Die brug Ponte San Martino oor die Silerivier
Koördinate: 45°40′20″N 12°14′32″O﻿ / ﻿45.67222°N 12.24222°O﻿ / 45.67222; 12.24222Koördinate: 45°40′20″N 12°14′32″O﻿ / ﻿45.67222°N 12.24222°O﻿ / 45.67222; 12.24222
Romeinse municipium (Tarvisium)
55,5 km² (21,4 vk m)
15 m (49 vt)
Bevolking (31 Maart 2018)
1 531,8/km² (3 967,3/myl2)
Treviso [tre'vizo], Venesiaans Trevixo, is 'n welvarende nedersetting en munisipaliteit (comune) in die Noordoos-Italiaanse streek Veneto met 'n bevolking van iets meer as 85 000. Na sy inwoners word in Italiaans as trevigiani of trevisani verwys.
Treviso, wat as administratiewe setel van die gelyknamige provinsie dien, is in die Venesiaanse vlakte by die samevloeiing van die Botteniga- en Sile-riviere geleë, sowat 30 km noord van Venesië en 40 km noordoos van Padua - temidde van die historiese landskap Marca Trevigiana (in Italiaans dikwels kort la Marca genoem).
In ekonomiese opsig word die stadsnaam verbind met wêreldrolspelers soos De’Longhi en Benetton - twee ondernemings wat hul oorsprong in Treviso het en steeds vanuit die stad bestuur word - en sy Antonio Canova-lughawe (een van drie in Venesië en sy omgewing - genoem na die befaamde Venesiaanse neoklassieke beeldhouer wie se borsbeeld hier vertoon word). Dit is veral gewild by laekosterederye soos die Ierse Ryanair en hanteer jaarliks meer as drie miljoen passasiers.
Canale dei Buranelli. Treviso se kanale en voetbrûe het, net soos sy ander argitektoniese en kunsskatte en sy groot verlese, aan die stad die bynaam "Klein-Venesië" besorg. Histories was Treviso in 1339 die eerste nedersetting in Veneto wat hom by die Venesiaanse Dogerepubliek aangesluit het. Vervolgens is dit uitgebou tot 'n vesting wat Venesië teen aanvalle uit die noorde sou beskerm. Kanale en ’n stadsmuur het deel uitgemaak van die versterkings
Piazza dei Signori met die Palazzo dei Trecento. Die Torre Civica of belfort teen die agtergrond dateer van 1218
Via Calmaggiore is die belangrikste winkelstraat in die historiese middestad. Die booggange verskaf op warm somerdae aangename koel skaduwee en word saans stylvol belig. Die groot verskeidenheid luukse winkels van inheemse en internasionale mode-etikette, wat hier aangetref word, weerspieël Treviso se hoë inkomstevlakke
Die Palazzo dei Trecento was een van honderde historiese geboue van onskatbare waarde wat deur die onverantwoorde Amerikaanse lugaanval ernstig beskadig is. Markerings aan die buitefasade en op die trappe wys die skade wat berokken is (links bo)
Loggia dei Cavalieri - die vergaderplek en feessaal van Middeleeuse ridders, opgerig in 1276, word tans onder meer as konsertsaal gebruik
Loggia dei Cavalieri - buiteaansig
Stadspoort met die gevleuelde Venesiaanse Markusleeu - Porta San Tommaso. Drie van Treviso se monumentele poorte het bewaar gebly
'n Woonstelgebou langs die Silerivier
Mario Botta se Area Appiani is buite die historiese middestad en stadsmuur geleë en behels woonstelle, winkels, groen ruimtes, 'n plein, 'n moderne kerkgebou en 'n multifunksionele saal met 500 sitplekke
Treviso se gewilde radicchio rosso
Tiramisù (in die plaaslike dialek Tiramesù genoem). ’n Aantal Italiaanse stede maak daarop aanspraak dat hulle die bakermat van die befaamde nagereg sou wees, maar in die laat 1960‘s het die bekende fynproewer en koskenner Giuseppe Maffioli in sy boek oor «La cucina trevigiana» die outentisiteit van Treviso se resep bevestig
In die argeologiese afdeling van Treviso se Musei Civici word antieke Romeinse glaskuns soos hierdie houer vertoon
...dove Sile e Cagnan s’accompagna
In sy Goddelike Komedie (Divina Commedia) verwys die Italiaanse meesterdigter (Somma Poeta) Dante na die brug in Treviso waar Sile en Cagnan oor ’n klein afstand naas mekaar vloei voordat hulle verenig. Ook beskryf hy die twee riviere se verskillende kleure
(Paradiso, IX, 49)
Treviso, wat reeds in die antieke tydperk deur Kelte gestig is en in die 1ste eeu v.C. Romeinse stadstatus behaal het, het sy bloeitydperk tussen die 12de en 14de eeu beleef. Die elegante paleise op die plein Piazza dei Signori, waaronder die ou raadsaal Palazzo dei Trecento (begin in 1185 en genoem na die 300 lede van die stadsraad) in die Romaanse styl, dateer uit hierdie periode. Middeleeuse digters het na Treviso weens sy rustige en gesofistikeerde atmosfeer as "hoofse stad" of città cortese verwys. Die stad en sy omgewing was een van die gunstelingplekke van welvarende Venesiane wat hier in die 18de eeu paleise as somerverblyf laat bou het.
Van Treviso se belangrikste argitektoniese besienswaardighede is die ryklik versierde fasades van woongeboue, veral in die stadsbuurt Calmaggiore. Hierdie tradisie het sy oorsprong in die Middeleeue toe plaaslike families gewedywer het om hul woonhuise, wat weens 'n gebrek aan waardevolle stene as boumateriaal hoofsaaklik van bakstene en hout gebou is, met kunsvolle en kleurryke fresko's te versier. Hierdie versierings het aan Treviso die bynaam "die geskilderde stad" (Latyn: urbs picta) besorg. Afgesien van die skade wat die historiese middestad in die twee wêreldoorloë gely het, het die Middeleeuse stadsbeeld die negatiewe gevolge van moderne stads- en verkeersbeplanning gespaar gebly.
Terwyl riviere en kanale aan Treviso sy besondere karakter gee, verg die stad se historiese argitektuur groot aandag. Talle woonhuise is regstreeks oor die waterlope opgerig waar fondamente aan erosie blootgestel is - net soos in Venesië. In Julie 2018 is nuusberigte oor omvattende erosieskade aan 'n 16de eeuse palazzo oor die Cagnan-kanaal in via San Leonardo gepubliseer. Die gebou is deur ineenstorting bedreig.
Die geskiedenis van Veneto se wol-, sy- en tekstielbedryf strek terug tot in die 14de eeu toe sywewers uit Toskane hulle as politieke vlugtelinge hier gevestig het. Tekstiele uit Veneto is na Venesië se oorsese besittings en ander Mediterreense markte uitgevoer. Omrede Venesië nie oor riviere beskik het waarlangs tekstielmeule gevestig kon word nie, is Venesiaanse tekstiele in Treviso verwerk. Treviso is steeds die setel van Italiaanse tekstielondernemings wat met hul gesofistikeerde luukse produkte soos katoen en wol en verwerkte tekstiele belangrike rolspelers op die wêreldmark is. Op 11 April 2019 was Treviso saam met Venesië danksy die inisiatief van Benetton die gasheerstad van die Internasionale Woltekstielorganisasie (IWTO) se 88ste jaarlikse kongres wat tussen 9 en 11 April gehou is.
1.1 Amerikaanse lugaanval in 1944
2.1 Sakrale boukuns
4 Taal: Trevisaanse Venesiaans
Treviso het sy oorsprong in 'n Keltiese nedersetting wat as Romeinse municipium tot 'n welvarende stad ontwikkel het. Net soos elders in Noord-Italië het die bloeitydperk met die invalle van barbaarse volke tot 'n einde gekom, al was Tarvisium nie aan die die invallers se hoofroete na Rome geleë nie en het dit sodoende groter verwoestinge gespaar gebly. Ná die val van die Wes-Romeinse Ryk in 476 het die nedersetting as biskopsetel gedien en onder Lombardiese bewind gekom.
As administratiewe setel van die Marca trevigiana is Treviso in 776 by die Heilige Romeinse Ryk ingelyf. Karel die Grote het hier munte laat slaan. 'n Inval van Madjare (Hongare) in 899 was met 'n grootskaalse plundering verbonde. Nogtans het Treviso as belangrikste nedersetting in die Marca die status van selfregerende stadrepubliek behaal waaraan keiser Frederik Barbarossa besondere voorregte toegeken het.
Onder die da Camino-familie het Treviso in die 13de eeu sy bloeitydperk beleef. As tydelike bondgenoot van die Republiek Venesië kon Trevioso sy magsgebied tot Feltre en Belluno uitbrei. In 1263 is 'n universiteit gestig.
Ná die kortstondige bewind van Cangrande della Scala het Treviso as eerste nedersetting in Veneto in 1329 vir die eerste keer by die Republiek Venesië aangesluit. Hierdie vrywillige alliansie is bevestig deur 'n besluit van Treviso se stadsraad wat op 11 Februarie 1344 geneem is. Afgesien van die kortstondige besetting deur Francesco I da Carrara (1325−1393), heerser van Padua, vanaf 4 Februarie 1384 het Treviso, nadat dit in 1388 weer deur Venesiaanse magte ingeneem is, tot die ontbinding van die Republiek Venesië in 1797 ná die inval van Franse magte, Venesiaans gebly. Treviso het as een van min nedersettings wes van Frioelië lojaal aan Venesië gebly nadat Venesiaanse magte in die Slag van Agnadello in 1509 'n verpletterende nederlaag teen die Liga van Cambrai se troepe gely het. Treviso se Venesiaanse stadsmuur en -poorte is tot vandag versier met die Venesiaanse Markusleeu as simbool van die Dogerepubliek.
Met die val van Napoléon Bonaparte se ryk het Treviso in 1813 onder Oostenrykse bewind gekom. In 1848 het Treviso se bevolking in opstand gekom teen die Habsburgse owerheid en 'n provisionele regering gevorm wat bestaan het tot 14 Junie. Agttien jaar later, in 1866, het die stad deel van die nuwe Italiaanse eenheidstaat geword. Die Oostenrykers se belangrikste nalatenskap was die stelselmatige uitbou van Treviso se infrastruktuur - die lewering van 'n posdiens, die bou van skole, 'n geregshof, die vismark (Pescheria) en 'n spoorlyn wat Treviso met Venesië verbind het. Die eerste segment daarvan is in 1851 geopen.
Oorlogshandelinge gedurende die Eerste Wêreldoorlog het Treviso in 1917 regstreeks geraak toe Oostenrykse magte die Italiaanse frontlinie naby Coparetto (tans in Slowenië geleë) deurbreek en die provinsie Treviso binnegeval het. Groot dele van die provinsie, insluitende die stad Treviso, is verwoes, alhoewel die Oostenrykers nie daarin geslaag het om dit in te neem nie.
Amerikaanse lugaanval in 1944[wysig | wysig bron]
Gedurende die Tweede Wêreldoorlog is voorrade vir die Duitse Weermag in Italië vanuit die stad versprei wat van Treviso 'n teiken vir hewige geallieerde lugaanvalle gemaak het. Die Amerikaanse lugaanval op Goeie Vrydag, 7 April 1944, wat tussen 13:00 en 13:29 uur deur 159 Boeing B17 Flying Fortress-bomwerpers (in Italiaans bekend as Fortezzi Volanti) uitgevoer is, het eintlik Treviso se treinstasie en opstelterrein geteiken, wat dan ook volledig vernietig is, maar was nogtans so inakkuraat dat die altesaam meer as 2 000 bomme dwarsoor die stad geval het. Tussen 1 000 en 1 600 trevisani, onder wie 123 kinders, het hul lewens verloor. Groot dele van Treviso is in puin gelê, waaronder tagtig persent van die historiese geboue in die middestad. Die meeste hiervan, wat tussen die gekanaliseerde rivierarms van Sile en Botteniga geleë is, is ná die oorlog keurig gerestoureer en tot hul oorspronklike toestand teruggebring. Nogtans het 'n aantal palazzi onherroeplik verlore gegaan.
Die oorlogsgebeure staan sentraal in Giuseppe Berto (1914−1978) se roman Il cielo è rosso ("Die hemel is rooi", 'n verwysing na die brande wat in Treviso se Centro storico gewoed het) wat in 1946 gepubliseer en vier jaar later verfilm is. Berto het sy skoolopleiding in Treviso se Liceo ginnasio statale Antonio Canova ontvang.
Ter nagedagtenis van die 123 kinders, wat in die aanval dood is, is twee gedenkstene in die Madonetta-kerk van die noordelike stadsdeel Santa Maria del Rovere opgerig. Die bevolking van Treviso herdenk die slagoffers jaarliks op 7 April om 1 uur smiddags. Alle winkels en kantore sluit hiervoor hul deure.
Die Malchiostro of Verkondigingskapel met Titiaan se Verkondiging
Die onvoltooide kloktoring
Temidde van Treviso se historiese middestad met sy talle booggange en kanale is sy 12de eeuse katedraal of Duomo di Treviso geleë wat aan die apostel Sint Petrus gewy is en as setel van die stad se Rooms-Katolieke biskop dien. Treviso se beskermheilige San Liberale (Latyn: Liberalis; 'n laat 4de eeuse Romeinse soldaat wat hom tot die Christelike geloof bekeer het en wie se fees op 27 April gevier word) lê in die katedraal se kripte begrawe, net soos vroeëre biskoppe van Treviso. Opvallend is die kerk se onvoltooide kloktoring. Volgens oorlewerings is boubedrywighede op bevel van die Venesiaanse regering gestaak nadat gevrees is dat dit hoër sou word as Venesië se befaamde campanile vlakby die Sint Markus-basiliek.
Die huidige katedraal se vroegste 6de eeuse voorloper het in 'n buurt ontstaan waar in die antieke Romeinse tydperk 'n tempel, 'n teater en moontlik ook 'n badhuis geleë was. In die 12de en 13de eeu is 'n nuwe kerkgebou in die Romaanse styl opgerig wat op sy beurt in 1768 afgebreek is om plek te maak vir die huidige neoklassieke katedraalgebou. Die enigste oorblyfsel uit die Romaanse stylperiode is die katedraal se kripte met die oorspronklike marmersuile. Die katedraal het drie kerkskepe, met vyf koepels oor die sentrale skip en twee verdere koepels wat oor die kapelle ontstaan het. Aangrensende geboue sluit 'n doopruim, die biskopswoning en parogiehuis in. Die laasgenoemde huisves tans 'n museum vir sakrale kuns. Die Italiaanse skrywer, digter en joernalis Giovanni Comisso (1895−1969), 'n boorling van Treviso, het na die katedraalkompleks as 'n "klein Vatikaanstad" (quasi un piccolo Vaticano) verwys.
Belangrike kunsskatte in die domkerk sluit 'n Verkondiging in wat deur Titiaan, 'n boorling van die huidige provinsie Belluno, geskilder is asook verskeie werke van die Venesiaanse beeldhouer en argitek Tullio Lombardo (omstreeks 1455−1532) in. Deur die loop van die eeue is steeds weer wysigings aan die katedraal aangebring soos die portico of pilaargang wat uit die 19de eeu dateer. Die huidige fasade is in 1836 ontwerp. Ná die lugaanval van 1944, waartydens die katedraalbiblioteek deur 'n brand beskadig is, is herstelwerk aan die katedraal gedoen. Ter geleentheid van die heilige jaar 2000, wat deur pous Johannes Paulus II geproklameer is, is die katedraal van 'n nuwe orrel voorsien.
Treviso se belangrikste voorbeeld van Gotiese sakrale boukuns is die kerk San Nicolò uit die 13de en 14de eeu, met fresko's wat deur Tommaso da Modena (1326−1379) en sy studente aangebring is. Die kunstenaar het ook vir ander kerkgeboue in Treviso versierings geskep soos die fresko's in die vroeëre San Nicolò-klooster wat hooggeplaaste lede van die Dominikane-orde uitbeeld.
Luciano Benetton (* 1935), boorling en inwoner van Treviso
Treviso is die geboorteplek van die Rooms-Katolieke sosiaal-filosoof Giuseppe Toniolo (1845−1918) wat, geïnspireer deur sy romantiese visie van die Middeleeue, die Kerk as die sentrale bemiddelaar beskou het om beter lewensomstandighede vir die werkersklas te verseker.
Die vier lede van die Benetton-familie (drie broers en een suster - Luciano, Giuliana, Gilberto en Carlo), wat in 1965 die mode-onderneming Benetton Group S.p.A. gevestig het, is almal boorlinge van Treviso. Carlo en Gilberto is hier in 2018 oorlede. Gilberto se gesondheidstoestand het volgens nuusberigte versleg na die afsterwe van sy broer Carlo en nadat ongegronde beskuldigings in verband met die ineenstorting van die Polcevera-viaduk in Genua teen die Benetton-familie gemaak is.
Taal: Trevisaanse Venesiaans[wysig | wysig bron]
Die plaaslike dialek toon baie ooreenkomste met Venesiaans, veral die variant wat in Venesië gebesig word (dialetto veneziano). Die belangrikste verskille is die uitspraak van die Latynse /o/ in oop sillabes wat as /ɔ/ uitgespreek word, nie as /o/ nie (so word die Italiaanse fuoco in Trevisaanse Venesiaans fògo, nie fógo nie) en die ontwikkeling van die Latynse agtervoegsel ĕllus tot èl (die Italiaanse fratello se ekwivalent in Trevisaanse Venesiaans is dus fradèl, nie fradèo nie).
Die waterryke omgewing van Treviso, 'n vrugbare vlakte, was van oudsher af 'n belangrike landboustreek, soos weerspieël in die stad se voortreflike kookkuns. So word die stadsnaam onder meer verbind met prosecco-vonkelwyn (Veneto se Prosecco-heuwels, waaraan Unesco in 2019 die status van wêrelderfenis toegeken het, is noord van Treviso geleë), die befaamde Italiaanse koffiekoek-nagereg Tiramisù (wat in 1962 vir die eerste keer in die plaaslike restaurant Alle Beccherie voorgesit is), en die radicchio rosso of rooi Italiaanse sigoreiwortel (in Italië dikwels ook radicchio trevigiano of radicchio di Treviso genoem). Met sy sagte note van bitterheid word dit as slaai voorgesit, gebraai of gesoteer. Elke jaar in Desember word in Treviso 'n gastronomiese fees gevier waarin die radicchio sentraal staan.
Die Italiaanse regisseur Pietro Germi (1914−1974) se erotiese komedie Signori & Signore, wat in 1966 ontstaan het en op die Cannes-rolprentfees van dieselfde jaar met 'n Palme d'Or bekroon is, speel in Treviso af. Die draaiboek is geskryf deur Luciano Vicenzoni, 'n boorling van Treviso. In die Verenigde State is die rolprent vrygestel onder die titel The Birds, the Bees and the Italians.
↑ www.italia.it - Italia Agenzia Nazionale Turismo: Treviso. Besoek op 19 Januarie 2019
↑ Treviso Today, 11 Julie 2018: Rischio di crollo per un palazzo storico del centro: fondamenta trovate erose dal Cagnan. Besoek op 19 Junie 2019
↑ knittingindustry.com: Benetton welcomes IWTO. Besoek op 28 Maart 2019
↑ Ecotextile News (ETN), 11 Februarie 2019: Benetton Group opens doors to IWTO Congress. Besoek op 28 Maart 2019
↑ Treviso City Guide. Castelfranco Veneto: Duck Edizioni 2017, bl. 45
↑ Andrea Bellieni: Treviso. I Luoghi dell'Arte. Ponzano Veneto: Vianello Libri 2008
↑ Marcadoc - Turismo Informazione Cultura nella Provincia di Treviso: Tiramisù - Traditional Cake from Treviso. Besoek op 18 Desember 2018
↑ www.cucchiaio.it: Radicchio Trevigiano. Besoek op 19 Januarie 2019
↑ Alessandro Zaltron: Treviso 101. Le meraviglie della Marca | 101 Ways to discover Treviso. Tweede uitgawe. Conegliano (TV): Sime Books 2013, bl. 64
Studio Trevimedia - trevisoinfo.com
Arch Daily: Boukuns in Treviso
ARCHITECTOURS - Fabrica in Treviso by Tadao Ando
YouTube.com: Gianni Rizzo: Treviso - Una Città da Scoprire
YouTube.com: Pronti Partenza...Via - Treviso "urbs picta"
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Treviso&oldid=2021721"
Die bladsy is laas op 1 Augustus 2019 om 18:17 bygewerk.