Jy blaai in die argief vir 2017 November.
Twee aspekte van ouderdom
Wanneer daar oor mense van gevorderde jare geskryf of gepraat word, is dit gewoonlik in gedempte, bedaarde en angstige toon. Praat ons van bejaardes of van ouer mense? Of senior burgers? Wil nie aanstoot gee nie … maar sê my, het hulle nog al hul varkies bymekaar?
Johan van Zyl, die nuwe redakteur van Rapport Boeke, het 'n baie vindingryke en waagmoedige stap geneem toe hy 'n resensent moes kies vir Rudie van Rensburg se Hans steek die Rubicon oor – hy het Annelize van der Ryst gevra. Sy is natuurlik beter bekend as Matrone in 7de Laan. Om dan te lees wat sy van hierdie boek dink, verleen 'n heeltemal ander dimensie aan die resensie as wat die geval sou wees as 'n jonger, minder bekende persoon dit geskryf het.
Van der Ryst se resensie neem al die knelpunte rondom die tema van bejaardesorg in ag, maar dit is ook duidelik dat sy die lees van die roman plesierig gevind het. Sy noem selfs die moontlikheid dat die boek 'n goeie rolprent sou kon word – solank sy nie die rol van die matrone hoef te speel nie.
Nou wonder Crito dadelik – is dit net omdat sy genoeg gehad het van daardie soort karakter, of is dit omdat die matrone in die verhaal nie 'n lekker mens is nie? Dis nie die soort boek wat Crito normaalweg lees nie, maar het ek ná daardie opmerking van haar 'n ander keuse?
Boeke24 het weer vir Schalk Schoombie, dramaturg, romanskrywer en oud-joernalis gevra om dieselfde boek te bespreek. By hom is daar nie die openbare persona wat in die geestesoog opdoem, soos by Van der Ryst se bespreking nie, maar tog kry hy dit reg om dieselfde nuuskierigheid aan te wakker.
Sy kyk is 'n bietjie meer afstandelik, 'n taksering van die genre en daarna 'n nader kyk op Hans steek die Rubicon oor as voorbeeld van die genre. Hoewel hy met 'n teoretiese opmerking wegspring, draai sy openingsparagraaf reeds jou aandag na die boek.
Nes Van der Ryst staan hy kortliks by die verhaal stil, en dan sy reaksie daarop. Schoombie sorg dat ander verwysingspunte die leser ook help om die roman binne 'n groter raam te plaas, met verwysings na Hennie Aucamp en PG du Plessis.
Wat Crito ook opgeval het, is dat nie een van die twee resensente 'n ophef daarvan gemaak het dat Van Rensburg met hierdie roman die moeilike sprong van misdaad na humor gemaak het nie; Van der Ryst verwys net in die verbygaan daarna. Die koerantleser kan sekerlik hieruit aflei dat die verandering sonder sukkel deurgevoer is – Van der Ryst se lewendige beskrywings en vrolike beskrywings val op.
Crito het doelbewus by Van Rensburg se roman begin, want die ligte, humoristiese hantering van die onderwerp van hoë ouderdom, en die twee knap resensies waarmee daarop gereageer is, maak dit makliker om te begryp hoekom Crito dink dat die afgelope naweek se Rapport Boeke en Maandag se boekeblaaie van die oggendkoerante die beste leesstof in baie maande opgelewer het.
Die resensies oor Elsa Joubert se Spertyd (deur Louise Viljoen in Rapport, en Jean Meiring in Boeke24) is van hoogstaande gehalte. As mens onthou hoe skouspelagtig die eerste van Joubert se outobiografiese werke, 'n Wonderlike geweld (2005) vir André Brink as resensent laat struikel het, dan besef jy watse moeilike opdrag die resenseer van 'n boek soos Spertyd moet wees.
Hoe neem 'n resensent bestek van 'n bestekopname?
Daar is graadverskille in Louise Viljoen en Jean Meiring se benaderings. Viljoen kyk met die oog van 'n literator, en sy noem dan veral die dinge wat daarby aansluit: Joubert se gedagtes oor haar taal, oor sommige van haar romans, oor haar eie aard en haar band met boeke.
Meiring enumereer meer van die hoofmomente in die werk, en hier moet ek noem dat Meiring se formulerings en taalkeuses die blote lees van die resensie 'n uitsonderlike genot gemaak het. (My gunsteling is "kielsog", die woord wat hy gebruik in die plek van "vaarwater".)
Die vreemde gevoel wat ek gekry het, was dat Viljoen en Meiring se resensies tesame 'n amper volle beeld gee van wat Spertyd behels – hoewel hulle op hul eie elk meer as voldoende reaksie op die outobiografiese werk is. Dit is sekerlik wat mens van boekresensies moet verwag: Dat ongeag hoeveel resensies daar van 'n werk verskyn, die leser altyd gelaat sal word met die gevoel dat die boek self soveel meer te bied het as al die resensies tesame.
Ek dink nie Viljoen en Meiring kon hul hoë agting vir Elsa Joubert nie op 'n beter manier oorgedra het nie.
Francois Bekker is nie regter Bennie Griesel nie – maar dit kan ook afgesaag raak as dieselfde resensent altyd gebruik word om 'n skrywer soos Deon Meyer se boeke te resenseer. Daarom het Crito ietwat verlig en baie nuuskierig gelees hoe Francois Bekker vir Boeke24 kyk na Meyer se jongste, 'n novelle getiteld Die vrou in die blou mantel.
Bekker meet die roman netjies, sonder om té veel van die intrige te verklap. Miskien té veel oor die inhoud en te min oor die manier waarop Meyer die kompakte raamwerk benut.
Sy sterkste kritiek handel oor die omslag, 'n treffende foto van, lyk dit my, die Theewaterskloofdam in sy huidige toestand. Crito het simpatie met Bekker se siening dat dit weinig met die inhoud te make het, maar is dit werklik wesentlike kritiek? Moes Bekker nie eerder gesê het dat die uitgewer 'n eienaardige bemarkingsstrategie volg nie?
Charl-Pierre Naudé se bespreking van Die Goddelike komedie deur Dante Alighieri, vertaal en verwerk deur Cas Vos is vir Crito van akademiese belang. Dit is interessant om te sien hoe Naudé sy taksering voed deur sy wyer kennis van die beroemde werk.
Wat Crito bybly van die resensie is die opmerking wat Naudé maak oor die wenslikheid van 'n register van topredigeerders, na aanleiding van die groot aantal druk- en redigeerfoute in die publikasie. Dit is goed dat daar in dié rigting gedink word.
Vir die uitknip
Wat is 'n goeie resensie, wonder Crito. Is dit een wat jou twee dae ná die lees steeds laat nadink? Is dit een wat jou die volgende dag boekwinkels laat stormloop? Of is dit een wat jy uitknip en invou in die boek waaroor dit handel?
Bietjie van aldrie, seker, maar die derde een is sekerlik die resensie wat nog jare later sal gewig dra.
Crito sou van die afgelope week se resensies net Deborah Steinmair s'n oor Koms van die motman deur Chris Karsten (Rapport Boeke) uitknip vir liaseer in die boek. Al is dit nie haar beste poging nie. Eintlik maak sy mens effe vies, deur te verwys na Karsten se taalgebruik ("lumineus en keurig"), wat haar die woorde in haar mond wil laat rol. Maar dink jy dat sy voorbeelde daarvan gee?
En daardie inleidende paragraaf! Goeiste ons, Deborah! Laat my dink aan daai outydse fietse met masjiene. Die resensie kom so help-my-trap aan die gang. Maar as dit eers aan die gang is, weet mens waarheen sy koers kry: Karsten skryf 'n literêr onderlegde soort misdaadsfiksie.
Wanneer sy aldus op dreef gekom het, ontwikkel die resensie tot die vlak waaraan mens van Steinmair gewoond geraak het. Haar argumentering is sterk en die inligting wat sy oor die verhaal gee, net genoeg.
Joan Hambidge se bespreking van Die onaantasbares, die nuwe roman deur Steve Hofmeyr (Boeke24), is nie minder interessant nie. Sy benader die roman uit alle hoeke. As jy die resensie gelees het, sal jy 'n baie goeie teoretiese grondslag hê vir die evaluering van misdaadromans.
Die probleem vir Crito is net dat Hambidge se aanpak mens die gevoel gee dat sy nie baie oor die boek self wil skryf nie. Daar is té veel intellektuele afstand, en té min betrokkenheid by of reaksie op die roman self.
Riette Rust se hantering van Hoë hakke met hoogwater, 'n "verhoudingsroman met 'n liefdeselement" deur Jacolet van den Berg (Boeke24) is daarteenoor baie meer direk in haar reaksie op die boek en sy inhoud. Sy balanseer kritiek met lof, en gee duidelike aanduidings dat die roman onder bespreking méér is as 'n gewone liefdesverhaal.
As jy van sulke boeke hou, is hierdie die soort resensie wat die leser boekwinkels toe laat draf.
Crito voel nogal ambivalent oor resensente van digbundels wat hul bespreking begin by die buiteblad van die bundel. Heilna du Plooy het al self naam gemaak as digter, en sal sekerlik weet dat die omslag van die publikasie die heel laaste gedagte was wat by die digter opgekom het. Dit is dikwels deel van die publikasieproses, en nie van die kreatiewe proses waardeur die gedigte tot stand gekom het nie.
Maar soms kry die omslag tog reg om 'n deur oop te maak na die tematiese bestek van die bundel, en dit lyk my dit is presies wat die geval is met René Bohnen se Op die vingerpunte van die heelal (Boeke24). Du Plooy maak 'n baie interessante opmerking oor die omslag – maar lê dan geen verdere verband nie.
Die resensie is geskryf in 'n taamlik akademiese trant en sal sekerlik vir die digter die gevoel gee dat die resensent haar werk behoorlik getakseer het.
In die laaste vier paragrawe van die resensie is die sterkste kritiese lading gekonsentreer. Die liefhebber van Afrikaanse digkuns sal hierdie paragrawe die beste kan benut; Crito kan die slotsin voorhou as een van daardie opsommings wat tegelyk die aandag vestig op die krag van die bundel én die beperkte waarderingskring.