Kan ek my belasting weerhou? - Solidariteit Blog
Algemeen, Ekonomie, My geld - 26 Mei 2021
Kan ek my belasting weerhou?
Ons almal voel magteloos wanneer ons sien hoe 'n deel van ons inkomste elke maand na belasting gaan, net om vermors of selfs gesteel te word.
Daar is die afgelope ruk heelwat groepe en bewegings wat beweer dat Suid-Afrikaanse burgers hul belasting moet terughou omdat die staat daardie belasting verkeerd aanwend en nie die dienste lewer waarvoor hulle deur belasting betaal word nie. Maar kan 'n mens dit doen, en as jy kan, mag jy?
Die enigste belasting wat werklik teruggehou kan word, is munisipale belasting. Alle ander belasting word deur instansies aan die betrokke belastingowerhede oorbetaal. Sou die instansie, hetsy 'n werkgewer of 'n finansiële instelling, versuim om dit te doen, sal die instansie vervolg word. Die betrokke belastingwette laat geen onduidelikheid daaroor nie. Besighede sou wel hul belasting kon weerhou, maar dit kom ook op belastingontduiking neer. Die staat sal baie gretig wees om 'n besigheid wat nie die belastingwette nakom nie, te vervolg. Met ander woorde jy kan nie, en waar jy kan, mag jy nie belasting weerhou nie.
Artikel 2 van Hoofstuk 7 van die Grondwet van Suid-Afrika verbied munisipale rade om die oplegging van eiendomsbelasting en ander belastings, heffings en regte te delegeer. Niemand behalwe die munisipaliteit mag dus hierdie belastings en heffings ontvang of toeken nie.
Dit gebeur wel soms dat burgers sekere funksies van die staat verrig en die koste daarvan dan ná die tyd terugeis. Voorbeelde is die herstel van slaggate deur die plaaslike gemeenskap, of gevalle waar inwoners self parke in sommige woonbuurte onderhou, waar hulle dan 'n rekening aan die munisipaliteit stuur, en dan hul geld terugkry. Dit is egter nie 'n uitgemaakte saak dat die staat daardie geld sal terugbetaal nie en dit sal baie dwaas wees om groot bedrae geld aan projekte te bestee met die aanname dat die staat of munisipaliteit dit noodwendig sal terugbetaal.
Die staat bied ook sekere aansporings aan om gewenste gedrag aan te moedig, onder meer om vir aftrede te spaar of om tot 'n mediese fonds by te dra. Hierdie aansporings is nie 'n reg wat burgers outomaties toekom nie, maar 'n vergunning van die staat.
'n Mens kan nie, soos sommige aktiviste beweer, die polisie deur privaat sekuriteit vervang en dan sodanige koste van belasting terugeis nie. Ongelukkig is die polisie, in teorie altans, tot almal se beskikking, terwyl die staat privaat sekuriteit as 'n luukse beskou – 'n luukse waarvoor hy nie gaan betaal nie. Privaat sekuriteit kan ook nie die polisie heeltemal vervang nie, want waar 'n misdaad gepleeg is, beskik slegs die polisie oor volledige ondersoekmagte.
Die Grondwet laat nie toe dat belasting in 'n privaat trust inbetaal word eerder as wat dit aan die betrokke munisipaliteit betaal word nie. Dorpe en inwonersverenigings wat dit wel in die verlede gedoen het, soos in die geval van Sannieshof, Koster en Swartruggens, het almal sedertdien hul hofsake verloor. Dit is dus onwettig en die regspresedente wat daarvoor bestaan het, is intussen omgekeer. Selfs al sou dit op die kort termyn deur 'n regter toegestaan word, sal dit weer in die grondwethof ongedaan gemaak word.
Ongelukkig het die inwoners van Suid-Afrika tans geen ander keuse as om hul belasting te betaal en dan toe te kyk hoe hul geld vermors en gesteel word nie. Die weiering om belasting te betaal mag 'n mens dalk net in die tronk laat beland.