Nuuskommentaar: Kristallisering van presidensiële termynPres. Cyril Ramaphosa. Foto: GCIS Min ekonomieë kan nog as suiwer kapitalisties of suiwer sosialisties beskou word. Byna alle stelsels dra kenmerke van ’n hibriede-stelsel, en soms skynbaar met aansienlike sukses. Teen November verlede jaar het die VSA se skuld aan China $1,2 biljoen (trillion) beloop. Kan Ramaphosa die fiskale tameletjie van Zuma ongedaan gemaak kry? Met die aanbreek van die 1994-bedeling het daar ook groot aanpassings aan die sosiale karakter van Suid-Afrika gekom. Die impak daarvan om ’n regstaat te dra is bykans oornag gevoel. Die grondwet het soveel momentum gekry dat dit moeilik sal wees vir ’n ander ideologie om weer neus voor te kry. ’n Paar keer het selfs die president, met sy adviseurs, ’n benadering wat vir ’n groot deel van die bevolking vreemd is, probeer byhou, terwyl die antwoord eintlik reeds bestaan. Dit is nog te vroeg om te bespiegel of Suid-Afrika nou in die Ramaphosa-era ’n fase gaan beleef waar dit wat ekonome sê, die land se rigting gaan bepaal. In breë trekke sou dit beteken dat waar die land kort-kort vir haas amper elke bakatel in die hof beland het, ’n nuwe dogma ontwikkel waar ekonome se direktiewe die land se rigting bepaal. Die Zuma-era is juis gekenmerk deur die verkeerde dinge op die verkeerde tyd te sê en doen, en daar moet walgegooi word om te keer dat die land se rommelstatus nie nog dieper ingevryf word nie. Dit beteken ’n era waar ekonomiese wette bitterlik genadeloos kan toeslaan. In Suid-Afrika het ons die vreemde toepassing beleef dat keuses soms tussen ’n mate van welvaart gemaak moes word, of dat elke mens ’n sak vol regte bymekaar maak, maar wat op de aarde niks beteken nie, want dit beteken maar min om regte te hê wat nie die reg op ’n materiële en morele voordeel inhou nie. Iets wat dikwels in die ekonomiese konteks genoem word, is die kwessie van inkomstegaping. Dit is nou veral weer baie aktueel omdat die ANC ’n beleid aanvaar het van grondgryp sonder vergoeding. Daar word geglo dat almal min of meer dieselfde welvaart sou beleef sou hulle met soortgelyke welvaart en middele kon wegspring. Dié kwessie blyk egter nie so eenvoudig te wees nie. ’n Groep argeoloë en ander wetenskaplikes het gaan soek na die herkoms van die inkomstegaping, en die oorsake duisende jare gelede gevind. Dit word gekoppel aan die ontwikkeling van tegnologie en hoe verskillende mense verskillend daarop reageer. ’n Familie of persoon wat gebruik sou maak van nuwe tegnologie soos die inspan van lasdiere, kry ’n voorsprong bo diegene wat tegnologies weerstand sou bied. Terwyl die een familie sou leer ploeg en so groter opbrengste sou kry, sal ’n ander familie aanhou om ’n grondjie met pikke om te dolwe, en ouer variëteite te gebruik. Die inkomstegaping is gou opmerklik. Ander navorsers het tevore ook reeds bepaal wat die verwantskap was tussen mense wat met inkomstegapings die spit afbyt en diegene wat weer juis onder hierdie omstandighede superryk word. Kortom, hoe groter die inkomstegaping, hoe groter die tronkbevolking. Maar gaan ekonomiese wette en die korrekte toepassing daarvan Suid-Afrika se ekonomiese groeikoers vorentoe laat werk? Dit lyk net of te veel Suid-Afrikaners nie besef dat welvaart nie deur ’n vorm van sosialisme opgewek kan word nie. Veel word deesdae gemaak van die “ekonomiese cluster” in die regering, met ministers wat ideologies die teenoorgestelde wil lewer as wat die ontwikkelingsplanne vereis. Zuma het met ekonomiese ontplooiings op kabinetsvlak voorkeur gegee aan ministers wat hetsy bekende kommuniste is, of in ’n stadium was. Dink maar aan Rob Davis, Ebrahim Patel, Pravin Gordhan en ander. Zuma self het betreklik onlangs nog gesê dis die ANC se ideaal om ’n sosialisties kommunistiese staat te skep. Dit lyk met die kabinetsamestelling of Ramaphosa glo hy sal wel die formule vind wat die ekonomie op ’n gesonde groeikoers gaan plaas, en genoeg ruimte vir kommunistiese retoriek laat. Of gaan Ramaphosa daarin slaag om tegnokratiese wyshede die ruggraat van die land se ekonomie te maak?