Na o swanetše go kgetha kgwebo ya sebopego sa mohuta mang?
Kgetho ya sebopego sa kgwebo ke sephetho se bohlokwa ge kgwebo ye mpsha e hlongwa. Lebaka ke gore sebopego sa kgwebo se na le khuetšo ye bohlokwa mabapi le taolo, maemo a beng le balaodi gammogo le ditaba tša letlotlo (financial matters) tša kgwebo ye mpsha.
Ditemaneng tše di latelago re ahlaahla se sengwe le se sengwe sa dibopego tše di selelago tše bohlokwa tša kgwebo mono Afrika-Borwa. Kahlaahlo ya rena e theilwe godimo dipharologantšho tše di šupago tše bohlokwa. Mehuta ya kgwebo ye re tlogo bolela ka yona e akaretša kgwebo ya mongtee (sole proprietorship), kgwebišano (partnership), khamphani (company), koporasi ya sekgotse (close corporation), kgwebotrasete (business trust) le kgwebotirišano (co-operative). Dipharologantšho tše di šupago tše re boletšego ka tšona di akaretša tlholego ya mohuta wo mongwe le wo mongwe wa kgwebo, dintlha tša bontshe bjo bo tlemanego (corporate existence) le boarabelo (accountability), ditshepedišo tša tlhomo, maikarabelo a taolo, kabagano ya poelo (profit sharing) le ditlamo tša motšhelo (tax liability), dibaka tša go hwetša tšhelete (financing opportunities), le tšwelelo (continuity). Taodišwaneng ye re ka se bolele ka dikhamphani le dikgwebotirišano ka ge tšona di akaretša dintlha tše mmalwa mme di tla ahlaahlwa ka e tee ka e tee ditaodišwaneng tše di tlogo latela.
Kgwebo ya mongtee e bohlokwa mabapi le dikgwebo tše nnyane ka ge e sa nyake kapetlele ye ntši le gona e le bonolo go hloma le go laola. Le ge go le bjalo, ditiro tša ekonomi tša mohuta wo wa kgwebo ka tlwaelo ga se tše ntši.
Kgwebo ya mongtee ga e na bontshe bjo bo tlemanego mme ka lebaka leo e theilwe ka botlalo godimo ga boitekanelo bja mmele le moya le ge e ka ba letlotlo la mong wa yona. Nnete ye e tsenya letlotlo la mongkgwebo kotsing. Ge kgwebo e ka folotša sephetho e tla ba phedišo (likwiteišene) ya mongkgwebo ka sebele.
Tlhomo ya kgwebo ya mohuta wo e bonolo ka ge mongkgwebo a swanetše fela go ngwadiša leina la kgwebo le go ntšha laesense ya yona. Ga go na dinyakwa tše dingwe gape mabapi le kgwebo ya mongtee, ntle le ge go ka ba melawana yeo e amago kgwebo ye e itšego. Mohlala ke melawana ya maphelo yeo e amago direstorante.
Ka tlwaelo dikgwebo tša mongtee di laolwa ke beng ba tšona. Le ge go le bjalo, mongkgwebo a ka kgetha go bea molaodi legatong la gagwe. Gopola gore dibaka tša tšweletšopele dikgwebong tša mohuta wo ga se tše ntši.
Ka ge dikgwebo tša mongtee ka tlwaelo di laolwa ke motho o tee, di kgona go fetoga ka pela go ya ka mabaka. Ntlha ya bofokodi mabapi le seemo se sa taolo-ka-mong ke gore tsebo ya motho yo a laolago kgwebo e ka hlaela mabapi le taolo ye e nyakegago. Go boima go motho o tee go laola mahlakore ohle a letlotlo, papatšo, mešomo, theko, taolo le badirišani ka botlalo.
Ka ge letlotlo le melato ya mongkgwebo e sa hlaolwe go letlotlo le melato ya kgwebo, go ra gore poelo efe kapa efe ya kgwebo e bopa karolo ya ditseno tša mongkgwebo ka sebele. Ka fao motšhelo ga o lebišwe kgwebo thwii, eupša mongkgwebo ka sebele o lefišwa motšhelo malebana le dipoelo tša kgwebo. Le ge go le bjalo mongkgwebo o dumelelwa phokotšo (tlošo) ya ka mehla ya motšhelo yeo e lebanego motho go ya ka molao.
Kgwebo ya mongtee ga e na le bontshe bjo bo tlemanego (corporate existence). Ka fao ke boikarabelo bja mongkgwebo go lefela mešomo ya kgwebo ka tšhelete ya gagwe. Se se ra gore dibaka tša go lefela dilo le go katološa kgwebo ya mongtee ga se tše ntši le gona di sepelelana le tšhelete ye mongkgwebo a nago le yona goba yeo a ka e adimago ka boyena. Ka fao mothopo wo bohlokwa wa kapetlele wa kgwebo ya mongtee ke peogape (re-investment) ya poelo yeo e tšweletšwago.
Kgwebo ya mongtee e bopa karolo ya bohwa bja mongkgwebo. Ka fao lehu goba pankoroto ya mongkgwebo e fediša kgwebo. Ge kgwebo e rekišwa, ga e sa šoma ka leina la morekiši, eupša e tšwelela ka leina la moreki. Ge mongkgwebo a nyaka go rekiša kgwebo o swanetše go tšweletša ditsebiši tše di itšego go šireletša bao ba ka bego ba thušitše kgwebo ya gagwe ka go mo adima tšhelete (creditors).
Go fediša kgwebo ya mongtee ga go nyakege ditshepedišo tše di itšego ka molao. Ka ge melato ya kgwebo e dula e le boikarabelo bja mongkgwebo, phedišo ya mešomo ya kgwebo e napa e fediša le kgwebo.
Dikgwebišano di hlongwa kudu ke diprofešenale tša go swana le dingaka le boramelao. Go feta fao mohuta wo wa kgwebo o šoma gabotse fao go nyakegago kapetlele ye ntšinyana goba fao go dirišwago bokgoni bja go laola bja batho ba go feta o tee. Kgwebišano ke kwano ka kontraka gare ga batho ba babedi goba go feta. Palo ya bagwebišani (partners) e swanetše go se fete 20.
Bagwebišani bao ba sa bonagalego le ba sephiri (silent and secret partners).
Batho ba ba tlemanego (corporate personalities) ba na le tokelo ya go ba maloko a kgwebišano ka mokgwa wa go swana le woo batho ba tlhago ba bago maloko ka wona. Mohlala ke ge palo ya dikhamphani e hloma tlamano ye e bitšwago "consortium". Bagwebišani ba bagolo ba hlaolwa go bagwebišani ba banyane go ya ka mengwaga yeo ba nago le yona kgwebišanong goba go ya ka bokaakang bja kapetlele yeo e beilwego kgwebišanong. Bagwebišani bao ba šomago kgwebišanong ka mehla (active partners) ba kgatha tema taolong ya kgwebišano, mola bao ba sa šomego fao (passive partners) ba se na le kabelo taolong. Bagwebišani bao ba sa bonagalego (silent partners) ba tsebja ke bao ba gwebišanago le kgwebišano, eupša ga ba dire selo legatong la kgwebišano. Boitšhupo (identity) bja mogwebišani wa sephiri bo a fihlwa.
Nepo ya kgwebišano ke go tšweletša dipoelo ka go phetha ditiro tša ekonomi tšeo di dumelelwago ke molao. Ntle le nepo ye, sehlopha sa batho goba sa boikemelamolaong (legal personalities) ga se bope kgwebišano. Mogwebišani yo mongwe le yo mongwe o tlamegile go thuša go tiiša motheo wa kapetlele wa kgwebišano. Thušo ye e ka ba ka sebopego sa tšhelete, ditirelo, mekgwa ye mengwe, goba tlhakano ya dintlha tše tharo tše.
Lebakeng leo kgwebišano e lego gona, bagwebišani bohle ba swanetše go arabela melato ya yona mmogo, eupša ge kgwebišano e fedišitšwe, boarabelo mabapi le melato yeo e ka bago gona ke bja bagwebišani mmogo le ge e ka ba bja mongwe le mongwe wa bona.
Kgwebišano e hlongwa ka kwano gare ga bagwebišani bao ba kganyogago tirišano. Kwano ye e thea kontraka gare ga bagwebišani mme gore e be le maatla e swanetše go akaretša dinyakwa tša motheo tša kontraka.
Pego ya neelo (declaration of commitment) ya kgwebišano mabapi le go tšweletša poelo.
Boikarabelo le mehola ya taolo e laolwa ke kwano ya kgwebišano. Ka fao kwano e ka laela gore boikarabelo bja taolo bo fiwe mogwebišani yo a itšego goba ba ba itšego goba bagwebišani bohle.
Kwano ya kgwebišano ye nngwe le ye nngwe e swanetše go akaretša tlhalošo ya kabagano ya poelo (profit-sharing ratio). Ge kabagano e sa bontšhwe, molao wa ka mehla (common law) o laela gore dipoelo di swanetše go abaganwa go ya ka dikabelo tša bagwebišani kgwebišanong. Ge mohola wa dikabelo tša bona o sa kgone go kgonthišwa, bagwebišani ba abelana dipoelo ka go lekana.
Kgwebišano ka boyona ga e a tlamega go lefa motšhelo, eupša bagwebišani ka sebele ba tlamegile go dira bjalo. Meputso yohle yeo bagwebišani ba e amogelago kgwebišanong, e sengwa go ba karolo ya ditseno tša bona ka sebele mme ba swanetše go lefa motšhelo wo o lebanego. Ka go realo phokotšo ya motšhelo wo o lebanego motho ka sebele e a dumelelwa.
Batho ba babedi goba go feta bao ba bopilego kgwebišano ba kopanya tšhelete le dilo tše dingwe tša bona tšeo di amanago le kgwebišano ya bona. Tiro ye e hlola dibaka tše kaone tša go hwetša tšhelete kgwebong ya mohuta wo ge e bapišwa le kgwebo ya mongtee. Kopanyo ya maatla a bagwebišani e thuša go kgodiša mekgatlo ya tšhelete go ba thuša ge ba kgopela kadimo. Kgwebišano e fiwa sekoloto (krediti) gabonolo, eupša go hwetša kapetlele ya lebakatelele go boima ka ge dikgwebišano di sa lekane le batho ba ba tlemanego (corporate personalities), mme ka fao di hloka tšwelelo.
Tšwelelo ya kgwebišano, go swana le ya kgwebo ya mongtee, e ka huetšwa ke katlego le bokgoni bja go lefela tshepedišo ya yona (solvency). Phetolo efe kapa efe ya molaotheo wa kgwebišano e ka fediša kgwebišano yeo. Ge se se diragala, kgwebišano ye mpsha e swanetše go hlongwa. Lehu la mogwebišani o tee le fediša kwano gare ga bagwebišani bao ba amegago.
Molao wa "Close Corporation Act" wa 1984 o hlotše mohuta wa kgwebo woo o nago le tokelo ya boikemelamolaong (legal personality), eupša ga o laolwe ke melao le melawana ye mmalwa yeo e laolago dikhamphani.
Ka fao kgwebo ya CC ke kopantšho ya seekonomi (economic unit) ye e nago le boikemelamolaong yeo e kopantšhitšwego go ya ka molao wa "Close Corporation Act (1984)". Maloko a CC ga a fete a lesome mme mongwe le mongwe wa batho bao o na le kabelo popong ya motheo wa kapetlele wa CC. Kgwebo ya mohuta wo ga e ineele go tšweletša poelo fela (not explicitly committed to profit making).
Kgwebo ya CC e bopša ke maloko, e sego beng ba dišere (shareholders). Maloko e swanetše go ba batho ba tlhago (natural persons), eupša mabakeng a a itšego trasete ya testamente (testamentary trust) e ka ba leloko ka mmolokedi (trustee) wa yona. Kamano gare ga leloko le kgwebo ya CC e swana le ya mohlahli (director) le khamphani ya gagwe.
Kabelo goba thušo ya maloko e ka ba ka sebopego sa tšhelete, letlotlo goba ditirelo. Dikabelo di ka okeletšwa goba di ka fokotšwa lebakeng la lephelo la CC. Dikabelo tše di fokoditšwego di ka huetšwa ke tiro ya CC ya go rekolla dikgahlego tša yona (dikgahlego ke diyuniti tša bong (units of ownership) kgwebong ya CC tšeo di swanago le dišere khamphaning). Kgwebo ya CC e fapana le khamphani ka ge molao o sa e tlame go ila go kgwatha motheo wa yona wa kapetlele (keep its capital base intact). Ga go hlokege gore dikgahlego tša maloko di lekalekane (be proportionate) le dikabelo tša bona. Moloko a abagana dipoelo go ya ka kwano ya tirišano gare ga ona, mme se ka tlwaelo se bopa motheo wa kabagano ya poelo.
Ka baka la boikemelamolaong bja kgwebo ya CC, letlotlo, dikoloto, ditokelo le melato yohle ke boikarabelo bja yona. Le ge go le bjalo, ditokelo tše le melato ye e thewa ke ditiro tša maloko a CC. Leloko le ka tlamega go arabela ditiro tša gagwe ge a ka tlola melawana ya boineelo mabapi le go se utolle diphiri tša CC (commitment to confidentiality), goba ge ditaba tša CC di sepedišwa ka bošaedi.
Go hloma kgwebo ya CC pego ya theo (founding statement), yeo e fegeletšwago ke tefo ya tlhomo (establishment fee), e swanetše go fihlišwa go "Registrar of Close Corporations". Pego ye ke lengwalo la mang le mang (public document) mme e akaretša leina, atrese le mošomo wa CC, gammogo le maina a maloko le tlhalošo ya dikabelo (thušo) le dikgahlego tša ona. Ge mongwadiši a kgotsofetše o tla ngwadiša CC a ba a tšweletša setifikeite ya kopanyo (certificate of incorporation). Maloko a CC a saena kwano ya tirišano yeo e laolago tswalano ya gae. Kwano ya tirišano ke lengwalo la praebete la CC leo le laolago dintlha tšeo di amanago le taolo le tshepedišo ya kgwebo le ge e ka ba maikarabelo le ditshwanelo tša maloko.
Taolo e sepedišwa go ya ka kwano ya tirišano. Kwano ye e ka ema bakeng sa ditaelo tša molao wa "Close Corporation Act (1984)" mabapi le taolo ya kgwebo ya CC. Le ge go le bjalo, ditaelo tše di itšego ga di tlošwe ke kwano ya tirišano. Tšona di akaretša tokelo ya leloko ya go bitša kopano ya maloko, goba ditšhitišo tše di ganetšago batho ba ba itšego go kgatha tema taolong ya kgwebo.
Kgoro ya tsheko e ka thuša go laola kgwebo ge e kgopelwa ke CC goba leloko la yona. Se ke sephetho sa tshepo yeo maloko a CC a phelago ka yona mabapi le kgwebo, mme ka fao tshepo yeo e šireletša kgwebo go maloko a yona le gona e šireletša leloko go le lengwe. Seemo sa tshepo se ra gore maloko ga a swanele go dumela gore dikgahlego tša ona di thulane le dikgahlego tša CC. Ka fao dikgahlego tša CC di tla pele. Se se bonagala gape leineng le "close corporation", fao lereo le "close" le šupago gore maloko a amegile ka bokgauswi kgwebong. Ka fao dintlha tša bong (proprietorship) le taolo ga di aroganywe go swana le kgwebong ya khamphani.
Kgwebo ya CC e putsetša maloko a yona ditirelo tša ona. Ditsenofela (net income), morago ga tlošo ya motšhelo, le tšona di ka abaganwa gare ga maloko ka mokgwa wa dikarolwa (dividends). Mabapi le meputso (disalari) maloko a lefa motšhelo go ya ka moo motho wa ka mehla a o lefago, eupša dikarolwa tša CC ga di lefelwe motšhelo. Ka tsela ye tefopedi ya motšhelo e a ilwa ka ge dikgwebo tša CC di lefišwa motšhelo go ya ka motšhelo wo o swanago wa dikhamphani (uniform company's tax). Le ge go le bjalo, dikarolwa tše di amogelwago ke kgwebo ya CC di sengwa go ba karolo ya ditseno tša ka mehla (operating income), mme di lefelwa motšhelo ka go lekalekana (proportionally) go ya ka motšhelo wa dikhamphani. Dipoelo tše di sa abaganwego (unassigned profits) di bolokwa sekhwameng sa motlatši (reserve fund), mme ga di lefelwe motšhelo.
Sekhwama (equity) sa kgwebo ya CC se akaretša fela dikabelo tša maloko a a sa fetego a 10. Ka fao kgwebo ya CC e swara bothata go feta khamphani go hwetša kapetlele. Maloko a kgwebo ya CC ga a na boarabelo bjo bogolo mabapi le dikoloto tša yona. Taba ye, gammogo le nnete ya gore dipegoletlotlo (financial statements) tša kgwebo ya CC ke mangwalo a praebete, e thatafatša maitekelo a go hwetša tšhelete. Maloko a ka karanta dikoloto tša kgwebo ya CC, eupša gona boipiletšo mabapi le boarabelo bjo bonyane (limited accountability) bo tla hlokomologwa.
Kgwebo ya CC e na le boikemelamolaong. Ka fao tšwelelo ya yona ga e huetšwe ke lehu goba go rola modiro ga leloko lefe kapa lefe. Dikgahlego tša kgwebo ya CC di ka šielwa motho bjalo ka lefa mme go feta fao CC e ka rekolla dikgahlego. Pankoroto (insolvency) ya leloko ga e huetše CC ka ge dikgahlego di rekišwa goba di rekollwa ke kgwebo.
Kgwebo ya CC e fedišwa ka mokgwa wa tlhahlamollo (liquidation) yeo e thongwago ke maloko goba bathuši ba yona bao ba kolotwago tšhelete (creditors). Tlhahlamollo ka boithatelo (voluntary liquidation) e laolwa ke tumelelo ya maloko ohle. Tlhahlamollo e phethagatšwa ka go fihliša mangwalo a a itšego kgorong ya tsheko.
Theo ye e hlalošago trasete ke ye e bolelago ka mothei yo a beago letlotlo le le itšego taolong ya mmolokedi (trustee) yo a laolago kapetlele ya trasete legatong la mohodišwa (beneficiary) ka mokgwa woo o holago mohodišwa. Mono Afrika-Borwa go na le mehuta ya ditrasete ye e fapanago ka sebopego go ya ka molao. Trasete ya testamente (lengwalo la nkhwa) (testamentary trust) e theiwa go hlokomela maloko a mongtestamente (testator). Ka go realo maloko e tlo ba bahodišwa. Trasete ya kontraka (contractual trust) e hlongwa ka kontraka mme e dirišwa bjalo ka mohuta wa kgwebo. Le ge go le bjalo, go bohlokwa go hlaola dikgwebotrasete go maina a dikhamphani tše di itšego, selo seo se timetšago bjalo ka moo mehlala ya ditrasetepeo (investment trusts) le ditraseteyuniti (unit trusts) e bontšhago.
Ditrasetekontraka di dirišwa go phema dikiletšo tša molao le tše dingwe tšeo di amago mehuta ye mengwe ya dikgwebo. Dikiletšo tše di akaretša ditshepedišotaolo tša molao tšeo di amago dikhamphani, goba diphetho tše di amanago le motšhelo. Ditrasete ga di beele palo ya bathei goba bahodišwa mellwane le gona ga di fihle boitšhupo bja babolokedi.
Trasete e na le letlotlo le le hlokago ditshwani (unique assets). Go feta fao le kgaogantšwe le babolokedi, bahodišwa le bathei, le sepediša kgwebo ka leina la lona mme le laolwa ka go itaola (managed independently). Le ge go le bjalo, letlotlo la trasete ga le na boikemelamolaong. Letlotlo la trasete le ka swarelwa (excuse) ke bakolotwa (creditors) ba lona fela. Ka fao bahodišwa, babolokedi le bathei ba trasete ba na le boarabelo bjo bonyane fela (limited accountability).
Trasetekontraka e hlongwa ka kontraka goba bongwadišo bja bong bja trasete (trust deed), bjoo bo hlaolago letlotlo le le itšego legatong la trasete. Letlotlo le le laolwa ke mmolokedi legatong la bahodišwa. Bongwadišo bja bong bja trasete bo akaretša leina le dinepo tša trasete, maikarabelo a babolokedi, ditlhalošišo tša bahodišwa le ditaelo ka ga taolo ya trasete. Kopi ya bongwadišo bja bong bja trasete e swanetše go fihlišwa go Mohlankedimogolo wa Kgotlakgolo (Master of the Supreme Court). Mohlankedi yo o hlokomela taolo ya trasete yeo e lego diatleng tša mmolokedi.
Bongwadišo bja bong bja trasete bo swanetše go sepelelana le ditaelo tša molao wa "Trust Property Control Act" wa 1988. Go feta fao dinyakwa dife kapa dife tše dingwe tša molao tšeo di amago ditiro tša trasete di swanetše go elwa hloko. Mohlala: ge phahlo ye e sa šišinyego (immovable property) e fetišetšwa traseteng, dinyakwa tšohle tša molao tšeo di amanago le phetišetšo yeo di swanetše go elwa hloko.
Ditaelo tša bongwadišo bja bong bja trasete di ka fetolwa fela ka tumelelo ya babolokedi, bathei le bahodišwa bohle. Kgoro ya tsheko e ka tiiša diphetogo tše ge yo mongwe wa bao ba amegilego a ka gana go di dumelela ntle le lebaka.
Mmolokedi o laola trasete go ya ka ditaelo tša bongwadišo bja bong bja trasete le tša molao wa "Trust Property Control Act (1988)". Le ge go le bjalo, ke Mohlankedimogolo wa Kgorokgolo (Master of the Supreme Court) yo a tšweletšago setifikeite yeo e kgontšhago babolokedi go laola trasete.
Go feta fao, ditaelo tša molao wa ka mehla (common law) mabapi le taolo ya letlotlo la trasete di swanetše go latelwa. Ditaelo tše di akaretša taolo ya letlotlo la trasete ka mafolofolo, tlhokomelo ya seemo sa tshepo mabapi le bahodišwa, le kgaoganyo ya letlotlo la trasete le la motho. Ge babolokedi ba tlola molao bjang le bjang goba ge ba sepediša ditaba tša trasete ka bošaedi ba ka rakwa le gona ba ka sekišwa ka molao (institution of civil or public legal action).
Trasete e laolwa go hlokomela dikgahlego tša bahodišwa ba yona. Dipoelo tše di tšweletšwago ka ditiro tša trasete di swanetše go abaganwa ke bahodišwa go ya ka bongwadišo bja bong bja trasete. Le ge go le bjalo, babolokedi ba swanetše go putswa ka go lekalekana go ya ka maikarabelo a bona traseteng.
Trasete e lefa motšhelo go swana le motho yo a sego a nyala/nyalwa (unmarried individual). Ka fao trasete e lefišwa motšhelo wa motho (personal income tax). Le ge go le bjalo, trasete e swarwa bjalo ka motho yo a sego a nyala/nyalwa yo a lebanwego ke diphokotšo tše di itšego tša motšhelo. Lemoga gore karolo ya ditseno tša trasete ye e lefelwago motšhelo ka tsela ye, ke yeo e šalago morago ga ge bahodišwa ba abagantše dikarolo tša bona. Ditseno tša trasete tšeo di abelwago bahodišwa di tšewa go ba ditseno tša tswalo (interest income) mme di lefelwa motšhelo go ya ka melawana ya gona. Ka tsela ye tefopedi ya motšhelo (double taxation) e a šitišwa. Ge ditseno tša trasete di abaganwa gare ga bahodišwa ba bangwe gape, le gona bahodišwa bao ba se na le methopo ye mengwe ya ditseno, sephetho e ka ba motšhelo wa fase (lower effective tax rate) malebana le dipoelo tša trasete.
Tšhelete ye e lekanago go sepediša trasete e tšwa letlotlong leo le hlalošwago ke mothei bongwadišong bja bong bja trasete. Go ka ba boima go gogela kapetlele ye nngwe gape traseteng ka ge babolokedi le ge e ka ba bahodišwa ba se na le boarabelo mabapi le melato ya trasete. Babolokedi goba bahodišwa ba ka kgetha go karanta melato ya trasete, eupša ka go realo ba lahlegelwa ke maemo a bona a boarabelo bjo bonyane (limited accountability). Go ka botšišwa potšišo mabapi le trasete ye e dirišago kapetlele ye e bitšwago "venture capital". Potšišo ye e ka arabja ka go lebelela ditaelo tša bongwadišo bja bong bja trasete goba dinepo tša trasete ka boyona.
Tšwelelo ya trasete e laolwa ke ditaelo tša bongwadišo bja bong bja trasete.
Kgetho ya sebopego sa kgwebo ke ye nngwe ya dintlha tše bohlokwahlokwa tša tlhomo ya kgwebo ya mpsha. Karolong ye re ahlaahlile dibopego tše di fapafapanago tša kgwebo tšeo di hwetšwago mono Afrika-Borwa. Mohuta wo mongwe le wo mongwe o akaretša dintlha tšeo di huetšago tshepedišo le taolo ya kgwebo ka mokgwa wo o itšego. Ka fao go swanetše go elwa hloko kudu go kgonthiša gore mohuta wa kgwebo woo o kgethwago o sepelelana le mabaka a setsebakgwebo (entrepreneur) ka sebele le a kgwebo ye mpsha.