Wie het God geskep? - Jean Oosthuizen
Deur Jean Oosthuizen op 1 Oktober 2015
Die netelige vraag of God 'n menslike uitvindsel is, was verlede week weer aan die orde tydens 'n dialoog op die Universiteit Stellenbosch se kampus.
Die saal by die Neelsie was stampvol gepak toe die agnostikus Abel Pienaar en die Amerikaanse Christen-apologeet Richard Howe mekaar oor die onderwerp getakel het. Die hoofsaaklik jong gehoor wat die saal van hoek tot kant vol gesit het, het aan die einde van die gesprek tougestaan voor die mikrofone om die twee gespreksgenote met vrae te peper.
Belangstellendes kon die gesprek, wat deur middel van intydse stroming direk uitgesaai is, wêreldwyd op die internet volg.
Pienaar is 'n agnostikus, filosoof en voormalige NG predikant. In die ander hoek was Howe, 'n Amerikaanse kreasionis wat spesialiseer in apologetiek – die verdediging van die Christendom as studievak. Hy is tans op besoek aan Suid-Afrika en tree ook as gasspreker in verskeie kerke op.
Albei die sprekers het ewe veel kans gehad om hulle saak te stel en daar is geleentheid gebied om mekaar se argumente te weeg en daarop te reageer. Die bekende TV-persoonlikheid Nico Panagio het die sprekers aan die woord gestel en die gesprek is gelei deur Mahalatse Winston Mashau, evangelis en direkteur van die RZIM Zacharias Trust in Suid-Afrika.
Howe is 'n innemende man wat voor die aanvang van die gesprek gemaklik tussen die gaste rondbeweeg en geselsies aangeknoop het. Na die tyd was dit veral Pienaar wat deur jongmense toegesak is om verder oor sy standpunte te gesels.
Die vraag: Wie het God geskep? is byna so oud soos die mensdom self. Die filosoof Ludwig Feuerbach was een van die eerste persone wat geargumenteer het dat God nie die mens geskape het nie, maar dat die mens vir hom, na gelang van sy menslike behoeftes, 'n "tailor-made" god geskep het.
In die boek Wie het God geskep? skryf Jan van der Merwe die toepassing van Feuerbach se filosofiese denke het verreikende gevolge vir die Christendom gehad. "Voor Feuerbach het die wêreld gedink dit is net iemand wat siek van gees is wat nie aan die bestaan van God glo nie."
Feuerbach het argumenteer die mens het uit sy persoonlike behoeftes en begeertes vir hom 'n goddelike wese projekteer. Daarom is die mens se sintuiglike ervaring volgens hom die enigste maatstaf vir die bestaan of niebestaan van enigiets, selfs van God.
"Om die wese van die Christelike godsdiens presies te kan vasstel, sê Feuerbach, moet dit verlos word van die teologie en die idealistiese spekulasie waarmee dit belas is. Laasgenoemde is volgens hom 'n brouspul van denke en geloof. Denke en geloof is twee groothede wat nie binne die suiwer wetenskaplike metode waarvoor Feuerbach hom beywer, kan saamgaan nie," skryf Van der Merwe in sy boek.
Hieroor verskil gelowiges en ongelowiges skerp. Verlede week se gesprek was 'n geleentheid waar daar onbevange en sonder enige emosionele vooroordele besin kon word oor die vraag of God 'n menslike uitvindsel is of nie.
Beide sprekers het die wetenskap ingespan om hulle argumente te staaf.
Vir Pienaar was dit vreemd dat 'n kreasionis soos Howe hom op die wetenskap beroep. Howe se argumente het soms vreemde draaie geloop. Hoewel hy hom telkens tot die wetenskap gewend het om God se bestaan te probeer bewys, is hy terselfdertyd 'n kreasionis wat glo die aarde is net 6000 jaar oud.
Nege en negentig present van alle wetenskaplikes sal met jou verskil, het Pienaar gesê. "Daarom is dit vir my vreemd dat jy telkens die wetenskap gebruik om jou argumente te probeer staaf. Jy glo aan die wetenskap, maar jy glo nie die aarde is miljoene jare oud nie. Hoe werk dit?"
"Ja, ek glo aan 'n jong-aarde-teorie, maar die ouderdom van die aarde is irrelevant in hierdie gesprek," het Howe geantwoord. "Wat maak dit saak hoe oud is die aarde wanneer ons oor die bestaan van God praat? Dit het niks te make met die vraag of God bestaan of nie."
Maar vir Pienaar is dit 'n wesenlike deel van die gesprek. Hy meen Howe gebruik argumente ver buite sy vakdissipline om God se bestaan te bewys en doen dit selektief. Hy sê Howe gebruik die "God of the gaps"-teorie om vleis aan sy argumente te sit en sy gehoor te probeer oortuig. Dit is die term wat gebruik word om die "gate" in wetenskaplike kennis waarvoor die wetenskap nog nie antwoorde het nie, te gebruik as bewys dat God bestaan.
Vir Howe is die konsensus onder wetenskaplikes dat die skepping iewers 'n begin moes gehad het, genoeg bewys dat God wel bestaan. "As daar iewers 'n begin was, moes daar iets gewees het wat daardie begin laat plaasvind het. Iets kan nie sommer net so uit niks ontstaan nie." Selfs al was daar 'n oerknal, soos wat die evolusieteorie aanvoer, moes daar iets gewees het was dit in beweging gesit het, het hy gesê.
Pienaar het hom gekonfronteer met die vraag waar God dan vandaan kom as iets nie uit "niks" kan ontstaan nie. Howe meen dit is 'n irrelevante vraag, omdat God transendent is en buite tyd of ruimte bestaan.
God se bestaan kan nie bewys word nie, het Pienaar volgehou. Geen gelowige óf wetenskaplike kan bewys dat God bestaan of nié bestaan nie. Net so min soos wat 'n vis kan bewys dat 'n boom bestaan of nie bestaan nie, kan die mens die bestaan van 'n god bewys, het Pienaar gesê. Hoekom is God nie sigbaar of tasbaar nie? wou hy by Howe weet. "Maar hy is," het Howe gesê. "Jesus is maar net één van die maniere waarop God hom sigbaar en tasbaar gemaak het aan die wêreld."
Volgens Pienaar rus die onus om God se bestaan te bewys by diegene wat daarop aanspraak maak dat hy wel bestaan. "As ek beweer die Tokkelossie bestaan, rus die onus op my om sy bestaan te bewys en nie op diegene wat die bestaan daarvan ontken nie."
Dat baie mense wel 'n persoonlike ervaring van God het, word nie deur Pienaar ontken nie. Maar dit kan nie as bewys dien dat God bestaan nie, het hy bygevoeg. "Die enigste antwoord wat ek kan gee op die vraag of God bestaan, is dat ek nie weet nie," het Pienaar gesê. "As iemand vir my die teendeel kan bewys, naamlik dat God wel bestaan, is ek bereid om my opinie te verander, net soos wat wetenskaplikes hulle opinie oor sake verander wanneer hulle met die nodige bewyse gekonfronteer word."
En van watter een van die meer as 3000 gode praat ons wanneer ons van God praat, wou Pienaar verder weet. "Ek kan my nie indink dat God, indien hy bestaan, oor die kenmerke beskik wat deur die mens aan hom toegedig word nie."
Howe se verklaring hiervoor is dat die mens nie in staat is om God regtig te definieer nie en daarom uit verskillende monde oor God praat. Vir hom as Christen is Jesus wel 'n tasbare bewys dat God bestaan.
Howe se argument op die vraag waarom daar "iets" is en nie "niks" nie, draai rondom die vraag: "Wat beteken dit om te bestaan?" Daar móét tog 'n oorsaak wees vir die bestaan van iets. Dit kan nie sommer uit niks ontstaan nie. Waarop Pienaar hom weer gekonfronteer het met die vraag hoe dit dan moontlik is dat God uit niks kon ontstaan.
"Natuurlik is daar iets," het Pienaar gesê. Die vraag is nie óf daar iets is nie, maar wáárom daar iets is en nie niks nie. Dit is volgens Pienaar die groot misterie waarmee die wetenskap ook stoei. Howe maak egter 'n wilde denksprong om daaruit af te lei dit was God. Waar is die bewys daarvoor? het hy telkens gevra.
Howe het met Pienaar saamgestem dat geloof as sodanig in 'n breër konteks beskou moet word as slegs die bestaande godsdienste wat in die wêreld beoefen word. Dit is 'n wye onderwerp wat verdere dialoog noodsaak, maar doen volgens hom geen afbreuk aan die bestaan van God nie. Die bestaan van God is nie ondergeskik aan, of afhanklik van, mense se gelooftradisies nie. God het van die mens 'n morele wese gemaak en met 'n vrye wil geskape met die opdrag om 'n morele lewe te lei.
Moraliteit het volgens Pienaar niks te doen met God nie. Moraliteit is deel van die mens se DNS. "Waar kom God in die prentjie as soveel ateïste wat ek ken, meer moreel optree as sommige gelowiges?" wou Pienaar weet. Moraliteit as sodanig het niks te doen met 'n God nie, het hy gesê.
Daar is heeltemal te veel teenstrydighede in Howe se argumente, het Pienaar volgehou. "Ek het 'n probleem daarmee. Mens kan nie die bestaan van God probeer bewys deur op die wetenskap te steun en terselfdertyd onwetenskaplike argumente voer soos dat die aarde net 6000 jaar oud is nie."
Aan die einde van die gesprek wou een van die vraestellers by albei deelnemers weet of hulle aan 'n hiernamaals glo. Pienaar het gesê nee, daar is geen bewyse daarvoor nie. Hy glo nie aan 'n hemel of 'n hel nie. Die mens se hemel en hel is hier en nou op die aarde. Howe het 'n groot deel van die gehoor verstom toe hy met Pienaar saamstem op die punt en sê hy glo ook nie aan 'n lewe na die dood nie.