Deur Jana Luther 17 Augustus 2019 00:00
In ’n vorige rubriek (“Oor ‘Daantjie Donderbos’ en ‘Gits Frits’ ”, 20 Oktober 2018) skryf ek oor Gawies, Japies, Janne en Hendrikke: Afrikaanse mansname wat in ou uitdrukkings mense in die algemeen, en ook diere en gepersonifieerde dinge aandui. Op Vrouedag kom iemand daarop af en vra: Waar is die vroue dan?
Van Margaret(h)a kom ma(r)griet(jie), die naam van verskeie blommetjiestruike: bergmargriet, bloumargriet, geelmargriet, witmargriet. Ook Griet.
Om verbasing, verwondering, skrik uit te druk, is korter beter: O (my) Griet! Grote/Goeie Griet(jie)!
By Humansdorp is Grietjie een van vele name vir die mierleeu. Met sy knyperagtige monddele maak dié vlerkinsek in los sand ’n tregterholte waar hy op sy prooi, miere en ander klein insekte, wag. “Grietjie, gee my koffie,” sê kinders glo wanneer hulle hom met ’n grasspriet uit sy gaatjie lok.
Grietjie en Plietjie, niggies van Jan Rap en sy maat, is ek en jy, ons, ’n ieder en ’n elk. Wie swart Griet(jie) soen – of haar suster, Kaatjie Langnek, Langnekkaatjie – suip.
’n Leentjie is traak-my-nieagtig.
Martjie Louw is volksetimologie vir martial law.
’n Sannie (van die plaas), word kwetsend gesê, is ongesofistikeerd, naïef.
“Vanaand kaatjie van die baan, môre dooi bobbejaan,” het die oumense gesê van ’n kind wat tot laat wakker bly, die volgende oggend vaak-vaak opstaan: Saans gousblom, smôrens molshoop. Koes, Kaatjie! Pasop! Maak jou reg vir gevaar. As alles reg is, is die kind se naam Kaatjie. Is alles gedoen, is dit Kaatjie en klaar.