Biebouw-resensies | http://www.litnet.co.za/Article/grensoorlogstories-nie-grensverskuiwend-nieLitNet 2013en-usCopyright 2013media@litnet.co.zaWed, 22 May 2013 05:52:46 +0200LitNet - Biebouw-resensiesLitNet | RSS - Biebouw-resensiesBurgert A Senekalhttp://www.litnet.co.za/956/Burgert A Senekalhttp://www.litnet.co.za/assets/content/large/grensoorlogstories-fokus.jpgBiebouw-resensies | http://www.litnet.co.za/Article/grensoorlogstories-nie-grensverskuiwend-niefIDSome textcathttp://www.litnet.co.za/Article/grensoorlogstories-nie-grensverskuiwend-nie<i>Grensoorlogstories</i> nie grensverskuiwend nie<p><a href="http://www.kalahari.net/e-trader/referral.asp?toolbar=mweb&amp;linkid=358&amp;partnerid=197&amp;sku=44690578" target="_blank"><img width="181" vspace="5" hspace="5" height="249" border="0" align="left" src="http://litnet.co.za/assets//images/feeste/Grensoorlogstories.jpg" alt="" /></a> <strong>Titel: </strong><em>Grensoorlogstories</em><strong><br />
Samesteller: </strong>Jeanette Ferreira <strong><br />
Uitgewer: </strong>Litera Publikasies <strong><br />
ISBN: </strong> 9781920188382</p>
<a target="_blank" href="http://www.kalahari.net/e-trader/referral.asp?toolbar=mweb&amp;linkid=358&amp;partnerid=197&amp;sku=44690578">Klik hier om<em> Grensoorlogstories </em>te koop by Kalahari.com.</a></p>
Oorlogsliteratuur is bekend daarvoor dat dit die grens tussen feite en fiksie uitdaag &ndash; &rsquo;nmens dink aan die verskeie werke van Tim O&rsquo;Brien, of Michael Herr se <em>Dispatches </em>(1968). Herr het konvensionele joernalistiek om drie redes verwerp (Taylor 2003:89).&nbsp; In die eerste plek was die feite van die oorlog in Vi&euml;tnam verdag; hy skryf (1991:172) hoe &rsquo;nlid van die Amerikaanse spesialemagte &rsquo;n National Liberation Front- (NLF-) (Viet Cong-) vegter doodgeskiet en &rsquo;n gevangene bevry het, net om die volgende dag te hoor dat hy ses gevangenes bevry en veertien NLF-vegters doodgeskiet het: &ldquo;You want to see the medal?&rdquo; In die tweede plek is die waarheid altyd oorskadu deur die &ldquo;amptelike perspektief&rdquo; wat &ldquo;usually did the same thing to your perception of the war that flares did to your night vision&rdquo; (1991:149).&nbsp; In die derde plek moes soveel van die beelde gepropageer deur die media en Hollywood afgeleer word voordat &rsquo;n mens gekonfronteer kon word met die &ldquo;waarheid&rdquo; (1991:210).&nbsp; Volgens Herr was dit dus beter om die waarheid as &rsquo;nroman aan te bied, en hierin was hy geslaagd: Philip Beidler (2007:207) skryf dat hy Michael Herr se <em>Dispatches </em>aanbeveel &ldquo;to somebody who asks me for a single book that comes closest to telling &lsquo;what it was like&rsquo;&rdquo;.</p>
<p>Van Coller (1990:84) skryf ook hoe die oorskryding van hierdie grens ten opsigte van grensliteratuur lei tot <em>faction</em>, en &rsquo;n mens sou ook dieselfde argumente van Herr op die Grensoorlog kon toepas. In hierdie opsig pas <em>Grensoorlogstories </em>goed in by ander grensliteratuur en moderne oorlogsliteratuur in die algemeen, alhoewel die bundel sterk oorhel na fiksie. Jeanette Ferreira posisioneer die bundel tussen feit en fiksie in die voorwoord: alhoewel die bundel &ldquo;met fiksie &rsquo;nstem [wil] gee aan mense se kreatiewe weergawe van die mensdom se oudste stryd teen homself&rdquo;, kan dit ook jong lesers help om te &ldquo;besef dat die verlede insig op die hede kan bied&rdquo; &ndash; dus is dit veronderstel om geskiedkundig sowel as fiktief te wees. In albei oogmerke slaag die bundel egter as geheel nie.</p>
<p>Verskeie aspekte van die Grensoorlog word gedek: die rol van burgerlikes (byvoorbeeld &ldquo;Die Grenspakkie&rdquo; en &ldquo;Suikerseep&rdquo;), oorgrensoperasies (&ldquo;Aankoms&rdquo;), dienspligontduikers (&ldquo;Die duif&rdquo;), posttraumatiese stres (&ldquo;Slave cylinder&rdquo;), die terugkeer vanaf die grens (byvoorbeeld &ldquo;Die Offer&rdquo;) en vlugtelinge (&ldquo;Emigr&eacute;&rdquo;). Alexander Strachan, Etienne van Heerden, Gawie Kellerman, Louis Kr&uuml;ger, PJ Haasbroek en Mark Behr &ndash; bekende skrywers van grensliteratuur &ndash; is egter afwesig, en die leser tref &rsquo;n paar bekende skrywers van ander genres (byvoorbeeld Jaco Fouch&eacute;, Fanie Viljoen, Hennie van Coller en Bernard Odendaal) tussen onbekende skrywers aan.<br />
Die hoogtepunt van hierdie bundel is Louis Bothma se inleiding, wat soos sy ander werke goed deurdink en nagevors is. Die enigste kritiek wat &rsquo;n mens hierop kan gee, is die irriterende afwesigheid van bladsynommers, sowel as die feit dat die ander hoofstukke hierdie een &rsquo;n onreg aandoen. Bothma skets die historiese konteks goed, en as basiese inleiding tot hierdie deel van Suid-Afrikaanse geskiedenis is dit myns insiens geslaagd.</p>
<p>Alhoewel geen verhaal in hierdie bundel grensverskuiwend of tegnies uitstekend is nie, is daar tog &rsquo;n paar wat relatief geloofwaardig aandoen en sinvol geskryf is. Die eerste verhaal, &ldquo;Aankoms&rdquo;, skep met realistiese (en gruwelike) beskrywings, sowel as soms goeie woordeskat (soos &ldquo;gordynvuur&rdquo; en &ldquo;uitputtingsoorlog&rdquo;) &rsquo;n vals indruk by die leser dat hierdie bundel as geheel &rsquo;n sinvolle bydrae tot grensliteratuursal lewer. Hierdie illusie word voortgesit in &ldquo;Amnestie se moer&rdquo;, wat &ndash; alhoewel soms oordadig &ndash; soos Karel van der Merwe se <em>Nasleep </em>&rsquo;n bitterheid teenoor die politici en weermaggesag teen die agtergrond van die WVK bewoord. Die verhaal eindig sterk: &ldquo;You cannot translate thirty years into a few words.&rdquo; Maar helaas, van hier af sneuwel die bundel in &rsquo;n doodsakker van clich&eacute;s. En net wanneer dit lyk of &ldquo;Die gat&rdquo; (myns insiens die aangrypendste verhaal in die bundel) die bundel gaan deurtrek, struikel dit weer. Ek let op my notas: as ek &rsquo;nrand gehad het vir elke keer wat ek &rsquo;n clich&eacute; of soetsappigheid onderstreep het, sou ek nog &rsquo;nboek van Venter kon koop. Dan lees ek &ldquo;My o&euml; wil nie sien nie&rdquo; en dink ek dat daar tog hoop vir hierdie bundel is, maar nee.</p>
<p>Die bundel lees in geheel soos die geskiedenis van die Grensoorlog self: dapper pogings en suksesverhale wat gekelder word deur te veel mislukkings, en uiteindelik struikel die bundel. En soos Operasie Modul&ecirc;r dink &rsquo;n mens vir &rsquo;n oomblik dit kan alles die moeite werd wees wanneer jy by &ldquo;Simulasie&rdquo; uitkom, maar dan struikel die leser weer voor die clich&eacute;s. &ldquo;Tuisfront&rdquo; is &rsquo;n goeie vertelling, maar dit is te laat om die bundel te red.</p>
<p>Een van die vele dinge wat hierdie bundel kelder, is die feit dat party verhale kortverhale is, terwyl ander (byvoorbeeld &ldquo;Hoe dit vir my was&rdquo; en &ldquo;My oorlog&rdquo;) bloot vertellings van weermagervarings is. Dalk sou die bundel meer geslaagd gewees het as dit bloot vertellings was sonder liter&ecirc;re pretensie: dan sou die bundel gelees kon word as &rsquo;n alternatiewe geskiedenis van persoonlike narratiewe, wat soos Batley (2007) &rsquo;n noodsaaklike stem gee aan alternatiewe perspektiewe. Of as die bundel bloot kortverhale met liter&ecirc;re aspirasies was (sonder die vertellings), want dan sou dit as literatuur gelees kon word. Soos die bundel egter staan, hoort dit n&ecirc;rens.</p>
<p>Ek keer terug na Vi&euml;tnamliteratuur: Grensliteratuur kort nog &rsquo;n groot werk soos James Webb se <em>Fields of fire</em>, of gehaltekortverhale wat die dubbelsinnigheid en nuanses van hierdie oorlog met vaardigheid aanspreek, soos Tim O&rsquo;Brien se werke. <em>Grensoorlogstories</em> is verseker nie &rsquo;n groot werk in grensliteratuur nie, en die leser sal beter doen deur eerder weer Strachan se <em>&rsquo;n W&ecirc;reld sonder grense </em>te lees. Gelukkig is <em>Grensoorlogstories </em>nie die laaste woord oor hierdie oorlog nie.</p>
<p>Batley, K. (red.) 2007. <em>A secret burden: Memories of the Border War by South African soldiers who fought in it</em>. Jeppestown: Jonathan Ball.<br />
Beidler, P.D. 2007. <em>American literature and the experience of Vietnam</em>. Georgia: University of Georgia Press.<br />
Herr, M. 1991. <em>Despatches</em>. New York: Vinage International.<br />
Taylor, M. 2003. <em>The Vietnam War in history, literature and film</em>. Edinburgh: Edinburgh University Press.<br />
Van Coller, H.P. 1990. &ldquo;Afrikaanse literatuur oor die gewapende konflik in Suider-Afrika sedert 1963. 'n Voorlopige verslag.&rdquo; <em>Acta Academica</em>, 22(4):74-91.</p>2013-05-22T05:52:46+02:00