‘Speul’ saam en leer bietjie Namakwalandse Afrikaans ken!
JY LEES NOU ‘Speul’ saam en leer bietjie Namakwalandse Afrikaans ken!
Namakwalandse Afrikaans en Griekwa-Afrikaans is albei uitvloeisels van Oranjerivierafrikaans. Hulle oorrond dikwels klanke, daarom word 'speel' as 'speul' uitgespreek of 'sewe' as 'seuwe'.
Wie sal ooit vergeet hoe lekker die Namakwalanders in die destydse televisiereeks Die Manakwalanners (1994) hul eiesoortige Afrikaans van die tong laat afrol het? Dis so eerlik en reguit, jy kan sommer hoor dié woorde kom uit die spreker se hart.
Namakwalandse Afrikaans en Griekwa-Afrikaans is albei uitvloeisels van Oranjerivierafrikaans, verduidelik dr. Michael le Cordeur, voorsitter van die Afrikaanse Taalraad en ’n dosent in kurrikulumstudies aan die Universiteit Stellenbosch.
Khoi-tale het ’n groot invloed op Oranjerivierafrikaans gehad. Het jy geweet alledaagse woorde soos abba, boegoe, dagga, karos, kierie, kamma, hoeka, kwagga, aitsa, eina, ma-goed, ma-hulle, bietjie-bietjie, nou-nou en netnou is almal uit Khoi ontleen?
“Die eerste voorbeeld van Khoi-Afrikaans is reeds in 1727 in Amsterdam opgeteken,” vertel Michael. Toe Jan van Riebeeck sy nedersetting aan die Kaap vestig, het die Nederlanders nie kans gesien om die Khoi-tale met hul vele klapklanke aan te leer nie en die Khoi het toe noodgedwonge Nederlands geleer. Hulle het ’n eenvoudiger vorm daarvan gepraat.
Vandag sal jy Namakwalandse Afrikaans meestal in die Noord-Kaap hoor. “Die variëteit word hoofsaaklik gepraat aan die Weskus van Suid-Afrika tot ongeveer 200 km noord van Kaapstad, in Namakwaland en die Richtersveld aan die Oranjerivier, asook in die suidelike deel van Namibië,” sê Michael.
Namakwalanders oorrond dikwels klanke. “Speel word as ‘speul’ uitgespreek, of sewe as ‘seuwe’,” sê Gerhard van Wyk, senior mederedakteur van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal en oorspronklik van Namakwaland.
Volksliedjies word ook lustig in dié unieke Afrikaans gesing. Wyle Grietjie Adams, bekende rieldanser van Garies, en die sanger en liedjieskrywer Pieter van der Westhuizen het in 2012 saamgespan om die streekliedjie Mooie Meisie op te neem.
Dit gaan oor ’n meningsverskil tussen ’n meisie en haar kêrel. “Dit vertel van sy liefde vir haar en wat hy alles sal doen om haar liefde te wen,” sê Michael.
Hier is die lirieke so reg uit die mond van die Namakwalanders:
Mooie meisie – Grietjie Adams
Mooie meisie, met ’n ronne lyfie
So lyk Namakwalandse Afrikaans, maar hoe lyk jou Afrikaans?