S.V. Petersen (1914-1987) is bekend vir sy poësie en word beskou as die eerste swart Afrikaanse digter. Sy skryfloopbaan het begin met ’n aantal kortverhale en sketse wat gepubliseer is in joernale en tydskrifte. Hierdie tekste bied uitsonderlike insig tot die plattelandse en stedelike kultuur van die sogenaamde “nieblanke” gedurende die 1940’s. Die artikel plaas die tekste binne die sosiopolitieke konteks van hul tyd en gee ’n oorsig van die tematiek en taalkundige elemente.
Sidney Vernon Petersen is op 22 Junie 1914 op Riversdal gebore. Hy voltooi sy laerskoolopleiding op sy tuisdorp en matrikuleer aan die Hoërskool Trafalgar in Kaapstad. In 1933 kwalifiseer hy as onderwyser aan die Opleidingskollege Battswood en begin sy onderwysloopbaan op Ladismith in die Kaapprovinsie. Hy keer terug na Kaapstad en hou skool in Distrik Ses terwyl hy deeltyds studeer aan die Universiteit van Kaapstad vir ’n BA-graad in Afrikaans, Engels en Wiskunde. Vir prestasie in Afrikaans word die Universiteitsmedalje aan hom toegeken.
Hy word later hoof van die Opleidingskollege Battswood se primêre afdeling en in 1947 hoof van die Hoërskool Athlone, waar hy aanbly tot sy aftrede in 1975.
Hy ontvang verskeie eerbewyse, waaronder ’n erepenning in 1959 van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns vir sy bydrae tot Afrikaans en die Dekorasie vir Voortreflike Diens in 1982. Ereburgerskap van sy geboortedorp, Riversdal, word in 1988 postuum toegeken. Petersen onderneem verskeie buitelandse reise, onder andere na Nederland, Engeland en die VSA, waartydens hy lesings oor die letterkunde en opvoedkunde lewer. Hy sterf op 30 Oktober 1987.
Petersen se verhale moet gelees word teen die agtergrond van die politieke en maatskaplike konteks van die laat dertiger- en vroeë veertigerjare toe dit verskyn het.
Dit het onteenseglik ’n uitwerking op die bruin mense se maatskaplike posisie. Hierdie tydvak word dus ook gekenmerk deur ’n toename in armoede en verwante siektes soos tuberkulose, deur maatskaplike verval en oor die algemeen ’n agteruitgang in die maatskaplike posisie van die bruin mense. Die bruin politiek word oorheers deur politieke aksies vir die behoud van burgerregte, maar ook deur strategieë om hul maatskaplike posisie te verbeter. Inisiatiewe soos die Coloured-European Councils het ten doel om bestek op te neem van die sosio-ekonomiese posisie van die bruin mens ten einde maatreëls in te stel om dit te verbeter.
Die ouer, gematigde leiers kry egter meer teenstand van die jonger geslag. Die voorste bruin politieke organisasie van hierdie tyd, die African People’s Organisation (APO) van dr. Abdullah Abdurahman, kom onder druk van die opkomende geslag jongeres, wat ’n heenkome vind in die National Liberation League (NLL) waarin Abdurahman se dogter, Cissy Gool, ’n leidende rol speel. In die veertigerjare bou die politieke druk verder op en met die sterfte van dr. Abdurahman word ’n leemte gelaat in die leierskorps van gevestigde organisasies soos die APO terwyl militantheid oplaai onder die jonger intellektuele, wat ’n tuiste vind in die Teacher’s League of South Africa (TLSA) en die NEF (New Era Fellowship).
Die aanleidende oorsaak vir die politieke spanning in bruin geledere in hierdie tydvak is die aanstelling van die CAC (Coloured Affairs Commission) wat die weg voorberei het vir ’n departement van kleurlingsake (die Coloured Affairs Department, oftewel CAD), ’n afsonderlike liggaam wat na die belange van die kleurlinge moes omsien en skakel tussen die regering en die bruin gemeenskap. Alhoewel Smuts hom aanvanklik teen die skep van afsonderlike instellings vir bruin mense verklaar het en begrip toon vir die hantering van blank en gekleurd op gelyke gronde, kom hy meer onder druk van D.F. Malan wat ondubbelsinnig vra vir skeiding tussen die groepe.
’n Aantal prominente bruin leiers, onder wie G.J. Golding en D. van der Ross, assosieer hulle met die CAC en CAD. Dit open die weg vir die radikale jongeres om die leierskap van die TLSA oor te neem en dit in ’n meer radikale rigting te neem. Hierdie jong turke is goed opgelei: die meeste gee onderwys aan skole in die Kaapse Skiereiland, waar hulle ’n groot rol speel in die politieke bewuswording van bruin jongmense. Die TLSA spreek hierdie generasie aan; hul teoreties-ideologiese taal met invloede van Marxistiese denkers soos Trotsky, deurspek met sarkasme en ander retoriese middele, vind byval by jongmense wat ’n uitlaatklep soek vir hul frustrasie en woede oor die sistematiese implementering van apartheid.
Die posisie van Afrikaans in die bruin gemeenskap is in hierdie tyd prekêr. Alhoewel mense in die werkersklas en plattelandse gebiede grotendeels Afrikaans is, is daar geen Afrikaansmedium hoërskole vir bruin mense nie en opleiding geskied deur medium van Engels aan inrigtings soos Trafalgar, Battswood en Zonnebloem. Engels oorheers ook die intellektuele en kulturele terreine. Terwyl bogenoemde koerante oorwegend Engels is, bring ’n vlugtige kyk aan die lig dat enkele stukke tog in Afrikaans gepubliseer is. So verskyn byvoorbeeld in The Cape Standard van 5 November 1940 die Afrikaanse gedig “Moederland” van ene Job Philips, ’n kinderstorie, “Toe gaan die deur saggies oop” van Henry Carolissen, en die gedig “Verlange” deur E.E. Abrahamse – ’n gedig wat ooreenkomste toon met Petersen se natuurpoësie. Op 14 Januarie 1941 verskyn ’n Afrikaanse artikel oor die eeufees van die Volkskerk waarin verwys word na hul mondstuk De Volksvriend, klaarblyklik ’n Hollands-Afrikaanse blad. Ewe interessant is ’n artikel op 17 Januarie 1939, waarin berig word dat Jimmy La Guma op Kalkbaai ’n National Liberation League protesbyeenkoms teen segregasie in Afrikaans toegespreek het.
Soos aangedui begin hierdie oeuvre met die kortverhale en sketse wat in Die Naweek verskyn. Dié tydskrif word vanaf 1940 deur Unie-Volkspers Bpk. uitgegee as ’n weeklikse blad, met E.B. Grosskopf as eerste redakteur. Dit onderneem om ’n “waardevolle bron van inligting” te wees asook “kultuurdraer sonder prekerigheid en ’n verskaffer van gesonde afleiding” (aangehaal in Muller 1990:456). Daarin verskyn onder andere wysgerige artikels en skryfstukke wat op huisvlyt gerig is, maar ook kreatiewe werk met ’n meer populêre aanslag en vertalings uit die wêreldliteratuur. Uys Krige skryf onder andere oor oorlogsavonture in Italië.
Dat Petersen sy verhale in Die Naweek gepubliseer het, kan waarskynlik toegeskryf word aan dié tydskrif se aanklank by die liberale politiek van die Verenigde Party.
In As die son ondergaan word dié tema ook aangesny. Die hoofkarakter, Frans, wie se kanse om hom in die onderwysberoep te bekwaam hom ontneem is deur ’n onselfsugtige maar onbesonne daad van sy vader, vertrek na die stad om in die fabrieke te werk en sodoende aan die saai bestaan van die platteland te ontkom. Na ’n kortstondige en ontnugterende episode met Jeanette, die vrou van sy drome, begeef hy hom in ’n huwelik met Karolien. Dit is egter gedoem en Frans versink gaandeweg al dieper in alkohol wat vir hom ontvlugting moet bied. Eindelik bly daar net ontgogeling oor en gee hy hom oor aan die drank totdat sy ouers hom kom haal en eindelik weer bevry uit die afwaartse spiraal.
Nienaber (1977:116) sinspeel op die titel wanneer hy meld: “Frans is, soos die son, aan die ondergaan … sy aanvanklike heilsoord, die grootstad, het dus uiteindelik sy onheilsoord geword.” Ondanks die tegniese gebreke is die roman vir die meeste kritici van literêr-historiese belang omdat die lewe van die bruin mense vir die eerste keer in Afrikaans van binne uit geteken word.
Een van hierdie tekste is “Dorpenaars”. Dit is in wese ’n skets van kleindorpse persoonlikhede met die hoofkarakter oom Kallie wat gedurig stories aandra en die waarheid verdraai. Ander karakters is dronk Serien en Gaggie, ’n armsalige figuur wat die kinders bang maak. Die verhaal jukstaponeer die gejaagdheid van die stad met die rustigheid van die platteland; onder andere word gewag gemaak van die dorpenaar wat tydsaam is en nie sy kos heel-heel hoef in te sluk terwyl hy hom haas vir ’n bestelling nie.
“Wysheid langs die pad” is grotendeels ’n natuurbeskrywing van die Klein Karoo. Die verteller neem die leser op ’n reis deur die streek en wys die eiesoortige flora, fauna en landmerke van plekkies soos Zoar, Amalienstein, Hoeko en Gwarrievlak uit. Die verteller spreek die leser, wat vermoedelik ’n stedeling is, direk aan en openbaar ’n pedantiese ingesteldheid jeens die leser: vanweë sy/haar gebrekkige stadsagtergrond kan hy/sy nie die omvang en skoonheid van die landstreek ervaar nie.
“Voetganger in die nag” skets ’n armsalige figuur met slegte herinneringe aan vroue; sy pleegmoeder het hom nie liefde gegee nie en sy vrou het hom onlangs verlaat vir ’n ander man. Terwyl hy deur die strate van die stad stap, oorweeg hy selfmoord, maar deins daarvan terug as hy sien hoe ’n ander persoon deur ’n trein vertrap word. Sy uiteindelike besluit, “weg van die dood met sy gruwel … terug na die stad, met sy lewe”, blyk ’n holle en treurige vooruitsig te wees omdat dit voorafgegaan word deur ’n beskrywing van die stad wat die ongenaakbaarheid en leweloosheid daarvan beklemtoon.
Die verwysing na die Kainsmerk wat later in die gedig “Die merk” (uit die bundel Die kinders van Kain) voorkom, val hier op: “Kinders van die stad. Kinders wat die Kainsmerk dra. Bruinkinders wat nie eendag stadsklerke of soiets gaan word nie” (p. 14). Wanneer die verteller ’n armsalige vroutjie deur die tremvenster sien, roep hy ’n onderwyseres in herinnering: sy het met weinig opleiding en op haar skewe manier vir hom Engels geleer en toe sy uiteindelik aftree, het haar geestesgesondheid ook agteruit gegaan. Alhoewel die laaste deel van die verhaal struktureel nie invoeg by die voorafgaande nie, is daar ’n poging om motiewe soos verganklikheid deur te voer en binding te bewerkstellig met die herhaling van volkse uitroepe.
“Klaas Danster” is ’n skets van ’n plattelandse werkersklasfiguur en sy seuntjie, Klonkie. Die aanvang van die verhaal skets eers vir Apie wat op Saterdae met sy donkiekarretjie van die plaas af dorp toe kom, ’n lekker dop vat en sy roes afslaap op die karretjie terwyl die donkies dan self die pad huis toe vind. Die hooffiguur, Klaas Danster, was ’n besonderse vakman wat swepe kunstig kon vleg. Hy is ook bekend vir sy lakoniese sêgoed en het gereeld Saterdagoggende by die werkswinkel van die jong verteller se pa aangekom met sy swepe, wat hy aan die boere verkoop het. Die verteller en Klonkie kon dan lekker saamspeel, iets waarmee die ma van die verteller nie baie ingenome was nie, omdat Klaas en Klonkie benede hul stand en status was. Die verteller bekommer en ontferm hom oor Klaas en Klonkie en sien in hulle meer as drosters: hy sien die mens in hul raak en nie hul herkoms of stand nie. Die twee verdwyn op ’n dag spoorloos, tot verslaentheid en onbegrip van die verteller.
In hierdie verhaal laat blyk Petersen ’n klasbewussyn wat ongelukkig nie verder uitgebou word in ’n analise van die Suid-Afrikaanse sosiale formasie van die dertiger- en veertigerjare nie.
In “Fragment uit ’n ongeskrewe roman” begin Hannes Terblanche ’n florerende winkel op ’n plattelandse dorp. Die afguns van dorpenaars wat sy ondergang voorspel, gaan by hom verby en hy ontferm hom eerder oor die armes en laat hulle toe om op skuld te koop. Sy vooruitstrewing herinner aan ’n soortgelyke oproep tot bruin mense in die veertigerjare: die bruin man moet selfstandig word (p. 25). Wanneer ’n handelsreisiger op ’n dag opdaag en Hannes uitnooi vir ’n drankie, verkrummel sy wêreld en begin hy ’n wrok ontwikkel omdat hy nie by die hotel mag ingaan nie: “Ander kan daar ingaan, ja: selfs die arm klas wat met hul vuil hakskene smôrens hier verbyslenter … selfs hulle ja; net omdat hulle witmense is!” (p. 27).
Die hoofkarakter in “Tounie van die Onderland” is die motorbestuurder van die verkoopsman Mr Saks. Hulle is op besoek by die verteller om ’n afbetaling op ’n aankoop te kollekteer. Mr Saks vergas die huisvrou op allerhande staaltjies wat die verteller verveel. Hy besluit om ’n gesprek met Tounie aan te knoop om meer van dié karakter te wete te kom.
Hy hoor dat Tounie van die Onderland, te wete Queenstown, kom, maar eintlik in Johannesburg wil bly omdat jy daar nie aan die rigiede kleurskeidslyne blootgestel is nie. In Johannesburg gaan Tounie deur as wit, terwyl hy in die Kaap altyd voel asof hy ’n krimineel is: “Ien Jou-birk is ’n man aaider swart of waait. Ek is nie ’n nytif nie, en dan speel ek Fôrrener … ek word allou om eeniewê in te gaan, en ek voel epsolietlie frie. Hier in die Kyp het ’n man altyd die fieling dat jy samwê ’n kraaim gedoen het … By al die ghrêndste plekke is altyd ’n noutis op van ‘Jôrepiens Ounlie!’ ’n Man kan nie diesentlie ’n drienk vat in ’n baar nie, want jy moet met die rafjeks opmieks!”
In “Verbode vrugte” – ook opgeneem in Tydskrif 2 (2002), ’n versameling vroeë kortverhale byeengebring deur Daniel Hugo – heers ’n gespanne atmosfeer in die ouerhuis van Bettie omdat haar pa haar vroeër die dag in die teenwoordigheid van ’n jongman met blonde hare en blou oë gesien het. Haar pa se versugting is dat sy ’n man uit haar eie ras moet neem, iemand wat haar nie later sal verstoot nie. Bettie en haar vriend, Stanley, se geluk loop egter oor en kleur speel glad nie ’n rol in hul lewe nie: “Sy en Stanley het nog nooit oor ’n blote kleurkwessie gesels nie … wat tussen hulle bestaan, is iets wat alle kleur- en standgrense oorskry” (p. 15).
Die verhaal “Wie laaste lag” handel oor Martha, die baasspelerige vrou van Isak, ’n onderwyser aan die plaaslike sendingskool. Sy dwing haar man om hul seun, Charles, in ’n wit skool te plaas omdat sy nie wil hê dat hy moet meng met die ander kinders nie. Op die koop toe moet Isak, wat lig van gelaatskleur is, vir Charles na die skool neem. Isak besluit om sy voet neer te sit en Charles in die sendingskool te sit. Na halfhartige protes berus Martha haar by die besluit.
Die kleurkwessie word in hierdie verhaal subtiel aangeraak en in ’n groot mate eintlik onderspeel. Op p. 23 mymer die verteller: “Die verdekselse kleurkwessie; waarom kan ’n mens nie aanskou word as ’n mens nie? Wit, en Bruin … Die een het meer kleurstof in sy vel as die ander, dis al! Want liggaamlik is albei dieselfde … en verstandelik is daar ook geen verskil nie, want ’n ongeletterde Witman beteken net so min vir sy samelewing as ’n onnosele Bruinman beteken vir sy samelewing … Daar is g’n kleurslagboom by die dood nie.” Voorts word daar gemymer oor die ooreenstemming by geboorte en dood van wit en bruin.
Die verhaal sluit af met ’n pleidooi vir die behoud van en trots op die eie: “Wil jy tog jou kind nou al leer om sy eie mense te verag, om onder vreemdes sy eie te vergeet, te versmaai?” (p. 23). Die verhaal registreer hiermee die ontwaking van identiteitsoeke onder bruin mense in hierdie tydvak en openbaar ook ’n sterk negatiewe sentiment jeens “passing” / “wit speel“.
“Passing” word aangeraak in die verhaal “My seun”, waarin ’n ouerige egpaar per telegram ingelig word van hul seun se troue. Hulle voel uiters gebelg oor hierdie optrede. Wanneer hy uiteindelik opdaag, is dit sonder die vrou. As sy ma hom vra waar die vrou is, haal hy ’n foto uit en dit blyk dat hy met ’n wit vrou getrou het. Sy is by haar mense in die Kaap. Sy ma beveel hom om die huis te verlaat en albei word in hul hartseer geteken met die treurige versugting van die ma aan die einde: “Heer … vergewe … My seun – my seun.”
By implikasie staan die verhaal afwysend ten opsigte van “passing” en gemengde huwelike en wys heen na die futiliteit daarvan. Die feit dat hy sy ouers misken deur nie vir hulle te laat weet van sy troue nie, word telkens herhaal, so ook die moontlikheid dat hy skaam vir sy mense was. Hierop word skerp afwysend gereageer: “’n Kind wat sy vader en moeder nie meer reken nie, kry dit bitter swaar in die wêreld. En as jy my nie meer wil reken nie, hoef jy ook nie meer vir my ‘Ma’ te sê nie.”
Ook “Sy vader se misdaad” raak hierdie verskynsel aan. Dit handel oor Eddie, die lig-van-kleur seun, wie se pa hom die geleentheid gegee het om sy skoolopleiding aan ’n blanke skool te voltooi. Hy werk as blanke in die stad en wanneer hy eendag in Adderleystraat afkom, verloën hy sy ma en suster deur te maak of hy hulle nie herken nie. Die suster, Lillie, is baie verontwaardig oor hierdie vernedering. Die ma mymer oor die aanloop na hierdie situasie: hoe sy en haar man Eddie gesterk het in sy pogings om te “pass” en sodoende beter geleenthede te kry. Sy het Eddie betig om nie sy wit vriende huis toe te bring nie ten einde te keer dat hulle die waarheid sal uitvind; sy spog ook by haar vriende dat Eddie ’n “wit job” het. Die verhaal wys die ambivalensie in hierdie situasie uit: dat hulle vir Eddie ’n beter toekoms verseker het, maar hom eintlik in die proses verloor het. Die verhaal eindig met Eddie se ontkenning en verloëning van sy eie agtergrond wanneer hy op die toneel van ’n tref-en-trap-ongeluk sê dat die slagoffer “maar net ’n Hotnot” is.
“Ek probeer goed doen” handel oor ’n onderwyser wat ’n huishulp aanstel om sy vrou met die huiswerk te help. Sy blyk rats en vlytig te wees op die eerste dag. Die volgende dag is sy vrou siek met verkoue en dit is ook die dag waarop alles verkeerd begin. As hy die middag tuiskom, is die huishulp dronk en rammel aanmekaar ’n storie af van haar man wat haar verlaat het en dat haar familie goed geleerd is. Die verteller begin wonder oor die omstandighede wat hierdie vrou tot dronkenskap gedryf het.
Skottie was ’n skrander leerling op skool en die feit dat hy geword het soos hy nou is, interesseer die verteller. Hy wil weet waarom Skottie so ’n pessimistiese en eng lewensuitkyk het en waarom hy niks oorgehou het van wat hy op skool geleer het nie. Hy probeer die agtergrond van Skottie ontrafel en vind uit dat Skottie se pa ’n smokkelaar was wat in die tronk gesterf het; sy ma is kort daarna oorlede en die kinders is onder die familie verdeel. Skottie het in dié buurt grootgeword en geleer om met min te oorleef.
Die verteller meen dat Skottie die slagoffer van omstandighede is en wil hom dus help om ’n werk te kry sodat hy sy lewensomstandighede kan verbeter. Skottie troef hom egter elke keer met ’n beter antwoord: hy het gesien dat sy pa sy lewe aan die Jood uitverkoop het toe hy meubels gekoop het, dus leef hy, Skottie, net van dag tot dag en word boonop onderhou deur sy vele meisies. Die verhaal toon raakpunte met die hedonisme wat Petersen in die gedig “Die Veles” voorstel.
“Hennie Bloubok” is nog ’n verhaal van ’n belowende jong man wie se lewensideaal, om onderwyser te word, nie bewaarheid word na die afsterwe van sy ma nie en wat daarna in dronkenskap verval. Hy trou met ’n ouer vrou met ’n klomp kinders en verval verder in uitsiglose omstandighede waaruit hy nie kan ontsnap nie. Die verhaalgegewe van die karakter Hennie toon opvallende ooreenkomste met die lotgevalle van Frans Hendricks in die roman As die son ondergaan en die verhaal sou selfs as ’n voorstudie van die roman beskou kon word.
Terwyl Frans deur sy ouers uit dronkenskap en verval gered word, kom daar ’n ommekeer in Hennie se lewe as hy besluit om weermag toe te gaan. Dit bring weer die helder blik van vroeër terug in sy oë.
Die verteller in “Ek word diaken” het een swakheid: hy kan nie nee sê nie en dit lei daartoe dat hy in moeilike situasies beland met mense soos ou Lang Louw wat vir hom geld skuld en nou is hy te skaam om dit terug te vra. So het dit gebeur dat hy verkies is tot diaken omdat hy nie nee kon sê nie. Hy sit en verknies hom oor sy posisie tydens ’n kerkdiens en verkyk hom aan die ander kerkgangers totdat die duiwel hom wil verlei met allerhande ongoddelike gedagtes en hy daaruit loskom deur tog nee te sê! Dié skets van kleindorpse persoonlikhede en hul maniere gee ook iets van die ouwêreldse tydsgees.
Die verhaal gee ook ’n perspektief op die Tweede Wêreldoorlog: “Die Kyp-kô het nie aams. Wat beteken nou soldare son’e gawere?” Diegene wat noorde toe gaan na die oorlogsfront, kom almal weer terug met die "Kyp-taaims”. Die bedoeling van laasgenoemde is dat hulle as gesneuweldes vermeld word in die oorlogsberigte. Ook die skets “Rotjies” sluit aan by die diskoers oor die bruin mense se deelname aan die Tweede Wêreldoorlog en die ongelyke behandeling wat hulle ontvang het: “Die ghawwement sal my vat as ek opjôin, maa’ hy wil nie hê ek moet skiet nie. Dis nie vê nie … Ek sê, aam de kal-let mên, ewwerietaaim. Aafte’ ôl, wat nodig is, is mênpaue”.
Die verteller in “Sommer mymering” peins oor die innerlike en uiterlike van mense en hoe onmoontlik dit is vir ’n buitestander om te weet wat in die binneste van ’n persoon aangaan. Die verteller mymer dan oor sy/haar kinderdae en die speletjies wat op maanligaande gespeel is. ’n Besondere aanwins van die verhaal is die optekening van rympies wat gepas was vir die gemoedstoestand en lewensituasie van die plattelandse mens; vgl.: “ons se ma se kinders,/ ons se ma se kinders,/ die bokkie sê a-mê!/ ek wil ’n stukkie hê!” En ook: “Gooi my hier, gooi my daar/ Gooi my binne-in die mouterkar/ Hou daar Dollie, hou daar,/ Hou daar Dollie, hou daar” (p. 12).
Dit val op dat Petersen deurgaans die standaardvariëteit van Afrikaans in sy poësie gebruik terwyl hy in die tydskrifverhale, wat vroeër as sy poësie verskyn het, ook die Kaapse variëteit gebruik. Petersen sou waarskynlik beïnvloed gewees het deur die Afrikaanse poësietradisie waarbinne hy sy toetrede maak. Die literatuuropvattings van Van Wyk Louw en Opperman is vormende kragte in die totstandkoming van ’n poëtika en kanon wat Petersen se digwerk sou gerig het. Van Wyk Louw se versreëls “o woord, smal swaard en blink” en “die woord waarmee ek vet visse uit baie waters haal” versinnebeeld hierdie opvattings. Wanneer Kannemeyer (1983:169-170) wys op die aansluiting van Petersen by sy voorgangers, is dit ’n belangrike strategie in die invoeging van Petersen in hierdie kanon.
Satirisering deur die gebruik van Kaaps vloei in die verhaal “Wie laaste lag” uit ’n afwysing van die “aanwendsel om ’n soort Engels-Afrikaans” te praat. Dit vind neerslag in die ortografie wat ’n fonetiese weergawe van die taalvorm blyk te wees. Die kunsmatigheid en vertonerigheid van die taalvorm sou dan die spreker (Martha Jacobs) satiriseer, vgl.:
Martha Jacobs se man, Charles, en seun, Isak, asook die verteller gebruik oorwegend die standaardvariëteit. Slegs in een geval gebruik die verteller die Kaapse idioom, in welke geval die stereotipering van Jacobs duidelik blyk, vgl. “Boos, amper soos ’n dierasie staan miesies Martha Djykips daar.”
S.V. Petersen se besonderse aanvoeling vir taal en sy fyn waarneming van mense word gereflekteer in sy vroeë tydskrifverhale. Dit bied ’n veelkantige beeld van die plattelandse en stedelike Afrikaanse bruin mense gedurende die veertigerjare van die vorige eeu. Hierdie deel van die bevolking is grootliks genegeer in die letterkunde en geskiedenisboeke en daarom bring Petersen se verhale ’n waardevolle aanvulling tot die gebrekkige beeld van hierdie deel van die Afrikaanse spraakgemeenskap. Die narratiewe van die nuwe-generasie swart Afrikaanse skrywers waarin die stemloses stem kry, het dus ’n waardige voorloper in hierdie verhale van Petersen. Die verhale begin ook vroeg reeds die diskoers oor taal wat ’n deurlopende tendens in swart Afrikaanse skryfwerk is.