PressReader - Landbouweekblad: 2018-06-15 - VERGEETVANDIEDODGE
Landbouweekblad - 2018-06-15 - Lbw|redakteursbrief -
Hul­le was da­rem mooi — die rye groot, blink A­me­ri­kaan­se bak­kies in die par­keer­ter­rein van A­me­ri­ka se Nam­po, die Farm Pro­gress S­how. Trok­kies, soos hul­le in die Vry­staat be­kend staan, soos Fords, C­he­v­vies en mon­ster­ag­ti­ge GMC’s. Die laas­te keer dat ons sul­ke me­ne­re in Suid-A­fri­ka ge­sien het, was toe die klas­sie­ke Ford F-reeks uit die 1960’s ons plaas­paaie aan­ge­durf het, voor sank­sies ’n ein­de daar­aan ge­maak het.
Dees­dae het ons nie sank­sies no­dig om dié mooi goed uit SuidA­fri­ka te hou nie. Die brand­stof­prys doen dit som­mer vir ons, ver­al na­dat dit laas week met ‘n on­ge­ken­de 14% die hoog­te in­ge­skiet het.
Die in­fla­si­o­nê­re uit­wer­king van die brand­stof­prys gaan na­tuur­lik meer doen as om net die droom van ’n mon­ster­bak­kie te laat ver­dof. Dit dien ook ’n wan­kel­ri­ge e­ko­no­mie, wat op ’n kwar­taal­grond­slag met 2,2% ge­krimp het, nóg ’n ge­voe­li­ge lyf­hou toe.
Paul Ma­ku­be van FNB be­raam vir el­ke R1 per li­ter wat die brand­stof­prys styg, styg die prys van land­bou­pro­duk­sie­mid­de­le met R1 mil­jard. Dis ’n aar­di­ge klomp geld wat die land­bou moei­lik gaan kan be­kos­tig, ver­al met land­bou­skuld wat styg en die Wes-Kaap­se droog­te. Die droog­te het al­les van ko­ring tot vrug­te só le­lik ge­knou dat die land­bou se na­si­o­na­le bru­to bin­ne­land­se pro­duk in die eer­ste kwar­taal met ’n ys­li­ke 24,4% teen­oor die vo­ri­ge kwar­taal ge­krimp het. ’n S­ty­gen­de brand­stof­prys is wrag­tig die laas­te ding wat die land­bou, en die land, nou no­dig het.
’n Mens sluk ver­al moei­lik aan die bui­ten­spo­ri­ge brand­stof­prys om­dat dit groot­liks aan die staat te wy­te is. Hef­fings en be­las­tings maak nou 36% van die to­ta­le prys uit. Die ba­sis­prys van brand­stof is net 43% van die prys wat die ver­brui­ker by die pomp be­taal. In Suid-A­fri­ka se buur­lan­de be­taal ver­brui­kers so­wat 30% min­der as ons vir hul brand­stof, en dié lan­de voer dit van Suid-A­fri­ka af in!
Hier­die bi­sar­re stand van sa­ke is na­tuur­lik te wy­te aan ’n reeks Mi­nis­ters van Fi­nan­sies wat el­ke jaar die hef­fings en be­las­ting op brand­stof soos klok­slag ver­hoog het in ’n po­ging om meer geld uit die ver­brui­ker te wurg om die ga­te van die Zu­ma-ja­re se on­ge­ken­de ver­kwis­ting toe te stop. En soos ons al­mal weet, as daar­die be­las­ting eers ge­hef is, kom hy maar moei­lik weer af. Só het die Suid-A­fri­kaan­se ver­brui­ker en die e­ko­no­mie toe nooit werk­lik die voor­deel van ’n lae o­lie­prys ge­niet nie, net soos ons twee hulp­bronop­le­wings in die myn­be­dryf mis­ge­loop het oor vrot­si­ge staats­be­stuur.
Daar is ook ’n meer ver­skuil­de im­pak wat nie veel aan­dag kry nie. Ek’s g’n e­ko­noom nie, maar jy won­der by­voor­beeld hoe ver die brand­stof­prys­ver­ho­ging iets soos die brood­prys gaan op­stoot en of dit nie moont­lik ’n gro­ter im­pak sal hê as wat ’n aan­pas­sing in die ko­rin­gin­voer­ta­rief sou ge­had het nie. Maar wan­neer dit kom by die on­der­steu­ning van die pro­duk­tie­we deel van die e­ko­no­mie, skop die staat veels te ge­reeld vas. Nou moet ons droog­te­ge­teis­ter­de ko­ring­boe­re met ’n mar­gi­na­le ko­ring­prys klaar­kom.
Waar is die plan­ne om die e­ko­no­mie te sti­mu­leer pleks van om dit leeg te suig? Al wat be­las­ting in die mees­te ge­val­le doen, is om die ver­bui­kers­vraag en e­ko­no­mie­se groei te demp, ver­al wan­neer so­veel be­las­ting­geld nog tus­sen hand en mond ver­dwyn. Ja, die mid­del­klas voel die knyp, maar vir ar­mes, wat reeds die mees­te van hul in­kom­ste aan ver­voer en kos be­stee, is dit ramp­spoe­dig.
Daar moet ’n be­ter ma­nier wees om din­ge te doen as Suid-A­fri­ka as ’n land ooit ’n blink­nu­we Dod­ge-bak­kie wil be­kos­tig. Dít sal die man­ne by die Te­sou­rie moet be­gin be­sef. — CHRIS BURGESS