Die Anglo-Zoeloeoorlog is in 1879 tussen die Britse Ryk en die Zoeloe-koninkryk gevoer. Met lord Carnarvon se suksesvolle instelling van 'n federasie in Kanada is die idee gehuldig dat soortgelyke politieke pogings, gekoppel aan militêre veldtogte, moontlik suksesvol kan wees met die Afrikaryke, stamgebiede en die Boererepublieke in Suid-Afrika. In 1877 is Henry Bartle Frere as hoëkommissaris vir die Britse Ryk gestuur om so 'n plan in Suid-Afrika te implementeer. Van die struikelblokke vir sy planne was die twee onafhanklike state van die Boererepublieke en die Zoeloekoninkryk en sy leër.
Frere, wat op sy eie inisiatief, en sonder die goedkeuring van die Britse regering opgetree het, en 'n oorlog met die Zoeloes wou ontlok, gee op 11 Desember 1878 'n ultimatum aan die Zoeloekoning Cetshwayo wat die koning nie kon nakom nie. Bartle Frere stuur toe vir lord Chelmsford na Zoeloeland. Die oorlog is gekenmerk deur verskeie bloedige slagtings, insluitende 'n verrassende oorwinning vir die Zoeloekrygers by die Slag van Isandlwana, asook as 'n baie belangrike tydperk in die tydlyn van imperialisme in die gebied.
Die ontdekking van diamante in 1867 naby die Vaalrivier, sowat 890 kilometer noordoos van Kaapstad, was die einde van die Boere se isolasie in die binneland, en het die Suid-Afrikaanse geskiedenis die landskap verander. Die ontdekking het 'n wêreldwye diamantstormloop ontketen wat Kimberley in 'n kwessie van vyf jaar omskep het in 'n dorp van 50 000 inwoners. Die diamante het baie vinnig die Britse imperialiste se aandag getrek. In die 1870's annekseer Brittanje Griekwaland-Wes vir die grond waarop Kimberley se diamantvelde lê.
Lord Carnarvon, Britse sekretaris van buitelandse sake belas met die kolonies, het geglo dat die federasie wat hy in 1876 in Kanada tot stand gebring het, ook in Suid-Afrika sou werk. Sy plan het bestaan uit 'n wit minderheidsregering wat oor 'n onderdrukte swart meerderheid sou heers. Dit het 'n groot arbeidsmag van goedkoop handearbeid vir die Britse suikerplantasies en myne gewaarborg. In 'n poging om die Britse invloed verder uit te brei nader Carnarvon in 1875 die Boererepublieke van Oranje-Vrystaat en die Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal) en probeer om 'n federasie van die Britse en Boere se grondgebied te stig, maar die Boereleiers het hom weggewys.
In 1877 word Sir Henry Bartle Frere deur Carnarvon as die hoëkommissaris van Suider-Afrika aangestel. Carnarvon het hom met die doel aangestel om sy konfederasie-planne in werking te stel. In ruil hiervoor sou Frere die eerste Britse goewerneur van so 'n federasie van 'n Suider-Afrika dominium aangestel word. Frere se grootste struikelblokke was die twee Boererepublieke en die Zoeloekoninkryk. Frere het nie op hom laat wag nie en beraam toe sy slinkse plan teen die Zoeloes deur 'n paar voorvalle buite verband op te blaas.
In sy hoedanigheid as Britse goewerneur van Natal, het Shepstone sy kommer uitgespreek oor die Zoeloeleër van Cetshwayo en die potensiële bedreiging wat dit vir Natal inhou - veral in die lig van ou voorlaaiers en ander uitgediende vuurwapens wat in die Zoeloes se hande beland het. In sy nuwe rol as administrateur van Transvaal was Shepstone nou verantwoordelik vir die beskerming van die gebied en het 'n regstreekse belang by die grensgeskil van die Zoeloes met die Boere gehad. Voorvalle van Zoeloeaanvalle aan albei kante van die Transvaal/Natalgrens, het Shepstone laat besluit dat Cetshwayo 'n uitdagende houding inslaan.
Biskop Colenso was 'n promimente kritikus van Frere se pogings om die Zoeloekoninkryk as 'n bedreiging vir Natal voor te hou. Colenso se veldtog het die donker, rassistiese grondslag van die koloniale bewind in Natal ontbloot en vir hom baie vyande onder die koloniste gemaak.
Die Britse eerste minister Benjamin Disraeli se regering wou nie 'n oorlog met die Zoeloes hê nie. Sir Bartle Frere was toe al sedert 1877 in die Kaapkolonie waar hy as goewerneur en hoëkommissaris reeds ver gevorder het met sy opdrag om 'n federasie in Suid-Afrika te stig. Hy het geglo die Zoeloes staan in die pad van so 'n federasie en Shepstone het sy siening gedeel dat Koning Cetshwayo die vrede in die gebied bedreig. Die voorbereiding vir 'n Britse inval van die Zoeloekoninkryk was reeds vir maande aan die gang. Ondanks die Britse regering se onwilligheid om in nog 'n konflik betrokke te raak, stuur Frere in Desember 1878 'n ultimatum aan Cetshwayo om sy gevegsmagte te ontbind en hulle aan Britse gesag te onderwerp. Dit was vanselfsprekend onaanvaarbaar vir die Zoeloes, want dit sou beteken dat Cetshwayo sy troon moes prysgee.
Hoewel Cetshwayo se gevegsmag uit sowat 35 000 man bestaan het was dit hoofsaaklik 'n burgermag wat opgeroep kon word in geval van nasionale gevaar. Sy mag het beperkte logistieke vermoëns gehad en kon net vir 'n paar weke in die veld bly voordat hulle moes terugkeer na hul burgerlike pligte.
Terwyl die Britse middelste eenheid onder die aanvoering van Chelmsford in gevegte betrokke was, het die regterflank kuslangs, onder die bevel van Kol. Charles Pearson, die Tugelarivier oorgesteek en in gevegte betrokke geraak met 'n Zoeloe-impi wat 'n hinderlaag by die Inyezanerivier wou gaan opstel. Toe Pearson hoor van die Slag by Isandlwana wou hy weer terugval oor die Tugelarivier, maar nog voor hy die besluit kon neem is sy toevoerlyne deur die Zoeloes afgesny, en die Beleg van Eshowe het begin.
Die nuwe begin van die groter, beter toegeruste tweede inval was nie juis 'n verbetering nie. Ondanks die suksesse by Kambula, Gingindlovu en Eshowe, was die Britse mag weer terug waar hulle aan die begin van Januarie afgeskop het. Chelmsford het 'n goeie rede gehad om vinnig te beweeg aangesien Sir Garnet Wolseley op pad was om by hom oor te neem en hy wou baie graag 'n beslissende oorwinning oor Cetshwayo hê voor hy die leisels moet oorgee. Daar was uiteindelik 16 000 Britse en 7 000 inheemse troepe vir die opmars. Dit begin in Junie en hierdie keer bou die Britte gefortifiseerde kampe al die pad soos hulle beweeg om 'n herhaling van Isandlwana te verhoed.
Een van die eerste ongevalle was Napoléon Eugène Louis Bonaparte, die uitgeweke troonopvolger van die Franse kroon wat as vrywilliger by die Britse leër aangesluit het. Hy is op 1 Junie dood terwyl hy met 'n verkenningseenheid in die veld was.
Monty Python's The Meaning of Life (1983) skets die komediese sy van die oorlog waar mans in tierpakke die been van 'n Britse soldaat steel.