Wysiging soos op 19:41, 21 Junie 2020
18 463 grepe bygevoeg , 9 maande gelede
Wysiging soos op 02:43, 10 September 2018 (wysig)
Wysiging soos op 19:41, 21 Junie 2020 (wysig) (maak ongedaan)
Weens die negatiewe konnotasies wat aan die woord Hottentot bly kleef het, het navorsers veral in die tweede helfte van die 20ste eeu 'n meer eietaalse etnoniem, "'''Khoekhoen'''", in wisselende spelling begin gebruik. Hierdie dubbelstammige naam beteken letterlik "mens van mense". Volgens G.S. Pienaar, 'n kenner van die inheemse tale, is die hedendaagse skryfwyse "'''Khoi-khoi'''" misplaas en in stryd met aanvaarde ortografie. Die korrekte stamwoord is Khoe.
Hulle het [[nomade|nomadiese]] veeboerdery ([[skaap]] en [[bees]]) aan die kusgebiede van die Kaap beoefen tot so ver oos as die [[Buffelsrivier]]. Hulle het in rietpondokke gewoon wat hulle met gevlegte matte bedek het en het die velle van wilde diere en skape vir kleding gebruik. Hulle dieet het grotendeels bestaan uit [[melk]], vleis, [[sprinkaan|sprinkane]], wilde wortels en vrugte. Hulle belangrikste wapentuig was die pyl-en-boog, met pyle wat in [[melkbos]]sap gedoop is.
Die veebesittende Khoekhoen in die ongewing van die [[Kaapse Skiereiland]] was belangrik vir gereelde vleisverskaffing aan die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie ([[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie|VOC]]) se retoerskepe in [[Tafelbaai]] vanaf 1652. Om sowat dertig skepe per jaar van vleis te voorsien, het vereis dat sowat 300 beeste en 300 skape deur ruilhandel bekom word. Koperplaatjies, voorwerpe van yster, tabak en rooi glaskraletjies was gewilde ruilartikels. Die Khoekhoen het ook van brood, wyn en arak (rysbrandewyn) gehou.
[[Lêer:Portrait of Krotoa.jpg|duimnael|Krotoa, of Eva]]
Vir Van Riebeeck en sy amptenare was 'n tolk onontbeerlik om misverstande te voorkom. Daar is afwisselend en met sukses gebruik gemaak van Autshumao (alias [[Autshumato|Herrie die Strandloper]]), sy susterskind [[Eva Krotoa|Krotoa]] (alias Eva), Doman (alias Anthonie) en Claas Das.
Die nasate van die Kaapse Khoikhoi is grotendeels opgeneem in die bruin en in 'n mindere mate swart gemeenskappe van [[Suid-Afrika]]. Die enigste suiwer Khoikhoi's wat vandag nog voorkom is die [[Nama]]s.
Autshumao se jong verwant Krotoaf of "Eva", wat in Van Riebeeck se huishouding diens gedoen het, was in feitlik elke opsig anders as Autshumao. Sy het [[Nederlands]] en [[Portugees]] onder die knie gekry en het gretig gereageer op Christelike onderrig deur Maria van Riebeeck. Eva was 'n stoere vriendin van die Nederlanders en het 'n samewerkingsverband tussen die fort en die volgelinge van Oedasoa, haar ryk verwant, gesmee. Sy het later 'n groot rol gespeel in die bedinging van die voorwaardes vir die beëindiging van die Eerste Khoekhoen-Nederlandse oorlog.
Evan was daarna 'n ruk lank nog 'n gesiene lid van die Europese gemeenskap, maar het toe swaar begin drink en haar aan prostitusie oorgegee. Die laaste vyf jaar van haar lewe was sy merendeels weens onsedelike gedrag op Robbeneiland in die tronk. Ná haar dood het die Nederlanders haar tragiese lewe voorgehou as bewys dat die Khoekhoen die beste aspekte van die Europese kultuur nie kon aannneem nie. Die amptelike dagboekhouer teken aan: "Soos die honde keer sy na haar eie braaksel terug, 'n duidelike bewys dat die mens se aard, ongeag hoe sterk dit deur borele beginsels aan bande gelê word, na sy ingebore eienskappe terugkeer."
Daar is min bekend oor die oorsprong van Doman, maar hy was beslis geen hoofman nie. In 1657-1658 het die Nederlanders hom na [[Batavia]] (Jakarta), hul hoofstad in die Ooste, geneem. Hier het hy sowel die potensiële mag van Nederlandse kolonialisme as die klomaks van weerstand daarteen aan die eiland se noordkus gesien. Doman het trou aan die Nederlanders gesweer en beweer die Christendom lok hom. Dit was egter suiwer takties, want terug aan die Kaap het hy Van Riebeeck se beleid teengestaan en Eva gekritiseer. Hy het haar Christenskap bespot en geskree: "Hier kom die voorstander van die Nederlanders; sy gaan haar mense stories en leuens vertel, en hulle oplaas almal verraai."
[[Lêer:Khoikhoi-nedersetting - 1711.png|duimnael|Khoekhoennedersetting, 1711]]
[[Lêer:Khoikhoi hunter - J White - 1800.jpg|duimnael|Khoekhoenjagter]]
Die Khoekhoen en ander gemeenskappe wat nie as wit omskryf is nie en wat in die [[Katrivier]]<nowiki/>nedersetting in die [[Oos-Kaap]] woonagtig was, het toenemend soos tweedeklasburgers begin voel. Die rede hiervoor was die plaaslike Britse amptenare en wit boere van die omgewing wat dwangmaatreëls aan hulle opgedring en hulle probeer dwing het om as arbeiders op die wit boere se plase te gaan werk. Toe die sogenaamde Agtste Grensoorlog (die Mlanjeni-oorlog) in 1850 uitbreek, het hul ontevredenheid oorgekook. Die meeste van die Katrivier se inwoners, insluitende die Khoekhoengarnisoen van Fort Armstrong, wat teen hul wit offisiere gemuit het, het die kant van die Xhosa in hierdie oorlog gekies. Die Khoekhoen van die Shiloh- en die Theololis-sendingstasies het spoedig in solidariteit by die Katrivieropstandelinge aangesluit. Die Britse owerhede het intussen bruin troepe in die huidige Wes-Kaap opgekommandeer en na die Oosgrens gestuur om die oorlog en die opstand wat daarmee saamgehang het, te beëindig. Hierdie soldate was egter onwillig om teen hul rasgenote te veg en is uiteindelik na die Kaap teruggestuur.
Toe hierdie Griekwas teen die einde van 1850's ingelig is oor die bestaan van 'n onbewoonde gebied suidoos van die Drakensberge tussen die Mzimkulu- en Mzimvuburivier (Niemandsland, wat later Griekwaland-Oos genoem is), het hulle in 1860 hul grond verkoop en met die seën van die Britse goewerneur van die [[Kaapkolonie]] daarheen getrek. Aanvanklik het dit goed gegaan in die nuwe gebied, en hulle het 'n geordende gemeenskap rondom hul nuwe hoofstad, [[Kokstad]], gevestig. Vanaf 1872 het die Britte egter stelselmatig met die oorname van Griekwaland-Oos begin. Ná Adam Kok se dood in 1875 het die eenheid in Griekwageledere verbrokkel en het talle Griekwas hul grond aan buitestanders verkoop. Drie jaar later, in 1878, is Griekwaland-Oos deur die Britte geannekseer. Daarmee was 'n onafhanklike bestaan vir dié Griekwagemeenskap vir altyd iets van die verlede.
[[Lêer:Nicolaas Waterboer - Griqua leader and politician of the Cape Colony.jpg|duimnael|Nicolaas Waterboer]]
Benewens die Griekwas wat volgelinge van [[Adam Kok III|Adam Kok]] III was, was daar ook Griekwavolgelinge van die Waterboer-familie wat laer af langs die Garieprivier in die omgewing van [[Griekwastad]] gewoon het. Hul ongestoorde, onafhanklike bestaan het in die 1870's tot 'n einde gekom toe diamante in daardie gebied ontdek is. Die Britse regering het die gebied van die Waterboer-Griekwas, wat Griekwaland-Wes genoem is, ingepalm en het dit in 1880 by die Kaapkolonie ingelyf. Die meeste Griekwas het hulle grond en aansprake op diamantrykdomme aan wit mense verkoop en in armoede verval.
Die vallei van die Garieprivier verder stroomaf tot naby die [[Augrabieswaterval|Augrabies-waterval]] is teen 1850 bewoon deur 'n groep Khoekhoenveeherders wat die Koranataal gepraat en ook mense van gemengde bloed ingesluit het. Hulle het mettertyd perde en gewere in die hande gekry en dit onder meer benut in rooftogte op wit veeboere wat in die tweede helfte van die 19de eeu in die gebied inbeweeg het plase by die Kaapse regering geregistreer het. Twee oorloë tussen die Koranas en die Kaapse owerhede het gevolg (onderskeidelik in 1868-1869 en 1878-1879). Die Koranas is verslaan en hul leiers is tronkstraf opgelê en na Robbeneiland gestuur. Die Koranagebied is herdoop as Gordonia en vir wit bewoning oopgestel. Daarmee het die onafhanklike bestaan van dié gemeenskap ook tot 'n einde gekom.
Giliomee, H. & Mbenga, B. (reds). 2007. ''Nuwe geskiedenis van Suid-Afrika''. Tafelberg: Kaapstad
Pretorius, F (red). 2012. ''Geskiedenis van Suid-Afrika: Van voortye tot vandag''. Tafelberg: Kaapstad