PressReader - Rooi Rose: 2019-01-01 - Jou kind se aanlynlewe: Wan­neer moet jy inmeng?
Jou kind se aanlynlewe: Wan­neer moet jy inmeng?
Rooi Rose - 2019-01-01 - INHOUD - Deur ANET SCHOEMAN
So­si­a­le me­dia-plat­forms soos facebook, In­sta­gram, S­nap­chat en T­wit­ter is deel van ons be­staan. Tog skuil daar in die di­gi­ta­le wê­reld mon­sters in me­ni­ge ku­ber­hoe­kie. Hoe be­skerm jy jou kind teen pe­do­fie­le en per­soon­li­ke skan­de son­der om ’n ku­ber­spi­oen te word?
Sal jy op die ver­hoog voor die s­kool staan en al jou kle­re uit­trek?” Wan­neer Nik­ki Bush van Jo­han­nes­burg, ’n ou­er­skap­ken­ner en skry­wer van die boek Tech-Sa­vvy Pa­ren­ting, dié vraag in haar praat­jies vir tie­ners vra, is hul­le ge­skok. “Hoe­kom stuur jy dan ’n naak-sel­f­ie vir jou kys?”
In die skool­saal is daar dalk 350 kin­ders, maar met so­si­a­le me­dia kan jy dui­sen­de men­se be­reik.
Voor ou­ers as di­gi­ta­le wag­hon­de vir hul kin­ders kan op­tree, is dit nood­saak­lik om te weet wat die ge­va­re is. Lees na daar­oor, woon praat­jies by, maar die be­lang­rik­ste: praat met jou kin­ders en luis­ter met ’n fyn oor. Google jou kind af en toe en kyk wat jy kry.
TIE­NERS DINK NIE AL­TYD VOOR HUL­LE DOEN NIE
Ou­ers moet ver­staan dat ’n tie­ner­ge­moed ’n hor­mo­na­le wip­plank ry van die een hoog­te­punt na die vol­gen­de laag­te­punt.
Hul­le het ook ’n groot be­hoef­te om in ’n groep in­ge­sluit te word, raak­ge­sien te word en aan­dag te kry.
On­ge­luk­kig is hul­le nog nie vol­was­se ge­noeg om te kan dink voor hul­le iets kwyt­raak nie, of aan die ge­vol­ge van hul da­de te dink nie. Boon­op raak kin­ders mak­lik iets op so­si­a­le me­di­a­plat­forms kwyt wat hul­le nooit reg­uit vir ie­mand sou sê nie - hul­le voel dat wat hul­le aan­lyn doen van die werk­lik­heid ver­wy­der is. Daar­by ver­keer hul­le on­der die vals in­druk dat hul­le a­no­niem bly. En in­tus­sen val hul­le in die strik om hul­self bloot te stel en be­sef te laat dat hul­le hul pri­vaat­heid prys­ge­gee het.
JONGMENSE DOEN SOMS E­NIG­IETS OM AAN­DAG TE TREK
Die an­der kom­pli­ka­sie van aan­lyn­kom­mu­ni­ka­sie is dat tie­ners soms so des­pe­raat vir aan­dag is dat hul­le selfs ne­ga­tie­we aan­dag in­span om hul hits en vol­ge­lin­ge te ver­meer­der.
Nik­ki sê dat tie­ners soms ’n vals pro­fiel ge­bruik om na­re goed van hul­self op hul so­si­a­le me­dia plat­forms te pos net om aan­dag en sim­pa­tie van an­der uit te lok. “Hul­le voel e­ni­ge aan­dag is be­ter as geen aan­dag nie.”
Hier­die hon­ger na aan­dag spoor kin­ders aan om on­van­pas­te fo­to’s te pos om meer li­kes te kry. As ’n 13-ja­ri­ge ’n klomp li­kes kry om­dat sy ’n uit­lok­ken­de fo­to van haar­self ge­pos het, word dit ’n bo­se kring­loop wan­neer sy nie die­self­de re­ak­sie met ’n ge­wo­ne ou­der­doms­ge­pas­te fo­to kry nie. Sen­sa­sie­wek­ken­de fo­to’s word die wag­woord, en el­ke keer moet jy nog ver­der gaan om die­self­de re­ak­sie te kry.
Jy kan tie­ners nie ver­trou om al­tyd goeie be­slui­te te neem nie, sê Nik­ki. Jou fron­ta­le kor­teks, die se­tel in die brein wat jou help om goeie be­slui­te te neem, is eers teen 23 tot 25 jaar ten vol­le ont­wik­kel. Dit maak nie saak hoe ver­ant­woor­de­lik jou kin­ders is nie - hul­le kan on­be­doeld ver­keer­de be­slui­te neem. Dis soos om ’n kind son­der ’n be­stuurs­li­sen­sie ’n Fer­ra­ri te laat be­stuur. Hy het ge­woon nie die no­di­ge vaar­dig­he­de nie.
TOETS VER­SKIL­LEN­DE PERSOONLIKHEDE UIT
Nik­ki ver­dui­de­lik tie­ner­ja­re aan die hand van die speel­hoe­kie in die kleu­ter­skool waar kin­ders ver­skil­len­de kos­tuums kon aan­trek en rol­le ver­tolk. So­si­a­le me­dia-plat­forms bied tie­ners die vry­heid om ver­skil­len­de persoonlikhede uit te toets maar son­der dat hul­le be­sef hoe groot die ri­si­ko’s daar­aan ver­bon­de is. Die “14-ja­ri­ge seun” wat vir jou ou­li­ke bood­skap­pies
stuur, is dalk ’n pe­do­fiel met an­der mo­tie­we. Kyk op die In­ter­net na Kay­leigh’s Lo­ve S­to­ry. Die vi­deo ver­tel die wa­re ver­haal van ’n 15-ja­ri­ge mei­sie van Lei­ces­ter, En­ge­land, wat bin­ne 15 dae ná sy ie­mand veel ou­er as sy aan­lyn ont­moet het, ver-moor is.
“Dis be­lang­rik dat ou­ers vir kin­ders leer dat hul­le net met men­se op so­si­a­le plat­forms v­rien­de moet wees wat hul­le in die werk­li­ke le­we al ont­moet en leer ken het.”
OU­DER­DOM EN SLIM­FO­NE
“As ou­ers my vra hoe oud moet ’n kind wees voor hy ’n slim­foon kan kry, vra ek of die kind vol­was­se ge­noeg is om por­no­gra­fie, ver­wer­ping, boe­lies en ge­me­ne kom­men­taar te han­teer – dit is im­mers kom­pli­men­têr saam met el­ke slim­foon.”
Nik­ki glo daar is geen no­dig­heid vir kin­ders in die la­er­skool om ’n sel­foon te hê nie. As ou­ers wel be­sluit om dit te doen, maak se­ker dit is ’n dom­foon wat net kan bel en SMS’e ont­vang en nie toe­gang tot die In­ter­net het nie.
Maar wan­neer kin­ders 13 is, is ’n slim­foon deel van hul so­si­a­le va­lu­ta en voel hul­le uit­ge­sluit daar­son­der. Tog is dit ou­ers wat die foon koop, en hul­le moet ver­ant­woor­de­lik­heid vir die kind se sel­foon­ge­bruik aan­vaar.
KON­TRAK VIR ’N SEL­FOON
Ver­dui­de­lik vir jou kind dat ’n slim­foon vir goed én kwaad aan­ge­wend kan word en dat dit ’n groot ver­ant­woor­de­lik­heid is om dit kor­rek te ge­bruik. Die­self­de geld so­si­a­le plat­forms. Nik­ki glo ou­ers moet kin­ders se so­si­a­le me­dia wag­woor­de ken en het ’n reg om te kyk wat op hul fo­ne aan­gaan: “Dis my reg as ou­er en dis nood­saak­lik so­dat ek jou kan help.”
Kin­ders be­hoort pri­vaat­heids­kerms ( pri­va­cy set­tings) op hul so­si­a­le me­dia pro­fie­le te hê. Ou­ers be­hoort ook hul kin­ders se facebook-v­rien­de te wees. As kin­ders nie wil hê jy moet sien wat hul­le skryf of pos nie, is dit ’n goeie aan­dui­ding dat hul­le dit nié moet doen nie. Maar bly op die ag­ter­grond op facebook. Moe­nie kom­men­taar le­wer nie en moet dit nooit as te nim­mer as plat­form ge­bruik om kin­ders voor hul maats af te kraak en te ver­klei­neer nie. (Ja, dit ge­beur.)
Soek op die In­ter­net na “Nik­ki Bush cel­lp­ho­ne con­tract” vir ’n kon­trak met al die moets en moe­nies vir ou­ers en tie­ners oor sel­foon­ge­bruik. Druk dit uit en sorg dat jul­le en die kind dit on­der­te­ken. As die kind die re­ëls oor­tree, is dit nie jy wat ge­meen is en hom straf nie, maar ’n kon­trak wat hy met sy ge­drag ver­breek het.
Dis be­lang­rik dat jy ’n goeie ver­hou­ding met jou kin­ders het. Hier­die we­der­syd­se ver­troue is iets waar­aan jy van jongs af moet werk. Jy kan nie ver­wag dat jul­le skie­lik in hul tie­ner­ja­re bes­te maats moet word nie.
NAAKFOTO’S IS ONWETTIG
Dit is onwettig om naakfoto’s van ’n min­der­ja­ri­ge in jou be­sit te hê. Kin­ders bo 14 kan ’n kri­mi­ne­le re­kord kry wat vir die res van hul le­we met el­ke werks­aan­soek op­ge­spoor kan word.
Moe­nie vei­lig voel dat fo­to’s op S­nap­chat ná tien se­kon­des ver­dwyn nie. Ie­mand kan ’n screen grab neem en dit aan­stuur.
Tie­ners ver­geet dat ’n o­ën­skyn­lik on­skul­di­ge fo­to op jou FB of In­sta­gram bui­te kon­teks ska­de kan aan­rig.
Nik­ki ver­tel van mei­sies wat tot hul ont­stel­te­nis be­sef het ’n fo­to van hul­le in ’n bi­ki­ni is op die “S­let­lys” wat skool­seuns on­der me­kaar ver­sprei.
Ie­mand sê iets ge­meens en daar­na gooi elk­een ’n stui­wer in die arm­beurs. Al stem jy nie saam nie en raak jy nie by die ar­gu­ment be­trok­ke nie, word jy steeds oor die­self­de kam ge­skeer om­dat jy dit nie teen­staan nie. Leer kin­ders dat hul­le moet sê hul­le stem nie saam nie, of an­der­sins die groe­pie ver­laat. Ont­hou, die de­ler is so goed as die ste­ler.
TIE­NERS IS DES­PE­RAAT VIR AAN­VAAR­DING
Tie­ners wil dol­graag aan­vaar word en sal soms e­nig­iets doen vir vriend­skap en lief­de. Ver­al kin­ders wat min­der ge­wild is en ge­boe­lie word, is meer weer­loos. As daar dan ’n kê­rel is wat smeek dat jy ’n naakfoto van jou­self aan hom stuur, is dit mak­lik om toe te gee as hy jou ver­se­ker dat dit net vir hom is. On­ge­luk­kig ver­geet jongmense dat so­dra iets op die web is, dit vir e­wig daar is.
As jy iets ge­pos het, is jy nie meer die ei­e­naar daar­van nie. Nou be­hoort dit aan die web. Die kê­rel mag jou in die rug steek en die