‘Kaptein Maurits’ se passie | News24
‘Kaptein Maurits’ se passie
Dit het Maurits Pretorius (72) van Jeffreysbaai nagenoeg 2 500 ure oor ’n tydperk van 2 ½ jaar geneem, maar plankie vir plankie het hy ’n modelskip van die HMS Victory gebou. En nog een. En nog een . . . Foto’s:MONIQUE BASSON
‘NET hier het een van Engeland se be-roemdste vlootvoogde, Lord Horatio Nelson, in die seeslag van Trafalgar in 1805 gesneuwel,” sê Maurits Pretorius (72) van Jeffreysbaai en wys na die houtdek van die skaalmodel-HMS Victory.
Maurits vryf ingedagte oor een van die 104 kanonlopies wat deur hul gate loer, wys dan weer na ’n ander deel van die model-skip wat hy besig is om te bou. “En hier is die soldate se ablusiegeriewe - dieselfde kleur as die van die oorspronklike skip.”
Hy verdwyn in ’n aangrensende vertrek en kom met ’n opgerolde papier onder sy arm te voorskyn, vou die groot stuk papier stadig oop en vee eerbiedig met sy hand daaroor.
Elke potloodstreep van die gedetailleerde plan van die HMS Victory wat in 1765 vir die eerste keer ter water gelaat is, is met presiese noukeurigheid nagetrek. Nie ’n streep of kolletjie is uit plek nie. ’n Stille getuie van jare se geduld, oneindige navorsing, kopkrap, beplanning en selfs herbeplanning, gedryf deur sy onblusbare passie vir oorlogskepe.
Die groot droom
Om die wêreldberoemde HMS Victory op skaal te bou, was nog altyd Maurits se droom. En nie net een keer nie, maar drié keer - een vir elk van sy drie kinders.
Dit het Pretorius nagenoeg 2 500 ure oor ’n tydperk van twee en ’n half jaar geneem, maar plankie vir plankie het hy sy modelskip van die HMS Victory gebou.
Hy het in 1997 begin bou en beoog om binnekort sy derde Victory te voltooi.
’n Pynlik-perfeksionistiese taak, vernaam omdat Maurits feitlik alles vir sy skaalmodel-oorlogskip self maak: van die meet, sny, skuur en skaaf van die balsahout vir die romp en maste tot by die ragfyn versierwerk van die skip. Hy het slegs die kanonlopies in Johannesburg laat maak. Vroulief Salome (70) is weer die meester seil-maker.
Die skip is in die fynste besonderheid gebou met klein reddingsbootjies, lanterns, ankers, trappies, 104 kanonne, ’n boegbeeld, toilette, en bollende seile.
“Dun repies plastiek kom tussen die twee lae van die seile om die illusie te skep dat die seile in die wind waai,” verklap Maurits sy tegniek.
Hy werk tussen vyf tot ses ure per dag en improviseer dat dit bars. “Byvoorbeeld, die lanterns aan die agterkant van die skip is ’n klein gloeilampie, ’n koperwasser en -draad en Pratley Putty. ’n Groot verskeidenheid krale en boomsade is die unieke goue versiersels en die besonderse boegbeeld en ankers is van pratley putty gemaak. Ek het die ankers koper geverf en in ’n kersvlam gebrand om dit daardie outentieke voorkoms te gee.”
Dit moet seker ’n fortuin kos ... “Die kanonlope alleen beloop oor die R2 000. Ek reken dit kan enigiets tussen R4 000 en R5 000 wees,” antwoord Maurits.
Sy ‘skeepswerk’ kom al ’n lang pad. Op laerskool al het hy ’n skaalmodel van die Santa Maria gebou waarna ander skaalmodelle van onder meer die San Gabbriel, die Cutty Shark, die Thermopylae en die Revenge gevolg het.
“Van wat ek kan onthou, het ek ’n groot belangstelling in oorlogskepe en die bou daarvan gehad,” sê Pretorius. “As kind het ek skepies uit karton gebou en dit as ’n flottielje op ons plaasdam geseil. Elke skip was met sy eie arsenaal van vuurwerke toegerus. Dit het net een brandende skip gevat om ’n ware seestryd te ontketen.”
In ’n vorige lewe?
As gesinsman het hy tydens familievakansies in Durban in die hawe geboer om foto’s van skepe te neem en terug op die plaas naby Brits het hy dan dié gekiekte skepe te begin bou.
“Daardie tyd was daar geen internet of boeke beskikbaar om my te help nie. Ek moes op my foto’s en geheue staatmaak.”
Hy het ook verskeie briewe aan die Maritime Museum in Kaapstad geskryf, tog, sê hy, dit was asof hy al vooraf presies geweet het hoe om die skepe te bou.
“Dalk vind ek nog eendag uit waar my aanvoeling vir en fassinasie met oorlogskepe, veral die HMS Victory, vandaan kom. Dit kan dalk net wees dat ek in ’n vorige lewe oorlogskepe gebou het, of selfs die kaptein van een van dié skepe was.”