Ehandle ka swihoxo swa wona, Ntwanano wu endle ntirho wa nkoka eku hluvukiseni na le ku lulamiseni ka milawu na mimpimo ya timfanelo ta ximunhu ta matiko ya misava. Xikombiso, minhlangano yo hambana yi tumbuluxiwile ehansi ka vito ra Nhlangano wa Matiko eku hetisiseni swiboho swa Ntwanano. Maendlelo lama a ya ri hi xivumbeko xa ku hlambanya kumbe minhlengeletano. Swilo leswi rhangeleke Minhlengeletano swi na milawu yo anama leyi tiyisisaka ku va enawini ka mintwanano. Tsalwa ro sungula ku amukeriwa hi 1948 ku ve Ku Hlambanya ka Misava Hinkwayo ka Timfanelo ta Ximunhu. Tsalwa leri ri amukeriwile hi 48 wa matiko ya swirho swa 56, laha 8 ku katsa na Afrika Dzonga ya aleke ku ri amukela. Kambe hambi swi ri tano tsalwa ri amukeriwa hi ku anama eka timhaka ta xikaya na swiyimo swa matiko ya misava tanihi hi mpimo. Nakambe ri kombisile ku tirhisiwa loku kotekaka ka mavonele ya Nhlangano wa Matiko hi mayelana na ku hlambanya. Mavonele lama ya hlamuseriwile eka memorandamu leyi hangalasiweke leyi kumekaka ehofisini ya Timhaka ta Nawu leyi vulaka leswaku hi ku ya xihlaulekisi na nkoka wa ku hlambanya, swi nga langutiwa swi ri na nkhumbo hi ku yimela nhlangano lowu wu swi amukelaka, ku langutela lokukulu ka leswaku swirho swa nhlangano wa matiko swi ta swi landzelela. Ku yisa emahlweni hikwalaho ko va ku langutela loku ku tala ku voniwa ku ri enawini hi ku ya hi endlelo ra Mfumo, ku hlambanya hi ku ya hi ntolovelo ku nga amukeriwa tanihi milawu leyi bohaka matiko. Ku olovisa ku va enawini Ku Hlambanya ka Misava Hinkwayo ka Timfanelo ta Ximunhu, Nhlengeletano wa Matiko wa timfanelo ta Vaaki ni Tipolitiki xikanwe na Nhlengeletano wa Timfanelo ta Mfuwo wa swa Ikhonomi na Mahanyelo yi amukeriwile hi Nhlangano wa Matiko hi xikongomelo xo hlamusela milawu leyi nga boheki ya ku hlambanya leswaku yi va leyi bohaka leswi tivekaka tanihi Nawumbisi wa timfanelo ta Matiko. Nawumbisi lowu wu amukeriwile endzhaku eAfrika Dzonga hi 1962. Ku sirheleriwa ko engetela ka timfanelo ta ximunhu ku sungule ku tirhisiwa hi ku hluvukisiwa ka matsalwa ya swifundza yo fana na Nhlengeletano wa Yuropa hi 1950 leswaku ku sirheleriwa timfanelo ta ximunhu na ntshunxeko wa masungulo. Vundzeni bya Nhlengeletano wa Yuropa byi amukeriwile ro sungula eAfrika Dzonga eka Nawumbisi wa timfanelo ta Bophutatswana. Kambe hambi swi ri tano miehleketo leyi yi landzuriwile hi Mfumo wa khale wa Afrika Dzonga lowu a wu ri na vutihlamuleri bya mimfumo ya matiko-xikaya?