Die teologiese gesprek in Suid-Afrika vertoon ’n opvallende besorgdheid oor moraliteit en hierdie belangstelling word meestal verbind met die behoefte aan nuwe of vars teologie. Hierdie aandag kenmerk nie alle publikasies van Suid-Afrikaanse teoloë in dieselfde mate nie, maar die kwessie van hoe geloof by etiek uitkom laat ’n duidelik naspeurbare spoor in ons teologiese navorsing. Dit is natuurlik verstaanbaar: ons geskiedenis én huidige situasie vertoon ’n gebrek aan etiese welslae ten spyte van die wye teenwoordigheid van die Christendom in Suid-Afrika.
Albert Schweitzer (1875-1965) was ’n musikus, predikant, filosoof, teoloog en medikus. Hy publiseer (onder meer) ’n kritiese beoordeling van die historiese Jesus navorsing (1913a; 2000b) en ’n belangrike ondersoek na Paulus se mistiek (1931b; 1953). Terwyl hy hoof van die Teologiese Skool van St Thomas (Straatsburg) was besluit hy in Oktober 1905 om ’n mediese dokter te word; in 1913 vestig hy en sy vrou Hélène hulle by Lambaréné (in die huidige Gaboen) en rig ’n hospitaal daar op. Die res van sy lewe wy hy hom toe aan dié mediese taak. As Duitse burger is hy as ’n krygsgevangene in Frankryk aangehou tydens die Eerste Wêreldoorlog. In 1924 keer hy terug na Lambaréné. Hy publiseer die eerste twee dele van die Kulturphilosophie2 asook godsdiensfilosofiese studies (Schweitzer 1939; 1936b). In verskeie publikasies en in sommige preke3 kenmerk hy sy filosofie as Ehrfurcht vor dem Leben. In 1952 is die Nobelprys vir vrede aan hom toegeken.
Die tweede tema behels die sentraliteit van lewe. “Lewe” het besondere betekenis in Schweitzer se denke – dikwels meer as net biologiese lewe – en “eerbied vir die lewe” is nie net ’n beginsel of kriterium nie. Dit is meer soos ’n perspektief, dalk selfs ’n metafisika, ’n hermeneutiese program waarmee en waarbinne geleef moet word. Die kwessie van lewensbeaming (Lebensbejahung) word bespreek alvorens eerbied vir lewe ontleed word.
Schweitzer se retoriek vertoon hier en daar kenmerke van mistisisme, maar mens sal vergeefs soek na beskrywings van mistiese ervarings. Sy werk is gerig op die rol van mistiek in moraliteit en in die samelewing. Sy mistiek verwys nie na die individu se belewenis soos wat gebed en meditasie bewussyn beïnvloed nie; die ervarings wat hy beskryf verwys na die integrering van werk en doen met innerlike oortuiging en pligsbesef. Etiese mistiek verwys na die aktiewe verhouding waarin ’n mens met ander lewe. Eenheid met die goddelike word moontlik deur interaksie met lewe.