Onwettige sigarette rede tot groot kommer | Maroela Media
Die navorsingsverslag van Ipsos is gedoen in opdrag van die Tabakinstituut van Suid-Afrika (Tisa) en bevat skokbevindings. Dis verlede week bekend gemaak.
Dit het, onder meer, bevind onwettige sigarette word verkoop vir so min as R5 per pakkie in meer as 100 000 winkels in Suid-Afrika. Meer as 'n derde van sigarette in informele winkels, waar sowat 80% van al Suid-Afrika se sigarette verkoop word, word verkoop vir minder as die R17,85 wat as belasting vir elke pakkie sigarette aan die regering betaal moet word.
Die verslag het bevind die vervaardiger Gold Leaf Tobacco Company (GLTC) is verantwoordelik vir tot 75% van die onwettige sigarethandel in die land. Dít ten spyte van die feit dat GLTC se sigarette plaaslik vervaardig word in 'n fabriek wat deur die inkomstediens gelisensieer is.
Een van GLTC se handelsmerke, RG, is nou die tweede grootste in die land, en word vir so min as R10,50 per pakkie verkoop.
In die onwettige tabakbedryf word die RG-handelsmerk gevolg deur Savannah (ook GLTC), Caesar (Best Tobacco Company) en Sharp (GLTC).
Die bokse sigarette is in 2015 gevind waar dit onder 'n taxi versteek is. Foto: SAID
Suid-Afrika se belastingtekort staan vanjaar op 'n geraamde R50 miljard. Die Ipsos-navorsing wys bykans 8 miljard sigarette sal vanjaar onwettig verkoop word. Dít verteenwoordig R7 miljard rand – oftewel 14% van dié tekort – geld wat baie kan doen om die R50 miljard-gat toe te stop.
Francois van der Merwe, Tisa-voorsitter, het die situasie as verregaande beskryf, gegewe die beroerde stand van Suid-Afrika se staatskas én die land se moeilike pad na ekonomiese herstel.
Luidens die navorsing het die sluikhandel in sigarette die hoogte ingeskiet nadat die inkomstediens – toe onder leiding van die nou geskorste kommissaris van die SAID, Tom Moyane – beveel het dat ondersoeke en inspeksies by sigaretfabrieke gestaak word.
Die inkomstediens se Sandile Memela het in reaksie op die navorsing gesê die SAID-bestudeer nog die verslag en kan eers later daarop kommentaar lewer.
Die inkomstediens het egter in Mei vanjaar al aan 'n parlementêre oorsigkomitee gesê hy is besig om weer toegewyde spanne in te stel om onwettige tabakhandel te ondersoek.
Die landbouorganisasie Agri SA – waarvan Tisa 'n bedryfslid is – het intussen 'n dringende beroep op die regering gedoen om in te gryp. Hy sê die huidige stand van sake striem nie net groei nie, maar bedreig ook die plaaslike tabakbedryf.
Pietman Roos, hoof van korporatiewe sake by Agri SA, sê die organisasie steun ten volle Tisa se voorstel dat doanebeamptes by elke aanleg ontplooi word. In dié stadium funksioneer die stelsel op vertroue, maar die navorsing wys dis nie die beste opsie nie.
"Die aksyns op sigarette is só hoog, dat dit sin maak om dit te probeer vermy," het Roos gesê. "Wetstoepassing moet konsekwent wees en dit gaan nodig wees om iemand op die grond te hê."
Waar klaar vervaardigde sigarette in die verlede ingesmokkel is, word die rou tabak nou toenemend (wettig) uit buurlande na Suid-Afrika ingevoer. Dié tabak word gebruik in die vervaardiging van die sluikhandelsigarette, wat Suid-Afrika se tabakboere uit die waardeketting sluit. Op dié manier word aksyns ook vermy, omdat die belasting op klaargemaakte sigarette gehef word en nié op rou tabak wat ingevoer word nie.
Roos sê die plaaslike tabakbedryf kan na raming bykans verdubbel, sou alle tabak wat in Suid-Afrika in die vervaardiging van sigarette gebruik word, ook by Suid-Afrikaanse boere gekoop word. Die plaaslike bedryf onderhou nie net duisende gesinne nie, maar in baie gevalle hele dorpe.
Nagenoeg R500 000 se onwettige sigarette is in 2014 in die vermeende gesteelde dubbelkajuitbakkie gevind. Foto: SAPD
Goedkoopste sigarette ter wêreld
Luidens die Ipsos-studie het Suid-Afrika die goedkoopste sigarette ter wêreld en 50c is al wat 'n nuwelingroker vir 'n los sigaret by 'n informele winkel gaan opdok. Dit is maklik bekostigbaar en vryelik beskikbaar, ook aan kinders. Die studie het bevind die praktyk ondermyn dus ook die regering se pogings om rook te ontmoedig.
Volgens die Tobacco Atlas (wat die skade meet wat die tabakbedryf wêreldwyd aanrig) sterf meer as 42 100 Suid-Afrikaners jaarliks weens tabakverwante siektes. Meer as 55 000 kinders (10-14 jaar oud) en meer as 6 miljoen volwassenes (15 jaar+) gebruik daagliks een of ander vorm van tabak.
Die minister van gesondheid Aaron Motsoaledi is 'n onbeskaamde antiroker en het in Maart vanjaar by die Wêreldkonferensie oor Tabak en Gesondheid in Kaapstad selfs strenger wetgewing daarteen beloof.
Die departement van gesondheid het by navraag gesê die onwettige handel in tabakprodukte hou groot gesondheids-, ekonomiese en veiligheidsgevare in, nie net in Suid-Afrika nie, maar wêreldwyd.
Woordvoerder Foster Mohale sê die departement doen nie self inspeksies in die tabakbedryf nie, maar dat die inkomstediens weet wat die impak van die verkoop van onwettige en goedkoop sigarette op die ekonomie is. Hy sê die gesondheidsdepartement werk ook saam met ander departemente om die Wêreldgesondheidsorganisasie se protokol oor die onwettige handel in tabakprodukte te laat bekragtig.
Mohale sê hoewel die departement bekommerd bly oor die verkope van álle tabakprodukte, word die meeste van die sigarette wat onwettig verkoop word, boonop nie ingevolge wetgewing vervaardig nie.
Wettige verkope daal
Terwyl die sluikhandel in sigarette die afgelope paar jaar geblom het, het die verkoop van wettige, gereguleerde en belaste sigarette, binne twee jaar met 15% gedaal.
Die wettige tabakbedryf skep 108 000 werksgeleenthede, waaronder dié vir tussen 8 000 en 10 000 plaaswerkers. Tisa sê dié werksgeleenthede gaan toenemend bedreig word, tensy die regering beslissende stappe doen om die sluikhandel in sigarette te stuit.
Nie almal stem saam met navorsing
Die Fair-Trade Independent Tobacco Association (Fita) het die navorsingsverslag egter skerp gekritiseer.
Die vereniging sê as daar na fiskale risiko gekyk word, moet die héle waardeketting ondersoek word. Dit sluit in alles van die landboubedryf, vervaardiging, verkope en uitvoere. Fita sê daar moet ook gekyk word na álle belasting, waaronder maatskappybelasting, BTW, persoonlike inkomstebelasting, werkloosheidsversekering en invoerbelasting.
Fita sê die plaaslike tabakbedryf is deurspek van ongerymdhede en dat dit álles ondersoek moet word. Hy sê groot tabakmaatskappye beheer die mark, terwyl nuwe toetreders tot die bedryf geteister en verdag gemaak word.
Nou kom die minister nog met belaglike rookwette, wat anyway net nagekom gaan word deur "ons" wat wettige sigarette koop. Ok maar leka stupid!
Darem ongelooflik hoe vinnig onwettige handel en kriminêle bedreiwighedeoral toegeneem het. Moet wees omdat Suid Afrika 'n wettelose hawe vir al wat skelm is, geword het. Die wetteloosheid is absoluut oral in elke faset van die lewe sugbaar. Regte mafia staat. Wonder of dit in ons lewe gaan einde kry. Daar is net heeltemal teveel van die kriminêle in elke sektor betrokke. Hul optrede in die samelewing is walglik en hou bykans altyd gevaar vir ons almal in.
Ja onwettige sigarette is 'n rede tot kommer, MAAR die onwettige immigrante wat daagliks die land infiltreer is 'n BAIE GROTER rede tot kommer! Aan beide sal niks gedoen word nie!!
So lang stories oor tabak en die plaas moorde word weggepraat.
Ja en dan praat ek nie eers van die plaasmoorde wat al hoe meer toe neem en nie aandag kry en samewerking en oplossings, MAAR ROOK NOU NET!!!