Die eerste diamant is in 1867 in Suid-Afrika deur die 15-jarige Erasmus Stephanus Jacobs, die seun van ’n veeboer in die distrik Hopetown, ontdek. Erasmus se moeder het die klippie wat haar seun opgetel het, aan ’n besoeker, Schalk van Niekerk, getoon. Hy het vermoed dat dit ’n diamant kan wees en het dit deur bemiddeling van ’n Colesberg-handelaar, John O’Reilly, na die staatsmineraloog, ene dr Atherstone, in Grahamstad gestuur. Atherstone het bevind dat dit inderdaad ’n diamant was, en wel van 21,75 karaat. Die diamant, na O’Reilly vernoem, en ook soms die Eureka-diamant genoem, is vir 500 pond aan die Kaapse goewerneur, Sir Philip Wadehouse, verkoop.43
In 1869 het Schalk van Niekerk ’n veel groter diamant by ’n Griekwa vir 500 skape, 10 osse, ’n perd, saal, toom en geweer – feitlik alles wat hy besit het – geruil. Die diamant van 83,25 karaat is vir 11 200 pond verkoop. Toe dit in die Kaapse parlement ten toon gestel is, het die koloniale sekretaris, sir Richard Southey (prominente Vrymesselaar van die Engelse losie in die Kaap), die voorspelling gewaag dat die toekoms van Suid-Afrika op rots gebou sou word.44
Delwers wat dit nie langs die rivieroewers gelukkig getref het nie, het in groot getalle op die sogenaamde “droë delwerye”, waar die vondste selfs nog belowender gelyk het, toegesak. In die Vrystaat het die weduwee Jacoba Visser se plaas Jagersfontein, en ’n ander nabygeleë plaas, Koffiefontein, die eerste groot vondste opgelewer.45 ’n Kort rukkie later is diamantdraende grond ook by Du Toitspan, op die plase Dorstfontein en Bultfontein, nader aan die sameloop van die Vaal- en die Oranjerivier, ontdek.46
Die soektog na goud in die Transvaal is egter bemoeilik deur die Voortrekkers (later die Volksraad van die ZAR), wat ’n verbod op goudprospekteerdery geplaas het. Hulle het tot dié stap oorgegaan uit vrees dat die ontdekking van goud tot ’n stormloop van “uitlanders” sou lei en moontlik self tot inmenging deur Brittanje.51