Die Skotse boerseunArniston House (Foto: Wikimedia Commnons/Kevin Rae/Arniston House) Hierdie verhaal is op die werklikheid gegrond, maar hier en daar het die verteller homself grasie gegee om gapings aan te vul. Die verhaal begin op ŉ skip tussen Kaapstad en Durban. ŉ Jong tabakboer van die destydse Oos-Transvaal, Adriaan Bekker, en sy vriend het ŉ plesiervaart bespreek vanaf Kaapstad na Durban. Na die eerste nag en ŉ goeie ontbyt was dit tyd om die skip te verken. By die swembad kyk Adriaan nie mooi waar hy loop nie en struikel oor ŉ vrou se uitgestrekte bene wat daar lê en bak in die son. Sy het duidelik ŉ bietjie sonbruin nodig, want sy is maar baie bleek. Die vrou is dadelik ontstoke en snou Adriaan ŉ paar dinge toe. Hy vermoed sy praat Engels, maar hy kan nie mooi verstaan wat sy sê nie. Hy laat nie op hom wag nie en sê op sy beste VerAfrikaanse/Engels: “But you must not lie with your legs all over the place”. Vir die res van die vaart het hulle maar ŉ wye draai om die vrou geloop. Op die derde dag kon hulle sien dat die son haar al geklits het, want haar vel het so ŉ kreef-rooi kleur begin kry. So ŉ paar uur voordat die skip in die Durbanse hawe sou vasmeer, het die kaptein ŉ geselligheid gereël vir die passasiers wat sou afklim. Daar loop Adriaan die Britse vrou weer raak. Hy besluit toe dit is nie die moeite werd om in onvrede met vreemdelinge te leef nie. Adriaan stel homself voor en sy antwoord: “I am Althea Dundas”. Hy vra of sy ŉ drankie wil hê en kry op haar versoek vir haar ŉ whiskey. Adriaan vra vir die kroegman om haar ŉ goeie sopie Suid-Afrikaanse “Drie Skepe” te gee. Vir homself bestel hy ŉ Black Label-bier. So raak hulle aan die gesels. Dit blyk toe sy kom van Skotland. Dis dié dat hy so sukkel om haar te verstaan, want die Skotse aksent is nogal erg. Sy sukkel ook maar om Adriaan se Engels met die sterk Afrikaanse aksent mooi te hoor. Althea vertel haar pa is onlangs dood en sy wou net wegkom van alles en haar kop op ŉ ander plek kry. Sy reis op haar eie en het geen vaste reisplan nie. Adriaan nooi haar toe sommer om saam met hom te gaan en ŉ paar dae te kuier op sy familie-tabakplaas. En sy aanvaar die uitnodiging. Hulle klink glase. Hy merk dat sy skaars aan die whiskey geproe het. Adriaan groet sy vriend en hy en Althea stap aan wal. Daar vind hulle ŉ bestuurder en bakkie wat spesiaal deur die familieplaas gereël is om hulle plaas toe te vat. Hy het vooruit sy bejaarde ouers laat weet dat hy ŉ Skotse gas genooi het om ŉ paar dae by hulle te kuier. As groot tabakboere weet hulle hoe om buitelandse gaste te trakteer. Hulle moet dit van tyd tot tyd doen met potensiële tabakkopers. Op die pad het die twee jongmense baie tyd om te gesels. Adriaan kom agter Althea wil nie eintlik oor haar gesinsake praat nie, behalwe om te sê dat sy van ŉ ou Skotse familie is. Op die plaas word sy gul ontvang en onthaal. Adriaan wys haar op die plaas rond, die uitgestrekte landerye, die sorteerskuur en verpakkings-area. Dis duidelik dat hulle vorentoe boer. Adriaan is in die proses om by sy pa te begin oorneem. Kort voor lank sal hy die eienaar van die groot plaas wees. Althea vra insiggewende vrae. Sy het kennelik ŉ bietjie landbou-kennis. Na ŉ paar dae vra sy vir Adrian (soos sy hom noem) om saam met haar Skotland toe te gaan om te sien waar sy bly. Onderweg doen hulle eers by Suidwes-Afrika (later Namibië) aan vir ŉ woestyn-ervaring. Hulle verhouding vlot mooi. In Londen aangekom, moes hulle eers ŉ paar ure wag vir ŉ aansluitingsvlug na Edinburgh in Skotland. Adriaan het ŉ bietjie oorweldig gevoel deur die groot Heathrow-lughawe. Hy is gewoond aan oop velde waar daar nie so baie mense bymekaar is nie. In Edinburgh aangekom pak hulle die laaste elf myl aan na waar Althea woon. In ŉ stadium stop sy die motor. Sy wys vir hom ŉ allemintige herehuis so ŉ ent weg op die landgoed. Dis in ŉ U-vorm gebou. Die middelste gedeelte is groot met drie verdiepings. Aan die kante is wooneenhede. “Dit, Adrian,” sê sy, “is my huis”. Hy fluit deur sy tande. “Wat ŉ plek.” Althea vertel die naam van die historiese herehuis is Arniston House. Dis al langer as 400 jaar die woning van die Dundas-familie. Die landgoed is by die 2 500 hektaar groot. By die herehuis ontmoet Adriaan Althea se ma en suster. Hulle woon alleen daar in net ŉ klein gedeelte van die huis. Die Dundas-familie het ŉ kruispad bereik. Na meer as vier eeue is daar nou geen seun om die naam van die familie vorentoe te dra nie. Met die dood van Althea se pa, het die bloedlyn tot ŉ einde gekom. Althea het op die ouderdom van 30 in 1970 die eienaar van haar familie se here-lose huis geword. Maar sy was onseker wat om te doen. Op die landgoed word verskeie graanprodukte verbou en ook met vee geboer. Daar was ook natuurlike woude. Dit het deur die jare ŉ gewilde fisante-jaggebied geword. Althea het nie genoeg kennis of die belangstelling gehad om ŉ landbouer te word nie. Maar iemand moes na die boerdery omsien en ŉ inkomste verdien. Sy het tot haar skok ontdek dat die belastinggaarder haar met etlike miljoene pond vir boedelbelasting aangeslaan het. Dae lank het Adriaan met Althea geredeneer oor die situasie. Adriaan het besef dat sy tabakplaas nie opweeg teen die bates wat Althea gehad het nie. Sy het hom die aanbod gemaak: hulle trou en dan word hulle mede-eienaars van Arniston House. Hulle verander hulle vanne na Dundas-Bekker – op dié manier word die Dundas-naam voortgesit. En wie weet: hulle kan eie kinders hê en dalk is een van hulle ŉ seun. Adriaan se redenasie was: dis nou als goed en wel, maar hy ken nie Skotse landbou nie. Dis geen probleem nie, was Althea se teen-argument. Sy het onderneem om te reël dat buurboere hom touwys maak. Die paartjie het toe besluit om te trou. Hulle het die troue in Suidwes-Afrika gehou – dis neutrale grond en dis waar hulle liefde eintlik vlam gevat het. Terug op die plaas het Adriaan gou uitgevind dat arbeiders vir landbouwerk skaars en duur is. Hy nader toe die Suid-Afrikaanse konsul-generaal in Glasgow met die versoek dat hulle hom moet help met die papierwerk sodat hy, soos hy dit gestel het, ŉ “boeing vol arbeiders” van Suid-Afrika af kon invoer om die werk te doen. Volgens sy berekening sou dit hom minder kos as om die werkers plaaslik te werf. Dit het mooipraat gekos om hom van die idee te laat afsien. Gegewe dat dit toe nog diep in die apartheidsjare was, sou ŉ mens jou net kon voorstel hoe bloot net die amptelike versoek om sulke werkers in te voer, grootskaalse drama sou veroorsaak. Adriaan het toe vir ŉ jaar of wat by boere in Skotland gaan bly om die boerdery van naderby te leer ken. Althea het intussen met die Skotse gedenkwaardigheidsstigting gereël dat hulle ŉ maandelikse bedrag betaal vir die instandhouding van die geskiedkundige Arniston House. Dit het gehelp, maar was nog nie genoeg nie. Adriaan moes sy slag kry met die boerdery en jagtogte sodat genoeg wins gemaak kon word om die belastinggaarder te betaal. Daar was die vooruitsig dat dit binne enkele jare sou gebeur. Dis waar ons in die prentjie inkom. Suid-Afrika se konsul-generaal in Glasgow het ons vertel van die boerseun wat deel geword het van ŉ gesiene Skotse familie. Dit het geklink na ŉ goeie storie. Sy het met die Dundasse gereël dat ons ŉ bietjie daar kon skiet aan ŉ storie. Ek en die kameraman, JJ, is toe vort Skotland toe. Die skiet sou begin in die groot eetsaal van die herehuis. Die Suid-Afrikaanse diplomaat het die geleentheid gebruik om ŉ formele dinee te reël met uitgenooide belangrike gaste van die Skotse samelewing. Ons het so amper skemer by die herehuis aangekom. Op die trappies by die groot voordeur het ŉ figuur gestaan. Ons het ons toerusting uit die motor gehaal en nader gestaan. Die figuur was toe Adriaan Dundas-Bekker. Hy het op die stoep gestaan om al die gaste persoonlik te ontvang en te verwelkom. Hy het sy Skotse rokkie van die Dundas-familie aangehad, met velskoene aan die voete en ŉ pyp in die mond. Adriaan het ons hartlik verwelkom, bly om weer ŉ bietjie Afrikaans te hoor. Hy het ons aan ŉ paar Skotte voorgestel. Dis joviale mense wat die boerseun, Adriaan, in hulle gemeenskap opgeneem het. Toe moes ons aansit vir die dinee. Dit was ŉ deftige affêre met silwer eetgerei en kristalglase – gevul met Suid-Afrikaanse wyn. Later die aand toe al die gaste weg is, het Adriaan ons na die “smoking room” geneem. Dit was ook ŉ biblioteek en studeerkamer. Daar was duisende boeke in rakke opgestapel tot byna teen die hoë plafon. Teen die middelmuur was daar ŉ groot kaggel. As die lang, koue en donker winters van Skotland hom vang, vertel hy, het hy sy braaigoed uitgehaal en sommer net daar in die kaggel ŉ tjoppie gebraai. Waarmee hy nie rekening gehou het nie, is dat die rook van vleisbraaivure heelwat vet bevat. ŉ Kenner van boekrehabilitasie het hulle daarop gewys. Dit kos toe ŉ hele klompie pond om die boeke te laat skoonmaak – en dit was die einde van die braaiery in die kaggel. “Maar kom ek gaan wys julle iets,” sê hy. Hy neem ons na die kelder onder die huis. Daar wys hy ons ŉ groot steenstandbeeld van ŉ leeu wat sit, seker so heuphoogte groot. Die ding het so ŉ lelike grynslag en hy is alle kleure van die reënboog geverf. Adriaan vertel hy het maande gelede met sy trekker naby die huis aan die sykant geploeg. Skielik het die ploeg vasgesit. Hy stop toe en sien daar is iets wat die ploeg keer. Hy kry ŉ paar man en hulle grawe. Daar haal hulle toe die leeu uit. Hy laat die ding eenkant gooi en gaan aan met sy ploeëry. Later wonder hy of daar nie ŉ nut kan wees vir die lelike leeu nie. Hy kry toe die plan dat die leeu ŉ voëlverskrikker kan wees in sy vrugteboord. Eers het hy dit met alle kleure geverf en toe in die boord geplaas. En siedaar, wraggies, dit het gewerk, minstens vir ŉ tyd. Althea het toe al ŉ tyd gelede begin om Arniston House te bemark as ŉ toeristebesienswaardigheid. In die somer kom daar dikwels groepe wat dan op toer deur die huis geneem word. In die een Amerikaanse groep was daar ŉ museumkundige. Hy het die standbeeld van die leeu gesien en vra toe daarna. Adriaan het hom die storie vertel van hoe hy die leeu gekry het. Die kundige was verbaas. Volgens Adriaan sê die man toe die beeld kan dalk baie werd wees. Hy sê in die New Yorkse nasionale geskiedkundige museum is daar twee sulke standbeelde wat dateer uit die glorietydperk van Meksiko se Mayas. Hulle weet dat een van die standbeelde ŉ namaaksel is, maar niemand weet wat van die oorspronklike een geword het nie – en dalk, net dalk, kan dit die voëlverskrikker van Arniston House wees. Die Amerikaner het ŉ deeglike plaaslike studie van die standbeeld gedoen. Hy het belowe om verder ondersoek in te stel in Amerika en hulle dan te laat weet wat sy bevinding is. Adriaan het toe maar meer respek vir die lelike leeu getoon en hom ŉ staanplek in die kelder gegee. Ons het nooit gehoor wat die uitslag was nie. Adriaan is ŉ jaar later aan kanker dood. Hy en Althea het net twee dogters gehad.