Friday, March 5th, 2021 | Vertalings.
5 Kommentare op "Osip Mandelstam. Vertaling in Afrikaans"
March 12th, 2021 at 10:42
Russies (die bronteks?) is nie vir my toegangklik nie. (Wat 'n jammerte!). Dus lees ek hierdie vertaling as 'n oorspronklike teks, sonder om vergelykings te tref met die bronteks.
As Afrikaanse prosagedig is dit treffend. Die meeste mense met 'n Afrikaanstalige agtergrond sal seker dadelik aan koning Nebukadnesar dink as hy lees:
"Die liggaam van Arshak is ongewas en sy baard het verwilder.
Die koning se vingernaels is gebreek, en houtluise kruip oor sy gesig."
Ek wonder of die oorspronklike teks so sterk beeldend as die Afrikaans is: "saad het verdor in sy skrotum" en "sy stem is so yl soos die geblêr van 'n skaap".
Dit is eintlik verstommend hoe kragtig en veelsydig taal kan wees. Osip Mandelstam skryf 'n gedig in Russies (?) en hier kom dit te staan in 'n soepel, spontane Afrikaans. Natuurlik moet mens die vertaler darem ook 'n bietjie krediet gee daarvoor ;-)>
Zeer bedankt vir jou aanbod van hierdie stukkie ontroerende taaluiting uit 'n vreemde kultuur, Helize.
March 15th, 2021 at 14:28
Ag, ek is bly IEMAND vind aanklank by wat (eers na herhaalde lees en herlees, bygesê) ook vir my 'n besonder verrykende teks is. Die "een ekstra dag" vol ryk sintuiglike waarneming, wat die intens-gehegte onderdaan aan sy opperheer van eens wil skenk.
En ja, De Waal, die oorspronklike teks het net soveel direkte, konkrete beelde – ek het so na as moontlik vertaal. Weliswaar nie uit die Russies nie. Ek het twee Engelse vertalings van die REIS NA ARMENIë tot my beskikking gehad, een van Clarence Brown (1965, herdruk telke male tot in 2002) – plek-plek meer langdradig en lomp, as dié van Sidney Monas uit 2011. Maar nagenoeg en byna identies wat die beelding betref, dat mens kan sien dit is vertalings van die Russies (die versoek wat soos 'n VEER kielie in die oor, die verwarming aan die luise).
Armenië is waar die berg Ararat geleë is, en waar Mandelstam alleraangrypends skryf oor Armeens as taal (in 1933 – ek vertaal in Afrikaans, die taal waaruit ek op hierdie moment intens identifiseer met Mandelstam se beskrywing van Armeens, intens bedreig). In dié passasie uit die werklik aangrypende, surrealisties-poëtiese prosa-essay van Mandelstam, skryf hy oor sintuiglike waarneming tydens sy ballingskap daar:
Die tande van jou visie verkrummel en breek as jy vir die eerste keer kyk na Armeense kerke.
Die Armeense taal kan nie verweer nie; sy stewels is van klip (…)Waar kom die taal se traksie vandaan? Hoe om dit te verduidelik? Wat maak sin daarvan?
Ek het die vreugde ervaar van klanke uit te spreek, verbode vir Russiese lippe, geheime klanke, verworpe, en miskien, op een of ander diep vlak, beskamend.
Helder water het gekook in 'n pewter teepot en skielik is 'n knyp wondebaarlike swart tee daarin gegooi.
Dis soos ek gevoel het oor die Armeense taal.
Ek het in myself 'n sesde sintuig gekweek, 'n 'Ararat' sintuig: die sintuig van aangetrokkenheid tot 'n berg.
Miskien iets wat alle Bolanders voel? Die sintuig vir die berge wat jou oral omring. Martin Versfeld se berge, WA de Klerk se berge, Henri en Marie Snyders se berge…
March 15th, 2021 at 15:58
Mandelstam het baie liefdes gehad en baie gely. Hy het uiteindelijk gesterf van koue en honger in 'n Russiese strafkamp. Mens wonder of 'n digter so intens moet leef om verse soos hieronder te kan skryf? Of kan 'n besadigder lewe ook boeiende (bloeiende) poësie oplewer?
Gedig uit sy Kamen'-reeks:
Blare wat skaars asemhaal
in die donker wind;
die flikkerende swael
trek skemer sirkels.
In my liefdevolle
word dit skemer,
'n laaste ligstreep, skugter beskuldiging.
En oor die nag se bos
klim die brons maan in sy plek.
Waar's die musiek?
Dis dan so stil?
March 16th, 2021 at 18:15
Dankie, De Waal – maar daar's ook die teenargument, van stilte, sentraal by Mandelstam "Silentium" in KAMEN [KLIP] en Celan ("Argumentium e silentium", in Von Schwelle bis Schwelle/Van drumpel na drumpel, 1955) dit is 'n argument gebaseer op stilswye, daarop gebaseer dat iets nie gesê word nie). Soos in die Aphrodite-uit-die-skuim gedig van Mandelstam, "Silentium":
Sy is nog nie, is onontstaan,
musiek is sy en woord
so leef deur hul verweefdheid,
al wat asemhaal en leef
In see die asem, rustig, altyd,
en lig deurgroei die ruim;
uit die vat, wat blouïg skemer,
styg vleuelbleek die skuim.
O kon ek tog, met hierdie mond,
so 'n eerste stilte wees,
'n kristalle toon, meteen net uit die grond,
en so gebore: rein.
Bly, Aphrodite, hierdie skuim,
jy woord, gaan, bly musiek.
Van hart uit, skaam jou, hart, wat sy
begin en grond ontstyg.
(Osip Mandelstam, ©vert. HvV: na die vertaling van Paul Celan 1959)
Dis opvallend dat Celan al vyf jaar tevore sy "Argumentium e silentium" geskryf het (volgens Barbara Wiedemann 2003:640), na versvertalings van die Franse digter René Char, aktief in die verset tydens WO II.
Maar meer pertinent nog, is Breyten Breytenbach se eie driedelige versreeks, "Silentium" in op weg na kû (2019 – reeks 9.9-9.9.2.1, bladsye 214-216). Ontstaan in Spanje rond 29/12/2017, volgens datering by die tweede gedig. Hier net enkele reëls uit die eerste gedig, wat laat dink aan "oerghoeroe" Louw en die "rooi lint" om die handbeentjie van die vergete, gestorwe kind (in "Klipwerk). Vergete, nes daar vergeet is om die gestorwe digter se as af te haal (JC Steyn in sy Louw-biografie, band II,1998):
'n lewe wat so mooi kon sing
voor die gat gegrou in die koue grond
waar oerghoeroe se asem
o voorsaat afstammeling
in woordewant toegevou
afgelaat is om tot vergeet gedoem
onder vaalgras in die grint
soos 'n lint of kind sonder hare
te vergaan tot laat gaan
En wrang en pynlik dié reëls aan die slot:
nooit weer die taal
soos die agtergedagtes van voëls
March 18th, 2021 at 14:53
Dit is opmerklik hoe die begrip van "stilte" verskeie digters aangyp deur verskeie tydperke en tale. Daar is sekerlik talle redes daarvoor – sou die "woordeloosheid" van stilte byvoorbeeld juis uitdagend en stimulerend wees vir mense wat met woorde werk?
In die gedig hieronder beskryf die Sweedes Nobelpryswenner, Tomas Tranströmer, hoe hy byna verongeluk in sy motor en hoe oorweldigend die stilte ná die geknars van die ongeluk vir hom was.