Juis omdat Szymborska met soveel verwondering na alledaagse dinge in haar direkte leefwêreld kyk en in haar gedigte botstil daarby gaan staan, is sy ’n soort digter met wie se omgewing haar leser graag kennis maak. Sy is by uitstek ’n digters wat die doodgewone moment, soms teen die agtergrond van ’n gegewe stuk geskiedenis, in priemende nugterheid vaspen. ‘Het moment’ is ’n goeie voorbeeld van hoe sy haar verwondering oor iets alledaags vasvang.
Dit is verleidelik om Pole se nare geskiedenis te vergeet, as mens die prag van hierdie markplein bekyk, en aan die oorkant die ‘paleis’ waar ons die aand ’n Chopin klavierkonsert bywoon (nadat ons die vorige dag die pragtige en ook tegnologies-fantastiese Chopin Museum in Warschau besoek het). Pole is nie net ’n land van uitmuntende digters nie, maar ook die geboorteland van Chopin.
Hier in Krakov voel mens die wêreld van Szymborska op jou vel… haar altyd helder en deursigtige poësie word tasbaar, asof jy iets terugkry wat jy verloor het. P.F. Thomése vat hierdie gevoel presies saam in ’n stuk wat hy oor haar in NRC Handelsblad skryf: ‘Door de bezieling van de gedichten geven ze je in woorden terug wat je ongemerkt aan werelden verloren bent.’
Ons loop Krakov plat, besoek soveel as moontlik in die stad, proe-proe aan die wêreld van die Poolse Nobel-digters. En ons lees poësie terwyl ons in die Mei-sonnetjie op terrasse die dors les.
Op ’n trein op pad na die Poolse hoofstad; Warsaw sit ek en wieg heen-en-weer terwyl ek by die venster uit staar en soos die woude verby flits, probeer inkyk. Soos wat ’n eerste blog oor Pole sou wees om die ‘siel van die volk’ soos die Pole daarna verwys, te beskryf – in te kyk. Want al kan ek niks sien nie, voel ek hierdie woude, hierdie velde, hierdie landskap, hierdie volk se fluistering in spore, wat daagliks getrap word en spore wat lank reeds vergaan het.
Met die objektiewe blik op oorlog, wat tog so brutaal ironies is, herinner die digter lesers aan spore wat neergelê is. Al stap die tyd aan.
Die siel teenwoordig binne die paradoks. Met die digter se eiesoortige nederigheid en aardse wyse van dig, konkretiseer sy hierdie abstrakte term. Die siel teenwoordig binne die paradoks. So, vermoed ek dan dat juis in oomblikke waar die paradoks ontmoet of teenwoordig is, sal spore weer gesien word, fluistering gehoor word en iets van die ‘siel van ’n volk’ deurslaan.
Drie maande in Pole is maar net genoeg om te weet waar om toiletpapier en wodka te koop. Daar is tog ’n herwaardering vir dit wat my bekend is: boerewors op die spyskaart by die Suid-Afrikaanse Nasionale dag wat deur die SA ambassade gereël is.
Sy is gister in die ouderdom van 88 jaar oorlede, en sy laat iets agter wat beslis nie ongedaan gemaak kan word nie. Onsterflik, op ‘n manier. En op ‘n ander manier ook nie. Vir jou kat is jy immers meer as ‘n digter.