Hoekom Afrikaners nie langer verskoning vir apartheid wil vra nieFlip Buys is die voorsitter van die Solidariteit Beweging. Foto: René Roux. Die hantering van die apartheidsverlede is tans in die nuus weens kritiek op Kallie Kriel van AfriForum wat gesê het dit was ’n onreg, maar nie ’n misdaad nie. Verskeie kommentators het ook gevra waarom wit mense nie meer om verskoning vir apartheid vra nie. Die maklikste antwoord sou seker wees dat Afrikaners moeg is van jammer sê en nou eerder op die toekoms wil fokus en die verlede agterlaat. George Orwell het immers gesê dat elke geslag dink hy is slimmer as die vorige geslagte en wyser is as die volgende geslag. Maar so maklik kom mens nie van die geskiedenis af weg nie. Die Harvardse politieke wetenskaplike, Samuel Huntington, het die rede vir botsende sienings oor die verlede goed opgesom: “Elke kultuurgroep sien homself as die sentrum van die wêreld, en skryf sy geskiedenis as die sentrale drama van die geskiedenis van die mensdom.” Maar die ANC wil húl meesterverhaal die enigste weergawe van die verlede maak; dié historiese draaiboek waarvan niemand mag afwyk sonder om op die brandstapels van die openbare mening verbrand te word nie. Só word geskiedenis ŉ gevaarlike wapen in die hande van die regeerders. In Orwell se woorde: “Die doeltreffendste manier om ’n volk te vernietig is om sy eie verstaan van sy geskiedenis te ontken en te vernietig.” Die bekende Dan Brown het hierteen gewaarsku in sy treffer, die Da Vinci Code: “In ŉ botsing van kulture word die verloorder uitgewis, want die wenner skryf die geskiedenis om hul eie saak te verheerlik en die vyand s’n af te kraak. Geskiedenis is altyd eensydig.” Lees gerus enige skoolhandboek om die waarheid van Brown se stelling te toets. Kortom beteken al hierdie stellings dat daar nie net “een” regte geskiedenis is nie en dat ons in ŉ land soos Suid-Afrika moet ruimte maak vir meer “geskiedenisse”. Demokrasie veronderstel verskille oor die hede, die toekoms én die verlede. Daar is egter ook verskeie ander redes waarom die meeste wit mense en Afrikaners nie lus voel om verder jammer te sê oor die verlede nie. Ten eerste meen talle dat die voortdurende verwyte oor die verlede as oorsaak van alle probleme, ŉ magspolitieke greep van die ANC is om wit mense se spraakvryheid en demokratiese inspraak in te perk. Die beste verskoning vir apartheid, is die feit dat wit mense al dekades lank herhaaldelik by die stembus daarteen gestem het. Ten tweede klink die aanhoudende geskop aan die lyk van apartheid na ŉ doelbewuste projek om die aandag te probeer aflei van die ANC se wanbestuur en korrupsie. Wit mense word selfs verantwoordelik gehou vir wat lank voor hul geboorte gebeur het, terwyl die ANC nie aanpreeklik gehou wil word vir wat hulle vandag doen nie. Jong wit mense wat nie deur apartheid bevoordeel is nie, wil nie meer om verskoning vra vir jong swart mense wat nie deur apartheid benadeel is nie. Hulle voel dat mense se visie vir die toekoms nou sterker moet wees as hul geheue oor die verlede. Derdens voel baie wit mense die juk van die ANC se eie rassebestel aan eie lyf en ervaar ŉ bepaalde skynheiligheid oor klagtes oor die rassewetgewing van die verlede. Die meeste Afrikaners sal toegee dat die gevolge van baie apartheidsmaatreëls steeds voortduur, maar weet dat baie van die probleme net soveel te wyte is aan die ANC se swak regering en die ontwikkelingsprobleme wat oor die hele Afrika voorkom nie. Vierdens het wit mense se aanvanklike uitgelatenheid oor die nuwe demokratiese bedeling waarin almal welkom, vry en gelyk sou wees, plek gemaak vir ŉ groeiende ontnugtering en vervreemding. Regeringsbeleid en -praktyk wek al meer kommer dat die ANC net toegewings by Kodesa gemaak het om die mag te kry, maar nou die struggle met staatsmag voortsit. Wit mense voel taamlik magteloos en nie vreeslik opgewonde oor die langtermyn-vooruitsigte van ŉ demokratiese stelsel waarin hulle stemreg sonder genoeg “stemkrag” het om dinge by die stembus te verander nie. Vyfdens laat die politieke onstuimigheid en ekonomiese rommelstatus baie wit mense vra of Suid-Afrika nie maar dieselfde afdraande pad as die meeste postkoloniale Afrikalande loop nie. Baie wit mense koop nie meer die ANC se meesterverhaal oor die verlede nie en vermoed dat dit eensydig geskryf word om twyfelagtige ANC-beleidsrigtings te regverdig en wit mense onderdanig “op hul plek” te hou. Die verval van talle staatsinstellings; rassisme teen wit mense; onveiligheid; en dreigemente van onteiening en radikale ekonomiese transformasie herinner Afrikaners dat die vyf Mandela-jare miskien die uitsondering op die ANC se eeu lange geskiedenis is. Talle voel dat wit mense voorheen hewig teen ŉ ANC-bewind geveg het omdat die ANC van die verlede nog erger was as die huidige ANC. Was die ANC nie dalk ŉ rede vir apartheid nie? Al meer begin onthou dat die ANC nie vir ŉ liberale demokrasie geveg het nie, maar om ŉ kommunistiese bestel deur ŉ gewelddadige omverwerping van die vorige regering te vestig. Terselfdertyd dink hulle daaraan dat die meeste wit mense sedert 1981 mnr. PW Botha se hervormingsbeleid gesteun het om apartheid stelselmatig af te skaf; swart mense ekonomies op te hef; en planne gemaak het om swart groepe wat tot vreedsame verandering verbind was, in die regering te betrek. Die heropkoms van Rusland laat baie wit mense terugdink aan die Koue Oorlog wat die politieke bewegingsruimte in Suid-Afrika tot 1990 grootliks gevries het. Die feit dat die ANC nog glad nie sy eie foute om die demokratiese oorgang te vertraag, erken het nie, demp die geesdrif onder Afrikaners om deurentyd aan hul ouers se foute herinner te word. Dit beteken nie dat wit mense terugverlang na die verlede onder apartheid nie, maar wel dat hulle nie uitsien na die toekoms onder die ANC nie. PW Botha was beslis nie die enigste krokodil nie! Die sewende rede is die plaag van geweld wat die land teister. Mnr. Buthelezi het die ANC al in 1987 gewaarsku dat ŉ strategie om die land onregeerbaar te maak, Suid-Afrika ná hul magsoorname steeds onregeerbaar sal laat. Daar is wel ook sosiale en demografiese oorsake vir die geweld, maar die ANC-in-regering sit nou opgeskeep met baie van die probleme wat die ANC-in-struggle help veroorsaak het. Die agtste rede is dat baie Afrikaners meen die ANC het die demokratiese skikking van 1994 verbreek. Meerderheidsregering het ontaard in meerderheidsoorheersing en mnr. Zuma en sy span het gemaak wat hulle wil. Versoening is verskraal tot inlywing by die meerderheid en demokratiese grondwetlike ruimtes vir kulturele vryheid word met politieke mag toegestop. Die negende rede is dat baie wit mense in die nuwe bedeling nie meer vry voel nie. Die ANC se rasgebaseerde transformasieformule van 80 swart, 9 bruin, 9 wit en 2 Indiërs waarborg dat elke deel van minderhede se lewens deur die meerderheid beheer word danksy “verteenwoordigendheid”. Daardeur het “dekolonisasie” ŉ nuwe kolonisasieprojek geword. Laastens het talle wit mense die Zuma-presidentskap as die verpersoonliking van hul historiese vrese vir die gevolge van ŉ ANC-bewind ervaar. Dieselfde wit mense wat die eerste swart president in 1995 toegejuig het, het ŉ weersin in die korrupte Zuma gehad, en president Ramaphosa het nog nie hul vertroue teruggewen nie. Waar apartheid vroeër die skuld vir alles gekry het, het Jacob Zuma die gesig geword van wat verkeerd geloop het in die land. Maar hoewel Zuma die gesig van vrot regering was, is die ANC die lyf wie se swak regering landwyd vir almal duidelik is. Die werklikheid is dat die ANC se regeringsrekord die grootste struikelblok in die pad van ŉ normale geskiedenis is – ŉ nuwe, ewewigtige meesterverhaal oor die land se verlede.