Europese denke en hoekom die ‘patriotiese lente’ nog nie nou gaan aanbreekFoto: Markusspiske/Pixabay.com Talle wit Suid-Afrikaners wat Europese gebeure dophou, som dinge daar dikwels soos volg op: Talle vreemdelinge uit die Midde-Ooste en Afrika, meesal Moslems, oorstroom die voorspoedige en werkende vasteland en terreur, misdaad en vervreemding laat inwoners ongemaklik en bedreigd voel. Die logiese gevolg is ŉ sterk reaksie wat lei tot nasionalistiese regerings wat die Moslems op hulle plek sit of uit Europa terugdwing na hul lande van oorsprong. Suksesse van nasionalistiese partye en sterk uitsprake van enkele leiers word as bewys gesien en veral verlede jaar se stem vir die Brexit en ook die verkiesing van Donald Trump tot Amerikaanse president word as deel van ŉ onstuitbare golf vertolk. Die Europese mentaliteit is egter meer kompleks. Om mee te begin is die verskille tussen die onderskeie lande en streke te uitlopend om ŉ duidelike beeld te vorm. Terwyl nasionalistiese leiers in sommige lande soos Hongarye of Pole aan bewind is en die debat oorheers, voer nasionalistiese partye in ander lande ŉ sukkelbestaan en word deur al die ander geïsoleer. Dit is wel so dat in meeste lande ŉ swaai na regs te bespeur is, maar dit moet nie oorskat word nie. Die oorgrote meerderheid Europeërs sal nooit vir regse en nasionalistiese partye stem nie. Reeds kort na Trump se oorwinning is ŉ regse oorwinning in die Oostenrykse presidentsverkiesing gestuit en meer onlangs het die Nederlandse verkiesing mense teleur gestel wat gehoop het op ŉ onstuitbare patriotiese lente in Europa. Dit is nog te vroeg om duidelike afleidings te maak, maar dit wil voorkom asof die linkse establishment ná die skok oor Trump se oorwinning en wat dit impliseer, hergroepeer het en weer aanval. Europa het sonder twyfel demografies geweldig verander oor die afgelope paar dekades, maar veral oor die afgelope paar jaar. Talle Europeërs voel ongemaklik met radikale Islam en voel bedreig deur gereelde terreurdade, maar hou in beginsel van die oop en multi-kulturele samelewing, ten minste so lank as dit hulle nie inperk nie. Min sien kans vir ŉ botsing van beskawings en sal hulleself sus met die geloof dat die radikale Islam ŉ verbygaande verskynsel is en deur staatsgedrewe integrasieprogramme opgelos kan word. Daarom steun hulle eerder partye wat met die “ons teen hulle” bedoel die sekulêre en verdraagsame landsburgers van enige afkoms teen die streng godsdienstiges, as diegene wat daarmee bedoel “die etniese meerderheid/staatsvolk teen alle uitlanders”. Vreemdheid word ook nie per se as bedreiging gesien nie, Europa is immers al sedert die 1960’s bekend met gasarbeiders aan die een kant, en toeriste aan die ander kant en is ŉ uiters vermengde en geglobaliseerde samelewing (dit geld veral vir Wes- en Suid-Europa). Europa het ŉ lang geskiedenis van die integrasie van vlugtelinge of immigrante en glo daarom (naïewelik) dat dit weer sal slaag en dat immigrante per slot van rekening ŉ aanwins is. Vir die terugkeer na ŉ etnies homogene samelewing soos voor die 1960’s is die opofferings eerstens te hoog, tweedens word dit as onwenslik beskou en derdens ken al hoe minder mense nog “die goeie ou dae” en aanvaar die huidige vermengde samelewing as gegewe en glo dat dit onomkeerbaar is. Boonop gaan dit nog steeds materieel en andersins met meeste mense goed en die toenemende vermenging en vervreemding is hoogstens ŉ irritasie, nie iets wat wesenlik jou lewe bedreig nie. Ná terroristiese aanslae is almal vir ŉ ruk in rep en roer, maar dan gaan die lewe weer aan en mense stel hulle gerus met statistieke dat die risiko om in ŉ terreuraanval te sterf uiters gering is. Europa leef nie, soos Israel, in ŉ toestand van permanente bedreiging en paraatheid nie. Danksy die totstandkoming van die Europese Gemeenskap en later die Europese Unie, wat sedert die einde van die Koue Oorlog feitlik die hele Europa beslaan, het Europa ná eeue van oorloë ŉ ongekende tyd van voorspoed bereik. Min mense wil dit op die spel plaas en aanvaar eerder sekere besnoeiings van hulle vryheid en hulle lande se soewereiniteit ter wille van die groter ideaal. Die liberaal-demokratiese politiek sedert die Tweede Wêreldoorlog was in talle opsigte baie suksesvol en mense wil nie radikaal daarmee breek nie, hulle soek net hier en daar enkele aanpassings. Die Britte was waarskynlik verbaas oor hul eie dapperheid, maar Brexit sal ŉ unieke gebeurtenis bly en nie ŉ domino-effek tot gevolg hê nie. Geografies, en dus ook sielkundig, is Brittanje ŉ eiland en eerder bereid om sy eie pad te gaan as die state van die vasteland, wat ten nouste aan mekaar verbind is soos ŉ groep bergklimmers. Die invloed van die hoofstroommedia is in Europa ook heelwat sterker as byvoorbeeld in die VSA of onder wit Suid-Afrikaners, waar mense eerder skepties teenoor die staat en gevestigde instansies is en waar die sosiale media opbloei. Dit is ook nie toevallig dat in Europa ŉ veldtog van regerings aan die gang is teen sogenaamde fake news nie, wat veral in die sosiale media die rondte doen (asof die hoofstroommedia altyd net die waarheid publiseer). Europa het ŉ lang geskiedenis van vertroue in die staat en sy leiers en is daarom stabiel, maar ook vatbaar vir magsmisbruik. Dit onderskei hulle duidelik van die volke van die “Nuwe Wêreld” soos die VSA, Australië, Kanada, (en ook die Suid-Afrikaners van Europese afkoms), wat individuele vryheid hoog op prys stel en skepties is teenoor sterk en sentralistiese regerings. Die vertroue in die welsynstaat en die bereidwilligheid om hoë belastings te betaal is veral in die noordelike en westelike deel van Europa sterk geanker. Dit is nie bevorderlik vir ŉ radikale breuk met die bestaande orde nie.