WOORDE WAT WEEG: February 2017
Johann de Lange – Gulp. Xlibris, 2017. ISBN: 978-0-9947013-2-9
Die luime van die lus
Die digter, kortverhaalskrywer, bloemleser, vertaler, Johann de Lange se dagboeke heet Gulp. Met 'n eerste lees, word die leser gekonfronteer met die seksuele ervarings en met cruising. Die manlike roede word op verskillende maniere beskou. Maar ágter die gedurfde beskrywings is daar veel meer wat gebeur. Dit is 'n boek van eensaamheid, ellende: die verwerking van 'n pynlike liefdesverhouding (en verraad) en die gay-mens wat moet vrede maak met sy posisie as uitgewekene. En dit is 'n soort kladboek vir die digter. Lesers wat bekend is met De Lange se digkuns, sal die impulse sien vir 'n gedig of kortverhaal.
Die geweldige eerlikheid is wat hierdie boek so aantreklik maak. Ons sien byvoorbeeld hoe die jong Johann (toe Daniël) deur sy oom die verwyt gemaak word dat hy die rede is vir sy neef se seksuele voorkeur. Daar is ook die verwysings na die sibbe en die understated beskrywing van hoe 'n suster deur die weerlig doodgeslaan word, tref diep. Die ellende van dood - o.a. ook die dood van die minnaar se moeder - word ingehoue beskryf.
Hy word Johann, want sy neef is Daniël. En hierdie neef speel 'n bealngrike rol in die jong digter se lewe.
'n Sentrale passasie in hierdie boek klink so:
Ek snoei die wilde malva effens terug wat ek van ’n takkie gekweek het, gepluk by Sandy Bay in die tyd toe ons probleme reeds ernstig begin word het, toe ons mekaar reeds begin verlaat het. Lente is in die lug. Verder weg bokant Bloubergstrand & Robbeneiland is die lug turkoois & pienk ... (125).
Ons vind dan in hierdie dagboeke presies dit wat nie gesnoei is nie. Ook word daar verwys na letterkundige kwessies soos Ingrid Jonker se suster Anna wat die digter verwyt vir sy interpretasie van haar dood. Die onplesierige geskiedenis rondom die samestelling van die bloemlesing met Antjie Krog, Die dye trek die dye (1998) word openbaar; ofskoon die volledige verhaal nog lank nie vertel is nie, aldus 'n voetnoot op bladsy 48.
Auden se siening van die liefde word 'n rigtingwyser: daar is altyd een persoon wat meer voel of omgee (102). Dit blyk 'n belangrike interteks te wees.
Aucamp, Nic de Jager, Lucas Malan, Koos Prinsloo, Stephan Bouwer, Danie Botha, o.a. se name duik op. Daar is 'n verwysing na John Rechy:
Was vanmiddag in my etensuur by toilet oorkant Bertie’s Landing & iemand het alreeds weer die gloriegate oopforseer. Om die waarheid te sê, die grootste van die gate was nog toe, maar ek het iets daaromtrent gedoen! Vir die eerste keer in my lewe. Ek het soos ’n outlaw gevoel! John Rechy sal trots wees op my. (21)
Die ontwikkeling van die gay-identiteit is belangrik. Ook hierdie skrywer moes aanvanklik vrede maak met sy andersheid. Hy is verleë wanneer hy by 'n gay-klub die eerste keer as gay beskryf word as 'n jong plaasseun.
Vir baie jong lesers sal hierdie aspek fassinerend wees; dit was 'n moeilike en opdraande pad vir die jong gay-mens en -skrywer.
Van uitbundige cruising tot die ervaring van die harde werklikheid van die virus word oopgeskryf.
Tussen al die eerlike gay-seks, is daar subtiele simbole opgesluit: vensters wat vervang word in Seepunt. Sleutels wat verander word sodat die lover nie meer toegang kan kry tot die woonplek nie.
Sodra hy uitgetrek het, gaan ek my foonnommer laat verander, & ook die voordeurslot sowel as die slot van die motorhuis. Hy het kopieë van my sleutels laat maak & sal dit nie vir my teruggee nie. (76)
Sleutels is ook slotte, en andersom hier. Die verwying na die sleutel wat moet oopsluit of die onmoontlikheid van die proses, is 'n tema.
En die digter se natuurgevoeligheid is opvallend. Hy beskryf die reuke van sy stad.
Die blog Kaapse paragrawe - waar daar o.a. baie gay-tekste opgeneem en vertaal word - is 'n super-teks.
Die dagboeke word in die volgende afdelings opgedeel: I. 1993 Sandy Bay: Abandon all clothes…; II. 1994 Stigmata 35; III. 1995 Die Wilde Fees 183 en IV. 1997–1999 Gekaap 225.
Dit word aan die volgende persone opgedra:
vir al die naamlose maar nooit gesiglose genote & genieters
wat oor my & my pad gekom het; om op te som:
vir alle sodomieters & ander vér-skieters
gegom deur die taai stamper van die vleisblom
Die boek dwing bewondering af vir die ongebreidelde beskrywing van seks en die eerlike aanbod van alles.
Labels: 2017, Gulp, Joan Hambidge, Johann de Lange, Resensie, Xlibris
“You cannot travel the path before you have become the path itself”
In 2011 verskyn Paul Theroux se boek met reis-essays. Theroux, die skrywer van die beroemde The great railway bazaar het in 1975 verskyn. Die ekstase van reis en meer spesifiek reis per trein, word in hierdie sonderlinge boek uiters aangrypend beskryf.
Theroux, ‘n Amerikaner, se The mosquito coast, is in 1986 verfilm. Verder is hy ook bekend vir sy komplekse relasie met die skrywer V.S. Naipaul oor wie hy ‘n boek geskryf het, Sir Vidia’s shadow (1998), wat minder vleiend is as sy eerste een in 1972: ‘n Fiktiewe verhaal oor ‘n besoek van Anthony Burgess aan sy huis (“A. Burgess, Slightly Foxed: Fact and Fiction") opgeneem in The New Yorker, wat tot omstredenheid gelei het. Jare terug was daar in The Guardian ‘n portret van die Koningin van Engeland wat eweneens ‘n spel met waarheid en fiksie was. Nie-letterkundige lesers beskou sulke portrette as onaanvaarbaar en verkeerd. Dikwels mis oningeligte lesers ‘n kodewoord wat die fiksionele aard aandui.
Jare gelede gee ‘n vriend vir my The tao of travel persent, ’n reisjoernaal-cum-meditasie oor reis. Vanweë ruimte probleme het dit in my garage geland, waar ek dit eers weer twee weke gelede ontdek het, toe onder die stof. Weer eens ‘n bewys: as die leerling reg is vir die les, sal sy die meester ontmoet. In hierdie geval hierdie belangrike versameling met essays. Alles omtrent reis word hier via bekende en minder bekende skrywers gekarteer.
Die reëls van reis; reis as ‘n ellende. ‘n Analise van skrywers wat nooit hul huise verlaat het nie, maar aangrypende en belangrike reisverslae geskryf het soos Emily Dickinson. Reis as gevaar; reis en siekte. Siekte as reis. Probleme wat opgelos word deur gewoon net te wandel en na te dink …
Reis epifanieë; Claude Lévi-Strauss, die antropoloog se ervaring van reis; kos en reis. Evelyn Waugh versus Jack Kerouac; Bruce Chatwin se vermoë om die leser te laat glo hy was werklik daar. Sir Richard Burton wat die Koran en Arabies bemeester het alvorens hy gereis het na hierdie streke.
Daar word eksotiese disse gelys soos olifant-neus, armadillo risotto, apie-ogies, ensomeer (192).
Namibië (Foto: EHrez Marom)
Met die lees van hierdie boek, beplan ek ‘n reis na Namibië. Ek bekyk weer Sheltering sky (1990) van Bertolucci, gebaseer op Paul Bowles se verhaal van 1949, met Debra Winger, John Malkovich en Scott Campbell in die hoofrolle. Die verskil tussen ‘n toeris en ‘n reisiger verneem ons aan die begin van die film is dat die toeris met aankoms so gou as moontlik wil terugkeer; vir die reisiger is dit ‘n onbepaalde tyd van weg wees …
Bowles vertolk ‘n rol in die film en hy is ook die “voice over”.
“Here is his library, but his study is out of doors”, word daar geskryf oor Wordsworth. En Werner Herzog, daardie uitmuntende filmmaker, het dikwels ver ente gestap om van psigiese probleme verlos te word. In 1974, toe hy verneem het dat die Duitse filmmaker Lotte Eisner sterwend in Parys lê, het hy vanaf München na Parys gestap in die geloof dat dit haar lewe sou red. Hy was toe 32 jaar oud en beskryf hierdie solo-staptog in Of walking in ice (1980). Hy is dikwels op sy staptogte uit plekke gesmyt weens sy vuil voorkoms. En wanneer ‘n mens na sy films kyk, is dit hierdie obsessiewe aard wat ‘n mens opval, iemand wat bereid is om alles op te offer.
Henry James het van spa tot spa gereis om van sy hardlywigheid verlos te word, terwyl Philip Larkin op ‘n keer geskryf het dat hy graag die Groot Muur van Sjina sou wou sien op voorwaarde dat hy die volgende dag kan terugkeer. Theroux se versameling beweeg tussen lughartige en pynlike herinnerings. Soos Bashō, die beoefenaar van die haikoe, wat op een van sy reise ‘n kind teëkom wat deur sy ouers op hul reis agtergelaat is. Hy gee vir die tweejarige kos, maar laat die kind agter.
“He looked like a tiny bush-clover blossom that would fall any time tonight or tomorrow beneath the blow of an autumn gust” (134).
Hieroor dig hy:
Poets who sang of monkey’s wailing:
How would they feel about this child forsaken
(vertaal deur Makoto Ueda)
Hierteenoor vind ons die enigmatiese Chatwin. “Walking defined him”, merk Theroux op. Die ewige nomaad. En natuurlik is daar vrae oor presies hoe hy van die Rio Negro tot by Port Madryn gekom het? Wat is waar? Wat is wolhaar?
By Jean-Jacques Rousseau is reis self-ondersoek: Les Rêveries du Promeneur Solitaire.
Graham Greene en D.H. Lawrence se reise het gelei tot boeiende romans, ofskoon eersgenoemde dikwels intense Reiseangst ervaar het. Somerset Maugham het met ‘n manlike lover gereis, omdat hy ‘n ernstige hakelaar was. En aangrypend is die vertelling van die jong meisie van 17 se suksesvolle bootvaart!
Wanneer Theroux in Engeland toekyk hoe ‘n Brit ‘n hamburger vermorsel in geel vet, sien hy die humor in die situasie raak wanneer die Brit hom uitskel as ‘n Amerikaner wat vol fiemies is. Die gedeelte van hoe jy ‘n aaphandjie eet, is grieselig.
Die resensent, Hugh Thomson vind die titel verkeerd, omdat hy meen daar is nie genoeg kalmte nie en te veel ego in hierdie teks is (The Tao Of Travel, ByPaul Theroux | The Independent. Besoek 14 Februarie 2017).
Hierdie versameling is ‘n antologie met boeiende en uiteenlopende tekste van Samuel Johnson, Sir Francis Galton tot moderne reisigers. En die wyshede van Freya Stark (gebore in 1893) bly ‘n mens by.
Labels: Joan Hambidge, Paul Theroux. The Tao of travel, Reisjoernaal