Op die vars winterlug kom die geur van karoobossie aangedryf. Maar op die uitgestrekte vlaktes waar skape vroeër rustig gewei het, dans die sonstrale nou op ’n see van wit skottelantennas wat meer as 20 m hoog in die lug vol vlieswolkies opreik.
Ons staan op die terrein van die wêreldbekende Square Kilometre Array (SKA), sowat 95 km van Carnarvon in die Noord-Kaap, omring deur 64 skottelantennas wat onlangs ná jare se voorbereiding amptelik oopgestel is. Dié skottelantennas van die befaamde MeerKAT, die grootste en kragtigste radioteleskoop ter wêreld, vang seine van verre sterrestelsels op en kan dalk, wie weet, eendag selfs ’n teken van lewe in die buitenste ruimte bespeur.
Jy hoor die geruis van die heliumgas wat die sensors in die antennas verkoel; dié sensors vang die seine van radiogolwe uit die ruimte op. Die seine word dan in digitale inligting omskep en herlei na ’n ondergrondse datasentrum op die SKA-terrein, waar dit verwerk word sodat dit later ontleed kan word.
Toe die Karoovlaktes deur die internasionale SKA-organisasie gekies is as staanplek vir dié ruimteteleskoop, was dit as’t ware of Suid-Afrika die wetenskapwêreldbeker verower het.
Nog ’n pluspunt was dat daar genoeg plaasgrond was om vir die projek te koop. Vir die 132 000 ha wat die SKA-terrein nou beslaan, het die Suid-Afrikaanse Radio-Astronomiese Sterrewag (Sarao) en die Nasionale Navorsingstigting (NNS) wat die SKA-projekte in Suid-Afrika bestuur 36 plase gekoop.
Dit word vir ’n eksperiment gebruik om die ontstaan van die sterre na te vors. Daarmee probeer hulle die tyd “raak hoor” toe die oerknal sowat 13,5 miljard jaar gelede strukture soos sterre en melkweë geskep het, sê Kathryn. “Dis soos om jou selfoon kilometers ver by die huis te vergeet en hy lui. En hier het ons ’n trance party. Dis hoe moeilik dit is om daardie sein te hoor.”
Hy het Nasa onlangs gehelp om ’n teleskoop die ruimte in te stuur wat hopelik nuwe planete sal ontdek. Nou werk hy hier op die SKA-terrein saam met Kathryn en nog ’n projekbestuurder, Ziyaad Halday (30), ’n elektriese en meganiese ingenieur, aan die eksperiment wat met die HERA-radioteleskoop uitgevoer word.
“Dis ’n groot inspuiting vir die dorp,” sê Pieter Hoffman (36), wie se gastehuise met 26 kamers volbespreek was vir die ope naweek op die SKA-terrein net ná Vrouedag. Maar op die teerpad wat spesiaal na die plaas Klerefontein gebou is, waar SKA sy kantore ingerig het, is ’n bakoorjakkals doodgery, byna simbolies van die impak van vooruitgang op die natuur.
“Ons het ’n impak op die gebied; positief en negatief,” erken Anton. Hy verduidelik die plaaslike ekonomie het ’n knou van R15 miljoen gekry omdat daar nie meer op skaapplase geboer word nie, maar voeg by SKA help die plaaslike owerhede en boere om ’n alternatiewe inkomste te skep. “Daarom help ons met abattoirs op buurdorpe.”
Anton Binneman in die hartjie van MeerKAT. Hy is die skakelmens tussen al die aandeelhouers van die SKA-projek wêreldwyd.
“Ongeskoolde arbeiders word as spesialisvaklui opgelei,” sê hy. Die syfers wys 694 mense van die Noord-Kaap het opleiding ontvang om op die SKA-terrein te werk. Die werkers van die plase wat vir die terrein gekoop is, het by die projek werk gekry, en dié wat te oud was daarvoor, ontvang ’n toelae van SKA.