Kaapse Paragrawe: Onpaar pare: Van die liefde wat vriendskap heet
Thomas Eakins, The Swimming Hole (1885) I
Een Jongen Hij is mooi in zijn grijze broek. Hij klimt in lantarenpalen en bomen in de hoop dat iemand kijkt.
Ik kijk, elke dag, vele malen, lang achtereen, geknield achter de voordeur van mijn late huis, en tuur door de liefdesperiskoop van het smalle deurvizier, mijn gelaat tot veilige onzichtbaarheid schuw afgewend. Hoe oud is hij? Hoe mag hij heten? Gaat hij iets leren? Blijft hij in het dorp? Wie kiest zijn kleren? Hoe oud was hij, toen voor het eerst een man begerend naar hem keek? En hoeveel mannen zoals ik hebben sindsdien, achter een deur of raam, geknield naar hem gekeken en, zich beroerend, te vergeefs gezocht de nutteloze liefdesdorst al plengende te lessen?
Die gedig is transgressief op véle vlakke & ook ’n ontluistering van die tradisionele liefdesgedig. Hierdie soort liefde, die obsessie van ’n ouer man met ’n jong seun, is iets wat van die buitewêreld verberg moet word, ’n aktiwiteit wat in “veilige onsigbaarheid” beoefen moet word. Verskans agter sy voordeur, kan die voyeur die objek van sy begeerte deur die sleutelgat dophou terwyl hy masturbeer. Die sleutelgat word fallies ’n “liefdesperiskoop”. Ten spyte van die sedelike besware wat ’n mens sou kon opper, is “Een Jongen” ook ’n tipies-Revistiese gedig met die sjarmes wat ’n mens met hierdie literêre variant assosieer. Die “oude viezerik” is trouens een van die bekende gedaantes waarin Reve hom in sy kwasi-outobiografiese tekste presenteer. Die bekoring van “Een Jongen” is gedeeltelik geleë in die ontwapenend-eerlike liefdesuiting van die verloopte ou homoseksueel, pedofiel en gluurder. Maar belangrik is ook die esteties-kostelike manier waarop alles vergoeilik, verheerlik, selfs religieus ingekleur word. Ten eerste slaan die stem van die ouderwets-vaderlike, besorgde Gerard Reve deur in die reëls “Hoe oud is hij? Hoe mag hij heten?/ Gaat hij iets leren? Blijft hij in het dorp? / Wie kiest zijn kleren?” Dit klink byna asof die knielende afloerder agter die voordeur hom besorg afvra of die skoolseun met die grys broek darem goed versorg word, of hy liefdevolle ouers het, of daar vir sy studie en opvoeding behoorlik voorsiening gemaak word. En hierdie besorgde vrae ís ook wel deel van die spreker se koesterende gevoel teenoor die seun, al is dié gevoel vermeng met erotiese jaloesie en met begeerte om die seun te identifiseer en na sy adres te volg. Die jaloerse, agtervolgende trek in die vrae van die “ik” kom tot uitdrukking in reëls soos: “Blijft hij in het dorp? / Gaat hij iets leren? / Wie kiest zijn kleren? / Hoe oud was hij, toen voor het eerst / een man begerend naar hem keek?
Die slotreëls beklemtoon die dubbele betekenis van die kniel-gebaar: “hoeveel mannen zoals ik hebben sindsdien, / achter een deur of raam, geknield naar hem gekeken / en, zich beroerend, te vergeefs gezocht / de nutteloze liefdesdorst al plengende te lessen?” Die verfraaiing en veredeling van die begrip masturbasie deur dit “zich beroerend” te noem, berei die verheiliging van die saadstorting met behulp van die woord “plengende” voor. Die woord “plengen” verwys na die uitstort van wyn of kosbare olie by ou godsdienstige rituele. Al stort hierdie “vieze oude mannen” hulle saad “nutteloos” uit, al dors hulle “te vergeefs” na liefde weens die “zondige, tegennatuurlijke” aard van hulle begeertes, het hulle ekstase nietemin ’n sakrale kwaliteit. Hulle “pleng” hulle liefdesvog met dieselfde oorgawe en toewyding van liggaam en siel as waarop enige ander minnaar hom kan roem. Verre van ’n onskuldige gedig oor ’n basies onskadelike, selfs komiese aktiwiteit, slaag Reve deur die gewyde inkleding daarvan om bepaalde literêre & morele konvensies te ondermyn, & om sy lesers – waarskynlik Christene – opsetlik te provokeer.
Onpaar pare: Van die liefde wat vriendskap heet,