PressReader - Weg! Ry & Sleep: 2017-04-01 - VERHOED VOERTUIGBRANDE
... en wat om te doen as dit ge­beur
Weg! Ry & Sleep - 2017-04-01 - FRONT PAGE - WOOR­DE: C­HAR­LES THOMPSON
Voe­ër van­jaar het Ford se­ke­re mo­del­le van die Ku­ga her­roep na­dat so­wat 40 van dié nuts­voer­tuie aan die brand ge­slaan het. Vir maande voor dit was daar be­rig­te, fo­to’s en vi­deo’s in die sosiale en an­der me­dia van Ku­ga-be­stuur­ders wat sê hul­le mo­tors het op on­ver­klaar­ba­re wy­se aan die brand ge­slaan. Tal­le moes hul­pe­loos langs die pad staan en toe­kyk hoe hul­le rygoed tot op die bak­werk af­brand.
Vol­gens by­dra­es op die Fa­ce­book-groep “Ford Vehi­cles Bur­ning” het tot 43 Ku­gas in ’n bie­tjie lan­ger as ’n jaar in Suid-A­fri­ka aan die brand ge­slaan. Dit het ge­lyk as­of die mees­te van die bran­de weens ’n en­jin­ver­koe­lings­pro­bleem be­gin het. Ku­ga-ei­e­naars het ge­reeld oor en­ji­noor­ver­hit­ting ge­kla en dit het ge­blyk die bran­de be­gin in die en­jin­ruim.
Die si­tu­a­sie het uit­ein­de­lik ’n kri­sis­punt be­reik toe die ei­e­naar van ’n 2014 Ku­ga, Res­hall Jim­my (33), in sy voer­tuig dood­ge­brand het. Die po­li­sie se on­der­soek het ge­toon dat die brand wel aan die voor­kant van die voer­tuig be­gin het, klaar­blyk­lik in die en­jin­ruim.
Daar­na het Ford het op 16 Ja­nu­a­rie aan­ge­kon­dig dat die maat­skap­py 4 566 van dié voer­tuie, wat tus­sen De­sem­ber 2012 en Fe­bru­a­rie 2014 ge­bou is, gaan her­roep, het Qu­artz be­rig. Ford se ver­dui­de­li­king was dat die voer­tuie moont­lik kon uit­brand weens oor­ver­hit­ting.
Oor­ver­hit­ting is eg­ter nie die e­nig­ste ding wat ’n voer­tuig­brand kan ver­oor­saak nie. In Ju­lie 2016 ( WegRy #84) het ons on­der­soek in­ge­stel na twee Toyo­ta Pra­do’s wat in die Na­mib-woes­tyn uit­ge­brand het.
Vol­gens Simon We­ar­ne van die toer­maat­skap­py Li­ve the Jour­ney word daar ver­moed dat die twee voer­tuie in dik gras ge­ry het. ’n Klomp van die gras­sa­de het on­der die voer­tuie aan­ge­pak en aan die brand ge­slaan.
Wil­lem du Toit van Mo­lo­po Wa­pens & 4x4 Toe­re het ook ver­tel van tal­le voer­tuie wat hy al van uit­brand moes red na­dat gras in hul­le on­der­stel­le aan die brand ge­raak het.
En­ji­noor­ver­hit­ting en veld­ry in lang gras is dus twee moont­li­ke oor­sa­ke waar­op jou voer­tuig on­ver­wags kan vlam­vat. Maar wat an­ders kan ver­oor­saak dat jou ryding skie­lik aan die brand slaan?
Ken die brand­ge­va­re
Jo­han Mey­er van J.B.’s Au­to Re­pairs in Pa­row, Kaap­stad, is ’n spe­si­a­lis in die her­stel en on­der­houd van Toyo­ta 4x4’s
en ken ver­al sy sto­rie met Crui­sers. Hy be­aam ook die ri­si­ko van gras­bran­de. “Dis reg­tig ge­vaar­lik, ver­al as gras na­by jou ka­ta­li­sa­tor vas­sit. Maar voer­tuie wat met die fa­bri­kaat se stan­daard­toe­rus­ting ge­ry word, gee ge­woon­lik nie pro­ble­me nie, be­hal­we na­tuur­lik vir gras in die on­der­stel,” sê hy. “Ek was ewe ver­baas oor die Ku­gas wat aan die brand slaan, want ver­vaar­di­gers toets hul­le voer­tuie deeg­lik.”
Die oom­blik wat jy eg­ter mo­di­fi­ka­sies aan jou voer­tuig laat doen, of self doen, skep jy be­slis ’n po­ten­si­ë­le ri­si­ko, meen dié ken­ner. Hy wys vyf de­fi­ni­tie­we brand­ge­va­re uit waar voer­tuig­by­be­ho­re nie kor­rek ge­ïn­stal­leer is nie:
Hier­die is een van die mees al­ge­me­ne ge­va­re en ’n groot oor­saak van 4x4’s wat uit­brand. “Ek het selfs hier in my werks­win­kel al am­per ’n ramp ge­had met ’n ou se 100-Se­ries Land Crui­ser wat by­na aan die brand ge­slaan het. Hy’t die bat­te­ry af­ge­haal voor hy die voer­tuig in­ge­bring het, maar die ka­bels net so los laat lê. En soos die on­ge­luk dit ook wou hê, het die po­si­tie­we pool aan die on­der­stel ge­raak en dit as aard­ge­lei­ding ge­bruik. Al­les het vuur­warm be­gin gloei, tot on­der die mat­te.”
Jo­han ver­dui­de­lik dat dit ver­al ge­vaar­lik is om­dat die spa­sie on­der die mat­te dik­wels vir be­dra­ding ge­bruik word. “Dis die plek waar ’n mens ge­woon­lik jou ra­di­o­ka­bels lê en as jy jou weer kom kry, slaan jou voer­tuig aan die brand!
“As dra­de eers be­gin gloei, bly hul­le brand so­lank as wat hul­le krag het,” sê hy, “en die i­so­le­ring wat ’n mens om jou dra­de sit, is kos vir ’n brand. “Ek sien baie ge­vaar­li­ke
se­tups – dub­bel­bat­ter­y­stel­sels wat ver­keerd ge­ïn­stal­leer is en dan boon­op deur die ei­e­naars ver­waar­loos word. Ek sien ook baie dra­de wat ge­ïn­stal­leer word son­der ’n aard­lek­ka­sie.
Dis baie ge­vaar­lik. En ont­hou, ’n ge­wo­ne brand­blus­ser help niks vir ’n e­lek­trie­se vuur nie” (jy moet ’n poei­er of CO -brand2 blus­ser vir só ’n vuur hê).
Jou voer­tuig se stan­daard­be­dra­ding is ge­toets om nie moei­lik­heid te gee nie, maar die oom­blik as jy e­nig­iets by­voeg wat nie stan­daard is nie – soos ’n twee­rig­ting­ra­dio, laai­ers of ’n ys­kas – moet jy sorg dat dit reg be­draad word.
“Ek sien snaak­se goed. Men­se vat som­mer e­ni­ge dra­de en las die nu­wes daar­by vir krag. Dit kan ’n ge­vaar­li­ke kort­slui­ting ver­oor­saak.”
Jo­han se raad is een­vou­dig: Gaan eer­der na ’n pro­fes­si­o­ne­le voer­tuig-e­lek­tri­si­ën toe en laat dit reg doen. En sorg dat die be­dra­ding al­tyd vol­gens die ver­vaar­di­ger se spe­si­fi­ka­sies ge­doen word!
Wan­neer dit by die in­stal­la­sie van ’n twee­de brand­stof­tenk kom, is daar twee brand­ge­va­re – py­pe wat nie ge­se­ël is nie en brand­stof lek, en py­pe wat nie ge­ï­so­leer is nie en te na­by aan ’n uit­laat­stel­sel ge­leë is.
’n Brand­stof­pyp wat ’n vlam­ba­re vloei­stof on­der jou voer­tuig laat lek, is ’n oog­lo­pen­de ge­vaar, maar ’n vol­doen­de af­stand tus­sen jou brand­stof­py­pe en vuur­warm kom­po­nen­te van die en­jin is meer in­ge­wik­keld.
“Ou­ens kyk par­ty­keer som­mer die in­stal­la­sie so en be­sluit die py­pe is ver ge­noeg van die uit­laat­stel­sel af. Maar maak ’n bie­tjie jou en­jin­kap een aand oop na­dat jy ver ge­ry het. Daai ma­ni­fold word som­mer wit­warm!”
Uit­laat- en pe­trol­py­pe moet dus so ver as moont­lik van me­kaar af­loop, sê Jo­han, en moet baie goed ge­ï­so­leer wees.
Ver­der moet jy ook so se­ker as moont­lik wees dat e­ni­ge be­we­ging van jou voer­tuig nie ’n ge­vaar ver­oor­saak nie, voeg hy by. “Wat van as die voer­tuig ar­ti­ku­leer en die pyp dán teen die vuur­warm uit­laat­pyp druk? Men­se kyk nie al­tyd daar­voor wan­neer hul­le nuwe brand­stof­py­pe – of e­lek­trie­se dra­de – in­stal­leer nie.”
“My seun se Su­ba­ru het on­langs uit­ge­brand na­dat hy dit ge­mo­di­fi­seer het,” ver­tel Jo­han. “Die o­lie­pyp het ge­bars en toe die o­lie op die vuur­warm tur­bo-aan­ja­er spuit, het dit aan die brand ge­slaan.
“Sy brand­blus­ser was boon­op in sy an­der mo­tor en toe ’n vrag­mo­tor­be­stuur­der langs hom stil­hou om te help, is dié se brand­blus­ser leeg! Sy voer­tuig het net daar langs die pad uit­ge­brand.”
Daar­om sê Jo­han jy moet se­ker maak dat e­ni­ge mo­di­fi­ka­sies in jou en­jin­ruim be­hoor­lik ge­doen word, want as e­ni­ge py­pe los­kom en vlam­ba­re vloei­stow­we in dié vuur­warm om­ge­wing rond­spuit, kan daar moei­lik­heid kom.
As die vlamme jou vas­keer
Ter­wyl die vlamme in ’n voer­tuig­brand die mees voor die hand lig­gen­de ge­vaar is, sê die pa­ra­me­di­kus Ja­c­ques Lou­rens dis nie die e­nig­ste een nie. “In my on­der­vin­ding is dit dik­wels die gif­ti­ge gas­se wat so ’n vuur ver­oor­saak wat men­se be­seer of selfs dood­maak,” sê hy.
Hier­die soort vu­re stel dik­wels kool­stof­mon­ok­sied vry, wat ui­ters ge­vaar­lik is vir die mens­li­ke lig­gaam, ver­dui­de­lik hy. En aan­ge­sien die ven­ti­la­sie-o­pe­nin­ge so te sê di­rek­te toe­gang vir e­ni­ge gas­se van ’n vuur in die en­jin na die ka­juit gee, be­reik daar­die gas­se in­sit­ten­des baie gou na­dat ’n vuur voor in die voer­tuig ont­staan het.
“Kool­stof­mon­ok­sied ruik baie soos uit­laat­gas, en al­hoe­wel jou brein dalk mag ag­ter­kom dat jy ska­de­li­ke gas in­a­sem en jy be­gin hoes, is dit nie die ge­val met jou lig­gaam nie. Die res van jou stel­sel her­ken dit as suur­stof en ab­sor­beer die gif­gas. Kool­stof­mon­ok­sied word dus baie mak­lik in die bloed op­ge­neem, daar­om kan dit die lig­gaam vin­nig ver­gif­tig en is dit ui­ters ge­vaar­lik.”
Nog ’n ge­vaar is dat jou voer­tuig se e­lek­trie­se stel­sel op­hou werk en jy vas­ge­keer word om­dat die e­lek­trie­se ven­sters en deu­re nie meer wil oop­maak nie. “Par­ty voer­tuie het ’n a­par­te nood­knop­pie om die deu­re oop te sluit, maar as jy nie die ven­sters óf deu­re kan oop­kry nie, is jy in die moei­lik­heid.”
Dís wat jy dan kan doen, sê Ja­c­ques:
Wen ’n bie­tjie tyd
Ter­wyl jy na­tuur­lik so gou as moont­lik uit die voer­tuig moet kom, is ’n baie kort bloot­stel­ling aan die gas of ’n bie­tjie vlamme aan­vaar­baar, ver­dui­de­lik die pa­ra­me­di­kus. As jy dus nie on­mid­del­lik kan ont­snap nie, wen vir jouself ’n bie­tjie tyd ter­wyl jy ’n plan maak. “Maak al die ven­ti­la­sie­ga­te toe,” sê hy, “en as jy wa­ter en ’n lap of T-hemp by­der­hand het, maak dit nat en sit dit oor jou neus en mond. A klam lap koel die lug wat jy in­a­sem af en fil­treer dit ook ’n bie­tjie.”
“Baie men­se glo dat jy ’n kar­ven­ster kan uit­skop of met die elm­boog uit­slaan,” sê Ja­c­ques. “Maar ’n kar­ven­ster het te veel spe­ling in die raam daar­voor. Jy moet dit met ’n skerp voor­werp pe­ne­treer om ’n fo­kus­punt vir die krag van die hou te skep. Slegs só sal jy die ven­ster kan kraak.”
Pa­ra­me­di­ci, soos Ja­c­ques, ge­bruik ’n ven­ster­pons ( win­dow
punch) – ’n hand­toe­stel met ’n har­de, skerp punt (sien die fo­to hier­naas). “Ek hou al­tyd een in my 4x4. Dis ’n goeie stuk ge­reed­skap as jy uit ’n bran­den­de voer­tuig moet ont­snap. En dis boon­op baie nut­tig vir die dag wat iets ver­keerd­loop in ’n wa­ter­krui­sing. My­ne het selfs ’n sit­plek­gor­del­sny­er (of hook kni­fe).”
Ven­ster­pon­se is nie baie duur nie en jy kan een vir ’n paar hon­derd rand koop. “Maar hul­le is ui­ters doel­tref­fend – net drie of vier houe breek ’n ven­ster,” ver­se­ker hy. Wees eg­ter ver­sig­tig met ge­tin­te ven­sters – die don­ker plas­tiek­laag maak hul­le taai­er om te breek.
Blus die vuur (in­dien moont­lik)
As jy ’n vuur in die en­jin­ka­juit moet pro­beer blus, is dit ui­ters be­lang­rik om dit reg te be­na­der. “Moet nooit die en­jin­kap op­lig nie,” waar­sku Ja­c­ques. “Dit sal die vuur net meer suur­stof gee en dit ver­er­ger. Knip dit net oop en spuit jou brand­blus­ser se he­le in­houd daar­in.”
’n Kool­suur­gas-blus­ser werk die bes­te hier­voor, sê hy, want die gas vul die en­jin­ruim en sal ho­pe­lik die vuur smoor.
Wat die groot­te van jou brand­blus­ser be­tref, is gro­ter na­tuur­lik al­tyd be­ter. “Die prys­ver­skil is nie só groot nie. Maak net se­ker jy koop een wat in die ka­juit pas en wat jy bin­ne mak­li­ke be­reik kan hou.”
On­der­soek die won­de
So­dra jy uit die voer­tuig en op ’n vei­li­ge af­stand van die brand is, laat weet die nood­diens­te (in­dien ’n om­stan­der dit nie reeds ge­doen het nie) en doen ’n in­spek­sie van moont­li­ke brand­won­de. Al kan jy hul­le dalk nie self be­han­del nie, kan dit pa­ra­me­di­ci help om te weet wie’t die drin­gend­ste hulp no­dig wan­neer hul­le op die to­neel kom.
“Die sen­si­tie­we a­re­as van die ge­sig, mond, nek en ge­slags­de­le is baie be­lang­ri­ker as die res van die lig­gaam. As jy daar brand­won­de sien, moet jy weet dis erns­tig.
“Brand­won­de in die ge­sig en nek kan ’n aan­dui­ding wees dat die per­soon in­ter­ne ska­de op­ge­doen het deur vlamme in te a­sem en die lug­weë te brand.”
Luis­ter ook vir moei­li­ke a­sem­ha­ling, erns­ti­ge hoes­buie en ’n flui­ten­de bors. Dis al­les moont­li­ke aan­dui­dings van boon­ste lug­weg­ska­de ná ’n brand.
“Selfs al het die per­soon slegs ’n klein bie­tjie vlamme in­ge­a­sem, kan dit ka­ta­stro­fie­se ge­vol­ge hê,” waar­sku hy.
Sien ook wat sê WegRy se Bos­dok­ter, Ja­c­ques Ma­lan, in
WegRy #85 oor die be­han­de­ling van brand­won­de.
VERTEER DEUR VLAMME. Voer­tuie slaan om tal­le re­des aan die brand. Dit ver­sprei vin­nig en die en­jin kan in ’n oog­wink uit­brand.