Die mensdom het 'n onversadigbare dors na verklaring van die werkinge van die kosmos en sy inhoud. Dit is nodig om die mens se diepe begeerte om sin en betekenis te verkry, te vervul.
Daarmee saam bestaan 'n aversie, selfs 'n veragting in vals en onware verklarings van realiteit wat die vorming van sy/haar wêreldbeeld mag skeeftrek.
Elke mens ontwikkel, in sy soeke na sin, 'n unieke prent van die wêreld en hoe sy/hy daarin inpas. Elkeen se wêreldbeeld word evolusionêr geslyp en gevorm op 'n uiters unieke wyse soos elkeen uit verworwe kennis en -ervaring put.
Die proses van ontdekking van die natuur, bleik egter te wees soos die van ui se afskilproses – laag vir laag se afskil ontbloot net weer 'n volgende laag. En elke laag wat die wetenskap "afskil" bied 'n nuwe uitdaging aan menslike vermoë om sin te maak. Die finale laag bly egter ontwykend te wees. Dit beteken dat die fundamentele "iets," waaruit alles ontvou, nie gevind kan word met huidige tegnieke en kennis nie.
Die Jode was gemaklik en seker in hul denke van die 'n uitverkore volk of minstens die van 'n baie spesiale volk verbind aan JHWH in die tydperk pre-Babiloniese ballingskap. Dit het sin gemaak totdat die oorwinning van die Babiloniërs hul platform van sekerheid in flarde geruk het. Die gevolglike druk wat die oorwinnaars se godsdiens en filosofieë geplaas het op die van die Jode, het bepaald twyfel onder die Joodse-volk geskep.
Die oplossing van die Joodse elite vir hierdie dilemma was om teenvoeters vir die Babiloniese wêreldbeeld te skep. Talle volksverhale is kunstig op skrif gestel. Verskeie doelstellings moes bereik word.
In ons moderne Post Verligting-era berus die moderne filosofiese geskil nie meer oor 'n keuse tussen opponerende gode-filosofieë nie maar berus dit breedweg in keuses tussen die filosofieë van teïsme (in die breedste interpretasie) en ateïsme.
Die filosofie van fisikalisme, wat nou saamhang met naturalisme (studie van die natuur), spreek die oortuiging uit dat alles wat daar is, is fisies van aard. Daarom is daar geen plek vir "stuff" wat nie-fisies / buitenatuurlik van aard is nie. Dit is 'n baie sterk standpunt wat geen kompromie duld nie. Gewoonlik word hierdie interpretasie soos 'n swaard gebruik om alternatiewe beskouings kop af te kap.
Die oorgrote meerderheid wetenskaplikes is oortuig daarvan dat die bekende kosmos, ook genoem die tyd-ruimte bestel, 'n begin gehad het sowat 14 duisend miljoen jaar gelede in/met 'n proses genoem die Oerknal. Die idée van "'n begin" was toendertyd vir ateïstiese aanhangers uiters teleurstellend en negatief terwyl die pous sy ingenomendheid laat bleik het daarmee toe die teorie van die oerknal gepostuleer is.
Die oerknal was streng gesproke dus nie die "begin" nie, maar het "kort op die hakke" gevolg van 'n misterieuse proses wat vanuit 'n misterieuse bestel die proses genaamd die oerknal, ingelui het. Die misterie is groot want die algemene wetenskaplike "tools", soos veral die van wiskundige beskrywing, is onbruikbaar om hierdie moontlike misterieuse "moederbestel" te beskryf.
'n Finale teorie is 'n teorie wat insluit 'n voldonge feit, 'n "is net", die finale bron, die oorsprong van alles, die finale skil van die ui. ('n Voldonge feit / "brute fact" beteken 'n onverklaarbaarheid vir dit wat net aanvaar moet word d.w.s. dit "IS NET." Sonder 'n voldonge feit/bron eindig die soektog na 'n verklaring van alles nooit nie.)
In die filosofie van fisikalisme en naturalisme alleen bestaan 'n landskap van voorstelle wat betref die oorsprong van alles. 'n Voorstel wat redelik populêr is, is dat die van die "Niks" van ruimte die vakuum (dit wat oorbly nadat alles moontlik uit bv. 'n geslote houer verwyder is) die energie verskaf om fisikaliteit voort te bring. Die afleiding wat mens kan maak is dat die "niks" van ruimte as 'n voldonge feit voorgehou word.
Eenvoudig gestel, die natuur, sonder enige bemiddeling, vanuit sy aard en potensiaal, vanuit die niks van die vakuum, die bron, per uiters spesiale omstandighede, verskaf die energie om kosmosse skep. Dit impliseer, dat binne die vakuum, die potensiaal opgesluit is waaruit 'n "oneindige" aantal kosmosse geskep kan word, elk dalk met eiesoortige wetmatighede, selfs dalk die een waarin elke leser 'n replika van hom/haarself kan vind.
Daarenteen is die teïs oortuig dat die bron van alles 'n entiteit wat as IS NET bestempel word, wat hy/sy God noem, (wat egter die bron van die "niks" van ruimte is), wat bewussyn en besluitneming besit.
In beginsel, volgens hierdie benadering, verskil die teïs en die ateïs slegs daarin dat elk oortuig van 'n entiteit, 'n IS NET, waarin enorme potensiaal opgesluit is, OF bewustelik met besluitneming (teïsties) OF natuurlik sonder 'n bewussyn (naturalisme), die energie skenk om kosmos/se tot stand te bring.
Die dilemmas is aanduidend van gebrek aan kennis en gebrekkige vermoë om die groter prent van realiteit volledig aan te dui. Meer nog, moderne teorieë en data-interpretasie neem die natuurwetenskap na moontlike onbekende fisika. Met die bekendstelling van die interpretasie van die data van Planck-satelliet se waarnemings in Maart 2013 is die "anomalieë" in die huidige verstaan van die kosmiese prent uitgewys. Geen verklaring kan huidig vir die anomalie gegee word nie. Die situasie is opgesom deur Prof. Efstathiou 'n lid van die Planck-span "... dit is opwindend want dit open die moontlikheid van die konstruksie van 'n nuwe model en moontlik 'n nuwe tipe van fisika."
'n Standpunt van unieke kosmos se onstaan/bestaan laat die vraag: Hoekom net een of selfs 'n beperkte aantal kosmosse? Hoekom nie alle moontlike kosmosse nie?
Uniekheid is egter belangrik in 'n teïstiese wêreldbeeld. Vir die teïs is die siening die van 'n entiteit wat o.a. as selekteerder optree, eenvoudig en aanloklik en geloofwaardig hoewel so 'n siening huidig bestempel kan word as wetenskaplik-gesproke ongegronde 'geloof'. En so 'n geloof verskil in beginsel, huidig, nie wesentlik van 'n oortuiging/geloof dat alle moontlike kosmosse/ "multi verse" bestaan nie.
Die ateïs vereenselwig gemaklik met die oortuiging van 'n fundamentele bron waaruit alle kosmosse natuurlik tot stand kom.
Die teïs identifiseer 'n entiteit, genaamd God, as 'Die Bron van Alles.' Ook word aanvaar dat God die voldonge feit/"brutal fact" van die bron van energie is vir 'n geselekteerde ontstaan van unieke kosmos/se is.