KVBA-uitspraak oor inenting maak opslae(Argieffoto: Maroela Media) Geen wetgewing in Suid-Afrika is deurgevoer wat van alle werkers of burgers vereis om teen Covid-19 ingeënt te word nie – dit sou neerkom op onregverdige diskriminasie – en die werkgewersorganisasie Neasa sê sy raad aan werkergewers bly soos dit altyd was: Bly weg van ŉ verpligte inentingsbeleid. Neasa se hernude waarskuwing volg nadat die Kommissie vir Versoening, Bemiddeling en Arbitrasie (KVBA) onlangs in die guns van ŉ vrou beslis het wat afgedank is – sonder ŉ skeidingspakket – omdat sy geweier het om teen die koronavirus ingeënt te word. Die regsfirma ENSafrica meen egter geen gevolgtrekking kan gemaak word dat ander KVBA-kommissarisse in die toekoms in soortgelyke sake oor verpligte inenting dieselfde gaan beslis nie. Maroela Media het vroeër berig Baroque Medical het Kgomotso Tshatshu die trekpas gegee omdat die maatskappy ŉ verpligte inentingsbeleid vir al sy werknemers ingestel het en Tshatshu weens mediese redes geweier het om die entstof te ontvang. Tshatshu het tien jaar gelede ŉ slegte reaksie op ŉ griepinspuiting gehad en beskou die Covid-19-entstowwe as eksperimenteel. Baroque Medical het egter nie hierdie redes aanvaar nie – selfs al het Tshatshu verskeie mediese sertifikate verskaf – en sy is weens sogenaamde operasionele redes sonder ŉ skeidingspakket afgedank. Die saak is na die KVBA verwys en daar is in Tshatshu se guns beslis. Die maksimum vergoeding is boonop aan haar toegeken. Die beslissing was handomkeer van ŉ vroeëre beslissing van die KVBA rakende dieselfde werkgewer en presies dieselfde verpligte inentingsbeleid. Destyds het die KVBA beslis die werkgewer was geregverdig in die inwerkingstelling van sy verpligte inentingsbeleid omdat dit Covid-19-verwante afwesigheid beperk en omdat die versuim om in te ent lei tot billike ontslag weens operasionele vereistes. In die Tshatshu-saak het die kommissaris egter beslis dat ŉ verpligte inentingsbeleid onder alle omstandighede onbillik is en geen plek in die Suid-Afrikaanse arbeidsmark het nie. Volgens die kommissaris het die werkgewer – Baroque Medical – geen bewyse voorgelê oor die doeltreffendheid van ŉ verpligte inentingsbeleid nie. Hy het die waarde van verpligte inenting in die werkplek bevraagteken omdat dit net na ŉ klein gedeelte van mense verwys. Werkers het ook lewens buite hul werkplek wat hul sou blootstel aan die gevaar om die virus op te doen, het hy bevind. Vrae oor gevolgtrekking Lauren Salt van ENSafrica meen egter die kommissaris se redenasie hieroor is verdag. “Die feit dat werknemers die risiko loop om die virus in bedrywighede buite die werkplek op te doen, kan die werkgewer se benadering regverdig. Hoe groter die gevaar dat werkers die virus buite die werksomgewing kan opdoen, hoe groter kan die behoefte wees vir ŉ werkgewer om ŉ verpligte inentingsmandaat in werking te stel om die risiko’s vir sy bedrywighede te verminder,” sê Salt, verbonde aan die firma se indiensnemingspraktyk. Volgens Salt versuim die kommissaris in sy argument – wat volgens haar klaarblyklik gegrond is op veronderstelling en sy persoonlike menings – om die werkgewer se verpligting in ag te neem dat hy ŉ gesonde en veilige werksomgewing moet verskaf, en neem hy ook nie die doeltreffendheid van die entstof teen ernstige siekte in ag nie. “Die twee kwessies spreek tot die kern van Baroque Medical se argument om ŉ verpligte inentingsbeleid in te stel,” sê sy. Die kommissaris het bevind ŉ werkgewer het geen reg om verpligte inenting af te dwing nie en gaan selfs so ver as om te bevind dat dit ongrondwetlik is. Op hierdie grondslag het die KVBA bevind dat Baroque Medical se entstofmandaat onbillik en Tshatshu se afdanking ook wesenlik onbillik was. Salt sê daar is nie vir werkgewers rede tot paniek nie, maar dat hulle in ŉ posisie moet wees om bewyse te lewer oor die regverdiging van enige verpligte inentingsbeleid in die werkplek. “In hierdie geval moes Baroque Medical getuienis gelei het oor sy onverdraagsaamheid teenoor afwesigheid, wat bewyse oor die uitwerking van vroeëre Covid-19-verwante afwesigheid kon insluit, en/of die spesialisaard van sy werk en onvermoë om poste te beman in die geval van afwesigheid,” sê Salt. “Werkgewers wat ŉ verpligte inentingsbeleid in die werkplek ingestel het, moenie paniekerig wees oor die jongste toekenning nie. Hulle moet egter verseker dat hul risiko-assessering, wat die grondslag vorm vir die regverdiging vir die instel van ŉ verpligte inentingsbeleid, op datum is en voortgaan om hul benadering te regverdig.” Die regsfirma Cliffe Dekker Hofmeyr sê ook die beslissing kan nog na die arbeidshof vir hersiening verwys word.