Herhaling van woorde in die Bybel, bv Voorwaar, Voorwaar - Hermie van Zyl - www.bybelkennis.co.za
Herhaling van woorde in die Bybel, bv Voorwaar, Voorwaar – Hermie van Zyl
by Mitch Kalp · 20/01/2021
Wat is die betekenis van die herhaling?
Verdubbeling en herhaling van woorde en begrippe kom baie in literatuur voor en het 'n retoriese effek, wat telkens kontekstueel vasgestel moet word. Byvoorbeeld (om net by die Bybel te bly), in Genesis 1:27 word die woord "geskep" drie keer herhaal om te beklemtoon dat net God die vermoë het om uit niks, iets te skep, en dat die mens geskep is om God se beeld te verteenwoordig. In Jesaja 36:4-9 word die woord "vertrou(e)" telkens herhaal om aan Hiskia die boodskap tuis te bring dat hy slegs op die Here moet vertrou. En, om nie meer voorbeelde te noem nie, in Lukas 10:41 spreek Jesus vir Marta aan as "Marta, Marta", waardeur Hy kennelik Marta se aandag daarop wou vestig dat sy nie so bedrywig moet wees met die goeie dat sy die beste nalaat nie, naamlik om Jesus se dissipel te wees.
In die onderstaande uiteensetting fokus ek egter net op die voorbeeld wat ons vraagsteller noem, naamlik die herhaling van "voorwaar".
Die Griekse woord wat "voorwaar" onderlê, is "amen". Op sy beurt is dit 'n oorname van die Hebreeuse woord "amen" vanuit die Ou Testament, wat "sekerlik" of "dit is so" beteken. In die Afrikaanse Bybels word "amen" op verskillende maniere vertaal. In die 1933/53 Vertaling is dit "voorwaar", in die 1983-Vertaling is dit "Dit verseker ek julle", in die Nuwe Lewende Vertaling (2011) is dit "Ek verseker julle", in Die Boodskap is dit "Julle moet nou mooi luister", en in die Afrikaanse Standaardvertaling (2014) asook die onlangse Direkte Vertaling (2020) word dit onvertaald gelaat: "Amen". Laasgenoemde Vertaling het 'n verduidelikende voetnoot by wat lui: " 'n baie sterk bevestiging van sekerheid". ('n Enkele keer in die Afrikaanse Standaardvertaling word "amen" met "Waarlik, Ek sê vir julle" vertaal.)
"Amen" word in verskillende kontekste in die Bybel aangewend: om instemming te betuig (Num 5:22), om 'n seënwens of lofuitspraak te bevestig (Ps 41:14), om 'n gebed mee af te sluit (1 Kor 14:16), en om die beloftes van God te bevestig of toe te eien (2 Kor 1:20). In die Evangelies kom dit baie voor in uitsprake van Jesus om te bevestig of te verseker dat iets vasstaan (bv Matt 5:18). Dit word so baie deur Jesus gebruik dat geleerdes dit as tiperend van die aardse Jesus se optrede aanmerk.
Die interessante verskynsel is verder dat in die eerste drie Evangelies waar "amen" voorkom in Jesus se uitsprake, dit met slegs één "amen" ingelui word, maar in die Johannesevangelie word dit konsekwent met 'n dúbbele "amen" gedoen, byvoorbeeld Johannes 1:51 (en nog in vier en twintig ander gevalle in Johannes). Nie al die Vertalings bring egter die onderskeid tussen die enkel en dubbele amen na vore nie. In die 1983-Vertaling word beide die enkel en dubbele "amen" met "Dit verseker ek julle" vertaal, en in die Nuwe Lewende Vertaling met "Ek verseker julle", maar in die 1933/53-Vertaling respektiewelik met 'n enkel en dubbele "voorwaar", en in die Afrikaanse Standaardvertaling asook die 2020-Vertaling met 'n enkel en dubbele "amen". Dit het daarmee te doen dat die 1933/53-Vertaling, die Afrikaanse Standaardvertaling en die 2020-Vertaling letterlike vertalings is, terwyl die 1983- en Nuwe Lewende Vertaling meer dinamies-ekwivalent is wat nie daarop uit is om elke woord afsonderlik te vertaal nie.
Die vraag is waarom die Johannesevangelie die "amen" telkens verdubbel, maar die eerste drie Evangelies nie. Daar is kennelik nie 'n diep betekenisverskil hierin tussen die Evangelies nie. Almal wil so die gewigtigheid van Jesus se woorde beklemtoon, dat dit belangrik en seker is, en vasstaan. 'n Mens kan jou daarop verlaat. Maar die feit dat Johannes konsekwent die dubbele "amen" gebruik, dui tog daarop hy dit as 'n besondere aandagtrekker of merker benut. Die vraag is net, merker van wat?
Eerstens kan mens sê dat hierdie dubbele amen altyd as 'n merker in verband staan met wat volg, maar ook met wat voorafgaan. Dit bind die voorafgaande met die belangrike woorde wat volg. Byvoorbeeld, in Johannes 6:26 roep die dubbele amen-uitspraak die voorafgaande gebeure in herinnering waar Jesus die brood vermeerder het. Maar wat dan volg, is waar Jesus verduidelik dat Hy Self die brood van die lewe is. Die dubbele amen is dus 'n retoriese merker wat lei tot 'n dieper teologiese insig omtrent Jesus as wat bloot uit die broodwonder afgelei kan word.
En dit lei na die tweede punt, naamlik dat hierdie dubbele amen altyd die aandag wil vestig op die persoon van Jesus as die Een wat die Vader openbaar. Die Johannesevangelie lê baie klem op Jesus as één met die Vader, van die begin af, en dat wat Jesus sê en doen, volledig in ooreenstemming is met die Vader en sy wil (vgl Joh 8:26-29; 14:1-14). Jesus is die Woord van God (Joh 1:1); Hy ís die Amen (Op 3:14; vgl 2 Kor 1:19-20). Jesus verseker ons dus met die dubbele amen dat God volledig saamstem met wat Hy (Jesus) sê en dit ook waarborg. Verskeie geleerdes het daarop gewys dat die dubbele amen-uitsprake in Johannes eintlik 'n Christologie in 'n neutedop vorm. Daarmee word bedoel dat as mens hierdie uitsprake wat met 'n dubbele amen ingelui word se inhoud bestudeer en sistematiseer, dan kan mens 'n hele leerstellige argument opbou oor wie en wat Jesus is, veral in verhouding tot die Vader.
Om saam te vat, hoewel bloot die woord "amen" nie in betekenis verskil tussen die Evangelies nie, wil dit tog lyk of die funksie daarvan in die Johannesevangelie ietwat verskil van die eerste drie Evangelies. By Johannes is die dubbele gebruik daarvan 'n merker wat die leser se aandag wil vestig op die identiteit van Jesus as één met die Vader, dat Hy die gesaghebbende openbaarder of bekendmaker van die Vader en sy wil is.
by Mitch Kalp · Published 26/07/2010 · Last modified 28/09/2014
Onverstaanbare Uitdrukkings – Hermie van Zyl
by Mitch Kalp · Published 17/04/2015
Seun van Jona of Johannes? – Francois Malan
by Mitch Kalp · Published 19/05/2015
4 November: Jou geestelike skip is al hier. – Jan van der Watt
Die Eerste Brief van Johannes: Lewe in die lig Die eerste vereiste om in die lig te kan lewe – verwerp sonde (1:8-2:2) (a) erken jou sonde (1:8-10)