Hier is die tekens van uitbranding(Foto: Anna Tarazevich/Unsplash) Deur Elize Barnardt Daar is ŉ nuwe jaar wat om die draai lê en wink. Ons almal het voornemens en planne vir die jaar wat voorlê. Dit is ook ŉ tyd om te besin oor jou lewe en dit is nodig om te vra: hoe vol is jou dagboek? Is jy al moeg en gespanne voor die jaar begin? Hoekom is dit nodig om oor uitbranding te praat? Nie almal van ons is meer aktief in die arbeidsmark nie, maar ons het almal iemand wat hierby kan baat. Wanneer is ons stresvlakke vir ons ŉ goeie ding en wanneer steek dit die grense oor en is ons oorweldig of dreig uitbranding? Spanning is deel van ons alledaagse lewe. Spanning is die wyse waarop jou liggaam op uitdagings of eise reageer. Dit help jou om gevaar te vermy of waarsku jou teen moontlike bedreigings. Dit hou jou op jou tone en maak jou opgewonde oor nuwe dinge of gebeure. Jou liggaam reageer op stres deur hormone af te skei. Hierdie hormone maak jou brein “wakker”, laat jou spiere saamtrek en verhoog jou hartklop. Dit dra alles by om jou liggaam vinnig en effektief te laat reageer. Spanning is nodig dat ons ons beste kan lewer. ŉ Gesonde hoeveelheid spanning is nodig sodat ons kan groei of ten minste verbeter. Gesonde vlakke van stres gee selfs energie. Ons ervaar dit elke dag. “Gesonde stres” is soms deel van die lewe en ŉ normale reaksie op die verantwoordelikhede in jou beroeps- en gesinslewe of sekere situasies waarin jy jou kan bevind en kan jou help om hierdie dinge te hanteer. Spanning oor ŉ kort tydperk is voordelig, maar wanneer dit ŉ chroniese toestand raak beïnvloed dit jou gesondheid. Ons raak oorweldig wanneer die stresvlakke so hoog gaan draai dat ons dit nie meer suksesvol kan bestuur nie. Dit veroorsaak dat ŉ persoon dan ineenstort (shut down). Dit kan vergelyk word met ŉ enjin: dit kan ook net soveel gebruik word, dan moet dit gediens word, anders breek dit. Dieselfde beginsel geld vir jou liggaam: daar moet gelet word op tekens van ooreising, anders kan dit nie sy “diens” lewer nie. Wanneer ons oorweldig is, kan ons nie funksioneer nie. Ons kan nie besluite neem nie, ons kan nie iets logies aanpak nie. ŉ Mens gaan in ŉ permanente veg-, vlug- of vriestoestand in. Ons kan dus nie die gewone situasies hanteer nie. Wanneer het ŉ mens te veel spanning? Hoe weet jy wanneer stres nie meer gesond is nie? Die kanse is baie goed dat jy al ŉ uitbrandingsprofiel het as jy op die volgende vrae ja antwoord: Spanningsimptome is soms vaag en stem ooreen met baie ander mediese toestande. Elke persoon hanteer spanning anders en nie almal vertoon dieselfde simptome nie. Dit beïnvloed alle vlakke van jou lewe en voorbeelde van simptome kan op verskeie vlakke gesien word. (Foto: Nik Shuliahin/Unsplash) Hier is 23 tekens waarna ons kan oplet: Dit is belangrik dat ons stres bestuur. Ons is ŉ groot deel van die dag en week by die werk. Die ure na werk is min om lewensgehalte in te bou. Vir jare was die werksetiek nie gefokus op die totale mens nie, dit was nie ŉ prioriteit dat mense vervulling uit hulle werk moes kry nie. Die siening was dat jy moet werk om te eet. Daar is geredeneer dat jy maar te dankbaar moet wees jy het ŉ werk en dat jy nie noodwendig van jou werk sal hou nie, jy moet net jou kop laat sak en werk! Hierdie is gruwelike diskoerse, maar tree tog nou weer in, omdat werk skaars is en mense nie altyd kan kies waar hulle wil werk nie. Daar moet verkieslik ŉ werkskultuur heers dat jou werk nie net stimulerend moet wees nie, maar dat jy ook werksbevrediging behoort te ervaar. Foto bloot ter illustrasie. (Foto: Josefa Ndiaz / Unsplash) Dit is ŉ term wat die fisiese, emosionele en psigologiese impak op ŉ versorger of persoon wat ander mense help, beskryf. In die hulpprofessie word dikwels stres en trauma ervaar. Hierdie helpers kan emosioneel en fisies so gedreineer word dat hulle vermoë om empatie vir ander te voel, afneem. Die tekens hiervan stem ooreen met die tipiese tekens van uitbranding – ’n opbouende gevoel van uitputting of onvervuldheid. Dit word dikwels beskryf as die negatiewe prys wat versorgers moet betaal, ŉ sekondêre traumatiese stres. Hierdie tipe uitbranding is al jare bekend, maar is nou weer met die wêreldwye pandemie die afgelope paar jaar onder die vergrootglas geplaas. Bestuur stres suksesvol. Kry maniere om jou stresreaksies te lees en te beheer en die liggaam te help om te ontspan en te genees. Ken jou uitbrandingsprofiel. Jy moet weet wanneer steek jy die grense tussen die volgende drie dimensies oor: voel energiek – voel moeg of lusteloos – uitputting of uitbranding. Wees ook bewus van hoeveel keer en wanneer jy hierdie grense getoets het. Maak seker dat jy weet wat maak jou moeg, wat put jou uit en wat maak jou moedeloos. Ontdek die waarde van uitdrukking. Praat met kollegas, jou baas of ŉ terapeut. Deur taal skep ons realiteit. In taal druk ons dit wat ons ervaar in woorde uit, dus kan die taal wat ons gebruik ons ervaringe verander. Ons taal is die huis waarin ons woon. Bou ŉ ondersteuningsisteem op, deur te delegeer of gebruik te maak van ŉ mentor, toesighouer of vriend om jou te ondersteun. Kuier met ŉ vriend of vriendin. Dit laat jou fokus op iemand anders. Monitor jou slaapure, slaapomgewing en slaappatroon. Gesonde eet- en drinkgewoontes is belangrik. Vermy te veel koffie of energiedrankies. Kry genoeg oefening. Dit is voordelig vir jou gesondheid om fiks te bly, jou gewig te beheer en vir jou doelwitte hiervoor te stel. Fokus op selfliefde. Kristin Neff van selfcompassion.org sê: “Give yourself the same kindness and care we’d give to a good friend.” Neem verlof. Verlof is so belangrik vir jou werksgesondheid as wat slaap vir jou liggaam is. Dit verg drie weke van ononderbroke rus om van uitbranding te herstel. Dokters mag iemand nie meer as 3-5 dae afboek nie, anders moet die pasiënt gehospitaliseer word. Gebruik dus betyds jou verlof, voordat jy vir uitbranding mediese hulp moet inroep. Kry ŉ afstand (ook in jou gedagtes) van jou werk of van dit wat jou spanning veroorsaak af. Kom in kontak met die natuur. Die elemente van die natuur grond weer jou menswees. Kry vir jou stokperdjies. Raak stil of mediteer. Dit gee jou brein kans om weer te programmeer. Gaan kerk toe, sing geestelike liedere of gesels met jou geestelike mentor. Kry vir jou ŉ digitale geestesgesondheidstoepassing of vriend. ŉ Voorbeeld hiervan is Get Frank of Your companion. Leer om die energie van elke dag se stres te transformeer tot energie vir die lewe!