1838 en 2018 - twee dramatiese jare oor grond - Solidariteit WêreldSolidariteit Wêreld
Tuis › Nuuskantoor › 1838 en 2018 – twee dramatiese jare oor grond
21 keer met assegaai gesteek en klein Johanna leef
Dr. Dirk Hermann, bestuurshoof van Solidariteit
17 Februarie 1838. 'n Doodsnag – onverwags. Die Zoeloe-impi's is oral. Hulle skreeu, vroue skreeu, kinders skreeu en babas huil. Klein Johanna van der Merwe gee nog koeëls vir haar pa aan en toe is hy dood, en sy sien haar familie is dood. Sy vlug na die Prinsloos se waens en al een wat daar leef, is klein Catherina. Die Zoeloes oorval hulle. Johanna word 21 keer deur assegaaie gesteek, klein Catherina 24 keer. Die Zoeloes dink hulle is dood en gooi hulle op die platklip onder die suikerbosboompie waar hulle ander kindertjies se lyfies ook gegooi het. Met haar laaste krag trek Johanna die lykies van die ander kinders oor haar en Catherina. Onder die liggaampies hou die twee 12-jarige beste maatjies mekaar se hande vas.
"Hulle lewe! Klein Johanna en Catherina lewe!" roep oom Dail Bezuidenhout. Hy het rook gesien en saam met sy agterryer na die plek gejaag. Angstig word lykies van kinders wat vermoor is van die twee dogters afgetel. Hy lê hulle onder die suikerbosboompie neer. Om hulle is verwoesting. Die grootste kindermoord in een nag in Suid-Afrika se geskiedenis. 185 kinders, 41 mans, 56 vroue en 250 diensbodes is by Bloukrans en Boesmanrivier vermoor.
Johanna het opgestaan al was die dood rondom haar.
'n Duikboot in die Suid-Afrikaanse vloot is na haar vernoem. Die nuwe regering het na 1994 die Johanna van der Merwe-duikboot se naam na Assegaai verander.
Vanjaar is dit 180 jaar na die Bloukrans- en Boesmanspruit-moorde en Bloedrivier. 1938 en 2018. Die twee jare het 'n gemeenskaplike kenmerk; hoogdrama oor grond!
1838. Die jaar begin met iets van 'n opwinding. Daar is 'n kans vir grond. Dingaan, die koning van die Zoeloes en Voortrekkerleier, Piet Retief, sluit 'n ooreenkoms oor grond.
Op 6 Februarie teken Dingaan die traktaak. Hy nooi Retief na 'n geleentheid waar sy krygers hulle sou vermaak, maar hy roep uit: "Maak dood die towenaars!" en Retief en sy manskappe, insluitende sy seun word na Hlomo Amabuto geneem. Retief moet eers kyk hoe sy seun en die res van sy geselskap wreed deur Dingaan vermoor word en daarna word hy vermoor.
Na die moord op Piet Retief het die Zoeloe-impi's uitgetrek om die trekgeselskap aan te val. Op 17 Februarie 1838 vind die groot moord langs die Bloukrans- en Boesmanriviere plaas.
Daar was min hoop oor. Die Voortrekkers was verslae. Die Groot Trek was op 'n mespunt.
Op daardie stadium was die nuus van Retief en sy manskappe nog nie bekend nie. Op 20 Februarie kry hulle die verpletterende nuus van die moord.
Op 27 Februarie skryf 'n hartseer Lenie Retief aan die Trekkers:
Wanneer die slaap my snags ontwyk en ek wonder wat ek moet doen, dan probeer ek dink welke raad Piet my sou gegee het. Wat sou hy nou vir ons almal gesê het, hoe moet ons optree. Julle uitdagings is drieledig: beveilig julle jeug se toekoms, dan is julle eie toekoms ook veilig; moenie moed verloor nie, maar slaan die hand aan die ploeg en woeker met die talente wat die Allerhoogste aan julle gegee het; en staan saam, want niemand kan die uitdagings wat hierdie wêreld bied, alleen te bowe kom nie.
Die spanning met Dingaan was nog nie opgelos nie. Andries Pretorius arriveer op 22 November by die laer. Hy word aangewys as die nuwe kommandant-generaal.
Twee dae later verlaat Pretorius die laer met 464 mans en 64 waens op 'n strafekspidisie teen Dingaan.
16 Desember – die Slag van Bloedrivier.
Die Zoeloes het gereed gemaak om die Voortrekkers uit te wis.
Intussen het Pretorius en sy manne gereed gemaak om die Zoeloes te straf.
'n Groot botsing het gewag. Die trekkers vorm 'n laer. Vroegdag val die Zoeloes aan. Die Voortrekkers skiet terug. Hulle dryf die Zoeloes laag vir laag terug. Teen 11:00 die oggend is die Zoeloes gedemoraliseer en vlug.
Die oormag was 20 Zoeloes teen een Voortrekker, maar 3 000 Zoeloes dood en geen ongevalle aan Voortrekkerkant nie.
Terwyl Zoeloeboodskappers die slegte tyding van hulle verpletterende nederlaag na Dingaan geneem het, het die Voortrekkers die aand na die geveg in hulle laer 'n dankdiens gehou.
Op 21 Desember vind Andries Pretorius die beendere van Retief en sy manne asook die ongeskonde traktaat Retief se knapsak.
2018 – 180 jaar later en ons was weer in jaar van hoogdrama oor grond in Suid-Afrika. Die onderliggende emosie in die debatte was dat wittes grond gesteel het, hulle word as kriminele uitgekryt, en kriminele moenie vergoed word nie. Die openbare verhore was met emosie belaai en historiese drogbeelde is gebruik om wittes aan te kla, skuldig te bevind, en met onteinening sonder vergoeding te straf.
Op 4 Desember het die parlement besluit dat artikel 25 van die Grondwet gewysig moet word sodat dat dit spesifiek bepaal dat onteiening sonder vergoeding vir grondhervormingsdoeleindes toelaatbaar is. Die ANC-parlementslid en medevoorsitter van die grondwetlike hersieningskomitee het gesê: "Die mense wil hulle grond hê, gee hulle wat hulle wil hê. 'n EFF-parlementslid se opmerking was: "Ons het vandag die boer se grond gevat." 'n Deel van die parlement het 'struggle'-liedere gesing.
Die gronddebat van 2018 kan egter nie sonder 1838 gevoer word nie. 1838 trek 'n streep deur die historiese drogbeeld dat wittes net boos en krimineel is, gronddiewe is wat verdien om gestraf te word.
Afrikaners het oor die algemeen hard gewerk vir hul grond, dit met sweet gekoop en baie het gesterf in hulle stryd om grond. Die anderkant van die grondmunt word nie genoeg vertel nie.
Wat leer ons na 180 jaar uit 1838?
1.	Afrikaners het nie net 'n kriminele geskiedenis nie. 1838 trek 'n streep deur die eenvoudige meesterverhaal van wit oortreder en swart slagoffer.
2.	Ons leer van opofferings, swaarkry en opstaan, maar die groot verskil wat geensins in vandag se gronddebat in ag geneem word nie, is dat 1838 ons leer van die traktaat wat ongeskonde in Retief se knapsak gevind is.
3.	Ons leer dat verskillende groepe verskillende vergrype in hulle geskiedenis het. Niemand kan op 'n skoon geskiedenis aanspraak maak nie.
4.	1838 leer ons dat ons moet doen wat die Gelofte vra: Dat ons vir ons kinders moet vertel. Ons kinders moet 'n gebalanseerde prentjie van die geskiedenis kry.
5.	Ons leer van Johanna van der Merwe wat letterlik tussen die dooies opgestaan het. Wat verder getrek het en voluit geleef het.
6.	1838 leer ons van Lenie Retief wat in smart sê moenie dat julle hartseer julle verlam nie. Daar is 'n jong geslag tussen julle wie se toekoms in julle hande is.
7.	Ons leer van die belangrikheid van 'n laer. Mense verwys dikwels neerhalend daarna om laer te trek. Bloedrivier leer ons dat ons ons laer selfs moet versterk.
8.	1838 leer ons dat 'n dramatiese ingryp onverwags die loop van die geskiedenis kan verander. Vir die Voortrekkers was die einde van die trek in sig. Die oorwinning by Bloedrivier was teen die verwagting.
9.	Die Groot Trek leer ons dat ons gebondenheid aan grond baie diep is. Grond is nie vir ons 'n simbool van bevoorregting, mag of rykdom nie. Grond is vir ons identiteit.
10.	Bloedrivier leer ons van 'n Gelofte in die laer. Die krag van verbondenheid aan Christus. Dit leer ons van 'n smeekgebed vir krag en 'n dankgebed vir genade.