Hekse en 'tewe': geslagsgelag in Middeleeuse strokiesverhale - Artikels - 2022
Hekse en 'tewe': geslagsgelag in Middeleeuse strokiesverhale
Deur Inês Gonçalves
Actas do Colóquio Internacional «O Riso na Cultura Middeleeuse» (2003)
Inleiding: Hekse en heksery was baie werklike verskynsels vir die vyftiende-eeuse skrywers. Hulle geskrifte vertel ons baie van hul humoristiese wanopvattings, gebaseer op gevestigde vertellings oor volksgeloof oor hekse, en word oorgedra as akademiese, feite-gebaseerde teorieë. In bykomend tot die amptelike dokumente, het sommige outeurs, meestal anoniem, die taak onderneem om die vele mondelinge verskynings van populêre literatuur op te neem. Daaronder het ek gekies om twee Middeleeuse strokiesverhale te ontleed: 'n Engelse verhaal getiteld Dame Sirith en, 'n Latynse, met die titel Die ou vrouens wat 'n verdrag met die duiwel gesluit het. Sodoende is ek eers van plan om die Middeleeuse kulturele omgewing kortliks te beskryf wat gewilde en aangeleerde hekeloof ondersteun en bevorder; en tweedens om dit te illustreer deur die heksagtige protagoniste - hul gedrag, omgang en lyers - wat in die verhale van hierdie studie uitgebeeld word, te ontleed. As ek in ag neem dat die meerderheid Middeleeuse strokieswerke in antifeministiese tradisies opgestel is, sal ek illustreer dat die vrouekarakters in hierdie twee verhale - die ou vrouens of die heks en die ontroue vrou - in werklikheid teikens was vir geslagsgelag. vir manlike outeurs, dit wil sê hulle was lagwekkende vroulike ikone uit die Middeleeue.
Tussen 1100 en 1300 het die funksies wat later die heksestereotipe moes bou, in die Europese gedagtes na vore gekom. Maar daar was gedurende hierdie tydperk geen hekseproewe nie. Vanaf 1300 het daar eksplisiete beskuldigings van heksery begin verskyn. Gedurende die volgende twee eeue het die heks se beeld in kompleksiteit en in vreeslike onmiddellikheid gegroei. Teen 1500 het die meeste kenmerke van die gevestigde heksery-teorie die grondslag gelewer vir die massiewe rage van die periode van ongeveer 1560 tot 1680. Gedurende hierdie periode is dit moontlik om twee soorte hekse te onderskei, in die geografiese konteks van Engeland en die Kontinentale Europa: die Engelse gewilde argetipiese heks; en die kontinentale demoniese heks.
In die verwysing na die gewilde Engelse heks het 'n reeks oortuigings en praktyke van rituele en populêre towerkuns algemeen geword, met die draai van die veertiende eeu tot die vyftiende eeu, wat oorblyfsels van die heidense erfenis was. Daar is geglo dat sommige mense, meestal vroue, die natuurlike en bonatuurlike wêrelde kon manipuleer deur middel van goeie en skadelike towerye. Daar word geglo dat 'n vroulike heks of sluwe vrou die mag het om siekes en beseerdes en diere te genees, liefde te bewerkstellig, waarsêery te beoefen, om begrawe skatte te vind en die geeste aan te roep deur middel van beswerings of drankies. Hierdie krag kan selfs gebruik word om dood te maak deur die eenvoudige gebruik van die bose-oog vloek. Die gereelde praktyk van verloskunde en die kennis van antieke kruiegeneeskunde was ander kenmerke wat die heks of sluwe vrou gekenmerk het. Met ander woorde, sedert antieke tye is spel, bekoorlikhede en nabootsende of misleidende towerkuns gebruik om die verduisterende teëspoed van die lewe te oorkom.