MER-prys vir jeugromans 2018: Wenner- en kortlysmotiverings | LitNet
Keurders | Judges: Nanette van Rooyen, Betsie van der Westhuizen, Henriëtte Linde-Loubser
Blou is nie ’n kleur nie is ’n verhaal oor gesinsverhoudinge wat geleidelik so versleg dat daar op ’n kritieke oomblik nie meer omdraaikans is nie.
Aan die begin help Vicky, die jongste dogter, die polisie om haar mense, lewend of dood, in die modder langs die walle van die Vaalrivier te soek. Die voorbladontwerp, met ’n meisie enkeldiep in die water in ’n grysblou, verlate landskap, bied ’n onderbeklemtoonde eerste indruk van die eensaamheid van die stil, swygsame hoofkarakter.
Daar is subtiele intertekstuele resonansies in die drie motto’s voor in die boek. Die Boesman-uitdrukking ‒ “die sterre sê: ‘tsau! tsau!’” ‒ dui op die gee van ’n geskenk, die vreemde, die onbekende, dit wat verswyg word, asook die immer ontwykende betekenis van taal. In die tweede motto word ’n verband gevestig tussen die mitologiese skip waarmee Odusseus terugkeer na sy geliefde eiland, Ithaka, en die huisboot waarop die Vorster-gesin hulle uiteindelik bevind; albei is metafore van die soeke na gesinsliefde, huislike warmte, nuwe ervarings, nuwe insigte en die ontdekking van die self. Die derde motto verwys na Milan Kundera se “Life is elsewhere” en die hunkering na ’n beter lewe, ook vir Vicky Vorster en haar gesin.
Verslegtende verhoudinge in die Vorster-gesin staan voorop. Paternoster is die alkoholis-pa en Deidre/MD, die prokureur-ma. Rina is die oudste dogter; sy raak swanger met haar pa se kind. Vicky/Pops is die stil, jongste dogter (sy is ook die eerstepersoonsverteller). Nan, die ouma, en Queenie, die huishulp, is deel van die huishouding. Cornel, hulle seun en broertjie, het drie jaar tevore in die swembad verdrink; hy is die Olifant in die Vertrek oor wie niemand mag praat nie.
Blou is nie ’n kleur nie is ’n kontroversiële bewusmakingsverhaal wat op subtiele maar kragtige wyse stem gee aan die stemloses in ’n universele samelewing.
Hap is beautifully written. It is lyrical and poetic, with lovely dreamlike qualities. It appeals to all the senses and deals with the trauma experienced by the protagonist, Lucy, without too much agonising.
The story is about being human and about relationships between human beings that sometimes span centuries. It explores life during Early Times in our country, so rich in mythical, indigenous stories. Hap is about shared needs and longings, and about the constant search for love, acceptance and a sense of belonging.
Apart from Lucy, who undergoes clear development as a character, the reader also meets interesting secondary characters that enhance the storyline. Even though Lucy is somewhat distant and cooped up in herself, she is acutely aware of her surroundings – especially her natural surroundings – and of the people sharing that space with her. These characters, in different and interesting ways, make life bearable for her. There is, for instance, Christine, with her endless stories, and the slightly loony Mrs Marais who believes in the coming of “The People” during the full moon.
The author ingeniously depicts the identification of 16-year-old Lucy with Hap, the age-old ancestor, in a way that also unlocks the knowledge and wisdom found in indigenous tales. The anthropological subtext is masterfully woven into the plot – young readers will probably not even realise that they’re reading about dusty old fossils.
Furthermore, it is a story that offers hope to young people. It offers outcomes that predict a better future, an important aspect of texts in this genre.
Jan Vermeulen loop met ’n goue mantel rond wanneer dit by jeugverhale kom. Sy werk is eietyds, aangrypend en relevant. Dit is uitdagend en vars en dit boor tot op die senuwee.
Hoofkarakter Peet is ’n hoofseun, voorbeeldig, kreatief en ’n beslissende redenaar. As pasgeborene is hy, in koerantpapier toegedraai, op die trappe van ’n kinderhuis gevind. Hy word aangeneem deur pastore Tim en Ryna Rautenbach by wie hy luuks en beskermd leef terwyl daar deurentyd ’n ondertoon is van die ongesêde wat in die donker sweer.
Peet leef met ’n stem in sy kop wat hom uitdaag, aanhits en verwar. ’n Stem met die naam van James. Voorts word hy ingesleep deur Cat, ’n dubbelganger van homself, in ’n duister Gotiese onderwêreld waar hy bedreig word deur Grim Reaper en ’n vyandige wit skedelgesig. Voorop is egter sy obsessie met die blonde proefjuffrou, Scarlett Rose Reynolds, wat donker draai. ’n Dreigbrief wat juffrou Reynolds ontvang, plaas Peet onder verdenking. Vermoedens van reeksmoorde op blonde juffrouens dui op ’n sinistere patroon. Hulle het almal blomname.
Hierdie boek boor tot diep in die tienerpsige. Dit dwing die karakters om intens na hulleself te kyk en te bepaal wie hulle werklik is. Soos Peet se vriend Bennie wat sy seksualiteit ondersoek. Die storie is modern, spannend, openbarend en druk heelwat teen die membrane van konvensies. Dit is ’n verhaal op volle spoed met volgehoue spanning en ’n oop, verrassende slot.
Die skrywer, Jan Vermeulen, is in beheer.