Inkhulumo emkhatsini wa Khayelihle Mnqayi | eNanda Online
Inkhulumo emkhatsini wa Khayelihle Mnqayi
Inkhulumo emkhatsini wa Khayelihle Mnqayi na Tebenguni Nxumalo
06 Mfumfu 2014, Inanda
Tebenguni: Ungangitjela kabanti ngawe?
Khayelihle: ligama lami ngingu Khayelihle Mnqayi, ngatalelwa Kwamaphumulo, ngakhulela khona, emabanga laphansi ngiwentele e Mbitane primary, ngasuka lapho ngaya eQopho high school lapho ngentele khona mabanga lasetulu. Ngitsite nangisuka lapho ngaya e Ohlange lapho ngente khona matikuletjeni.
Tebenguni: yini ligama lalomdanso leniwentako,wawufundzaphi futs wafundziswa nguban?
Khayelihle: ayibitwa ngemdanso kepha ibitwa ngekutsi ingoma, ikhona ingoma yemantfombatane nengoma yebantfu beselisa noma ke emadvodza. Ihlukane ngetigaba letintsantfu, kukhona lekutsiwa sichunu, bese kuba khona lekutsiwa ushameni, yona ke ayijaki ishaya kancane. Kepha tonkhe tibitwa ngekutsi ingoma futsi tigidza ngekushaywa kwetandla.
Tebenguni: wayifundza kanjani nje?
Khayelihle: ngayifundza lesikhatsi ngisahlala kwamaphumulo, lesikhatsi ngifundza emabangeni laphansi, kute lowangifundzisa kepha ngafundza ngekuyivbuka uma bayigidza, ngaleso sikhatsi bengisenta emabanga laphansi kakhulu, bengivele ngibabukele nabagidza bese ke ngiyabona kutsi lunyawo luphakanyiswa njan nangekutsi timele tihambisane kunye netandla letisuke tishaywa ngaleso skhatsi. Ngitsite nangisuka emabangeni laphansi sengiya kulasetulu, ngichubeke ngayigidza ingoma, ngacedaza emabangeni lasetulu, ngitsite nangicedza ngatakhela ami emacembu lapha eNanda, nginelicembu lekutsiwa machwane, lelifaka ekhatsi bantfu besifazane kanye nebesilisa , kuphindza kube khona umkhonto lekulicembu lelifaka ekhatsi besifazane nebesilisa.
Tebenguni: kukhona yini lowakufundzisa?
Khayelihle; Kute lowangifundzisa, ngafundza ngekutsi ngibuke labadzala kunami bagidza lesikhatsi ngisakhula, ekhaya bo malume bami bebanelicembu lelakutsiwa ngema (lion), ngaloko ingoma kwakuyintfo leyayentiwa njalo njalo, noma sihamba nje botitfola sowugidza ingoma.
Tebenguni: ngumiphi iminyakato lebalulekile?
Khayelihle: ingoma uyayigidza ayikhulumeki, ngaloko ngeke ngisho kutsi kuneminyakato lebalulekile lekumele kutsi uyati. Uyayigidza nje ngendlela loyifunako, kutsi nje kumele kutsi ihambelane netandla losuke utishaya futsi kuhambisane nekuphakama kwelinyawo.
Tebenguni: ngutiphi tingoma letihambelana nengoma?
Khayelihle: ihambisana nengoma kanye nekusshaywa kwetandla.
Tebenguni: uvamise kuyenta ngasiphi skhatsi nje lengoma?
Khayelihle: ingoma iysgidvwa nome ngabe ngukuphi, ite indzawo letsite vele lebekelwe kona, njengobe ngishilo kutsi iyagidvwa noma ngabe kutsi niyamba endleleni kunye nebangan bakho, utitfole nje sophakamisa lunyawo, uma ngabe kwentekile weva kukhala luculo lwamaskandi ubese soyagidza umangabe ngukutis ilengatini yakho lentfo.
Tebenguni: uyitsandziswa yini?
Khayelihle: ngiyitsandziswa kuts yintfo yesizulu futsi nje ngingumzulu, phindze vele ngikhule ngayo, ngaloko ilangatini yami.
Tebenguni: ngabe ukhona umlandvo lowatiko ngengoma?
Khayelihle; Ngabe ngicamba emanga nangingatsi kukhona lengikwatiko ngayo, nalabadzala ngazama kubabuta ngatfola kutsi nabo bête lwati ngayo vele. Nalabadzala kunami, bogogo mkhulu batalwa bayikhandza vele ikhona.
Tebenguni: ngabe sekukhona yini lobafundzisile?
Khayelihle: sengifundzise bantfwana labancane, labafaka ekhatsi bafana ne,antfombatana, kepha batfwana labanemiyaka lengengci kulengemashumi lama bili nalamatsatfu, kulaba besilisa umnayaka uwakhatsalekile kangako, njengalaba besifazane, kulamantfombatane, kubangulabo labasaya enyokeni bayohlolwa kutsi basetintfombi yini. Kusekela ngacala kufundzisa, ngiyakhumbula nje lelinye lilanga, sasigidza kulelinye likhaya lapho besimenywe khona, bantfu beta ngebuningi babo batsosibukela, kwaba nemacembu lamaningi leta atocudzelana natsi, kwaba mnandzi kwaba njeyana. Kutsi emvakweni kwesikhatsi, bebantfu besebahamba bangibuta kutsi kantsi ingoma itobuya nini futsi, loku kwaba yinkhomba yekuts cha batfokotile kubona ingoma igidvwa ngaloluhlobo.
Tebenguni: ufundzisa bantfu labaneminyaka lemingakhi nje?
Khayelihle: emantfombataneni nginconota minyaka lengengci kulemashumi lamabili nakubili, futsi kusuke kubantfwana labasaya enyokeni bahlolwe, kulaba beslisa nome ngabe unangakhi umnyaka, Akukhatsalekile umangabe nje kutsi nusakhona kuphakamaisa lunyawo ugidze. Size sikhetse labancane emantfombataneni kutsi basete umsebenti lomnengi njengalaba labadzala, engomeni kucittfwa skatsi lesidze, ngaloko kufuneka bantfu labatohlala bakhona njalo uma ngabe badzingeka.
Tebenguni: ngumaphi malanga lenitilolonga ngawo?
Khayelihle: ngumsombuluko. Lesine kanye nemgcibelo, ngesabatha lapho khona basuke bakhona bangakayi nasesikolweni.
Tebenguni: nicitsa skhatsi lesinganani laphayana?
Khayelihle: Kuba lihora linye nemizuzu lemitsatfu.
Tebenguni: wenta njan uma ubhekana netimo laphokhona utfola kutsi munye webantfwana soyaphuma emgceni, angasentyi njengobe umlayetela?
Khayelihle; Esimeni lesifana nalesi sisebentisana kunye nabatali babo, mangabe kutsi khona lengibona kuts uphuma esandleni, ngivele ngichumane nebatali bakhe bese ke bona sebayakhona kumfaka emgceni, kona kunzima kuphatsa nome kwelusa bantfwana labancane, labanye vele mahlongandlebe ngalok bake bente intfo letokuphulaumoya, so kuyaye kudzingeke kutsi ube ngumuntfu lonenhlitiyo yekubeketela. Indlela labagcoka ngayo kebona kuba noma ngabe nguyiphi, emabhayi bavame kuwagcoka nangabe kutsi baya engomeni lapho bahlolwa khona.
Tebenguni: yini nje tingcinamba loke uhlangane nato njengathishela lfundzisa kugidza?
Khayelihle: akukho lokutseni lokubi ngekuba nguthisha, kuts nje uke utitfole socitsa skhatsi lesinyenti usengomeni, ungasabi naso skhatsi lesanele sekuba nemndeni wakho, uke utsi usahleli ubabone sebachamuka sebakulandza, ngaloko mele uhale ungumuntfu lotohlala atfolakala njalo, ubenelutsandvo nayo. Ungakhinyabteki umangabe kuts sebayakulandza. Lokumnandzi ngekuba ngumfundzisi kutsi, kwakh bunye emkatsini webantfu labahlala emmangweni nalokutsi kugcina kukwatanisa nebantfu lohlala nabo emphakatsini.
Tebenguni: sebakhona yini bantfu labakukhutsako?
Khayelihle: yebo bakhona, ikakhulu ngulabo labadlala umculo wamaskandi kanye nalabo labawuculako.
Tebenguni: Yini nje maphupho lonawo eminyakeni lesitfupha letako ngalabantfwana losebentisana nabo?
Khayelihle: ngifisa kubona labantfwana laba baphumelela, kona sisesephansi kepha kunalelotsemba lekutsi batogcina balutfo kusasa, inhloso yetfu kuts sifuna bangagcini benta tintfo letitobafaka enkingeni kusasa lokufaka ekhatsi kudla tidzakamiva, kweba lanye nekutsengisa kwentimba emantfombataneni.
Tebenguni: utibona ukuphi nje eminyakeni letako kanye nalabantfwana lobafundzisako?
Khayelihle: liphupho lami kutsi laba bantfwana lengibafundzisa kucula nyalo, kubabona sebalutfo esikhatsini lesitako, nabo bagcine mhlawumbe sebatiwa mhlaba wonkhe jikelele, akuyona nje intfo lesifuna kuyifundza sigcine khona lana. Sifuna kugcina sesimenywa phesheya kwelwandle sesiyoshingisa khona.