PressReader - Beeld: 2017-05-29 - Transformasie nie skel­woord by Nam­po
Transformasie nie skel­woord by Nam­po
Beeld - 2017-05-29 - Sakenuus - Sa­ke­ge­sprek met T­HEO VORSTER
Ek het ver­le­de week die he­le Nam­po-oes­fees na­by Bot­ha­vil­le in die Vry­staat by­ge­woon.
Net om dit in per­spek­tief te plaas: Dit is nie net die groot­ste land­bou­skou in A­fri­ka nie (78 648 be­soe­kers, 343 vlieg­tuie en 82 he­li­kop­ters), maar die groot­ste in die Sui­de­li­ke Half­rond.
Ek kan met trots er­ken dat ek my deel by­ge­dra het tot die 30 000 so­sa­ties wat oor die vier dae geeet is.
My be­trok­ken­heid spruit voort uit die Na­sie in Ge­sprek-reeks wat vyf jaar ge­le­de deur Fran­cois Strydom, uit­voe­ren­de hoof van Sen­wes, ge­ï­ni­si­eer is. Die i­dee is om ’n platform te skep waar rol­spe­lers die groot­ste uit­da­gings in die land­bou uit ver­skil­len­de hoe­ke kan be­spreek om by vol­hou­ba­re lang­ter­myn­op­los­sings uit te kom.
Wat van­jaar uit­ge­staan het, was die her­nu­de fo­kus op op­los­sings en die er­ken­ning van fou­te wat in die ver­le­de uit al­le oor­de ge­maak is.
Vir die twee­de keer was Sen­ze­ni Zokwa­na, mi­nis­ter van land­bou, op Nam­po.
Voor hom was daar vir de­ka­des geen na­si­o­na­le mi­nis­ter van land­bou wat die s­kou by­ge­woon het nie.
Mike Mlengana, di­rek­teur-ge­ne­raal van land­bou, het rui­ter­lik er­ken dat grond­her­vor­ming groot­liks mis­luk het en het dit ook be­treur dat van die land­bou­kol­le­ges nie werk­lik meer funk­si­o­neer nie.
Ek was baie be­ïn­druk deur TP N­cho­cho, uit­voe­ren­de hoof van die Land­bank, se e­ner­gie om werk­ba­re fi­nan­si­ë­le mo­del­le te ont­wik­kel waar­deur kom­mer­si­ë­le boe­re saam met op­ko­men­de boe­re pro­jek­te aan­pak tot voor­deel van al­bei par­tye.
Ter­loops, al die par­tye was dit eens dat ven­noot­skap­pe tus­sen op­ko­men­de boe­re en kom­mer­si­ë­le boe­re ’n sleu­tel­rol in die suk­ses­vol­le transformasie van die sek­tor gaan speel.
As ek vo­ren­toe kyk, is daar lek­ker mo­men­tum tus­sen die rol­spe­lers van die re­ge­ring aan die een kant en land­bou-on­der­ne­mings (en ek sluit kom­mer­si­ë­le boe­re hier­by in) aan die ander kant.
Die rol­spe­lers aan re­ge­rings­kant moes tel­ke­ma­le vrae oor grond­ont­ei­e­ning be­ant­woord; die ant­woord was el­ke keer dat ont­ei­e­ning nie deel is van die re­ge­ring se be­leid nie, dat dit nie deel van die ANC se be­leids­do­ku­men­te uit­maak nie, en dat selfs die land­bou­fi­nan­siers dit nie tans as ’n ri­si­ko in hul mo­del­le in­bou nie.
Mlengana het ook ge­sê die be­gin­sel van grond­ei­e­naar­skap en die ver­trek­punt dat die grond be­sit moet word deur die men­se wat dit be­werk in die Vry­heids­ma­ni­fes be­ves­tig word.
Die ge­brek aan ei­en­doms­reg en ti­tel­ak­tes is deel van die pro­bleem en sy de­par­te­ment werk daar­aan.
As ra­di­ka­le e­ko­no­mie­se transformasie gaan oor die oor­drag van ti­tel­ak­tes aan so­wel ste­de­li­ke be­wo­ners as lan­de­li­ke boe­re, dan is ek ten guns­te daar­van.
Daar is na ra­ming ruim meer as ’n mil­joen men­se wat wet­tig in ste­de in hui­se bly son­der gel­di­ge ti­tel­ak­tes; net so is daar der­dui­sen­de hek­taar grond waar­op men­se boer waar­op hulle nie gel­di­ge ti­tel­ak­tes het nie.
Of jy nou in ’n stad bly of op die plat­te­land boer, son­der ’n gel­di­ge ti­tel­ak­te is jy uit die fi­nan­si­ë­le stel­sel uit­ge­sluit.
Die oor­drag van ti­tel­ak­tes kan die groot­ste ves­ti­ging van wel­vaart in die ge­skie­de­nis van Suid-A­fri­ka wees en mil­joe­ne men­se toe­gang tot ka­pi­taal en die fi­nan­si­ë­le stel­sel gee.
Dít is mos nou sin­vol­le ra­di­ka­le e­ko­no­mie­se transformasie!
Dié lug­fo­to van die Nam­po­ter­rein in Bot­ha­vil­le wys hoe e­norm dié land­bou­skou is.