Onteiening: Ons moet nou op ons hoede wees | Netwerk24
Onteiening: Ons moet nou op ons hoede wees
Deur Martin Van Staden, Universiteit van Pretoria 23 November 2018 12:28
Die diskoers oor onteiening sonder vergoeding is misleidend.
Die grondwetlike hersieningskomitee het onlangs aanbeveel dat die parlement die klousule in die Grondwet rakende die onteiening van grond sonder vergoeding wysig.
Die verwarrende en dikwels ooglopend bedrieglike diskoers oor dié beleid is nou, meer as ooit vantevore, ’n groot bekommernis.
Ramaphosa self, prokureurs, gewone Suid-Afrikaners en buitelandse staatshoofde soos Theresa May en haar voorganger, David Cameron, het ’n groot bohaai gemaak oor die regering se versekering oor onteiening sonder vergoeding. Veral omdat die president sélf die versekering gegee het dat dit oor grónd gaan.
Suid-Afrikaners is onder meer die versekering gegee dat dit nie die ekonomie skade sal berokken nie; dat die wysiging aan die Grondwet net dít wat die Grondwet reeds bepaal “duideliker” sal stel (en niks dus bygevoeg sal word nie); dat stamgrond nie in die regering se visier is nie; en dat net onderbenutte of grond wat (volgens die regering) verkeerd aangewend word in die visier is.
Wat hierdie mense nie besef nie, is dat niks hiervan deur die wet afdwingbaar is nie. Die beloftes van politici en staatsamptenare is in die staatkunde- en regspraak-sfeer heeltemal irrelevant. Net wat in die wet geskryf staan, is afdwingbaar.
Al woon jy in Mkuze op die Ingonyama-trust se grond sal jy, as jy onteien word, jou nie tot die hof kan wend en sê “maar die president het gesê net grond wat deur onteiening onder apartheid geraak is, kan afgevat word!” nie.
LEES OOK: Beste Cyril, kom ons praat oor onteiening sonder vergoeding
As die parlement uiteindelik ’n omvattende grondwetlike wysiging voorstel wat nie net “duidelikheid” gee nie, maar nuwe onvermydelik nadelige leerstellings en beginsels tot die Grondwet voeg, sal ’n mens nie vir die konstitusionele hof kan sê die president het Suid-Afrika die versekering gegee dat die wysiging slegs daarop neerkom dat die klousule “duideliker” is, nie.
As onteiening sonder vergoeding wel die ekonomie skade berokken, en dit sal beslis, sal niemand hof toe kan gaan en die grondwetlike wysiging op daardie grondslag tersyde laat stel nie. Die howe is onwillig om die ekonomiese gevolge van politieke besluite te bevraagteken en is ook nie geskik daarvoor nie. Van alles waarvan die president ons verseker het, moet ons veral hieroor op ons hoede wees.
Dit is ongelooflik naïef om te dink dit wat ’n politikus kwytraak, is noodwendig die werklikheid. Hulle het ’n gevestigde belang dat jy toegee aan hul planne.
Grond teenoor eiendom
Die Grondwet verwys nie net na “grond” nie: Art. 25 is die “eiendomsklousule”, nie “grondklousule” nie.
Kragtens subartikel (4)(b) is “eiendom nie tot grond beperk nie”. Subartikel (3), wat waarskynlik gewysig sal word om grondonteiening sonder vergoeding moontlik te maak, het te make met vergoeding wanneer eiendom in die algemeen onteien word. Al die praatjies oor “grondonteiening sonder vergoeding” is met ander woorde ’n gesofistikeerde narratiewe truuk om die publiek se aandag af te lei van die werklike gevolge van die wysiging. Dit sal die regering in der waarheid veel meer mag gee as wat hy in die openbaar sal erken.
“Eiendom” beteken grond, wonings, voertuie, ondernemings, erfstukke, pensioenfondse, bankrekeninge, intellektuele eiendom soos handelsmerke en patente én die geld onder jou matras.
As grondonteiening sonder vergoeding in die Grondwet verskans is, kan die regering vat wat hy wil sonder dat hy jou daarvoor moet vergoed.
As grondonteiening sonder vergoeding in die Grondwet verskans is, kan die regering vat wat hy wil sonder dat hy jou daarvoor moet vergoed. Slegs as die parlement uitdruklik in die grondwetlike wysiging aandui dat dit net op landbougrond betrekking het, sal die versekering wat die regering nou gee dalk waar wees. Maar dit is onwaarskynlik. Die Grondwet onderskei nie tussen “wit” en “nie-wit” grond nie.
Daar is al dikwels geïmpliseer en partykeer reguit gesê (deur die president aan koning Goodwill Zwelithini) dat grond wat aan swart mense behoort, nie aan onteiening sonder vergoeding onderwerp sal word nie, slegs grond wat besmet is deur die “ongeregtighede van die verlede”, deur die kolonialiste en apartheid.
Dit is egter nie hoe die Grondwet werk nie. As dit gewysig word om onteiening sonder vergoeding moontlik te maak, sal alle eiendom daaraan onderwerp word. Dit is haas ondenkbaar dat die wysiging sal lui dat slegs grond of eiendom in wit besit daardeur geraak word omdat dit lynreg in stryd sal wees met die grondliggende bepalings van gelykheid (in afdeling 1(a)) en nierassigheid (in afdeling 1(b)). Die parlement kan die grondliggende bepalings wysig, maar daarvoor sal ’n meerderheidstem van 75% in plaas van ’n tweederdemeerderheid nodig wees.
Sou onteiening sonder vergoeding aanvaar word, is almal se eiendom in gevaar.
Ramaphosa nie vir altyd president
Nie Ramaphosa, sy kabinet of sy party sal vir altyd die land regeer nie. Grondwette is veronderstel om vaste instellings in ’n samelewing te wees. Dit is nie tydelik nie. As onteiening sonder vergoeding in die Grondwet vervat word, beteken dit dat die regering dit vir sy eie gewin kan misbruik.
Die diskoers oor onteiening sonder vergoeding is verwarrend, misleidend en regtens verkeerd. Die parlement blyk vasbeslote te wees om die Grondwet te wysig en daarom is dit nou die tyd vir Suid-Afrikaners om waaksaam en op ons hoede te wees.
Ons kan nie die regering toelaat om misleidende onbenullighede in ons ore te fluister nie.
Hierdie artikel is oorspronklik in Engels geskryf en na Afrikaans vertaal. Om die Engelse weergawe te lees, klik hier.
Meer oor: Die Student | Mening