Seevaarder Bartolomeu Dias was ook pionier van die transatlantiese slawebedryf - FAK
Voordat Dias om die suidpunt van Afrika gevaar en die transatlantiese slawehandel as nuwe fenomeen in die wêreldhandel posgevat het, is die handel in gewone gebruiksartikels tussen Europa en die Ooste toenemend deur die Moslem-lande, vernaamlik dié onder Turkse invloed, beheer. Die Westerse handelaars moes deur Moslem-gebied beweeg om die Oosterse markte te bereik, en weer daarvandaan terug te keer. Dit het bekend gestaan as die sy-roete vanweë die gewildheid van Oosterse sy-ware in die Weste.
Twee spioene na Afrika:
Die spioene het voorgegee dat hulle op reis was na Sicilië, suid van Italië, om reëling te tref vir die huwelik tussen een van die vier Portugese prinse met die Siciliaanse koningin. Hulle is gasvry deur die Arabiese More ontvang, en die twee is toegelaat om oral in die stad rond te stap. So kon hulle op die militêre verdeding van Ceuta spioeneer. Daarna het hulle na Portugal teruggekeer en aan João I verslag gedoen.
Die Portugese skepe was eenmaster-platboomvaartuie wat moeilik maneuvreerbaar was en maklik deur wind en seestrome van koers gedwing kon word. Dit is toe presies wat op die kritieke tydstip gebeur net toe die vloot Ceuta wou binnevaar vir die aanval. Al die skepe word deur ’n sterk landwind van koers gedwing, en hulle moes doodeenvoudig verbyvaar, die Middelandse See in. Die Portugese was egter nie geestelik van koers te dwing nie. Toe die wind bedaar, het die vloot omgedraai en vier dae later ’n verrassingsaanval op Ceuta geloods.
Toe prins Pedro van Portugal van 1425 tot 1428 ’n uitgebreide reis deur Europa onderneem, het hy onder meer die vername Italiaanse handelstad Venesië besoek en daar ’n kopie van Marco Polo se reisjoernaal na die Ooste bekom. Hy het ook eerstehandse inligting ingewin oor die Ottomaanse invloedrykheid om die handelsroetes na die Ooste te beheer, en van die bedreiging wat dié Moslem-ryk vir Europa ingehou het.
Portugese karvele soos uitgebeeld in ‘n laat 15de eeuse dokument.
Hierdie replika van ‘n Portugese karveel van die 1500’s is in 1988 gebou vir die soo jarige herdenking van Bartolomeu Dias se vaart van 1488 om die suidpunt van Afrika in sy soektog na ‘n seeweg na die Verre-Ooste. Foto: Gawie Fagan
Hendrik se volgende stap om sy totaalplan vir ’n roete na die Ooste in die praktyk in werking te stel, was om opdrag te gee dat die Portugese skeepsbouers nuwe skepe moes ontwerp wat lang seereise kon onderneem en makliker beheerbaar was as die platboomskuite, bekend as barcas, en die massiewe vestingskepe, bekend as galjoene, waarmee oorlog gevoer is.
Cão se opvolger was Bartolomeu Dias, wat die suidpunt van Afrika omvaar en die kus tot by die Groot Visrivier gekarteer het. In 1988, met die vyfhonderjarige herdenking van Dias se landing by Mosselbaai in 1488, is ’n replika van ’n karveel volgens oorspronklike historiese skeepswerfplanne in Lissabon gebou, en is daarin na Mosselbaai gevaar. Die skip kan vandag in die Dias-museum daar besigtig word. Die museum is spesiaal deur die Kaapse argitek Gawie Fagan ontwerp om die skip as sentrale uitstalling te huisves. As ervare seiljagvaarder was hy ook een van die bemanningslede wat die karveel na Mosselbaai gevaar het.
Portugal se slawehandel begin:
Sao Jorges da Mina soos dit vandag daar uitsien. Dit is ‘n Unesco-verklaarde erfenisterrein
El Mina aan die Golf van Guinee:
Toe een van Hendrik se voorste navigators, Diogo Cão, in 1471 langs die weskus van Afrika afvaar, het hy aan die suidekant van die Boog van Afrika in die Golf van Guinee ’n goudryke kusgebied, El Mina, Arabies vir “die hawe”, ontdek. Die landstrook is tussen die Volta- en Ankobrariviere geleë. Arabiese handelaars wat slawe vir El Mina se goudstof verruil het, het die gebied baie lank druk besoek. Die Portugese het die gebied nou Mina (myn) en “die Goudkus” genoem. Dat El Mina (Arabies vir “die hawe”) en Mina (Portugees vir “myn”) na dieselfde woord lyk, is bloot toevallig.
Bartolomeu Dias die Seevaarder
Bartolomeu Dias verskyn op die toneel:
Feitoria São Jorge da Mina aan die Goudkus:
Dias soek die seeweg na die Ooste om die suidpunt van Afrika:
Luidens die geskrifte (van 1551) van die Portugese koninklike kroniekskrywer João de Barros (1496-1570) ­– hy was van 1522 tot 1525 kommandeur van die slawevesting by El Mina – is die swaar proviandskip en sommige bemanningslede in ’n baai aan die kus van Angola agtergelaat omdat die seestrome al hoe sterker en die see onstuimiger weens kwaai winde begin raak het.
Dias word kommandeur van Feitoria da Mina:
Spanje, Portugal, Brittanje en die slawebedryf:
In 1988 is die vyfhonderdjarige herdenking van Dias se seevaart om die suidpunt van Afrika gedenk. In Mosselbaai is ‘n hele museumkompleks ingerig in talle historiese geboue aan die seefront. Daar is onder meer die Posboom, ‘n reuse-melkhoutboom waar skeepskapteins briewe in stewels aan die takke opgehang het of onder groot klippe geplaas het met inskripsies op die klippe dat daar briewe onder verberg is. Ook is ‘n Dias/Karveel-museum opgerig om die replika van ‘n Portugese karveel van die 15de eeu te huisves. Die karveel is in Portugal gebou en na Mosselbaai geseil. Een van die bouers en seevaarders was Gawie Fagan, bekende Kaapse argitek. Hy het die Dias/Karveel-museum ontwerp sodat die karveel daarin gehuisves kan word. Die hele museum word aan Dias en sy epiese vaart gewy. In 1988 is ook ‘n spesial gedenkkoevert deur die SA Hoofposkantoor nuitgereik wat die geleentheid gedenk.
Die historiese Posboom in Mosselbaai.
Lees meer oor die transatlantiese en Suid-Afrikaanse slawebedryf in Kaap van Slawe, die Britse slawebedryf van 1562 tot 1910 deur Marthinus van Bart. Die hardebandboek is in 2012 uitgegee deur Historical Media. Kontak: tel 021 406 2823 of e-pos: erfenis@dieburger.com
Hector van Oevelen sê:
Oktober 19, 2016 om 10:01 nm
Baie dankie vir hierdie helder insig in ‘n donker tydvak van die mensheid se geskiedenis!