Phil du Plessis was altyd trots dat hy as Wurm-digter gereken word. Saam hiermee was dit sy vreugde om, soos hy dit dikwels gestel het, “te lees en gedigte te skryf, om viool te speel en skilderye te geniet”. Dit is wat hy die grootste deel van sy lewe gedoen het – tot met sy dood – vanoggend. Sy onvergelyklike uitsig uit sy eertydse koloniale dubbelverdiepinghuis in Kalkbaai op Valsbaai kon hom nooit heeltemal Kapenaar maak nie. Die huis op die spoorlyn met die see aan die ander kant het hom - gebore en getoë binnelander (eers Vrystater en later Pretorianer) – nooit eers kon verlei om sy tone in die Atlantiese Oseaan nat te maak nie.
Met die nuus dat Phil nie meer met ons is nie, skryf ek oor die onthou-dinge wat by my opkom. Ek onthou Phil se opgewondenheid as dit tyd geword het vir die jaarlikse Afrikaanse Skrywersberaad. Dit was vir hom ’n joltyd en tyd om weer in verbinding te wees, veral met sy eertydse Wurm-kring. Soms het hy aan die debatte deelgeneem, maar meestal het hy met aandag geluister en later oor vele glasies wyn net gekuier. In die laat sewentigerjare het Phil die idee gehad dat hy – soos met Wurm – weer ’n tydskrif wou begin om veral die Afrikaanse boek te bevorder. Hy was so daarmee meegevoer dat hy ’n tweedehandse drukker aangekoop het om self drukwerk te doen. Hy het probeer befondsing reël, maar het toe nie dieselfde aftrek gehad as met sy vroeëre poging nie.
Om oor Phil se besorgdheid oor sy medemens te praat, verdien ’n relaas van liefde. Hy het soms dinge gedoen wat sy vriende oor sy veiligheid laat vrees het. Verwondes het dikwels sy oor en sy hart gehad. Om enkele voorbeelde van sy ruimhartigheid te noem. Toe Phil verneem dat Wopko Jensma in Valkenburg-hospitaal opgeneem is, het hy onmiddellik, as geneesheer, gebel en aangebied dat Wopko onder sy sorg in sy huis kon bly. Hy het Sheila Cussons genooi om onder sy sorg by sy Kalkbaaise huis aan te sterk na ’n ineenstorting. Vele meer kan by die lys gevoeg word.
Een aand, so in die middel van die week, nooi Phil my vir ete “met mense wat vir jou ’n verrassing sal wees”. Die afspraak is dat ons ons gaste inwag by die Brassbell-restaurant by St James-stasie. Byna ’n uur wag ons - ek in spanning - totdat ons gaste arriveer: die aktrise Janet Suzman en haar man, Trevor Nunn. Dit was ’n aand waar die hoofdis Britse teater op sy beste was, maar dit was ook ’n aand van hartseer vir ons gaste – hulle het toe pas besluit dat hul weë sou skei. Toe ons later op die kaai by Kalkbaai stap, begin Janet enkele strofes uit TS Eliot se “Little Gidding” met ’n byna fluisterstem vir ons voordra.
Verlede jaar was ek en Phil weer byeen om, soos in die vroeë tyd, van ons vriendskap oor die poësie en die kuns te gesels – dié keer oor Wopko Jensma. Phil het betekenisvolle werk van Jensma aan sy mure. Een enkele vlugtige keertjie het ek Wopko ontmoet – juis by Phil.
Ek besef dat dit ’n persoonlike relaas is. Maar só was Phil. Jy het ’n persoonlike verhouding met hom gehad. Tog was daar ook met my laaste kontak vir my ’n hartseer – dit was nie meer die ou Phil nie. Iets van die lewe het hom ingehaal. Kort daarna vertel ek vir Riana Scheepers en Hennie Aucamp oor middagete van hierdie laaste ontmoeting met hom. Elkeen van ons kon iets besonders van ons ontmoetings met Phil oproep.
Corné Güldenpfennig, ’n prokureur wat in intellektuelegoederereg spesialiseer, vertel in hierdie artikel meer oor die gevare wat die aanlyn omgewing vir skrywers kan inhou. Sy kyk spesifiek na outeursregskending en kuberdiefstal, en gee wenke oor hoe skrywers hul werk kan beveilig.
Daar bestaan verskeie maniere waarop skrywers aanlyn uitgebuit kan word. Hieronder val die fisiese kopiëring van werke in PDF-formaat en verkope daarvan deur middel van skakels op webwerwe wat vervalste produkte verkoop, asook skakels wat deur e-pos en sosiale media versprei word. In so ’n geval kan die vermoede dat ’n produk vervals is, of dat skrywers se werk sonder toestemming versprei word, gewoonlik met die eerste oogopslag of deur middel van internetsoektogte bevestig word.
Daar bestaan ook professionele bedrieërs wat webwerwe stig en domeine registreer sodat dit naastenby lyk soos die ware Jakob. Die produk word op hierdie wyse gewoonlik op die tuisblad geadverteer met ’n aktiewe aflaai-ikoon en ’n bietjie meer geld word gevra as die oop en blote vervalste webwerwe, maar altyd steeds goedkoper as die oorspronklike en goedgekeurde publikasies.
Internetsoektogte word dikwels ook gekaap en herlei na ’n webwerf vir vervalste goedere sonder die gebruiker se medewete. Normaalweg neem so ’n soektog langer aangesien die herleiding deur verskeie diensverskaffers gaan, wat hoogs waarskynlik in verskillende lande gevestig is. Hierdie herleide internetsoektogte is bekend daarvoor dat dit baie meer data gebruik as dié wat die stempel van die waarheid dra.
Die beste raad vir skrywers wat aanlyn publiseer of hulle produkte aanlyn verkoop, is om duidelike kopieregkennisgewings aan te bring, ongeag of die werk bedoel is vir onderwys, nuus, kommersiële verkope of vir vrye gebruik en oopbronne (“open source”). Dit gee aan voornemende kopers en gebruikers leiding oor die eienaarskap van kopieregwerke en voed hulle op om respek te hê vir oorspronklike werke, in lyn met ons land se wetgewing, en kweek ook ’n bewustheid oor twyfelagtige, vervalste en onwettige werke.
Daar is gelukkig ’n lig aan die einde van die kuberkrakertonnel: met behulp van wetgewing en samewerkingsooreenkomste met die groot soekenjins, diensverskaffers en domeinorganisasies is daar wel prosesse in plek wat skrywers van hulp kan wees sonder om ’n arm en ’n been te kos.
Dit is egter noodsaaklik om mens se werke te beskerm en bewus te wees van tersaaklike wetgewing, beskermingsmaatreëls en metodes. Die Wet op Outeursreg is natuurlik die primêre bron wat die bestaan en beskerming van kopieregwerke beheer. Die volledige uiteensetting van dié wet is beskikbaar op die webwerf van die Departement van Handel en Nywerheid. Die wet maak onder andere voorsiening vir strafregtelike en siviele remedies vir die verontregte party.