Almal wil 'n stukkie hê, want 'n steggie kom altyd met 'n storie, skryf HANNES LOUBSER.
DIE eerste prentjie wat by my opkom van 'n steggie, is van 'n vaalrooi, dikkerige stammetjie, afgeknip aan albei kante – hy het iewers 'n ma én 'n kind verloor – sonder blaar of aanduiding van wat dit mog wees, in 'n leë ansjovispotjie. Dis die eerste prentjie, hoewel nie naastenby die enigste steggie wat al ooit die langpad saam met my gevat het nie. Hy travel steeds saam, en staan hier buite.
Snaaks genoeg is almal wat ek eerste gekontak het oor steggies, tannies. Tannie Lynette. Tannie Friedel. Tannie Coreen. Tannie Minette. Hulle is cool genoeg om nie tannies genoem te word nie, maar ek benodig hul wyshede en kwinkslae, en op my foon – basies die enigste ding in die hele dorp wat werk, wel, so op ’n manier – is hulle gesave as tannies.
Tannie Maggie het ook gereageer, maar, en bless haar, sy’s 82 en jaag heeldag skape aan met 'n trekker wat sy op twee wiele en met 14 honde agterop bestuur in die De Rust-woesteny – sy het net laat weet: “As iemand wil, dan kán hulle. En jy kán!!” Nie eens 'n soen of niks nie, maar nou ja, ek weet wat sy bedoel. Ek bemerk dieselfde ouer word by my ma, en was sý nou vir jou op haar dag die kranigste steggiesensasie in Kimberley en Pretoria! Kranig, sê ek jou ... in die dae van krane, mét water in.
Daar is 'n bietjie tannie in elke steggie. Nes daar seker ook 'n bietjie steggie in elke tannie is ... Jy kan daarop bargain soos jy nie kan bargain met die feit dat daar ook 'n bietjie kaptein in die ou hier langsaan met die rum sticker op sy rubber duck se trailer is nie.
Sommige baggage moet mens hou.
Voor 'n onlangse vlug van die Kaap af noorde toe, pak ek my sak. Steggiesortering het al begin oorspoel na taspak toe. Vuil klere hier op 'n hoop, neushaarskêrtjie tog net nie in die handbagasie nie – netnou vat hulle dit weer – hierdie skoene is actually moerse ongemaklik; raak ontslae daarvan. So sif jy, maar heel onder in die sak, heel éérste, sodat hulle nie (verder) breek op die vliegtuig se bodem nie, kom twee steggies. Die kort, dik, rooie sonder blare en 'n ander een wat 'n caretaker van iemand anders se cottage in Franschhoek vir my gegee het. Ek kan nie sy naam onthou nie, ken ook nie die vetplant nie, weet net hy’t ongoddelike mooi, lang, groen, eweredig gespasieerde blare, raak ruig en is hoendertandskaars. Bo-op al my langmou-wessies en longjohns. Want dis koud in Jo'burg.
Almal ken darem die basics van steggies.
As mense weet hoe om MultiChoice te boikot, kan hulle sekerlik 'n malvastokkie oorplant?
Steggies moet jy, altyd, liefs, liefderik mee te werk gaan met musiek in die agtergrond. Gister het ek hoeka Madonna se “Bedtime Stories" revisit. Dit plant lekker met veral jou gewone woestynrosie, wat, soos almal weet, basies nooit vergaan nie.
Let wel, jy kan nie net 'n tak van 'n boomaalwyn of kokerboom afbreek en in die grond druk nie. Daarvoor het jy ten minste 'n paar wortels aan die stam en harde Massive Attack, of miskien William Orbit, nodig (hoewel laasgenoemde se neulerige neuries in mineur dalk meer neig na krismisroos-cuttings maak, oor dit dikwels so depressing is). En hormoonpoeier, maar daarmee het ek nog net gemengde suksesse gehad – vir plante binne én buite die slaapkamer. Wees gewaarsku: Hy kan brand, veral op jou sagter, meer vleserige stingels.
Die meeste ander bands werk goed vir steg-pleeg. Party backyard-botaniste, soos ek, hou mos vol klassieke musiek laat jou plante vinniger groei.
Uiteraard en eweneens kan jy ook met steggies kook. Mits jy oor die geduld beskik wat die meeste van ons kortkom, “bietjie soos wanneer jy by die bank in die ry moet wag,” sê tannie Lynette. En sy’s heeltemal reg: In plaas daarvan om die pit oor nege maande op die kombuisvensterbank te laat ontbaar, hoekom nie net by die kwekery 'n avo-boom koop wat ge-graft is en basies reeds vrugte dra nie?
Omdat jy die aanskoulikheid en wonder van iets maak uit niks sal misloop.
Maar, ja, jy kan bak en brou met steggies (oftewel, hul vrug). My tjom Herman op Swellendam sê mens kan vinnig 'n kruietuin begin deur gesnyde roosmaryn-, laventel- en tiemietakkies van jou supermark se rak af doodeenvoudig op 'n sonnige plek te plant nadat jy die onderste blaartjies afgestroop het. “Gee vir 'n maand lank net elke dag water tot hulle gevat het.”
Daar leer ek ook iets.
Ek het ’n belydenis.
In onlangse maande het ek 'n regte ding ontwikkel oor frangipani-steggies. Dis nie net hul absolute prag en flagrant fragrante oorweldiging nie, maar ook die feit dat hulle so maklik, en oral, groei. My ontdekking van al hierdie nuwe kleure wat mens nooit nêrens sien nie ... Hulle móét almal in een pot vir 'n reënboog wat buite jou studeerkamervenster ten hemele jubel!
Dit neem soms sewe weke om al die regte kleure op te spoor. Snags, wanneer jou bure – wat jy in elk geval nie regtig ken nie – reeds slaap, gaan leen jy, netjies en respekvol, met 'n skerp snoeiskêr – jy breek nooit net 'n tak rof en grof af nie – 'n stukkie steggie so groot soos jou hand. Pasop net vir die sekuriteitskameras in Nuweland. (Vooraf vra is altyd die beste opsie – jy kry dalk selfs 'n stukkie melktert of 'n bulldog aan jou enkel op die koop toe.)
But pay it forward. Dis hoekom ek verkies om te praat van “leen” eerder as “steel”. Want dit mag nooit nét joune bly nie. Al sê die Bybel dat jy reeds gesteel het wanneer jy met jou oë leen. Of begeer. Ek weet nie ... Ek reken solank as wat dit iets natuurlik is wat vrylik bekombaar en ultimately dankbaar is, dan kan dit seker nie die grootste sonde wees nie?
Oppas net vir knip ná donker. Vingers bly in die slag. Dié dat ek so stadig tik. En onthou, 'n doring in die vlees raak 'n steekplek in die gees. Dra 'n handskoen.
In die proses van in die water in en uit die water uit en lê en droogbak agterin 'n kar bo-op 'n boks antiques wat jy saam met 'n paar ander optelgoed wil huis toe pos, verloor jy sommige steggies. Gevolglik bly mens soms te lank op Stilbaai, want tot op die laaste minuut is daar nóg drie goed wat geplant moet word. Sodat dit so mooi as menslik moontlik lyk vir die volgende ou.
Die ding wat regtig tel, is sy onvoorspelbaarheid. Mens weet nooit met 'n steggie nie.
Die goeie nuus is daar is so baie.
Van my gunstelinge sluit in ons eie strelitzia (wat nogal 'n sweterige gesplittery kan afgee), en die rubberboom. Vir hom wil jy net nie naby plaveisel plant nie. En dis ongelooflik hoe die gestileerde steggie letterlik volsirkel gegroei het van agter die ystergordyn se old-school agterdeur tot by die hipermoderne en minimalistiese ingang van Villa Everyone se gesogte little black book. Almal wil 'n stukkie hê, want 'n steggie kom altyd met 'n storie.
Op Instagram moet enige groenvinger hierdie hashtags gaan stalk: #livingwithplants, #plantstagram, #coolplants, #houseplantclub, #plantlove, #plantsmakepeoplehappy (jy sien waarheen ek op pad is?), en #raresucculents (want, om net weer te raak aan die heimwee en nostalgie wat mens ook op daai stoeptafel saam met die tannies uitpak; enigiets wat op jou ouma se sypaadjie of nefie wat die plaas moes verlaat omdat hy die disco-ligte like, se stoep sou groei, kan jy waarskynlik knip, laat rus, en weer plant).
Baie mense het my al gevra of #crazyplantlady my ander profiel is. Dan sê ek maar net gewoonlik nee, al wat ek eintlik van plante weet, is wat tannie Pop my geleer het oor hen-en-kuikens, my ma oor beenmeel, en Jason oor omtrent alles anders.
Terloops, ek sou nié aanbeveel dat jy die betekenis van die woord “stiggie” (soos sommiges hom op Afrikaans uitspreek) gaan opsoek nie. Dis nogal pynlik.
Elke plantjie op sy plek
Mens kan liries raak oor steggies. My woorde is lank reeds te wyd vertak. Maar dit is so maklik en so lekker. My raad is: Probeer dit. En ek sal nie eens jok daaroor nie – dit is verbysterend om nou, jare later, na iets wat aanvanklik 'n vingerlengte lank was, te kan opkyk en te sê: “Liefie, bring die koerant. Ons gaan nou in die skaduwee sit. Kyk net hierdie ding.”
Ek weet steeds nie wat die vaalrooi kortstam-steggie hier buite my deur is nie, maar hy groei reeds in Milnerton en Woodstock en Kleinzee en Kensington, en nou ook hier naby die ewe vaal Vaaldam.
Wanneer die son so vroeg sak in die Noord-Vrystaat, neem mens ook die allermalste foto’s. Hoekom 'n foto? Want jy wil oormôre sien hoeveel jou babas al gegroei het. Met 'n steggie is daar immers net een koers, en dis boontoe.