Pasop! Gesonde kos kan vet maak | SARIE
Pasop! Gesonde kos kan vet maak	deur Lydia van der Merwe
Luister net hier1. ’n Volgraan (bran)-muffin (150 g) het dieselfde aantal kilojoules as 2 skywe pynappel, ’n halwe spanspek, 1 peer, 142 g druiwe, 1 kiwivrug en 1 volgraan-rolletjie sáám. Muffins is ook nie noodwendig ’n beter keuse as koek nie. Muffindeeg en koekbeslag is baie eenders. Hoewel koek ’n lagie versiersuiker het, word muffins dikwels met botter en konfyt geëet. En hoe klink dié een?
3. ’n Hand vol gemengde neute het 1 600 kJ – net soveel soos 10 koppies springmielies. Dieselfde geld ’n hand vol aartappelskyfies of groenteskyfies.
Lae vet nie altyd laag in vet nieJy kan net mooi enigiets eet. Maar as jy meer energie (kilojoules) inneem as wat jy verbrand, sit jy gewig aan. Só eenvoudig is dit, sê Martie de Wet, dieetkundige van Roodepoort.
Vetvry met suikerJy dink as jy botter/margarien uit jou dieet sny, sal jy gewig verloor. Jy eet vetvrye koekies, volgraan-muffins in plaas van croissants, jellielekkers en nie sjokolade nie, en pasta pleks van ’n burger. Want vet laat die rolletjies mos vinniger aanpak as proteïene en koolhidrate. (Koolhidrate en proteïene bevat 17 kJ per g en vet 38 kJ per g.) Volgens dr. Marjanne Senekal van die Universiteit van Kaapstad en skrywer van die boek Love My Body, Love Myself (versprei deur Blue Weaver, 2005) het dit tot die laevetkonsep gelei en die mark in lae- en geenvet-kosse floreer.
Maar ons word al hoe vetter. Hoekom? Ons dink omdat die kosse ’n laevetinhoud het, kan ons groter porsies eet. (Die Amerikaners noem dit eet sonder skuldgevoelens.) Marjanne beaam presies wat Martie sê: As jy meer kilojoules inneem as wat jy verbrand, gáán jy gewig aansit. ’n Vetvrye koekie is dalk … wel … vetvry, maar hoog in verfynde koolhidrate.
En soos met die kilojoules in vet, word dié in koolhidrate in energie omgesit – mits jy aktief is. Anders word dit in die vetselle in jou lyf opgeberg. Daar word ook dikwels ekstra suiker en verdikkers by vetvrye produkte gevoeg om die smaak en tekstuur te verbeter. En dus kan dit ook maar met kilojoules gelaai wees.
10. Vrugtesap bevat net soveel suiker as gaskoeldrank (hoewel dit vrugtesuiker is en ook vitamiene en minerale bevat – en dus baie gesonder as koeldrank is). Vrugtesap is ’n gekonsentreerde bron van koolhidrate – dis beter om vars vrugte te eet. Vars vrugte bevat boonop vesel, wat jou versadig maak. Dit gaan verlore as jy vrugte versap.
Pasop hiervoor12. Gesondheid- en dieetstafies het dikwels dieselfde of selfs ’n hoër vetinhoud as sjokolade. Lees die etiket deeglik.
Gesond, maar dit maak rondEet klein porsies van die volgende, sê Irene Labuschagne van die voedselinligting-sentrum (NICUS) aan die Universiteit Stellenbosch.
14. Olyfolie het dieselfde vetinhoud en aantal kilojoules as ander vette en olies, tog gooi jy dit mildelik oor slaai en kos. Net 5 ml olyfolie bevat sowat 185 kJ en 5 g vet – dieselfde as botter en ander plantolies. Al is dit ’n gesonde soort vet (sien kassie), moet dit spaarsaam gebruik word.
16. Droë vrugte is gesond, maar het taamlik baie kilojoules. Onthou, dis vrugte – minus die water. As jy dus 5 gedroogde halwe pere eet, eet jy in der waarheid 2 ½ pere. ’n Halwe koppie gedroogde appelkose bevat 680 kJ, ’n 100 g gedroogde appelkoosrol 1 481 Kj en ’n halwe koppie hanepoot-rosyntjies 1 165 kJ.
Vetinhoud misleidend hoog20. Gebakte aartappel met suurroom se vetinhoud is hoog – sit eerder laevet-maaskaas op jou aartappel.
23. Restaurant-slaaie bevat dikwels croutons, spek, olywe, avokado, slaaisous en kaas – en kan dus ’n baie hoë vetinhoud hê. Eet eerder ’n Griekse slaai met min fetakaas en olywe. Of ’n Franse slaai met geen slaaisous nie, of net ’n bietjie balsemiek-asyn, sê Irene.
25. Koffie soos ‘n latte of cappuccino se vetinhoud is hoog, tensy dit met vetvrye melk gemaak word.
27. Grondboontjiebotter: Koop liefs die suikervrye een – die vetinhoud is nie laer nie, maar die kilojoules is dan minder. Moenie meer as 4 teelepels per week eet nie.
29. Kaas: Harde en geel kaas bevat net soveel kilojoules soos sjokolade. Kies laevet-maaskaas eerder as harde kase soos cheddar, gouda en parmesaan. Beperk kos met kaas – soos pizza, sekere pastageregte en geroosterde kaastoebroodjies. Sagte kase soos brie en camembert se vetinhoud is bietjie laer as harde kase s’n. Irene Labuschagne sê voorts daar is ’n wanopvatting dat witkaas se vetinhoud altyd laer is. Dis nie so nie.
30. Rooivleis: Koop maer beesvleis, wildsvleis of volstruis en eet meer hoender (sonder vel) en vis. Vermy vleis met sigbare vet soos wors en salami – dit bevat meer vet as steak.
31. Pasteie en kos met deeg om: Pasteie is gelaai met die verkeerde soort vette. As jy gewig wil verloor, is dit en soetgebak – soos croissants en Kopenhaagse bolletjies – taboe. Vervang dit met volgraan- of rogbrood.
1 Bier (340 ml): 544 kJ1 Gegiste appelsap (sider) (500 ml): 996 kJLikeur (25 ml):
285 kJPort of soetwyn (50 ml):
289 kJBrandewyn of whisky (25 ml):
264 kJWyn – droog, rooi of wit (120ml/glas):
Brandewyn laat my staan35. Vier of vyf glase wyn se kilojoules is gelyk aan ’n hele maaltyd s’n, sê Martie de Wet. Pasop dus hoeveel jy drink. Alkohol het 29 kJ per gram. Dit vertraag boonop die metabolisme van vet (voorkom dat jou liggaam vet gebruik). Dit word dus geberg. Alkohol maak jou boonop nie versadig nie en bevat nie voedingstowwe nie. Dit stimuleer eerder die biochemiese proses wat aptyt beheer – en jy sal waarskynlik meer as gewoonlik eet.
Vet gestres? 36. Ja, stres kan jou gewig laat aansit. Volgens Marí Hudson in die PlusMinusEetplan is dit egter nie swak wilskrag wat jou dryf om meer of verkeerd te eet as jy stres nie. Dis die fisiologiese veranderinge wat op stres volg. Jy eet soetgoed en koolhidraatryke kosse om jou bloedsuikervlakke te verhoog. Dis ’n onbewustelike poging om jou serotonienvlakke, die kalmerende chemiese stof in die brein, te verhoog. Dié kosse is gewoonlik ryk aan versteekte vet. Fisiologiese veranderinge veroorsaak boonop dat jou liggaam dié vet makliker opberg. Maak seker jy is honger voor jy eet, sê Marjanne. Stres, verveling, angs, frustrasie, depressie, eensaamheid en skuldgevoelens … wees verseker dat kos jou net tydelik beter gaan laat voel. En dan eet jy wéér! Leer eerder stres-hanteringstegnieke aan.