PressReader - Weg! Platteland: 2015-09-01 - Or­gi­deë
Ken jy vir An­dré Beau­rain en Cor­né P­re­to­ri­us? Die ou­ens daar van Rie­beek-wes wat met tui­ne – én or­gi­deë – kan toor?
Weg! Platteland - 2015-09-01 - Inhoud - TEKS JE­AN­NE VAN DER MER­WE FO­TO’S KO­SIE JAN­SEN VAN RENS­BURG
Dis mak­lik om die Rie­beek­val­lei-tuin­sen­trum mis te ry. Die bord­jie steek net-net uit on­der ’n we­li­ge wal strui­ke en bo­me langs die R311-groot­pad, Rie­beek-wes se hoof­straat, daar waar jy die dorp uit­ry Rie­beek-kas­teel se kant toe.
Niks aan die plek ver­klap dat die en­toe­si­as­tie­se, in­ne­men­de ei­e­naars deur van die Bo­land en Swart­land se mees ge­sie­ne in­wo­ners ge­na­der word om hul­le tuin te ont­werp en plant nie. Want Cor­né P­re­to­ri­us en An­dré Beau­rain help men­se ewe graag met ’n sak pot­grond as met raad vir ’n oe­se­ri­ge roos­tuin.
Noem hul­le na­me in die Rie­beek­val­lei en men­se sal waar­skyn­lik vra: “Het jy al hul­le tuin ge­sien?” Of vir jou ver­tel hul­le het nie net die plaas­li­ke ACVV se tuin­tjie uit­ge­lê nie, maar ook die lief­li­ke tui­ne by Mer­in­dol Hou­se en Ca­ri­bou Hou­se, twee pri­va­te woon­plek­ke op Rie­beek-wes.
Wan­neer hul­le self aan die woord is, sal jy hoor hul­le spe­si­a­li­seer in tui­ne met in­heem­se en en­de­mie­se plan­te, hoe
hul­le al­bei mal is oor skaars plant­spe­sies, hoe daar een of an­der baie skaars bol­plant net hier ag­ter in die ber­ge groei.
“Ek ont­hou plan­te se na­me be­ter as men­se s’n,” sê An­dré. “Ek kan nie eens vir jou sê wat my guns­te­ling­plan­te is nie – ek het se­ker ’n dui­send. Plan­te stel jou nooit te­leur nie.”
Hul­le kwe­ke­ry is klein ver­ge­le­ke met die groot fran­chi­se-tuin­sen­trums wat jy in die stad kry, maar die net­jie­se werf is vol­ge­prop met ’n in­druk­wek­ken­de ver­skei­den­heid plan­te. Jy sal selfs ’n va­niel­je-or­gi­dee of ’n Al­oe po­lyp­hyl­la hier te koop kry. Of, van Ja­nu­a­rie 2016 af, ’n wel­witschia-saai­ling. En jy sal nie ek­stra hoef te be­taal as Cor­né of An­dré vir jou ver­dui­de­lik dat jy nie knof­fel en uie langs boon­tjies en ert­jies moet plant of krui­se­ment langs as­per­sies nie…
In die be­gin­ja­re het hul­le nie geld ge­had om plan­te by groot­han­de­laars te koop nie, en hul­le moes nood­ge­dwon­ge hul­le eie plan­te kweek. Dees­dae kweek hul­le só fluks dat hul­le self aan groot­han­del­kwe­ke­rye le­wer.
“Dit was al­tyd my droom om ’n kwe­ke­ry te hê,” sê An­dré. “Ek dink dis e­ni­ge tuin­bou­kun­di­ge se droom.”
Tog het hy geen for­me­le tuin­bou­op­lei­ding nie – hy het een­vou­dig by ’n kwe­ke­ry gaan werk en hom­self ge­leer.
“Ons wou ’n le­we hier maak, want ons is al­bei van die plat­te­land,” sê Cor­né, wat in ’n kwe­ke­ry in die Ma­goe­bas­kloof groot­ge­word en op T­za­neen ge­ma­tri­ku­leer het. “Die val­lei is prag­tig, en dis ’n won­der­li­ke plek vir ’n tui­nier. Hier is nie ryp nie en plan­te groei mak­lik – e­nig­­iets van ’n man­go-, avo- of pa­pa­ja­boom tot per­ske-, peer- en ap­pel­bo­me. As jy wa­ter het, is jou kop deur.” Hy bly ’n ruk­kie stil, voeg dan by: “Maar dit be­te­ken nie dit was mak­lik nie.”
Vyf­tien jaar ge­le­de was die lus­hof waar­op hul­le kwe­ke­ry nou staan, ’n on­merk­waar­di­ge lap­pie bloe­kom­bo­me waar Cor­né en ’n vrien­din ’n suk­ke­len­de kwe­ke­ry aan die gang ge­hou het. An­dré het vir ’n groot tuin­sen­trum in Dur­ban­vil­le ge­werk en in sy vrye tyd ’n goeie re­pu­ta­sie op­ge­bou as ’n land­skap­s­ar­gi­tek. Hy was lus vir ’n skuif.
“Ek het ge­weet van Rie­beek, want ek het al werk hier ge­doen,” ont­hou An­dré, “en ek wou nog al­tyd hier kom woon – hier of in S­wel­len­dam, se­ker oor die ber­ge. Toe ver­tel ’n vrien­din my van Cor­né en sy kwe­ke­ry, en vra of ek nie wil be­trok­ke raak nie. Ek kom toe hier aan… en dit was lo­ve at first sig­ht.”
Cor­né het in daar­die s­ta­di­um ’n plan ge­had om sny­blom­me vir die Eu­ro­pe­se mark te kweek in plas­tiek­ton­nels, maar toe oor­reed An­dré hom om eer­der tuin­ont­wer­pe te be­gin doen. Só kry hul­le toe ’n he­le nu­we mark vir hul­le plan­te.
“Die kwe­ke­ry het in 2000 oop­ge­maak, maar dit het nie geld ge­maak nie. Dit was vier jaar van bloei,” ont­hou Cor­né. “Toe kom An­dré hier aan met sy ken­nis van land­skap­s­ar­gi­tek­tuur, sy op­lei­ding in bin­nens­hui­se ont­werp wat hy ge­mar­ry het met tien jaar se er­va­ring in kwe­ke­rye. Hy was die eint­li­ke dryf­veer ag­ter die be­sig­heid. Sy er­va­ring in tuin­ont­werp het ons die ver­troue ge­gee om al hoe gro­ter en gro­ter pro­jek­te aan te pak, om te gaan van ’n R5 000-bed­ding hier en ’n R10 000-hei­ning daar tot pro­jek­te van hon­derd­dui­sen­de rand. En daar­mee saam kon ons goeie men­se aan­stel en ’n re­pu­ta­sie be­gin op­bou.”
“Ons is ook ge­luk­kig,” voeg An­dré by, “want ons is die e­nig­ste kwe­ke­ry in die val­lei.” >
Met die op­le­wing in die ei­en­doms­mark ná die eeu­wis­se­ling het daar al­gaan­de meer men­se na die val­lei toe ge­trek – meer stads­men­se het ’n erf ge­koop en huis ge­bou. En saam met die nu­we hui­se het nu­we kli­ën­te vir hul­le ge­kom. Ge­volg­lik staan Rie­beek-wes en Rie­beek-kas­teel vol tui­ne wat dié twee ont­werp en ge­plant het. En hul­le re­pu­ta­sie in die Swart­land en Bo­land is só goed dat hul­le glad nie meer in die stad werk nie.
“Ons is nou al ou hout hier in die val­lei,” sê Cor­né.
“Al­mal weet van ons – die ar­gi­tek­te, die plum­bers, die ti­lers, die gar­den main­te­nan­ce-men­se… Ons doen werk in Pi­ket­berg, Moor­rees­burg, Por­ter­vil­le, Wel­ling­ton, Paarl, Mal­mes­bu­ry, Y­zer­fon­tein, Dar­ling... die lek­ker ding van ons werk is jy ry oor die snel­weg en nié daar­op nie.”
Die na­tuur se ‘ be­at’
Hoe­wel hul­le al­bei in die stad naam op­ge­bou het as kwe­ke­ry­men­se, is An­dré en Cor­né ge­bo­re plat­te­lan­ders.
“Hier is dit nie so ’n ge­jaag nie,” sê An­dré, ’n ge­bo­re en ge­toë B­re­das­dor­per. “Ek dra nie meer ’n hor­lo­sie nie en ek het ook nie ’n sel­foon nie.”
“Die he­le be­at is an­ders,” voeg Cor­né by. “Jy is na­der aan die na­tuur. Al­mal ry sta­di­ger, kui­er meer. Ek het ’n te­o­rie oor dié val­lei: Hy gooi men­se af van wie
‘Die tuin is ons win­kel­ven­ster. Ons het dit só ont­werp en uit­ge­lê dat men­se kan sien wat­ter soort tui­ne jy kan kry, wat ons al­les doen.’
hy nie hou nie. Men­se kom om ’n re­de hier­heen – om a­sem te haal, te stop en die ro­se te ruik, om die le­we te ge­niet en te ver­be­ter. Nie om oor te vat nie.
“Ek sal nooit weer in die stad kan woon nie. As ek nou deur Johannesburg ry, raak ek só frazz­led ek kan nie dink hoe dit moet wees om deur al daar­die ver­keer te ry en dan iets kre­a­tiefs te doen as jy kom waar jy moet werk nie.”
“Baie stads­ja­pies trek hier­na­toe en hou net twee of drie jaar,” sê An­dré. “Hul­le mis die re­stau­ran­te, die flieks, die fast food, die piz­zap­lek­ke. Daar­om moet jy hou van kook. En jy moet hou van so­li­tu­de.”
Daar is ook sub­tie­ler ver­skil­le. “Jy leer ge­duld en com­pas­si­on. Hier­die is ’n klein ge­meen­skap; men­se ken me­kaar en jy is deel van die ge­meen­skap. Jy voel an­der men­se se pyn, jy het em­pa­tie, jy weet wat jou bu­re se hon­de se na­me is. As ie­mand dood­gaan, weet al­mal dit. Men­se staan saam en on­der­steun me­kaar. ’n Paar jaar ge­le­de toe ons een hond­jie dood is, het men­se glad blom­me hier aan­ge­bring!
“Die an­der kant daar­van is dat men­se nuus­kie­rig is. Hul­le sê mos as jy in die plat­te­land nie weet wat jy doen nie, vra ie­mand an­ders en hul­le sal pre­sies vir jou sê wat jy doen.”
Nie net ’ n lus­hof nie
’n Piep­klein hen met wol­le­ri­ge kui­kens skrop in die tuin rond. Die tuin waar­oor men­se hier nie kan uit­ge­praat raak nie.
“Hul­le is Ja­pan­ne­se Se­brig­hts en Pe­kin friz­z­les,” sê An­dré. “Ons het hul­le
ge­kruis, en die ge­dag­te is om ’n klein hoen­der­tjie te teel. Groot hoen­ders is nie goed vir ’n tuin nie. Klein­tjies skrop min­der en hul­le is wal­king fer­ti­li­sers.”
Hul­le vier hon­de – twee mi­ni­a­tuur­Do­ber­man Pin­schers, ’n woe­li­ge draad­haar­ter­ri­ër en ’n cor­gi wat Ge­or­ge ge­doop is (“Die roy­als se ba­ba is na hom ge­noem,” spot Cor­né) – is al­mal ge­leer om nie in die tuin te gra­we nie.
Die oom­blik as jy deur die hek met die “En­try on re­quest”-bord­jie kom, voel dit of jy in ’n to­neel uit The Se­cret Gar­den in­stap. Eers die gan­ge­tjie met ’n rits bon­sai­boom­pies van ver­skil­len­de groot­tes en s­ta­ti­ge Oos­ter­se stand­beeld­jies (An­dré is ’n bon­sai-en­toe­si­as); dan die im­po­san­te kort bam­boe­sla­ning wat jou lei na meul­steen­trap­pies en ’n gras­perk met ’n lief­li­ke poel; ’n bal­da­di­ge vet­plant­tuin; ’n af­dak met nóg rye en rye vet­plan­te (’n a­ri­da­ri­um, vir uit­heem­se sukkulente wat in so­mer­re­ën­val­ge­bie­de in die na­tuur groei); en ag­ter dit al­les ’n or­gi­dee­huis wat ge­heel en al van her­won­ne ma­te­ri­aal ge­bou is.
“Men­se dink ’n tuin vat lank, maar ons het in 2007 be­gin werk aan dié een,” sê An­dré trots. “Ons het ter­ras­se in­ge­sit, ga­te ge­grou, heu­wels ge­maak… hier is meer as 100 lor­rie­vrag­te grond in­ge­ry. Ons het al­tyd die bou­ers ge­vra om hul­le grond hier by ons te kom af­laai.
“Die tuin is ons win­kel­ven­ster. Ons het dit só ont­werp en uit­ge­lê dat men­se kan sien wat­ter soort tui­ne jy kan kry, wat ons al­les doen. Hier is ’n p­re­his­to­rie­se tuin met va­rings, brood­bo­me en or­gi­deë, dan het ons ’n S­to­ne Age- tuin met ’n groen­te­tuin, me­di­si­na­le en krui­e­plan­te, en al­ler­han­de plan­te wat in die Mid­del­eeue ge­bruik is. En dan het ons ’n droë tuin met in­heem­se vet­plan­te soos eup­hor­bi­as, aal­wy­ne en cras­su­las.”
Die tuin is on­los­maak­lik deel van die kwe­ke­ry. “Die tuin is ons pro­duk­sie­lyn,” sê An­dré. “Ons het aan die be­gin nie geld ge­had om plan­te by groot­han­de­laars te koop nie; dus moes ons ons eie plan­te kweek. Ons het na­we­ke hier ge­sit en s­teg­gies maak. Ons kweek van­dag nog baie van ons plan­te self, met s­teg­gies uit die tuin, en nie on­der net­te soos baie an­der kwe­ke­rye nie, want dan is die plan­te meer ge­hard as jy hul­le uit­plant.”
An­dré het self die or­gi­dee­huis ont­werp, en van­dag is al­bei van hul­le be­trok­ke by die kweek van nu­we spe­sies, in sa­me­wer­king met Raindance Or­chids in Mun­ster, K­wazu­lu-na­tal, wat deur Cor­né se fa­mi­lie be­dryf word.
“Or­gi­deë is vir my die ul­ti­ma­te ding om te kweek,” sê Cor­né. “Ja­re ge­le­de, toe ek by ’n kwe­ke­ry in Mid­rand ge­werk het, het ons ’n bie­tjie werk vir die Op­pen­hei­mers ge­doen. Hul­le het ton­nels vol or­gi­deë ge­had, en daar was el­ke dag vars or­gi­deë in die huis. Dit was vir my so be­skááfd.
“Met die or­gi­dee­huis wou ons op ’n punt kom dat daar el­ke dag van die jaar ’n plant is wat blom. Or­gi­deë is van die oud­ste plan­te, en hul­le groei net in baie spe­si­fie­ke toe­stan­de. Par­ty is so klein soos spel­de­kop­pe, an­der so groot soos sop­bor­de. Som­mi­ge hou van hel­der sonskyn en hang hoog bo in die or­gi­dee­huis, an­der hou van die don­ker en groei on­der­in. Dis ’n he­le pro­ses om vir el­ke plant die reg­te plek­kie te vind.” Sal hul­le ooit te­rug­trek stad toe? “O, nooit, nooit ooit nie!” sê Cor­né. “As ek van hier af ie­wers an­ders heen gaan, sal dit ie­wers nóg meer be­bos wees.”
Blaai om vir Cor­né e­nan­dré se raad oor hoe om or­gi­deë vir ja­re te laat blom.
Die kwe­ke­ry- ei­e­naars Cor­né P­re­to­ri­us (links) en An­dré Beau­rain se suk­ses­re­sep is om nie moed te ver­loor nie, so min as moont­lik skuld te maak en al­tyd die mooi in men­se raak te sien.
HEEL BO Die kon­ser­va­to­ri­um waar die tro­pie­se plan­te en or­gi­deë ge­hou word. Die ge­bou is ge­heel en al van her­won­ne ma­te­ri­aal ge­bou. BO ’n Pienk Mai­kai mayu­mi blom in die or­gi­dee­huis. Voor is ’n Pha­la­e­nop­sis- or­gi­dee se blom.
1 ’n Al­oe fe­rox blom langs ’n A­ga­ve a­me­ri­ca­na me­di­o­pic­ta, met Al­oe ru­pe­stris in die ag­ter­grond. 2 Ca­rex os­hi­men­sis, of ‘E­ver­gold’, met am­mo­niet-pla­vei­sel wat An­dré uit wit se­ment ge­maak het. 3 Ester, die Se­brig­ht-ka­pok­hen­ne­tjie, met haar kui­kens. 4 Mi­ni­a­tuur-bon­sais, be­kend as Ma­me-bon­sais.
5 Die tuin­paad­jie wat lei na die p­re­his­to­rie­se tuin vol va­rings en brood­bo­me. 6 ’n E­che­v­e­ria- vet­plant, ook be­kend as ‘E­lec­tric glow’, op pienk roos­kwarts. 7 ’n Brons A­li­ce in Won­der­land hou wag by die in­gang. 8 Sukkulente in die a­ri­da­ri­um – Pa­chypo­di­ums (half­men­se) en Se­dums.