Eerste Sondag in Lydenstyd LITURGIESE VOORSTEL
God se reënboog as herinneringsteken aan sy selfopgelegde inperking deur die verbond (sien preekvoorstel). Aan die hand van die Bybeltekste en die ontwikkeling in die liturgie vanaf 'God Vergader Ons' tot en met die 'Uitsending', kom God se verbondstrou aan die orde. Die reënboog as deurlopende motief, te same met die doop en prediking stel God se getrouheid aan sy belofte teenwoordig, wat 'n klimaks bereik in die viering van die verbondsmaal. As ontknoping, of eerder as gelowige reaksie op hierdie voorafgaande belofte-bevestiging, reageer die gemeente met 'n skuldbelydenis vanuit die psalms, waarna die liturg weereens God se trou bevestig in die vryspraak en seën. GOD VERGADER ONS VOOR HOM
"Heilige Jesus" Lied 168/NSG 160 Doop
Ons glo in die God van water wat 'n verbond met mense en diere gesluit het
Here, ons hoor deesdae van skewe reënboë, nadat ons gehoor het ons is 'n reënboognasie. Ander kere hoor ons weer mense praat van 'n reënboog deur hulle trane. En van kleins af het ons gehoor dat daar 'n pot goud aan die einde van die reënboog is. Laat u Heilige Gees vanoggend in ons harte en gedagtes werk, om só u reënboog op 'n nuwe manier te sien.
Verootmoediging en skuldbelydenis Voorganger: Tot U, Here, rig ek my, my God, op U vertrou ek.
Voorganger:	Niemand wat sy of haar verwagting in die Here stel, sal beskaam word nie.
"Is dit, is dit my Koning" Lied 389/NSG 97 (sittende) Genadeverkondiging
So seker as wat die reënboog nog steeds in wolke is, so seker as wat jy gedoop is, so seker hou God sy belofte met jou en seën Hy jou nou opnuut. "Die Here seën jou en beskerm jou, Hy sal tot jou redding verskyn en jou genadig wees, en Hy sal al jou gebede verhoor en aan jou vrede gee!" Sang Amen Lied 312/313/314/315
Die wese en betekenis van die teken word eweneens breedvoerig in die teks uitgewerk, terwyl die woord "teken", drie keer in die teks voorkom (verse 12, 13, 17). Dit verwys na die verbond wat God sluit - met mens en dier (vers 12). Die teken konfronteer die mens met God’s aanbod van verbondseën, verskyn in die wolke, en bevestig God se verbond met die aarde (vers 13). Die teken wat God kies is die reënboog (vers 14), ‘n herinnering vir Homself. Hy neem die verbond wat Hy met mens en dier sluit ernstig op (vers 15). Die reënboog in die wolke laat God aan die lewende wesens op die aarde dink (vers 16). Dit is simbool van God se verbintenis aan die aarde en die hoë waarde wat Hy aan lewe heg (vers 17). Die vertaling van die Nederlandse Bybelgenootskap het die uitdrukking "mijn boog" in vers 13. In die lig daarvan vra Van Selms of dit sou beteken dat God ‘n gespanne boog het, soos die Ugaritiese jagter-Baal, maar hy wys dié interpretasie af. Volgens sy verklaring dui die uitdrukking "mijn boog" eerder op dié boog waaroor God alleen kan beskik. Die skrywer van Genesis sien die reënboog as onderpand van God se geduld met die aarde. Die reënboog wat nog altyd was, word nou deur God tot teken gemaak van sy genade, wat ook nog altyd daar was. ‘n Derde lees van die teks bring die breër literêre verband ter sprake. Genesis 9:8-17 vorm deel van die verhaal oor die sondvloed (Van Selms; Gen 6:5-9:19). In ‘n preekstudie oor Genesis 6:9-22; 7:23-24; 8:1, 14-19 (Jaar A: Advent 2001 tot Koninkrykstyd 2002), bespreek A. Nel dié gedeelte as deel van die Noagverhaal (Genesis 6:9-9:29). Nel bied ‘n aantal insigte wat vir dié studie belangrik is.
Hoe sou God die wêreld waarin ons vandag leef sien, teen die agtergrond van wat Genesis oor die mense van Moses se tyd sê? Wat beteken God se belofte om die aarde voortaan te spaar vir ons dag, in terme van hoop, roeping en verantwoordelikheid? Dink aan dié belofte binne die konteks van die Lydenstyd en hoe Christus se lyding God se hart vir die sondige wêreld blootlê. Wat sê God se liefde vir die aarde, ten opsigte van die Christen en die kerk van Christus se optrede vandag, teenoor mens, dier en aarde, in die lig van God se verbond met Noag? Hoe kan die reënboog as teken benut word in aansluiting by sentrale geloofsimbole, om gemeentes te help om God se verbond en roeping te onthou en te gehoorsaam? In aansluiting by die reënboog as teken, behoort die prediker erns te maak met die vraag hoe kinders in die erediens betrek kan word. Help die kinders om die teken in die natuur met God se boodskap aan die aarde te verbind - dat God van gedagte verander het, om die aarde met mens en dier te herskep. Die boog as ‘n brug tussen God en aarde, deur God self gebou, omdat Hy vrede met die skepping begeer en die lewe hoog ag. 2. In die ontwerp van ‘n erediens kan die prediker verskillende kante met dié teks uitgaan.
Die liturgiese gebruik van dié teks in die geskiedenis van die kerk, skep ‘n rykdom liturgiese moontlikhede. Die teks is geskik vir die openbare belydenis van geloof, doop van lidmate, en ‘n diens aan die einde, of begin van ‘n jaar. In dié verband behoort die simboliese betekenis van water, die rol van die reënboog as teken van God se trou, en die oorgang tussen tye aandag te kry. Die belofte dat die toekoms in God se hande is, kan uitgebou word. Die insluiting van die teks in die Leesrooster by die Lydenstyd, bring tweedens die konteks van die kerklike jaar ter sprake, spesifiek die gemoedstemming van lydenstyd. In dié verband behoort die reflekterende stemming van Lydenstyd en die klem in die teks op God se refleksie, aandag te kry. ‘n Preekvoorstel hieroor kan aansluit by die reënboog as teken van God se genade en trou, maar veral by die karakter van die reënboog as herinneringsteken vir God self. As die reënboog vir God daaraan herinner dat Hy sy ontferming aan die mens beloof het, dien dit ook as herinnering vir die mens aan sy sonde en die rede vir die sondvloed. Die teken en tema van herinnering kan benut word vir ‘n meditatiewe soort preek, waarin die gemeente gehelp word om op God se verandering van gedagte te fokus, en daardeur gedwing word om na binne te kyk en oor die sonde van elke dag te peins - in die gees van lydenstyd. ‘n Derde moontlikheid is om die wedersydse beperking wat God deur die verbond aan Homself én die mens opgelê, as uitgangspunt te neem. In dié verband kan die klem geplaas word op die vernuwende krag van die verbond, asook op die sosiale verantwoordelikheid wat God se persoonlike hartsverandering vir die mens inhou. As God Homself aan die skepping – aarde en lewe – verbind met ‘n belofte en teken, waardeur Hy Homself voortdurend aan sy selfopgelegde verantwoordelikheid herinner, behoort mense ook oor hulle verantwoordelikhede in die lig van die verbond na te dink. Hoe kan daar doelbewuste pogings aangewend word om aan dié verantwoordelikhede uitdrukking te gee? Die prediker kan die gemeente help om die eis om respek vir die skepping en God self, binne die konteks van die eie lewensomstandighede te bedink. Praktiese voorbeelde waarin die veragting van skepping en lewe, eerder as respek, in ons wêreld beklemtoon word, is tans volop. Gebruik die voorbeelde as motivering vir ‘n oproep tot self-ondersoek en beoordeling van die uitlewing van ons verantwoordelikheid vir die skepping. ‘n Vierde moontlikheid vir ‘n preek uit dié teks, kan aansluit by insigte van Hanson, wat wys op twee kante van menslike lewe (een onbekend, een meer bekend) uit dié verhaal. Die verbond konfronteer die mens met menslike wisselvalligheid en onvermoë om beloftes na te kom, asook die voortdurende ervaring van verandering. Teenoor die mens se wisselvalligheid staan God se ewigdurende verbond, gegrond in sy onveranderlike karakter. Dié verskil tussen God en mens, maak dit eintlik onmoontlik om ‘n begrip te vorm van die ewigdurende karakter van die verbond. Geen menslike ervaring of eienskap gee daartoe toegang nie. Wat die mens wel verstaan, is die ervaring van voortdurende verandering. Dit word algemeen aanvaar dat verandering ‘n mate van verlies tot gevolg het. Met elke oorgang na ‘n nuwe situasie of omstandigheid, word iets van die verlede agtergelaat. Die nuwe verbond tussen God en alle lewende wesens, verteenwoordig ‘n oorgang en verandering. Wat agter gelaat word is die ou orde van totale vernietiging deur die watervloed. Die aanbreek van die nuwe dag waarvan Noag getuie was, kon slegs in hoop, gebaseer op ‘n belofte, geleef word. Noag, sy familie en alle nageslagte moet voortaan vashou aan God se belofte: "Nooit weer nie…!" Voortaan sal God anders optree. Dié punt open ‘n Christologiese invalshoek in die Lydenstyd.