Hierdie naam is volgens die Oos-Slawiese gebruik; die patroniem is Isayevich en die van is Solzhenitsyn.
Die Nobelprys vir letterkunde is in 1970 aan Solzhenitsyn toegeken. Hy was egter bang as hy na Stockholm reis om die prys te ontvang, sou hy nie toegelaat word om na die Sowjetunie terug te keer nie. Hy is eindelik in 1974 verban, maar het in 1994 na Rusland teruggekeer ná die verbrokkeling van die Sowjetunie.
In 1936 al het Solzhenitsyn karakters en konsepte begin ontwikkel vir ’n beplande werk oor WO1 en die Russiese Rewolusie. Dit het eindelik gelei tot die werk August 1914. Hy het wiskunde aan die Rostof-staatsuniversiteit studeer. Terselfdertyd het hy korrespondensiekursusse aan die Moskouse Instituut vir Filosofie, Letterkunde en Geskiedenis gedoen.
In ’n reeks werke wat later in sy lewe gepubliseer is, skryf hy oor sy ondervindings in die oorlog en sy groeiende twyfel oor die morele grondslag van die Sowjetregering. Terwyl hy ’n artillerie-offisier in Oos-Pruise was, het hy oorlogsmisdade deur Sowjet- militêre personeel teen plaaslike Duitse burgers aanskou: Siviele burgers en ou mense is van hul besittings beroof, en vroue en meisies het gesterf ná groepverkragtings.
In Februarie 1945, terwyl hy in Oos-Pruise was, is Solzhenitsyn deur teenintelligensieagente in hegtenis geneem vir die skryf van neerhalende opmerkings in privaat briewe aan ’n vriend oor die optrede in die oorlog deur Josef Stalin, wat hy Chozjajin ("die Baas") en Balabos (Jiddisj vir "die Huismeester") genoem het. Hy is aangekla van propaganda teen die Sowjetunie en "die stigting van ’n vyandelike organisasie".
Hy is na die Loebjankatronk geneem en ondervra. Op 9 Mei 1945 is aangekondig Duitsland het oorgegee en die hele Moskou het feesgevier. Solzhenitsyn het die vieringe uit sy tronksel aanskou en later geskryf: "Daar was geen vreugde in ons selle en geen omhelsings en soene vir ons nie. Daardie oorwinning was nie ons s’n nie." Op 7 Julie 1945 is hy ’n straf van agt jaar in die Goelag opgelê.
Die eerste deel van sy straf het Solzhenitsyn in verskeie werkkampe deurgebring; vir die "middelste deel", soos hy dit later genoem het, was hy in ’n sjarasjka, ’n spesiale fasiliteit vir wetenskapnavorsing. Hier het hy Ljef Kopelef ontmoet; hy het later die karakter Lev Rubin in sy boek The First Circle op hom geskoei. In 1950 is hy na ’n "spesiale kamp" vir politieke gevangenes in Ekibastoez, Kasakstan, gestuur. Sy ondervindings daar het die grondslag van sy boek Die Dag van Ivan Denisowits gevorm. Terwyl hy daar was, het hy ’n gewas laat verwyder. Hy is nog nie in dié stadium met kanker gediagnoseer nie.
In Maart 1953, ná die einde van sy gevangenskap, is Solzhenitsyn intern verban na Birlik in Suid-Kasakstan. Sy ongediagnoseerde kanker het versprei, sodat hy aan die einde van dié jaar by die dood omgedraai het. In 1954 is hy in ’n hospitaal in Tasjkent behandel en sy gewas het in remissie gegaan. Sy ondervindings daar het die grondslag gevorm vir sy roman Cancer Ward en ’n kortverhaal, "The Right Hand". In sy dekade van gevangenskap het Solzhenitsyn Marxisme afgesweer en die filosofiese en godsdienstige posisies van sy latere lewe ontwikkel. Hy het geleidelik ’n filosofiegeoriënteerde Oosters-Ortodokse Christen geword as gevolg van sy ervarings in die tronk en die strafkampe. Sy transformasie word goed beskryf in die vierde deel van The Gulag Archipelago ("The Soul and Barbed Wire").
In 1960, toe hy 42 was, het hy Aleksandr Twardofski, ’n digter en hoofredakteur van die tydskrif Nowi Mir, genader met die manuskrip van Die Dag van Ivan Denisowitsj. Dit is in 1962 in geredigeerde vorm gepubliseer – met die goedkeuring van Chroesjtsjof, wat die publikasie daarvan voor die Politburo so geregverdig het: "Daar is ’n Stalinis in elkeen van julle; daar is selfs ’n Stalinis in my. Ons moet hierdie euwel uitroei."
Die boek was gou ’n treffer. Dit het die Sowjetstelsel van tronkstraf onder die Weste se aandag gebring. Dit was daar sowel as in die Sowjetunie ’n sensasie – nie net vanweë die realisme en openhartigheid daarvan nie, maar ook omdat dit die eerste groot letterkundige werk sedert die 1920's in die Sowjetunie was met ’n politieke tema, wat boonop geskryf is deur ’n nielid van die Party en ’n man wat al Siberië toe gestuur is vir lasterspraak oor die leiers. En tog is die publikasie daarvan amptelik goedgekeur. In dié sin was die publikasie van die boek ’n byna ongehoorde geval van die vrye, onbeperkte bespreking van politiek deur letterkunde. Die meeste Sowjetlesers het dit besef, maar nadat Chroesjtsjof in 1964 as leier afgesit is, was dit ook die einde van sulke werke in die Sowjetunie.
Solzhenitsyn het saam met Twardofski onsuksesvol probeer om sy roman Cancer Ward wettig in die Sowjetunie gepubliseer te kry. Die toestemming van die Skrywersunie was nodig. Hoewel van die lede dit waardeer het, is toestemming om die werk te publiseer eindelik teruggehou sodat dit hersien en van verdagte stellings en insinuasies teen die Sowjetunie gestroop kon word.
Nadat The Gulag Archipelago voltooi is, is die oorspronklike, handgeskrewe manuskrip in vriende se huis in Estland weggesteek. In 1969 is Solzhenitsyn uit die Skrywersunie geskop. In 1970 is die Nobelprys vir letterkunde aan hom toegeken. Hy kon nie toe self die prys in Stockholm in ontvangs neem nie, want hy was bang hy word nie toegelaat om na die Sowjetunie terug te keer nie. Daar is voorgestel ’n spesiale seremonie word in die Sweedse ambassade in Moskou gehou, maar die Sweedse regering het dit verwerp omdat hulle bang was dit skaad die betrekkinge tussen die Sowjetunie en Swede. Eindelik het Solzhenitsyn sy prys op die 1974-seremonie ontvang nadat hy uit die Sowjetunie verban is.
Volgens nog ’n Goelag-historikus, Anne Applebaum, wat self ook ’n boek oor die strafkampe geskryf het, maak The Gulag Archipelago se ryk en uiteenlopende skrywerstoon; die unieke saamweef van persoonlike getuienis, filosofiese ontleding en geskiedkundige navorsing; en sy onversetlike veroordeling van die kommunistiese ideologie, dit een van die boeke van die 20ste eeu met die grootste trefkrag.
Hoewel die boek nie in die Sowjetunie gepubliseer is nie, is dit wyd deur die Partybeheerde Sowjetpers gekritiseer. Volgens ’n hoofartikel in die Prawda van 14 Januarie 1974 het Solzhenitsyn "versmoor aan patologiese haat vir die land waar hy gebore is en grootgeword het, vir die sosialistiese stelsel en vir die Sowjetnasie".
Hy het dit egter altyd duidelik gemaak hy bewonder die politieke vryheid wat een van die staande kragte van Westerse demokratiese gemeenskappe is. In ’n groot toespraak wat hy op 14 September 1993 in Liechtenstein gelewer het aan die Internasionale Akademie vir Filosofie, het hy ’n beroep op die Weste gedoen "om nie sy eie waardes, sy historiese unieke stabiliteit van die burgerlike lewe wat onafhanklikheid en ruimte aan elke privaat burger verskaf, uit die oog te verloor nie."
Aleksandr Solzhenitsyn in die somer van 1994 op ’n trein in Wladiwostok voor sy vertrek op ’n reis deur Rusland.
Ná sy terugkeer na Rusland in 1994 het hy ook gepraat oor sy bewondering vir plaaslike selfregering wat hy in die Weste gesien het. Hy het lof gehad vir "die verstandige en sekere proses van voetsoolvlak-demokrasie waarin die plaaslike bevolking die meeste van sy eie probleme oplos en nie wag vir die besluite van hoër owerhede nie".
In 1990 is Solzhenitsyn se Sowjetburgerskap herstel en in 1994 het hy en sy vrou, Natalia, wat ’n Amerikaanse burger geword het, na Rusland teruggekeer. Hul seuns het in die VSA agtergebly (later het sy oudste seun, Yermolai, ook na Rusland teruggekeer).
Hy het daarna tot met sy dood saam met sy vrou in ’n datsja in Trojitse-Likowo in Wes-Moskou gewoon. Hy het onder meer agt verhale in twee dele gepubliseer, asook letterkundige memoires oor sy jare in die Weste (The Grain Between the Millstones) en ’n reeks gedigte. Hy het ook tot in 1995 ’n TV-geselsprogram aangebied.
Hy was ongelukkig oor die ekonomiese en sosiale agteruitgang van die Jeltsin-era en het sy bewondering uitgespreek vir president Wladimir Poetin se pogings om ’n sin vir nasionale trots te herstel. Poetin het ’n dekreet onderteken waarvolgens Solzhenitsyn die Staatsprys van die Russiese Federasie ontvang het vir sy humanitêre werk en self die skrywer op 12 Junie 2007 by sy huis besoek om die prys aan hom te oorhandig.