Belydenis op die silwerdoek
JY LEES NOU Belydenis op die silwerdoek
Die bekroonde Kaapse skrywer Rayda Jacobs se trefferboek Confessions of a Gambler word ’n film, met haar in die hoofrol – sy weet immers van verslawing
Skelgroen oë, vinnige bewegings en met ’n direktheid en selfvertroue wat jou aan ’n tiener herinner. Jy kan nie dink dat sy al volwasse kinders het nie. Sy lag lekker.
“Vanjaar is ’n belangrike jaar vir my. Ek slaan die grote.” Veertig? Dalk vyftig? “Kom nou. Ek word sestig,” sê die bonsende vrou met rooibruin boksterte en ’n jeugdige lyf in ’n funky sweetpakbroek, wat energiek die deur van haar gerestoureerde huis in Claremont, Kaapstad, oopmaak. ’n Duitse herdershond en ’n Siberiese sleehond met blou oë dig teen haar bene, ’n tanderyke skans tussen ons.
Rayda se bekroonde boek is verlede jaar plaaslik verfilm - met Rayda self in die hoofrol. Dit handel oor Abeeda, ’n vurige, trotse dog gelowige Moslemvrou wat die vooroordele van haar gemeenskap beveg. Sy verwoord haar innerlike stryd met haar geloof en die stryd van vroue soos sy in ’n moderne wêreld. Rayda het self die draaiboek geskryf, en is ook aangestel as mede-regisseur.
Die rolprent speel af by Sun City, met Rayda as ’n kompulsiewe dobbelaar van die Kaapse Vlakte. Die verhaal is ernstig, snaaks, ryklik getekstureer met geloofs- en kulturele metafore, eg Suid-Afrikaans. Praat sy Afrikaans? Sy lag weer - lag trouens maklik en deurentyd, ’n vrou op die boonste sport van die leer, en tuis daar. “Natuurlik. Maar ek moet jou waarsku: Dis ’n skollie-Afrikaans. Gepeper met baie vloekwoorde!”
Rayda het in die Kaap grootgeword - haar pa se biologiese pa was ’n swart Jood en haar ouma was ’n Moslem. “Ek is ’n totale mengsel van kleure, gelowe, kulture. Maar ek voel die slaaf in my sterk, en soos die meeste mense met ’n slaaf of twee in hul agtergrond, is ek ’n Moslem.
“Met hierdie rolprent, soos met die boek, hoop ek om ’n hele paar vooroordele en mites oor die Moslem-gemeenskap - en spesifiek Moslem-vroue - se nek te breek.” As ’n mens so na haar kyk, weet jy dié vrou is sterk. En uitgesproke. Maar met ’n onweerstaanbare broosheid wat onder die bravade lê. Sy het 27 jaar lank in Kanada gebly, maar haar hart het die hele tyd verlang na Suid-Afrika.
“Ja, dis bietjie soos die Wilde Weste hier by ons - veral in ons gemeenskappe. Maar die een ding wat Suid-Afrika beeldskoon maak - benewens nou die natuur en die berg en die see in die Kaap - is die mense. Die verskeidenheid. Die feit dat ons nog oor dinge wroeg, stry, dat ons nog die lewe probeer uitrafel en stoei. Dis tog die ware menslike kondisie.
“Ander Suid-Afrikaners wat lank in die buiteland gebly het - of steeds woon - sal jou kan vertel dat die lewe daar miskien baie veilig voel, maar dat dit saai is, en voorspelbaar,
en uiteindelik eenvoudig vervelig. Hier voel ek ek léwe! Met ’n oog oor my skouer, ja, maar die vibrasies is in die lug.”
En die planne met haar rolprent?
“Plan A is om na die Cannes-filmfees in Mei te gaan, as ons gekeur word, natuurlik. Dan sal die film in Junie, Julie in Suid-Afrika uitgereik word. Plan B - meer waarskynlik - is dat die film se première in September in Toronto gehou word, waarna ons dit so teen Oktober in Suid-Afrika sal uitreik.” Sy word vir ’n oomblik stil.
"Intussen werk ek aan twee dokumentêre films: Die een oor die kramatte rondom Kaapstad - daar is verbasend baie wat bykans ongeskonde gebly het! Die ander handel oor Moslem-vroue in België - Brussel spesifiek. Daar is baie ooreenkomste met Suid-Afrika, die Kaap veral. Die slawe-agtergrond, die taal of tale wat hulle praat, die Weste teenoor die ou Midde-Ooste . . . Die Surinamers praat ’n hibriedtaal wat baie naby aan Afrikaans is. En soos die Maleiers het hulle heeltemal geassimileer in die Westerse beskawing, terwyl hulle tog aan hul wortels bly klou het. Ek dink die geloof het baie daarmee te doen.”
Haar lewe tot nou
Rayda het ’n lang pad gestap tot hier. Sy is gebore in Dieprivier naby Kaapstad, en het reeds op ’n baie jong leeftyd begin skryf. Sy het op 12 haar eerste kortverhaal na Springbok Radio gestuur. In 1968 het sy Kanada toe verhuis. In 1994 is haar eerste versameling kortverhale, The Middle Children, daar gepubliseer.
“Dis interessant dat ek eers ná veertig werklik sukses begin behaal het met my skrywery. En die wonderlike ding is dat mense nou weer belang stel in die boeke vóór Confessions, wat basies outobiografies was. Postcards from South Africa - waarop ek my volgende draaiboek grond - veral. Die nuwe boek, My Father’s Orchids, het ook onlangs verskyn. Dis dalk my mees komplekse poging tot dusver, en die hoofkarakter, Jissie, is losweg op my pa gegrond, maar dit ís nie hy nie. In die boek hanteer ek hopelik finaal my vader-issues. My broer en suster het vreeslik gehuil toe hulle die boek gelees het.
"Intussen is ek steeds opgewonde oor wat alles met Confessions gebeur. RoZa Films is die filmmakers en Ross Garland en Zaheer Bhyat die vervaardigers. Garland was vervaardiger asook uitvoerende hoof van die hooggeprysde Berlynse Goue Beer-wenner U-Carmen eKhayelitsha, die Xhosaweergawe van die opera Carmen."