Duisend Boeregesinne volg tref-en-trap oorlogleier na Mexiko – Afrikanergeskiedenis
Duisend Boeregesinne volg tref-en-trap oorlogleier na Mexiko
By Balmoral-konsentrasiekamp is 400 mense binne 'n jaar dood
Boere 'James Bond' vra Russe om Britte te verdryf
Ben Viljoen in die tyd van die Engelse Oorlog Foto: Wikipedia
Een van die Boeregeneraals wat hier in ons kontrei aan die veldslae van Donkerhoek (Diamond Hill) en Witpoort deelgeneem het, het ná die Engelse oorlog 'n Boere-kolonie in Mexiko begin.
Die Afrikaanse kolonie in Argentinië is wyd bekend, maar min mense weet dat ongeveer 'n duisend Boeregesinne hulle tussen 1903 en 1905 in Chihuahua, 'n deelstaat in die noorde van Mexiko, gevestig het.
Dié gesinne het Generaal Ben Viljoen gevolg, 'n man wie se lewensverhaal soos 'n avontuur lees – van veldslae en krygsgevangenskap tot 'n oorlog-sirkus; van vriendskap met die Amerikaanse president tot vertroueling van Mexiko se revolusie-leier.
Benjamin Johannes Viljoen is op 7 September 1868 in 'n grot in die Kaapkolonie se Wodehouse-distrik gebore. Dié grot was die Viljoen-gesin se tydelike woning terwyl hulle 'n plaashuis gebou het.
'n Jaar na Ben en Helena se troue het hulle na Johannesburg verhuis, waar hy 'n prominente rol in burgerlike sake en joernalistiek begin speel het. Hy het die Krugersdorpse Vrywilligerskorps in 1896 gestig en het die stryd teen die Jameson-invallers (Desember 1895 tot Januarie 1896) aangepak.
Ben was 'n Krugersdorpse lid van die Volksraad, waar hy knap voor die Engelse Oorlog (1899-1902) die stelling gemaak het dat dit tyd was om vertroue in "God en die Mauser" te sit.
Ben Viljoen se kommando in die Engelse Oorlog. Is dit regtig 'n bobbejaan wat voor sit met 'n vuurwapen?
Ben het sy gesin na Europa gestuur en daarná met 'n kragtige guerilla-kommando van burgers uit Noord- en Oos-Transvaal, Johannesburg, Krugersdorp en Boksburg die oorlog verder gevoer.
Hy was tot Mei 1902 'n krygsgevangene in die Broadbottom-kamp op St Helena en het dié tyd gebruik om 'n boek te skryf, My Reminiscences of the Anglo-Boer War.
Tussen 1903 en 1905 het Ben, met die ondersteuning van president Theodore Roosevelt, 'n Boere-nedersetting in die noorde van Mexiko by Hacienda Humboldt in die munisipaliteit van Julimes in Chihuahua begin.
Chihuahua, 'n betreklik droë en yl bevolkte streek van 24 5000 vk km groot, is Mexiko se grootste deelstaat.
President Roosevelt het twee mans gehuur om die grond te help kies en om eiendomsonderhandelings te doen. Hulle was 'n Roosevelt familievriend, Marshall Latham Bond, en die man van 'n Roosevelt-familielid, Edward Reeve Merritt.
Ben het intussen in 1904 saam met generaal Piet Cronjé deelgeneem aan die Louisiana Purchase Exposition, informeel bekend as die St Louis World's Fair, in St Luis, Missouri. Hulle militêre vertoning het as die 'Boere-oorlog Sirkus' bekend gestaan. Frank Fillis het dit as die grootste en mees realistiese militêre skouspel in die wêreld se geskiedenis bemark. Daar was 'n Britse kamp, verskeie Afrika-statte wat Zoeloes, Boesmans, Swazis en Ndebeles uitgebeeld het en 'n 61 000 m² arena waarin soldate deelgeneem het aan parades, sport en perderesies. Die hoofveldslae uit die Engelse Oorlog is twee keer per dag uitgevoer.
Elke veldslag het twee tot drie ure geneem en verskeie generaals en 600 veteraan-soldate uit beide Boere en Britse geledere het deelgeneem. As die hoogtepunt van die skouspel het die Boeregeneraal Christiaan de Wet op 'n perd ontsnap deur vanaf 'n hoogte van 11 meter in 'n poel water te spring.
Toegangsfooie het gestrek van 25 sent tot $1 en toegang tot die statte was 'n verdere 25 sent. Dié produksie het $48 000 gekos om op te rig en die opvoering het 'n totale bedrag van $630 000 ingebring en omtrent $113 000 tot die St Louis World's Fair se koffers bygedra – die mees winsgewende militêre skouspel by die geleentheid.
Die 'Boere-oorlog Sirkus' was baie gewild in die VSA, maar het hewige kritiek vanuit Suid-Afrikaanse geledere ontvang. Ook het Ben se vrou Lenie, wat hy vir drie jaar in die oorlog skaars gesien het, geweier om Suid-Afrika te verlaat. Ben en Lenie is geskei en hy is later met 'n Amerikaanse vrou, Myrtle Dickerson, getroud.
Alles het soos 'n sprokiesverhaal verloop tot 1910 toe 'n groot deel van die Boerebevolking van Chihuahua deur oorstromings van die Conchos- en die San Pedrorivier uitgewis is. Dié ramp en die Mexikaanse revolusie, wat in 'n uitgebreide burgeroorlog ontwikkel het, het tot die verbrokkeling van die Boere-kolonie gelei.
In sy tyd as Madero se adviseur, het hy 'n kommissie as majoor in die Mesilla Vallei se gebiedsmag se eerste regiment van infanterie aanvaar. In 1911 het Ben, George Curry en Albert Bacon Fall na Washington gereis as deel van die afvaardiging om die New Mexiko-streek staatskap te gee. New Mexiko is in 1912 tot die Unie toegelaat as die 47ste staat.
Ben het 'n groot invloed op landbou in die Mesilla Vallei gehad en het nuwe gewasse en boerderypraktyke bekendgestel. Hy het in die ontwerp van die 'Elephant Butte Dam' belanggestel en het besproeiingstelstels vir die vallei ontwikkel.
Sy boeke, Under the Vierkleur en An exiled general, is hier geskryf. Hy het Amerikaanse burgerskap aanvaar, en 'n goeie vriendskap met Theodore Roosevelt en New Mexiko se goewerneur, George Curry, opgebou.
Ben was ook vir 'n ruk VSA konsul in Duitsland. Hy het toe reeds gesondheidsprobleme ondervind en het op sy plaas naby La Mesa afgetree, waar hy op 14 Januarie 1917 oorlede is. Ben is in die Vrymesselaars-begraafplaas in La Mesa begrawe.