Helfte van GP-hospitale nie gereed vir brandeGroot skade is aangerig tydens ‘n brand by die Charlotte Maxeke-hospitaal in Johannesburg (April 2021). (Foto: Twitter) ŉ Skrikwekkende sewe staatshospitale in Gauteng het in agt jaar in vlamme opgegaan, met drie van hierdie brande wat in die afgelope vier weke plaasgevind het – moontlik omdat hospitale se gereedheid om brande te bestry, tekortskiet. Terwyl die brande miljoene rand se skade by van die hospitale veroorsaak en hordes operasies vertraag, stel dit ook die lewens van duisende pasiënte en gesondheidswerkers in gevaar. “Luidens ŉ voorlegging by ŉ onlangse vergadering van die Gautengse wetgewer, voldoen slegs 50% van die provinsie se staatshospitale aan die Wet op Beroepsgesondheid en -veiligheid,” het Jack Bloom, die DA se woordvoerder vir gesondheid in Gauteng, gesê. Philip van Staden, ŉ VF Plus-LP en die party se woordvoerder oor gesondheid, sê die parlement se portefeuljekomitee oor gesondheid het in November 2020 begin om al die staatshospitale en klinieke in die land te besoek “weens die feit dat hierdie instellings begin probleme ondervind het om dienste aan die publiek te lewer. Kommer het ontstaan dat die lewens van pasiënte en gesondheidswerkers elke dag in gevaar gestel word.” Volgens Van Staden was dit telkens opvallend hoe vervalle die hospitale se infrastruktuur is. “Met ons besoeke het ek gevra of die instandhoudingsplanne of gebeurlikheidsplanne van die fasiliteit wel in plek is om brande en ander voorvalle doeltreffend te kan beheer. Ek kon elke keer sien dat die bestuur van die hospitale klei trap om ŉ antwoord te verskaf,” sê hy. “Dit wil vir my voorkom die meerderheid [staatshospitale] is nie gereed om sulke probleme te takel nie.” Die jongste hospitaalbrand in Gauteng het Woensdag by die Chris Hani Baragwanath-hospitaal in Soweto uitgebreek. Die brand het by die oop ruimte naby die Covid-19-tente ontstaan, maar is gelukkig geblus voordat dit die hospitaalgebou bereik het. Die Steve Biko- akademiese hospitaal in Pretoria was egter nie so gelukkig nie, nadat ŉ brand op 30 Mei in ŉ houthuisie by die hospitaal, wat as ŉ stoorplek vir Covid-19- mediese afval gebruik word, uitgebreek het. Die vlamme het vinnig na die spesiale tydelike isolasie-eenheid en ŉ tent op die perseel versprei. Altesame 18 pasiënte wat in die fasiliteit was, moes inderhaas na veiligheid geneem word. Nog ŉ brand het op 12 Junie by hierdie hospitaal uitgebreek toe ŉ linnekas in ŉ mediese saal vlam gevat het. Hoewel die jongste brande relatief vinnig geblus is en min ontwrigting by die hospitale veroorsaak het, het die brand by die Charlotte Maxeke-hospitaal in Johannesburg verlede jaar grootskaalse chaos veroorsaak. Met duisende pasiënte en gesondheidswerkers wat inderhaas na die nabye hospitaal, Helen Joseph, geskuif moes word, het dit boonop brandbestryders byna 12 uur geneem om die brand in bedwang te bring. Die vertraging was glo te wyte aan die hospitaal se brandfasiliteite wat jare lank swak onderhou is. Dié 42 jaar oue hospitaal het deur die jare met gereelde waterlekke gesukkel en ŉ gedeelte van die plafon het selfs in Maart 2017 ineengestort. Inspeksies, instandhouding ‘beroerd’ Van Staden sê die kantoor vir die nakoming van gesondheidstandaarde het reeds in 2019 aan die parlement se portefeuljekomitee oor gesondheid erken dat daar te min inspekteurs is om die land se meer as 4 100 hospitale en klinieke te inspekteer. Dít is glo as gevolg van ŉ gebrek aan geld en ander hulpbronne. “Op daardie stadium het hulle slegs met ŉ skamele 44 inspekteurs gesit wat oor die hele land moes werk – die situasie is tien teen een nou erger,” sê Van Staden. “Dit het tot gevolg dat baie hospitale en klinieke bloot nie geïnspekteer word om te verseker dat dit aan wetlike voorskrifte voldoen om veiligheid en gehalte-gesondheidsorg te lewer nie. Dit verklaar waarom hospitale se infrastruktuur verswak en toerusting nie werk of nagesien word nie.” Die kantoor vir die nakoming van gesondheidstandaarde kon in 2019 slegs 80 staatshospitale en klinieke in die land inspekteer. “Dus word onderhoud [by hierdie fasiliteite] nie gereeld of glad nie gedoen nie.” Die minister van gesondheid, dr. Joe Phaahla, het in Februarie vanjaar in ŉ skriftelike antwoord aan Van Staden gesê dat slegs 34 hospitale in die land sedert 1994 opgegradeer is. “In Junie verlede jaar het ek op vragte en vragte mediese afval by die Kopanong-hospitaal in Vereeniging afgekom, wat op stapels in die buitelug gepak was. Dit was ŉ wesenlike brandgevaar omrede die kontrakteurs wat die verwydering moes doen, nie betaal is nie,” sê Van Staden. Bloom sê daar is tot op hede nog nie ŉ verslag oor die brand wat in September 2018 by die Gautengse departement van gesondheid se kantore uitgebreek het nie. Boonop is die oorsaak van die brand by die Charlotte Maxeke-hospitaal ook nog nie bekend nie. “Die stadige ondersoeke en verslae wat nie bekend gemaak word nie, blaas gerugte net verder aan van ŉ toesmeerdery om nalatige amptenare en politici te beskerm,” sê hy. Nog brande op pad? Die brand het vroegoggend by die Steve Biko-hospitaal uitgebreek. (Foto: Verskaf) “Ek is bevrees dat daar nog meer brande by staatshospitale kan ontstaan as wat ons tans ervaar. Dit maak my baie bekommerd want pasiënte se lewens en dié van dokters en gesondheidswerkers word in gevaar gestel,” sê Van Staden. Voor die jongste hospitaalbrande in die provinsie, het daar in Februarie verlede jaar ŉ brand by ŉ stoorkamer by die Carletonville-hospitaal uitgebreek, asook ŉ brand in Mei 2019 by ŉ administrasieblok by die Bheki Mlangeni-hospitaal. In Julie 2016 het ŉ brand die tandheelkundige spreekkamers by die Tambo-gedenkhospitaal verwoes en altesaam R7 miljoen se mediese voorraad is in Mei 2015 by die einste hospitaal vernietig toe ŉ brand in ŉ stoorkamer uitgebreek het. “Dit is nie nuwe verskynsels nie – dit kom al ŉ paar jaar aan. Ander hospitale loop weer gereeld deur met oorstromings as gevolg van gebarste pype,” sê hy. “Ek dink wel daar kan baie gedoen word om dit te voorkom. Voldoende instandhouding van infrastruktuur moet as ŉ vertrekpunt gebruik word en die nodige instandhouding- en gebeurlikheidsplanne moet net ingestel word. Dit moet egter ook deur inspekteurs afgedwing en gemoniteer word, anders gaan dit nie gebeur nie.”