104. Man en Vrou in die Samelewing. Leiding deur Paulus. | Bybelverskille
← 103 Word vroue gered deur kinders te baar? 1 Tim.2:15
105. Was Paulus 'n babatjie, of vriendelik/sag by die Tessalonisense? 1Tes. 2:7 →
Man en Vrou as Christene in die Samelewing.
Na aanleiding van die plasing oor die vraag of 'n vrou gered word deur kinders te baar, het ek twee kosbare besprekings oor Paulus se hantering van man en vrou in 1 Timoteus ontvang. Die een van prof. Wim Vergeer van die Gereformeerde Kerk, Krugersdorp, en die ander van prof Francois Malan (emeritus) van Montana, Pretoria. Met hul toestemming plaas ek dit graag hieronder.
Prof. Vergeer skryf as volg:
Omdat ek lank met studie oor 1 Tim 2:15 (en die breër perikoop) besig is, deel ek graag 'n paar opmerkings.
1. 1 Tim 2:8-15 is voorwaar een van die moeilikste Skrifgedeeltes in die Nuwe Testament om te verklaar. Die betekenis van omtrent elke woord in hierdie perikoop is "omstrede", en die studies wat aan hierdie perikoop gewy is en die hoeveelheid literatuur wat daaroor gepubliseer is, is werklik verstommend. Daarby is die debatte oor die betekenis van hierdie perikoop dikwels emosioneel, omdat dit die posisie van die vrou raak. Ek dink dus dat 'n bepaalde voorlopigheid en beskeidenheid (wat deel moet wees van elke Skrifverklaring) veral ook hier gepas is.
2. Tog het ek na die jare se besig wees met hierdie Skrifgedeelte vrymoedigheid om my oortuig te stel dat hierdie perikoop nie direk gemoeid is met (soos jy dit stel) "die geslagsrolle tussen man en vrou binne die gemeente" nie. Ek dink dat dit eerder die posisie van die vrou in die samelewing (en dan in die eerste plek die samelewing van Efese [ongeveer 63 nC]) is wat hier in fokus staan. Paulus gee m.i. hier oorskrifte aan die gelowige vroue van Efese oor hoe hulle hulle moet gedra om in hulle samelewing geloofwaardige en effektiewe getuies vir God kan wees ("God, ons Verlosser, wat wil hê dat alle mense gered word en tot kennis van die waarheid kom" [1 Tim 2:3-4]).Ter oorweging hiervan gee ek die volgende redes:
a. Die woorde "samekoms" en "in die erediens" (soos in die 1983-Afrikaanse Vertaling by 1 Timoteus 2:8 en 11) kom nie in die grondteks voor nie, maar is invoegings wat berus op 'n interpretasie van die
vertalers. Die 1933/53-Vertaling gee 'n bronteksgeoriënteerde weergawe: "… op elke plek moet bid …" en "Die vrou moet haar in stilte laat leer in alle onderdanigheid".
b. Die breër perikoop (1 Tim 2:1-3:16) word omarm deur 'n inclusio waarin die fokus op die redding van alle mense in die samelewing val (1 Tim 2:1 [gebed om redding vir "alle mense"]; 1 Tim 3:15-16 ["aan heidennasies verkondig" en "in die hele wêreld geglo"]). Die samelewing (en nie die erediens/gemeente nie) is dus in hierdie gedagte-eenheid in fokus.
c. Die οὖν (dus) waarmee die opdragte in 2:8 ingelei word, dui op 'n gevolgtrekkende verbintenis met die voorafgaande gedeelte waarin 'n oproep gedoen word om gebede vir alle mense en gesagsdraers ter wille van "'n rustige en stil lewe" (in die samelewing) (1 Tim 2:1-2). Hierdeur kom dus die lewe in die algemene samelewing, en nie die erediens/gemeente nie, in fokus.
d. Die grondteks verwys in die voorskrifte aan mans (1 Tim 2:8) bloot na "elke plek" (ἐν παντὶ τόπῳ) en nie na "by elke erediens" nie.
i. Paulus gebruik die uitdrukking ἐν παντὶ τόπῳ ("in/op elke plek") slegs op drie ander plekke in die Nuwe Testament. Elke keer het dit 'n algemene en nie-kultiese (nie-erediens) betekenis: "waar ook al" (1 Kor 1:2), "oral" (2 Kor 2:14) en "oral" (1 Tess 1:8).
ii. Die blote verwysing na "gebed" in die voorskrif aan mans kan nie sonder meer tot die gevolgtrekking lei dat gemeentesamekomste (eredienste) hier ter sprake is nie. Die Nuwe Testament getuig dat daar op 'n wye verskeidenheid van plekke gebid is: Onder meer op straathoeke (Matt 6:5), in die berge (Luk 6:12), in 'n tuin (Mark 14:32), onder 'n vyeboom (Mark 11:24), in die huis (Hand 9:11), op die dakstoep (Hand 10:9), in die binnekamer (Matt 6:6), in die tronk (Hand 16:25). Dieselfde Paulus wat hier aan die woord is, roep gelowiges ook op om "sonder ophou" (dus voortdurend en oral) "te bid" (προσεύχομαι) (1 Tess 5:17).
iii. Verder is die voorskrif in 1 Timoteus 2:8 dat mans "sonder toorn en twis" moet bid, ook 'n aanduiding dat gedrag in die algemene samelewing (waar toorn en twis voorkom) en nie spesifiek die erediens nie – hier in fokus is.
e. Nie een van die voorskrifte aan vroue in 2:9-13 het op hulle eie 'n spesifieke kultiese (erediens/gemeentelike) gerigtheid nie.
i. Wat die voorskrifte vir vroue se kleredrag en "versiering"(1 Tim 2:9) betref – is dit hoogs onwaarskynlik dat hierdie reëls net vir die erediens/gemeente-aktiwiteite sou geld en dat gelowige vroue buite die erediens hulle maar kon klee en versier soos hulle wou.
ii. Die opdrag tot "goeie werke" (1 Tim 2:10) is ooglopend op die lewe buite (vóór en ná) die erediens gefokus omdat vroue nie net in die erediens/gemeente tot goeie werke opgeroep word nie.
iii. Alhoewel die opdragte aan vroue om nie te leer (διδάσκειν) (1 Tim 2:11) of onderrig te gee nie (μανθανέτω) (1 Tim 2:12), wel in die Nuwe Testament op gesagvolle geloofsonderrig dui, vind hierdie geloofsonderrig nie net in die erediens plaas nie. Louw & Nida (1989:I:413) definieer die begrippe as: "to provide instruction in a formal or informal setting". Paulus "leer" (διδάσκων) byvoorbeeld in Rome mense gewoon aan huis (Hand 28:31), terwyl kinders volgens 1 Timoteus 5:4 die opdrag kry om eers (in die algemene lewes) "te leer" (μανθανέτω) hoe om hulle pligte teenoor hulle eie huis na te kom.
iv. Ook Paulus se verbod op gesagsuitoefening (αὐθεντεῖν) deur vroue (1 Tim 2:12) kan nie direk op die erediens/gemeente betrek word nie. Die begrip αὐθεντεῖν is 'n hapax legomenon (enigste vermelding) in die Nuwe Testament en word in bronne buite die Bybel vir gesagsuitoefening in 'n wye verskeidenheid van kontekste gebruik (Baldwin, 2005:39-52).
f. Die motiverings wat Paulus vir die opdragte gee (1 Tim 2:13-15) en waarop die voorskrifte aan vroue berus, het betrekking op vroue se hele lewe en nie spesifiek hulle rol in die gemeente/eredienste nie.
i. Die eerste motivering is die skeppings(volg)orde (1 Tim 2:13). Wanneer die skeppings(volg)orde as normatief en bepalend vir vroue se gedrag teenoor mans gereken word, kan die voorskrifte wat daarop berus nie net vir die kultus (erediens) geld nie. Hulle geld dan vir die vrou se totale lewe op aarde, aangesien die vrou nie net met die oog op die erediens (ná Adam) geskape is nie.
ii. Die tweede motivering is die feit dat juis Eva mislei is en oortree het (1 Tim 2:14). Weereens raak hierdie optrede van Eva nie net die kultus (erediens) nie. As Eva se verleiding en oortreding bepalende implikasies vir vroue se posisie en gedrag teenoor mans het, geld die voorskrifte wat daarop berus vir die vrou se totale lewe op aarde.
iii. Die derde motivering ("om kinders in die wêreld te bring" [τεκνογονίας] en in geloof, liefde en toewyding te volhard) (1 Tim 2:15) dui ook nie op sake wat spesifiek in die gemeente/erediens plaasvind nie.
g. Nie een van die verdere vereistes vir ouderlinge of diakens in die breër perikoop (1 Tim 2:1 – 3:16) het 'n spesifieke kultiese (gemeente/erediens-) fokus nie. Dit gaan in hierdie voorskrifte glad nie oor wat die ouderling of diaken (in die gemeente/erediens) moet kan doen nie, maar eerder oor watter soort persoon hulle (in die samelewing) moet wees. Ook in hierdie opsig is die samelewing dus in die opdragte wat Paulus in die breër perikoop gee, in fokus.
3. Oor die "redding" van vroue in 1 Tim 2:15 – die volgende paar opmerkings ter oorweging
a. Alhoewel (soos jy aantoon) die woord vir "red" (sozo) – wel in die Nuwe Testament vir lgemene/fisiese redding gebruik word, is die onmiddellike konteks waarin dit in 1 Timoteus gebruik word, duidelik redding in geloofskonteks. God openbaar Homself in die gedeelte as "God ons Verlosser" (2:3) wat "wil hê dat alle mense gered word" (2:4) en Jesus Christus as "Middelaar tussen God en die mense" (2:5). Die voorskrifte (imperatiewe) aan mans en vroue word deur die οὖν (dus/gevolglik) in Vers 8
kousaal aan hierdie openbaring (indikatief) verbind.
b. Foerster & Fohrer (TDNT, 1971:VII:992) wys daarop dat Paulus die gebruik van "sozo" beperk tot die verhouding tussen God en mens, en dat hy vir redding uit ander gevare "hruomai" gebruik.
c. Die motiverende deel van Paulus se voorskrifte aan vroue (2:13-15) het ook 'n bepaalde opbou (skepping – sondeval – redding) wat sterk daarop dui dat redding in geloofskonteks hier bedoel word.
d. Mede om die redes wat jy genoem het (redding kom deur geloof alleen en nie deur kinders in die wêreld te bring nie) reken ek dat oorweging geskenk moet word om "redding" in 2:15 in eskatologiese sin te verstaan (die finale en volledige verlossing uit hierdie wêreld met die terugkoms van Christus, en redding in die oordeelsdag). Paulus verwys op verskillende plekke hierna, waaronder 1 Kor 3:5, 5:5; Rom 13:11; Fil 1:28; 1 Tess 5:8; 2 Tim 3:15.
e. Die voorskrifte wat Paulus in 1 Tim 2:8-12 gee, is duidelik op gelowige mans en vroue gerig – persone wat reeds (deur geloof) "gered" is, maar wat nog die finale eskatologiese redding verwag.
f. Omdat die "oortreding" van Eva (en gevolglik die oordeel van God) in 1 Tim 2:14 aan die orde gestel word, is dit nie onwaarskynlik dat die finale eskatologiese redding op die oordeelsdag in 2:15 ter sprake is nie.
4. 'n Ander oorweging wat nie algemeen in die verklaring van hierdie gedeelte in berekening gebring word nie, is die genre van 1 Tim 2:13-15 (die motiverende deel vir die voorskrifte aan vroue). Meesal word 1 Timoteus 2:13-15 de facto as prosa geïnterpreteer, terwyl daar aanduidings is dat hierdie verse moontlik 'n tipologie bevat, wat tipologies verstaan moet word.
a. Dit is nie vreemd dat Paulus (as opgeleide Rabbi) tipologie gebruik nie. Hy doen dit ook as hy na Adam as tipe van Christus verwys (Rom 5:12-21) en na die vrou as tipe van die kerk (Ef 5:21-33).
b. Selfs op sigwaarde is dit duidelik dat Paulus Adam en Eva in 1 Timoteus 2:13-15 as tipes vir die gelowige man en vrou gebruik. Dit is ook nie uitgesluit dat 'n verdere (geheel of gedeeltelike) tipologiese
aanduiding van Christus (Adam) en die kerk (Eva/vrou) in hierdie verse teenwoordig is nie.
c. In onderskeid van prosa, wat ontologies verklaar word, moet 'n tipologie tipologies verklaar word. Dit beteken dat met 'n ontologiese erklaring die wesenlike werklikheid in fokus is, terwyl in 'n tipologiese
verklaring 'n ander (aangeduide of eskatologiese toekomstige) werklikheid in fokus is. Die futurum σωθήσεται ("sal gered word") in 2:15 vind om begryplike redes nie maklik in ontologiese verklaring van die eksegese 'n plek nie, terwyl dit wel in 'n tipologiese verklaring 'n plek sal hê as aangeduide eskatologiese werklikheid (van die vrou/kerk/Eva wat gered is deur die geboorte [van Jesus Christus]; en finaal gered (sal word) as sy volhard met geloof, liefde en toewyding). Die futurum word dan hier in
relatiewe sin (tov kindergeboorte) gebruik.
Ek erken dat bogenoemde opmerkings verdere besinning en studie verg en dat meerdere wysheid beslis nodig is. Terselfdertyd pleit ek deurlopend in die verstaan van hierdie Skrifgedeelte vir 'n konsekwente eksegese en hermeneuse van al die voorskrifte in 1 Tim 2:8-12, en dat daar ewewigtig te werk gegaan
word in die toepassing van elkeen van hierdie voorskrifte in ons eie leefwêreld vandag.
Seënwense en groete,
Prof. Malan laat die klem weer op iets anders val:
Van Prof. Francois Malan het ek die volgende insiggewende bespreking van die posisie van die vrou in die samelewing en spesifiek in Efese ontvang.
Ek heg dit hier aan vir u kennisname.
(i) Die tradisionele hiërargiese verklaring wat vroue verbied om mans in die gemeente se samekoms te onderrig op grond van die skeppingsordinansies wat vir die hele kerk vir altydgeld.
In Galasiërs 3:28, moontlik die eerste brief van Paulus wat ons het, geskryf tussen 52-52 n.C., sê hy: Daar is nou nie meer Jood of Griek (term vir alle nie-Jode), nie meer slaaf of vryman, nie meer man of vrou nie, want julle is almal één in Christus Jesus (3:18) – almal kinders van God deur die geloof in Christus Jesus (v26).
In 1 Korintiërs, geskryf teen 54 of 55 n.C., waar spesifieke probleme kop uitgesteek het, wat ook weerklank gevind het in die vroue se drag en optrede in die gemeente, sê Paulus wel dat die man die hoof van die vrou is (11:3; hoewel die Griekse woord wat met hoof vertaal word, kefale, destyds eintlik na 'n 'bron' verwys) en verwys hy eintlik na die algemene mode oor wat gepas is, wat nie sommerso oorboord gegooi moet word nie (11:13-15). Maar aanvaar hy wel dat dames in die samekoms van die gemeente bid en profeteer/preek (11:5).
In Handelinge 21:9 word verwys na die evangelis Filippus in Sesarea se vier ongetroude dogters wat oor die gawe van profesie beskik het (soos ook in 1Kor 11:5 hierbo gemeld is van vroue wat bid en profeteer)
Die gedeelte oor die vroue word in 1 Tim 2:9-15 aan die begin en einde omsluit met die woordsoofrosune in verse 9 en 15 (die 1983-vertaling vertaal dit met ingetoë en beskeie; 2014-vertaling altwee keer met sober). Die woord beteken om 'n situasie te verstaan en verstandig op te tree, fyngevoelig vir wat die beste is en met selfbeheersing. Dit vat die hele bespreking oor versiering , spraak, houding teenoor die huwelik, huishouding en kindergeboorte saam. Dit gaan oor die indruk wat gelowige vroue se gedrag op die samelewing maak.