studente tans internasionaal wil meeding wat die beroepsmark betref, en het gesê op universiteite moet die vraag gevra word hoe belangrik die taal vir studente is, en hoekom. Van Niekerk het voorts tot omvattende instemming aangevoer dat gedeelde waardes die fondament is waarop die toekoms gebou moet word.
In sy inset vanaf die podium het Le Cordeur ongemaklike vrae gevra. Is versoening moontlik? Is mense daartoe bereid? Word sommige dinge nog verswyg of weggesteek? Hy het voorts uitgewys dat versoening nie 'n gebeurtenis is nie, maar 'n proses wat volgehou moet word.
Voort op sy reis van ongemaklike vrae het Le Cordeur aangedring dat diegene wat verantwoordelik is vir die probleem, dit erken. "Wie het van 1948 tot 1994 vir die NP gestem? Wie het besluit bruin Afrikaans is nie beskaafde Afrikaans nie? Waarom is soveel Afrikaanssprekendes van die opening van die Taalmonument uitgesluit? Waarom is die Hertzogprys so laat eers aan Adam Small toegeken?"
Nogtans het hy gesê mense moet ophou met verdagmakery. Eerder as hofsake oor taalbeleid – wat wenners en verloorders skep, met Afrikaans so dikwels en op soveel maniere as verloorder – moet gevra word waarom studente nie die vele moontlikhede wat in Afrikaans by Stellenbosch bestaan, wil aangryp nie.
Le Cordeur het gesê die pad vorentoe is om te deel – wat skole, vakansieplekke, kerke ensomeer betref – en sy laaste ongemaklike vraag gevra: Is mense werklik daartoe bereid?
Hanekom se spreekbeurt het weer die moontlikheid van restitusie op die voorgrond gestoot. Hy het gevra dat versoening in alle handelinge voorop gestel word, en het vele praktiese voorbeelde van die bereiking van versoening hier te lande gelys.
Hanekom het die aanvaarding van die Belydenis van Belhar deur die Wes- en Suid-Kaapse sinode van die NG Kerk as versoeningsgebaar uitgelig, en die reaksie van sommige ander sinodes daarop betreur as 'n teken dat party sinodes al hoe minder in gemeen het.
Die Instituut vir Geregtigheid en Versoening se Stan Henkeman het breedvoerig uit sy instituut se versoeningsbarometer aangehaal om te wys hoedat ongelykheid ná 1994 toegeneem het, en hoe Suid-Afrikaners hulself ál meer op grond van ras eerder as taal beroep as identiteitsmeetsnoer.
Henkeman het sommige wenkbroue laat lig met sy stelling dat "Ek sien nie kleur nie" 'n beledigende stelling is. Hy meen restitusie is noodsaaklik en mense moet meer ontwrigtend optree, want as jy eenmaal ongelykheid gesien het, kan jy dit nie maklik weer ontsien nie.
Dr. Flip Buys, hoof van die Solidariteit-beweging, het gesê mens kan nie die geskiedenis verander nie, maar jy kan baie aan die toekoms doen. Hy het die beraad saamgevat deur (in die algemeen) te verwys na die land as een met goeie persoonlike verhoudinge en groot politieke verskille.
Buys, wat gesê het hy kom uit die noordelike republikeinse tradisie, het gesê ongelukkig het die Afrikaner se vryheid die simbool geword van ander se onvryheid. Nietemin het hy 'n multikulturele eerder as 'n monokulturele benadering bepleit.
Volgens Buys laat verskeie Afrikanerkapitalistiese instellings van sowat 'n eeu oud tans Afrikaanse mense in veral die noorde van die land in die steek waar hulle desnoods staatsdienste moet verskaf sonder staatsinkomste.
Hy het Afrikaanse mense gevra om te fokus op ooreenkomste eerder as verskille ter wille van die skep van 'n beter toekoms.
Ter afsluiting het prof. Julian Sonn en die Dak-voorsitter, dr. Danny Titus, onderneem dat hierdie konferensie die eerste stap is op 'n reis waar waarheid en versoening in Afrikaans tot heil van almal nagestreef sal word. Almal het verdaag met mandate ter vordering – tot ons binnekort daardie vordering meet.