Ernstige vrae oor ‘grondeisers’ in Bethlehem wat plase wil eisTalle verbygangers vra grondeisvorms aan. Foto: AfriForum ’n Inwoner het AfriForum via Facebook ingelig dat talle inwoners sedert die begin van die week by die stadsaal op die hoek van President Boshoff- en Highstraat in lang rye wag om sogenaamde grondeise-vorms te voltooi. Sy het navraag by haar werknemers gedoen wat gesê het hulle is almal gevra om die vorms te gaan invul. Die vorm, Claimant Information, is in die vorm van ’n beëdigde verklaring waarop individue hul persoonlike inligting moet invul en inligting verskaf soos van wie hulle grond eis, wat hul verhouding met die persoon is van wie hulle eis, waar hulle vroeër gebly het, in terme van watter regte (ploeg, weiding of verblyf) hulle eis, die jaar wat hulle van die plek verskuif is waar hulle nou verblyfreg eis en of hulle enige vergoeding gekry het. AfriForum het verneem talle mense het die vorms voltooi en ingehandig nadat dit deur verteenwoordigers van die polisie gestempel is. Dit is onduidelik wie agter die proses sit, maar na wat verneem word, is daar nie van aansoekers verwag om enige administrasiefooi te betaal nie. Volgens die inwoner is wat nou gebeur uiters kommerwekkend omdat haar werknemers wat die vorm voltooi het, nog nooit “hul voet op ’n plaas gesit het nie”. Die bus van die departement van landelike ontwikkeling en grondhervorming. Foto: AfriForum Toe Atkins in die ry wou inval om self ’n vorm te bekom, is hy deur ’n amptenaar wat glo in beheer van die toelatingsproses is, afgejak en toegesnou dat hy nie daar hoort nie en dat dit nie die ou bedeling is waar mense kan maak wat hulle wil nie. Volgens Atkins het ’n polisielid vir hom gesê die doel van die proses is om al die mense te tel wat voorheen op plase was en afgesit is sodat die regering hulle kan vergoed. Nog ’n inwoner het gesê haar huiswerker het haar meegedeel Julius Malema se EFF het glo vir hulle gesê om die eise in te dien omdat hulle vergoed sal word vir die ongerief van die verlede. Tarien Cooks, veiligheidskoördineerder by AfriForum, het gesê dit is duidelik daar is ’n slang in die gras omdat die “eisvorm” nie op ’n amptelike dokument is nie. ’n Geldige eisvorm wat aansoekers moet voltooi, is ’n hele paar bladsye lank. Cornelius Jansen van Rensburg, adjunk- uitvoerende hoof van AfriForum en uitvoerende hoof van AfriSake, het gesê dit is die begin van chaos rondom grondeise sedert die 1913-afsnydatum gewysig is. “Dit is duidelik daar is politieke inmenging omdat soveel mense moontlik aangemoedig en aangery word om eise in te dien ongeag of hulle ooit op plase gewoon of gewerk het.” Hy het gesê die afgelope maand is eise selfs tot by die Wes-Kaap ook ingedien. “Die verwagting wat nou onder arm swart mense verhoog word dat hulle almal grond gaan kry, gaan veroorsaak dat die regering hom in ’n posisie plaas waar hy boere se eiendomsregte gaan skaad.” Jansen van Rensburg sê dis van sleutelbelang dat mense met eiendom gereeld op die departement se webtuiste gaan kyk of hul eiendom nie gelys is om geëis te word nie. Hy het gemeenskappe aangeraai om situasies soos wat nou op Bethlehem afspeel onder AfriForum en AfriSake se aandag te bring. “Dit is die begin van ’n politieke kookpot wat vergelykbaar is met wat oorlogsveterane in Zimbabwe begin doen het.” ‘n Sogenaamde grondeisvorm. Foto: AfriForum Me Lezzane Rungasamy, waarnemende hoofdirekteur van grondrestitusie in die Vrystaat, was nie bewus van die situasie nie. Sy het gesê die eenbladsy-dokument is nie ’n eisvorm nie, maar is as siftingsdokument gebruik om eisers te laat verstaan watter inligting van hulle nodig is wanneer die heropening van die grondeise-proses begin. “Ek verstaan watse probleem nou geskep is en het opdrag gegee dat die vorms nie verder gebruik word nie. Grondeise-aansoeke sal binne-in die bus gedoen word waar ’n data-vaslegger van die kantoor van die streeksgrondeisekommissaris die inligting sal versamel.” Bennie van Zyl, hoofbestuurder van TLU SA, meen dit is niks anders as politieke opportunisme nie. “Grondeise moet deur ’n bepaalde wettige proses gaan wat geverifieer moet word. Niemand kan keer dat mense eise indien nie, maar die regte prosedures moet gevolg word. Regmatige eienaars sal in die toekoms ook geleentheid hê om onregmatige eise te betwis.”