16 Desember – ŉ dag om te onthou of ŉ dag om te vergeet?Die bydrae is saamgestel deur Douw Kruger. In Suid-Afrika lok die datum 16 Desember ŉ geweldig positiewe óf geweldig negatiewe reaksie uit, wat daartoe lei dat party mense die dag in herinnering wil hou en ander dit wil vergeet. Talle mense gedenk die dag deur byeenkomste in die vorm van kerkdienste landwyd te hou, terwyl die meeste mense dit soos ŉ gewone vakansiedag deurbring of Versoeningsdag vier. Vir sommige mense is 16 Desember as Geloftedag ŉ dag van besondere betekenis, maar vir baie ander is dit ŉ dag wat aanstoot gee. Die vraag ontstaan of dit werklik ŉ dag is om te onthou en of dit eerder ŉ dag is om te vergeet? Miskien is dit sinvol om op dié vraag te reageer vanuit ŉ historiese vertrekpunt. Traktaat in ŉ leersak So vroeg as 1830 het verskeie Voortrekkergroepe uit die Kaap na die binneland en noordelike dele van Suid Afrika getrek om weg te kom van die Britse oorheersing. Die doel van dié Groot Trek was ook om ŉ beter heenkome te vind en in vrede te kan voortbestaan. Talle ontberinge het die Trekkers in die gesig gestaar: Daar was riviere en die Drakensberge om oor te steek met ossewaens; daar was ysige winters sonder veel beskutting; dae sonder genoeg kos; siektes soos malaria; daar was roofdiere en aanvalle van inheemse stamme asook die onsekerheid van waar hulle ŉ vreedsame tuiste sou vind. Een van hierdie trekgroepe onder leiding van Piet Retief het koers gekies na Natal met die doel om te gaan onderhandel vir ŉ grondgebied. Retief, 69 wit Trekkers en 30 swart werkers het in Januarie 1838 Dingaan, koning van die Zoeloes, ontmoet om te onderhandel vir grondgebied. Dingaan wat sy halfbroer Shaka vermoor het en die koningskap oorgeneem het, was nou in beheer van die Zoeloe-koninkryk wat ŉ groot gebied noord en suid van die Tugelarivier ingesluit het. ŉ Ooreenkoms is aangegaan dat Retief en sy manskappe eers 300 beeste wat van die Zoeloes gesteel is deur opperhoof Sikonyela moes terugbring as toets van hul lojaliteit en betroubaarheid. Nadat die beeste wel teruggebring is, is daar ŉ akte van oordrag geteken, ook genoem die traktaat, vir ŉ gebied suid van die Tugela-rivier tot by die Umzimvubu-rivier suid van Durban of Port Natal soos dit toe bekend was. Ná die ondertekening op 4 Februarie 1838 het Dingaan aangedring dat die Trekkers en hul werkers saam moes feesvier. Tydens hierdie viering is die hele groep Trekkers en die werkers op 6 Februarie 1838 wreed vermoor by KwaMatiwane, ŉ koppie buite die Zoeloestad Umgundgundlovu, en hul lyke is by die kranse afgegooi. Eerwaarde Francis Owen wat destyds sendingwerk onder die Zoeloes gedoen het, het die gebeure deur sy teleskoop gade geslaan toe hy die angswekkende gille en geskree gehoor het. Hy het uit vrees vir sy lewe gevlug en is terug na Engeland. Die traktaat is later deur die Trekkers in Retief se leersak by sy lyk gevind. Daarna is intensiewe aanvalle deur die Zoeloes geloods op verskeie Trekkergroepe en meer as 280 Trekkers en meer as 250 swart werkers is gedood terwyl 25 000 stuks vee gebuit is. In Port Natal is meer as 600 mense vermoor. Hierdie agressiewe gebeure het die oorblywende Trekkergroepe genoodsaak om hulself te verdedig en teenaanvalle te loods om hulself en hul werkers se voortbestaan te verseker. ŉ Gelofte wat die hele laer insluit Die oorblywende gesinne van Piet Retief se groep en ander Trekkerlaers is te hulp gesnel deur Andries Pretorius wat die leier was van ŉ kommando. Aangesien die Trekkers gelowiges was wat uit hul wakis-Bybels en vertroue op God geleef het, het hul ook gepas ŉ geestelike leier, Sarel Cilliers, gekies om hulle geestelik by te staan. Daar is daagliks oggend- en aandgodsdiens gehou waartydens alle mans moes kniel in gebed. Cilliers het in hierdie angswekkende en lewensbedreigende omstandighede dit goed gedink om ŉ gelofte saam te stel, waarin die hulp van God dringend en smekend ingeroep is. Hierdie gelofte herinner sterk aan dié van Jakob in Genesis 28:20-22. Die gelofte is van 9 tot 15 Desember 1838 elke aand tydens huisgodsdiens voorgelees en as ŉ gebed ernstig aan God opgedra om sy beskerming op die hele laer af te smeek. Op 15 Desember 1838 was dié groep Trekkers in die omgewing oos van Dundee, naby die Ncome-rivier, toe die verkenners aangejaag kom met die tyding dat ŉ baie groot Zoeloemag op pad was na hulle. Daar is dadelik ŉ laer met die 64 ossewaens in ŉ vorm van ŉ D getrek, in ŉ hoek wat gevorm is deur die Ncome-rivier aan die een kant en ŉ diep donga aan die ander kant. Dit was die enigste beskerming in hierdie boomlose en skuilinglose vlaktes. In die laer was daar 464 Trekkers, drie Britte, ongeveer 100 Zoeloes en ongeveer 220 swart werkers. Saam met al die mense was daar ook ongeveer 650 osse en 750 perde in die laer wat ongeveer die omtrek van ŉ atletiekbaan gehad het. Die wapens tot hulle beskikking was drie kanonne wat swaar op kruit en stadig te laai was, voorlaaiers as gewere wat moeite geverg het om te laai en wat dikwels nie gewerk het in vogtige omstandighede nie, en veghekke. Die veghekke, wat soos houtlere gelyk het, is aan die buitekant van die laer tussen die wiele van die waens vasgebind sodat niemand onder of tussen die waens kon deurkruip nie. In die donker maanlose nag van 15 Desember 1838 is die laer omsingel deur 16 000 tot 20 000 Zoeloes, wat hul aanvalsuksesse gebou het op nagaanvalle en die briljante bulformasie wat deur Shaka uitgedink en geïmplimenteer is. In hierdie formasie het twee groepe soldate van 4000 tot 5000 elk die horings van die bul gevorm, terwyl nog 4000 tot 5000 soldate die kop was en nog 4000 tot 5000 soldate die lyf van die bul voorgestel het. Werpassegaaie is deur die horinggroepe van die formasie gebruik waarvan elke soldaat ongeveer drie gedra het en tot 50 meter ver daarmee kon gooi. Daarna het die kop- en lyf-groepe van die bulformasie, steekassegaaie gebruik om die vyand finaal af te maai. Geen aanval het die nag van 15 Desember plaasgevind nie en dit word toegskryf aan die beskermende hand van God as gevolg van die volgende redes. Die digte mis wat die nag op die laer toegesak het, het die sig en beweging van die aanvallers in die veld, deur die rivier en die donga belemmer, terwyl die dowwe ligskynsel van die lanterns op die sweepstokke in die mis ŉ onheilspellende en onsekere gevoel by die bygelowige aanvallers gewek het, soos later vertel deur oorlewende Zoeloes. Daar was verder geen geluide van die diere wat hul presiese posisie sou veraai het nie. Toe die mis op die Sondagoggend 16 Desember 1838 teen 06:30 skielik ooptrek, het die son helder geskyn en die gewere het gewerk ten spyte van die nattigheid. Tydens die geveg van ongeveer vyf uur is slegs drie Trekkers gewond terwyl 3 000 aanvallers gesterf het en die res gevlug het. Daar is dieselfde middag, op 16 Desember 1838, ŉ dankdiens gehou waarin alle eer aan God gegee vir sy redding van die ganse laer met al sy mense. Twee jaar later, in 1840, is die kerk wat die Trekkers in die gelofte onderneem het om te bou, tot eer van God gebou in Pietermaritzburg om hierdie wonderwerk te gedenk. Daar is jare later in die gees van liefde en vergifnis ook sendingstasies, skole, hospitale en kerke vir die Zoeloes gebou in die omgewing. Die gelofte Hier staan ons voor die Heilige God van hemel en aarde, om ’n gelofte aan Hom te doen; dat as Hy ons sal beskerm en ons vyand in ons hand sal gee, ons dié dag en datum elke jaar as ’n dankdag, soos ’n sabbat sal deurbring en dat ons ’n huis tot sy eer sal oprig waar dit Hom behaag en dat ons ook aan ons kinders sal sê dat hulle met ons daarin moet deel tot nagedagtenis ook vir die opkomende geslagte, want die eer van sy Naam sal verheerlik word deur die roem en die eer van die oorwinning aan Hom te gee. Opmerkings Bybelse opdragte Ons groot opdrag as Christene om dissipels te maak van alle nasies en hulle te leer om alles te onderhou wat God voorskryf (Matteus 28:19,20) is geskoei op die openbaring van God as Skepper, Beskermer, Versorger en Verlosser deur sy Woord, deur die natuur en deur die geskiedenis. Die skeppingsverhaal, die verlossing, versorging en beskerming van Israel in die Ou Testament sowel as die lewe van Jesus op die aarde en die verlossingsplan is deurspek van wonderdade wat alles deel vorm van ŉ besondere evangelie waarvan ons moet getuig. Opdragte om van sy wonderdade te getuig vind ons onder meer in: Deuteronomium 4:9: Neem jou net in ag en wees terdeë op jou hoede, dat jy die dinge nie vergeet wat jou oë gesien het nie, en dat hulle uit jou hart nie wyk al die dae van jou lewe nie; en jy moet dit aan jou kinders en jou kindskinders bekend maak. Deuteronomium 5:15: En jy moet daaraan dink dat jy in Egipteland ŉ slaaf was, en die HERE jou God jou daarvandaan uitgelei het deur ŉ sterke hand en ŉ uitgestrekte arm; daarom het die HERE jou God jou beveel om die sabbatdag te hou. Josua 4:21: En hy het met die kinders van Israel gespreek en gesê: Wanneer julle kinders later hulle vaders vra en sê: Wat beteken hierdie klippe? Dan moet julle dit aan julle kinders bekend maak en sê: Op droë grond het Israel deur hierdie Jordaan getrek, deurdat die HERE julle God die water van die Jordaan voor julle uit laat opdroog het, totdat julle deurgetrek het, soos die HERE julle God gedoen het met die Skelfsee wat Hy voor ons uit laat opdroog het, totdat ons deurgetrek het; dat al die volke van die aarde kan weet dat die hand van die HERE sterk is, sodat julle die HERE julle God altyd mag vrees. Psalm 96:2: Sing tot eer van die HERE, loof sy Naam, verkondig sy heil van dag tot dag. Vertel onder die nasies sy eer, onder al die volke sy wonders. Want die HERE is groot en baie lofwaardig; Hy is gedug bo al die gode. Psalm 105:1: Loof die HERE, roep sy Naam aan, maak onder die volke sy dade bekend. Sing, psalmsing tot sy eer, spreek van al sy wonders. Exodus 9:16: Maar juis hierom het Ek jou (Farao) nog laat bestaan, dat Ek jou my krag kan toon, en dat hulle (Israel) my Naam op die hele aarde kan verkondig. God het van Israel, wat ŉ gemengde laer was (Exodus 12:38), verwag om die pasga gereeld te vier ter gedagtenis aan die wonderbare verlossing uit skynbaar onmoontlike situasies van Egipte tot Kanaan. Dit moes hulle doen al het daar duisende Egiptenaars gesterf en ten spyte daarvan dat daar Egiptenaars in hulle eie laer was wat kon aanstoot neem! Soos dit van Israel verwag was om te getuig van die wonders in hulle geskiedenis, so het ons ook ŉ verpligting om van die wonders in ons eie geskiedenis en eie lewens te getuig in opdrag van God, sonder om dit uit te buit vir politieke gewin of enige ander redes. Laat ons nie vergeet nie Dit is duidelik uit die Skrif dat God nie wil hê dat ons sy wonderdade moet vergeet of verswyg nie en ŉ deeglike studie van Psalm 78 bevestig die erns van hierdie gedagte. Psalm 78 : 3-7 (Lesse uit die geskiedenis) (3) Wat ons gehoor het en weet en ons vaders ons vertel het, (4) sal ons nie verberg vir hulle kinders nie, maar aan die volgende geslag vertel die roemryke dade van die HERE en sy mag en sy wonders wat Hy gedoen het. (5) Hy tog het ŉ getuienis opgerig in Jakob en ŉ wet gegee in Israel, wat Hy ons vaders beveel het – om dit aan hulle kinders bekend te maak, (6) sodat die volgende geslag dit kan weet, die kinders wat gebore word, dat hulle kan opstaan en vertel aan hulle kinders, (7) en hulle vertroue op God kan stel en die dade van God nie vergeet nie, maar sy gebooie kan bewaar, Dit blyk ook verder dat om van sy wonders te vergeet en te verswyg daartoe lei dat God se eer gekrenk word en dat dit sonde is. Psalm 78:10: Hulle het die verbond van God nie gehou nie en geweier om te wandel in sy wet. (11) En hulle het sy dade vergeet en sy wonders wat Hy hulle laat sien het. Psalm 78:32: Ondanks dit alles het hulle verder gesondig en nie aan sy wonders geglo nie. Psalm 78:41: en hulle het God opnuut versoek en die Heilige van Israel gekrenk. (42) Hulle het nie aan sy hand gedink, aan die dag toe Hy hulle van die teëstander verlos het nie; (43) toe Hy sy tekens gedoen het in Egipte en sy wonders in die veld van Soan. Geloftes word gewoonlik gemaak in tye van nood en raak ook die toekoms en voorspoed van nageslagte. Dis ’n ernstige saak en daarom verwag God dat dit betaal moet word ter erkenning van sy verlossingsdade en genade. Om dit te vergeet is sonde! Psalm 50:14,15: Offer dank aan God, en betaal jou geloftes aan die Allerhoogste … en roep My aan in die dag van benoudheid: Ek sal jou uithelp, en jy moet My eer. Deuteronomium 23:21: As jy aan die HERE jou God ŉ gelofte doen, moet jy nie versuim om dit te betaal nie; want die HERE jou God sal dit sekerlik van jou eis, en dit sal sonde in jou word. 16 Desember, Geloftedag, is veronderstel om ’n gedenkdag te wees tot eer van God om dank en lof te betuig vir sy beskerming en redding aan ’n gemengde laer wat verskeie kulture verteenwoordig het en wat hulle en hul nageslagte se voortbestaan aan Hom te danke het. Dit is nie die Trekkers wat ons aan hierdie dag bind nie, maar God. Dit is tyd om die skade wat deur politiekery aan die doel van die dag aangerig is te herstel – dis ’n dag om te herdenk tot eer van God. “In ’n oorsig van ons geskiedenis en in die nagaan van elke tree vorentoe tot waar ons nou staan, kan ek sê: Prys die Here … Ons het niks te vrees vir die toekoms nie tensy ons vergeet hoe die Here ons gelei en onderrig het in ons geskiedenis.” (EGW, Life Sketches p. 196)