Hans Pietersen - Die vrese van ons vaders: Geloof, onderrig en die Afrikanerkind
Resensie: Die vrese van ons vaders:
Geloof, onderrig en die Afrikanerkind
Skrywer: Hans Pietersen. Uitgegee deur Griffel Uitgewers,
beskikbaar by www.griffel.co.za. Prys R195.
Resensent: Dr. Chris Jones (in Rapport).
Dr. Jones is verbonde aan die Universiteit van Stellenbosch.
'n Boek soos dié sou voor 1994 waarskynlik nie gepubliseer gewees het nie.
Dis krities. Snydend. Onverskrokke. En gevat. 'n Reuse-werk, of jy daarmee saamstem of nie.
Reg aan die begin van sy boek skryf Hans Pietersen: "As jy blind gebore word, is dit eers wanneer jy na ander luister dat jy agterkom iets skort met jou visie. So was dit vir my oor my eie kulturele onkunde: Ek moes eers gesprekke met vele andersdenkendes voer, ander kulture leer ken, saam met huiswerkers koffie en mynwerkers bier drink, tientalle lande en uiteenlopende plekke van aanbidding betree, honderde boeke lees en godsdiens in diepte bestudeer voor ek die beperkinge in my eie opvoeding goed genoeg kon verstaan, ontleed en aanspreek. Kinders uit ander kulture het 'n voorsprong gehad."
Die skrywer dink diep na oor wie ons as Afrikanergelowiges in Suid-Afrika is en hoe hy meen ons moet optree ten opsigte van geloof, onderrig en die Afrikanerkind. Hy is teen die wederregtelike geloofsindoktrinasie van kinders in openbare skole. Die Christelike geloof mag nie onoordeelkundig ingeskerp en 'n bevoorregte posisie in skole kry nie, anders word "geloofsapartheid" bevorder.
Hy pleit deurgaans vir die bevryding van die muilband van dogma. Hy visualiseer 'n Suid-Afrika waar mense bemagtig word om onbevange deel te neem aan voortdurende, gesonde selfondersoek.
Dít behoort verligting te bring vir die "babalaas van die geloofsoordaad en vrese van vorige geslagte", soos hy dit stel. Aan die einde van sy boek sê hy: "Laat ons al ons kennis aan ons kinders oordra, maar niks van ons vrese nie."
Pietersen wil 'n eerlike gesprek oor aspekte van die Afrikanerkultuur binne 'n wyer intellektuele wêreld stimuleer. Hy gaan onbekrompe met die waarheid om, met min simpatie vir sentimente. Heilige koeie word geslag en op gelowige tone getrap.
Die verstaan van onsself, só hoor ek hom, het veral te doen met die afleer van alles wat nie "ek" is nie, soos jy uit die moeras van programmering en onkunde klim. Openheid en eerlikheid is belangrik. Solank kennis en individuele kreatiwiteit onderdruk word, kom al die paddas nie uit die poel nie.
Hy meen kennis oor ander gelowe moet van die laagste graad opgedoen word sodat leerlinge hul klasmaats en later kollegas beter kan verstaan en onregverdige vooroordele afgebreek kan word.
Hy ontbloot, sonder om doekies om te draai, sekere onsinnighede rakende godsdiens, ook in skole, onsinnighede wat selfs "erdwurms sal laat toi-toi."
'n Verskeidenheid invloede wat geloof in die besonder en bygeloof oor die algemeen aanmoedig, word geïdentifiseer. Ook word verduidelik hoe drogwetenskap, geloof en vrees tot misleiding en die wanvoorstelling van die werklikheid (kan) lei.
'n Omvattende beskrywing van verskillende vorme van geloof word gegee sodat die leser godsdiens en die invloed daarvan op kennis kan verstaan. Die omvang en aard van geloof in die bonatuurlike word ook verduidelik, van godsdiens tot kwaksalwery.
Geloof word krities bekyk, veral die wyse waarop dit in en deur die gemeenskap gevestig word. Hy wil nie hê ons moet ons kinders ongesonde geloofsuiglekkers in die hand stop nie.
'n Goeie skoot frustrasie slaan egter deurgaans deur. Die uitdruk van 'n klomp godsdienstige, politieke en kulturele pitswere het die leeswerk by tye turbulent gemaak. Tog word die inhoud insiggewend en (meestal) goed beredeneerd aangebied.
Ek het groot waardering daarvoor dat Pietersen mense en geloofsbewegings respekteer wat tekens toon van 'n ondogmatiese en intellektueel eerlike en opregte omgang met die Christen-geskrifte: mense wat dít as riglyn gebruik sonder om wetenskaplike kennis te ontken.
Sulke denkers en teoloë, erken hy, spreek van hoop, veroordeel nie andersdenkendes nie, poog nie om nuwe kennis te onderdruk nie, en skep nie vrese by hul kinders nie.
Kan ek net sê: Heelparty van die uitsprake en optrede van veral Afrikaner-Christene wat oppervlakkig en naïef met die Skrif en geloof omgaan, na wie hy verwys om godsdiens(onderrig) en geloof by te dam, is ook problematies vir 'n klomp postmoderne gelowiges. Sulke gelowiges is ongemaklik met 'n fundamentalistiese beskouing van die Skrif wat lei tot 'n geestelike laertrek en die beskerming van allerlei belange en identiteite.
Dis vir enigeen moeilik om 'n volledige gids vir die "kulturele wedergeborene" saam te stel. Die boek wil die leser hoogstens nooi om die weg van intellektuele bevryding, soos hy dit sien, op dapper wyse te betree, erken Pietersen. Wat vir hom baie duidelik is, is dat geloofswaarhede deur ouers, en nie openbare skole nie, vasgelê moet word. Geloof moet uit die skool gehaal word. Hieroor sal daar seker nog lank gedebatteer word...
Die teks word deurgaans aangevul met verwysings na 'n lang lys uitgebreide bronne, asook deurleefdheid en ervarings van die skrywer self. Daar is uittreksels van kernkwessies uit "Die beleid rakende religie in onderrig", 88 spotprente waarna verwys word en inligting oor die 2009-mediadebat oor godsdiens in skole wat deur hom begin is.
Wat ek opnuut met dié leeservaring bevind het, is dat waarhede wat méér waar gemaak word as wat dit is, so maklik as skynwaarhede uitgelewer word.