Klimaat kry skuld vir kwaai vloede in KZNOorstromings in die Durban-gebied het reeds meer as 400 lewens geëis en groot skade aan infrastruktuur aangerig. (Foto: Rajesh Jantilal/AFP) Suid-Afrika, Afrika se mees geïndustrialiseerde land, het tot dusver grootliks die tropiese storms vrygespring wat sy buurlande gereeld tref. Verlede week het woeste storms hoofsaaklik KwaZulu-Natal getref en oorstromings en grondstortings veroorsaak wat reeds meer as 440 lewens geëis het. Volgens meteoroloë was die storms nie tropies nie, maar deel van ŉ normale Suid-Afrikaanse weerstelsel bekend as ŉ afsny-laagdruk wat swaar reën en koue weer kan veroorsaak. “Afsny-laagdrukstelsels is ŉ gereelde verskynsel. Dit kom gereeld in herfs en lente voor en verskil in sterkte,” sê Puseletso Mofokeng van die Suid-Afrikaanse Weerdiens. Sommige van die stelsels is uiters kragtig en veroorsaak swaar reën, hael, sterk wind wat skade kan aanrig, asook swaar sneeuneerslae. ŉ Afsny-laagdrukstelsel in die Oos-Kaap en KwaZulu-Natal het in April 2019 tot altesame 85 sterftes bygedra. As die stelsel self dan nie vreemd is nie, was die intensiteit van die storms hierdie keer die verskil. Hier wys kenners die vinger na klimaatsverandering: warmer oseane vul die atmosfeer met meer vog, wat dan as reën neergelaat word. “Ons het in Durban drie ernstige vloede in minder as 10 jaar gesien. Het dit te doen met klimaatsverandering? Beslis,” sê Mary Galvin, verbonde aan die Universiteit van Johannesburg. “Ons voel die uitwerking van wat ongetwyfeld onvoorspelbare, meer gereelde, ernstige en uiterste weersverskynsels gaan wees.” ŉ Onlangse verslag van die Verenigde Nasies (VN) sê wat eens as ŉ een-in-ŉ-honderd-jaar-oorstromingsgeval beskou is, kan tot in 2050 moontlik verskeie kere per jaar gebeur. Hoekom juis Durban? Nagenoeg ŉ kwart van die metro se 3,9 miljoen inwoners woon in 550 informele nedersettings om die stad en minstens 164 van dié nedersettings is op vloedvlaktes gebou. (Foto: Rajesh Jantilal/AFP) Durban is geen vreemdeling vir oorstromings nie, maar gewoonlik nie naastenby so erg as dié nie. Die stad is gebou op ŉ heuwelagtige gebied met talle klowe – topografie wat Hope Magidimisha-Chipungu, ŉ stadsbeplanner verbonde aan die Universiteit van KwaZulu-Natal, bestempel as bevorderlik vir vloede. As die grond op heuwelagtige gebiede nie behoorlik gestabiliseer word nie, gaan jy ongetwyfeld grondstortings hê, sê sy. Durban, ŉ 187 jaar oue stad, se stormwater-dreineringstelsel is moontlik ook nie behoorlik in stand gehou nie, hoewel stadowerhede dié bewering betwis. Durban is egter nie die enigste wat onder uiterste weersomstandighede deurgeloop het nie. Aan die weskus het die water in Kaapstad in 2018 weens ŉ droogte byna heeltemal opgedroog. “Klimaatvoorspellings en modelle wys dat nat gebiede natter gaan word, en droë streke gaan droër word. Durban gaan dus ongelukkig natter word,” sê Galvin. Beplanning Durban is een van Suid-Afrika se snelgroeiendste stede, met ekonomiese groei wat die nasionale gemiddeld al teen 2015 verbygesteek het. Enorme, onbeplande migrasie het egter behuisingstekorte veroorsaak, wat gelei het tot die opspring van talle informele nedersettings. “Die maniere waarop Suid-Afrikaanse stede ontwerp is, was eksklusief van aard,” sê Magidimisha-Chipungu. “Die ruimtelike beplanning en die nalatenskap van apartheid het stedelike armes aan die rand en op die laagliggende gedeeltes langs rivieroewers geplaas.” Nagenoeg ŉ kwart van die metro se 3,9 miljoen inwoners woon in 550 informele nedersettings om die stad. Volgens Galvin is minstens 164 van dié nedersettings op vloedvlaktes gebou. ŉ Vlaag teenspoed die afgelope tyd het hulpbronne boonop verder getap: die koronaviruspandemie, enorme werkloosheid en die plundering en oproer wat die streek verlede jaar geruk het. Dis soos “die sewe plae” wat na mekaar gebeur, sê Galvin.