Solank mense praat, sal taal bly verander | Netwerk24
Polisie in Wes-Kaap 'slaan slag' teen dwelmhandel
Dagga in kweekhuise, tienduisende Mandrax-tablette, heroïen en kokaïne – dit is van die dwelms waarop die polisie in die Wes-Kaap die afgelope paar weke in drie verskillende klopjagte beslag gelê het.
Man met R11 miljoen se goud op lughawe betrap
'n 33-jarige man verskyn na verwagting Maandag in die streekshof in Kempton Park nadat 23 stukke goud ter waarde van sowat R11 miljoen in sy bagasie by die O.R. Tambo-lughawe gevind is.
Vermeende kabeldiewe in Zwide op heterdaad betrap
Kabeldiewe het skade van sowat R10 000 is by die Zwide-stadion in Gqeberha (Port Elizabeth) aangerig.
SA se hokkiestokke klap 5-0 teen Namibië
Die Suid-Afrikaanse manshokkiespan het skoonskip in die reeks van vyf toetse gemaak teen Namibië nadat hy die laaste wedstryd Vrydagaand by die Northcliff High School met 5-0 gewen het.
Hatherly spog met plek in top-10
Die Suid-Afrikaanse Alan Hatherly het Sondag nog 'n goeie toptien-posisie by 'n Wêreldbeker-byeenkoms behaal.
Pienaar gaan nog lank vir die Kolkatte speel
Die Cheetahs se kaptein, Ruan Pienaar, sal minstens vir die volgende twee Curriebeker-reekse nog vir hulle beskikbaar wees.
Fliekvlooi: Juweel in plaaslike kroon van rolprente
Hierdie meevoerende, menslike smarag van 'n komedie is, naas My Octopus Teacher, die verrassing van die jaar. Dit gaan oor 'n disfunksionele Moslem-gesin met 'n stewige matriarg, briljant gespeel deur Vinette Ebrahim, aan die hoof. Sy wil weer trou twee jaar ná haar geliefde man se dood.
Die see is weer oop
Skeepsmaatskappye se planne is gereed, ook om binnekort weer hier in Suid-Afrikaanse waters te vaar, skryf Maryke Roberts.
Solank mense praat, sal taal bly verander
Deur Jana Luther 12 Februarie 2021 05:21
Lesers se vrae. L. van Wyk vra oor "sibbe": "Word dié woord erken en wat is die enkelvoud?" J. van Eeden skryf oor "builepes": "Wat 'n vreemde woord. En hoe vreemd dat die siekte van rotte kom, maar eintlik van vlooie op die rotte en eintlik van bakterieë op die vlooie. Amper soos in die kamer is 'n kas . . ."
Die woord "sibbe" staan al in die 13de eeu opgeteken. In Oudsaksies, Oudhoogduits, Oudfries, Oudengels en Goties verwys dit na iemand se gesamentlike verwante, jou familie. Later kom 'n tweede, skraler betekenis by soos ons dit vandag gebruik: Om taamlik formeel na 'n broer of suster te verwys. "Sib", meervoud "sibbe", of "sibbe", meervoud "sibbes". Wees net konsekwent.
Die wisselvorme staan albei in die AWS as ekwivalente vir Engels se "sibling(s)". Tog spring dié ou woord vandag klaarblyklik ongemaklik in die oog.
Gaan kyk maar op sosiale media; onder meer: "Die woord 'sibbes' is in Huisgenoot. Is dit nou 'n aanvaarde woord?"; "Dit irriteer my grensloos."; "Dit mag taalkundig aanvaarbaar wees, maar dis vir my afgryslik."; "Voel na iets wat by 'n ietermagô hoort."; "Sommige woorde het 'n slegte smaak, soos medisyne! 'Sibbe' proe nie vir my lekker nie."; en "Sibbe is so 'n lelike woord dat hy maar regtig in die vaktaal kan bly."
Van waar dié sterk afkeer? "Sib", "sibbe". Oor "rib", "ribbe", "klip", "klippe" kraai geen haan nie. Maak onbekend onbemind? Of gril ons vir die sibilantheid?
In 'n groot koerantkorpus van die 1990's kom "sib(be)" slegs 18 keer voor. In 'n veel kleiner korpus van 2015 tot 2018 reeds 120 keer. "Sibbe" word dus afgestof, opnuut gebruik en nie meer net formeel nie. In vandag se gendersensitiewe samelewing vul dié woord 'n duidelike leemte.
Broers en susters saam is sibbe. Kort en klaar. Sê dit, skryf dit, raak dit gewoond.
Afrikaans het geen sinoniem daarvoor nie. So, los nou maar die fiemies. Of jy 'n sib het of nie.
Broers en susters saam is sibbe. Kort en klaar.
Sê dit, skryf dit, raak dit gewoond.
"Buil", aan die ander kant, is ewe oud, maar dié het in Afrikaans so te sê verdwyn, want vir "buil", 'n "opswelling van die huid", het ons "bult" en "knop", "knobbel" en "knoets".
In Ou en Middelnederlands was "buil" onderskeidelik "bula" en "bule"; in Oudengels "byle"; Oudsaksies "bula"; Oudhoogduits "bulla"; Oudnoors "bóla"; en Oudfries "bele". In Afrikaans ken ons "buil" net nog in "builepes", volgens die WAT 'n pessiekte "gekenmerk deur boosaardige buile waarmee die liggaam bedek word". Die WAT bied van "buil" ook 'n tweede betekenis, 'n "werktuig om meel te sif" – "gebuilde meel" – maar wie ken dit nog?
Uit "buil" het "bult" ontwikkel. Later het die /b/-klank 'n /p/ geword: in Nederlands "puilen"; Afrikaans "puil", "om te swel". Dié is ook vergete, maar ons gebruik nog "peul".
Op dié manier verander die vorm en uitspraak van woorde oor tyd heen. Meestal is ons onbewus daarvan. Soms wil ons ons daarteen verset.
Maar vir so lank daar mense is wat praat, duur die proses. Slegs die mens is tot dié wonder in staat. Daarin lê die magie van taal.