Bejaardes: vrese, vereensaming en spyt tydens die krisistyd - Corona Krisissentrum
Tuis / Helpende Hand / Bejaardes: vrese, vereensaming en spyt tydens die krisistyd
Bejaardes: vrese, vereensaming en spyt tydens die krisistyd
Deur Carla Viljoen
'n Hartseer dogter vertel: "Daar moet ek vir my ma haar pakkies by die hek van die tehuis los. Sy praat met my deur die venster van haar kamer op die derde vloer. Soos ons met mekaar gesels, kan ek die hartseer en vrae sien: 'Hoekom vat jy my nie saam huis toe nie?'" Tannie Bets vertel: "Die tannie oorkant my verjaar vandag. Haar arme kinders moet ook by die hek staan en geluk sê, kon ook nie inkom nie." Dit is die beeld wat die afgelope weke in elke ouetehuis afspeel.
Ons bejaardes is al vir meer as twee weke in totale afsondering. Net die personeel en nooddienste mag die tehuise binne gaan, met streng maatreëls. (Temperatuur wat getoets word, hande wat gewas moet word, en dieselfde vir die uitgaan.)
Hierdie tyd is 'n onsekere tyd vir die hele land, maar vir ons bejaardes, een van die kwesbaarste groepe, is dit nie net die onsekerheid nie, maar die vereensaming, angs en ook hul basiese sekuriteit wat deur die Covid-19-virus beïnvloed word.
Die tehuise doen moeite om goeie maatreëls daar te stel.
Die tehuise is voorbereid, maar die totale effek van die staat van inperking op die bejaardes is onbekend.
Die personeel werk skofte om te verseker alles is in orde en dat die bejaardes goeie diens ontvang.
Daar is ook bekommernisse oor werkers wat in- en uitgaan en moontlik so die virus na die bejaardes kan versprei.
Die bejaardes ervaar verskeie emosies in hierdie angswekkende tyd.
Roetines wat verander word – bring onsekerheid. Aktiwiteite wat gewoonlik deur persone van buite aangebied sou word, is vir eers afgestel. Al die bejaardes kry hulle kos in hul kamer. Dit veroorsaak verdere vereensaming en isolasie. Bejaardes wat 'n stokperdjie beoefen funksioneer die beste aangesien hulle hulself besig kan hou.
Eensaamheid en sosiale isolasie
Persone wat eensaam is, het 'n behoefte aan gepaste sosiale interaksie en aktiwiteite (Donaldson & Watson, 1996). Navorsing toon dat eensaamheid en sosiale isolasie twee keer so skadelik vir liggaamlike en geestelike gesondheid is as vetsug (Perspectives on Psychological Science, Vol. 10, Nr. 2, 2015). Navorsing toon verder 'n verband tussen eensaamheid en kroniese toestande, asook die vlak van angs en depressie. Hierdie geestestoestande beperk die bejaarde se lewenskwaliteit en impliseer 'n swak prognose vir veroudering. Die staat van inperking en isolasie het dus nie net 'n impak op die land nie, maar ook op elke bejaardes se sosiale en emosionele welstand.
Hierdie krisistyd beïnvloed ook die bejaarde se behoefte aan sekuriteit, wat sekerheid bied. Sekuriteit word op beperkte wyses geskep, byvoorbeeld om kontant by hulle te hou. Die bejaarde kan nie meer geld gaan trek nie. Tehuise probeer hulle in dié tyd ondersteun deur die kleinkas vol te hou om sodoende vir hulle kontant beskikbaar te stel. Die virus self bedreig ook die bejaardes. Waar hulle meen dat die tehuis vir hulle sekuriteit bied indien hulle siek word, kan dieselfde instelling, indien voorsorgmaatreëls nie gevolg word nie, nou siekte by hulle veroorsaak.
Onsekerheid en angs
Bejaardes ervaar onsekerheid oor die stand van sake in die land. Hulle wonder of hul kinders veilig en gesond sal wees. Hulle is bekommerd oor hul kinders se werk en finansiële posisie. Hulle is ook bekommerd oor hul eie beleggings en fondse. Hulle lees koerant, luister radio en dit bring baie onsekerhede en bekommernisse.
Ons Alzheimer- en dementia-inwoners
Hierdie bejaardes verstaan nie die krisissituasie nie en hul roetine word omvergewerp wat verdere spanning en angs veroorsaak.
Inwoners se gevoel van menswaardigheid/ selfbeeld word negatief geraak
Bejaardes is meer afhanklik van personeel vir alledaagse hulp soos bankdienste, inkopies en vele meer. Hierdie totale afhanklikheid van ander beïnvloed hul emosionele denke negatief. Die bejaarde en die bejaarde se kinders besef verder dat hulle nou totaal afhanklik is van die personeel wat talle ander bejaardes ook moet versorg. Voorts neem die gevoel van menswaardigheid af waar 'n bejaarde se toenemende fisiese onvermoëns hul sosiale omgang beperk en dikwels 'n verleentheid vir hulle skep (Jyhla, 2006). Dit is nie vir alle bejaardes maklik dat personeel hulle fisies moet versorg nie, en voorheen kon hul kinders aan hulle hulp verleen, wat nie nou moontlik is nie.
Hoe kan die bejaarde se kinders ondersteuning bied?
Ouer persone het 'n groter vrees vir psigiese ervarings soos eensaamheid, isolasie, angs, depressie en verwerping as vir fisiologiese siektes soos kanker of hartversaking (Mclnnis & White, 2001). Ons as kinders kan tans nie fisies by hulle wees nie, maar ons moet hulle tydens die 21 dae van isolasie op ander kreatiewe maniere ondersteun.
Bel ouers gereeld; indien moontlik, maak 'n video-oproep sodat hulle julle gesigte kan sien.
Indien u bel, versprei positiewe nuus.
Laat jou ouers die geselswerk doen. Die bejaardes raak so uitgekuier met mekaar en wil net 'n bietjie met iemand anders kuier.
Laai bordspeletjies, klei, plantjies, inkleurprente en inkleurpotlode by die tehuis se hek af.
Skryf briewe soos in die ou dae, of selfs gedigte.
Praat oor positiewe goed. Moenie angs saai of fopnuus versprei nie.
Laat die bejaarde weet dat jy daar is vir hom of haar, al is die omstandighede anders. Gee steeds liefde en ondersteuning, wat nie net hulle nie, maar jy self ook nodig het. Maak die tyd van isolasie 'n tyd waarin ons weer met nuwe oë en nuwe harte na ons bejaardes omsien.
Sien gedig wat 'n inwoner van Huis Disa in Tulbagh geskryf het.
Donaldson, J. M. & Watson. J. (1996). Loneliness in elderly people: An important area for nursing research. Journal of advanced nursing, 24 (5), 952-959.
Jyhla, M. (2006). Old age and loneliness. Canadian Journal on Aging, 23(2), 157-168.
Mclnnis, G. J. & White, J. H. (2001). A phenomenological exploration of loneliness in the older adult. Archives of psychiatric nursing, 15(3), 128-139.