Related material Similar contentA* algoritmEnergieResonance and Musical InstrumentsMore similar content »
Om energiebronne en verskillende vorms van energie te kan opnoem, bespreek en identifiseer
[LU 2.2; LU 2.3; LU 2.4]Wat is energie?Energie is die vermoë om werk te verrig: om dinge te laat gebeur en om verandering te maak. Vorms van energie:Energie kom in verskeie vorme voor, soos klank, warmte, lig, chemiese verbindings en elektrisiteit. Sommige voorwerpe beskik oor energie omdat hulle beweeg, of bloot as gevolg van hulle posisie. So het voorwerpe kinetiese energie(beweging) ofpotensiëleenergie (posisie). Energie kan nie gesien of aangeraak word nie, maar dit is oral teenwoordig: in die lug om ons, in elke stuk materie en in elkeen van ons liggaamselle. Voor die groot knal wat tot die ontstaan van die heelal gelei het, was daar slegs energie!Bronne van energieEnergie in ELEKTROMAGNETIESE vorm speel ’n groot rol in tegnologiese uitvindsels soos radio’s, uitsaaitorings, mikrogolfoonde en X-straalmasjiene. Skandeerders (“scanners”) is masjiene wat beelde toon van iets wat andersins onsigbaar is, toon, byvoorbeeld inwendige dele van die liggaam. Dit stuur klankgolwe in die liggaam in en wanneer hierdie golwe ’n bepaalde verandering ondergaan, toon dit ’n beeld. Hierdie beelde stel medici in staat om diagnoses te maak. Die MRI, ook bekend as die “Magnetic Resonance Image”, is van onskatbare waarde op hierdie gebied. Ons kan tussen drie belangrike bronne van energie onderskei, naamlik:die son atoomkerne die aarde se beweging en sy swaartekrag, asook die invloed van ander planete op die aardeSonligenergie onstaan deurdat atome bots en saamsmelt (kernfusie). Die energie bereik ons in die vorm van lig en warmte. Die warmte-energie laat byvoorbeeld lugstrome ontstaan wat wind meebring wat ’n belangrike bron van energie kan wees. Die warmte-energie laat ook water verdamp, wat wolkvorming en reën meebring. Reën val in hoërliggende dele en riviere ontstaan: nog ‘n belangrike bron van energie.Sonligenergie word ook in voedsel vasgelê deurdat plante fotosintetiseer. Ons kos en brandstowwe (bv. petrol) kom hiervandaan. Atoomkernenergie word deur die mens ontsluit met behulp van gevorderde tegnologie deurdat atome gesplit word. Groot aanlegte, genaamd kernkragsentrales, word vir dié doel opgerig. Die aarde se beweging, sy swaartekrag en die invloed van ander planete bring byvoorbeeld mee dat seestrome ontstaan en dat riviere na laerliggende dele vloei. Hierdie energie kan op verskeie maniere benut word, byvoorbeeld vir vervoer en die aandryf van masjiene soos turbines.Probeer om die vorm van energie in elk van die volgende voorbeelde te identifiseer en verklaar telkens waar dit vandaan kom.Table 1
Voorbeeld van energie
Vorm van energie
’n Boek lê op die punt van die tafel
’n Selfoonnetwerk stuur golwe uit na jou selfoon
’n Ski-springer spring van ’n sneeuhang af
’n Sneltrein spoed oor die vlaktes
Jy verhit jou middagete in die mikrogolfoond
Die dokter neem x-straalplate van jou gebreekte hand
’n Robot funksioneer in ’n motorvervaardigingsfabriek
’n Weerligstraal en donder­slag
Die energie in jou middagete
Klank wat jou oortrom laat vibreer
Elektriese energie by Koe­berg
Lig van ‘n flitslig
[LU 2.2; LU 2.3; LU 2.4]Aktiwiteit 2:
Om die wet van die behoud van energie aan die hand van voorbeelde van energie-omskakelings te kan toelig
[LU 2.4]Behoud van energieDie wet oor die BEHOUD VAN ENERGIE is deur Herman Helmholtz (1821 – 1894) ontwikkel. Volgens hierdie wet kan ENERGIE NIE GESKEP OF VERNIETIG WORDNIE. Dit kan slegs van een vorm na ’n ander oorgeskakel word.Sê in elk van die volgende gevalle watter energie-omskakeling ter sprake is:’n Bal rol van die bopunt van ’n heuwel af’n Stuk hout brandESKOM se steenkoolkragsentralesJy pomp jou fietswiel op’n Satelliet se sonpanele’n Seuntjie eet ’n roomys’n Flitslig wat brand’n Moderne duikboot vaar langs ons kuslynIemand wat op ys skaats’n Waterwiel’n Pistoolskoot’n Elektriese gloeilampie wat brandBespreek die volgende stelling krities: ’n Stoomtrein werk met sonkrag.Figure 1Figure 2Figure 3Figure 4Assessering van insig in energiebehoud. Kon jy die wet van energiebehoud toelig? [LU 2.4] AssesseringLU 2Konstruksie van WetenskapkennisDie leerder ken, interpreteer en pas wetenskaplike, tegnologiese en omgewings- kennis toe.Dit word bewys as die leerder:2.1 betekenisvolle inligting kan oproep;2.2 inligting kan kategoriseer;2.3 inligting kan interpreteer;2.4 kennis kan toepas.Memorandum
Kos het chemiese energie verskaf wat in kinetiese vorm (spieraksie) die boek na die tafel gelig het Selfoonring
Chemies of kern: elektrisiteit
Potensieel en kineties
Chemies (kos of elektrisiteit) het persoon na hoë punt geneem
Straling (warmte, lig, klank)
Chemies: sonlig wat vasgelê is
Elektries by Koeberg
Lig van flitslig
Straling (warmte, lig)
Aktiwiteit Bal: potensieel na kineties en klank Hout: chemies/potensieel na klank, lig, hitte Eskom: chemies/potensieel na elektries Fietswiel: chemies/potensieel na kineties/meganies Satelliet: straling na elektries Roomys: chemies/potensieel na chemies/potensieel (in liggaam gestoor) na kineties Flitslig: chemies/potensieel na lig en hitte Duikboot: atoom/kern/chemies na elektries na kineties Skaats: chemies/potensieel na kineties Waterwiel: kineties na elektries Pistool: chemies/potensieel na kineties, hitte en klank Gloeilamp: elektries na lig en hitte Ja: stoom kom vanaf steenkool, wat dooie plantmateriaal is wat deur fotosintese met behulp van sonlig (stralingsenergie) gevorm is
This work is licensed by Siyavula Uploaders under a Creative Commons Attribution License (CC-BY 3.0), and is an Open Educational Resource. Last edited by Siyavula Uploaders on Mar 25, 2009 5:39 am -0500. Add to a lens