Met ʼn senuagtige laggie en ʼn flou verskoning los sy die hoog gelaaide trollie net daar en stap driftig kar toe. In haar gedagtes gil sy armswaaiend – die tipiese dom blondine – of dalk eerder ’n Energiser bunny met ’n paar kortsluitings?
By die huis slaan sy die voordeur so hard toe dat die kat van die bank se rugleuning afval. “Jannie!” Haar stem galm in die gang af.
Jannie draai skaars sy oë van die televisieskerm af weg. “Ek’s seker dit was ʼn ongeluk. Moet jy in elk geval altyd so aangaan?”
Andrea kyk hom stip in die oë. “Swaertjie, jy sê mos altyd jy sal enigiets vir my doen. So ... kry vir my ʼn hitman.” Nie eens ʼn halwe glimlag kruip in haar stemtoon weg nie. Vandag is sy ernstig.
Met ʼn geoefende handbeweging sit Willie die dop voor haar neer. “Sweetness, jy weet mos ek’s klaar met daai dinge. As jy van jou skoonma wil ontslae raak, moet jy self ’n plan maak. Wat ek wel vir jou kan doen, is om jou ’n stywe drukkie te gee.”
Die gedrom van mense wat in groepies lag en praat, skeel Klara min, sy het haarself oorgegee aan die gedagte dat haar lewe nie vol dagdrome gaan wees soos dié van ander getroude paartjies nie, háár lewe is besluit vir haar.
“Klara jy kán, julle is gekose van hoërskooldae af, jy kan nie kop uitrek nie. Ek moet gaan, moenie iets doms doen nie, ek bel jou môre.”
Klara sit lank en staar tot die kelner die rekening bring wat sy meganies vereffen voor sy haar handsak oor haar skouer slinger. Sy het na die koffiewinkel gestap om Amanda daar te kry, Frogenco is binne loopafstand van die woonstel, as Andrew haar nodig het, sal sy vinnig daar kan wees, hy het haar nou nodig soos ’n kind sy ma.
Klara se tuimeldroeërgedagtes laat loop haar vas in ’n drom op die sypaadjie, ’n ferm paar hande om haar middel hou haar op haar voete.
Haar foon lui, dis Andrew, die deuntjie is sy gesogte Beatles-liedjie. Sy antwoord, klap die foon toe en hardloop die res van die pad huis toe, die dag se flater met die drom iets van die verlede. Met die sweet klam teen haar rug stoei sy die sleutel uit haar handsak, met die tweede probeerslag is die deur oop.
Sy roep saggies, haar stem breek effens, sy trap oor die glasstukke, verbeel haar die foto-oë kyk beskuldigend na haar. In die hoek van die sitkamer sit Andrew, roerloos. Vir een oomblik dink sy die ondenkbare: hy het sy eie lewe geneem. Wat voel sy? Sy is nie seker nie, wil dalk eerder nie daaroor dink nie.
Sy skakel die ketel aan. “Ek maak vir ons tee, Andrew.” Sy sê dit met oordrewe kalmte, die laaste kalmte in haar put. Andrew bring homself stadig uit die hoek en sit en kyk na die fotorame wat op die vloer gestrooi lê.
“My lewe is soos die foto’s, Klara, gebreek, hoe gaan ek weer lewe, hoe gaan ek weer man voel, hoe gaan ek vir jou sorg, vir ons sorg?”
Vir die eerste keer sedert sy lewe uitmekaar geruk is, wys hy iets anders as woede, en dit vat aan haar, laat haar die man onthou op wie sy verlief geraak het. Sy stap nader en gaan sit langs hom op die vloer met haar kop op sy skoot.
“Ek los eers my trollie hier. Ek moet gou iets in die motor gaan haal.” Sy probeer kalm met die rakpakker praat, maar sy moet haarself dwing om nie te hardloop nie. As daardie ring weg moet wees. Hoe kon sy so agtelosig gewees het? Sy moes Ben omtrent soebat om haar ou ringe te laat saamsmelt en een mooie te laat maak. Miskien, het sy gedink, as sy ’n nuwe het, sal hulle verhouding ook weer nuut word. Tot oormaat van ramp is dit nie verseker nie, sy het hom oortuig dat dit gedurig aan haar vinger sal wees.
Met bewende hande skakel sy haar motor aan. Stilgebede flits deur haar kop terwyl sy so vinnig moontlik terugry tot voor die apteek in die hoofstraat. Die robotte bly te lank rooi, die motors trek nie vinnig genoeg weg nie, ry te stadig.
Dieselfde parkeerplek is waarlikwaar oop en dit op sigself is ’n wonderwerk. Sy spring uit en kyk smekend na die selfaangestelde parkeerwag. “Het jy dalk ’n ring hier iewers sien lê?”
Hy kyk onbegrypend na haar. “Nei mêrrie, hoe sal mêrrie nou by my ’n ring kom soek?” Hy skud sy kop, dink duidelik sy is nie lekker by nie.
Desperaat kyk sy rond op die teer langs die motor. Haar oë dwaal na die straat. Vang iets blinks op die ryvlak, en toe sy tussen die verbyflitsende motors deur kans kry om nader te gaan, lê dit daar. Skeef getrap deur motorbande, maar nog met al die diamantjies.
“Die vuur is naby. Ons het fynbos ... en ’n klompie skapies in die veld. Ansie, jy moet bid, asseblief! Sê vir almal daar. Huise het afgebrand ... ek is só bang. Ek weet nie wat ons gaan doen nie.”
In die verte skiet ’n nuwe vuurvlam die hoogte in. Dit laat dink haar aan ’n vulkaan wat uitbars en lawa wat dorpe verswelg. Iemand gil, lank en uitgerek, en sy besef skielik dis sy self. Haar foon kletter op die vloer. Sy ruk to haar man langs haar kniel, sy oë kalm. Hoe kan hy so rustig wees met ’n vulkaan op sy drumpel?
Sy greep verstewig en kalmte spoel oor haar. “My man, ek moet klaar pak. Kom haal die waterbottels wat ek vir die brandslaners gevries het.” Sy kyk hom sag aan. “En ... dankie, my lief.”
Hy verstaan. Die koelbokse word op die bakkie gelaai. Vuurplakke. Nat sakke. Plaaswerkers klim agterop.
’n Eensame figuur vol innerlike krag staan op die stoep. “Hallo, Ansie. Ek het gedink die verbinding het verbreek.” Reinette drink diep teue yswater uit ’n glas. “Ek is nie altyd sterk nie, my vriendin. Maar belowe julle sal bid vir reën vir ons hier aan die onderpunt van die land.”
Daar is kreukels om sy oë en grys hare langs sy slape. “Dr. Verster se spreekkamer is om die hoek. Ons laat hom gou kyk of alles wel is met jou.” Hy hou voor ’n wit gebou stil en klim uit. “Kom, juffrou, ek stap saam.”
“Dokter, daar was ’n kind voor die kar … hmm … agter ’n bal aan, dink ek.” Ek lek oor my droë lippe en voel hoe die trane in my oë opdam. “En toe is die boom voor my – Eina!”
Toe ek by sy lessenaar gaan sit en my hand uitsteek om Dolf se nommer te skakel, sien ek haar. In ’n goue raam op die tafel lag sy terug na my. ’n Jonger weergawe, maar beslis sy. My hand bly hang in die lug.
“Ken jy haar?” Die dokter se skouers lyk skielik krom, sy stem klink veraf. “Dis my dogter. Ek soek al twintig jaar na haar.” Verbeel ek my of is daar ’n snik in die ou man se stem? “Ek het groot foute gemaak in my lewe, kind.” Hy vroetel in sy sak, vee ongeduldig oor sy oë. “Ken jy haar?” vra hy weer en kyk my dringend aan.
Pa lyk verleë. Verstel sy gehoorappaat. Druk my hand saggies onder die tafel. Die lewe se padkaarte verfrommelde lyne op sy gesig. Met die groetslag druk ek Moeder twee keer teen my vas. ’n Rukkie lank klop ons harte in gelyke ritme.
Ek bel die ander kinders. Ons onderhandel, pleit, soebat, bekommer. Begin weer voor. Dit help nie. Moeder het besluit. Ons aanvaar en ondersteun, maar bly hoop.
Ek vra om met Pa te praat. Hy vroetel hoorbaar met sy gehoorapparaat, kan nie uitmaak wat ek sê nie. Sal maar die ander bel en laat weet.
Die middagson gooi skaduwees oor die binneplein. Ek hardloop die trappe twee-twee af. Verby ’n droë malvaplant en spikkels duiwemis. Toe ek die onderste trap bereik, skree ’n hadida bokant my kop. Ek kyk op. Uitasem.
Hy laat rus die lang steel van die hamertjie net-net op die spoor. Sonder om sy sit te verander. Hy sit soos hy al dertig jaar sit, en wag dat die wiele sy hamertjie se hartklop kom toets. Kruisbeen wag hy op die gruisklippers langs die spoor, sy knieë onder hom ingevou, die hamertjie uitgestrek voor hom.
Hy dink nie meer oor wat hy moet doen nie – na dertig jaar kom dit vanself. Maar vanaand, sy laaste aand, moet hy vir oulaas mooi kyk en mooi luister. Hy het ’n skoon rekord. Het nog nooit ’n skewe klank gemis as die groot wiele verbyrol nie.
Voor hom lê die blink getrapte spoorlyn soos die strepe in ’n oefenboek uit sy skooldae. Uit die hoek van sy oog sien hy die kollig van die stoomenjin waar dit om die draai kom.
Die hamer se steel, soos die lang wyser van sy sakhorlosie, wys loodreg na die blink lyn voor hom. Nog net twee draaie verby twaalfuur dan is sy skof verby. Vir altyd. Miskien sal hy en Ampie dan oor alles kan gesels. Hy hoef nie op te kyk nie. Hy weet dit neem 65 sekondes nadat die wit kollig om die draai gekom het, totdat die eerste wiele teen die hamertjie begin tik-tak.
Sy oë bly op die hamertjie, die lang steel glad gevat waar dit liggies op die eelte van sy palm rus. Die blink geslaande kopstuk lê plat op die spoor en wag vir die eerste wiel om hom vorentoe en weer terug na die volgende wiel te skop. Dis soos ’n derde arm, sy pols, sy hartklop, dit was sy alles – totdat Ampie gekom het.
Die trein is naby. Hy voel die trillings op die spoor. In die lug hang die suur reuk van steenkool en as wat voor die stomende enjin uit waai. Die drywer sit sy sirene aan. Hard en skel. Hy hoor weer Ampie se hees kreet by die hek vanmiddag, toe hy soos altyd, kosblik vasgeklem onder sy arm, sy voet oor sy fiets se raam gegooi het.
Die trein tik-tak stomend nader. Hy verslap sy greep op die hamersteel. Hou dit net liggies vas – die wiele moet dit self heen en weer skop sodat hy kan luister vir krake. Hy versit, rus gemaklik op sy hurke. Wag vir die lokomotief se eerste skop. Weet hy moet stip kyk en fyn luister en nie sy oog van die verbyrollende wiele afhaal nie. Soos hy ook nooit van Ampie se halwe arm kan wegkyk nie.
Die voorste wiel skop die hamer liggies heen en weer in sy hand. Hy trek dit terug en wag vir die volgende sarsie. Tik-tak spring die hamertjie heen en weer.
Twee waens gaan verby en hy druk die steel dieper in. Die derde gryp die hamersteel, ruk dit uit sy hand. Hy probeer dit terugpluk, maar die wiel rol oor die steel en knak dit af. Hy gryp daarna, voel die vuur van warm staal, hoor splinters kraak.
Hoekom staan die wit kollig bo hom stil? Hoekom die gordyne wat in blou voue om hom hang? Ampie se ooglede vou ook so toe oor sy blou oë as hy met hom wil praat. Maar hoekom hoor hy nie die tik-tak van die trein nie? Hoekom ruik hy nie die suur steenkool nie? Hoekom kom die trein nie nader nie?
Die laken voel koel onder sy vingers. Hy verskuif sy hand na sy ander kant en soek sy hamertjie. Sy vingers vat stywe verbande raak. Om sy arm. Vasgedraai om sy lyf. Stadig sak sy hand terug na die koelte van die bed. Na dertig jaar het sy hamerstok middeldeur gebreek.
Sonder aarseling steek ek my hand uit en vou sy koorsige vingers toe. “Desiré van Zyl. Ons het al ontmoet, meneer Carstens.” Ek is nie verbaas dat hy my nie onthou nie. Ons inkommers maak selde ’n blywende indruk. Sou hy my hond onthou? Of die geluid wat sy skoen teen haar ribbes gemaak het toe sy een oggend sy onomheide tuin sonder die nodige toestemming verken het?
Ek help hom nie reg nie. “Hierdie spuitjie gaan gou-gou klaarspeel met u pyn. Sommer in die maag, hoor? Net soos die inspuitings wat u reeds kry om die bloed dun te hou.”
“Dis ’n nuwe middel, meneer Carstens. Ek en my man gebruik dit algemeen in ons praktyk. Dis regtig effektief: die pyn is sommer gou iets van die verlede.” Ek wag geduldig tot glasigheid die woede uit sy oë dryf.
Haar verligting is duidelik. “Dankie, Suster. Ek kan amper nie glo dat hy so vinnig rustig geraak het nie. Ek weet sy ou tydjie is kort, maar dis nie aldag maklik om geduldig te bly as die pyn sy humeur so laat lol nie.” Sy stryk die lakens by sy voetenent gelyk met die sykant van haar hand. “Ek sal definitief laat weet as ons jou weer nodig het. Die deur is nie gesluit nie, sien jouself sommer uit.”