Goties - Wikipedia
(Aangestuur vanaf Gotiese taal)
Die uitbreiding van die Germaanse stamme tussen 750 v.C. en 1 n.C. (volgens die Penguin Atlas of World History 1988): ██ Nedersettings voor 750 v.C. ██ Nuwe nedersettings omtrent 500 v.C. ██ Nuwe nedersettings omtrent 250 v.C. ██ Nuwe nedersettings omtrent 1 n.C.
Volgens die geskiedenisskrywer Jordanes het die Gote, luidens hul eie bewaarde stamsage, eendag onder Koning Berik uit hul Skandinawiese heimat oor die Oossee na die neder-Weichsel gevaar. Die naam het by sommige teoritici hierdie oorlewering bevestig, omdat dit 'n raakpunt toon met die eilandbewoners op Gotland, wat in die oudeilandse taal as die Gotar bekend gestaan het.
In hul nuwe tuiste aan die Weichselmonding het die Gote dalk wel van Pytheas van Marseille (4de eeu v.C.) geweet, indien 'n aanhaling uit sy reisverhaal by Plinius (Nat. hist. 37,35) inderdaad op die Gote betrekking het. By laasgenoemde skrywer, by Tacticus en Ptolemaeus, word die volk ook volgens oorlewering verbind met die Oosseekuste. Wanneer die Gote se naam weer in die geskiedenis opduik, het hul tot tyd en wyl aan die Swartsee gewoon, vanaf die Don tot by die Donaumonding. Wanneer presies die trek daarheen plaasgevind het, is onbekend; gewoonlik word die begin van die landverhuising omtrent na die middel van die 2de eeu n.C. geskat, wanneer hulle die sogenaamde Markomanne-oorlog (166-180 n.C.) sou veroorsaak het.
Die rigting van hul trektog word deur 'n verklaring van Jordanes opgeteken wanneer hy skryf dat die Gote deur die vrugbare landskap Oium (= goties, *aujom), oftewel "Waterland", getrek het (in vermoedelik die Pripjat- of Swart Aarde (Tsjernosom)-gebied). Nadat hulle in hul nuwe woonplek aangekom het, trek hulle na hul plundertogte verder na Moesië, Thrakië en Klein-Asië, waar hul gou weer slaags geraak het met die Romeinse Ryk - spesifiek van die Oos-Romeinse heersers. Eindelik word enkele Gote-dele binne die ryksgrense vasgestel, in Klein-Asië bekend as Γοτϑογϱαῖχοι, noord van die Donau en in die Provinsie Dakië. Ander Gote tree as soldate in diens van die Romeinse Ryk en veg as sodanig teen die Perse of word na Egipte in die garnisoen gestuur.
Die Gote by die Swartsee het uit twee hoofstamme bestaan, die Greutungi en Tervingi, of andersins bekend as die Oos- en Wes-Gote. Laasgenoemde tree weens geografiese ligging hoofsaaklik met die Romeine in wisselwerking en wyk grotendeels uit voor die Hunnestorm na die Balkanskiereiland. Terwyl die Oos-Gote deur Ermanarik verslaan is, het die Oos-Romeinse keiser Valens die asielsoekende Wes-Gote as bondgenote aanvaar (wat sodoende sy leër kon aanvul).
Die res van die Gote wat in die noorde van die Swartsee agtergebly het, verbind hul met die Germaanse stamme en bly voortaan behoue as die Krimgote en Tetraksitiese Gote (Γότθοι oὶ Τετραξῖται) op die Skiereiland van Taman tot teen die einde van die 18de eeu. Hulle word taalkundig gesproke eers onderwerp ná die Russiese herowering.
Oor die innerlike lewe van die Gote is min te wete; tog dui die heropbouings van hul eiesoortige kunsstyl dat hulle gou na hul nederlaag by die Swartsee onder die invloed van die Grieks-Skitiese kultuur gekom het. Op hul dierversieringskuns is twee duidelik herkenbare strominge te vinde: 'n noordelike stroming van die Noord-Germane en 'n suidelike stroming wat vanuit die Donauloop na die Kontinentaalgermane uitgebrei het. Dieselfde kultuurstroom is ook van toepassing op die oorskakeling van die skrif by die Germane, by wie dit eers as runeskrif in oefening kom. Heel waarskynlik kan die uitvind van die runealfabet onder die Gote toegeskryf word aan die invloed van die Griekse en Romeinse kultuur en alfabet.
↑ Raidt, E.H. 1976. Afrikaans en sy Europese verlede: Van Tacitus tot Van Wyk Louw. Elsiesrivier: Nasou Beperk, bl. 3: Op grond van taalkundige, etnografiese en argeologiese studies het dit duidelik geword dat Oos-Germaans (wat Goties insluit) eintlik 'n vertakking van Noord-Germaans is. Daarom is 'n indeling in Noord-Germaans en Suid-Germaans vir die tyd voor Christus korrekter.
↑ Odendal, F.F. s.j. Aspekte van taal. Elsiesrivier: Nasou Beperk, bl. 29: Die Goties van die Bybelvertaling van Wulfila het in die 6de eeu n.C. opgehou om te bestaan (die verwante Krimgoties is in die 16de eeu nog opgeteken, maar word nie meer gepraat nie).
↑ H.J.J.M. van der Merwe. 1965. Goties: kommentaar en annotasies Pretoria: Unisa.
↑ 5,0 5,1 Van Maris, B. 2016. Late Gotische graffiti gevonden op de Krim; nrc.nl: 6 mei
↑ Ponelis, F.A. 1989. Nederlands-Afrikaans: die Europese agtergrond van Afrikaans. In: Botha, T.J.R. (red). Inleiding tot die Afrikaanse taalkunde. Tweede, hersiene uitgawe. Kaapstad: Academica, bl. 50-51: Die woorde kerk, pinkster, doop en vas het uit Hoogduits in Nederlands-Afrikaans oorgegaan ... Hulle stam uit die sfeer van die Gotiese Christendom (die Arianisme). Teen 400 n.C. was daar betrekkinge tussen die Beiere in Suid-Duitsland en die ryk van die magtige Gotiese vors Theodorik die Grote verder oos van die Donou langs. Vanuit die Beierse kerksentrum Salzburg het die betrokke woorde toe uiteindelik in Nederlands-Afrikaans beland.Kerk en pinkster stam uit die Grieks kyrikón en pentekoste (vyftigste dag na pase) onderskeidelik. (Grieks was naamlik vir die Gote as godsdienstaal nog belangriker as Latyn.) Doop en vas is eg Germaanse woorde, maar leenvertalings (leenuitbreidings). Doop het oorspronklik beteken indoop, met ander woorde onderdompeling, en hou verband met diep. Hierdie woord staan dus duidelik uit die Goties-Ariaanse sfeer, waarbinne die grootdoop aangehang is. Vas, oorspronklik "in ag neem, vashou", is 'n leenvertaling van Latyn observare "in ag neem, vas".
↑ Feist, Sigmund. 1922. Einführung in das Gotische: Texte mit Übersetzungen und Erläuterungen. Berlin: B.G. Teubner. bl. 1-2.