3Amartya Sen: The Idea of Justice. Allan Lane. 2009. 4John Rawls: A Theory of Justice. Harvard University Press. 1971. 5Sen (2009), p.54 6John Rawls, Political Liberalism, 1993, p. 291; quoted in Sen (2009), p.59 7Sen (1999), p.87 Soos reeds genoem, fokus die begrotingsrede op inklusiewe groei en inklusiewe transformasie. By die aktiewe regstelling van die onregte van die verlede het ons ʼn keuse tussen die verkryging van bevoorregting en rykdom vir enkeles, of wyer deelname en wydgerigte bemagtiging. ʼn Onlangse ondersoek deur die Brusselse dinktenk Bruegel na inklusiewe groei in Europa, voer aan dat groei as inklusief beskou kan word indien dit geleenthede vir alle segmente van die bevolking bied en dit billik deel. Om inklusiewe groei te verstaan, moet ons eerstens ongelykheid verstaan.8 Dit is vanselfsprekend dat hierdie waarneming ook op Suid-Afrika betrekking het. Minister Gordhan se begrotingsrede het ook nie weggeskram van die moontlike botsing tussen groei en transformasie nie. Ek het in die verlede aangevoer dat Suid-Afrika ʼn beter balans tussen hierdie doelwitte moet handhaaf en dat groei nie deur transformasienoodsaak gekniehalter moet word nie. Dit is dus verblydend om daarop te let dat die minister gesê het dat ons ʼn keuse het tussen benaderings wat slegs rykdom oordra, en benaderings wat nuwe ondernemings, nuwe bates, nuwe werkgeleenthede en ʼn meer oop groeipad skep.Inklusiewe groei en transformasie word eerder as aanvullend tot mekaar gesien. Die siening is dus dat inklusiewe groei die oopstelling van geleenthede en die verruiming van deelname aan ʼn uitbreidende ekonomie beteken, wat in die gemarginaliseerde gemeenskappe se behoefte aan dienslewering voorsien (d.w.s. vermoë-tekortkominge aanvul), goeie werkvooruitsigte vir almal skep, en onderwys van goeie gehalte op alle vlakke aan alle gemeenskappe voorsien.Inklusiwiteit sal ook bevorder word deur die gehalte van onderwys, die tempo en patroon van verstedeliking en behuisingsontwikkeling, nywerheidsontwikkeling en die uitbreiding van werkgeleenthede, handel en nywerheid, en maatskaplike beskermingsdienste, insluitend toegang tot gesondheidsorg en maatskaplike veiligheid.Dit sou maklik wees om tot die gevolgtrekking te kom dat inklusiewe groei net oor gelyke geleenthede gaan en dat, indien alle formele struikelblokke wat in die weg van toegang tot geleenthede vir almal staan, verwyder word, alles in orde sal wees. Dit is egter nie so eenvoudig nie. Bruegel het bevind dat daar ʼn toenemende besef is dat ekonomiese groei op sigself nie billike geleenthede aan verskillende segmente van die samelewing voorsien nie. In die meeste lande vind agtergeblewe mense dit moeilik om vooruit te gaan.9 Met ander woorde, voordat daar gelyke geleenthede kan wees, moet die armes se vermoë-tekortkominge waarna Sen verwys, uit die weg geruim word. Die belangrikste tekortkominge lê by onderwys weens die belangrikheid daarvan vir opwaartse mobiliteit en geskiktheid vir werk, insluitende self-indiensname. Met die aandag in Suid-Afrika tans op hoër onderwys, is dit gepas om onsself te herinner aan die kritieke belangrikheid van vroeëkindontwikkeling vir lewenskanse. 8Darvas and Wolff (2016), p. 1 9Darvas and Wolff (2016), p. 9 Die belangrikheid van instellings en ekonomiese strukture vir inklusiwiteit word algemeen erken. Volgens minister Gordhan hang dit af van wette en beleidsrigtings, sosiale netwerke en administratiewe stelsels, en hoe markte georganiseer word. Onderwys sal bydra tot gelykheid, stede sal maatskaplike en ekonomiese mobiliteit bevorder, markte sal groter geleenthede skep en openbare dienste sal in almal se behoeftes voorsien – mits dit gestruktureer word om inklusief te wees. Ons word aangesê om inklusiewe instellings en ʼn oop, ondernemingsgebaseerde ekonomie te bou, insluitend maatreëls om diskriminasie reg te stel en gelykheid te bevorder. Maar ons moet goed daaroor nadink: ons moet lank bestaande ongelykhede en vorms van heerskappy uit die weg ruim, sonder om nuwes te skep. Verder moet ons ook geleenthede uitbrei sonder om ons aan opportunisme oor te gee.Minister Gordhan se beroep op Suid-Afrikaners om betrokke te raak by die idees wat hy geopper het, is ʼn uitnodiging tot groot denke. Gelukkig is die uitdaging aan ons nie om op een slag ʼn perfekte regverdige wêreld te skep nie, maar om net geleidelik vorentoe te beweeg na groter regverdigheid en billikheid deur ooglopende struikelblokke wat in die pad van ware gelyke geleenthede staan, uit die weg te ruim. Om ’n oop en eerlike gesprek waaraan alle Suid-Afrikaners hulle vry voel om deel te neem oor hierdie belangrike sake te kan hê, sal die debat tot bo die vlak van party-politiek verhef moet word.VerwysingsDarvas, Zsolt en Wolff, Guntram B. An Anatomy of Inclusive Growth in Europe. Bruegel. Oktober 2016. Gordhan, Pravin. Mediumtermyn-begrotingsrede. 26 Oktober 2016. Miller, David: Principles of Social Justice. Harvard University Press. 1999. Rawls, John. A Theory of Justice. Harvard University Press. 1971. Sen, Amartya. Development as Freedom. Oxford University Press. 1999. Sen, Amartya. The Idea of Justice. Allan Lane. 2009. Contact Glacier