Vhalani ndaela DZOṰHE nga vhuronwane.
Fhindulani mbudziso dzoṱhe.
Thomani khethekanyo IṄWE na IṄWE kha siaṱari ḽiswa,
Talelani hune khethekanyo ya fhelela hone.
Nomborani phindulo iṅwe na iṅwe zwi tshi anana na zwe zwa nomboriswa zwone kha bammbiri ḽa mbudziso.
Ni tshi fhedza phindulo iṅwe na iṅwe pfukani mutalo.
Ṅwalani zwi no vhalea, nahone nga vhudele.
Ni dzhiele nzhele mupeleṱo, khethekanyo ya maipfi, kushumisele kwa madanzi, zwiga zwa u vhala, tswayo, khathihi na kuvhumbelwe kwa mafhungo.
Muḓini wa Vho-Nakudze ho ri u bebwa ṅwana wa musidzana a mbo ḓi irwa u pfi Masana saizwi ho vha hu si na ṅwana, Zwe zwa takadzesa vhabebi vhawe vhe vha vha vhe vhaholefhali ndi uri Masana o vha e na miraḓo yo fhelelaho.
Tshifhinga tshoṱhe Masana o vha a tshi dzulela u vhudza vhabebi vhawe uri u ḓo vha dzudza, vha tshi sokou, ''Ri ḓe ndi mbiḓi nga u vhona mavhala''. O ḓo vha muthu a ṱhaphudzaho pfunzo dzawe dza phuraimari a songo vhuya a dovholola murole. Musi a tshi swika sekondari o vha a tshi anzela u vha ene a fhiraho kiḽasi yoṱhe kha thesite dze a vha a tshi ṅwala. O mbo tou vuwa e eneaḽa a uri vhukuma mafhuri a wela vha si na dzikhali vhunga vhabebi vhawe khuvha vho vha vha tshi tshila nga yone ya mundende.
Musi a tshi phasela kha maṱiriki ndi musi o shuma zwavhuḓi vhukuma, kha thero dza Metse na Saintsi o vha o wana dzoṱhe.
Vhaṅwe vhe vha vha vhe na vivho nae vho thoma u mu nyefula vha ri naho zwo ralo u phasela kha gireidi 12, arali zwa phasa zwi ḓo ya nga mini tshikoloni. Hufha hu tshi tshilwa nga ya mundende. Izwo Masana ho ngo zwi londa, o isa phanḓa na u vhala bugu dzawe. Ṱhohoyatshikolo Vho-Muṱuṱuwedzi vha mu vhudza uri kha vhale nga maanḓa, zwithu zwi ḓo vhuya zwa luga.
Vhaṱhannga vha mu vhambela maano a uri vha tou mu ambisa vhe vhanzhi, arali a vhuya a tenda muthihi hu ḓo vha u mu khakhisa kha pfunzo dzawe saizwi mafhungo a lufuno a tshi dzindela muthu kha zwa pfunzo. Musi vha tshi ya kha Masana vho vha vha tshi vhuya na phindulo ya uri pfunzo ndi ene munna a sa ṱali, nahone ane u fhambana nae nga ḓuvha ḽa lufu.
Musi a tshi ḓa kha kotara ya vhuraru ya ṅwaha Masana a thoma u vha na thaidzo ya uri arali a phasa a sa wane bazari u ḓo tou zwi itisa hani. A dovha a ḓirindidza nga ḽa uri Mudzimu ene u a ḓivha. Mvelelo dza gireidi 12 dzo ri dzi tshi bva Masana a vha o phasa nga vhuswikeli ha nṱhesa. O vha muṅwe wa vhagudi vhe vha ya u ṱanganedza pfufho ngei Bulugwane.
O ḓo ṱuwa na vhabebi vhawe musi a tshi ya u ṱanganedza pfufho. Vhabebi vhawe vho vha vho takala vhukuma musi vha tshi vhona zwivhuya zwe ṅwana wavho a ita. O mbo ḓi ya u gudela BSc ya Mechanical Engeneering ngei Wits. Zwiḽa zwe vhaṅwe vha vha vha tshi humbula u mu kongona ngazwo zwauri naho a phasa u ḓo ya nga mini tshikoloni, vha vho nga vho tou vhangula vha dzibazari uri vha tou phaphulana vha tshi ḓa kha Masana. Khamphani dzi no swika ṱhanu dzo mu shavhedza nga masheleni a re na tshivhalo uri a kone u isa pfunzo dzawe phanḓa.
Ri tshi khou amba zwino Masana ndi Mulanguli Muhulwane kha muṅwe wa migodi ya Afrika Tshipembe. Masana o ḓisa tshedza muṱani wa hawe.
Arali Masana o kona izwi, inwi zwi nga ni balela ngani?
Tshelede ya u renga zwiḽiwa Vho-Nakudze vho vha vha tshi i wana ngafhi?
Thero dze Masana a vha a tshi dzi konesa ndi dzifhio Tikedzani phindulo yaṋu.
Ndi zwifhio zwe vhatukana vha ita uri vha khakhise Masana kha pfunzo dzawe?
Ndi zwifhio zwe zwa takadzesa Vho-Nakudze?
Vhabebi vha Masana vho vha vha tshi shuma mushumo-ḓe?
Ndi zwifhio zwe Vho-Muṱuṱuwedzi vha ita zwi elanaho na dzina ḽavho.
Zwauri pfunzo ndi ifa ndi ngoho kana a si ngoho Tikedzani phindulo yaṋu.
No ṱalela itsho tshifanyiso ni vhona unga Masana u khou ita mini?
Inwi ni vhona unga Masana o vha e mbeu-ḓe Tikedzani phindulo yaṋu.
Ndi zwifhio zwivhuya zwine Masana na nga mu khoḓela zwone?
Fhindulani mbudziso dzi tevhelaho nga Ee kana Hai.
Masana o vha a tshi funesa vhaṱhannga.
Masana o vha e na vhukoni siani ḽa pfunzo.
Ndi ngani Vho-Nakudze vho ira ṅwana wavho dzina ḽa Masana?
Inwi ni vhona unga mafhungo aya o livhiswa kha vhaswa kana vhaaluwa Tikedzani?
Mafhungo aya a ri funza mini?
Vhalani mafhungo a tevhelaho. Nga mbuno dza SUMBE dzi kha phara, nweledzani zwine na nga ita u thivhela tshinyadzo ya vhupo. Tshivhalo tsha maipfi tshi vhe u bva kha 50 u ya kha 60. Ni ṅwale tshivhalo tsha maipfi e na shumisa zwitangini magumoni a manweledzo aṋu.
Vhupo vhune ra dzula khaho vhu fanela u farwa zwavhuḓi. Musi ri tshi amba nga vhupo, ri vha ri khou amba vhathu, maḓaka na zwipuka. Vhathu nga vhuṱali he vha ṋewa nga Muvhumbi ndi vhone vha langaho vhupo. Vha a shuma uri vha kone u bveledza zwiḽiwa. Hu a limiwa, hu a reḓiwa khuni, fhedzi hezwi zwoṱhe a zwo ngo tea u tshinya vhupo.
Arali vhupo vhu songo ṱhogomelwa nga ngona, vhu a vha khombo kha vhadzulapo. khebuḽu dza muḓagasi dzi songo tibedzwaho zwavhuḓi dzi nga ḓi vhulaya muthu. Izwi zwi nkhumbudza Takalani khonani yanga we a ri a khou rema davhi ḽa muri ḽa wela kha khebuḽu. A mbo ḓi shanduka a vha mudala muvhili woṱhe ha vha u lovhela henefho. U fhaṱa philiphilini dza milambo na nngwani zwi khombo ngauri zwifhaṱo na ndaka zwi nga ḓi kumbiwa arali ha vha na miḓalo.
Vhupo vhu nga tshikafhadzwa nga vhathu na dziphukha. Mufhe u a tshikafhala musi vhathu vha tshi fhisa maḓaka, vha tshi reila goloi dzi dubisaho mutsi munzhi, na musi vha tshi laṱekanya mashika hoṱhe-hoṱhe. U fula ha zwifuwo kha gammba nthihi u swika pfulo i tshi fhela zwi a vhanga mukumbululwo wa mavu.
Vhagudi musi vha zwikoloni vha a ḽa, vha a kherukanya mabammbiri. Zwo tea uri kiḽasirumu iṅwe na iṅwe i vhe na gokoko ḽa u laṱela mashika. Hu ḓi nga na hayani mashika a songo sokou laṱwa hoṱhe-hoṱhe, kha a laṱwe ḓaleḓaleni.
Ṱalelani tshifanyiso tshi tevhelaho ni dovhe ni vhale mafhungo nga vhuronwane uri ni ḓo kona u lulamisa maipfi a re zwitangini. Ho salaho zwikhala dzhenisani maipfi o teaho. Ni shumise mutevhe wa maipfi e na ṋewa. Ṅwalani nomboro ya mbudziso na ipfi ḽo teaho fhedzi.
Vho-Mandela ndi ḽizhakanḓila ḽa mbofholowo. Vho ri 3.1.1 (shuma) vha sa neti. Ṋamusi ri khou ḓiphina nga mitshelo ya kuhumbulele 3.1.2 (avho). Kha vha 3.1.3 vha nge nḓou. A 3.1.4 ... kale ri tshi khou 3.1.5 (pembela) uri vho fhedza miṅwaha ya 3.1.6 ... Vhaimbi vho fhambanaho vho imba 3.1.7 ... dzo fhambanaho dza u khoḓa Vho- 3.1.8 R ... 3.1.9 N ... (madzina nga vhudalo) Mandela. Mukalaha avha vha anzela u ambara 3.1.10 ... ndapfu. Ndi vhone Muphresidennde wa u 3.1.11 ... wa 3.1.12 ... kha ḽa Afrika Tshipembe. U bva nga 1994 3.1.13 ... tsho fheliswa lwa 3.1.14 ... Vho-Mandela vho vhusa miṅwaha 3.1.15 (ṱhanu) vha siela Vho-Mbeki. U ya nga 3.1.16 ... ya Afrika Tshipembe hu fanela u 3.1.17 (vouta) nga murahu ha miṅwaha miṱanu. Hun a 3.1.18 ... manzhi a dzhenelelaho 3.1.19 ... u vouta, 3.1.20 ... ANC I ḓi vha yone I winaho.
Ndi nṋe khotsi a Grace Magekha a re kha gireidi 12 tshikoloni tsho bulwaho afho nṱha.
Ndi khou vhilaela nga vhagudisi vhane vha khou dzulela u ambisa Ṅwananga, Vhagudisi havho ndi Vho-Ḽalumbe na Vho-Lufaṱinga. Vho-Ḽalumbe vho vhudza Grace uri a sa vha funa vha ḓo mu feilisa vhunga vhe vhone mugudisi wa kiḽasi yawe. Vho-Lufaṱinga u bva tshe a vha lamba, vha khou mu sala murahu lu sa takadziho. Vha dzulela u mu rwa. Mulovha o vhuya o vhaisala kha tshirumbi tshi tshi khou tswitswima malofha. A thi ḓivhi uri hu khou bvelelani hafho tshikoloni ngauri ṱhamu yo iledzwa nga mulayo.
Arali vhadededzi havha vha ḓi ya phanḓa na u thithisa ṅwananga kha zwa pfunzo, ndi ḓo vha dzhiela vhukando vhu vhavhaho. Ndi ḓo vha ḓela henefho tshikoloni nda vha ḓonora vhoṱhe u swika kha ṱhohoyatshikolo. Ndi ḓo rumela musadzi wanga ha Lufaṱinga a lu semekanya. Ndi nga ḓi fhedza ndo vha farisa.
Ndi na fulufhelo uri mbilahelo yanga i ḓo ṱanganedzwa nga zwanḓa zwivhili.
Luṅwalo ulu ndi lwa lushaka-ḓe?
Lulamisani zwo khakheaho kha magumo ni tou zwi ṅwala.
Hu na ipfi ḽi songo swaiwaho, inwi ḽi topoleni ni ḽi ṅwale no ḽi swaya ḽi fhungoni ḽi pfalaho.
Ri ṋeeni tshiduna tsha dzina musadzi ni vhumbe fhungo ḽi pfalaho nga dzina iḽo.
Zwo vha zwi sa leluwi.
Tsho, u wana uri vhukuma ndi dzone mbudzi. Mbudzi dza hone ndi dza henefha hayani. Dzine a khou dzi vhona zwino ndi bokoṱo ḽa Thunguvhala na yone Thunguvhala na Mutshena na tshibudzana tshayo, na Ṱhavhana na tshipambala tshayo. Ha vha hu uri i sa vhonali ndi nthihi fhedzi, ndi Matsangaluwa. Ha ri musi a tshi khou i ṱoḓa-ṱoḓa nga maṱo, u pfa mee hangei kule! Mee! ṅo. Ngavhuyanyana u a dovha a zwi pfa, fhedzi lwa zwino u pfa i tshi vho nga yo no ya phanḓa ha he a i pfa i hone u thomani.
Muanewa muhulwane wa iyi nganeapfufhi ndi nnyi?
Ndi zwifhio zwi sumbaho uri Rudzani o vha a tshi funa mbudzi dza hawe?
Ndi nga mini vha songo tsha ḽa na ṋama yayo Ṱalutshedzani.
Bulani ZWIVHILI zwine ra guda nga mafhungo a iyi nganeapfufhi.
Bulani madzina maṋa a mbudzi o bulwaho mafhungoni a re afho nṱha.
Ṱalutshedzani uri mbudzi iyo yo vha i ngafhi musi i tshi tswiwa.
Ṱalutshedzani uri ho itea mini nga murahu ha musi mbudzi yo wanala.
Musadzi we a malwa nga tshiḓula o vha o vhumbwa hani?
Ndi lini he tshiḓula tsha vha tshi tshi lidza mbila?
Bulani zwe zwa bvelela musi tshiḓula tsho ya mushumoni.
Kulidzele kwa mbila kwa luvhiḓi kwo fhambana hani na kwa tshiḓula.
Ndi zwifhio zwe musadzi a ita u takadza luvhiḓi.
Lunganoni ulu no guda mini?
Zwe luvhiḓi lwa ita lu tshi lidza mbila zwi bvisela khagala kutshilele-ḓe kwalwo?
Tshiḓula tsho dinwa nga zwiito zwa luvhiḓi.
Vhukando ho dzhiiwaho nga tshiḓula ni vhona ho tea Tikedzani?
Matshilele a mufumakadzi uyu a a ṱanganedzea Tikedzani?