Is die Evangelies die Woord van God? - Prof. Neels Moolman
Is die Evangelies die Woord van God?
Deur Prof. Neels Moolman op 1 Januarie 2012
In my soeke na antwoorde betreffende die Christelike geloof, het my gewese predikant aanbeveel dat ek 'n boek lees van George McDowell. Die boek is in Afrikaans vertaal en die titel is Bewyse vir die Christelike Geloof. Nadat ek die boek gelees het, het ek meer vrae as antwoorde gehad want dit het my bewus gemaak van vrae waaraan ek nie eens gedink het nie. Die boek handel oor die Apologetika wat 'n onderafdeling van die Teologie is en wat verdedigings bied vir die geloof in God en bewyse bied vir die Christelike geloof. Die outeur, soos alle Apologete, bied 'n geweldige klomp bewyse ter verdediging van die Bybel en die Christelike geloof vanuit die Geskiedenis asook die Argeologie. Die boek beklemtoon die morele waardes wat deur Jesus verkondig is. Ook baie van die profesieë wat in die Ou Testament voorkom, wat volgens die outeur vervul is, word aangehaal.
Geen enkele monoteïs durf dit waag om te beweer dat die Ou of Nuwe Testamente gekritiseer kan word nie. Niemand durf dit waag om die uitlatings van Jesus of Moses te bevraagteken rakende die wel en wee van die mensdom nie. In 'n hof word daar egter van 'n getuie verwag om die waarheid te praat, die waarheid en niks anders as die waarheid nie. 'n Mens wonder of die Christene en veral die predikante wel hierdie eed eerbiedig in hul prediking? My ondervinding is dat daar soms halwe waarhede gepredik word ten einde die gemeentes in die duister te hou oor die ander helfte. Nog nooit het ek enige predikant in 'n kerk of op TV of Sondagskool onderwyser gehoor wat 'n poging aangewend het om die teenstrydighede in die Evangelies te verklaar nie. Gewoonlik word daar bo-oor hierdie teenstrydighede gelees en word dit baie skouerophalend en oppervlakkig hanteer.
Elkeen van die vier evangelies bevat 'n magdom van beskrywings van gebeure wat óf uniek slegs in daardie evangelie voorkom, óf wat in meer as een of al vier die evangelies voorkom. Algemene verhale wat in teenstrydigheid met mekaar voorkom, laat groot vrae ontstaan oor die outentisiteit van die Bybel as die "VOLMAAKTE WOORD VAN GOD" en beklemtoon liewer die feit dat die Bybel mense se woorde is oor God. Indien sekere vertellings uniek slegs in een evangelie voorkom, laat dit ook ernstige vrae ontstaan. 'n Mens sou dus verbaas wees as 'n besondere belangrike gebeurtenis slegs deur een van die evangelies genoem word, soos byvoorbeeld Jesus se hemelvaart op die dag van sy opstanding. Op ander plekke weer, word vele insidente baie anders beskryf deur twee of meer van die skrywers.
As hulle dit raak lees, is Christene dikwels stomgeslaan en verbaas oor die bestaan van sulke teenstrydighede tussen die evangelies. Die rede hiervoor is dat daar herhaaldelik aan hulle gesê word met die grootste versekering dat die outeurs ooggetuies was van die gebeure wat beskryf is.
Die laaste woorde van Jesus
Die laaste woorde van Jesus aan die kruis is 'n groot verleentheid vir Christene. Eerstens is daar vier verskillende weergawes in die evangelies van Matheus, Markus en Lukas. Hierdie verse vorm deel van 'n Christelike leerstelling van hemelse inspirasie. As God hierdie skrywers geïnspireer het, waarom het Hy hulle dan geïnspireer om verskillende woorde te skryf? Hierdie verse bevat veel meer as slegs verskillende woorde, maar bevat totaal verskillende konsepte.
Die "laaste woorde" van Jesus word soos volg weergegee:
Volgens Matheus 27:46 was Jesus se laaste woorde: "Eli, Eli, lama sabachtani?" wat beteken "My God, my God, waarom het u my verlaat?" In Markus 15:34 word dit "Eloi".
Volgens Lukas 23:46 was die woorde: "Vader in U hande gee ek my gees oor."
In Johannes 19:30 het hy gesê: "Dit is volbring. En hy het Sy hoof gebuig en die gees gegee."
Indien God die evangelie skrywers geïnspireer het, en as hulle gereken het dat Jesus die Seun van God is, waarom bestaan hierdie diskrepansie oor die laaste woorde van God of seun van God op aarde? Hoe kan hierdie verse deel wees van 'n "heilige inspirasie"? Die teenargument van sommige Christene is dat Jesus al hierdie woorde gesê het. Hoekom het nie een van die "heilige inspirasies" dan al die woorde weergegee nie? Dit blyk asof die mees redelike stelling is die een in Aramees, wat Jesus se spreektaal was. Hierdie stelling egter laat meer vrae ontstaan.
Die laaste woorde van Jesus volgens Matheus en Markus verteenwoordig 'n ewige misterie vir die Christelike geloof. Waarom het Jesus gedink dat God hom verlaat het? Daar bestaan drie moontlikhede:
Indien Jesus dit gesê het, waarom dan het hy gedink dat God hom verlaat het? Jesus het aan sy dissipels gesê dat hy sal sterf en opstaan uit die dode op die derde dag. Hy het geweet dat hy gaan sterf en opstaan uit die dode, so om watter rede kan Jesus dan se dat God hom verlaat het? As hy die seun van God is wat gekom het om die mens te red deur sy bloed, hoe kan hy dan verwerp voel? As hy sy missie in die lewe geken het, hoe kan hy verlate voel? Hierdie stelling weerspreek eenvoudig die hele Nuwe Testament. Baie Christene self het probleme met hierdie stelling.
Indien Jesus dit nie gesê het nie, beteken dit dat Matheus en Markus nie reg was nie en dat God dus nie die evangelies geïnspireer het nie want Hy sou nie hierdie onakkuraatheid toegelaat het nie. God is volmaak.
Die man aan die kruis was nie Jesus nie. Dit mag aanvanklik lyk soos 'n onredelike stelling. Maar as ons agterkom dat dieselfde sin, woord vir woord voorkom in Psalm 22:1-2, kan 'n mens dalk suggereer dat die person aan die kruis nie Jesus was nie maar 'n Jood wat God om hulp vra vanuit sy Ou Testament.
In Joh. 10:30 se Jesus: "Ek en my vader is een."
In Joh. 14:28 se Jesus: "Ek gaan na my Vader, omdat my Vader groter is as ek."
In die eerste vers stel Johannes dit dat Jesus homself gelyk stel aan God sy Vader. In die tweede vers beweer Johannes dat Jesus gesê het dat sy Vader groter is as hy. Athanasius het die eerste vers aanvaar en aangeneem dat God en Jesus gelyk is, m.a.w. dat Jesus God is. Arius het die tweede vers aanvaar. Dit het aan die begin van die vierde eeu gelei tot 'n hewige argument en uiteindelik tot die eerste raad van kerke.
'n Mens kan nou tereg vra: Watter een is reg? Kan die Heilige Gees van God dan regte en verkeerde weergawes inspireer? Dit laat die wenkbroue lig oor die stelling dat die Bybel die woord van God is.
Volgens Mattheus 27:5 het Judas homself opgehang.
In Handelinge 1:18 skryf Lukas dat Judas op sy kop geval het, dat sy liggaam oopgebars het en dat sy ingewande uitgestort het.
Watter een van hierdie twee stories is nou deur die Heilige Gees geïnspireer en watter een nie? Die beste verklaring waarmee vorendag gekom is, is dat Judas homself gehang het, en na drie dae opgeswel en opgeblaas het en toe hulle die tou los sny het hy oopgebars.
Ons lees in Markus 15:25 "En dit was die derde uur toe hulle hom gekruisig het."
In Johannes 19:14-16 lees ons egter "En dit was die voorbereiding van die pasga en omtrent die sesde uur. Toe se hy (Pilatus) vir die Jode: Daar is julle koning! Maar hulle skreeu: Neem weg, neem weg, kruisig hom! Pilatus se vir hulle: Moet ek julle koning kruisig? Die owerpriesters antwoord: Ons het geen koning behalwe die Keiser nie. Toe het hy Hom dan aan hulle oorgegee om gekruisig te word. En hulle het Jesus geneem en Hom weggelei.
Die derde uur van die dag was 9-uur v.m. en die sesde uur was 12-uur die middag.
Jesus se apostels
In Mattheus 10:2-4 lees ons die volgende: "En dit is die name van die twaalf apostels: die eerste Simon wat Petrus genoem word, en Andreas sy broer; Jakobus die seun van Sebedeus, en Johannes sy broer; Filippus en Bartholomeus; Thomas en Mattheus, die tollenaar, Jakobus die seun van Alfeus, en Lebbeus wat genoem word Thaddeus; Simon Kananitus en Judas Iskariot, die een wat Hom verraai het.
In Lukas 6:13-16, lees ons die volgende: "En toe dit dag geword het, het Hy Sy dissipels na Hom geroep en twaalf van hulle uitgekies wat Hy apostels genoem het: Simon wat Hy Petrus genome het en Andreas sy broer; Jakobus en Johannes; Philippus en Bartholomeus; Mattheus en Thomas; Jacobus die seun van Alfeus, en Simon wat yweraar genoem word; Judas die seun van Jacobus en Judas Iskariot wat die verraaier geword het.
Die eerste lys sluit in Lebbaeus en Thaddaeus en slegs een Judas terwyl die tweede lys twee Judasse insluit.
Is dit redelik om te glo dat Mattheus en Lukas nie die twaalf apostels geken het nie?
Mattheus en Levi
Mattheus 9:9 "En toe Jesus daarvandaan verder gaan, sien Hy 'n man met die naam Mattheus by die tolhuis sit; en Hy se vir hom: Volg My. En hy het opgestaan en Hom gevolg."
Markus 2:14 "En toe Hy verbygaan sien Hy Levi, die seun van Alfeus by die tolhuis sit en se vir hom: Volg my. En hy het opgestaan en Hom gevolg."
Lukas 5:27 "En na hierdie dinge het hy uitgegaan en 'n tollenaar met die naam van Levi by die tolhuis sien sit en vir hom gesê: Volg My."
Jesus was besig om te loop toe hy 'n belasting gaarder sien, wie se naam Mattheus of Levi was. Is die evangelie dus deur Mattheus of Levi geskryf?
Jesus se arres
In Mattheus 26:47-50 is Judas besig om te beplan wat hy gaan doen om diegene wat Jesus wil arresteer te wys wie was Jesus. Judas se toe: "Die een wat ek soen, dit is Hy, gryp Hom."
Volgens Johannes 18:1-8, was Judas besig om 'n groep soldate na die tuin te lei. Saam met Judas was daar ook wagte van die Priesters en Fariseërs. Hulle was gewapen met fakkels lanterns en wapens. Jesus het van alles geweet wat met Hom gaan gebeur. Jesus het sy verskyning gemaak en gevra "wie soek julle? En hulle se: Jesus die Nasarener. Jesus antwoord. Ek het vir julle gesê dat dit ek is."
Watter een van hierdie stories is deur die Gees van God geïnspireer en watter een nie?
In Mattheus 15:21, word Jesus deur 'n Kanaänitiese vrou gevra om haar te help want haar dogter is met die Duiwel besete.
In Markus 7:26, was die vrou nie 'n Jood nie. Sy was 'n Griek, "'n Siro-Feniciese van geboorte."
Was die vrou 'n Kanaäniet of 'n Griek? 'n Mens kan nou vra of dit 'n verskil maak. Die antwoord is ja, beslis as beide bronne aanspraak daarop maak dat hulle deur die Heilige Gees van God geïnspireer is.
Johannes plaas die laaste avondmaal voor die paasfees.
Die ander drie evangelies plaas dit gedurende die paasfees.
Weereens, dit maak 'n verskil in die lig van die aanvaarding dat die Bybel skrywers deur die Heilige Gees geïnspireer is.
Wat het Jesus gedrink aan die kruis
Mattheus 17:36, "en hulle het vir Hom asyn, met gal gemeng, gegee om te drink."
Markus 15:23, "Toe gee hulle Hom wyn met mire gemeng om te drink."
Hier is twee verskillende outeurs se weergawe van dieselfde insident naamlik Jesus aan die kruis. Die eerste is Mattheus wat se dat hulle Jesus asyn gegee het om te drink (ou wyn) gemeng met gal wat 'n produk is wat vervaardig word van die eike boom. Dis daardie tyd gebruik as 'n bestanddeel vir medisyne en ink.
Markus aan die ander kant, se weer dit was wyn gemeng met mire wat 'n tipe gom of harpuis is. Markus se evangelie het voor Mattheus verskyn en dit blyk asof laasgenoemde onseker was wat Markus bedoel het.
Die Hoë Priesters
Die Hoë Priesters het Jesus ter dood veroordeel omdat hy volgens hulle Godslasterlik was. Die Hoë Priesters het hom gevra of hy Christus, die seun van God is. Hierop het Jesus soos volg geantwoord volgens die evangelies:
Mattheus 26:64 "U het dit gesê"
Markus 14:62 "Ek is"
Lukas 22:70 "U se dat ek dit is"
Johannes gee meer inligting: Johannes 18:20 "Ek het altyd in die sinagoge geleer en in die tempel waar die Jode van alle kante vergader; en in die geheim het ek niks gespreek nie."
Die teenstrydighede in die vier evangelies is verstaanbaar. Nie een van hulle was teenwoordig tydens die gebeure nie en vertel wat hulle gehoor het.
Wie het Jesus se kruis gedra?
Markus 15:21, "En hulle het 'n sekere Simon van Cirene wat van die veld af gekom het, die vader van Alexander en Rufus, gedwing om sy kruis te dra."
Johannes 19:16-17, "Toe het hy Hom dan aan hulle oorgegee om gekruisig te word. En hulle het Jesus geneem en Hom weggelei. En Hy het sy kruis gedra en uitgegaan na die sogenaamde Hoofskedelplek, in Hebreeus Golgota."
In Markus se weergawe het die soldate Simon geforseer om die kruis te dra. In Johannes se weergawe, het Jesus sy eie kruis gedra. Wie is reg? Nie een van hulle kan seker wees nie want hulle was nie daar nie. Meeste Christene verkies Johannes se storie omdat dit meer dramaties is.
Die vier evangelies rapporteer verskillende weergawes van die opstanding.
Mattheus (28:1-10) vertel die gebeurtenis baie dramaties. Maria Magdalena en Maria die moeder van Jesus het na die graf toe gegaan, wat toe was. Op daardie stadium was daar 'n sterk aardbewing. 'n Engel van die Here het vanuit die hemel verskyn. Sy gelaat was soos weerlig en sy klere was wit soos sneeu en het die steen weg gerol, daarop gaan sit en met die vroue gepraat. Hy het hulle die plek gewys waar Jesus se liggaam was en gesê dat hy opgestaan het, en dat hulle vir sy dissipels gou moes vertel. Die feit dat hulle Jesus langs die pad teëgekom het word nie meer verbind met die besoek aan die graf nie.
Markus (16:1-8) beweer dat Maria Magdalena, Maria die moeder van Jakobus, en Salome speserye gekoop het om Jesus te gaan salf. Op pad het hulle gewonder hoe hulle die klip sal wegrol voor die graf. Hulle sien toe dat dit reeds oop was en dat 'n jong man in 'n wit gewaad voor hulle in die graf sit. Hy se toe vir hulle om nie bevrees te wees nie omdat Jesus, wie hulle kom soek het, uit die dood opgestaan het. Hulle moes die dissipels gaan vertel. Maar die vroue het paniek bevange gevlug. "En hulle het vir niemand iets gesê nie, want hulle het gevrees."
Lukas (24:1-6) praat net van vroue (en noem geen name nie) wat die oop graf besoek het en dit leeg gevind het. Terwyl hulle bedroef daar staan, sien hulle twee mans met "blink klere" wat vir hulle se: "Waarom soek julle die Lewende by die dooies? Hy is nie hier nie, maar hy het opgestaan."
Johannes (20:1-2) beskryf dinge anders. Volgens hom is slegs Maria Magdalena na die graf vroeg die eerste dag van die week en gevind dat die steen reeds weggerol is. Paniekerig hardloop sy na Simon Petrus en die ander apostels toe en vertel dat "hulle" Jesus weggeneem het na 'n onbekende plek.
Mens kan nie help om te wonder waarom die medewerkers van die Bybel nie 'n poging aangewend het om hierdie sentrale gebeurlikheid van die opstanding te sinkroniseer nie. Die "oorspronklike teks van God se woord" bevat nie 'n eenvormige storie oor hierdie belangrike gebeurtenis nie. Die Bybel leser het die reg om te vra wat werklik gebeur het.
Die apostels se reaksie op hierdie fenomenale gebeurtenis is merkwaardig. Hulle het nie 'n woord geglo van wat die vroue hulle vertel het nie. "En hul woorde het vir hulle soos onsinnige praatjies gelyk." (Lukas 24:11). Johannes (20:9) bevestig dit: "Want hulle het nog nie die Skrif verstaan dat Hy uit die dode moes opstaan nie." Dis heel onverstaanbaar. Regdeur die vier evangelies is Jesus se woorde verkondig dat hy sou sterf en opstaan uit die dode, maar steeds, teen die einde weet hulle niks daarvan nie.
Die weergawes van Jesus se hemelvaart is ook teenstrydig.
Volgens Mattheus (28:17-17) het Jesus sy dissipels ontbied na 'n berg naby Galilea om aan hulle te verskyn. "Toe hulle hom sien het hulle hom aanbid maar sommige het getwyfel. Mattheus het niks te se oor die hemelvaart nie.
Markus (16:19) handel hierdie mees belangrike element waarop die hele Christelike geloof gebou is, in een sin af. "Nadat die Here dan met hulle gespreek het, is Hy opgeneem in die hemel en het gaan sit aan die regterhand van God." So eenvoudig soos dit.
Volgens Lukas (24:50) het Jesus self die apostels uitgelei tot by Betanië. "En terwyl Hy hulle seën, het Hy van hulle geskei en is in die hemel opgeneem".
Johannes (21) het niks te se oor die hemelvaart nie.
Die belangrikste gebeurlikheid in Jesus se lewe, soos opgeteken in "God se woord" was ongetwyfeld die opstanding en die hemelvaart. Die evangelie skrywers het vertel van baie belangrike detail maar 'n mens vind dit moeilik om te verstaan waarom die sentrale gebeurtenis waarop die Christelike geloof gebou is, so afgeskeep is. Indien Jesus ten aanskoue van almal, of slegs van die dissipels, opgevaar het na die hemel. Sou die nuus op die eerste dag al deur die strate van Jerusalem versprei het soos 'n veldbrand. Mense het groot belangstelling getoon in die verhoor en kruisiging van Jesus. Daar bestaan egter geen Romeinse of Joodse historikus wat 'n enkele woord gerep het oor hierdie verruklike gebeurtenisse nie. Die evangelie skrywers self openbaar slegs die mees basiese kennis daarvan. Hulle kon ook nie ooggetuies wees nie weens hul opponerende weergawes oor hierdie mees belangrike gebeurtenisse.
Indien daar 'n paar teenstrydighede was in die Nuwe Testament kon 'n mens probeer het om 'n redelike verklaring daarvoor te soek, soos byvoorbeeld 'n menslike fout en beperking. Indien ons na hierdie teenstrydighede kyk, kan 'n mens nie anders nie as om te glo dat die Heilige Gees nie die inspirasie was nie en dat die Bybel en dan veral die Nuwe Testament, nie God se woord is nie maar menslike weergawes wat oor Jesus se doen en late geskryf het.