WOORDE WAT WEEG: Steve Hofmeyr - Vier briewe vir Jan Ellis (2010)
Steve Hofmeyr. Vier briewe vir Jan Ellis. Zebra Press, 2010. ISBN 978 1 77022 081 2.
Noem die naam Steve Hofmeyr en jy het menings, positief en negatief oor die sanger, gewilde verhoogkunstenaar wat Neil Diamond beter sing as Neil Diamond.
Die mense van my asem was 'n topverkoper in 2008. Steve blog en spoeg. Hy baklei en stry. Hy word kwaad vir die media, maar hy kan ook nie sonder die media bestaan nie. Al is daar 'n storm in 'n teekoppie.
Hy is waarskynlik die beste voorbeeld dat 'n media-konstruksie 'n lewe van sy eie kan kry. Steve moet sing. Wanneer hy hom oor aktuele sake uitlaat, is hy dikwels buite sy diepte en stoei hy bó sy gewig. Sy onlangse uitsprake by die begrafnis van Eugene Terre'blance het eweneens fronse ontlok, nes sy opmerkings oor swartmense.
Vier briewe vir Jan Ellis is sy debuut as novelle. Die verhaal begin met die weggee van die geheim soos Nabokof se Laughter in the dark waar die leser reeds met die eerste twee paragrawe die rampspoedige einde van Albinus beleef. Maar daar is "profit and pleasure in the telling", skryf Nabokof verder en dit is hoekom die leser dan lees oor die hoekoms en waaroms van die hoofkarakter se ellende. (Ek gebruik net die tegniek van Nabokof as 'n voorbeeld en intimeer nie dat hierdie skrywers in dieselfde liga is nie.)
Die verhaal word dan vertel in die taal van die eenvoudige spreker ("Ek was my ma se enigste kind maar sy het my geslat vir die ander vier wat sy wou gehad het", 15). Die probleem met só 'n skryfwyse is dat dit dikwels 'n leesversperring word en dat die leser die nabootsing van so 'n verteller se stem as hinderlik en vals ervaar. Gaan kyk maar net na Marlene van Niekerk se flou-makou-gedigte op die Versindaba se webruimte geskryf in 'n Adam Small-styl.
Die gegewe van die posman wat veertig jaar later vier briewe moet aflewer, krap sake deurmekaar. Die vierde brief is hartverskeurend in die ontboeseming en die soeke na die "verlêkind" en "closure". Ook die derde brief gaan om vergifnis ("vergifnis sonder gif is mos maar vernis", 97) oftewel die bitter gif van "regrets". Die derde brief gaan om nood en word gerig aan "Vereerde Meneer Councillor Kees Wolfaard". Aldrie hierdie briewe word ikonies voorgestel in eenvoudige handskrifte, terwyl die eerste brief in tikskrif is, onderteken deur die triomfantelike "Councillor Jake Fryer".
Tussendeur word daar vertel. En die leser moet invul en uitvee. En in die laaste brief weet die leser met sekerheid hoekom Klein Jan van Groot Jan soveel pyn ervaar het.
Die novelle is pakkend geskryf en besonder mooi uitgegee met afskrifte van 'n resep, 'n psalm, 'n staatsdokument en 'n LP, onder andere, wat die verhaal dan 'n bepaalde historiese aanslag gee.
Dit is 'n teks wat besonder vernuftig omgaan met die leser se fantasie en kommentaar lewer op die politieke ongeregtighede van die verlede en hoe identiteit gekonstrueer word. Is jy 'n psigopaat omdat ander jou verdink? Word jy die rol wat mense aan jou toeken? En hoe bewys jy uiteindelik jou skuld / onskuld in 'n samelewing wat al reeds besluit het jy is "skuldig"?
Net vir laasgenoemde aspek is die teks al die moeite werd om te lees. Vir die Steve Hofmeyr-bewonderaarsklub sal die boek soos manna uit die hemel wees en waarskynlik alle boekverkope rekords oortref.
Ernstige literatore hoef nie diep te sug nie. Die boek het beslis meriete. Ek het die teks driekeer gelees en elke keer op ander nuanses en versweë implikasies afgekom.
Dit is 'n teks wat meer as een lees behoef. En die weggee van geheime op die agterblad is net 'n truuk.Die geheim lê opgesluit in die laaste brief. Die brief van Maddy M. Louw wat sy ontvang van die posman wat die brief aflewer, te laat. En vir straf moes hy briewe aflewer…
Steve Hofmeyr se prosa is sterker as sy digkuns.
Dis inderdaad 'n boek van patos. Van hartseer en verdriet wat die persoonlike ellende laat saampraat met die politiek van hierdie land.
Wit versus gekleurd. Normaal en buite die orde.
Naskrif as 'n belangrike wetenswaardigheid:
Jan Ellis na wie die hoofkarakter vernoem is, word beskou as een van die grootste Springbokke van alle tye. Sy flankmaat was Piet Greyling. Hy het 38 toetse vir die Springbokke gespeel. Hy is 'n rooikop met sproete en 'n nagereg is na hom vernoem.