October 2018 - NATi
Jou senuwees stort ineen in “Bloed en bodem”
Under : NATi, Produksies, Teater, Uncategorized
Hierdie resensent het verlang na Marthinus Basson se regie – en dit gekry – en is op die plek gereduseer tot ’n “snotterende” wrak. In hierdie produksie is daar weliswaar ’n besadigder, ietwat meer realistiese Basson aan die woeker. Daar is geen sprake van groteske emmers vol bloed nie. Dis ingehoue, maar algeheel verpletterend. ’n Senu-ineenstorting.
Met die instap, transponeer die stel die (grotendeels wit) gehoor na ons gedeelde plaasverlede: plankvloere, bal-en-klou-sitkamerstel met sprinbokvelkussings, nguni-vel as tapyt, geraamde foto’s van streng voorsate teen die mure, gangtafel en kapstok met John Deere-pet, ’n lammer wat weemoedig blêr in die agtergrond. En bierbottels onder die meubels. Êrens in ons almal se verlede was daar só ’n sitkamer – weliswaar miskien sonder die bottels.
Jana (Carla Smith) word deur haar oom Johan na die familieplaas ontbied, want hy is bekommerd oor haar pa, (Albert Pretorius) wat saans op die dorp drink en teen 12:00 die volgende dag nog onkapabel op die rusbank lê. Sy onderbreek haar studies om op die plaas te kom help. Sy is ’n sterk, aansienlike boervrou in kakie.
Is daar al genoeg geskryf oor die sexygeit van Pretorius? Hoe hy sy lyf ten volle bewoon, selfs wanneer hy kaalbolyf op die beesvelmat “uitgepaas” lê; hoeveel patos daar in ’n groot wit lyf met ’n boudgleuf en ’n vou onder die boep skuil. Hy is ’n regvaardige, sensitiewe man wat nie kan huishou met die spoke van sy verlede tydens die grensoorlog nie. Wanneer hy die slag nugter is, is daar ’n onuitspreeklike waardigheid in sy lyf in Veldfokus-hemp en kakiekleurige kniebroek.
Dit gaan, soos die titel verklap, oor grond en geweld, oor die geraamtes van die verlede en hoedat die enigste skrale hoop op ’n skerfie genesing of versoening is om die daglig op die etterende gebeentes te laat skyn.
Sy broer, Johan, is Stian Bam, en wat ’n loslit, boefagtige paaiboelie is hy nie – soveel so dat die gehoor na hul asem snak wanneer hy die verhoog op slenter. Hy glo dat hulle in die grensoorlog bloot gedoen het wat hulle aangesê is om te doen, en dat ’n man moet aanbeweeg. Hy noem dit selfs die beste jare van sy lewe. Hy gebruik die “k”-woord – iemand het uitgestap. Iemand het ook uitgestap tydens ’n verkragting (af van die verhoog).
Smith se vertolking is intelligent, ingehoue en intens. Haar kindertydvriend (Obed de Koker) is onmiddellik ’n verdagte toe daar ’n plaasaanval gebeur, omdat hy swart is. Haar oom waarsku teen die swart gevaar, maar soos dit so dikwels die geval is, skuil die werklike gevaar in die geledere van die wit Afrikaanse patriargale bestel; ’n adder in eie boesem. Die vroue is stom slagoffers wat swyg om die mans te beskerm en die patriargie op te hou, en uit misplaaste ordentlikheid.
Die toneel waar Pretorius by die eetkamertafel breek en “soos ’n meisie” huil, is onvergeetlik, my vingers jeuk om “kragtoer” te tik. Waar hy snik dat dit seer is om seer te maak, dat almal altyd dink aan diegene wat seergekry het, en niemand simpatie het met dié wat seergemaak het nie.
Soos Melk en vleis is Bloed en bodem deur die visioenêre nuweling Marina Albertyn geskryf en deur dieselfde span na die planke gebring – formidabele teatermakers aan wie se bene daar heelwat vleis is. En sening en harsing. Dis my onbetwiste wenner tot dusver.
“Toutjies en Ferreira” roer die hartsnare
Jou emosies mag dalk net aan ’n draadjie hang ná die dramaturg Saartjie Botha se Toutjies en Ferreria.
Die feesdebuut is stampvol subteks wat handel oor emigrasie – ’n aangeleentheid wat menige Suid-Afrikaner begryp en ten diepste raak.
Dit handel oor ’n ouerpaar wat agterbly nadat al drie hul kinders die land verlaat het. Hul kinders woon boonop op drie verskillende vastelande.
Frank Opperman en Joanie Combrink, wat die egpaar Ferreira vertolk, ráák jou met hul spel.
Op ’n pragtige stel ontwerp deur Wolf Britz is die Ferreiras besig om die laaste goed in hul dogter se huis op te pak nadat sy en haar gesin geëmigreer het.
Aphiwe Livi lewer net so ’n besonderse vertolking as die seun van die huishulp wat eens vir die Ferreiras gewerk het. ’n Mens put baie uit sy vertellings.
Die stuk ontroer, maar die produksie, wat uit twee bedrywe bestaan, is gewis nie net ’n tranedal nie. Dit begin besonder komies.
Nicole Holm is die regisseur van die eerste bedryf wat die laaste uur uitbeeld voordat ’n toneelstuk, Toutjies en Ferreira, opgevoer word.
In dié bedryf is die spelers Esther von Waltsleben, Anthea Thompson, Antoinette Kellermann en Geon Nel te sien.
Al moet die vertoning van Toutjies binnekort begin, heers daar ’n chaos. Van die rekwisiete is soek, sommige verhoogpersoneel is afwesig, dié wat wel daar is, val letterlik oor hul eie voete – jy verkneukel jou in die hopelose pogings om die koekoekklok (skielik skoonveld) te verskans, met Combrink wat dié lompe verduidelikings moet aanhoor. Die regisseur (vertolk deur Kellermann) daag op en haar bui versuur oor dié spulletjie.
Dit is baie snaaks, ’n mens kan jou net nie die spanning indink wat iemand ervaar in sulke omstandighede nie. Wanneer die regisseur uiteindelik ontplof, laat val sy ’n paar hartseer werklikhede oor die teater en noem die foute sommer by die naam. En dan, ná ’n kort pouse, begin die tweede bedryf, met Britz as regisseur.
Botha se aktuele teks is ryk aan interpretasie, dit is ’n aandoenlik-herkenbare storie; noem dit close to home. ’n Mens kan jou daarmee vereenselwig – en dit is die krag van die kunste. Die twee bedrywe blyk verskillend te wees, maar raakpunte is te bespeur.
Die herinneringe wat Livi se karakter deel, laat jou wonder of die Ferreira-kinders werklik so sleg daaraan toe was in hul geboorteland.
Dis interessant hoe die “span agter die skerms” oplaas Toutjies en Ferreira suksesvol na die verhoog kon bring; al het die situasie skaars ’n uur voor die aanvang hopeloos gelyk. Dalk skuil daar iets hierin oor die stand van Suid-Afrika. Dink aan wat vermag kán word, ondanks dit wat verkeerd loop.
‘Kleedkamer-Blues’ a dramady with bite
Nuwe SA mis kroonjuweel op Kaapstad Opera-program
‘Katvoet’ trap fyn oor die familie-foutlyne