Afrikaans: Die departementshoofde (DH’s) van Natuurwetenskappe (NW) in skole word dikwels in die middel vasgevang en moet wissel tussen hul rol in die bestuur van die skool en hul rol as ’n gewone klasonderwyser. Dit is bykomend tot hul rol as vakleiers, ’n rol wat nog meer ingewikkeld gemaak word weens die feit dat NW ’n saamgestelde vak is wat ten minste vier wetenskaplike dissiplines saamvoeg, elk met sy eie dissiplinêre kultuur en verwagtinge. Om so ’n multi-dissiplinêre vak te lei, vereis onder meer vaardigheid in elk van die sub-dissiplines en in hoe om hulle effektief aan te bied, tesame met die vermoë om ondersteuning en begeleiding aan ander departementslede te verskaf deur standaarde van prestasie in die klaskamer op te stel en te monitor. Dit is ’n strawwe opdrag vir baie DH’s, selfs onder ideale omstandighede. Die geskiedenis van onder-bevoorregting in baie Suid-Afrikaanse skole en die relatief swak vaardigheid in die vakinhoud onder talle wetenskaponderwysers en DH’s, maak dit selfs nog meer ingewikkeld. Hoe kan DH’s in NW in Suid-Afrika hul rolle as middelbestuurders uitvoer om effektiewe onderrigleierskap in hul vakdepartemente te verskaf? Wat is hul kapasiteit om sulke vakleierskap te verskaf en hoe kan dit verbeter word? Die studie gebruik ’n navorsingsbenadering van gemengde metodes, met vraelyste, semi-gestruktureerde onderhoude en observasie van vakdepartementsvergaderings as databronne, om sodoende die realiteite van die verskaffing van vakleierskap vir NW in geselekteerde skole binne die provinsie van Gauteng in Suid-Afrika te verstaan. Die bevindings word weergegee in vyf artikels wat verskillende navorsingsvrae aanspreek. Die eerste artikel verken die maniere waarop DH’s in Suid-Afrika onderrigleierskap vir spesifiek NW verskaf. Die tweede artikel ondersoek die aard en gehalte van ondersteuning en begeleiding wat die DH’s van hul skoolhoofde en die vakadviseurs ontvang ten opsigte van die multidimensionele rolle as vakleiers en middelbestuurders. Die derde artikel verskaf ’n vergelykende perspektief van onderrigleierskap vir NW onder ses voormalig afgeskeide skole in die provinsie van Gauteng. Die vierde artikel ondersoek die persepsies van die NW-onderwysers oor die gehalte van onderrigleierskap wat deur die wetenskap-DH’s verskaf word. Die laaste artikel bespreek die kwessie van “kapasiteit om te lei” en ondersoek die moontlikhede en geleenthede vir versterking van die DH’s in NW se kapasiteite. Die eerste stel bevindings suggereer dat die meeste wetenskap-DH’s nie NW aanbied nie en/of nie oor die onderrigervaring wat vir al die sub-dissiplines onder hul leierskap nodig is, beskik nie. Sommige is nie gekwalifiseerd om NW aan te bied nie en/of het nie vaardigheid in die vak, die Pedagogiese Inhoudkennis (PIK) of die professionele geloofwaardigheid om NW-onderrig te lei nie. As gevolg hiervan maak hulle dikwels staat op lessenaaroorsigte van onderwysers en studente se werk om onderrig te monitor, eerder as sinvolle klaskamerobservasie en bespreking van kurrikulumkwessies met die onderwysers. Dit beperk hul kapasiteit om effektiewe onderrigleierskap te verskaf. Die tweede stel bevindings het te make met die saamgestelde rangskikking van die wetenskapdepartemente in die skole, wat dit moeilik maak vir wetenskap-DH’s om aandag op NW relatief tot die ander betrokke vakke te fokus. As gevolg hiervan voel NW-onderwysers gemarginaliseerd en oorskadu deur die senior vakonderwysers, wie se vakke meer aandag kry vanweë hul prominensie in die nasionale eksamens in graad 12. Die derde stel bevindings werp lig op die ietwat swak posisie van die wetenskap-DH’s as middelbestuurders binne die algehele leierskapshierargie van die skool. Weens hul posisie binne die skoolleierskapshierargie het die wetenskap-DH’s nie veel insette oor wie aangewys word om NW aan te bied, hoe die vakke binne die wetenskapdepartemente gegroepeer word en hoe tyd toegewys en/of beskerm word vir vakvergaderings en professionele ontwikkeling van onderwysers nie. Die vierde stel bevindings gee ’n uiteensetting van die waarneming dat vakadviseurs en ander distriksbeamptes dikwels verkies om direk met die NW-onderwysers te werk wat betref die verskaffing van professionele ontwikkeling- en/of kurrikulumondersteuning ten opsigte van die nuwe Kurrikulum- en assesseringsbeleidsverklaring (KABV), met geen soortgelyke ondersteuning vir spesifiek die DH’s nie. Terwyl die DH’s voordeel trek uit sulke ondersteuning deur die distrik, hou die voordele groter verband met hul rolle as onderwysers eerder as vakleiers. Die laaste stel bevindings wys dat gereelde hersiening van die skoolgebaseerde vakleierskapstrukture en praktykte om hul doeltreffendheid vas te stel, nie deur die skoolleierskap of die distrikskantore gedoen word nie, wat die moontlikhede en geleenthede vir die verbetering van vakleierskap op die skoolvlak beperk. Die studie sluit af met ’n bespreking van die kompleksiteite van leierskap binne NW-departemente binne die huidige skoolkontekste en -groeperings. Eerstens is dit ’n strawwe opdrag vir talle DH’s om aan die vereistes vir multi-dissiplinêre kundigheid en vaardigheid te voldoen. Tweedens toon die huidige aanwysing van NW-onderwysers deur skoolleiers nie versigtige oorweging van hul spesialisasie nie en ook nie van die spesialisasie van die DH’s waarvan verwag word om ondersteuning vir verbeterde onderrig te verskaf nie. Derdens hang die sukses van die wetenskap-DH’s wat onderrigondersteuning betref af van hoe die skool sy stelsels en infrastruktuur rangskik om onderrig en die verbetering daarvan in elke vak te ondersteun. Laastens word die vermoë van wetenskap-DH’s om effektiewe leierskap te verskaf in die wiele gery deur hul posisie as middelbestuur, wat nie voorsiening maak vir die tyd en hulpbronne of die nodige gesag vir sulke vakleierskap nie. Die studie beveel ’n hersiening aan van die strukture en praktyke vir vakleierskap in skole om sodoende die tyd, hulpbronne en gesag wat DH’s benodig om hul leierskapkapasiteit te verbeter, te verskaf. Skoolleiers en distriksbeamptes moet hul kriteria en prosesse vir die aanwysing van NW-onderwysers en die DH’s weer bekyk om sodoende vakvaardigheid en beter leierskap te bevorder. Verder is vakspesifieke opleiding en ondersteuning in die NW-dissiplines, veral in fisiese wetenskappe, nodig vir wetenskaponderwysers en hul DH’s. Laastens moet die verhouding tussen DH’s en vakadviseurs versterk word deur ’n professionele leergemeenskap (PLG) vir hierdie vakleiers te vorm, om sodoende die kapasiteit om NW in skole te begelei, te versterk.