Canolafokus 51: Canola cultivarkeuses en swartstamweerstand
Tabel 1: Saadopbrengste in die Swartland
Tabel 2: Saadopbrengste in die Suid-Kaap
Tabel 3: Saadopbrengste in die Swartland oor jare
Tabel 4: Saadopbrengs in die Suid-Kaap oor jare
Tabel 1: Langgewens – dae vanaf plant tot blom­knopverskyning
Tabel 2: Tygerhoek – dae vanaf plant tot blom­knopverskyning
Waarom is swartstamweerstand belangrik tydens die maak van cultivarkeuse?
Figuur 1: Lewensiklus van swart­stam
Foto-reeks 1: Plante met kroon­kanker
Foto-reeks 2: Infeksie in vaat­bundels, letsels op peule, hael­skade en omval van plante
Tabel 2: Suid-Kaap saadopbrengs (ton ha-1)
Hyola 575 CL (2.756 ton ha-1) het die hoogste gemiddelde opbrengs oor alle lokaliteite in die Suid-Kaap gelewer. Die bastercultivars Hyola 571 CL (2.646 ton ha-1), Hyola 50 (2.640 ton ha-1) en die Hyola 474 (2.618 ton ha-1) het nie betekenisvol van Hyola 575 CL verskil nie.
Die opbrengs van Hyola 555 TT (2.174 ton ha-1) was betekenisvol beter as die ander cultivars in die TT-groep. CB Tumby HT (1.905 ton ha-1) was die tweede beste produseerder in die groep, maar het nie betekenisvol van Thunder (1.765 ton ha-1) verskil nie.
Tabel 3: Swartland saadopbrengs (ton ha-1) oor jare
Die gemiddelde opbrengs in die Swartland en Suid-Kaap vir die 2009 tot 2011 seisoen word in Tabel 3 en 4 opgesom. Cultivars wat nie in 2013 beskikbaar is nie, is uitgesluit. Die 2 hoogste produserende konvensionele cultivars in 2010-2011 seisoene was Agamax en Hyola 50 (vir beide areas). Die CL-cultivars Hyola 571 en 43C80 was in beide 2010- en 2011-seisoene ingesluit. Die bastercultivar Hyola 571 het die hoogste opbrengs in die Swartland en Suid-Kaap gegee. In die 2010-2011-seisoen het die baster TT-cultivar, CB Jardee die hoogste opbrengs gegee gevolg deur Tawriffic en Thunder. Min cultivars wat die afgelope 3 seisoene getoets was is in 2013 beskikbaar. Die 3 hoogste produseerders in beide gebiede vir elke tipe was, Agamax (konvensioneel), Hyola 571 (CL) en CB Jardee (TT).
Tabel 4: Suid-Kaap saadopbrengs (ton ha-1) oor jare
Uit die resultate is dit duidelik dat die cultivarkeuse 'n groot invloed op die uiteindelike opbrengs en dus ook die winsgewendheid van canola mag hê. Produsente moet dus seker maak dat die beste cultivar vir sy spesifieke produksie area en produksietoestande (onkruidsituasie) gebruik word.
Cultivars word 2- tot 3-jaarliks met nuwe cultivars vervang deur cultivars met hoër opbrengspotensiaal en beter siekteweerstand. Dit is noodsaaklik dat produsente bewus is daarvan en so vroeg as moontlik hul bestelling plaas om teleurstelling te voorkom.
Die gemiddelde opbrengs van die konvensionele cultivars by die 2de saaitydproef was 23% laer. Dit kan toegeskryf word aan 'n verkorte groeiseisoen en meer ongunstige klimaat waaraan dit blootgestel is. Hierdie verskil is egter nie elke jaar so groot tussen die twee saaidatumproewe nie.
Figuur 1: Gemiddelde aantal dae van ontwikkeling (per fisiologiese stadium) vir al die cultivars in die 1ste saaidatumproef
Figuur 2: Gemiddelde aantal dae van ontwikkeling (per fisiologiese stadium) vir al die cultivars in die 2de saaidatumproef
Die dae tot blom van die onderskeie cultivars en saaidatumproewe by Tygerhoek is opgesom in Tabel 2. Die gemiddelde dae tot blom by die 1ste saaityd in 2011 was 80 teenoor 77 van die 2de saaityd (Tabel 2). Hoewel die tweede proef 9 dae later geplant is het dit slegs 6 dae later geblom. Die periode blomknop verskyning tot 50% blom was gemiddeld 25 en 21 dae. Dit was onderskeidelik 9 en 5 dae langer as by Langgewens 1ste en 2de saai.
Die gemiddelde opbrengs van die konvensionele cultivars by die tweede saaitydproef was 5% laer. Dit is minder as by Langgewens maar kan toegeskryf word aan 'n verkorte groeiseisoen van die 2de saaitydproef.
Tabel 2: Dae vanaf plant tot blomknopverkyning en aantal dae wat elke fisiologiese fase in beslag neem vir die 2 saaidatumproewe by Tygerhoek (2011)
Figuur 1: Lewensiklus van swartstam (Leptosphaeria maculans)
Swartstam is 'n saadgedraagde swamsiekte, wat tot gevolg het dat die jong saailing geïnfekteer is direk na ontkieming en kan afsterf of blaarsimptome van die siekte toon. Swartstam oorleef op die canolastoppel in die vorm van 'n vrugligaam. Die vrugligame is donkerkleurig en produseer groot hoeveelhede luggedraagde spore wat vrygestel word tydens die herfs na rëen. In Australië is 95% van die spore afkomstig van die vorige seisoen se stoppels. Die spore waai tot 500m ver. Die spoordruk daal egter drasties verder as 200m vanaf 'n punt van besmette stoppels.
Tabel 1: Swartstam indeks soos verskaf deur Canola Association of Australia (CAA)
Cultivar – konvensioneel Indeks Cultivar – Clearfield Indeks Cultivar – TT Indeks
Die eerste stap sal wees om cultivars met goeie weerstand te selekteer en aan te plant die komende seisoen. Produsente wat meer as 3% plante met kroonkanker (Foto 1a en 1b) gehad het moet verkieslik saad saai wat behandel is met middels wat met fluquinconazole (in Australië geregistreer as saadbehandeling teen swartstam) behandel is. Rotasie van gewasse en voldoende afstand vanaf besmette oesreste kan help om die siekte te beheer.
Foto-reeks 1: (a) Swartstamletsel op blaar, (b) Plant met kroonkanker, (c) Kroonkanker het die stam laat afsterf en geen opbrengs is moontlik van die die plant nie
Foto-reeks 2: (a) Infeksie in die vaatbundels in die stam, (b) Swartstamletsel op peul, (c) Plant wat deur hael beskadig is vergroot die kans op swartstam infeksie, (d) Canolaplante val om weens swartstam wat kroonkanker tot gevolg gehad het