Afrikaans: Avant-garde - Diskoers
Avant-garde: nuwe en eksperimentele idees en metodes in kuns, musiek en literatuur
Staan Afrikaans op aftrede?
Hierdie is die gewigtige vraag waarmee ek in die mees onverwagse omstandighede gekonfronteer word.
Dit is ‘n Saterdagoggend. Ek sit buite die Kauai in Hatfield, drink ‘n koffie smoothie en lees Etienne van Heerden se Toorberg terwyl ek wag vir my tandartsafspraak. Iets van Van Heerden se magiese realisme spoel oor na Burnett straat – ‘n tentatiewe towergevoel wat meteens verbreek word deur taxi’s se lastige gegil en die sesde bedelaar vandag wat na my laaste studentesente vra. Dié man is egter anders as al die vorige kansvatters: selfversekerd, gladdebek en gesellig. Nadat ek uiteindelik ‘n allemintige R20 uit my beursie gevis het, kuier hy voort:
“What are you reading?” vra hy.
“Uhm…it’s an Afrikaans book…it’s mostly about family intrigues…and water.”
Hy knik nadenkend. En dan, uit die bloute, die direkte vraag wat my oombliklik sprakeloos laat:
“So, do yóú think Afrikaans is dying?”
Ek is nie seker waarom hierdie interaksie my so onkant vang nie. Miskien is dit die absurdheid van ‘n gesprek oor die lot van letterkunde en linguistiek met ‘n wildvreemde hawelose in Hatfield. Of dalk eerder die besef dat die anti-Afrikaanse narratief sterker deur die strate van my geboortestad loop as wat ek gedink het. Hoe dit ook al sy, dwing dié oënskynlike onbenullige uitdaging mens wel om na te dink oor wie presies Afrikaans vandag is en waarheen sy op pad is.
Enigeen wat daarvan oortuig is dat Afrikaans in 2019 eenvoudig ‘n instrument van engheid en stagnansie is, kom duidelik nie genoeg uit die huis nie. Afrikaans is in haar kern ‘n moderne en deurentyd ontwikkelende taal – en soveel meer so in die afgelope paar jaar. Die berugte Voëlvry-toer het ‘n geruime tyd voor my geboorte reeds vir Afrikaans ‘n nuwe leerbaadjie aangetrek. Ek het vervolgens die voorreg gehad om groot te word as deel van die generasie van Spoegwolf en Fokofpolisiekar en Bittereinder, wat die wedergeboorte van die alternatiewe sowel as hoofstroom Afrikaanse filmbedryf sien uitspeel het, die Taalgenoot ‘n nuwe blaadjie sien omslaan het en die towerkuns van die taal kan geniet in aweregse digkuns en toneelstukke wat jonk en oud in hul stoele laat regop skrik. Afrikaans is aktief besig om haarself op alle terreine te herdefinieer en te eksperimenteer – en sy dring aan op ‘n gehoor.
Op daardie noot moet ek bieg dat ek self soms wonder hoe groot hierdie gehoor nou eintlik is. Hoeveel mense gee daadwerklik ‘n duim oor die heroorweging en herontwerp van ‘n taal? Ek is egter opreg verheug om te bevestig dat die aanvraag na die bogenoemde groter is as wat ons soms besef. Kyk maar net hoeveel aandag alternatiewe vermaak, byvoorbeeld aweregse flieks, musiekgroepe of TV-reekse soos die populêre pragstuk ‘Hotel’ geniet. Of hoeveel mense kaartjies koop om toneelstukke, soos Wessel Pretorius se “Vloeistof Trilogie” oor die weë van ‘n traan, ‘n bloeddruppel en ‘n verlore spermsel, te besigtig.
Persoonlike ervarings beaam ook hierdie waarneming. Ek en ‘n vriendin het vandeesweek ‘n poëtiese potgooi die wêreld ingestuur waarin ons vir ‘n halfuur Afrikaanse gedigte van ons keuse voorlees en tussenin nonsens praat oor ons ervarings ten opsigte daarvan. Ons grootste hoop vir hierdie projek was dat dit êrens in ‘n argief sou nesskrop en dalk die tydige en ontydige luisteraar se dag ‘n bietjie sou opkikker. Groot was ons verbasing dus toe ‘n hele klompie mense binne die eerste paar uur opregte belangstelling toon en selfs persoonlike boodskappe deurstuur om dankie te sê dat ons Afrikaans en Afrikaanse poësie met ‘n modern aanslag aanpak. Dit is ervarings soos dié wat mens skielik weer herinner dat daar werklik ‘n honger is na ‘n weergawe van Afrikaans wat die nuwe generasie hul eie kan maak.
Afrikaans is ook baie meer “woke” as wat baie bereid sal wees om te erken. Ek het onlangs die Universiteit van Pretoria se ‘Ontlaering’-geleentheid bygewoon, waar prominente digters en skrywers soos Andries Bezuidenhout, Alfred Schaffer en Bettina Wyngaard deel gevorm het van ‘n paneelbespreking aangaande die aktiewe proses om Afrikaans as onderrigmedium te emansipeer en los te torring van die vooropgestelde idees wat daaraan gekoppel is. Die hoofdoel van hierdie geleentheid was om te bespreek hoe ons as Afrikaanssprekendes die taal meer relevant kan maak vir alle sprekers met verkillende velkleure, oriëntasies en agtergronde, deur werklik te luister na jong Afrikaanssprekendes eerder as om vooropgestelde idees te vorm aangaande hul belangstellings en behoeftes.
Dis die jaar 2019. Afrikaans het piercings en tattoos en houding. Die ouens van Fokofpolisiekar is nou wel grootmense met gesinne en ‘n kroeg in Lynnwood straat, maar nie Afrikaans nie. Afrikaans tref nou eers haar tienerjare, kompleet met puberteit, groeipyne en ‘n rebelse streep.
En dís presies wat ek vir my nuwe vriend in Burnett straat sê.
Luister Brigitte se die poëtiese potgooi, met die naam HUI-DIG, hier.
Brigitte is ŉ tweedejaar BA Regte student by die Universiteit van Pretoria. Sy lees Afrikaanse boeke in die openbaar en die Spoegwolf se Koma launch was vir haar 2019 se hoogtepunt.