Sandoz Studies, Volume 1 : Women in the Writings of Mari Sandoz: : 9781496216083: Telegraph bookshop
Sandoz Studies, Volume 1 : Women in the Writings of Mari Sandoz EPUB
Edited by Renee M. Laegreid, Shannon D. Smith
Part of the Sandoz Studies series
Also in the Sandoz Studies series Nieuwe versie e-commerce platform Sana Commerce | Computable.nl
Dit artikel is afkomstig van Computable.nl (https://www.computable.nl/artikel/6011016). © Jaarbeurs IT Media. Sarie Marais.Com - Helde
SARIE MARAIS.COM Helde
Klik op die naam onder om na die afdeling te gaan.
JAN CHRISTIAAN SMUTS (1870 - 1950) was in die eerste helfte van die twintigste eeu een van die oorheersende politieke figure in die Suid-Afrikaanse politiek. Maar hy was ook ’n gerekende veldheer van wêreldklas en ’n groot diplomaat en staatsman. Op sy eie besondere manier het hy geen geringe bydrae gelewer om die wêreld te help slyp waarin ons vandag lewe nie.
SMUTS is in 1870 te Bovenplaats, digby Riebeek-Wes, gebore in die destydse Kaapkolonie wat toe nog ’n deel van die magtige Britse Ryk was. Dit was veertig jaar voordat hy sou sien hoe Kaapland, die kolonie Natal en die gewese Boererepublieke van die Vrystaat en Transvaal saam onder die Britse vlag in die Unie van Suid-Afrika opgaan.
Hy was die tweede seun van Jacobus Abraham Smuts en sy vrou en ’n nasaat van ’n ou Kaapse familie van wie die stamvader reeds voor 1692 uit Nederland hier aangekom het.
BOTHA het die eerste premier geword van die Unie van Suid-Afrika wat in 1910 gevorm is, en Smuts het etlike poste in sy kabinet beklee. In die Eerste Wêreldoorlog word Smuts bevelhebber van die magte wat die Duitse kolonies in Afrika verower en onderdruk hy ook die Rebellie van 1914-1915 van sekere van die einste Boere saam met wie hy iets meer as ’n dekade tevore teen Engeland geveg het.
In 1922 het 'n ernstige staking onder die blanke mynwerkers aan die Witwatersrand uitgebreek, veral weens ontevredenheid oor verminderde lone en die grootskeepse indiensneming van halfgeskoolde swart werkers in sekere poste. Toe sake in Johannesburg begin hand-uit ruk en dit duidelik word dat sekere vakbondleiers die regering omver wil werp om 'n werkersrepubliek aan die Witwatersrand uit te roep, het Smuts kragdadig opgetree. Hy het die hulp van die Weermag ingeroep, en talle stakers is doodgeskiet voordat die staking finaal beëindig kon word. Dit het die mynwerkers erg verbitterd teenoor Smuts gemaak.
Die verwoestende Depressie van die jare dertig het Hertzog en Smuts wel tot samewerking in ’n koalisieregering genoop en hierdie samewerking het inderdaad so goed gevlot dat hul partye in 1934 saamgesmelt om die Verenigde Party te vorm. Maar die teenstrydige lojaliteite van die Afrikaans- en Engelssprekende ondersteuners het mettertyd tot soveel spanning in die party gelei dat die skrif aan die muur was.
Met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog in September 1939 is dinge toe ook op die spits gedryf en die "Smelter"-regering van genls. Hertzog en Smuts is finaal aan flarde geskeur. Eerste minister Hertzog wou hê dat die Unie neutraal moes bly in die oorlog, terwyl Smuts gemeen het dat dit die Unie se "eer en plig" was om Brittanje te steun. Op 4 September is die saak in die Volksraad tot stemming gebring, en Hertzog is met 80 teen 67 stemme verslaan. Smuts het weer eerste minister geword en Suid-Afrika was ook in die oorlog.
Die Unie het sy verdedigingsmagte onmiddellik ná 1939 skouspelagtig uitgebou en op roemryke wyse aan die Geallieerde veldtogte in Oos- en Noord-Afrika deelgeneem. In die Unie self het daar in die oorlogsjare groot politieke verdeeldheid geheers, maar Smuts het ook die toppunt van sy persoonlike aansien bereik en is oral in die Geallieerde lande as 'n staatsman van wêreldformaat vereer.
Reeds in 1941 is die rang van veldmaarskalk van die Britse leër aan hom toegeken, en hy was die enigste staatsman uit die dominiums wat in Winston Churchill van Brittanje se oorlogskabinet opgeneem is. Later het Smuts ook 'n belangrike rol gespeel in die stigting van die Verenigde Nasies en het hy die inleiding tot die organisasie se handves geskryf.
IN die oorlogsverkiesing van 1943 het die Smuts-regering met sy beleid van heelhartige steun aan die Geallieerde oorlogspoging ’n klinkende oorwinning behaal en Smuts het toe nog op die toppunt van sy persoonlike aansien gestaan.
Toe die kiesers van Suid-Afrika dus weer op 26 Mei 1948 na die stembus gaan om 'n nuwe Volksraad aan te wys, het die meeste mense, genl. Smuts inkluis, die uitslag as 'n voldonge feit beskou. Maar die kiesers het anders besluit: sy regering is uit die kussings gelig en moes plek maak vir 'n nuwe bewind. Vir die bejaarde genl. Smuts was dit 'n dubbele slag, want selfs in sy eie kiesafdeling (Standerton in Transvaal) is hy deur 'n opposisie-kandidaat verslaan.
Maar presies wat het in die vyf jaar ná die verkiesing van 1943 gebeur wat so 'n sensasionele ondergang van die Smuts-bewind sou veroorsaak? Ná 1945 het Suid-Afrika hom in 'n al hoe meer veranderende wêreld bevind. Reeds by die eerste vergaderings van die pas gestigte Verenigde Nasies, waarvan Suid-Afrika 'n stigterslid en genl. Smuts soos gesê een van die vaders was, het dit geblyk dat Suid-Afrika se rassevraagstuk voortaan ten nouste gekoppel sou wees aan die wêreldpolitiek, waarin die kleurvraagstuk ’n al hoe belangriker rol sou speel.
Die groot toestroming van swart werkers na die stede en die feit dat genl. Smuts dit nie kon keer nie, het 'n groot deel van die blanke kieserskorps erg verontrus, en die vrees dat die blankes in hul eie gebiede verswelg sou word deur 'n swart meerderheid, het sterk toegeneem. Boonop het party van genl. Smuts se belangrikste ministers, o.a. die briljante J. H. ("Klein Jannie") Hofmeyr, openlik opvattings oor rassesake gehuldig wat al hoe meer Afrikaners daarvan oortuig het dat die Smuts-bewind met sy beleid op rasse-integrasie afstuur.
Omdat veral die blanke Afrikaners destyds oortuig daarvan was dat hul beleid van segregasie tussen blank en nie-blank die enigste manier sou wees om die blanke beskawing in Suid-Afrika te handhaaf en te verseker, het Suid-Afrika op sy veel verguisde weg van apartheid beland -- ’n beleid wat, hoe baie mense ook al die doelstellings daarvan probeer vergoelik het, tot heeltemal te veel ellende gelei het.
Of Smuts self destyds die antwoord gehad het -- heel waarskynlik nie -- is natuurlik ’n ander vraag. Ook hy moes by die Verenigde Nasies deurloop onder beskuldigings dat Suid-Afrika sy nie-blankes onderdruk. Maar dit bly ’n interessante oefening om te bespiegel hoe die tweede helfte van die twintigste eeu vir Suid-Afrika sou verloop het as sy Verenigde Party en nie die Nasionaliste nie die verkiesing van 1948 sou gewen het.
Met die uitbreek van die oorlog gaan hy onmiddellik na Natal toe. Hier stig hy 'n Fietsryerskorps wat op spore beweeg het en so vinnig boodskappe kon oordra.
Na die slag van Colenso stig hy 'n verkennerskorps wat groot name sou oplewer, onder andere die van Manie Maritz.