Die Kelte ( / k ɛ l t s , s ɛ l t s / , sien uitspraak van Celt vir verskillende gebruike) is  ' n versameling Indo-Europese volke  in dele van Europa en Anatolië wat geïdentifiseer word deur hul gebruik van die Keltiese tale en ander kulturele ooreenkomste.     Historiese Keltiese groepe het die Galliërs , die Keltiberiërs , die Galasiërs ingesluit, Galasiërs , Britte , Gaels en hul uitlopers. Die verhouding tussen etnisiteit, taal en kultuur in die Keltiese wêreld is onduidelik en kontroversieel.  Daar is veral geskil oor die maniere waarop die ystertydperkbewoners van Brittanje en Ierland as Kelte beskou moet word.    
Die verspreiding van Keltiese volke oor tyd, volgens die tradisionele siening:
Hallstatt- kerngebied , teen die sesde eeu v.C.
Grootste Keltiese uitbreiding teen 275 vC
Lusitaanse gebied van Iberië waar Keltiese teenwoordigheid onseker is
Gebiede waar die Keltiese tale vandag nog algemeen gepraat word
Die sterwende Gallie , 'n antieke Romeinse standbeeld
Die Battersea-skild , 'n seremoniële bronsskild uit die 3de-1ste eeu v.C., is 'n voorbeeld van La Tène- Keltiese kuns uit Brittanje
Die geskiedenis van die voor-Keltiese Europa en die Keltiese oorsprong word bespreek. Volgens een teorie het die proto-Keltiese taal ontstaan ​​in die Urnfield-kultuur van die laat-bronstydperk in Sentraal-Europa, wat vanaf ongeveer 1200 vC gefloreer het.  Hierdie teorie verbind die Kelte met die Hallstatt-kultuur uit die ystertydperk wat daarna gevolg is (ongeveer 800–450 vC), vernoem na die ryk graffonds in Hallstatt , Oostenryk.   Daarom word hierdie gebied in Sentraal-Europa soms die "Keltiese vaderland" genoem. Dit stel voor dat deur die volgende La Tène kulturele tydperk (c. 450 vC af), vernoem na die La Tène webwerf in Switserland, Keltiese kultuur het versprei na die weste deur diffusie of migrasie na Frankryk en die Lae Lande (Galliërs), die Britse Eilande ( Insulêre Kelte ), die Iberiese Skiereiland (Keltiberiërs, Gallaeciërs, Celtici ) en Noord-Italië ( Lepontii en Cisalpine Galliërs ).  ' n Ander teorie suggereer dat proto-Kelties vroeër in die Atlantiese Bronstydperk se kusgebied ontstaan ​​het en ooswaarts versprei het. Na die Keltiese nedersetting van Suidoos-Europa , bereik die Keltiese kultuur so ver oos as sentraal Anatolië in die moderne Turkye . 
Die vroegste onbetwiste voorbeelde van Keltiese taal is die Lepontiese inskripsies uit die 6de eeu vC.  Kontinentale Keltiese tale word byna uitsluitlik deur inskripsies en plekname getuig. Insulêre Keltiese tale word getuig uit die 4de eeu nC in Ogham-inskripsies , hoewel dit duidelik baie vroeër gepraat is. Keltiese literêre tradisie begin met Ou-Ierse tekste rondom die 8ste eeu nC. Elemente van die Keltiese mitologie word in die vroeë Ierse en vroeë Walliese literatuur opgeteken . Die meeste geskrewe bewyse van die vroeë Kelte kom van Grieks-Romeinse skrywers, wat die Kelte dikwels as barbaarse stamme gegroepeer het . Hulle het 'n ou Keltiese godsdiens gevolg deur druïede .
Die Kelte was dikwels in konflik met die Romeine , soos in die Romeinse-Galliese oorloë , die Keltiberiese oorloë , die verowering van Gallië en die verowering van Brittanje . Teen die 1ste eeu nC het die meeste Keltiese gebiede deel van die Romeinse Ryk geword . As gevolg van Romanisering en die migrasie van Germaanse stamme teen ongeveer 500 het die Keltiese kultuur meestal beperk tot Ierland, Wes- en Noord-Brittanje en Bretagne . Tussen die 5de en 8ste eeu het die Kelties-sprekende gemeenskappe in hierdie Atlantiese streke na vore getree as 'n redelik samehangende kulturele entiteit. Hulle het 'n gemeenskaplike taal-, godsdienstige en artistieke erfenis gehad wat hulle van die omliggende kulture onderskei het. 
Insulêre Keltiese kultuur het gediversifiseer in dié van die Gaels ( Ierse , Skotte en Manx ) en die Keltiese Britte ( Walliese , Korniese en Bretone ) van die Middeleeuse en moderne tydperke.    ' n Moderne Keltiese identiteit is gekonstrueer as deel van die romantiese Keltiese herlewing in Brittanje, Ierland en ander Europese gebiede soos Galicië .  Vandag word Iers , Skotse Gallies , Wallies en Bretons in dele van hul voormalige gebiede steeds gepraat, terwyl Cornish en Manx 'n herlewing ondergaan.
Name en terminologie
Keltiese stele uit Galisië , 2de eeu: "APANA · AMBO (-) / LLI · F ( ilia ) · CELTICA / SUPERTAM ( arica ) / ( castello ) MAIOBRI / AN ( norum ) · XXV · H ( ic ) · S ( ita ) · E ( st ) / APANUS · FR ( ater ) · F ( aciendum ) · C ( uravit ) "
Die eerste opgetekende gebruik van die naam van Kelte - as Κελτοί ( Keltoi ) in Grieks - om na 'n etniese groep te verwys, was deur Hecataeus van Miletus , die Griekse geografie, in 517 vC,  toe hy geskryf het oor 'n volk wat naby Massilia woon ( moderne Marseille ).  In die vyfde eeu vC verwys Herodotus na Keltoi wat rondom die kop van die Donau woon en ook in die verre weste van Europa.  Die etimologie van die term Keltoi is onduidelik. Moontlike wortels is onder meer Indo-Europese * kʲel 'om weg te steek' (teenwoordig ook in Oud-Ierse plafon ), IE * kʲel 'om te verhit' of * kel 'om aan te dryf'.  Verskeie outeurs vermoed dat dit Kelties van oorsprong is, terwyl ander dit beskou as 'n naam wat deur Grieke geskep is. Taalkundige Patrizia De Bernardo Stempel val in laasgenoemde groep en stel die betekenis voor "die langes". 
In die 1ste eeu vC berig Julius Caesar dat die mense wat die Romeine as Galliërs ( Latyns : Galli ) bekend staan, hulself Kelte genoem het,  wat daarop dui dat selfs al is die naam Keltoi deur die Grieke toegeken, dat dit by sommige aangeneem is. omvang as 'n versamelnaam deur die stamme van Gallië. Die geograaf Strabo, wat aan die einde van die eerste eeu vC oor Gallië skryf, verwys na die 'ras wat nou Gallies en Galaties genoem word', hoewel hy ook die term Celtica gebruik as 'n sinoniem vir Gallië, wat van Iberië geskei word deur die Pireneë. Tog meld hy Keltiese volke in Iberië, en gebruik hy ook die etniese name Celtiberi en Celtici vir mense daar, anders as Lusitani en Iberi.  Plinius die Oude noem die gebruik van Celtici in Lusitania as stamnaam,  wat deur epigrafiese bevindings bevestig is.  
Latyns Gallus (pl. Galli ) kom oorspronklik van 'n Keltiese etniese of stamnaam , miskien een wat in die Latyn geleen is tydens die Keltiese uitbreidings na Italië gedurende die vroeë vyfde eeu vC. Die wortel daarvan kan die Proto-Keltiese * galno wees , wat "krag, krag" beteken, vandaar die Ou Ierse gal "vrymoedigheid, felheid" en Walliese gallu "om in staat te wees, mag". Die stamname van Gallaeci en die Grieks Γαλάται ( Galatai , gelatiniseerde Galatae ; sien die streek Galatië in Anatolië) het waarskynlik dieselfde oorsprong.  Die agtervoegsel -atai kan 'n antieke Griekse verbuiging wees.  Klassieke skrywers het nie die terme Κελτοί ( Keltoi ) of Celtae op die inwoners van Brittanje of Ierland toegepas nie,    wat daartoe gelei het dat sommige geleerdes verkies om die term nie vir die Ystertydperkbewoners te gebruik nie. van daardie eilande.    
Celt is 'n moderne Engelse woord, wat die eerste keer in 1707 getuig het, in die skrywe van Edward Lhuyd , wie se werk saam met die werk van ander laat 17de-eeuse geleerdes akademiese aandag gebring het aan die tale en geskiedenis van die vroeë Keltiese inwoners van Groot-Brittanje.  Die Engelse vorm Gallië (die eerste keer opgeteken in die 17de eeu) en Gallies kom van die Franse Gaule en Gaulois , 'n leenlening van Frankiese * Walholant , 'Romeinse land' (sien Gallië: Naam ), waarvan die wortel Proto- is. Germaanse * walha- , "vreemdeling, Romeins, Kelt", waarvandaan die Engelse woord Wallies ( Oud-Engels wælisċ <* walhiska- ), Suid-Duits welsch , wat in verskillende kontekste "Keltiese spreker", "Franssprekende" of "Italiaanse spreker" beteken , en Oud-Noorse valskr , pl. valir , "Gallies, Frans"). Proto-Germaanse * walha is uiteindelik afgelei van die naam van die Volcae ,  ' n Keltiese stam wat eers in die suide van Duitsland en in Sentraal-Europa gewoon het en daarna na Gallië migreer.  Dit beteken dat die Engelse Gallië, ondanks sy oppervlakkige ooreenkoms, nie eintlik afgelei is van Latyns Gallia nie (wat ** Jaille in Frans moes lewer), alhoewel dit wel na dieselfde antieke streek verwys.
Kelties verwys na 'n familie van tale en beteken, meer algemeen, 'van die Kelte' of 'in die styl van die Kelte'. Verskeie argeologiese kulture word beskou as Kelties van aard, gebaseer op unieke stelle artefakte. Die verband tussen taal en artefakte word aangehelp deur die aanwesigheid van inskripsies.  Die relatief moderne idee van 'n identifiseerbare Keltiese kulturele identiteit of 'Keltisiteit' fokus meestal op ooreenkomste tussen tale, kunswerke en klassieke tekste,  en soms ook onder materiële artefakte, sosiale organisasie , vaderland en mitologie .  Vroeër teorieë het aangevoer dat hierdie ooreenkomste 'n algemene rasse-oorsprong vir die verskillende Keltiese volke suggereer, maar meer onlangse teorieë meen dat dit 'n gemeenskaplike kulturele en taalerfenis meer as 'n genetiese weerspieël. Keltiese kulture was blykbaar wyd uiteenlopend, en die gebruik van 'n Keltiese taal was die belangrikste ding wat hulle gemeen het. 
Vandag verwys die term Kelties gewoonlik na die tale en onderskeie kulture van Ierland, Skotland, Wallis, Cornwall , die eiland Man en Bretagne , ook bekend as die Keltiese nasies . Dit is die streke waar vier Keltiese tale nog tot 'n mate as moedertale gepraat word. Die vier is Iers-Gaelies , Skots-Gaelies , Walliesers en Bretons ; plus twee onlangse herlewings, Cornish (een van die Brittoniese tale ) en Manx (een van die Goidelic-tale ). Daar word ook gepoog om Cumbric , 'n Brittoniese taal uit Noordwes-Engeland en Suidwes-Skotland , te rekonstrueer . Keltiese streke van Kontinentale Europa is diegene wie se inwoners aanspraak maak op 'n Keltiese erfenis, maar waar geen Keltiese taal oorleef het nie; hierdie gebiede sluit die westelike Iberiese skiereiland in , dws Portugal en Noord-Sentraal- Spanje ( Galicië , Asturië , Cantabrië , Kastilië en León , Extremadura ). 
Kontinentale Kelte is die Kelties-sprekende mense van die vasteland van Europa en Insulêre Kelte is die Kelties-sprekende volke van die Britse en Ierse eilande en hul nageslag. Die Kelte van Bretagne put hul taal uit migrerende Kelte, hoofsaaklik uit Wallis en Cornwall , en is dus dienooreenkomstig gegroepeer. 
Oorsig van die Hallstatt- en La Tène- kulture.
Die kerngebied van Hallstatt (HaC, 800 v.C.) word in geel geel getoon.
Die uiteindelike gebied van Hallstatt-invloed (teen 500 vC, HaD) in liggeel.
Die kerngebied van die La Tène-kultuur (450 vC) in soliede groen.
Die uiteindelike gebied van La Tène beïnvloed (teen 250 vC) in liggroen.
Die gebiede van sommige belangrike Keltiese stamme van die laat La Tène-periode is gemerk.
Die Wandsworth Shield-baas , in die plastiekstyl , is in Londen gevind
'N Galliese vegterbeeldjie, eerste eeu vC, Museum van Bretagne, Rennes , Frankryk
Die Keltiese tale vorm 'n tak van die groter Indo-Europese familie . Teen die tyd dat sprekers van Keltiese tale die geskiedenis omstreeks 400 vC betree het, was hulle reeds in verskillende taalgroepe verdeel en versprei hulle oor 'n groot deel van die Wes-kontinentale Europa, die Iberiese Skiereiland , Ierland en Brittanje. Die Griekse geskiedskrywer Ephorus van Cyme in Klein-Asië , wat in die 4de eeu vC geskryf het, het geglo dat die Kelte van die eilande van die monding van die Ryn af gekom het en dat hulle van hul huise verdryf is deur die frekwensie van oorloë en die gewelddadige opgang van die see. ".
Kaart van die Hallstatt-kultuur
Die wêreld volgens Herodotus
Grense van die streek bekend as Celtica tydens die Romeinse verowering c. 54 vC; hulle het dit gou Gallia Lugdunensis herdoop .
Sommige geleerdes meen dat die Urnfield-kultuur van Wes- Midde-Europa 'n oorsprong is vir die Kelte as 'n duidelike kulturele vertakking van die Indo-Europese familie.  Hierdie kultuur was prominent in Sentraal-Europa gedurende die laat Bronstydperk , van ongeveer 1200 vC tot 700 vC, self na aanleiding van die Unetice- en Tumulus-kulture . Die Urnfield-periode het 'n dramatiese toename in bevolking in die streek beleef, waarskynlik as gevolg van innovasies in tegnologie en landbou.
Die verspreiding van ysterbewerking het gelei tot die ontwikkeling van die Hallstatt-kultuur direk vanaf die Urnfield (ongeveer 700 tot 500 vC). Proto-Kelties, die nuutste gemeenskaplike voorouer van alle bekende Keltiese tale, word deur hierdie denkrigting beskou as gesproke in die vroeë 1ste millennium vC in die laat Urnfield- of Hallstatt-kulture.    Die verspreiding van die Keltiese tale na Iberië, Ierland en Brittanje sou plaasgevind het gedurende die eerste helfte van die 1ste millennium vC, die vroegste strydwaens in Brittanje wat dateer uit c. 500 vC. Ander geleerdes beskou die Keltiese tale as wat Brittanje en Ierland en dele van die vasteland dek, lank voordat enige bewyse van die "Keltiese" kultuur in die argeologie gevind word. Deur die eeue heen het die taal (tale) ontwikkel in die afsonderlike Keltiberiese , Goideliese en Brittoniese tale.
Die Hallstatt-kultuur is opgevolg deur die La Tène-kultuur in Sentraal-Europa, wat deur die Romeinse ryk oorval is, hoewel spore van die La Tène-styl nog steeds in Gallo-Romeinse artefakte te sien is . In Brittanje en Ierland het die La Tène-kunsstyl onseker oorleef om weer in Insulêre kuns te verskyn . Vroeë Ierse literatuur werp lig op die geur en tradisie van die heldhaftige krygerelites wat die Keltiese samelewings oorheers het. Keltiese riviername word in groot getalle in die bolope van die Donau en Ryn aangetref , wat baie Keltiese geleerdes daartoe gelei het om die etnogenese van die Kelte in hierdie gebied te plaas.
Diodorus Siculus en Strabo stel albei voor dat die hartland van die mense wat hulle Kelte genoem het, in die suide van Frankryk was . Eersgenoemde sê dat die Galliërs noord van die Kelte was, maar dat die Romeine albei Galliërs genoem het (in taalkundige terme was die Galliërs beslis Kelte). Voor die ontdekkings in Hallstatt en La Tène is algemeen beskou dat die Keltiese hartland suid van Frankryk was, sien Encyclopædia Britannica vir 1813.
Myles Dillon en Nora Kershaw Chadwick het aanvaar dat 'die Keltiese nedersetting van die Britse Eilande' moontlik aan die Bell Beaker-kultuur gedateer moes word en tot die gevolgtrekking gekom dat 'Daar is geen rede waarom 'n vroeë datum vir die koms van die Kelte onmoontlik sou wees nie'.   Martín Almagro Gorbea  het voorgestel dat die oorsprong van die Kelte teruggevoer kan word tot die 3de millennium vC, en ook die oorspronklike wortels in die bekerperiode wou soek, en sodoende die wye verspreiding van die Kelte deur die hele Wes-Europa aangebied het. asook die wisselvalligheid van die verskillende Keltiese volke, en die bestaan ​​van voorvaderlike tradisies en antieke perspektief. Met behulp van 'n multidissiplinêre benadering het Alberto J. Lorrio en Gonzalo Ruiz Zapatero die werk van Almagro Gorbea nagegaan en voortgebou om 'n model aan te bied vir die oorsprong van die Keltiese argeologiese groepe in die Iberiese Skiereiland (Keltiberiese, Vetton , Vaccean , die Castro-kultuur in die noordweste, Asturies - Kantabriese en Keltiese van die suidweste) en stel 'n herbesinning oor die betekenis van 'Kelties' vanuit 'n Europese perspektief voor.  Meer onlangs het John Koch  en Barry Cunliffe  voorgestel dat die Keltiese oorsprong by die Atlantiese Bronstydperk lê , ongeveer gelyktydig met die Hallstatt-kultuur, maar aansienlik in die Weste geposisioneer en langs die Atlantiese kus van Europa strek.
Stephen Oppenheimer  wys daarop dat die enigste geskrewe getuienis wat die Keltoi naby die bron van die Donau (dws in die Hallstatt-streek) opspoor, in die Histories of Herodotus is. Oppenheimer toon egter aan dat dit lyk asof Herodotus glo dat die Donau naby die Pireneë opstaan , wat die Antieke Kelte sou plaas in 'n streek wat meer ooreenstem met latere klassieke skrywers en historici (dws in Gallië en die Iberiese skiereiland).
Keltiese oorsprong uit (Gallië / Frankryk)
Die Keltikus Patrick Sims-Williams (2020) pleit vir die oorsprong van Keltiek in 'n streek, nie in Sentraal-Europa of die Atlantiese Oseaan nie, maar tussendeur, dws binne die moderne Frankryk, nie ver van die Alpe nie. 
Die Proto-Keltiese taal word gewoonlik uit die Laat-Bronstydperk gedateer.  Die vroegste verslae van 'n Keltiese taal is die Lepontiese inskripsies van die Cisalpine Gallië (Noord-Italië), waarvan die oudste voor die La Tène-periode was . Ander vroeë inskripsies, wat vanaf die vroeë La Tène-periode in die omgewing van Massilia verskyn , is in Gallies , wat in die Griekse alfabet geskryf is tot die Romeinse verowering. Keltiberiese inskripsies, met behulp van hul eie Iberiese skrif, verskyn later, na ongeveer 200 vC. Bewyse van Insular Celtic is slegs beskikbaar vanaf ongeveer 400 nC, in die vorm van primitiewe Ierse Ogham-inskripsies .
Behalwe epigrafiese bewyse, is toponimie ' n belangrike bron van inligting oor vroeë Kelties . 
Histories het baie geleerdes gepostuleer dat daar genetiese bewyse bestaan ​​van 'n algemene oorsprong van die Europese Atlantiese bevolking, naamlik: Orkney-eilande, Skotse, Ierse, Britte, Bretone en Iberiërs (Baske, Galisiërs). 
Meer onlangse genetiese bewyse ondersteun nie die idee van 'n beduidende genetiese verband tussen hierdie populasies nie, buiten die feit dat hulle almal Wes-Eurasiërs is. Sardiese-agtige Neolitiese boere het Brittanje (en die hele Noord-Europa) gedurende die Neolitiese periode bevolk, maar onlangse genetika-navorsing het beweer dat meer as 90% van die Britse DNA tussen 2400 vC en 2000 vC deur 'n Noord-Europese bevolking van uiteindelike Russiese omvergewerp is. Steppe-oorsprong as deel van 'n voortdurende migrasieproses wat groot hoeveelhede Steppe-DNA (insluitend die R1b-haplogroep) na Noord- en Wes-Europa gebring het.  Moderne outosomale genetiese groepering is 'n bewys van hierdie feit, aangesien beide moderne en Ystertydperk Britse en Ierse monsters geneties baie nou saamvoeg met ander Noord-Europese populasies, en ietwat beperk is met Galisiërs, Baske of diegene uit die suide van Frankryk.   Sulke bevindings het die teorie dat daar 'n beduidende genetiese skakel van voorvader (buiten Europeërs) tussen die verskillende 'Keltiese' volke in die Atlantiese gebied is, tot 'n groot mate tot bedaring gebring. in plaas daarvan hou hulle verband deurdat manlike lyne broer R1b L151-subklasse is met die plaaslike inheemse moederlynmengsel wat die genoteerde afstand verklaar.
Heropbou van 'n laat La Tène-periode nedersetting in Altburg naby Bundenbach
(eerste eeu v.C.)
Heropbou van 'n laat La Tène-periode nedersetting in Havranok , Slowakye
(tweede-eerste eeu vC)
Voor die 19de eeu het geleerdes [ wie? ] het aangeneem dat die oorspronklike land van die Kelte wes van die Ryn was, meer presies in Gallië, want dit was waar Griekse en Romeinse antieke bronne, naamlik Caesar, die Kelte gevestig het. Hierdie siening is uitgedaag deur die 19de-eeuse historikus Marie Henri d'Arbois de Jubainville [ verwysing benodig ] wat die land van oorsprong van die Kelte oos van die Ryn geplaas. Jubainville het sy argumente gebaseer op 'n frase van Herodotus wat die Kelte by die bron van die Donau geplaas het, en aangevoer dat Herodotus bedoel het om die Keltiese vaderland in Suid-Duitsland te plaas. Die bevinding van die prehistoriese begraafplaas van Hallstat in 1846 deur Johan Ramsauer en die bevinding van die argeologiese terrein van La Tène deur Hansli Kopp in 1857 vestig die aandag op hierdie gebied.
Die konsep dat die Hallstatt- en La Tène-kulture nie net as chronologiese tydperke gesien kan word nie, maar ook as "Culture Groups", entiteite wat bestaan ​​uit mense van dieselfde etnisiteit en taal, het teen die einde van die 19de eeu begin groei. Aan die begin van die 20ste eeu was Gordon Childe sterk aan die geloof dat hierdie 'Kultuurgroepe' in ras- of etniese terme beskou kan word, wie se teorie beïnvloed is deur die geskrifte van Gustaf Kossinna .  Namate die 20ste eeu gevorder het, het die rasse-etniese interpretasie van die La Tène-kultuur baie sterker gewortel, en enige bevindinge van die La Tène-kultuur en plat inhumasie begraafplase is direk met die Kelte en die Keltiese taal verbind.  Die ystertydperk Hallstatt (ongeveer 800–475 vC) en La Tène (ongeveer 500–50 vC) word gewoonlik verbind met Proto-Keltiese en Keltiese kultuur. 
Uitbreiding van die Keltiese kultuur in die derde eeu vC volgens Francisco Villar 
In verskillende akademiese vakgebiede [is dit nodig ] moet die Kelte deur die kulture van Hallstatt en La Tène as 'n Sentraal-Europese ystertydperkverskynsel beskou word. Argeologiese vondste uit die Halstatt- en La Tène-kultuur was egter skaars in die Iberiese Skiereiland, in die suidweste van Frankryk, Noord- en Wes-Brittanje, Suid-Ierland en Galasië   en het nie genoeg bewyse gelewer vir 'n kulturele scenario vergelykbaar met die van Sentraal-Europa. Dit word ewe moeilik geag om te beweer dat die oorsprong van die Skiereilandse kelders gekoppel kan word aan die vorige Urnfield-kultuur. Dit het gelei tot 'n meer onlangse benadering wat 'n 'proto-Keltiese' substraat en 'n proses van Keltisasie bekendstel, wat sy oorspronklike oorsprong het in die Bell Beaker-kultuur uit die Bronstydperk . 
Die La Tène-kultuur ontwikkel en floreer gedurende die laat Ystertydperk (van 450 vC tot die Romeinse verowering in die 1ste eeu vC) in Oos-Frankryk, Switserland, Oostenryk, Suidwes-Duitsland, Tsjeggië, Slowakye en Hongarye. Dit het uit die Hallstatt-kultuur ontwikkel sonder enige definitiewe kulturele onderbreking, onder die aansporing van aansienlike Mediterreense invloed van die Griekse en later Etruskiese beskawings . 'N Verskuiwing van nedersettingsentrums het in die 4de eeu plaasgevind.
Die Westerse La Tène-kultuur stem ooreen met die historiese Keltiese Gallië . Of dit beteken dat die hele La Tène-kultuur aan 'n verenigde Keltiese volk toegeskryf kan word, is moeilik om te beoordeel; argeoloë het herhaaldelik tot die gevolgtrekking gekom dat taal, materiële kultuur en politieke affiliasie nie noodwendig parallel loop nie. Frey merk op dat 'begrafnisgebruike in die Keltiese wêreld in die 5de eeu nie eenvormig was nie; eerder gelokaliseerde groepe het hul eie oortuigings gehad, wat gevolglik ook aanleiding gegee het tot verskillende artistieke uitdrukkings'.  Alhoewel die La Tène-kultuur beslis met die Galliërs geassosieer word , kan die aanwesigheid van La Tène-artefakte te wyte wees aan kulturele kontak en impliseer dit nie die permanente teenwoordigheid van Keltiese sprekers nie.
Keltiese mede-tipe "Divinka" van Divinka in Slowakye .
Polybius het ongeveer 150 vC ' n geskiedenis van Rome gepubliseer waarin hy die Galliërs van Italië en hul konflik met Rome beskryf. Pausanias in die 2de eeu nC sê dat die Galliërs "oorspronklik Kelte genoem word", "in die mees afgeleë streek van Europa aan die kus van 'n enorme getyesee woon". Posidonius beskryf die suidelike Gallië ongeveer 100 vC. Alhoewel sy oorspronklike werk verlore is, is dit deur latere skrywers soos Strabo gebruik . Laasgenoemde, wat in die vroeë 1ste eeu nC geskryf is, handel oor Brittanje en Gallië, sowel as Hispania, Italië en Galasië. Caesar het breedvoerig oor sy Galliese Oorloë in 58–51 vC geskryf. Diodorus Siculus het in sy 1ste-eeuse geskiedenis oor die Kelte van Gallië en Brittanje geskryf.
Die Romeine het die Kelte geken wat toe in die huidige Frankryk gewoon het as Galliërs. Die gebied van hierdie volke het waarskynlik die Lae Lande , die Alpe en die huidige Noord-Italië ingesluit. Julius Caesar het in sy Galliese oorloë die afstammelinge van die Galliërs in die 1ste eeu vC beskryf.
Oostelike Gallië het die middelpunt van die Westerse La Tène-kultuur geword. In die latere ystertydperk, lyk die sosiale organisasie soos dié van die Romeine, met groot dorpe. Vanaf die 3de eeu vC het die Galliërs munte aangeneem. Tekste met Griekse karakters uit die suide van Gallië het behoue ​​gebly vanaf die 2de eeu vC.
Griekse handelaars het Massalia ongeveer 600 vC gestig, en sommige voorwerpe (meestal drinkkeramiek) is in die Rhône-vallei verhandel . Maar die handel het kort na 500 vC onderbreek en weer oor die Alpe na die Po-vallei in die Italiaanse skiereiland gerig. Die Romeine het in die 2de eeu vC in die Rhône-vallei aangekom en 'n meestal Kelties-sprekende Gallië teëgekom. Rome wou landkommunikasie met sy Iberiese provinsies hê en het in 124–123 vC ' n groot geveg met die Saluvii in Entremont gevoer. Geleidelik Romeinse beheer verleng, en die Romeinse provinsie van Gallia Trans ontwikkel langs die Middellandse See.   Die Romeine het die res van Gallië geken as Gallia Comata - "Harige Gallie".
In 58 vC beplan die Helvetii om na die weste te trek, maar Julius Caesar dwing hulle terug. Hy het toe betrokke geraak by die bestryding van die verskillende stamme in Gallië, en teen 55 vC het hy die grootste deel van Gallië oorval. In 52 vC het Vercingetorix 'n opstand teen die Romeinse besetting gelei, maar is onder die Beleg van Alesië verslaan en oorgegee.
Na die Galliese Oorloë van 58–51 vC, vorm Caesar's Celtica die hoofdeel van Romeinse Gallië en word dit die provinsie Gallia Lugdunensis . Hierdie gebied van die Keltiese stamme is in die suide begrens deur die Garonne en in die noorde deur die Seine en die Marne.  Die Romeine het groot dele van hierdie streek geheg aan naburige provinsies Belgica en Aquitania , veral onder Augustus .
Plaas- en persoonsname-analise en inskripsies dui daarop dat die Galliese Keltiese taal oor die meeste van wat tans Frankryk is, gepraat is.  
Belangrikste taalgebiede in Iberië , met Keltiese tale in beige, c. 300 vC
Tot aan die einde van die 19de eeu het die tradisionele geleerdheid oor die Kelte erken dat hulle teenwoordig was in die Iberiese Skiereiland   as 'n materiële kultuur wat verband hou met die Hallstatt- en La Tène- kulture. Aangesien volgens die definisie van die Ystertydperk in die 19de eeu Keltiese bevolking vermoedelik in Iberië skaars was en nie 'n kulturele scenario verskaf het wat maklik met die van Sentraal-Europa gekoppel kon word nie, was die Keltiese kultuur in die streek oor die algemeen nie ten volle erken nie. Moderne geleerdheid het egter duidelik bewys dat die Keltiese teenwoordigheid en invloede die belangrikste was in wat tans Spanje en Portugal is (met miskien die hoogste nedersettingsversadiging in Wes-Europa), veral in die sentrale, westelike en noordelike streke.  
Behalwe dat Galliërs uit die noorde van die Pireneë infiltreer , noem die Romeinse en Griekse bronne Keltiese bevolking in drie dele van die Iberiese Skiereiland: die oostelike deel van die Meseta (bewoon deur die Keltiberiërs ), die suidweste ( Celtici , in die hedendaagse tyd). Alentejo ) en die noordweste ( Gallaecia en Asturië ).  ' n Moderne wetenskaplike oorsig  het verskeie argeologiese groepe Kelte in Spanje gevind:
Die Keltiberiese groep in die Upper-Douro Upper-Tagus Upper-Jalón-omgewing.  Argeologiese gegewens dui op 'n kontinuïteit ten minste vanaf die 6de eeu vC. In hierdie vroeë periode het die Keltiberiërs in heuwelvestings ( Castros ) bewoon . Teen die einde van die 3de eeu vC het Celtiberiërs meer stedelike lewenswyses aangeneem. Vanaf die 2de eeu vC het hulle munte geslaan en inskripsies geskryf met behulp van die Keltiberiese skrif . Hierdie inskripsies maak die Keltiberiese taal die enigste Hispano-Keltiese taal wat met eenparige instemming as Kelties geklassifiseer word.  In die laat tydperk, voor die Romeinse verowering, dui beide argeologiese bewyse en Romeinse bronne aan dat die Keltiberiërs na verskillende gebiede in die Skiereiland uitgebrei het (bv. Keltiese Baeturië).
Die Vetton- groep in die westelike Meseta, tussen die Tormes-, Douro- en Tagusrivier. Hulle is gekenmerk deur die vervaardiging van Verracos , beelde van bulle en varke wat in graniet gekap is.
Die Vaccean- groep in die sentrale Douro-vallei. Hulle is reeds in die 220 vC deur Romeinse bronne genoem. Sommige van hul begrafnisrituele dui op sterk invloede van hul Celtiberiese bure.
Triskelion en spirale op 'n Galisiese torc- terminale, Museum van Castro de Santa Tegra, A Guarda
Die Castro-kultuur in die noordweste van Iberië, die hedendaagse Galisië en Noord- Portugal .  Die hoë kontinuïteit, vanaf die laat-brons-era, maak dit moeilik om te steun dat die bekendstelling van Keltiese elemente te wyte was aan dieselfde proses van Keltisering van die westelike Iberië, vanuit die kerngebied van Keltiberië. Twee tipiese elemente is die sauna-baddens met monumentale ingange, en die "Gallaecian Warriors", klipbeelde wat in die 1ste eeu nC gebou is. 'N Groot groep Latynse inskripsies bevat taalkundige kenmerke wat duidelik Kelties is, terwyl ander soortgelyk is aan dié wat in die nie-Keltiese Lusitaanse taal voorkom . 
The Astures en die Cantabri . Hierdie gebied is laat romaniseer, aangesien dit eers deur die Cantabriese oorloë van 29–19 vC deur Rome verower is.
Kelte in die suidweste, in die gebied Strabo genaamd Celtica 
Die oorsprong van die Keltiberiërs kan 'n sleutel wees tot die begrip van die Keltisasieproses in die res van die Skiereiland. Die proses van Keltisering van die suidwestelike gebied van die skiereiland deur die Keltoi en die noordwestelike gebied is egter nie 'n eenvoudige Keltiberiese vraag nie. Onlangse ondersoeke na die Callaici  en Bracari  in die noordweste van Portugal bied nuwe benaderings tot die begrip van die Keltiese kultuur (taal, kuns en godsdiens) in Wes-Iberië. 
John T. Koch van die Aberystwyth Universiteit het voorgestel dat Tartessiese inskripsies uit die 8ste eeu vC as Kelties geklassifiseer kan word. Dit sou beteken dat Tartessian die vroegste getuig spoor van Kelties is met 'n marge van meer as 'n eeu. 
Alpe en Italië
Volke van die Cisalpine Gallië gedurende die 4de tot 3de eeu vC
Die Canegrate-kultuur verteenwoordig die eerste trekgolf van die voor-Keltiese   bevolking uit die noordwestelike deel van die Alpe wat deur die Alpepasse reeds in die westelike Po- vallei tussen die Lago Maggiore en die Comomeer gedring het. ( Scamozzina-kultuur ). Daar is ook voorgestel dat 'n meer antieke proto-Keltiese teenwoordigheid teruggevoer kan word na die begin van die Midde- Bronstydperk , toe Noord-Weswern-Italië baie nou verband hou met die produksie van bronsvoorwerpe, insluitend ornamente, aan die westelike groepe van die Tumulus. kultuur .  La Tène-kulturele materiaal verskyn oor 'n groot gebied van die vasteland van Italië,  die suidelikste voorbeeld is die Keltiese helm van Canosa di Puglia . 
Italië is die tuiste van Lepontic , die oudste Keltiese taal (vanaf die 6de eeu v.C.).  Oud gesproke in Switserland en in Noord-Sentraal- Italië , van die Alpe tot Umbrië .     Volgens die Recueil des Inskripsies Gauloises , het meer as 760 Gallies inskripsies is te vinde in die hedendaagse Frankryk - met die noemenswaardige uitsondering van Aquitaine - en in Italië ,  [93 ] wat die belangrikheid van Keltiese erfenis in die skiereiland getuig.
In 391 vC het Kelte "wat hul huise anderkant die Alpe gehad het, met groot krag deur die passe gestroom en die gebied wat tussen die Apenniniese gebergte en die Alpe gelê het, aangegryp " volgens Diodorus Siculus . Die Po-vallei en die res van Noord-Italië (by die Romeine bekend as die Cisalpine Gallië ) was bewoon deur Kelties-sprekers wat stede soos Milaan gestig het .  Later is die Romeinse leër in die slag by Allia weggevoer en word Rome in 390 vC deur die Senone afgedank .
By die slag van Telamon in 225 vC is 'n groot Keltiese leër tussen twee Romeinse magte vasgekeer en verpletter.
Die nederlaag van die gesamentlike Samnitiese , Keltiese en Etruskiese alliansie deur die Romeine in die Derde Samnitiese Oorlog klink die begin van die einde van die Keltiese oorheersing op die vasteland van Europa, maar eers in 192 vC verower die Romeinse leërs die laaste oorblywende onafhanklike Keltiese koninkryke in Italië.
Uitbreiding oos en suid
Keltiese stamme in SE Europa, eerste eeu vC (in pers)
Die Kelte brei ook af in die Donau- rivier en sy sytakke. Een van die invloedrykste stamme, die Scordisci , het hul hoofstad in Singidunum gevestig in die 3de eeu v.C., wat tans Belgrado , Serwië is. Die konsentrasie van heuwelvestings en begraafplase toon 'n digtheid van die bevolking in die Tisza- vallei van die hedendaagse Vojvodina , Serwië, Hongarye en in die Oekraïne . Die uitbreiding na Roemenië is egter geblokkeer deur die Dasiërs .
Die Serdi was 'n Keltiese stam  wat Thrakië bewoon het . Hulle was in die omgewing geleë en stig Serdika ( Bulgaars : Сердика , Latyn : Ulpia Serdica , Grieks : Σαρδῶν πόλις ), nou Sofia in Bulgarye ,  wat hul etnoniem weerspieël. Hulle sou hulself in hierdie gebied gevestig het tydens die Keltiese migrasies aan die einde van die 4de eeu vC, alhoewel daar geen bewyse vir hul bestaan ​​voor die 1ste eeu vC was nie. Serdi is een van die tradisionele stamname wat in die Romeinse era gerapporteer is.  Hulle is deur die eeue heen geleidelik getrasianiseer, maar het hul Keltiese karakter in die materiële kultuur tot op 'n laat datum behou. [ wanneer? ] [ aanhaling nodig ] Volgens ander bronne was dit moontlik dat hulle net van Trakiese oorsprong was,  volgens ander het hulle van gemengde Trako-Keltiese oorsprong geword. Verder suid het Kelte hulle in Thrakië ( Bulgarye ) gevestig, waar hulle meer as 'n eeu lank regeer het, en Anatolië , waar hulle hulle as die Galasiërs gevestig het (sien ook: Galliese inval in Griekeland ) . Ondanks hul geografiese isolasie van die res van die Keltiese wêreld, het die Galasiërs hul Keltiese taal vir minstens 700 jaar behou. Sint Jerome , wat Ancyra (die hedendaagse Ankara ) in 373 nC besoek het, vergelyk hul taal met die van die Treveri in die noorde van Gallië.
Vir Venceslas Kruta was Galasië in die middel van Turkye 'n gebied van digte Keltiese nedersetting.
Die Boii- stam het hul naam aan Boheme , Bologna en moontlik Beiere gegee , en Keltiese artefakte en begraafplase is verder oos ontdek in wat tans Pole en Slowakye is . 'N Keltiese muntstuk ( Biatec ) uit die munt van Bratislava is op die ou Slowaakse 5- kroonmuntstuk vertoon.
Aangesien daar geen argeologiese bewyse is vir grootskaalse invalle in sommige van die ander gebiede nie, is een huidige denkrigting van mening dat die Keltiese taal en kultuur na hierdie gebiede versprei deur kontak eerder as deur 'n inval.  Die Keltiese inval in Italië en die ekspedisie in Griekeland en Wes-Anatolië is egter goed gedokumenteer in die Griekse en Latynse geskiedenis.
Daar is rekords van Keltiese huursoldate in Egipte wat die Ptolemeërs bedien . Duisende was in 283–246 vC werksaam en hulle was ook omstreeks 186 vC in diens. Hulle het probeer om Ptolemeus II omver te werp .
Belangrikste terreine in Romeinse Brittanje , met aanduiding van stamgebiede
Alle Keltiese tale wat vandag bestaan, behoort tot die Insulêre Keltiese tale , afgelei van die Keltiese tale wat in die Ystertydperk Brittanje en Ierland gepraat word .  Hulle is van vroeg af in 'n Goidelic- en 'n Brythonic- tak geskei .
Taalkundiges redeneer al baie jare of 'n Keltiese taal na Brittanje en Ierland gekom het en dan verdeel het en of daar twee afsonderlike 'invalle' was. Die ouer siening van prehistorici was dat die Keltiese invloed op die Britse Eilande die gevolg was van opeenvolgende invalle vanaf die Europese vasteland deur verskillende Kelties-sprekende volke in die loop van 'n paar eeue, wat verantwoordelik was vir die P-Keltiese versus Q-Keltiese isogloss. Hierdie siening word betwis deur die hipotese dat die Keltiese tale van die Britse Eilande 'n filogenetiese Insulêre Keltiese dialekgroep vorm. 
In die 19de en 20ste eeu dateer geleerdes gewoonlik die "aankoms" van die Keltiese kultuur in Brittanje (via 'n invalsmodel) tot die 6de eeu vC, wat ooreenstem met argeologiese bewyse van Hallstatt- invloed en die voorkoms van strydwaens in wat tans Engeland is. Dit lyk of sommige ystertydperkmigrasie plaasgevind het, maar die aard van die interaksie met die inheemse bevolking van die eilande is onbekend. Volgens hierdie model het die meeste inwoners van die eilande in ongeveer die 6de eeu ( Sub-Romeinse Brittanje ) Keltiese tale van die Goidelic of die Brythonic- tak gepraat . Sedert die laat 20ste eeu het 'n nuwe model ontstaan ​​(voorgehou deur argeoloë soos Barry Cunliffe en Keltiese historici soos John T. Koch ) wat die opkoms van die Keltiese kultuur in Brittanje baie vroeër in die Bronstydperk plaas, en die verspreiding daarvan erken nie vir 'n inval nie, maar as gevolg van 'n geleidelike ontstaan in situ uit die Proto-Indo-Europese kultuur (miskien deur die Bell Beaker People aan die streek bekendgestel , en moontlik gemaak deur 'n uitgebreide netwerk van kontakte wat bestaan ​​het tussen die volke van Brittanje en Ierland en dié van die Atlantiese kus.  
Klassieke skrywers het nie die terme Κελτοί ( Keltoi ) of 'Celtae' op die inwoners van Brittanje of Ierland toegepas nie,    wat daartoe gelei het dat 'n aantal geleerdes die gebruik van die term Celt bevraagteken het om die Ystertydperk te beskryf. inwoners van daardie eilande.     Die eerste historiese verslag van die eilande Brittanje en Ierland was deur Pytheas , 'n Griek uit die stad Massalia, wat omstreeks 310–306 v.C., rondgevaar het wat hy die 'Pretannikai' genoem het. nesoi ", wat vertaal kan word as die" Pretanniese eilande ".  Oor die algemeen het klassieke skrywers na die inwoners van Brittanje verwys as Pretannoi of Britanni.  Strabo , wat in die Romeinse era geskryf is, onderskei duidelik tussen die Kelte en die Britte. 
Die Romeinse republiek en sy bure in 58 vC
Onder die keiser het die Romeine die Keltiese Gallië verower , en vanaf Claudius het die Romeinse ryk dele van Brittanje opgeneem. Die Romeinse plaaslike regering van hierdie streke het die voor-Romeinse stamgrense noukeurig weerspieël, en argeologiese vondste dui op inheemse betrokkenheid by plaaslike regering.
Die inheemse volke onder Romeinse heerskappy het geromaniseer en wou graag Romeinse maniere volg. Keltiese kuns het reeds klassieke invloede opgeneem, en oorlewende Gallo-Romeinse stukke interpreteer klassieke onderwerpe of hou geloof aan ou tradisies ondanks 'n Romeinse oortrek.
Die Romeinse besetting van Gallië en in mindere mate Brittanje het gelei tot Romeins-Keltiese sinkretisme . In die geval van die kontinentale Kelte het dit uiteindelik gelei tot 'n taalverskuiwing na Vulgêr Latyn , terwyl die Insulêre Kelte hul taal behou het.
Daar was ook aansienlike kulturele invloed wat Gallië op Rome uitgeoefen het, veral in militêre aangeleenthede en perdemanskap, aangesien die Galliërs dikwels in die Romeinse perderuiters gedien het . Die Romeine het die Keltiese ruiterswaard , die spatha aangeneem , en Epona , die Keltiese perdegodin .  
Die Ludovisi Gallie , Romeinse kopie van 'n Hellenistiese beeldhouwerk van 'n sterwende Keltiese paartjie, Palazzo Massimo alle Terme .
In die mate wat bronne beskikbaar is, beeld hulle 'n voor-Christelike Keltiese sosiale struktuur uit die Ystertydperk uit wat formeel gebaseer is op klas en koningskap, alhoewel dit dalk net 'n spesifieke laat fase van organisasie in Keltiese samelewings was. Patron-kliënt-verhoudings soortgelyk aan dié van die Romeinse samelewing word ook deur Caesar en ander in die Gallië van die 1ste eeu vC beskryf.
In hoofsaak is die getuienis dat stamme deur konings gelei word, hoewel sommige beweer dat daar ook bewyse is dat oligargiese republikeinse regeringsvorme uiteindelik ontstaan ​​het in gebiede wat nou kontak met Rome gehad het. Die meeste beskrywings van Keltiese samelewings toon dat hulle in drie groepe verdeel is: 'n krygsaristokrasie; 'n intellektuele klas wat beroepe soos druïde , digter en juris insluit; en almal anders. In historiese tye is die ampte van hoë en lae konings in Ierland en Skotland gevul deur verkiesing onder die stelsel van tanistry , wat uiteindelik in botsing gekom het met die feodale beginsel van primogenituur waarin die opvolging van die eersgebore seun gaan.
Die agterkant van 'n Britse brons spieël, met spiraalvormige en trompetmotiewe tipies van die La Tène Keltiese kuns in Brittanje
'N Keltiese goue ring uit die 4de eeu vC uit Suid-Duitsland, versier met koppe van mense en ramme
Daar is min bekend oor die gesinstruktuur onder die Kelte. Patrone van nedersetting wissel van gedesentraliseerd tot stedelik. Die gewilde stereotipe van nie-verstedelikte samelewings gevestig in heuwels en duine ,  afkomstig van Brittanje en Ierland (daar is ongeveer 3000 heuwelvestings in Brittanje bekend)  kontrasteer met die stedelike nedersettings in die kerngebiede van Hallstatt en La Tène. , met die baie beduidende oppida van Gallië laat in die eerste millennium vC, en met die dorpe Gallia Cisalpina .
Slawerny , soos deur die Kelte beoefen, was heel waarskynlik soortgelyk aan die beter gedokumenteerde praktyk in antieke Griekeland en Rome .  Slawe is verkry uit oorlog, klopjagte en straf- en skuldserwituut.  Slawerny was oorerflik [ aanhaling nodig ] , alhoewel manemissie moontlik was. Die Ou-Ierse en Walliese woorde vir 'slaaf', onderskeidelik cacht en caeth , is verwant aan Latynse captus 'captive' wat daarop dui dat die slawehandel 'n vroeë manier van kontak was tussen die Latynse en Keltiese samelewings.  In die Middeleeue het slawerny veral in die Keltiese lande voorgekom .  Manums is deur die wet ontmoedig en die woord vir 'vroulike slaaf', kumaal , is in Ierland as 'n algemene waarde-eenheid gebruik. 
Argeologiese bewyse dui daarop dat die pre-Romeinse Keltiese samelewings gekoppel was aan die netwerk van handelsroetes oor die land wat oor Eurasië strek. Argeoloë het groot prehistoriese paadjies ontdek wat boggies in Ierland en Duitsland oorsteek. Vanweë hul wesenlike aard, word dit glo geskep vir vervoer op wiele as deel van 'n uitgebreide ryvlakstelsel wat handel vergemaklik het.  Die gebied wat die Kelte besit, bevat tin , lood, yster, silwer en goud.  Keltiese smede en metaalwerkers het wapens en juwele vir internasionale handel geskep , veral met die Romeine.
Die mite dat die Keltiese monetêre stelsel uit geheel en al ruilhandel bestaan, is algemeen, maar is gedeeltelik vals. Die monetêre stelsel was ingewikkeld en word steeds nie verstaan ​​nie (baie soos die laat-Romeinse muntstukke), en as gevolg van die afwesigheid van groot hoeveelhede muntstukke, word aanvaar dat 'proto-geld' gebruik is. Dit het bronsartikels ingesluit wat van die vroeë La Tène-periode gemaak is en wat dikwels in die vorm van bylkoppe , ringe of klokkies was . Vanweë die groot aantal hiervan wat in sommige begrafnisse teenwoordig is, word daar geglo dat dit 'n relatiewe hoë geldwaarde het en dat dit gebruik kan word vir 'dag-tot-dag-aankope'. Muntstukke met lae waarde van potin , 'n bronslegering met 'n hoë tininhoud, is voor die Romeinse verowering van hierdie lande in die meeste Keltiese gebiede van die kontinent en in Suidoos-Brittanje gemunt. Muntstukke met 'n hoër waarde, geskik vir gebruik in die handel, is in goud, silwer en brons van hoë gehalte geslaan. Goudstukke was baie meer algemeen as silwerstukke , alhoewel dit aansienlik meer werd was, aangesien silwer in Suid-Brittanje en Sentraal-Frankryk ongeveer 100 myne was. Dit was deels te wyte aan die relatiewe ylheid van myne en die hoeveelheid inspanning wat nodig is om te onttrek in vergelyking met die wins wat behaal is. Namate die Romeinse beskawing belangriker geword het en sy handel met die Keltiese wêreld uitgebrei het, het silwer en brons muntstukke meer algemeen geword. Dit val saam met 'n groot toename in goudproduksie in Keltiese gebiede om aan die Romeinse vraag te voldoen, as gevolg van die hoë waarde wat Romeine op die metaal gelê het. Die groot aantal goudmyne in Frankryk is vermoedelik 'n belangrike rede waarom Caesar binnegeval het.
Daar is slegs baie beperkte rekords uit die voor-Christelike tyd in Keltiese tale geskryf. Dit is meestal inskripsies in die Romeinse en soms Griekse alfabette. Die Ogham- skrif, 'n vroeg-Middeleeuse alfabet , is meestal in die vroeë Christelike tyd in Ierland en Skotland (maar ook in Wallis en Engeland) gebruik, en is slegs vir seremoniële doeleindes gebruik, soos opskrifte op grafstene. Die beskikbare bewyse is van 'n sterk mondelinge oorlewering, soos bewaar deur bards in Ierland, en uiteindelik deur kloosters opgeteken is . Keltiese kuns het ook baie ingewikkelde en pragtige metaalwerk opgelewer, waarvan voorbeelde behoue ​​gebly het deur hul kenmerkende begrafnisritusse.
In sommige opsigte was die Atlantiese Kelte konserwatief: hulle het byvoorbeeld steeds strydwaens in 'n geveg gebruik lank nadat die Grieke en Romeine hulle tot seremoniële rolle verlaag het. Ondanks dat dit verouderd was, kon die Keltiese waagtaktiek egter die inval van Brittanje wat deur Julius Caesar gepoog is, afweer .
Die Galliërs is lank van liggaam met kabbelende spiere en wit van die vel en hul hare is blond, en nie net van nature nie, want hulle maak dit ook op kunsmatige wyse gebruik om die onderskeidende kleur wat die natuur dit gegee het, te verhoog. Want hulle was altyd hul hare in kalkwater en trek dit van die voorkop af tot by die nek, met die gevolg dat hulle voorkoms soos dié van Satyres en Panne lyk, omdat die behandeling van hulle hare dit so swaar en grof maak dat dit verskil in geen opsig van die maanhare van perde nie. Sommige van hulle skeer die baard, maar ander laat dit effens groei; en die edeles skeer hul wange, maar hulle laat die snor groei totdat dit die mond bedek.
Keltiese kostuums in die Przeworsk-kultuur , derde eeu v.C., La Tène-periode , Argeologiese museum van Krakau
Gedurende die latere Ystertydperk het die Galliërs gewoonlik langmouhemde of -broeke en langbroeke gedra (wat deur die Romeine 'n braccae genoem word).  Klere is gemaak van wol of linne , en sommige kant word deur rykes gebruik. Mantels is in die winter gedra. Borsspelde en armbande is gebruik, maar die bekendste juweliersware was die torc , 'n nekkraag van metaal, soms goud. Die gehoornde Waterloo-helm in die British Museum , wat lank die standaard gestel het vir moderne beelde van Keltiese krygers, is in werklikheid 'n unieke oorlewing en was miskien 'n stuk vir seremoniële eerder as militêre drag.
Geslags- en seksuele norme
Rekonstruksie van die kleredrag en toerusting van 'n Keltiese vegter uit die Ystertydperk van Biebertal , Duitsland
Baie min betroubare bronne bestaan ​​rakende Keltiese sienings oor geslagsindeling en samelewingsstatus, hoewel sommige argeologiese bewyse wel daarop dui dat hul siening van geslagsrolle kan verskil van kontemporêre en minder egalitêre klassieke eweknieë van die Romeinse era.   Daar is 'n paar algemene aanduidings van begraafplase uit die Ystertydperk in die Champagne- en Bourgogne-gebiede in Noordoos-Frankryk wat daarop dui dat vroue in die vroeëre La Tène- periode rolle in 'n geveg gehad het . Die getuienis is egter nog lank nie afdoende nie.  Voorbeelde van individue wat met vroulike juweliersware en wapens begrawe is, is geïdentifiseer, soos die Vix-graf , en daar is vrae oor die geslag van sommige geraamtes wat met vegtersamestellings begrawe is. Daar is egter voorgestel dat 'die wapens rang kan aandui in plaas van manlikheid'. 
Onder die isolerende Kelte is daar 'n groter hoeveelheid historiese dokumentasie wat vegterrolletjies vir vroue voorstel. In bykomend tot die kommentaar van Tacitus oor Boudica , is daar aanduidings uit die geskiedenis uit die latere tydperk wat ook 'n meer belangrike rol voorstel vir ' vroue as vegters ', in simboliese, indien nie werklike rolle nie. Posidonius en Strabo het 'n eiland van vroue beskryf waar mans hulle nie uit vrees vir die dood kon waag nie, en waar die vroue mekaar uitmekaar geskeur het.  Ander skrywers, soos Ammianus Marcellinus en Tacitus , noem dat Keltiese vroue aanveg, wat aan veldslae deelneem, lei.  Posidonius se antropologiese opmerkings oor die Kelte het algemene temas gehad, hoofsaaklik primitivisme , uiterste felheid, wrede offerpraktyke en die sterkte en moed van hul vroue. 
Onder die Brehon-wet , wat in die vroeë Middeleeuse Ierland neergeskryf is na bekering tot die Christendom , het 'n vrou die reg gehad om van haar man te skei en sy eiendom te bekom as hy nie in staat was om sy huwelikspligte uit te voer nie as gevolg van impotensie, vetsug, homoseksuele neiging of voorkeur vir ander vroue. 
Klassieke literatuur neem die siening van die bure van die Kelte op, hoewel historici nie seker is hoeveel verband dit met die werklikheid gehad het nie. Volgens Aristoteles is die meeste 'veglustige nasies' sterk beïnvloed deur hul vroue, maar die Kelte was ongewoon omdat hul mans openlik mansliefhebbers verkies ( Politics II 1269b).  HD Rankin in Celts and the Classical World merk op dat "Atheneus hierdie kommentaar weerspieël (603a) en Ammianus ook (30.9). Dit blyk die algemene mening van die oudheid te wees."  In boek XIII van sy Deipnosophists , die Romeinse Griekse retorikus en grammatikus Athenaeus , wat herhaalde bewerings deur Diodorus Siculus in die 1ste eeu vC ( Bibliotheca historica 5:32 ), het geskryf dat Keltiese vroue mooi was, maar dat die mans verkies om te slaap saam. Diodorus het verder gegaan en gesê dat 'die jong mans hulself aan vreemdelinge sal bied en beledig word as die aanbod geweier word'. Rankin voer aan dat die uiteindelike bron van hierdie bewerings waarskynlik Posidonius sal wees, en bespiegel dat hierdie outeurs moontlik manlike 'bindingsrituele' opneem. 
Die seksuele vryheid van vroue in Brittanje is opgemerk deur Cassius Dio :
... daar word berig dat 'n baie geestige opmerking deur die vrou van Argentocoxus, 'n Caledoniër , aan Julia Augusta gemaak is . Toe die keiserin ná die verdrag met haar spot, oor die vrye omgang van haar seks met mans in Brittanje, het sy geantwoord: 'Ons vervul die eise van die natuur op 'n baie beter manier as u Romeinse vroue; want ons konsolideer openlik met die beste manne, terwyl julle jul in die geheim laat bedrieg deur die slegste. ' Dit was die antwoord van die Britse vrou. 
Daar is gevalle opgeteken waar vroue sowel aan oorlogvoering as aan koningskap deelgeneem het, hoewel hulle in hierdie gebiede in die minderheid was. Plutarch berig dat Keltiese vroue as ambassadeurs opgetree het om 'n oorlog onder die Kelte-opperhoofde in die Po-vallei gedurende die 4de eeu vC te vermy. 
Keltiese kuns word oor die algemeen deur kunshistorici gebruik om kuns uit die La Tène-periode in Europa te verwys, terwyl die vroeë Middeleeuse kuns van Brittanje en Ierland, dit is wat "Keltiese kuns" vir 'n groot deel van die algemene publiek oproep, Insulêre kuns in genoem word. kunsgeskiedenis. Albei style absorbeer aansienlike invloede uit nie-Keltiese bronne, maar behou die voorkeur vir geometriese versiering bo figuurlike onderwerpe, wat dikwels uiters gestileerd is as dit voorkom; verteltonele verskyn slegs onder invloed van buite. Energieke sirkelvorme, triskele en spirale is kenmerkend. Baie van die oorlewende materiaal is in edelmetaal, wat ongetwyfeld 'n baie onvoorstellende beeld gee, maar behalwe Piktiese klippe en die Insulêre hoë kruise , is groot monumentale beeldhouwerk , selfs met dekoratiewe snywerk, baie skaars; moontlik was dit oorspronklik algemeen in hout. Kelte kon ook ontwikkelde musiekinstrumente skep soos die karnyces, hierdie beroemde oorlogstrompette wat voor die geveg gebruik is om die vyand af te skrik, as die bes bewaarde wat in 2004 in Tintignac ( Gallië ) gevind is en wat versier is met 'n varkkop of 'n slang kop. 
Die verbindingspatrone wat dikwels as tipies van 'Keltiese kuns' beskou word, was kenmerkend vir die hele Britse Eilande, 'n styl wat Insulêre kuns genoem word , of Hiberno-Saksiese kuns. Hierdie artistieke styl bevat elemente van La Tène, Laat-Romeinse en, nog belangriker, dierlike styl II van die Germaanse migrasietydperk-kuns . Die styl is met groot vaardigheid en entoesiasme opgeneem deur Keltiese kunstenaars in metaalwerk en verligte manuskripte . Net so is die vorms wat vir die beste Insulêre kuns gebruik word, almal uit die Romeinse wêreld aangeneem: Evangelieboeke soos die Book of Kells en Book of Lindisfarne , kelkies soos die Ardagh-kelk en Derrynaflan-kelk , en halfjarige borsspelde soos die Tara Brooch en Roscrea Brooch . Hierdie werke is afkomstig van die periode van topprestasie van Insulêre kuns, wat van die 7de tot die 9de eeu geduur het, voordat die Viking- aanvalle die kulturele lewe skerp teruggesit het.
Daarteenoor het die minder bekende, maar dikwels skouspelagtige kuns van die rykste eertydse kontinentale Kelte, voordat hulle deur die Romeine verower is, dikwels elemente uit die Romeinse, Griekse en ander 'vreemde' style (en moontlik ingevoerde vakmanne) gebruik om voorwerpe te versier wat kenmerkend Kelties. Na die Romeinse verowerings het sommige Keltiese elemente in die populêre kuns gebly, veral die antieke Romeinse pottebakkery , waarvan Gallië eintlik die grootste produsent was, meestal in Italiaanse style, maar ook werk in plaaslike smaak geproduseer, insluitende beeldjies van gode en ware geskilder met diere en ander vakke in hoogs geformaliseerde style. Romeinse Brittanje het ook meer belang gestel in emalje as die grootste deel van die Ryk, en die ontwikkeling daarvan van champlevé- tegniek was waarskynlik belangrik vir die latere Middeleeuse kuns van die hele Europa, waarvan die energie en vryheid van Insulêre versiering 'n belangrike element was. Toenemende nasionalisme het Keltiese herlewings vanaf die 19de eeu gebring.
Seremoniële Agris-helm , 350 v.C., Angoulême-stadsmuseum in Frankryk, met stil lenings van regoor die Middellandse See
Celtic Warrior Verteenwoordig in die Braganza-broche , Hellenistiese kuns , 250-200 vC
Stamoorlogvoering was blykbaar 'n gereelde kenmerk van Keltiese samelewings. Terwyl epiese literatuur dit voorstel as meer 'n sport wat op klopjagte en jag eerder as georganiseerde territoriale verowering gerig is, is die historiese rekord meer dat stamme oorlogvoering gebruik om politieke beheer uit te oefen en mededingers teister, vir ekonomiese voordeel en in sommige gevalle om grondgebied te verower. [ aanhaling nodig ]
Die Kelte word deur klassieke skrywers soos Strabo , Livy , Pausanias en Florus beskryf as veg soos 'wilde diere' en as hordes. Dionysius het gesê dat hulle
'n manier van veg, wat grootliks die van wilde diere was en waansinnig was, was 'n wisselvallige prosedure, wat nie genoeg militêre wetenskap gehad het nie . Dus sou hulle op een oomblik hul swaarde oplig en slaan soos die wilde varke , en die hele gooi gewig van hul liggame in die slag soos houtkappers of mans wat met matte grawe, en weer sou hulle dwars slae aflê wat op geen teiken gerig was nie, asof hulle van plan was om die hele liggame van hul teëstanders, beskermende wapenrusting en alles stukkend te sny ". 
Sulke beskrywings is deur hedendaagse historici uitgedaag. 
Polybius (2.33) dui aan dat die belangrikste Keltiese wapen 'n swaard met ' n lang lem was wat gebruik is om die rand te kap eerder as om te steek. Keltiese krygers word deur Polybius en Plutarchus beskryf as dat hulle gereeld moet staak om hul swaardlemme reguit te maak. Hierdie bewering is bevraagteken deur sommige argeoloë, wat opmerk dat Noriese staal , staal wat in die Keltiese Noricum geproduseer is, bekend was in die Romeinse ryk en dat dit gebruik is om die Romeinse weermag toe te rus .   Radomir Pleiner, in The Celtic Sword (1993), voer egter aan dat "die metallografiese bewyse toon dat Polybius tot op 'n sekere punt was", aangesien ongeveer een derde van die swaarde wat oorleef het uit die tydperk, hulle moontlik sou gedra het soos beskryf hy. 
Polybius beweer ook dat sommige van die Kelte naak geveg het: 'Die voorkoms van hierdie naakte krygers was 'n skrikwekkende skouspel, want hulle was almal mans met 'n pragtige liggaamsbou en in die fleur van die lewe.'  Volgens Livy geld dit ook vir die Kelte van Klein-Asië. 
Kelte het 'n reputasie gehad as hoofjagters . Volgens Paul Jacobsthal : 'Onder die Kelte is die menslike kop bo alles vereer, aangesien die hoof na die Celt die siel was, die middelpunt van die emosies sowel as van die lewe self, 'n simbool van goddelikheid en van die magte van die ander -wêreld. "  Argumente vir 'n Keltiese kultus van die afgekapte kop sluit in die vele beeldhouvoorstellings van afgekapte koppe in La Tène-houtsneewerk, en die oorlewende Keltiese mitologie, wat vol verhale is van die afgekapte hoofde van helde en die heiliges wat hul eie afgekapte dra. hoofde , tot by Sir Gawain en die Green Knight , waar die Green Knight sy eie afgekapte kop optel nadat Gawain dit afgeslaan het, net toe Sint Denis sy kop na die top van Montmartre gedra het . Fisiese bewyse bestaan ​​vir die rituele belang van die afgekapte hoof in die godsdienstige sentrum in Roquepertuse (Suid-Frankryk), wat in 124 vC deur die Romeine vernietig is, waar klippilare met prominente nisse vir die vertoon van afgekapte koppe gevind is.
'N Verdere voorbeeld van hierdie wedergeboorte na onthoofding lê in die verhale van Connemara se Sint Feichin , wat nadat hy deur die Viking-seerowers onthoof is, sy kop na die Heilige Put op die Omey-eiland gedra het en die kop in die put gedompel het. nek en is weer tot volle gesondheid herstel.
Diodorus Siculus , in sy 1ste-eeuse Geskiedenis, het dit te sê gehad oor Keltiese kopjag:
Hulle kap die koppe van vyande wat in die geveg geslag is, af en heg dit aan die nek van hul perde. Die bloedbevlekte buit wat hulle aan hul dienaars oorhandig en 'n paean slaan en 'n lied van oorwinning sing; en hulle spyker hierdie eerstelinge op hul huise, net soos diegene wat lae wilde diere in sekere soorte jag lê. Hulle balsem die hoofde van die mees vooraanstaande vyande in sederolie en bewaar dit versigtig in 'n kis en vertoon dit met trots aan vreemdelinge deur te sê dat een van hulle voorvaders, of sy vader, of die man self vir hierdie hoof die aanbod van 'n groot som geld. Hulle sê dat sommige van hulle daarop roem dat hulle die gewig van die kop in goud geweier het.
In Gods and Fighting Men , Lady Gregory se Keltiese herlewing- vertaling van Ierse mitologie , word hoofde van mans wat in die geveg gedood is, in die begin van die verhaal The Fight with the Fir Bolgs beskryf as aangenaam vir Macha , een aspek van die oorlogsgodin Morrigu .
Die Keltiese god Cernunnos op die Gundestrup-ketel .
Net soos ander Europese stamgenootskappe uit die Ystertydperk, beoefen die Kelte 'n politeïstiese godsdiens .  Baie Keltiese gode is bekend uit tekste en inskripsies uit die Romeinse tydperk. Rites en offers is uitgevoer deur priesters, bekend as druïede . Die Kelte het hul gode eers laat in die ystertydperk as mense-vorms beskou. Keltiese heiligdomme was geleë in afgeleë gebiede soos heuweltoppe, bosse en mere.
Keltiese godsdienstige patrone was streekveranderlik; sommige patrone van godheidsvorme en maniere om hierdie gode te aanbid, het egter oor 'n wye geografiese en tydelike omvang verskyn. Die Kelte het sowel gode as godinne aanbid. In die algemeen was Keltiese gode gode met besondere vaardighede, soos die baie bekwame Lugh en Dagda , terwyl godinne geassosieer is met natuurlike kenmerke, veral riviere (soos Boann , godin van die rivier die Boyne ). Dit was egter nie universeel nie, want godinne soos Brighid en The Morrígan het verband gehou met beide natuurlike kenmerke ( heilige putte en die rivier die Unius) en vaardighede soos smid en genesing. 
Drievoudigheid is 'n algemene tema in die Keltiese kosmologie, en 'n aantal gode word as drieledig beskou.  Hierdie eienskap word uitgestal deur The Three Mothers, 'n groep godinne wat deur baie Keltiese stamme aanbid is (met streeksvariasies). 
Die Kelte het honderde gode gehad, waarvan sommige buite 'n enkele gesin of stam onbekend was, terwyl ander gewild genoeg was om 'n aanhang te hê wat taal- en kulturele hindernisse oorskry het. Die Ierse god Lugh, wat verband hou met storms, weerlig en kultuur, word byvoorbeeld in soortgelyke vorme gesien as Lugos in Gallië en Lleu in Wallis. Soortgelyke patrone word ook gesien met die kontinentale Keltiese perdegodin Epona en wat moontlik haar Ierse en Walliese eweknieë, Macha en Rhiannon , is. 
Romeinse verslae van die druïede noem dat seremonies in heilige bosse gehou word . La Tène Celts het tempels van verskillende grootte en vorm gebou, maar hulle het ook heiligdomme by heilige bome en stembusse onderhou . 
Druïede het 'n verskeidenheid rolle in die Keltiese godsdiens vervul, terwyl hulle as priesters en godsdiensamptenare gedien het, maar ook as regters, opoffers, onderwysers en onderhouers. Druïde het godsdienstige seremonies gereël en gehou, en hulle het die kalender geleer en geleer . Ander klasse druïede het seremoniële offers van gewasse en diere uitgevoer tot voordeel van die gemeenskap. 
Die Coligny-kalender , wat in 1897 in Coligny , Ain, gevind is, is op 'n brons tablet gegraveer , in 73 fragmente bewaar, wat oorspronklik 1,48 meter (4 voet 10 duim) breed en 0,9 meter (2 voet 11 duim) hoog (Lambert) was 111). Op grond van die styl van letters en die gepaardgaande voorwerpe, dateer dit waarskynlik aan die einde van die 2de eeu.  Dit is in Latynse hoofletters geskryf, en is in die Galliese taal . Die gerestoureerde tablet bevat 16 vertikale kolomme, met 62 maande oor 5 jaar.
Die Franse argeoloog J. Monard bespiegel dat dit opgeneem is deur druïede wat hul tradisie van tydmeting wil bewaar in 'n tyd toe die Juliaanse kalender dwarsdeur die Romeinse Ryk ingestel is . Die algemene vorm van die kalender dui egter op die openbare penkalenders (of parapegmata ) wat dwarsdeur die Griekse en Romeinse wêreld voorkom. 
Die Romeinse inval in Gallië het heelwat Keltiese volke in die Romeinse Ryk gebring. Die Romeinse kultuur het 'n groot uitwerking gehad op die Keltiese stamme wat onder die beheer van die ryk gekom het. Romeinse invloed het gelei tot baie veranderinge in die Keltiese godsdiens, waarvan die verswakking van die druïdeklas veral veral godsdienstig opgemerk is; die druïede sou uiteindelik heeltemal verdwyn. Romano-Keltiese gode het ook begin verskyn: hierdie gode het dikwels sowel Romeinse as Keltiese eienskappe gehad, die name van Romeinse en Keltiese gode gekombineer en / of paartjies met een Romeinse en een Keltiese god ingesluit. Ander veranderinge sluit in die aanpassing van die Jupiter-kolom , 'n heilige kolom wat in baie Keltiese streke van die ryk opgestel is, hoofsaaklik in Noord- en Oos-Gallië. Nog 'n belangrike verandering in godsdiensbeoefening was die gebruik van klipmonumente om gode en godinne voor te stel. Die Kelte het nog net voor die Romeinse verowering houtafgode geskep (waaronder monumente wat in bome, wat as heilige pale bekend gestaan ​​het) gekap. 
Terwyl die streke onder Romeinse heerskappy die Christendom saam met die res van die Romeinse ryk aangeneem het, het onoorwonne gebiede van Ierland en Skotland in die 5de eeu van Keltiese veelgodendom na die Christendom begin beweeg . Ierland is deur sendelinge uit Brittanje, soos Saint Patrick , bekeer . Latere sendelinge uit Ierland was 'n belangrike bron van sendingwerk in Skotland, Angelsaksiese dele van Brittanje en Sentraal-Europa (sien die Hiberno-Skotse sending ). Die Keltiese Christendom , die vorms van die Christendom wat in hierdie tyd in Brittanje en Ierland posgevat het, het vir enkele eeue net beperkte en afwisselende kontak met Rome en die kontinentale Christendom gehad, asook kontak met die Koptiese Christendom . Sommige elemente van die Keltiese Christendom het kenmerke ontwikkel of behou wat hulle onderskei van die res van die Westerse Christendom, veral die konserwatiewe metode om die datum van Paasfees te bereken . In 664 het die Sinode van Whitby hierdie verskille begin oplos, meestal deur die huidige Romeinse praktyke aan te neem, wat die Gregoriaanse Sending uit Rome aan die Angelsaksiese Engeland bekendgestel het .
Verspreiding van Y-chromosomale Haplogroep R-M269 in Europa. Daar is gevind dat die meeste antieke Keltiese mans draers van hierdie geslag is.   
Genetiese studies oor die beperkte hoeveelheid beskikbare materiaal dui op kontinuïteit tussen mense uit die Ystertydperk uit gebiede wat as Kelties beskou word en die vroeëre Bell Beaker-kultuur van Wes-Europa in die Bronstydperk.   Soos die Bell Beakers, het antieke Kelte 'n aansienlike hoeveelheid steppe-afstammelinge gedra , wat afgelei is van herders wat weswaarts uitgebrei het vanaf die Pontiese-Kaspiese steppe gedurende die laat Neolitiese en vroeë Bronstydperk.  Ondersoekde individue dra oorweldigend soorte vaderlike haplogroep R-M269 ,    terwyl die moederlike haplogroepe H en U gereeld voorkom.  Hierdie geslagslyne word met steppe-afkoms geassosieer.   Die verspreiding van Kelte in Iberië en die opkoms van die Keltiberiërs hou verband met 'n toename in Noord - Sentraal-Europese herkoms in Iberië, en kan verband hou met die uitbreiding van die Urnfield-kultuur .  Die vaderlike haplogroep haplogroep I2a1a1a is onder Keltiberiërs opgespoor.  Dit blyk dat daar 'n beduidende genevloei tussen die Kelte van Wes-Europa gedurende die Ystertydperk plaasgevind het.  Moderne bevolkings in Wes-Europa, veral diegene wat nog Keltiese tale praat , vertoon aansienlike genetiese kontinuïteit met die ystertydperkbevolkings in dieselfde gebiede.  
Lys van antieke Keltiese volke en stamme
^ Waldman & Mason 2006 , p. 144. "CELTS-plek: Groot-Europa tydperk: Tweede millennium vC tot die huidige afkoms: Kelties
^ Mac Cana & Dillon . "Die Kelte, 'n antieke Indo-Europese volk, het die hoogtepunt bereik van hul invloed en territoriale uitbreiding gedurende die 4de eeu v.C. en strek oor die lengte van Europa van Brittanje tot Klein-Asië."; Puhvel, Fee & Leeming 2003 , p. 67. "[Die Kelte was Indo-Europeërs, 'n feit wat 'n sekere verenigbaarheid tussen die Keltiese, Romeinse en Germaanse mitologie verklaar."; Riché 2005 , p. 150. "Die Kelte en Duitsers was twee Indo-Europese groepe waarvan die beskawings enkele kenmerke gehad het."; Todd 1975 , bl. 42. "Kelte en Duitsers kom natuurlik uit dieselfde Indo-Europese voorraad."; Ensiklopedie Britannica. Kelt . "Kelt, ook gespel Kelt, Latynse Celta, meervoud Celtae, 'n lid van 'n vroeë Indo-Europese volk wat van die 2de millennium vC tot die 1ste eeu vC oor 'n groot deel van Europa versprei het.";
^ a b Drinkwater 2012 , p. 295. "Kelte, 'n naam wat deur antieke skrywers toegepas is op 'n bevolkingsgroep wat lande hoofsaaklik noord van die Middellandse See-gebied beset, vanaf Galisië in die weste tot Galasië in die ooste. (Die toepassing daarvan op die Walliesers, die Skotte en die Iere is modern. ) Hulle eenheid is herkenbaar aan algemene spraak en gemeenskaplike artistieke tradisies.
^ Waldman & Mason 2006 , p. 144. "In die moderne gebruik is Kelte 'n omvattende term wat verwys na alle Kelties-sprekende volke."
^ Encyclopedia Britannica. Kelt . "Kelt, ook gespel Kelt, Latynse Celta, meervoud Celtae, 'n lid van 'n vroeë Indo-Europese volk wat vanaf die 2de millennium v.C. tot die 1ste eeu v.C. oor 'n groot deel van Europa versprei het. Hul stamme en groepe het uiteindelik gewissel van die Britse Eilande en Noord-Spanje tot so ver oos as Transsylvanië, die Swartkus en Galasië in Anatolië en is deels opgeneem in die Romeinse Ryk as Britte, Galliërs, Boii, Galasiërs en Keltiberiërs. Taalkundig oorleef hulle in die moderne Keltiese sprekers van Ierland, Hoogland Skotland, die eiland Man, Wallis en Bretagne.
^ a b c d e f g Koch, John (2005). Keltiese kultuur: 'n historiese ensiklopedie . Santa Barbara: ABC-CLIO. bl. xix – xxi. ISBN 978-1-85109-440-0. Besoek op 9 Junie 2010 . Hierdie ensiklopedie is ontwerp vir die gebruik van almal wat belangstel in Keltiese studies en ook vir diegene wat belangstel in baie verwante en bykomende velde, insluitend die individuele KELTIESE LANDE en hul tale, letterkundes, argeologie, folklore en mitologie. In sy chronologiese omvang dek die Encyclopedia onderwerpe uit die HALLSTATT- en LA TENE-tydperke van die latere voor-Romeinse ystertydperk tot aan die begin van die 21ste eeu.
^ a b c d e f James, Simon (1999). Die Atlantiese Kelte - Antieke mense of moderne uitvinding . Universiteit van Wisconsin Press.
^ a b c d e Collis, John (2003). Die Kelte: oorsprong, mites en uitvindings . Stroud: Tempus Publishing. ISBN 978-0-7524-2913-7.
^ a b c Pryor, Francis (2004). Brittanje BC . Harper Meerjarig. ISBN 978-0-00-712693-4.
^ a b c d Chadwick, Nora; Corcoran, JXWP (1970). Die Kelte . Penguin Books. bl. 28–33.
^ Cunliffe, Barry (1997). Die Antieke Kelte . Penguin Books. bl. 39–67.
^ Koch, John T (2010). Keltiek uit die Weste Hoofstuk 9: Paradigmaskuif? Interpretasie van Tartessian as Kelties - sien kaart 9.3 Die antieke Keltiese tale c. 440/430 vC - sien die derde kaart in PDF by die URL wat verskaf word, wat in wese dieselfde kaart (PDF) is . Oxbow Books, Oxford, Verenigde Koninkryk. bl. 193. ISBN 978-1-84217-410-4. Gearchiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 9 Julie 2012.
^ Koch, John T (2010). Keltiek uit die Weste Hoofstuk 9: Paradigmaskuif? Interpretering van Tartessian as Kelties - sien kaart 9.2 Keltiese uitbreiding vanaf Hallstatt / La Tene, sentraal-Europa - sien die tweede kaart in PDF by die verstrekte URL, wat in wese dieselfde kaart (PDF) is . Oxbow Books, Oxford, Verenigde Koninkryk. bl. 190. ISBN 978-1-84217-410-4. Gearchiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 9 Julie 2012.
^ Stifter, David (2008). Ou Keltiese tale (PDF) . bl. 24–37. Gearchiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 30 Junie 2011.
^ Cunliffe, Barry (2003). The Celts - 'n baie kort inleiding . Oxford University Press. bl. 109. ISBN 978-0-19-280418-1.
^ Minahan, James (2000). One Europe, Many Nations: A Historical Dictionary of European National Groups . Greenwood Publishing Group . bl. 179. ISBN 978-0-313-30984-7. Die Kornies is verwant aan die ander Keltiese volke van Europa, die Bretone , * Iere , * Skotte , * Manx , * Walliesers , * en die Galisiërs * van Noordwes-Spanje
^ Minahan, James (2000). One Europe, Many Nations: A Historical Dictionary of European National Groups . Greenwood Publishing Group . bl. 766. ISBN 978-0-313-30984-7. Kelte, 257, 278, 523, 533, 555, 643; Bretons , 129–33; Kornies , 178–81; Galiciërs , 277-80; Iers , 330–37; Manx , 452–55; Skotte , 607–12; Wallies
^ McKevitt, Kerry Ann (2006). "Mythologizing Identity and History: a look at the Celtic past of Galicia" (PDF) . E-Keltoi . 6 : 651–73. Gearchiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 24 Junie 2011 . Besoek op 8 April 2011 .
^ Sarunas Milisauskas, Europese prehistorie: 'n opname . Springer. 2002. bl. 363. ISBN 978-0-306-47257-2. Besoek op 7 Junie 2010 .
^ HD Rankin, Kelte en die klassieke wêreld. Routledge. 1998. pp. 1–2. ISBN 978-0-415-15090-3. Besoek op 7 Junie 2010 .
^ Herodotus, The Histories , 2.33; 4.49.
^ John T. Koch (red.), Keltiese kultuur: 'n historiese ensiklopedie . 5 vol. 2006. Santa Barbara, Kalifornië: ABC-CLIO, p. 371.
^ P. De Bernardo Stempel 2008. "Taalkundige Keltiese etnonieme: in die rigting van 'n klassifikasie", in Keltiese en ander tale in die antieke Europa , JL García Alonso (red.), 101–18. Ediciones Universidad Salamanca.
^ Julius Caesar , Commentarii de Bello Gallico 1.1 : "Die hele Gallië is in drie dele verdeel, waarvan een die Belgae woon, 'n ander waarin die Aquitani woon, en die derde diegene wat in hul eie taal Celtae genoem word, in ons taal. Galli . '
^ Strabo, Aardrykskunde , 3.1.3; 3.1.6; 3.2.2; 3.2.15; 4.4.2.
^ Plinius die Ouer , The Natural History 21 : "the Mirobrigenses, surnamed Celtici" ("Mirobrigenses qui Celtici cognominantur").
^ "Gearchiveerde kopie" (PDF) . Gearchiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 11 Oktober 2017 . Besoek op 9 Junie 2013 . CS1 maint: geargiveerde kopie as titel ( skakel )
^ Fernando De Almeida, Breve noticia sobre o santuário campestre romano de Miróbriga dos Celticos (Portugal) : D (IS) M (ANIBUS) S (ACRUM) / C (AIUS) PORCIUS SEVE / RUS MIROBRIGEN (SIS) / CELT (ICUS) ANN (ORUM) LX / H (IC) S (ITUS) E (ST) S (IT) T (IBI) T (ERRA) L (EVIS).
^ Koch, John Thomas (2006). Keltiese kultuur: 'n historiese ensiklopedie . ABC-CLIO. bl. 794 –95. ISBN 978-1-85109-440-0.
^ Spencer en Zwicky, Andrew en Arnold M (1998). Die handboek van morfologie . Blackwell Uitgewers. bl. 148. ISBN 978-0-631-18544-4.
^ Lhuyd, E. Archaeologia Britannica; 'N Verslag van die tale, geskiedenis en gebruike van die oorspronklike inwoners van Groot-Brittanje. (herdruk uitg.) Irish University Press, 1971, p. 290. ISBN 0-7165-0031-0 .
^ Koch, John Thomas (2006). Keltiese kultuur: 'n historiese ensiklopedie . ABC-CLIO. bl. 532 . ISBN 978-1-85109-440-0.
^ Mountain, Harry (1998). The Celtic Encyclopedia, Deel 1 . uPublish.com . bl. 252. ISBN 978-1-58112-889-5.
^ Kruta, Venceslas; et al. (1991). Die Kelte . Thames en Hudson. bl. 95–102.
^ Paul Graves-Brown, Siân Jones, Clive Gamble, Kulturele identiteit en argeologie: die opbou van Europese gemeenskappe , pp. 242–244 . Routledge. 1996. ISBN 978-0-415-10676-4. Besoek op 7 Junie 2010 .
^ Carl McColman, Die volledige idiootgids vir Keltiese wysheid . Alpha Boeke. 2003. pp. 31–34. ISBN 978-0-02-864417-2. Besoek op 7 Junie 2010 .
^ Monaghan, Patricia (2008). The Encyclopedia of Celtic Mythology and Folklore . Feite oor File Inc. ISBN 978-0-8160-7556-0.
^ Chadwick, Nora (1970). The Celts met 'n inleidende hoofstuk deur JXWP Corcoran . Penguin Books. bl. 81.
^ Chadwick, Nora (1970). Die Kelte . bl. 30.
^ Kruta, Venceslas (1991). Die Kelte . Thames en Hudson. bl. 89–102.
^ Stifter, David (2008). Ou Keltiese tale - Addenda . bl. 25.
^ Myles Dillon en Nora Kershaw Chadwick, The Celtic Realms , 1967, 18–19
^ Cunliffe, Barry (2010). Keltiek uit die Weste Hoofstuk 1: Keltisering uit die Weste - Die bydrae van argeologie . Oxbow Books, Oxford, Verenigde Koninkryk. bl. 14. ISBN 978-1-84217-410-4.
^ 2001 p 95. La lengua de los Celtas y otros pueblos indoeuropeos de la península ibérica. In Almagro-Gorbea, M., Mariné, M. en Álvarez-Sanchís, JR (reds) Celtas y Vettones, pp. 115–21. Ávila: Diputación Provinsiale de Ávila.
^ Lorrio en Ruiz Zapatero, Alberto J. en Gonzalo (2005). "Die Kelte in Iberia: 'n oorsig" . E-Keltoi . 6: Die Kelte in die Iberiese Skiereiland: 167–254. Op 24 Junie 2011 uit die oorspronklike . Besoek op 12 Augustus 2010 .
^ Koch, John (2009). "Tartessian: Celtic from the Southwest at the Dawn of History in Acta Palaeohispanica X Palaeohispanica 9" (PDF) . Palaeohispánica: Revista Sobre Lenguas y Culturas de la Hispania Antigua . Palaeohispanica: 339–51. ISSN 1578-5386 . Gearchiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 23 Junie 2010 . Besoek op 17 Mei 2010 .
^ Cunliffe, Barry (2008). 'N Wedstryd tussen ras: Insulariteit en konnektiwiteit in die verrigtinge van die prehistoriese samelewing 75 . Die prehistoriese vereniging. bl. 55–64 .
^ Oppenheimer, Stephen (2007). Die oorsprong van die Britte . Robinson. bl. 21–56.
^ Sims-Williams (Augustus 2020). "'N Alternatief vir' Kelties uit die Ooste 'en' Kelties uit die Weste ' " . Cambridge Argeologiese Tydskrif . 30 (3): 511–529. doi : 10.1017 / S0959774320000098 . CS1 maint: datum en jaar ( skakel )
^ bv. Patrick Sims-Williams, Ancient Celtic Placenames in Europe and Minor Asia , Publications of the Philological Society , No. 39 (2006); Bethany Fox, 'The P-Celtic Place-Names of North-East England and South-East Scotland', The Heroic Age , 10 (2007), "Fox — The P-Celtic Place-Names of North-East England and South-East Scotland" . Op 11 Januarie 2018 vanaf die oorspronklike argief . Besoek op 9 Januarie 2018 . (ook beskikbaar by Fox: P-Celtic Place-Names ). [ permanente dooie skakel ] Sien ook Lys van Keltiese plekname in Portugal .
^ Internasionale Tydskrif vir Moderne Antropologie Int. J. Mod. Antrop. (2017) 10: 50–72 HLA-gene in Atlantiese Keltiese populasies: Is Kelte Iberiërs? Aanlyn beskikbaar by: www.ata.org.tn
^ Olalde, ek; et al. (Mei 2017). "Die bekerfenomeen en die genomiese transformasie van Noordwes-Europa". bioRxiv 10.1101 / 135962 .
^ Novembre, J; et al. (November 2008), "Genes mirror geografie binne Europa", Nature , 456 (7218): 98–101, Bibcode : 2008Natur.456 ... 98N , doi : 10.1038 / nature07331 , PMC 2735096 , PMID 18758442
^ Lao O, Lu TT, Nothnagel M, et al. (Augustus 2008), "Korrelasie tussen genetiese en geografiese struktuur in Europa", Curr. Biol. , 18 (16): 1241–48, doi : 10.1016 / j.cub.2008.07.049 , PMID 18691889 , S2CID 16945780
^ Murray, Tim (2007). Mylpale in argeologie: 'n chronologiese ensiklopedie . bl. 346. ISBN 978-1-57607-186-1. Op 22 Desember 2011 vanaf die oorspronklike argief . Besoek op 2 Oktober 2010 .
^ Jones, Andrew (2008). Prehistoriese Europa: teorie en praktyk . bl. 48. ISBN 978-1-4051-2597-0. Besoek op 2 Oktober 2010 .
^ F. Fleming, Heroes of the Dawn: Celtic Myth , 1996. pp. 9, 134.
^ Villar, Francisco. Die Indo-Europeërs en die oorsprong van Europa (Italiaanse weergawe), p. 446.
^ Harding, Dennis William (2007). bl 5 . ISBN 978-0-415-35177-5. Op 22 Desember 2011 vanaf die oorspronklike argief . Besoek op 2 Oktober 2010 .
^ Keltiese kultuur: A-Celti . 2006. bl. 386. ISBN 978-1-85109-440-0. Op 22 Desember 2011 vanaf die oorspronklike argief . Besoek op 2 Oktober 2010 .
^ "Sentrum vir Keltiese studies | UW-Milwaukee" . Op 19 Augustus 2006 uit die oorspronklike geargiveer . Besoek op 27 April 2006 . Die Kelte in Iberia: 'n oorsig - Alberto J. Lorrio (Universidad de Alicante) & Gonzalo Ruiz Zapatero ( Universidad Complutense de Madrid ) - Tydskrif vir Interdissiplinêre Keltiese studies , Jaargang 6: 167–254 Die Kelte in die Iberiese Skiereiland, 1 Februarie 2005
^ * Otto Hermann Frey, "'n Nuwe benadering tot vroeë Keltiese kuns" . Stel die Glauberg-vondste in die konteks van die verskuiwing van ikonografie, Royal Irish Academy (2004)
^ Dietler, Michael (2010). Argeologieë van kolonialisme: verbruik, verstrengeling en geweld in die antieke Mediterreense Frankryk . Universiteit van Kalifornië Press. ISBN 978-0-520-26551-6.
^ Dietler, Michael (2005). Verbruik en koloniale ontmoetings in die Rhône-kom van Frankryk: 'n Studie van die politieke ykonomie van die vroeë ystertydperk . Monographies d'Archéologie Meditérranéenne, 21, CNRS, Frankryk. ISBN 978-2-912369-10-9.
^ Cunliffe, Barry (2003). Die Kelte . Oxford Press. bl. 75. ISBN 978-0-19-280418-1.
^ Cunliffe, Barry (2003). Die Kelte . Oxford Press. bl. 52. ISBN 978-0-19-280418-1.
^ Dietler, Michael (2010). Argeologieë van kolonialisme: verbruik, verstrengeling en geweld in die antieke Mediterreense Frankryk . Universiteit van Kalifornië Press. bl. 75–94. ISBN 978-0-520-26551-6.
^ Chambers, William; Chambers, Robert (1842). Kamer se inligting vir die mense . bl. 50. Gearchiveer vanaf die oorspronklike op 22 Julie 2011 . Besoek op 2 Oktober 2010 .
^ Brownson, Orestes Augustus (1859). Brownson's Quarterly Review . bl. 505. Gearchiveer vanaf die oorspronklike op 22 Desember 2011 . Besoek op 2 Oktober 2010 .
^ Quintela, Marco V. García (2005). "Keltiese elemente in Noordwes-Spanje in die pre-Romeinse tyd" . E-Keltoi: Tydskrif vir Interdissiplinêre Keltiese Studies . Sentrum vir Keltiese Studies, Universiteit van Wisconsin-Milwaukee. 6 (1). Op 6 Januarie 2011 vanaf die oorspronklike argief . Besoek op 12 Mei 2010 .
^ Pedreño, Juan Carlos Olivares (2005). "Keltiese gode van die Iberiese skiereiland" . E-Keltoi: Tydskrif vir Interdissiplinêre Keltiese Studies . 6 (1). Gearchiveer vanaf die oorspronklike op 24 September 2009 . Besoek op 12 Mei 2010 .
^ Prichard, James Cowles (1841). Ondersoek na die liggaamlike geskiedenis van die mensdom . Op 22 Desember 2011 vanaf die oorspronklike argief . Besoek op 2 Oktober 2010 .
^ Alberto J. Lorrio, Gonzalo Ruiz Zapatero (2005). "Die Kelte in Iberia: 'n oorsig" . E-Keltoi: Tydskrif vir Interdissiplinêre Keltiese Studies . 6 : 167–254. Op 24 Junie 2011 uit die oorspronklike . Besoek op 12 Augustus 2010 .
^ Burillo Mozota, Francisco (2005). "Celtiberians: Probleme en debatte" . E-Keltoi: Tydskrif vir Interdissiplinêre Keltiese Studies . 6 : 411–80. Op 14 Februarie 2009 vanaf die oorspronklike argief . Besoek op 18 Mei 2009 .
^ a b Jordán Cólera, Carlos (2005). "Celtiberian" (PDF) . E-Keltoi: Tydskrif vir Interdissiplinêre Keltiese Studies . 6 : 749–850. Gearchiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 24 Junie 2011 . Besoek op 29 Maart 2017 .
^ Alberro, Manuel (2005). "Keltiese nalatenskap in Galicië" . E-Keltoi: Tydskrif vir Interdissiplinêre Keltiese Studies . 6 : 1005–35. Op 17 April 2009 vanaf die oorspronklike argief . Besoek op 18 Mei 2009 .
^ Berrocal-Rangel, Luis (2005). "Die Kelte van die Suidwes-Iberiese skiereiland" . E-Keltoi: Tydskrif vir Interdissiplinêre Keltiese Studies . 6 : 481–96. Gearchiveer vanaf die oorspronklike op 16 April 2009.
^ R. Luján Martínez, Eugenio (2005). "Die taal (s) van die Callaeci" . E-Keltoi: Tydskrif vir Interdissiplinêre Keltiese Studies . 6 : 715–48. Op 17 April 2009 vanaf die oorspronklike argief . Besoek op 18 Mei 2009 .
^ Coutinhas, José Manuel (2006), Aproximação à identidade etno-cultural dos Callaici Bracari , Porto.
^ Argeologiese terrein van Tavira Gearchiveer 23 Februarie 2011 op Wikiwix, amptelike webwerf
^ John T. Koch, Tartessian: Celtic From the South-west at the Dawn of History , Celtic Studies Publications, (2009)
^ Alfons Semler, Überlingen: Bilder aus der Geschichte einer kleinen Reichsstadt, Oberbadische Verlag, Singen, 1949, pp. 11–17, spesifiek 15.
^ "Die Golasecca-beskawing is dus die uitdrukking van die oudste Kelte van Italië en het verskeie groepe ingesluit wat die naam Insubres, Laevi, Lepontii, Oromobii (o Orumbovii) gehad het". (Raffaele C. De Marinis)
^ Vitali, Daniele (1996). "Manufatti in ferro di tipo La Tène in area italiana: le potenzialità non-sfruttate". Mélanges de l'École Française de Rome. Antiquité . 108 (2): 575–605. doi : 10.3406 / mefr.1996.1954 .
^ Piggott, Stuart (2008). Vroeë Keltiese kuns van sy oorsprong tot die nasleep daarvan . Transaksie-uitgewers. bl. 3. ISBN 978-0-202-36186-4. Op 19 Februarie 2017 vanaf die oorspronklike argief . Besoek op 18 Februarie 2017 .
^ Schumacher, Stefan; Schulze-Thulin, Britta; aan de Wiel, Caroline (2004). Die keltischen Primärverben. Ein vergleichendes, etymologisches und morphologisches Lexikon (in Duits). Innsbruck: Institut für Sprachen und Kulturen der Universität Innsbruck. bl. 84–87. ISBN 978-3-85124-692-6.
^ Percivaldi, Elena (2003). I Celti: una civiltà europea . Giunti Editore. bl. 82.
^ Kruta, Venceslas (1991). Die Kelte . Thames en Hudson. bl. 55.
^ Stifter, David (2008). Ou Keltiese tale (PDF) . bl. 12. Gearchiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 2 Oktober 2012 . Besoek op 25 April 2016 .
^ Peter Schrijver, "Gallies", in Encyclopedia of the Languages ​​of Europe , red. Glanville Price (Oxford: Blackwell, 1998), 192.
^ Landolfi, Maurizio (2000). Adriatico tra 4. e 3. sek. aC . L'Erma di Bretschneider. bl. 43.
^ Cunliffe, Barry (2003). Die Kelte - 'n baie kort inleiding . Oxford University Press. bl. 37. ISBN 978-0-19-280418-1.
^ The Cambridge Ancient History, Volume 3, Part 2: The Assyrian and Babylonian Empires and Other States of the Near East, from the Eighth to the Sixth Centres BC by John Boardman, IES Edwards, E. Sollberger, and NGL Hammond, ISBN 0-521-22717-8 , 1992, p. 600: "In die plek van die verdwene Treres en Tilataei vind ons die Serdi vir wie daar geen bewyse is voor die eerste eeu vC nie. Dit word al lankal geglo op oortuigende taalkundige en argeologiese gronde dat hierdie stam van Keltiese oorsprong was"
^ "Woordeboek vir Griekse en Romeinse geografie (1854), SE´RDICA" . perseus.tufts.edu .
^ MB Shchukin, Rome en die Barbare in Sentraal- en Oos-Europa: 1ste eeu vC-1ste eeu nC
^ Cunliffe, Barry (2003). The Celts: 'n baie kort inleiding . Oxford. bl. 71. ISBN 978-0-19-280418-1.
^ Ball, Martin, Muller, Nicole (reds.) The Celtic Languages, Routledge, 2003, pp. 67vv.
^ Koch, JT, (2006) Keltiese kultuur: 'n historiese ensiklopedie, ABC-CLIO, ISBN 1-85109-440-7 , p. 973.
^ Cunliffe, Barry, Koch, John T. (reds.), Celtic uit die Weste, David Brown Co., 2012
^ Collis, John (2003). Die Kelte: oorsprong, mites en uitvindings . Stroud: Tempus Publishing. bl. 125. ISBN 978-0-7524-2913-7.
^ Collis, John (2003). Die Kelte: oorsprong, mites en uitvindings . Stroud: Tempus Publishing. bl. 180. ISBN 978-0-7524-2913-7.
^ Collis, John (2003). Die Kelte: oorsprong, mites en uitvindings . Stroud: Tempus Publishing. bl. 27. ISBN 978-0-7524-2913-7.
^ Tristram, Hildegard LC (2007). Die Keltiese tale in kontak . Potsdam University Press. bl. 5. ISBN 978-3-940793-07-2.
^ Ní Dhoireann, Kym. "Die perd onder die Kelte" . Op 14 Mei 2010 vanaf die oorspronklike argief .
^ " Die Ystertydperk ". Smr.herefordshire.gov.uk. Argief 7 Februarie 2009 by die Wayback Machine
^ " The Landscape of Britain ". Michael Reed (1997). CRC Pers . bl. 56. ISBN 0-203-44411-6
^ a b c Simmons, Victoria (2006). John T. Koch (red.). Keltiese kultuur: 'n historiese ensiklopedie . Ek . ABC-CLIO . bl. 1615. ISBN 978-1-85109-440-0.
^ Simmons, op. cit., met verwysing na Wendy Davies , Wallis in die vroeë middeleeue , 64.
^ Simmons, op. cit., op 1616, met verwysing na Kelly , Guide to Early Irish Law, 96.
^ Casparie, Wil A .; Moloney, Aonghus (Januarie 1994). "Neolitiese houtpaadjies en boghidrologie". Tydskrif vir paleolimnologie . Springer Nederland. 12 (1): 49–64. Bibcode : 1994JPall..12 ... 49c . doi : 10.1007 / BF00677989 . S2CID 129780014 .
^ "Streekbeoordelings: Wallis" (PDF) . Op 4 Junie 2011 uit die oorspronklike (PDF) geargiveer . (369 KB) Beatrice Cauuet (Université Toulouse Le Mirail, UTAH, Frankryk)
^ JA MacCulloch (1911). Die godsdiens van die ou Kelte . Morrison & Gibb. pp. 4–5.
^ Evans, Thomas L. (2004). Gekwantifiseerde identiteite: 'n Statistiese samevatting en ontleding van ystertydperk-begraafplase in Noordoos-Frankryk 600–130 vC, BAR International Series 1226 . Argeopress. bl. 34–40, 158–88.
^ Evans, Thomas L. (2004). Gekwantifiseerde identiteite: 'n Statistiese samevatting en ontleding van ystertydperk-begraafplase in Noordoos-Frankryk 600–130 vC, BAR International Series 1226 . Argeopress. bl. 34–37.
^ Nelson, Sarah M. (2004). Geslag in argeologie: die ontleding van krag en aansien: Deel 9 van die reeks Geslag en argeologie . Rowman Altamira. bl. 119.
^ Bitel, Lisa M. (1996). Land of Women: Tales of Sex and Gender from Early Ireland . Cornell University Press. bl. 212 . ISBN 978-0-8014-8544-2.
^ Tierney, JJ (1960). Die Keltiese Etnografie van Posidonius, PRIA 60 C . Verrigtinge van die Royal Irish Academy. bl. 1.89–275.
^ Rankin, David (1996). Kelte en die klassieke wêreld . Routledge. bl. 80. ISBN 978-0-415-15090-3.
^ Universiteitskollege, Cork. Cáin Lánamna (paartjie-wet) . 2005. "Gearchiveerde kopie" . Gearchiveer vanaf die oorspronklike op 16 Desember 2008 . Besoek op 20 November 2007 . CS1 maint: geargiveerde kopie as titel ( skakel ) Toegangsdatum: 7 Maart 2006.
^ Percy, William A. (1996). Pederastie en Pedagogiek in Argaïese Griekeland . Universiteit van Illinois Press. bl. 18 . ISBN 978-0-252-06740-2. Besoek op 18 September 2009 . ; Rankin, HD Celts and the Classical World , p. 55
^ Roman History Volume IX Books 71–80, Dio Cassiuss en Earnest Carry-vertaler (1927), Loeb Classical LibraryISBN 0-674-99196-6 .
^ Ellis, Peter Berresford (1998). The Celts: A History. Caroll & Graf. bl. 49–50. ISBN 978-0-7867-1211-3.
^ http://tintignac.wix.com/tintignac-naves#!english/c11e3 Gearchiveer 1 Augustus 2015 op die Wayback Machine Amptelike webwerf van die argeologiese terrein van Tintignac-Naves
^ Dionysius van Halicarnassus, Romeinse Oudhede bl. 259 Uittreksels uit Boek XIV
^ "Noricus ensis," Horace , Odes, i. 16.9
^ Vagn Fabritius Buchwald, Yster en staal in antieke tye , 2005, p. 127
^ Radomir Pleiner, in The Celtic Sword , Oxford: Clarendon Press (1993), p. 159.
^ Livy, Geskiedenis XXII.46 en XXXVIII.21
^ Paul Jacobsthal Vroeë Keltiese kuns
^ a b Cunliffe, Barry, (1997) The Ancient Celts . Oxford, Oxford University PressISBN 0-19-815010-5 , pp. 183 (godsdiens), 202, 204–08.
^ Sjoestedt, Marie-Louise (oorspronklik gepubliseer in Frans, 1940, heruitgegee 1982) Gods and Heroes of the Celts . Vertaal deur Myles Dillon, Berkeley, CA, Turtle Island Foundation ISBN 0-913666-52-1 , pp. 24–46.
^ a b Inse Jones, Prudence en Nigel Pennick. Geskiedenis van die heidense Europa. Londen: Routledge, 1995. Druk.
^ Sjoestedt (1940) pp. Xiv – xvi.
^ Sjoestedt (1982) pp. Xxvi – xix.
^ Lambert, Pierre-Yves (2003). La langue gauloise . Parys, Editions Errance. 2de uitgawe. ISBN 2-87772-224-4 . Hoofstuk 9 het die titel "Un calandrier gaulois"
^ Lehoux, DR Parapegmata: or Astrology, Weather, and Calendars in the Ancient World , pp 63–65. PhD-proefskrif, Universiteit van Toronto, 2000, geargiveer op 23 September 2006 by die Wayback Machine .
^ a b c Fischer et al. 2019 , pp. 4-6.
^ a b Schiffels et al. 2016 , p. 3, tabel 1.
^ a b Martiniano et al. 2018 , bl. 3, tabel 1.
^ Fischer et al. 2018 , pp. 1, 14-15.
^ Brunel et al. 2020 , pp. 5-6.
^ Fischer et al. 2019 , pp. 1, 4-6, 14-15.
^ a b Fischer et al. 2018 , bl. 7.
^ Olalde et al. 2019 , bl. 3.
^ Olalde et al. 2019 , aanvullende tabelle, tabel 4, ry 91.
^ Fischer et al. 2018 , bl. 1.
^ Martiniano et al. 2018 , pp.1.
^ Fischer et al. 2018 , bl. 14-15.
Alberro, Manuel en Arnold, Bettina (reds.), E-Keltoi: Journal of Interdisciplinary Celtic Studies , Volume 6: The Celts in the Iberian Peninsula , University of Wisconsin – Milwaukee , Centre for Celtic Studies, 2005.
"Celt" . Encyclopædia Britannica . Encyclopædia Britannica, Inc. Besoek op 12 Junie 2020 .
Brunel, Samantha; et al. (9 Junie 2020). "Antieke genome uit die huidige Frankryk onthul 7 000 jaar van sy demografiese geskiedenis" . Verrigtinge van die National Academy of Sciences van die Verenigde State van Amerika . Nasionale Akademie vir Wetenskappe . 117 (23): 12791–12798. doi : 10.1073 / pnas.1918034117 . PMC 7293694 . PMID 32457149 .
Collis, John. Die Kelte: oorsprong, mites en uitvindings. Stroud: Tempus Publishing, 2003. ISBN 0-7524-2913-2 . Historiografie van Keltiese studies.
Cunliffe, Barry. Die Antieke Kelte. Oxford: Oxford University Press, 1997. ISBN 0-19-815010-5 .
Cunliffe, Barry. Ystertydperk Brittanje . Londen: Batsford, 2004. ISBN 0-7134-8839-5
Cunliffe, Barry. The Celts: 'n baie kort inleiding. 2003
Drinkwater, John Frederick (2012). "Kelte" . In Hornblower, Simon ; Spawforth, Antony; Eidinow, Esther (reds.). The Oxford Classical Dictionary (4 uitg.). Oxford University Press . bl. 295. doi : 10.1093 / acref / 9780199545568.001.0001 . ISBN 978-0-19-173525-7.
Fischer, Claire-Elise; et al. (6 Desember 2018). "Die veelvuldige nalatenskap van die moeder van die Laat-Ystertydperk-groep Urville-Nacqueville (Frankryk, Normandië) dokumenteer 'n jarelange genetiese kontaksone in die noordweste van Frankryk" . PLOS Een . PLOS . 13 (12): e0207459. Bibcode : 2018PLoSO..1307459F . doi : 10.1371 / joernaal.pone.0207459 . PMC 6283558 . PMID 30521562 .
Fischer, Claire-Elise; et al. (Oktober 2019). "Archeogenetiese studie op groot skaal van twee Franse ystertydperkgemeenskappe: van interne sosiale tot breëskaalse bevolkingsdinamika" . Tydskrif vir Argeologiese Wetenskap . Elsevier . 27 (101942): 101942. doi : 10.1016 / j.jasrep.2019.101942 . Besoek op 2 Julie 2020 .
Freeman, Philip Mitchell Die vroegste klassieke bronne oor die Kelte: 'n taalkundige en historiese studie. Diss. Harvard Universiteit , 1994. (skakel)
Gamito, Teresa J. " The Celts in Portugal Archived 24 May 2011 at the Wayback Machine ", E-Keltoi: Journal of Interdisciplinary Celtic Studies , 6 (2005).
Haywood, John. Historiese Atlas van die Keltiese Wêreld. 2001.
Herm, Gerhard. The Celts: The People who Cameed out of the Darkness. New York: St. Martin's Press, 1977.
James, Simon. Die wêreld van die Kelte . New York: Thames & Hudson, 1993. 3de uitg. 2005.
James, Simon. Die Atlantiese Kelte - ou mense of moderne uitvindsel? Madison: Universiteit van Wisconsin Press, 1999. ISBN 0-299-16674-0 .
James, Simon & Rigby, Valerie. Brittanje en die Keltiese Ystertydperk. Londen: British Museum Press, 1997. ISBN 0-7141-2306-4 .
Kruta, Venceslas, Otto Hermann Frey, Barry Raftery en M. Szabo. reds. Die Kelte. New York: Thames & Hudson , 1991. ISBN 0-8478-2193-5 . 'N Vertaling van Les Celtes: Histoire et dictionnaire 2000.
Laing, Lloyd. Die Argeologie van die Laat-Keltiese Brittanje en Ierland c. 400–1200 nC. Londen: Methuen, 1975. ISBN 0-416-82360-2
Laing, Lloyd en Jenifer Laing. Art of the Celts , Londen: Thames en Hudson, 1992 ISBN 0-500-20256-7
MacKillop, James. 'N Woordeboek van Keltiese mitologie. Oxford: Oxford University Press, 1998. ISBN 0-19-280120-1
Maier, Bernhard : Celts: 'n Geskiedenis van die vroegste tye tot nou. Pers van die Universiteit van Notre Dame, 2003. ISBN 978-0-268-02361-4
Martiniano, Rui; et al. (19 Januarie 2016). "Genomiese seine van migrasie en kontinuïteit in Brittanje voor die Anglo-Saksers" . Natuurkommunikasie . Natuurnavorsing . 7 (10326): 10326. Bibcode : 2016NatCo ... 710326M . doi : 10.1038 / ncomms10326 . PMC 4735653 . PMID 26783717 .
McEvedy, Colin. Die pikkewynatlas van die antieke geskiedenis . New York: Penguin, 1985. ISBN 0-14-070832-4
Mallory, JP Op soek na die Indo-Europeërs: taal, argeologie en mite. Londen: Thames en Hudson, 1991. ISBN 0-500-27616-1 .
O'Rahilly, Instituut vir Gevorderde Studies in Dublin , TF Early Irish History , 1946.
Olalde, Iñigo; et al. (15 Maart 2019). "Die genomiese geskiedenis van die Iberiese Skiereiland gedurende die afgelope 8000 jaar" . Wetenskap . Amerikaanse Vereniging vir die Bevordering van Wetenskap . 363 (6432): 1230–1234. Bibcode : 2019Sci ... 363.1230O . doi : 10.1126 / science.aav4040 . PMC 6436108 . PMID 30872528 .
Powell, TGE The Celts. New York: Thames & Hudson, 1980. 3de uitg. 1997. ISBN 0-500-27275-1 .
Mac Cana, Proinsias ; Dillon, Myles . "Keltiese godsdiens" . Encyclopædia Britannica . Encyclopædia Britannica, Inc. Besoek op 12 Junie 2020 .
Puhvel, Jaan ; Fooi, Christopher R .; Leeming, David Adams (2003). "Keltiese mitologie" . In Leeming, David Adams (red.). Die Oxford Companion to World Mythology . Oxford University Press . bl. 65–67. doi : 10.1093 / acref / 9780195156690.001.0001 . ISBN 978-0-19-991648-1. Besoek op 9 Maart 2020 .
Raftery, Barry. Pagan Celtic Ireland: The Enigma of the Irish Iron Age. Londen: Thames & Hudson, 1994. ISBN 0-500-27983-7 .
Riché, Pierre (2005). "Barbarians" . In Vauchez, André (red.). Ensiklopedie van die Middeleeue . James Clarke & Co . bl. 150. doi : 10.1093 / acref / 9780227679319.001.0001 . ISBN 978-0-19-518817-2.
Schiffels, Stephan; et al. (19 Januarie 2016). "Ystertydperk en Anglo-Saksiese genome uit Oos-Engeland openbaar die Britse migrasiegeskiedenis" . Natuurkommunikasie . Natuurnavorsing . 7 (10408): 10408. Bibcode : 2016NatCo ... 710408S . doi : 10.1038 / ncomms10408 . PMC 4735688 . PMID 26783965 .
Todd, Malcolm (1975). Die Noordelike Barbare . Hutchinson . 13 . Cambridge University Press . ISBN 978-0-09-122220-8. Besoek op 10 Maart 2020 .
Waldman, Carl; Mason, Catherine (2006). "Kelte". Ensiklopedie van Europese volke . Infobase-uitgewery . bl. 144–169. ISBN 1-4381-2918-1.
Antieke Keltiese musiek - in die Citizendium
Opstelle oor Keltiberiese onderwerpe - in e-Keltoi , Universiteit van Wisconsin, Madison
Antieke Keltiese vegters in die geskiedenis
Keltiese afstammelinge van Spaanse vissers, bevind die studie
Bespreking - met akademikus Barry Cunliffe , op BBC Radio 4 's In Our Time , 21 Februarie 2002. (Streaming RealPlayer- formaat)
'N Interaktiewe kaart wat die lande van die Kelte tussen 800 vC en 305 nC toon.
Gedetailleerde kaart van die voor-Romeinse volke van Iberië (ongeveer 200 vC) met die Keltiese gebiede