Die stryd om grond duur voort“National sovereignty is defined in terms of land.” Hierdie kort sin uit die aanvangsparagraaf van die Groenskrif op Grondhervorming som – heel veelseggend – die onderliggende filosofie van die regering se grondhervormingsagenda op. Nasionale soewereiniteit word deur grondbesit bepaal – so glo die ANC – maar nie net die ANC nie. Ironies genoeg, is hierdie begrip ook ’n onderliggende uitgangspunt van volkstaat-ideale. Wyle Prof. Carel Boshoff het tereg op sy tyd gesê “die grondvraag is die grondvraag”. Op ’n verrassende manier stem Afrikaniste en Afrikanernasionaliste dus saam oor die belang van grondbesit vir die toekomstige gang van die politiek. Vir beide is grond nie net ’n kommoditeit of ’n produksiefaktor nie, maar ’n bepalende faktor vir die toekomstige magsverhoudinge in Suid-Afrika. Afrikaners het 175 jaar gelede op soek na vryheid – en grond – die binneland ingetrek. Die stryd om grond en gepaardgaande botsings op die Kaapse oosgrens en die inkonsekwente hantering van die grondvraagstuk deur die Britse koloniale bewind was immers ’n vername rede vir die Groot Trek. Grond was ook die onderwerp van die traktaat tussen Piet Retief en die Zoeloekoning Dingaan wat onderteken is kort voordat Retief en sy geselskap uitgemoor is. Sedertdien was die struwelinge – maar ook die skikkings – tussen Afrikaners en plaaslike inboorlingstamme telkens deur grondgeskille geïnspireer. Die stryd om grond in Suid-Afrika het egter tot dusvêr onbeslis gebly. In 1913 en weer in 1936 het Gen. JBM Hertzog gepoog om swart grondbesit en grondbestuur in Suid-Afrika te kodifiseer. Onder leiding van Dr. HF Verwoerd is sedert 1948 – 1966 gepoog om die sogenaamde trust-gebiede of reservate soos dit voorheen bekend gestaan het, met staatkundige gesag van selfregering en uiteindelik onafhanklikheid te beklee. Maar die idee van afsonderlike vryheid vir swart volkere het nie op die lange duur aanklank gevind by die agitators vir een-mens-een-stem regering in Suid-Afrika nie. Deeglik bewus van die getalle-oorwig van swart Suid-Afrikaners, het ANC- en PAC-leiers deurgaans aangedring op Suid-Afrika as een onverdeelde land en die samevoeging van die verskillende volkere van die land tot een sogenaamd verenigde nasie. Vandag is Suid-Afrika inderdaad ‘n onverdeelde land. Die bewindhebbers kies gerieflikheidshalwe om daarop te hamer dat slegs 13% van die land se grond in swart besit is. Hierdie syfer dateer terug na die 1936-syfers van Gen. Hertzog en neem nie in ag dat miljoene hektaar grond in staatsbesit is, of in besit is van swart bemagtigde maatskappye, of sedert 1998 aan swart grondeisers-gemeenskappe oorgedra is nie. Die proses van grondherverdeling wat in 1998 begin is, sal onthou word as een van die mees koste-ondoeltreffende oefeninge wat ’n regering nog aangepak het. Trouens, as al die geld wat die afgelope 13 jaar deur die staat spandeer is aan sy begroting vir grondhervorming, bymekaargetel word, kon al die geëiste grond reeds teen markprys aangekoop en oorgedra gewees het. Maar die geld het in ’n bodemlose put van burokrasie, korrupsie en blote oneffektiwiteit beland. Telkens soek die huidige bewind die medisyne vir sy eie ondoeltreffendheid op die verkeerde plek. Dit is asof ‘n selfgeskepte mislukking gebruik word om die weg te berei vir ’n meer sosialistiese agenda. ’n Groenskrif vir grondhervorming is onlangs gepubliseer en die publiek het tyd gehad tot die einde Desember 2011 om kommentaar daarop te lewer. In die aanvangsparagraaf van die groenskrif word veelseggend verklaar: “Even without it being enshrined in the country’s supreme law, the Constitution, land is a national asset.” • Die groenskrif voorsien dus dat grond (net soos minerale en water) ’n “nasionale bate is”; • Daar word voorsien dat private eiendomsreg voortaan bloot “vrypag” gaan wees; • Staatsgrond sal nie meer in private besit oorgedra word nie, maar slegs by wyse van “huurpag” aan individue en gemeenskappe beskikbaar gestel word; • Streng beperkings sal geplaas word op die regte van buitelanders op Suid-Afrikaanse grond; en • ’n Onheilspellende nuwe burokratiese struktuur, die “Grondbestuurs-kommissie”, word in die vooruitsig gestel. Die kommissie sal uitgebreide magte hê om titelaktes te verifieer en selfs nietig te verklaar; om enige grondeienaar te dagvaar om verantwoording te doen oor die gebruik van sy grond en om grond wat na sy oordeel op ’n korrupte of bedrieglike wyse verkry is, namens die staat te konfiskeer. 2012 sal dus die jaar wees waarin Suid-Afrika hierdie ingrypende inbreuke in die land se beproefde stelsel van eiendomsreg moet oorweeg en afweer. Grondeienaars sal hulle moet voorberei op aktiewe openbare deelname oor die groenskrif – en die witskrif wat nou in die vooruitsig gestel word – en die burgerlike samelewing sal homself moet voorberei op die moeder van alle regstryde om eiendomsreg in stand te hou. Die eerste toets vir hierdie regstryd sal die appèlhof en die grondwethof se hantering van die minerale onteiningsaak van die landbougroep AgriSA wees. Indien die regering slaag met sy argument dat hy nie die houers van minerale regte hoef te vergoed vir die onteiening van alle minerale regte nie sal die tafel gedek wees vir ’n soortgelyke hantering van eiendomsreg op grond. Hoe dit ookal sy – die vraag na grond en meer bepaald die politieke en privaatbeheer oor grond sal nie net in 2012 nie maar ook in die jare wat kom, die grondvraagstuk van die Afrikaner en Suid-Afrika se toekoms wees.