10 redes waarom ons vir die Puk veg (en waarvoor ons nié veg nie) | Maroela Media
Die Noordwes-universiteit het die afgelope jare onder die leiding van dr Theuns Eloff 'n toonvenster van uitnemendheid geword. Die hoofrede hiervoor was dat die universiteit presteer het met sy kernbesigheid van navorsing, onderrig en die toepassing van kennis.
Daar was veral twee redes hiervoor. Die eerste rede is die bestuursmodel wat die institusionele eenheid van die universiteit suksesvol kombineer het met ruimte vir diversiteit om voorsiening te maak vir die unieke omstandighede van die drie kampusse.
Die tweede rede is dat daar 'n balans gevind is tussen die Afrikaanssprekendes se reg op moedertaalonderrig, en nie-Afrikaanssprekendes se reg op toegang. Te midde van talle uitdagings word die NWU nou onder die top agt universiteite in die land gradeer. Die sleutel hiertoe was enersyds die universiteit se model van "volhoubare transformasie" wat die rasgerigte slaggate waarin baie ander universiteite geval, het vermy het; en andersyds die "funksionele meertaligheidsmodel" wat intydse tolking ingesluit het.
Die gevolg hiervan is dat duisende studente van alle rasse en op al drie kampusse 'n beter geleentheid in die lewe gekry het – midde-in 'n kalm en rustige studie-omgewing. Daarvoor behoort die hele land dankbaar te wees vir die leiding van die vorige vise-kanselier, dr Theuns Eloff, wat die argitek van hierdie prestasie was en deur sy leierskap die universiteit tot 'n samebindende eenheid saamgesnoer het. Prof Dan Kgwadi is op hierdie hoogtepunt as nuwe vise-kanselier aangestel, en die werk wat reeds gedoen is, het vir hom die weg gebaan om die universiteit na nuwe hoogtes te neem.
Die afgelope paar maande is daar 'n skaduwee oor hierdie prestasies gegooi deur 'n reeks gebeure wat begin het met Beeld-berigte oor 'n Nazi-kultuur op die Potchefstroom-kampus van die universiteit. Dit het gelei tot groot politieke druk op die universiteit se raad en bestuur, en het 'n bepalende invloed gehad op twee kommissies van ondersoek na die stand van die NWU. Die gevolg hiervan is 'n onsmaaklike verdeeldheid in universiteitsgeledere, en 'n politieke aandrang op 'n radikale rassetransformasie van die Potchefstroom-kampus – dieselfde model wat talle ander voorheen top Afrikaanse instellings totaal laat verengels of selfs laat misluk het.
Daar word talle motiewe toegedig aan diegene wat ten gunste van die huidige bewese suksesmodel is, wat wissel van rasse-eksklusiwiteit, die uitsluiting van ander en 'n vasklou aan die verlede tot die verafgoding van Afrikaans en selfs rassisme. Hierdie verskille het nou tot geskille en selfs gevegte ontwikkel, wat tot groot nadeel van die universiteit kan strek. Daarom is dit nodig om duidelik te stel waaroor die geveg by die Puk gaan en nié gaan nie. Omdat die kollig op die Potch-kampus se hooftaal en studentesamestelling val, sal die uiteensetting van die redes waarom ek ten gunste van die bestaande model is, ook daarop fokus.
1. Omdat ons Afrikaans is
In demokratiese lande hoef taal- of kultuurgroepe nie te motiveer hoekom hulle in hul eie taal wil studeer of universiteite wil hê waar hulle tuis voel nie. Dit word as vanselfsprekend beskou om hulle dit te gun as hulle dit wil hê. Afrikaanssprekendes het soos alle ander groepe ook die reg op menswaardigheid, vryheid en gelykheid soos vervat in die grondwet se akte van menseregte, en die ontsegging van grondliggende regte is verontregting. 'n Taal het sy hoër funksies nodig om sy langtermynvolhoubaarheid te verseker.
2. Dis ons Grondwetlike reg
Afrikaans is ingevolge artikel 6 van die grondwet 'n amptelike landstaal, en artikel 9 bepaal dat die staat nie regstreeks of onregstreeks teen iemand mag diskrimineer op grond van onder meer ras, taal of kultuur nie. Artikel 29 bepaal dat elkeen die reg het om in openbare onderwysinstellings onderwys te ontvang in die amptelike taal van sy keuse, met inbegrip van enkelmediuminstellings.
Dit is vreemd dat die opneem en verdediging van belangrike grondwetlike regte nou as onaanvaarbaar beskou word net omdat dit in sekere kringe nie polities korrek klink nie. Ander kundiges soos professors Andreas van Wyk en Marinus Wiechers, voormalige rektore van Stellenbosch en Unisa, het ook al telkens bevestig dat universiteite of kampusse met Afrikaans as hooftaal beslis grondwetlik is. Daarom is dit ook kommerwekkend dat universiteite hul eie onafhanklikheid en akademiese vryheid laat ondergrawe deur politieke druk en staatsinmenging.
In die taalbeleid van hoër onderwys erken die ministerie in artikel 15.4 dat Afrikaans as 'n taal van opleiding en wetenskap 'n nasionale hulpbron is. Daarom ondersteun die ministerie die behoud van Afrikaans ten volle as 'n medium van akademiese uitdrukking en kommunikasie in hoër onderwys, en is hulle daartoe verbind om te verseker dat die vermoë van Afrikaans om as sodanige medium te funksioneer, nie benadeel word nie.
Dit is belangrik om kennis te neem dat nog nie een histories Afrikaanse universiteit amptelik aangekondig of 'n beleid aanvaar het dat Afrikaans afgeskaf sou word nie. Die transformasieprosesse wat gevolg is, het gepaard gegaan met gerusstellings en versekerings oor die toekoms van Afrikaans, en 'n (aansienlik sagter) belofte dat wit en Afrikaanssprekende studente nog altyd 'n plek sou hê. Die einde van Afrikaans by hierdie universiteite was in die praktyk eerder die gevolg van die radikale rassetransformasie en die grootskaalse invoer van Engels, wat Afrikaans later onprakties gemaak het. Tweetaligheid was in die praktyk nog altyd 'n oorgangsmaatreël na eentaligheid.
3. Dis aanvaarde universiteitsbeleid
Die universiteitsraad het in Junie 2013 die beleid van funksionele meertaligheid vir nog vyf jaar goedgekeur. Hierdie besluit is onder meer gegrond op die afweeg van belange van studente wat ingevolge Artikel 29(2) van die grondwet hul reg op 'n taalkeuse opneem, en die reg op toegang van studente wat nie moedertaalonderrig verkies nie. Diversiteitsteikens om hierdie taal- en kultuurbalans te ondersteun, was deel van die raad se besluit.
4. Dis 'n suksesmodel
Dit is 'n bewese suksesmodel wat die universiteit 'n ongekende bloeitydperk laat beleef het in terme van sy kernbesigheid van navorsing, onderrig en die toepassing van kennis. Die universiteit het jare na mekaar die gesogte PWC-toekenning ontvang vir die beste korporatiewe regering van enige Suid-Afrikaanse universiteit, asook 'n toekenning van die Pan Suid-Afrikaanse Taalraad vir sy taalmodel. Dit bring 'n gesonde ewewig tussen die belange van alle groepe, waarop verder voortgebou te word in plaas daarvan om dit te probeer aftakel. Hierdie model moet veel eerder ondersoek word met die oog op die verdere uitbreiding daarvan na skole en ander universiteite met dieselfde uitdagings, as om dit verder verdag te probeer maak as iets uit die verlede.
5. Demografiese verteenwoordigendheid is ongrondwetlik
Dit is duidelik dat die doel van die huidige politieke druk is dat die universiteit se studente en personeel die "rasseprofiel" van die land sal moet weerspieël. Hier word selfs nie eers na die "toepaslike" demografie, met ander woorde die toepaslik gekwalifiseerde swart skoolverlaters en dosente, nie. Daar is ook nie sprake van die "Afrikaanse demografiese profiel" nie, maar bloot van die nasionale demografie. Dit is ironies dat "diversiteit" as beweegrede hiervoor aangevoer word, want as al die instellings die nasionale demografie moet weerspieël, gaan dit eerder oor "eendersheid" as diversiteit. Die feit is dat daar min, indien enige, instellings is wat die demografie van die land weerspieël, weens voor die hand liggende redes soos persoonlike keuses, streeksdemografie, die skoolstelsel, grondwetlike taalregte, universiteitsbeleid en die ligging van 'n kampus. Dit is wel so dat alle universiteite saam die toepaslike demografie van die land behoort te weerspieël om gelyke toegang tot opleiding te verseker.
Volgens oud-president FW de Klerk is die konsep van "verteenwoordigendheid" onversoenbaar met die grondwetlike beginsel van kulturele verskeidenheid. Hy sê in ons multikulturele gemeenskap sal "verteenwoordigendheid" daarop uitloop dat die meerderheid elke faset van minderhede se lewens sal beheer, of dit nou in hulle werk, skole, universiteite of sport is. Daarbenewens het die appèlhof ook al bevind dat verteenwoordigende rassekwotas ongrondwetlik is. Die Potchefstroom-kampus maak reeds voorsiening vir die toepaslik gekwalifiseerde swart skoolverlaters in sy opvangsgebied. Dit is ook betekenisvol dat 72% van alle studente wat aan die NWU studeer, swart is en in Engels klas loop. Van die bykans 30 000 afstandstudente aan die Potchefstroom-kampus is 92% swart! Transformasie is dus daar suksesvol geïmplementeer oor al die programme by die drie kampusse – en dit bly vreemd dat die Potchefstroom-kampus uitgesonder word vir sy voltydse voorgraadse profiel, maar dat daar niks of min gesê word oor die ander kampusse of programme.
Dit is belangrik om daarop te wys dat die gelykstelling van "inklusiwiteit" en "verteenwoordigendheid" vals is. Dit is nie so dat 'n kampus eers volledig inklusief sal wees as hy volledig verteenwoordigend van die landsbevolking is nie. In die praktyk is so 'n kampus dan weer eksklusief vir die meerderheid en ontoeganklik vir minderhede. Van die bewoording wat deur die voorstanders van totale transformasie gebruik is, kom gevaarlik naby aan kulturele suiwering en inlywing by die meerderheid. Daarmee saam is die verskraling van versoening op taalgebied tot verengelsing ook ongrondwetlik en blote kulturele selfmoord. Wenlande gebruik juis wedersydse taalerkenning en –respek om versoening en nasionale eenheid te verstewig.
6. Afrikaanssprekendes het ook 'n reg op toegang
Daar word gereeld en tereg gewys op die reg op toegang van nie-Afrikaanssprekende en veral swart studente. Die reg op toegang van Afrikaanssprekende en wit studente word egter totaal verswyg. Dit is egter so dat die transformasie van talle histories Afrikaanse instellings in hoofsaaklik swart Engelssprekende instellings die reg op toegang van wit en Afrikaanse studente in veral die noordelike provinsies ernstig belemmer het. Die aantal wit jongmense by tegnologie-universiteite het sedert 1994 byvoorbeeld vanaf meer as 70% na onder die 5% afgeneem. Dit geld ook vir die vyftig ou tegniese kolleges, oftewel die kolleges vir verdere onderwys en opleiding, asook vir die talle kolleges van maatskappye wat die rasseteikens vir hul werksmagte deur die studenteprofiel van hul opleiding probeer bereik. In Gauteng en ander provinsies krimp die geleenthede vir Afrikaanse en wit studente elke jaar weens die transformasie van die universiteite, en word toegang 'n al groter probleem.
7. Moedertaalopleiding is die beste onderrig
Dit is 'n bewese feit dat moedertaalonderwys en -opleiding die beste onderrig is. Daardie debat is verby, en die verskynsel dat baie ouers en studente verkies om in 'n ander taal onderwys te kry, kan nie die grondwetlike vryheid van mense benadeel om moedertaalonderrig te kies nie. Dit beteken nie dat studente nie voorberei hoef te word vir die meertalige omgewing in die werksplek nie, maar bloot dat opleiding in 'n moedertaal beter is, en 'n student makliker in staat stel om hierdie kennis in 'n tweede taal toe te pas.
8. Ligging bepaal nismarkstrategie
Potchefstroom is in die platteland geleë, en die kampus se ligging is bepalend vir sy nismarkstrategie, in besonder die gehalte Afrikaanse onderrig en vormende studentelewe. Bykans 50% van die studente kom uit ander provinsies, juis vanweë die uniekheid van die kampus. Indien Potchefstroom so transformeer en in dieselfde mark moet meeding as Tukkies, TUT, Wits, UJ en Unisa, verval sy mededingende voordeel om ouers verby ander universiteite na die kampus te lok ten spyte van die duurder reis en verblyf wat hulle moet betaal.
Die gevoel bestaan dat sekere uitgediende praktyke van die Potchefstroom-kampus se ontvangs- en bekendstellingsprogram aangegryp is as 'n hamer om die kampus se rasseprofiel radikaal te transformeer, Afrikaans gaandeweg uit te skuif, die gesonde en vormende studentelewe te kelder, en wit en bruin Afrikaanssprekendes se reg tot universiteitstoegang verder in te perk. Die aanduidings bestaan dat die Wessels-kommissie baie verder as sy mandaat gegaan het en, na wat uit koerantberigte afgelei kan word, die Afrikanergemeenskap en sy skole as geheel in die beskuldigdebank geplaas het.
Aan die ander kant was daar nog nooit sprake dat histories Engelse universiteite aanpassings moes maak om Afrikaanssprekendes te akkommodeer of hul taalbeleid aan te pas nie. Die geskiedenis van die transformasie van die histories Afrikaanse universiteite, wat gebeur het met Afrikaans as akademiese taal en die manier waarop dit gedoen is, laat menige Afrikaanssprekendes met 'n gevoel van verontregting, vernedering en die miskenning van ons gemeenskap se menswaardigheid.
10. Waarvoor veg ons nié?
Dit is ook belangrik om duidelik te stel waarvoor ons nié veg nie! Ons werk vir die bewaring en bevordering van wat oor die afgelope eeu in en vir Afrikaans gedoen en bereik is. Ons veg nie 'n taalstryd teen ander tale of hul sprekers nie. Ons wil nie ander mense vervreem, uitsluit, verneder, onsself afsonder of vasklou aan ou onregverdige voorregte nie. Ons wil nie in die verlede vassteek nie, maar die toekoms sonder verwaandheid maar met die nodige selfvertroue aandurf. Ons sien onsself as moderne en patriotiese Afrikaners en Afrikaanssprekende Suid-Afrikaners, en verwerp die deursigtige pogings om ons voor te hou en uit te jou as agterlike rassiste.
Ons veg bloot vir die demokratiese ruimte om ons grondwetlike regte uit te oefen, op so 'n manier dat ons nie ander hul regte ontneem nie. Beskuldigings dat 'n strewe na aanvaarde wêreldpraktyke en –standaarde 'n terugverlang na die voorregte van Apartheid is, is kwetsend. Afrikaners veg lankal nie meer vir 'n beter verlede nie, maar het kulturele vryheid vir die toekoms nodig soos enige ander vergelykbare groep in die wêreld.
Dis ook nie 'n kwessie dat Afrikaners teen demokratiese veranderings is nie. Daar is vandag algemene begrip dat daar na 1994 grootskaalse veranderings moes kom ter wille van regstelling, gelykheid, insluiting en geleenthede vir almal. Maar wat in die praktyk gebeur, gaan veel verder as gelykheid en regstelling, en tas Afrikaners en Afrikaanssprekendes se grondliggende regte en belange aan, ondergrawe ons instellings en demokratiese ruimtes, en het reeds talle Afrikaners so vervreem dat groot getalle totaal ontuis begin voel en landuit emigreer het.
Daarom kan ons baie leer uit die VN se ontwikkelingsprogram, wat al in 2004 'n verslag oor kulturele vryheid publiseer het met riglyne vir state soos Suid-Afrika. In hierdie verslag stel die VN dit prontuit: "As die geskiedenis van die twintigste eeu iéts bewys het, dan is dit dat pogings om kultuurgroepe weg te wens of in die meerderheid te laat opgaan, eerder die teenoorgestelde reaksie van 'n lewenskragtige kulturele herlewing uitlok".
Sa ! vat hom Flip.
Dat Afrikaners 'n kwarteeu later só desperaat vir ons vanselfsprekende grondwetlike regte moet voortveg, laat mens wonder oor wat van ons erfenis nóg Leon Wessels en sy maats destyds – met die huidige Bewind van Diewe se tsotsi's in snyerspakke voor in die koor – weg-"onderhandel" het.
This university is not just a place to study, learn and discover new things this place is my home. I am a second year english student studying a Bsc degree and I perform quite well here in Afrikaans classes while all my books and examinations are writen in english. Please do not change my home. Moet nie krap waar dit nie jeuk nie!!