WOORDE WAT WEEG: Charl J.F. Cilliers - The journey (2010)
Charl J.F. Cilliers. The journey. Malgas Publishers, 2010. ISBN 978 0 620 45617 3.
Die Afrikaanse digkuns het sy eie webruimte (www.versindaba.co.za), resensente, bloggers, debatte en kanoniseerders. Met al die gebreke en strydpunte is dit so: Daar word van die nuwe stemme kennis geneem en veral Protea het die afgelope paar jaar 'n tuiste geword vir die digter wat nie by die hoof-uitgewers soos Tafelberg of Human & Rousseau 'n bundel kon uitgee nie. Die Engelse digkuns is jare lank gedra deur Gus Ferguson se onverdrote ywer en nou en dan verskyn daar by UCT Press 'n nuwe digter. Meestal "verdwyn" digters ná 'n publikasie in 'n "little magazine".
In 2008 het ek die Collected poems van Charl J.F. Cilliers gelees nadat ek met sy werk in tydskrifte kennis gemaak het. In sy digkuns ondersoek hy "a world at once / that is / and never is". Die jongste heet The Journey met 'n besonderse foto van 'n ongerepte landskap. Na regs is daar telefoondrade wat 'n soort kontak impliseer en daar is donker wolke wat 'n naderende storm dalk aktiveer. Die spanning is reeds in die voorblad ingebou: die lewe as 'n reis met lewenstorms; dog is daar kontak met ander.
Daar is 'n aangrypende gedig oor Ingrid Jonker waarin die volhoudende gesprek oor die digter aan die bod kom. Hy skryf vanuit die perspektief van die vader wat die kind verwerp het en hy beklemtoon die grimmigheid ("unheimliche" in Freud se terme) van die gesprek oor haar: "bloated, ashore / under flocking / curved beaks / and beating / wings of words" (bl. 13). Hy deromantiseer die digter en gee 'n nuwe perspektief op haar bestaan. Dit is immers wat die ware digter uitsonder wanneer daar nuut gekyk kan word na geykte sake of onderwerpe soos ons sien in "Combat zone" (bl. 15) waar die oorlogvoering deur die rekenaar gebeur ("death is a mere smudge of emerald green", bl. 15). Daar is 'n huldeblyk vir I.L. de Villiers wat hy in 'n soort rondeel skryf, waarskynlik ter nagedagtenis aan die digter wat so met die distigon en tersine gewoeker het.
Daar is vele goeie verse in die bundel en "Mantis Revisited" (bl. 50) waarin die biddende mantis aan sowel die dood as die skryfproses gelykgestel word. En enige liefhebber van die digkuns weet die tegelykertyd-aspek is die waarmerk van die goeie gedig. Iets staan in die plek van iets anders. In die behendige triolet "The blind mole: triolet" (bl. 98) wys 'n vormvernuf van gedigte wat dikwels maklik en "oop" lyk, maar so netjies inmekaargepak is. 'n Sentrale gedig in die bundel is "Watching trains go by" (bl. 104) waarin die digter nostalgies skryf oor hoe die lewe verander het:
waited by the tracks
bringing new faces.
Maar dit loop uit op die verbeelde herinnering wat in die digkuns plaasvind wat die werklik ervaring laat sinkopeer met die pynlike besef van hoe die wêreld verander het:
The station building now
is overgrown: shrubs
amongst the trees, vines, and grass
where children play:
but no one there waves
to strangers (other
in magical trains going past.
Dit is 'n ryk geskakeerde bundel waarin die digter vele temas bespreek: die dood van 'n mededigter, nostalgiese kyk na 'n verlore bestaan, skryf oor reptiele, oor treine. Dit is 'n werklike lewensreis wat gekarteer word en die verbeelde reis van en deur die digkuns. Wanneer het die vader gesterf? En hier word die versaking so navrant aangespreek wanneer ons verneem die vader is dood tien jaar ná sy dood.
Die bundel het my geraak omrede die tegniese beheer en die bespreek van 'n wye reeks relevante onderwerpe soos die lykdig vir David Farrell of die besonder sterk vers oor die selfmoord van walvisse.
Dit sou vir die digkuns-liefhebber 'n lonende leeservaring gewees het. Dit is 'n skande dat die digter sy eie bundel moes publiseer en mindere Engelse bundels of vertalings gepubliseer word.
Bestel van franban@mweb.co.za of Malgas Publishers, Posbus 169, Privaatsak XI, Melkbos strand, 7437.
[Hierdie resensie het vantevore in die Volksblad verskyn & word hier afgedruk met vriendelike vergunning van die resensent.]