Rhoda Kadalie: Lank leef Afrikaans!Foto: pixabay.com Die kwessie dat universiteite dit ernstig oorweeg om Afrikaans se vlam te blus ter wille van ’n minderheidsgroep Afrikastudente is nie net akademies kortsigtig nie, maar ook uiters neerbuigend teenoor swart mense. Taaluitwissing word uiteraard ontken onder die oëverblindery van parallelmedium-onderwys (PMO), maar ons weet wat met universiteite gebeur het waar PMO geïnstitusionaliseer is. Die beginsel van moedertaal-onderrig maak sin wanneer die regering sy konstitusionele mandaat van gelyke ontwikkeling vir almal toepas. As dit in gebreke bly, moet ons kyk na wat met tweetaligheid onder apartheid gebeur het. Verpligte Afrikaans het onwetend (en onbepland) baie Suid-Afrikaners bemagtig om meertalig te wees, op ’n manier wat hulle ook bemagtig het om die taal van die heersende nasionale party téén hom te gebruik. Niks toon en onderstreep dit beter as die manier waarop Beyers Naude, Breyten Breytenbach, Jakes Gerwel en Allan Boesak Afrikaans teen die onderdrukker ingespan het nie. Toe ek in die laerskool was, is ons in sowel Engels as Afrikaans onderrig, in een klas. Ons het nie gedink dit is vreemd nie, en vandag is tweetaligheid die norm vir baie wat maar teen wil en dank onderwys in albei tale moes sluk. Meer nog, diegene met ’n aanvoeling vir die aanleer van vreemde tale is aangemoedig om dit te doen. My grootste begeerte was dus om Latyn op skool te leer. Waarom? Omdat Latyn die taal van die geleerde groepe was, die prokureurs, advokate, dokters en klassici. In Europa het die meeste studente Latyn en Grieks as deel van hul akademiese loopbane bestudeer, veral in die regte, geneeskunde, letterkunde, en so meer. Ons werkersklas-ouers, wat na die Weste gekyk het vir inspirasie, het ons dus aangemoedig om groot te droom, en aspirasies om vreemde tale aan te pak was deel van die pad na selfs nog hoër onderwys. Ek onthou hoe ek en my beste maat met mekaar in Latyn geskerts het by bushaltes op pad huis toe vanaf die skool, net om voor te gee dat ons ’n geheime taal het en “spesiaal” was. By UWK het ek my later vir Duits ingeskryf. Die klasse was vol en ek het dikwels jammer gevoel vir ons dosent. Sy het werk daarvan gemaak om elke student te leer ken, maar met ’n vol lesingsaal was dit regtig nie kinderspeletjies nie. Met die samesmelting van die geesteswetenskappe in “programme” en die “kommodifisering” van akademici as’t ware as “handelsprodukte”, het vreemde tale onder een breë sambreel geval, wat elke taal van sy kenmerkende, spesiale vakdissipline-stempel beroof het. In daardie dae, toe ons gedink het dis eintlik ’n prestasie om nog ’n vreemde taal te bemeester, het ons ons mikpunte toegewyd nagestreef. Met die integrasie van departemente, het selfs Xhosa daaronder gely, die vraag na onderrig in vreemde tale het getaan, sodat Xhosa en ander Afrikatale vandag nêrens spesiaal is nie. Ek onthou, toe my eksman weg is by UWK het hy my pertinent vertel: “Ek wil nie meer swart studente (sluit swart, gekleurde en Indiërstudente in) onderrig wat nie belangstel in ‘der, die en das’ nie. Ek mors my tyd.” Die universiteit het ongelukkig sy misnoegdheid met vreemde tale gekweek en gekoester. Die Duitse onderwysers wat ons in die 1970’s onderrig het, het die geesdrif waarmee ons Duits as vreemde taal omhels het, verwelkom en geniet. Ons het ingeskryf, wetend dat dit ’n nuwe wêreld vir ons sou ontsluit. En dit was ook so. Baie van ons wat Duits geleer het, het oorsee gereis om daardie taalvaardighede te oefen. Ons het wêreldburgers geword. Daardie visekanseliers en rade wat, buig of bars, swart mense die studie van Afrikaans en al sy literêre en wetenskaplike kanons wil ontsê, ontneem willens en wetens ook ons kinders die voorreg om ’n taal te bestudeer wat gevorm is deur ’n mengelmoes van mense in Suid-Afrika. Hulle is mede-aandadig in die nasionale intelligensie-afskaling van die nasie. Afrikaans se invloede, ontwikkeling, digkuns, prosa, kruiskulturele en linguistieke invloede is so ryk dat ons eerder méér as minder kundigheid in ’n taal met so ’n fenomenale spoor behoort aan te moedig. Een van my grootste teleurstellings is dat ek nooit Afrikaans akademies bemeester het nie, maar ek ken ’n goeie boek as ek een lees; ek ken ’n goeie gedig as ek een hoor; ek ken ’n uitstekende toespraak as ek een hoor; ek geniet die verwikkeldheid van Afrikaaps wanneer ek my vriende geselsies onder mekaar hoor uitruil, so poëties, uit die hart en treffend. Dus, aan diegene wat ons universiteite bestuur, moenie dink dat julle swart mense ’n guns bewys deur die belangrikheid van Afrikaans te misken en af te skaal nie. Julle beroof ons van ’n belangrike intellektuele bate – ’n kanon uit eie bodem, tuisgekweek en buitengewoon. Ongeag tot watter mate julle instrumenteel mag wees in taalmoord, Afrikaans sal voortleef – desondanks júlle!