Patrisiërs en Prinse: Die Europese Samelewing en die Stigting van 'n Kolonie aan die Kaap, 1619-1715
Die negentiende eeu is oorheers deur die wals, wat ongeloof like gewildheid geniet het en feitlik alle ander melodieë van die dansvloer verdring het. Dit is in Wenen dat die meeste groot walse van hierdie eeu ontstaan het, en hier het die lede van die Strauss-gesin soos vorste geheers: Johann Strauss en sy seuns, Johann II, Josef en Eduard, met hul beroemde dansorkeste en hul onsterflike komposisies. In Die Walskonings word hulle kleurryke verhaal veral vir die jonger leser beskryf, teen die agtergrond van die heerlikheid en verval van die groot Donau-monargie.
Hierdie roman is in opdrag van die SAUK geskryf vir die honderdjarige herdenking van Leipoldt se geboorte in 1980, met die bedoeling dat uittreksels daaruit in die Vrouerubriek voorgelees sal word. Dit is ‘n denkbeeldige herskepping van die kort periode in die lewe van die man wat later bekendheid sou verwerf as Afrikaanse digter en skrywer.
In 1914 kom die jong dr. Leipoldt terug van Londen, waar hy sy graad behaal het met ‘n goue penning vir sowel interne geneeskunde as chirurgie — die eerste Suid-Afrikaner vir wie hierdie eer te beurt geval het. Hy is reeds ‘n wyd bereisde jong wêreldburger. As gekwaflfiseerde pediater kom vul hy ‘n pos wat so pas geskep is, die eerste van sy soort in SuidAfrika: Med iese Inspekteur van Skole vir Transvaal.
Soos Beethoven se naam sinoniem geword het vir die musiek en Shakespeare se naam vir die letterkunde, so is Rembrandt van Rijn se naam sinoniem vir die skilderkuns. Geen skilder in die geskiedenis van die Westerse beskawing het die verbeelding van die publiek aangegryp soos Rembrandt nie. Geen skilder het nog daarin geslaag om by sowel kenners as leke soveel bewondering af te dwing soos Rembrandt nie. Geen skilder het met so ‘n verskeidenheid van tegnieke en onderwerpe so ‘n indrukwekkende beeld van die mens gegee soos Rembrandt nie.
Die verhaal van hierdie novelle is geensins verwikkeld nie. ‘n Jong man, Kobus, keer terug na die familieplaas waarin hy nie belang stel nie en wat hy na die dood van sy vader erf. ‘n Verhouding ontstaan tussen hom en sy niggie Alida, en dit het ‘n tragiese afloop, waarna Kobus finaal van die plaaswêreld en sy familie afskeid neem.
In 1937 het ‘n engel aan ‘n jong skaapwagter verskyn, en die weerklank van hierdie gebeurtenis in sy eie lewe en die van ander mense oor ‘n tydperk van anderhalwe eeu is die onderwerp van Karel Schoeman se roman.
Net soos Karel Schoeman se vroeëre, bekroonde roman “Na die geliefde land”, speel hierdie werk af in Suid-Afrika wat op onbepaalde wyse tussen hede en toekoms geleë is. Hierdie is die liefde, kunstenaarskap en die skeppende vermoë in ‘n tyd van aftakeling en geweld die hooftemas, in ‘n boek waarin spesifieke tydperk in die geskiedenis van Suid-Afrika op subtiele maar aangrypende wyse vasgelê is.
Hierdie roman van Karel Schoeman is deur historiese gegewens ingegee en binne ‘n werklike raamwerk geplaas, naamlik die kort bewind van die Bataafse republiek vroeg in die negentiende eeu en die einde van die Nederlandse tydperk in die Suid-Afrikaanse geskiedenis. Die geskiedkundige gebeure is egter vry vertolk en aangewend om gestalte te gee aan ‘n verhaal wat op verskeie vlakke gelees kan word.
Susanna Smit was die suster van die Trekkerleier Genl. Maritz en die vrou van die Trekkerpredikant Erasmus Smit. Aan haar word die kreet van verset teen die Britse oorname van Natal toegeskryf wat verewig geraak het in die vorm, ‘Liewer barrevoets oor die Drakensberge . . .