Reuse-databasis oor polisiewreedheid ‘skrikwekkend’Die data bevat skoksyfers oor polisiewreedheid. (Grafika: Viewfinder/GroundUp) Deur Daneel Knoetze, GroundUp In Suid-Afrika sterf minstens een mens elke dag aan die hand van ŉ polisiebeampte. Viewfinder het nou die polisiewaghond se databasis oor hierdie sterftes bekend gemaak, asook ander klagte van polisiebrutaliteit en korrupsie. Tussen 2012 en verlede jaar is meer as 47 000 sake aanhangig gemaak. Bloed teen die mure Op 6 Februarie vanjaar het die 36-jarige Adam Isaacs op ŉ operasietafel van die Groote Schuur-hospitaal in Kaapstad om sy lewe geveg. Hy het nierversaking opgedoen wat veroorsaak is deur trauma en sy ingewande is kwaai beskadig. Volgens verskeie ooggetuies is sy beserings veroorsaak weens aanranding deur polisiebeamptes en soldate wat saamgewerk het tydens ŉ nagtelike operasie in Kaapstad enkele dae tevore. Ooggetuies voer aan die polisie en soldate het Isaacs in hegtenis geneem, hom in net sy onderklere laat uittrek en hom ure lank geslaan terwyl hulle met hom na verskillende plekke gery en oor ŉ vuurwapen ondervra het. Die dokters kon Isaacs nie red nie en sy suster, Ashia, en ma, Washila Isaacs, was by hom toe hy gesterf het. Maande later het hulle steeds nie die bloed van die mure van hul huis, waar die aanranding begin het, afgewas nie. Hulle hoop die bloedspatsels is dalk op ŉ dag van waarde vir ondersoekers. Skoksyfers Die getal sterftes weens polisieoptrede sedert 1997 het met Isaacs se dood stilweg die 10 000-kerf verbygesteek. Van daar af was die koers naastenby dieselfde as oor die vorige 20 jaar: 30 in Februarie verlede jaar, 26 sterftes in Maart, nog 27 in die eerste ses weke van die Covid-19-afsonderingstyd. Vir elke boekjaar sedert 2012-’13 het die onafhanklike polisieondersoekdirektoraat (Opod) meer as 380 voorvalle van sterftes weens polisieoptrede – meer as een per dag – geregistreer. Opod teken ook sterftes in aanhouding en bewerings van aanrandings, skieterye, marteling, verkragting en korrupsie teen polisielede en beamptes van die land se verskillende metropolisiedepartemente aan. Ná maande lange werk het Viewfinder nou meer as 47 000 van die gevalle bekend gemaak wat tussen April 2012 en Maart verlede jaar aangeteken is. Dit sluit besonderhede in oor die meer as 3 000 sterftes waarby die polisie betrokke was. Die data is bekom deur versoeke aan Opod oor die afgelope drie jaar. Viewfinder se Police Accountability Tracker huisves die data en laat enigiemand in Suid-Afrika toe om na die situasie by hul plaaslike polisiestasie te kyk. In dié tydperk het Mthatha in die Oos-Kaap byvoorbeeld 29 voorvalle van sterftes gehad. Altesame 21 mense is in aanhouding by die Tembisa-polisiestasie dood. Die polisie in Phoenix is betrek by 27 voorvalle van marteling en meer as 200 aanrandings. Beamptes by die Mitchells Plain-polisiestasie is beskuldig van 12 verkragtings. Deur die aanwyser te gebruik, kan slagoffers van polisiewreedheid wat klagtes by Opod aanhangig gemaak het, die vordering met hul sake dophou. Hulle kan nagaan of die beamptes wat daarby betrokke is wel aanspreeklik gehou is deur byvoorbeeld tugsake of strafregtelike vervolging. Die meeste van die slagoffers gaan egter teleurgesteld wees. Weinig aanspreeklikheid Oor die sewe jaar wat die data strek, het Opod terugvoer gegee dat polisiebeamptes in minder as 200 sake afgedank is ná tugsake. Aanklaers in die howe het effe beter gevaar en nagenoeg 300 skuldigbevindings het tot tronkstraf vir polisiebeamptes gelei. Polisiebeamptes doen egter ŉ gevaarlike werk en wanneer hulle geweld gebruik, is dit dikwels wettig. Nie alle klagtes in Opod se databasis kan as magsmisbruik bestempel word nie. Nietemin is die beskrywings van die voorvalle, soos opgeteken in Opod se registers, dikwels ŉ aanduiding van geweld wat wettige perke oorskry. Verlede jaar het die skrywers van Police Integrity in South Africa die uitslae van ŉ opname onder sowat 900 polisiebeamptes gedoen. Een uit vier respondente was onseker of “die skiet van ŉ ongewapende vreemdeling in die rug” ŉ oortreding van die polisie se bepalings is, terwyl ŉ derde nie geweet het of dit teen die reëls is om ŉ “geboeide man in die niere te slaan” nie. Viewfinder se data dui daarop dat polisiebeamptes dikwels ongestraf bly weens die mislukking van die polisie se interne dissiplinêre prosesse om hulle verantwoordelik te hou, asook weens ŉ gebrek aan geld vir die polisiewaghond. Vele beloftes Sedert Viewfinder se bevinding dat Opod geneig is om swak ondersoekte sake af te sluit om sy vertoning beter te laat lyk, het Opod beloof om beter te vaar. Twee jaar later sloer dié proses steeds. In Junie, kort ná Viewfinder se oopvlekking oor die mislukking van die polisie se tugprosesse bekend gemaak is, het die Burgerlike Sekretariaat van Polisie ook ŉ hersiening begin na skuiwergate in regulasies. Die sekretariaat het nie gereageer op ŉ onlangse versoek oor vordering met die proses nie. Vir mense soos Adam Isaacs se ma bied die hoëvlakprosesse skrale troos. Meer as ŉ jaar ná sy dood is verklarings van verskeie getuies steeds nie afgeneem nie. Een van die beamptes wat by sy dood betrek word, het verskeie Opod-bevindings teen hom vir aanranding in die jare en maande tot Januarie verlede jaar. Hy is deurlopend uit sy verknorsings gehelp: Een keer nadat hy vrygespreek is, in ander sake omdat die polisie botweg geweier het om tugstappe teen hom in te stel, en “waarskuwings” toe hy in twee ander sake skuldig bevind is. Verskeie ooggetuies het die spesifieke beampte by Isaacs se voorval betrek. Hy is egter steeds op sy pos. Die ontwikkeling van Viewfinder se Police Accountability Tracker is gefinansier deur die Luminate en Millenniumtrust. Die ondersoek is ook gesteun deur die Henry Nxumalofonds vir ondersoekende joernalistiek.