Versindaba » Blog Archive » Digstring: Ons land (Hennie Nortjé)
Hulle sê ons land
is ’n omgekeerde piering:
die afgeplatte bokant
alkant aan die afloop
na die grou gedreun van see.
Maar dit bly ’n bra verkapte beeld,
want noordwaarts vloei ’n hoëveld,
sonder veel afdraand, stewig
met ’n donker kontinent aaneen.
Boonop dateer ons land
van lank-lank voor die tyd
van breekgoed, boeretroos of tee.
Dalk is ons land
bloot ’n allemintig-groot amandelklip:
voorlangs deur ’n ruwe hand
En wie weet hoe lank
die gebreek en geskuur
nog sal duur?
Ek werk al sedert 2016 aan hierdie vers. Van tyd tot tyd tel ek amandelklippe op hier in die wingerde buite Stellenbosch. Die gespitste voorkant van hierdie oer-handbyle lyk nogal soos die kaart van Suid-Afrika. Die afgesplinterde rante stem boonop ooreen met ons land se topografie: ’n binnelandse plato weerskant skerp aan die afloop na die kus. Of soos ek destyds in aardrykskunde geleer het: ’n omgekeerde piering. Die voordurende geologiese verwering van ons sub-kontinent herinner boonop aan die algemene agteruitgang wat ons tans moet verduur – hoe als wat eens vas was, wegsplinter of oorsee emigreer.
Onderstaande is my eerste poging. Ek het die woorde en strofes wat mettertyd aan gekap sou word, onderstreep.
Hulle sê my land
is ‘n omgekeerde piering:
‘n verhewe, afgeplatte bokant
na die grou genadelose see.
Maar dit blyk ‘n erg verkapte beeld,
want noordwaarts vloei ‘n hoëveld,
sonder veel afdraend, stewig
in ‘n donker kontinent aaneen.
Boonop dateer my land
Dalk is my land
bloot ‘n allemintig-groot amandelklip
voorlangs deur ‘n ruwe hand
reeds erg weggesplinter
en vermoedelik word dag
en nag nog steeds daaraan geskuur.
Maar dan weer is my land deel van Afrika
en waar kry mens na die oer-ou dae
hier nog so ‘n flukse reus?
Die eerste poging was binne ure “klaar”. En ek was nogal in my noppies daarmee! Dit was dan tog so welluidend. En wat ’n pittige slot, wou ek myself op die skouer klop.
My vrou, Lettie luister met uitermatige geduld na elke vers. Sonder haar regmerkies kom ek nêrens nie.
Hester Carsten van Quellerie, was soos met my eerste bundel, die redaktrise van Kryt. Sy het die verandering in die titel van die gedig voorgestel en het ook uitgewys dat “verhewe” en “bokant” steurende herhalings is. Verder kon sy my welverdiend kapittel oor die woord “erg”, aanvanklik nogal twee keer gebruik!
Louis Esterhuizen het my deurlopend en ononbeerlik as tekspraktisyn bygestaan met hierdie bundel.
Hy het onder andere voorgestel dat ek drasties kap aan die slot. En so het ek maar soos ’n wafferse Homo erectus, aanhou hamer en skuur aan my handbylgedig.
So ’n week daarna, want Kryt moes klaar en dit was ’n sleutelgedig. Die “gebreekte” voorpunt pryk selfs op die agterplats (miskien ’n beter idee as ’n foto van die gehawende ou digter, of een of ander onverdiende aanprysing.)
Dis als die nare waarheid, veral die retoriese vraag ten slotte. Gelukkig is my Afrika-pessimisme darem nie altyd so volkome nie
Ek dink ek het dit grootliks reeds geantwoord: Dat ons land ’n omgekeerde piering is, is onlangse weer bevestig deur die vlaag van xenofobie – selfs die rondloperkatte word hulle lekseltjies melk ontneem, want elke drinkbak word soos vullisdromme omgesmyt en lê aan skerwe.
Hier digby ons woonplek, net voor die Adam Tasbrug buite die dorp, is die eerste bewys vir die aanwesigheid van prehistoriese mense in Suider-Afrika gevind. Dit word nou slegs gedenk deur ’n rots langs die Polkadraaipad, want die gedenkplaat is lankal reeds afgesteel; seker maar verkoop as skroot. Die inskripsie het glo gelui: “In a road makers borrow-pit here in 1899 Louis Peringuey made the first discovery of ‘Stellenbosch’ stone implements and thereby proved the great antiquity of man in Southern Africa.” (En vir dekades lank wou die Eurosentriese antropoloë, die arme Peringuey nie glo dat die mens se oorsprong in Afrika is nie!) Inderdaad is ons, die mensdom, al van die begin af hier, en behendige klipwerkers en vindingryke geweldenaars van meet af.
Nee. Politici dalk, maar dan weer: digbundels verkoop al reeds so swak.
Hierdie gedig is die eerste van drie verse in die eerste afdeling van Kryt wat handel oor die progressiewe bewapening van die mens : “Uit die amandelklip”en “Gaia” verbeeld vervolgens hoe ons “gevorder” het van die handbyl tot die atoombom.
Miskien die blywende humor te midde van al die negativisme?
‘n Mens is nooit 100% klaar nie.
Die eerste resensie oor Kryt onlangs deur Daniel Hugo was nogal positief. Ek het geen spesifieke terugvoering sover oor hierdie vers nie.
Dis egter duidelik dat geen een van my kennisse weet wat vir ‘n ding ’n amandelklip is nie.
Ek was in standerd sewe. Ons Afrikaans-juffrou, Lorainne (nooiensvan?), toe pas verloof aan die befaamde uitgewer en digter Charles Fryer, het ons geïnspireer om gedigte te skryf. My eerste vers ooit was juis ook ’n klip, naamlik daardie ikoniese ou platte in Kaapstad se agterplaas – uitermatig patrioties moet ek sê: “eat yout heart out”, Jan F. Celliers!
Tafelberg (Circa 1971)
Wie het jou kruin gelyk gemaak
daar waar dit aan die blou lug raak?
Waar kom jou grou-grys rots vandaan
daar waar dit bo die Kaapse Vlakte staan?
Dis die werk van ‘n Hoër Hand
ver bo die die mens se klein verstand,
want jy’s geskape uit die niet
geen mensekind kon dit gebied.
Hiervandaan is die beskawing heengedra
vanaf Tafelberg, trots van heel Suid-Afrika.
(soos julle kan sien, het ek die laaste halfeeu weinig indien enigsins gevorder!)
Tags: Digstring Hennie Nortjé, Ons land
Wednesday, September 25th, 2019 | Digstring.