Hoe verskil die wêreld se godsdienste? – AntWoord
March 31, 2011 Udo Verskillende Godsdienste, Webjoernaal 1
'n Vergelykende oorsig van die wêreld se godsdienste is altyd 'n moeilike onderneming. Eerstens is daar verskillende menings oor wat met die begrip "godsdiens" bedoel word en daarom watter "godsdienste" almal in so 'n oorsig ingesluit moet word. Byvoorbeeld, nie alle godsdienste erken die idee van 'n godheid nie (bv. Boeddhisme) en daar is ook die vraag of 'n mens 'n siening soos Ateïsme (wat in ontkennende terme van God of die idee van 'n godheid praat en daarom nie streng gesproke 'n "godsdiens" is nie) ook in ag sou neem.
Gegewe die bogenoemde voorbehoude, toegewings en kompleksiteit, kan dit steeds 'n waardevolle poging wees om die verskillende godsdienste oorsigtelik in oënskou te neem. Met hierdie vergelykende oorsig is daar egter 'n spesifieke agenda. Daar is die persepsie by baie mense in vandag se pluralistiese samelewing dat alle godsdienste "wesenlik dieselfde en slegs oppervlakkig verskillend" is. Dis my oortuiging en die doel van hierdie vergelyking om aan te toon dat so 'n siening nie erns maak met die spesifieke en teenstrydige lering van die wêreld se godsdienste nie. By nadere ondersoek (waarvan hierdie slegs 'n inleidende doel dien) behoort dit vir enigiemand duidelik te word dat die wêreld se godsdienste slegs oppervlakkig dieselfde is, maar eintlik wesenlik verskillend. Godsdienstige pluralisme is dalk polities korrek, maar doen die unieke aard van elke godsdiens geen guns nie, en misken die onversoenbare elemente tussen godsdienste. (Vir 'n meer breedvoerige bespreking van godsdienstige pluralisme en waarom dit 'n onhoudbare siening is, sien my artikel Godsdienste: oppervlakkig verskillend, basies dieselfde?)
Die Christelike geloof het ontstaan rondom Jesus, die Christus (Grieks = Christos, gesalfde), die historiese persoon (± 4 vC – ± 33 nC) wie se geboorte die ganse menslike geskiedenis in twee verdeel het (daar word na alle gebeure verwys as vóór Christus of ná Christus). Die eerste Christene (volgelinge van Jesus) het in die eerste ongeveer drie eeue onder streng vervolging gebuk gegaan en het grootliks as 'n ondergrondse beweging bymekaar gekom. Dit was eers in die vierde eeu nadat die Roomse keiser Konstantyn die vervolging van Christene onder wet verbied het, dat die Christendom 'n gestruktureerde en geïnstitusionaliseerde vorm begin aanneem het. Die Christendom kan sedertdien in drie hoofvertakkings verdeel word: Rooms Katoliek (vanaf ongeveer 440 – 461 nC toe Biskop Leo I die eerste persoon is wat daarop aanspraak maak om finale outoriteit te hê oor die ganse Christendom), Oosters Ortodoks (vanaf ongeveer 1054 nC toe Pous Leo IX die leier van die Oosterse kerk geëkskommunikeer het) en Protestants (vanaf ongeveer 1517 nC toe Martin Luther sy 95 stellings in protes teen 'n kerk se deur in Wittenberg, Duitsland, vasgespyker het). Die Protestantisme kan verder in verskeie denominasies (hoofsaaklik te wyte aan verskille in die formulering van belydenisskrifte en kerklike organisering) verdeel word.
Christene beskou die persoon Jesus, as een van die sentrale en belangrikste aspekte van hul geloof (in teenstelling met ander godsdienste wat hoofsaaklik hul leiersfigure se leringe beklemtoon). Dit is so omdat Christene in die Goddelike natuur van die persoon Jesus glo, hoewel hulle ook sy menslike natuur bevestig. Christene glo verder in die Drie-eenheid van God – drie onderskeibare, maar onskeibare persone (Vader, Seun en Heilige Gees) wat een Goddelike natuur deelagtig is (die konsep van die Drie-eenheid veronderstel daarom nie drie gode nie en ook nie bloot drie manifestasies van God nie).
Die Christelike wêreldbeeld verduidelik dat alle mense in 'n vervreemde toestand van God gebore word, maar dat God dit moontlik maak om in 'n verhouding met God te tree en mense dan ook na so 'n verhouding roep. So 'n verhouding begin met geloof – die aanvaarding dat Jesus se dood as vergewing van sonde en sy liggaamlike opstanding uit die dood as oorwinning oor sonde, so 'n verhouding moontlik maak. Die Christelike lewe is die uitvloeisel van 'n wedergeboorte ('n nuwe lewe en toetrede tot 'n verhouding met God) en word gekenmerk as 'n dankbaarheidsleefstyl weens God se vergifnis en liefde.
Die Islam geloof het histories geen simbool gehad nie en die sekelmaan en ster wat in baie Moslemlande se vlae verskyn, word nie deur alle Moslems as 'n simbool van Islam aanvaar nie. Tog word dit vandag algemeen met Islam geassosieer. Die Arabiese spelling van die woord "Allah" word egter dikwels ook as simbool vir Islam gebruik.
Geen ander godsdiens is so ryk aan simbole soos Hindoeïsme nie. Die Om is die belangrikste simbool en is 'n gewyde klank wat die Brahman (die Absolute), die bron van alles wat bestaan, verteenwoordig. Die Brahman self is die Onkenbare en daarom word 'n simbool noodsaaklik om as herinnering hiervan te dien. Die tweede belangrikste simbool is die Swastika (wat soos die Nazi-embleem lyk) en simboliseer die ewige natuur van die Brahman – die wys in alle rigtings en verteenwoordig die alomteenwoordigheid van die Absolute.
In historiese Hindoeïsme vorm alle realiteit deel van die onpersoonlike, goddelike konsep Brahman. Daarom word Hindoeïsme as deel van 'n monistiese (alles is een) en panteïstiese (alles is God) wêreldbeeld beskou. Latere sektariese ontwikkeling beskou hierdie onpersoonlike goddelike realiteit in meer persoonlike terme, genaamd die godheid Ishvara. Volgens tradisie is daar manifestasies van Ishvara in drie vorme (Trimurti): Brahma (die Skepper), Vishnu (die Onderhouer) en Shiva (die Vernietiger). Ishvara word nog verder verpersoonlik deur die tien mitiese inkarnasies van Vishnu, genaamd avatars (soos o.a. Krishna en Boeddha). Behalwe die Trimurti en avatars is daar ook 330 miljoen ander godefigure.
Van die oudste en heiligste geskrifte is die Vedas, Brahmanas, Oepanisjads (tussen 800 en 300 vC) en die Bhagavad Gita (die mees populêre heilige geskrif). Daar is geen spesifieke stigter in Hindoeïsme nie, maar drie ander godsdienste is uit Hindoe idees gebore, nl. Jaïnisme, Boeddhisme en Sjikhisme. Die Hindoe is nie regtig verbind tot spesifieke leerstellings nie, maar van die belangrikste begrippe in 'n Hindoe se wêreldbeeld is die volgende:
Die wiel is een van die belangrikste simbole in Boeddhisme. Die agt speke van die wiel simboliseer die Noble Eightfold Path in die Boeddha se leringe. Die wiel verteenwoordig ook die eindelose siklus van samsara, of hergeboorte, waarvan 'n mens slegs vry kom deur die Boeddha se leringe te volg. 'n Uitbeelding van die mediterende Boeddha is ook een van die bekendste simbole van die Boeddisme.
In Boeddhisme word die goddelike verstaan as die onpersoonlike realiteit van alles wat bestaan (Monisme). Die konteks van Boeddhisme se ontstaan moet veral verstaan word as 'n reaksie op Hindoeïsme. Siddharta Gautama het die gesaghebbendheid van die Hindoe Veda geskrifte verwerp en in die Therevada Boeddhisme word daar klem gelê op die Tripitaka heilige geskrifte (altesaam sewentig keer meer as die volume van die Bybel).
Regte konsentrasie: oorkom alle sensasie van pyn of plesier en betree 'n toestand waar bewussyn te bowe gekom is en nirvana (vrede en geluk) bereik word. Hierdie staat van nirvana is die uiteindelike doel in Boeddhisme en kan met die Christelike konsep van verlossing vergelyk word.
Tradisionele godsdienste word meestal as animistiese gelowe (Latyns = anima, siel/asem) beskryf. Ander benamings wat hier ter sprake is o.a. stamgodsdienste, spiritisme en paganisme. In die tradisionele godsdienste is daar meestal 'n geloof in een of ander onpersoonlike, óf persoonlike, maar onbereikbare opperwese. Dit is daarom meestal 'n deïstiese en apatiese soort God wat alledaagse dinge oorlaat aan mindere gode soos natuurgeeste, plaaggeeste en voorvadergeeste. Alles in die natuur het 'n lewenskrag, omdat alle natuurobjekte en verskynsels aan geeste gekoppel is wat daardie verskynsels beheer.
Invloedryke organisasies wat New Age idees eksplisiet verkondig, is o.a. die volgende: Cosmic Consciousness, The Aquarian conspiracy, Human Potential Movement, die Teosofiese Vereniging, die Christian (Mind) Science groepering, en die Unity School of Christianity. Invloedryke figure in die New Age beweging is Marilyn Ferguson, Benjamin Creme, Deepak Chopra, Shirley MacLaine, L. Ron Hubbard (Dianetics), Marianne Williamson. Rhonda Byrne se The Secret en Eckhart Tolle se A New Earth verteenwoordig idees wat in ooreenstemming is met dié van die New Age. Verskeie hoofstroom films vertoon ook 'n baie sterk New Age invloede. Die denke en spraak van die karakter Yoda ("May the Force be with you") in die Star Wars films is seker die bekendste voorbeeld van New Age ideologie. 'n Meer resente semi-dokumentêre film, What The Bleep Do We Know? met 'n sterk fokus op 'n bepaalde interpretasie van die kwantum-fisika, bied 'n goeie voorbeeld van 'n gesofistikeerde New Age spiritualiteit.
Christelik Een persoonlike wese (Godheid) in drie persone (Vader, Seun en Heilige Gees). Liefdevol en betrokke in mense se lewens.(Monoteïsme: een God) Jesus maak aanspraak op Godheid, maar is ook terselfdertyd volkome mens. Jesus maak Homself die fokuspunt van sy leringe. Die aanspraak is dat God sy wil in die Ou en Nuwe Testament geopenbaar het deur die Goddelike inspirasie van mense. Die Bybel is oor 'n tydperk van 1600 j. deur ± 40 mense met geskryf. Die herstel van en die leef in verhouding met God, is die doel van die lewe. Dit begin met geloof: die aanvaarding van Jesus se dood vir vergewing van sonde. Die Christelike lewe is uitvloeisel van wedergeboorte en word 'n dankbaarheidsleefstyl weens God se vergifnis en liefde. Lyding is gevolg van sonde en 'n gebroke wêreld a.g.v. sonde en word veral deur bonatuurlike bose magte uitgebuit. Die mens wat God se genade (onverdiende vergewing van sonde) verwerp sal die gevolge van sonde beleef (hel: waar God nie is nie) en het geen aanspraak op ewige lewe saam met God in die hemel na die dood nie.
Boeddhisme "Godheid" bestaan nie, slegs 'n onpersoonlike werklikheid.(Monisme: alles is een.) Boeddha (± 560 vC) verwerp die gesag van spesifieke Hindoe geskrifte en stel sy leringe bekend as The Middle Way en The Eightfold Path Die enigste probleem of "sonde" is die mens se begeerte na tydelike dinge. Dit is oorsaak van alle lyding. Bevryding van hierdie begeertes – Nirvana – word bereik deur die Agvoudige Pad te volg. Indien daar nie na Nirvana gestreef word nie, dan word jy volgens karma gereïnkarneer tot 'n ander lewensvorm. Nirvana is die toestand waar die "eie ek" nie meer bestaan nie.
Islam Een wese, Allah, maar hy is so verhewe bo sy skepping dat hy nie persoonlik geken kan word nie.(Monoteïsme: een God) Mohammed (± 570 nC) is die laaste belangrikste profeet van Allah. Allah dikteer sy wil deur die engel Gabriël aan Mohammed, in dit is deur sy volgelinge in die onvertaalbare Koran saamgevat. In Allah is die oorsprong van alle goed en kwaad – en Hy is direk verantwoordelik vir alle lyding. Moslems word na die dood in Paradys beloon indien hulle genoeg goeie dade gedoen het. Sonde is ongehoorsame optrede en 'n versuim van toewyding aan die Vyf Pilare van Geloof en die Vyf Belydenisse van Geloof.
Hindoeïsme Baie verskillende gode, wat elkeen 'n bepaalde uitdrukking is van 'n onpersoonlike goddelike werklikheid: Brahma.(Panteïsme: alles is God) Geen spesifieke stigter nie, maar die oorsprong is ongeveer 1500 vC (of selfs vroeër) en daarom die oudste godsdiens. Verskeie geskrifte o.a. die Vedas, Brahmanas, Upanishads, en die Bhagavad Gita word belangrik geag. Die eerstes bestaan reeds sedert 1400 vC. Die res is oor baie eeue heen bygevoeg. Die realiteit van sonde en lyding word ontken aangesien die materiële werklikheid 'n illusie is. Die doel van die lewe is om die siel (atman) te bevry deur die reïnkarnasie-siklus. Hierdie bevryding (Moksha) beteken dat die siel een word met Brahman. Moksha word bereik deur bepaalde dade van toewyding, meditasie, goeie werke, kennis en selfbeheersing. Die mens se waarde word bepaal deur die kaste waarin jy gebore word.
Judaïsme Een persoonlike wese: Hierdie wese is God die Vader van die Christelike geloof, maar nie 'n Drie-Enige God nie.(Monoteïsme: een God) Geen spesifieke stigter nie, alhoewel die profeet Moses en die stamvaders Abraham, Isak en Jakob kernfigure is. Die Ou Testament van Bybel (1400-400 vC) is deur verskeie profete en individue geskryf deur Goddelike inspirasie. Dit vorm saam met die Talmoed (500 nC) die belangrikste Joodse geskrifte Sonde is om in die keuse tussen goed en sleg, die slegte te kies. Mense sal deur God beloon word as hulle 'n goeie lewe gelei het en vir toewyding aan Hom. God sal mense straf vir sonde. Dit geld vir hierdie lewe en die lewe na die dood.
New Age Alles en almal is deel van 'n onpersoonlike goddelike realiteit (alles is een en alles is god)(Panteïsme: alles is God) Steun sterk op Hindoe en Boeddhistiese leringe, maar leer iets uit verskeie ander godsdienste. Geen spesifieke stigter of geskrifte nie. Dit is die jongste geloofsisteem Daar is nie regtig iets soos reg of verkeerd nie, of sonde en lyding nie. Reïnkarnasie van die menslike siel vind plaas volgens 'n opwaartse karma (die mens verbeter telkens) sodat verligtheid bekom kan word. Sulke verligtheid lei 'n mens in hoe jy moet leef. Die mens in essensie self goddelik.
Tradisionele godsdienste Vae afgetrokke, Goddelike entiteit, wat soms as 'n onpersoonlike krag in sekere objekte manifesteer.(Animisme: God in dinge) Geen spesifieke stigterof geskrifte nie en die details oor wie of wat die Goddelike is, verskil van een groep na die volgende. Twee verhoudings is veral belangrik in die lewe: met mense naaste aan jou, veral familie; en met voorvadergeeste (hulle kan goed of sleg wees.) 'n Mens se gees sluit ná die dood by hierdie geeste aan. Voorvadergeeste bring voorspoed en teenspoed, beheer natuurverskynsels en moet tevrede gehou word.