PressReader - Weg! Platteland: 2018-12-01 - Plant ’n by­e­ban­ket
Plant ’n by­e­ban­ket
Heu­ning­bye is ’n nood­saak­li­ke ska­kel in die e­ko­stel­sel en dis be­slis nie net by­e­boe­re se plig om hul­le te be­skerm nie. Bui­ten­dien is dit ver­ba­send mak­lik om ’n by­e­vrien­de­li­ke ha­bi­tat in jou eie tuin te skep.
Is daar ’n be­ter klank­baan vir die so­mer as die ge­zoem van bye wat van blom tot blom dar­tel en in hul­le soek­tog na nek­tar en stuif­meel (waar­skyn­lik heel­te­mal on­we­tend!) help om min­stens ’n der­de van die vars vrug­te, groen­te, neu­te en sa­de wat ons eet, te be­stuif?
Daar is ver­skeie ma­nie­re om ’n oa­se vir bye te skep son­der om jou eie by­e­korf te kry...
1Maak or­ga­nies tuin
Wat is die punt daar­van om ’n “by­e­o­a­se” te skep as jy die hard­wer­ken­de wer­ker­bye ie­der ge­val met in­sek­of on­kruid­do­ders gaan ver­gif­tig? Hier­die mid­dels – selfs die or­ga­nie­se soort – is nie net ska­de­lik vir in­sek­te nie, maar ook vir kin­ders en vol­was­se­nes wat die tuin be­soek.
Ja, dit gaan dik­wels broek­skeur aan die be­gin as jy be­sluit het om vol­ko­me or­ga­nies tuin te maak, ver­al as jy mag­te­loos moet toe­kyk hoe ’n vlaag pes­te jou groen­te­tuin voor jou oë ver­woes. Ont­hou, jou tuin het tyd no­dig om weer die na­tuur­li­ke ba­lans te her­stel, maar so­dra al­les eers in plek is, sal die “goeie ou­tjies” –voor­de­li­ge in­sek­te soos lie­wen­heer s­be­sie sen bid sprin­ka­ne, en spin­ne­kop­pe – die pes­ti­len­sies in toom hou.
2 Kies die reg­te plan­te
Bye het blom­me no­dig om aan die le­we te bly (en die blom­me smag weer al­tyd na ’n be­stui­wer). Die in­sek­te soek plan­te uit met blom­me wat baie nek­tar of stuif­meel af­skei, maar ver­kies­lik al­bei. Vol­gens die ken­ners ge­bruik hul­le die nek­tar hoof­saak­lik vir e­ner­gie (vir hul­le­self), ter­wyl die stuif­meel – ’n be­lang­ri­ke bron van pro­te­ïen – meest­al as voed­sel vir die jong bye in die korf ver­sa­mel word.
• HOU DIE BYE DOP Kyk wat­ter plan­te in jou tuin – en in die veld – hul­le graag be­soek. Al­le a­ro­ma­tie­se kruie en am­per al­le groen­te en vrug­te word van tyd tot tyd deur bye be­soek.
• ENKELBLOMME soos ma­de­lie­fies, gous­blom­me, pa­pa­wers, son­ne­blom­me en la­ven­tel is die bes­te keu­se om­dat die bye mak­lik by die kos kan uit­kom waar­na hul­le op soek is.
Dub­bel­blom­me lyk dalk flam­bo­jant, maar die mees­te pro­du­seer aan­sien­lik min­der nek­tar en stuif­meel. Van­weë die mag­dom blom­bla­re of die “in­ge­wik­kel­de” struk­tuur van die blom suk­kel die bye boon­op om daar­by uit te kom (hou ge­rus die bye in jou eie tuin dop – hul­le sak al­tyd eer­ste op die “een­vou­di­ge”, ou­tyd­se blom­me toe en ig­no­reer ge­woon­lik jou spog­ge­ri­ge dub­be­lim­pa­ti­ëns). Ver­der is baie dub­bel­blom­me hi­brie­de son­der man­li­ke en vrou­li­ke de­le of saad – en ge­volg­lik ook baie min stuif­meel.
• STERK GEUR Bye sien blom­me eers reg­tig raak wan­neer hul­le om­trent 60 cm of min­der ver is. Hul­le ge­bruik dus eer­der hul­le reuk­sin­tuig om blom­me op ’n af­stand te i­den­ti­fi­seer. Kies blom­me met ’n sterk, soet geur soos kan­fer­foe­lie, la­ven­tel, ro­se en sa­lie. >
• PERS, BLOU, WIT OF GEEL Al het heu­ning­bye nou nie wat ’n mens a­rends­oë sal noem nie, sien hul­le pers blom­me die heel mak­lik­ste raak, ge­volg deur blou, wit en geel blom­me. Sorg dus dat jy ho­pe plan­te met pers blom­me in jou tuin plant – soos la­ven­tel, die ui­e­fa­mi­lie, kat­te­kruid en ver­skil­len­de budd­le­jas. (Moet om he­mels­naam nie van die an­der kleu­re blom­me ont­slae raak nie! Die bye sal wel­dra daar uit­kom... hul­le sal net nie eer­ste daar­op af­pyl nie.)
3Hou die plan­te ge­luk­kig
• KOMPOS Bly weg van che­mie­se be­mes­ting­stow­we en voed jou plan­te ge­reeld met goed­ver­rot­te kompos – dit be­vat fos­fa­te en ver­al ni­tra­te wat jou plan­te sal help om nek­tar en stuif­meel van be­ter ge­hal­te te pro­du­seer.
• KNIP DOOIE BLOM­ME UIT Die uit­knip van dooie, be­stuif­de blom­kop­pe is iets wat ’n mens dik­wels ver­geet. Deur ge- reeld daar­van ont­slae te raak stop jy die hor­mo­ne wat af­ge­skei word deur die sa­de (in die saad­kop of vrug) wat blom­vor­ming in­hi­beer. Hoe ge­reel­der jy die dooie blom­knop­pe uit­knip of -breek, hoe meer blom­me – en dus kos vir die bye – sal die plant vorm.
4Ont­hou ál die sei­soe­ne
Bye werk dat die bie­sies be­we, ver­al in die len­te en so­mer, en be­gin sta­dig­aan af­skaal in die herfs, maar ook net op plek­ke waar die tem­pe­ra­tuur baie daal. El­ders, waar dit heel­jaar warm bly en daar ge­noeg kos is, ska­kel hul­le nooit af nie. Met ’n klein bie­tjie be­plan­ning kan jy se­ker maak daar is él­ke sei­soen min­stens twee of drie nek­tar- of stuif­meel­ry­ke blom­soor­te in jou tuin, ook in die win­ter. Selfs in die Wes-kaap waar die bye taam­lik in­ken­nig is in die win­ter, sal die wer­kers op ’n mooi son­ni­ge dag gaan nek­tar en stuif­meel soek. 5Moe­nie on­ge­wens­te swerms dood­maak nie By­e­ko­lo­nies sit in die vroeg­len­te swerms uit wat dalk kan nes­skop op ’n on­ge­wens­te plek soos jou dak, pos­bus, uil­kas of ’n koel­te­boom. Moet on­der geen om­stan­dig­he­de die swerm self pro­beer vang of, er­ger nog, met gif spuit nie. Bel eer­der ’n by­e­boer of ’n pro­fes­si­o­ne­le per­soon wat sal sorg dat die mak­si­mum aan­tal bye oor­leef, maar ont­hou, dit is ’n le­wens­ge­vaar­li­ke diens wat tyd, moei­te en pro­fes­si­o­ne­le ken­nis verg. Dit is on­bil­lik om te ver­wag ie­mand moet dit gra­tis doen, of selfs “in ruil vir heu­ning”.
6Ont­hou die wa­ter
Bye het vars, skoon wa­ter no­dig wat jy el­ke dag moet aan­vul. Maak ’n vlak hou­er vol wa­ter en pak klip­pies of tak­kies daar­in waar­op die bye kan sit ter­wyl hul­le drink.