Twee maal skuldig beteken nie gedeelde of halwe skuld nie | Maroela Media
Ou wonde word vandeesweek weer oopgeruk met die saak teen Jan Rodrigues (80), die oudveiligheidspolisiebeampte, vir sy beweerde aandeel in die dood van die anti-apartheidsaktivis Ahmed Timol in 1971.
Dit werp opnuut 'n blik op die vraag hoe Suid-Afrika met sy problematiese verlede moet omgaan. Immers, kom ons wees as Afrikaners werklik eerlik met mekaar: Die apartheidstyd is gekenmerk deur talle skrynende menseregtevergrype. Maar voordat die leser nou in woede ontsteek – lees eers die hele artikel voordat u modder na my begin gooi.
Ahmed Timol was 'n jong Indiër-onderwyser van Roodepoort, wat weens die sterk emosies na aanleiding van die daaglikse vernederings van apartheid by die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party (SAKP) aangesluit het. Ná 'n paar jaar in ballingskap, wat opleiding in geheime politieke werk aan die Internasionale Lenin-skool in Moskou ingesluit het, het hy teruggekeer en weer in sy tuisdorp begin skoolhou.
Hy is egter in Oktober by 'n padblokkade kragtens die Wet op Terrorisme van 1967 in hegtenis geneem. Dié wet het dit – in teenstelling met "normale" inhegtenisnemings – moontlik gemaak dat 'n verdagte onbepaald lank aangehou kon word, sonder toegang tot sy regsverteenwoordiger.
Dié stelsel het misbruik deur die ondervraers uitgelok. Toe Timol op 27 Oktober 1971 ná vyf dae in aanhouding dood is, het 'n magistraat bevind dat hy selfmoord gepleeg het deur homself uit 'n venster op die tiende verdieping van John Vorster-plein in Johannesburg na sy dood te slinger en dat niemand anders as hyself dus vir sy dood verantwoordelik gehou kon word nie.
In deel 3 van die Waarheids-en-Versoeningskommissie (WVK) se verslag word die getuienis van ene Kantilal Naik, wat saam met Timol in hegtenis geneem is, aangehaal:
I made a statement … and some of the security policemen said I was talking rubbish … They started to question me. They were not satisfied with my answers … and two burly policemen were assaulting me. I think it was like a seesaw. The one punched me and I fell on to the other guy, and the other guy then of course punched me and you know, it was a seesaw thing.
Nog een van Timol se kamerade, Salim Essop, is na bewering só ernstig aangerand dat hy in die hospitaal opgeneem moes word.
Die WVK het sewe polisiebeamptes, van wie Rodrigues blykbaar die enigste oorlewende is, verantwoordelik vir Timol se dood gehou. Die landdros se bevinding uit 1972 is verwerp, maar dit het tot 2016 geduur voordat 'n ander landdros daardie bevinding ook amptelik omvergewerp het.
Rodrigues se verskyning vandeesweek is die gevolg hiervan.
Timol se klaarblyklike marteldood is nie die enigste wat op die brood van die destydse veiligheidspolisie gesmeer kan word nie. Toe ek in die begin van die jare tagtig parlementêre verslaggewer was, het 'n offisier my met smaak vertel hoe hy en ander polisiemanne terroriste in aanhouding "lekker gedonder" het tot hulle hulself bevuil het.
Dus is ek geneig om te dink dat die WVK en die landdros se 2016-bevinding oor Timol se dood nader aan die waarheid is as die weergawe van die 1972-bevinding. Maar uiteraard moet Rodrigues nog die kans kry om sy eie saak in 'n ope hof te stel.
Die gevolgtrekking is ewenwel dat die staat waarvoor ons Afrikaners voor 1994 verantwoordelikheid gedra het, talle menseregtevergrype gepleeg het. Ek dink nie enigiemand wat eerlikheid nastreef, kan daaroor twyfel nie.
Terselfdertyd het die ander kant ook ernstige wreedhede gepleeg. In die berugte strafkamp Quatro in Angola het gevangenes, luidens die getuienis van Luthando Dyadop (ook voor die WVK), slegs twee regte gehad – "to work hard and be beaten". George Dube het getuig:
You lie on your stomach and pick your legs up like this …then they hit me with electric cord under the feet there. My feet were cut, like being cut by razors. … So I was torn, my mouth was torn, my eye here, even now if you hold me, you can hear the bone is broken bone that very day. The boot, the boot had an iron in front there. So I was kicked around and beaten on my body, fists, kicked my abdomen …
En dit is slegs 'n enkele voorbeeld. Daar is honderde ander. In een geval is kookwater oor 'n man se kop uitgegooi totdat die gaar vleis van sy skedel gepeul het.
Kom ons laat dit daar. Die punt is dat geen enkele kant in die struggle met reg kan sê dat hy sonder skuld is nie.
Maar nou moet 'n mens versigtig wees. As jy jouself verdedig deur die ANC van ewe erge wandade aan te kla, noem filosowe dit die tu quoque­-verdediging (Latyn vir "jy ook"). Met ander woorde, pleks van om die aanklag teen jou wesenlik te beantwoord, probeer jy die bordjies verhang deur dieselfde klag teen jou aanklaer te lê.
Daarmee kan 'n mens wel een ding bereik. Jy kan aandui dat jou klaer beskeie moet wees of geen morele reg het om jou aan te kla nie.
Maar die belangrikste kan jy nié bereik nie. Jy kan nie daarmee jou eie morele skuld ontken of verminder nie.
Twee maal skuldig beteken nie gedeelde of halwe skuld nie. Skuld is nie soos 'n eetlepel konfyt waarvan jy die digtheid halveer deur dit oor twee snytjies brood pleks van een te versprei nie.
As jy en ek albei iemand vermoor het, maak dit ons nie elkeen halfpad skuldig nie. Ons is albei voluit skuldig.
Goed, ons het nou vasgestel dat alle kante in die struggle skuldig aan ernstige misdade was. Wat beteken dit in die praktyk?
Wel, om mee te begin, kan albei kante hul morele arrogansie gerus temper. Die ANC maak hom gereeld daaraan skuldig, maar ook by talle kommentare onderaan artikels op Afrikaanse webwerwe merk 'n mens 'n skokkende arrogansie en gebrek aan selfondersoek, veral by mense wat boonop dapper agter 'n skuilnaam wegkruip.
Die eindkonklusie is dalk skokkend vir sommige: Ons is almal feilbare mense wat in die verlede – en nou nog – gefaal het. Die oomblik as jy dít erken en in die praktyk daarna handel, kan die gepaardgaande welwillendheid die huidige polarisasie laat wyk.
Maar, eerlik gesê, ek sien dit nie gebeur nie …
Jy is heeltemal korrek in jou mening. Tot en met 1994 is daar onvergeetlike dade gepleeg baie kere sonder geldige rede. Met 1994 se oorname was dit seker te veel gevra om die verlede agter te laat en van vooraf n land te bou, maar 24 jaar later word daar nogsteeds onverpoosd wreedaardig teen ons opgetree. Ek was 14 in 1994, ek was nog n blote kind, my kinders word groot gemaak met die geskiedenis van beide tydperke. Nog nooit het een van ons n ander benadeel of onderdruk nie, waarom word ons dan nog verantwoordelik gehou vir die verlede?… Lees meer »
Solank daar net na die verlede gekyk word, sal daar nooit vorentoe gegaan word nie. Mens moet sekerlik jou geskiedenis ken, sodat jy nie weer dieselfde foute maak nie, maar daar moet darem waaragtig n dag kom dat mens dit wat verby is, in die verlede laat en vorentoe beweeg. Ek het al bsie lande besoek, maar het nog nooit n land gesien waar mense so vasklou aan die verlede soos in SA nie,
Stem saam met vorige kommentare – eendag moet die verlede darem daar gelaat word waar dit is – in die verlede. Wat vir my egter kommerwekkend is, is dat in die meeste van hierdie skrywer (en ook ander historikusste) se skrywes daar so in die algemeen na "die Afrikaners" of "ons Afrikaners" verwys word, so asof almal wat Afrikaans praat die Nasionale Party ondersteun het, iets wat werklik nie waar is nie. Miskien moet hulle bietjie oplet op hulle feite, want met hierdie tipe "feite" word die vervolgingswaan teenoor die Blanke Suid-Afrikaner nog aangeblaas ook, asof die mense wat so… Lees meer »
Hoekom sien die skrywer dit nie gebeur nie dat Afrikaners menseregtevergrype veroordeel en die ANC struggle terreurdade veroordeel nie? Want beide kante glo dat hulle optrede en dade op die spesifieke tydstip nodig was en reg was. Om mense aan beide kante te oortuig dat beide se optredes en dade eintlik verkeerd was en veroordeel behoort te word ten einde ware versoening en welwillendheid te bewerkstellig is menslik gesproke, wensdenkery. Solank as wat daar ekonomiese hoop is en dit goed gaan en mense hulle sin kry, vir solank sal daar verdraagsaamheid wees. Verdraagsaamheid aan beide kante is dus nie gewaarborg… Lees meer »
Ons kan uit die geskiedenis leer, maar kan niks daaraan doen om dit ongedaan te maak nie, dit is tragies, maar die toekoms is wel in ons hande en kyk watter gemors maak ons daarvan.