Berg Athos in Neá Skíti
Homeros het Berg Athos genoem in die Ilias. Herodotos noem die skiereiland, wat toe Akte genoem is, en sê Pelasgers van die eiland Lemnos het daar gaan woon en noem vyf stede daarop: Sane, Cleonae, Thyssos, Olophyxos en Akrothoön. Strabo noem ook die stad Dion (Dium) en dat Akrothoön naby die kruin is. Eretria het ook nedersettings op Akte begin. Minstens een ander stad is in die Klassieke periode gestig: Akanthos.
Die skiereiland was ook op die aanvalsroete van Ahasveros, wat drie jaar lank 'n kanaal oor die landengte gebou het om sy vloot in 483 v.C. deur te laat. Ná die dood van Alexander die Grote het die argitek Deinokrates aangebied om die hele berg uit te beitel in 'n beeld van Alexander.
Kennis oor die geskiedenis van die skiereiland in dié tydperk is beperk weens die gebrek aan historiese rekords. Argeoloë kon nog nie die presiese ligging vind van die plekke wat deur Strabo genoem is nie. Daar word geglo die inwoners het getrek toe Athos se nuwe inwoners, die monnike, die een of ander tyd voor die 9de eeu n.C. begin arriveer het.
Vroeë Christelike tydperk
Volgens die tradisie van Athos was die Maagd Maria en Johannes na Siprus onderweg om Lazarus van Bethanië te besoek. Die boot is van koers af gewaai en moes noodgedwonge op die heidense Athos anker gooi by die hawe van Klement, naby die hedendaagse Klooster van Iviron. Maria het aan land gegaan en was meegevoer deur die skoonheid van die berg. Sy het dit geseën en haar Seun gevra of dit haar tuin mag wees. 'n Stem is gehoor wat sê: "Ἔστω ὁ τόπος οὖτος κλῆρος σὸς καὶ περιβόλαιον σὸν καὶ παράδεισος, ἔτι δὲ καὶ λιμὴν σωτήριος τῶν θελόντων σωθῆναι (Laat hierdie plek jou erfenis en jou tuin wees, 'n paradys en hawe vir diegene wat redding soek"). Van daardie oomblik af was die berg gewyd as die tuin van die Moeder van God en was dit buite perke vir enige ander vrou.
Ondanks die min historiese rekords word geglo monnike het sedert die 4de, en dalk die 3de, eeu daar gewoon. Tydens die bewind van Konstantyn die Grote (324–337) is dit bewoon deur Christene en heidene. Tydens die bewind van Julianus die Afvallige (361–363) is die kerke van Berg Athos afgebrand en Christene het in die woude en ander ontoeganklike plekke weggekruip. Later, tydens Theodosius I se bewind (383–395), is die heidense tempels verwoes. Die leksigraaf Hesychius van Alexandrië noem dat daar in die 5de eeu nog 'n tempel en standbeeld van "Zeus van Athos" was. Ná die Islamitiese inval van Egipte in die 7de eeu het baie Ortodokse monnike uit die Egiptiese woestyn gevlug op soek na 'n ander vreedsame plek; van hulle het na Athos gekom. Volgens 'n antieke dokument het die monnike "houthutte met strooidakke gebou … en deur vrugte van die wilde bome bymekaar te maak, het hulle etes geïmproviseer".
Bisantynse tydperk: die eerste kloosters
Sultan Selim I was 'n groot weldoener van die Xiropotamou-klooster. In 1517 het hy 'n edik uitgevaardig dat "die plek waar die Heilige Evangelie verkondig word, wanneer dit ook al afgebrand of selfs beskadig word, weer gebou sal word". Hy het ook voorregte aan die kloostergemeenskap toegeken, en die bou van die eetsaal en restourasie van die muurskilderings gefinansier wat tussen 1533 en 1541 voltooi is.
In teenstelling met die "koenobitiese" of kloosterstelsel, het die monnike in idiorritmiese gemeenskappe private eiendom, hulle werk vir hulself en is self verantwoordelik om kos en ander noodsaaklikhede te kry. Hulle eet alleen in hul selle en kom net by die kerk byeen. Terselfdertyd is die ab van die kloosters vervang deur komitees, en by Karyes is die protos vervang deur 'n komitee van vier lede.
In 1749, met die stigting van die Athos-akademie naby die Vatopedi-klooster, het die plaaslike kloostergemeenskap 'n leidende rol gespeel in die moderne Griekse Verligting van die 18de eeu. Die instelling het 'n hoë vlak van opvoeding aangebied, onder meer in antieke filosofie en moderne natuurkunde.
Russiese tsaars en prinse van Moldawië, Wallachye en Serwië (tot aan die einde van die 15de eeu) het die kloosters help oorleef met groot skenkings. Oor die volgende eeue het die bevolking en die rykdom van die kloosters afgeneem, maar in die 19de eeu het 'n oplewing plaasgevind, veral danksy die Russiese regering. Die bevolking het in die loop van die eeu stadig gegroei en in 1902 'n hoogtepunt van meer as 7 000 monnike bereik, hoewel dié getal betwis word.
Die skiereiland word volgens verskeie vredesooreenkomste beskou as deel van Griekeland. Ná die Nazi-oorname van Griekeland het Athos se uitvoerende komitee Hitler gevra om die Outonome Kloosterstaat onder sy persoonlike beskerming te plaas, en Hitler het ingestem. Berg Athos het die Tweede Wêreldoorlog amper ongeskonde oorleef.
Volgens die Griekse grondwet is Berg Athos (die "Kloosterstaat van Agion Oros") "kragtens antieke bevoorregting", 'n "selfregerende deel van die Griekse Staat, waarvan die soewereiniteit vir altyd ongeskonde sal bly", en bestaan dit uit 20 hoofkloosters en Karyes, die hoofstad en administratiewe sentrum. Dit is bekragtig toe Griekeland tot die Europese Unie (toe die Europese Gemeenskap) toegelaat is.
Nadat die getalle in 1971 'n laagtepunt bereik het van net 1 145 ouer monnike, het dit weer gegroei. Teen 2000 was daar 1 610 monnike, met 'n groot aantal jong, goed opgevoede monnike wat by die kloosters en verwante skiti's aangesluit het. In 2009 was daar byna 2 000 monnike. Baie van die jonger monnike het 'n universiteitsgraad en gevorderde aanleg en hulle werk aan die katalogisering en restourasie van Athos se groot versameling manuskripte, priestergewade, ikone, liturgiese voorwerpe en ander kunswerke, waarvan die publiek in 'n groot mate onbewus is weens die enorme omvang daarvan. Dié projekte, wat deur Unesco en die EU gefinansier word en waarvoor verskeie akademiese instellings hulp verleen, is goed op dreef, hoewel dit verskeie dekades sal neem om te voltooi.
Administrasie en organisasie
Die burgerlike owerheid word verteenwoordig deur die burgerlike goewerneur, wat deur die Griekse departement van buitelandse sake aangestel word. Sy hoofdoel is om toesig te hou oor die werking van die instellings en openbare orde. Die huidige burgerlike goewerneur is Aristos Kasmiroglou. Op geestelike gebied val Athos onder die jurisdiksie van die Ekumeniese Patriargaat van Konstantinopel.
Van die 20 kloosters op die skiereiland is 17 oorheersend Grieks. Die monnike van die ander drie kloosters kom van ander lande. Hulle is die Шаблон:Nowrap Zograf- en Agiou Panteleimonos-klooster (onderskeidelik Serwies, Bulgaars en Russies). Almal wat in die kloosters gaan woon, kry dadelik Griekse burgerskap.
Verbod op vroulike besoekers
Daar is 'n verbod op vroulike besoekers om dit makliker vir die monnike te maak om selibaat te lewe.
In die 14de eeu het tsaar Stephen Uroš IV Dušan van Serwië sy vrou, Helena van Bulgarye, na Berg Athos gebring om haar teen die pes te beskerm, maar sy het nie tydens haar besoek aan die grond geraak nie en is heeltyd in 'n drastoel rondgedra.
Die Franse skrywer Maryse Choisy het in die 1920's aan land gegaan nadat sy haar as 'n matroos vermom het en het later daaroor geskryf in Un mois chez les hommes ("'n Maand Saam met Mans").
In die 1930's het Aliki Diplarakou, die eerste Griekse skoonheid wat die Mej. Europa-titel gewen het, die wêreld geskok toe sy die skiereiland besoek het vermom as 'n man. Haar eskapade is in Time se uitgawe van 13 Julie 1953 bespreek in 'n artikel met die opskrif "Die Klimaks van Sonde".
In 1953 het Cora Miller, 'n Amerikaanse onderwyseres van Athens, Ohio, vir 'n kort ruk op Athos geland saam met twee ander vroue en omstredenheid onder die monnike veroorsaak.
In 2003 het die Europese Parlement versoek dat die verbod opgehef word omdat dit die "algemeen aanvaarde beginsel van gender-gelykheid oorskry".
On 26 Mei 2008 het vyf Moldowiërs, onder wie vier vroue, Griekeland onwettig binnekom en op Athos beland. Die monnike het hulle vir hul oortreding vergewe en ingelig dat die gebied verbode was vir vroue.
Status in die Europese Unie
As deel van 'n EU-lidstaat is Berg Athos deel van die EU en dus grootliks onderworpe aan dié se wette. Hulle is ook deel van die Schengen-gebied; in 'n verklaring by sy aansluitingsverdrag vra Griekeland dat Berg Athos se "spesiale status" in gedagte gehou moet word in die toepassing van die Schengen-regulasies. Die monnike was sterk gekant teen Griekeland se aansluiting omdat hulle bang was dit sou die eeue oue verbod op vroue beëindig. 'n Spesiale permit is egter steeds nodig vir 'n besoek aan die skiereiland.
Letterkunde- en kunsskatte
Klein gemeenskappe van naburige selle is sedert die begin van die kloosterbestaan op Berg Athos ontwikkel en sommige van hulle gebruik die woord "skiti" (σκήτη), wat kloosternedersetting beteken, of "lawra" (λαύρα), kloostergemeenskap. Die woord "skiti" is van Arabiese oorsprong en is in sy oorspronklike vorm die naam van 'n plek in die Egiptiese woestyn. Dit is in die Egiptiese woestyn waar die eerste kloosters ontstaan het.