Die stil revolusie ook in SA op padDrie Prius hibriede-motors herlaai by die San Francisco stadsaal in die VSA. Foto: Verskaf. Jy gaan hulle nie hoor nie omdat hulle so stil is, maar elektriese motors gaan ‘n revolusie in ons lewens en die wêreld se motorbedryf teweegbring. Daar is ook in Suid-Afrika reeds ‘n klomp op die pad. In Kaapstad, byvoorbeeld, het ‘n buurtwag soos District Watch reeds drie maande gelede oorgeslaan van petrolgedrewe voertuie. Hy besit tans 17 elektriese voertuie (EV’s). En dis nie die gholfkarretjietipe nie, die BMW i3 is ‘n meneertjie op die skaal van sy maters. In lande soos die VSA word daar ook al monsters soos die gelede voertuie (perd-en-treiler) gebou en aan vervoermaatskappye verkoop. Dit moet ‘n groot besparing op brandstof en die vrystel van kweekhuisgasse veroorsaak. Die i3 word as ‘n hibriede beskou omdat hy ook ‘n generator aan boord het wat inskop as die battery minder as 20% van sy krag oorhet. Die generator sal noodsaaklik wees tot tyd en wyl herlaaistasies meer algemeen is. In die VSA staan dié totaal reeds op ongeveer 20 000. Hulle is strategies geplaas en bied aan die motoris ook die kans op noodsaaklike inkopies en om ‘n verversing te geniet. Herlaai is gratis en deel van die koopkontrak, maar jy gaan hoes as jy die herlaaipunt as ‘n parkeerplek gebruik! In Suid-Afrika is Jaguar besig om R30 miljoen in ‘n openbare herlaainetwerk te belê as fondament vir die verwagte toename in EV’s. Die voorlopige mikpunt is 30 sulke herlaaiplekke in en rondom die groot stede. Die maatskappy sê stadsentrums sal langs die N3 tussen Gauteng en Durban en die N1 tussen Gauteng en Kaapstad gekonnekteer word. Kaapstad sal ook met die Tuinroete verbind word en die N2 tot in Oos-Londen is ook op die lys. Die herlaaipunte sal met vinnige laaiers van 22 kWh (kilowatt-uur) toegerus word. Dit sal net meer as ‘n uur duur om ‘n EV van 0% tot 80% te herlaai. ‘n Woordvoerder van District Watch sê hulle ry stadig deur woonbuurte en vermors baie petrol. Elektriese voertuie is stiller, skoner, vinniger wanneer nodig en baie goedkoper op die pad. “Ons het van Kaapstad na Worcester en terug gery vir die prys van ‘n bietjie krag en R64 tolgeld vir die Hugenote-tonnel.” (‘n Gewone sedan sal ongeveer R220 plus die tolgeld kos.) Die maatskappy herlaai sy EV’s oornag by die basis en gaan belê in driefasekrag wat die herlaaityd aansienlik vinniger sal maak. EV’s is tans teen sowat R600 000 ongeveer drie keer duurder, maar het ‘n baie langer leeftyd en is baie goedkoper om te onderhou: Daar is nie goed soos ‘n koppelaar, verkoeler en brandstofpompe wat gereeld vervang moet word nie. Die BMW i3 REX (Foto: BMW) Die brein agter die Tesla-maatskappy – die groot voorloper in die mark – is Elon Musk, wat in Suid-Afrika gebore is. Een van sy dryfvere was die skade wat petrolmotors aan die omgewing doen. Maatskappye soos Chevrolet, Volkswagen, Ford, Honda en ‘n paar ander spook nou hard om ook ‘n vastrapplek in die mark te kry. Japan het nou meer herlaaistasies as petrolstasies en Noorweë is nou die vierde land ná die VSA, Japan en China, wat meer as 100 000 EV’s het. Vervoer genereer tans sowat 25% van die aarde se skadelike kweekhuisgasse. Die skuif na EV’s kan ‘n positiewe gevolg vir klimaatsverandering wees en kan lande help om die teiken wat by die Parys-ooreenkoms aangegaan is, na te kom. Daarvoor moet daar oor tien jaar 100 miljoen EV’s op die pad wees teenoor die huidige 1,30 miljoen. Duitsland, Indië, Ierland, Israel en Nederland het planne aangekondig om motors met fossielbrandstof van 2030 af te verbied. Brittanje, Frankryk, Taiwan en Kalifornië se mikpunt is 2040 en stede soos Parys, Rome, Madrid, Athene en Mexikostad wil dit reeds in 2025 doen. China werk ook aan ‘n plan. Amerikaanse en Europese vervaardigers weet hulle moet karre in China verkoop om vooruit te gaan. Ford, Daimler en General Motors belê almal in elektriese motors. Ford sal teen 2022 16 nuwe verskillende soorte EV’s hê en Volvo is besig om sy hele vloot te elektrifiseer. Daar is nie net voordele in EV’s nie. Die Unie van Bekommerde Wetenskaplikes het gevind die maak van EV’s verg meer minerale en energie as fossielmotors en dat hulle meer nadelige gasse vrylaat. Maar omdat hulle nie petrol gebruik nie, word die nadeel relatief vinnig uitgewis. Oor hul leeftyd laat hulle net die helfte van petrolmotors se skadelike gasse vry. Luidens die Little-verslag veroorsaak EV’s drie keer meer toksiese vrystellings omdat swaar metale soos kobalt vir die maak van die batterye gebruik word. Dit kan en sal verander as die maak en weggooi van batterye verbeter. ‘n Voorstander van EV’s sê batterye kan gemaak word wat geen nadelige effek op die omgewing het nie. “Dit hang af van hoe goed jy dit doen en hoe versigtig jy is.” Die grootste uitdaging vir EV’s is die kommer wat oor herlaaityd bestaan. EV’s kan tussen 80 en 320 km op een herlaaiing ry. Tesla se Model S’e haal 500 km. Die industrie mik na verbeterings wat die afstand tot meer as 1 000 km sal rek. Afhangende van die kragbron kan dit tussen 30 minute en 12 uur duur om ‘n battery te herlaai. Die EV-revolusie is op pad – dis nie ‘n kwessie van dalk nie, maar wanneer.