Die Onlangse Prestasie van Suid-Afrika Geïnk
By Jac Laubscher, 27 Maart 2017
Die konsep van Suid-Afrika as ‘n “maatskappy” met sy eie aandeleprys kan dalk vreemd klink (dit is per slot van rekening niks meer as ‘n metafoor nie), maar dit is tog ’n nuttige manier om te bepaal hoe Suid-Afrika as ‘n lopende onderneming deur finansiëlemarkdeelnemers beoordeel word.
Indien ‘n mens die geldigheid van hierdie metafoor aanvaar, is die vraag egter watter veranderlike of prys as ‘n aanduider van Suid-Afrika Geïnk. se “aandeleprys” behoort te dien.
Baie mense sou waarskynlik die randwisselkoers (veral teenoor die dollar) as die beste aanduider van Suid-Afrika Geïnk. se “aandeleprys” voorstel. Gelet op die feit dat hedendaagse wisselkoerse in baie groter mate deur kapitaalvloeie eerder as handelsvloeie bepaal word en dat portefeuljebelegging ‘n groot deel van kapitaalvloeie uitmaak, klink die voorstel nie onredelik nie.
Effektepryse, of omgekeerd die opbrengskoers op langtermynstaatseffekte, sou ‘n ander voorstel wees, alhoewel ‘n mens kon aanvoer dat dit die mark se beoordeling van die regering se finansies eerder as die ekonomie in die geheel verteenwoordig. Die vlak van effekte-opbrengskoerse word egter nie net deur die regering se optrede bepaal nie, maar ook deur die algemene strukturele eienskappe van die ekonomie (die spaarkoers, die diepte van finansiële markte, die sterkte van die institusionele beleggersbasis, ens.) asook die sekulêre en sikliese prestasie van die ekonomie (bv. ekonomiese groei, belastingveerkragtigheid, ens.).
Hierby kan gevoeg word politieke kenmerke soos die werking van demokrasie, die mate van aanvaarding van regsoewereiniteit, kiesers se verwagtinge en die implikasies daarvan vir die grootte van die staat, die algemene standaard van staatsbestuur, en die bewustheid van en gevoeligheid vir afruilings en oordragte tussen generasies.
Voordat ons Suid-Afrika Geïnk. se onlangse “aandeleprys”-geskiedenis beoordeel, moet ons onthou dat aandelepryse van ‘n reeks faktore afhanklik is, waarvan sommige kenmerkend is van die maatskappy wat geëvalueer word (sy verdienste, groeivooruitsigte, gehalte van bestuur, ens.) en sommige van ‘n algemene aard is (algemene ekonomiese en bedryfstoestande, rentekoerse, risiko-aptyt, markgraderings, ens.). Om hierdie rede moet die prestasie van ‘n aandeleprys nie net alleen geëvalueer word nie, maar ook teenoor die mark en sy portuurgroep.
Ons moet ook in gedagte hou dat aandeleprysbewegings nie net bepaal word deur veranderinge in verdienste nie (veral verdiensteverwagtinge gegewe die feit dat markte toekomstige verwagtinge verdiskonteer) maar ook veranderinge in die gradering wat deur die mark toegepas word (bv. die prys-verdienste-verhouding), wat onder meer afhang van beleggersvertroue.
So, hoe het Suid-Afrika Geïnk. se “aandeleprys” onlangs gevaar? Ons gaan eerste kyk na die rand/dollar-wisselkoers en dan staatseffekte-opbrengskoerse.
Die rand/dollar-wisselkoers was in Februarie 2017 gemiddeld R13,20/$ - ‘n styging van bykans 20% vanaf sy gemiddelde waarde van R16,38/$ in Januarie 2016 en 7% vanaf sy waarde voor Nenegate (November 2015).Ten tyde van hierdie skrywe het die rand teen R12,33/$ verhandel. ‘n Daaltendens van ongeveer 20% p.j. in die vorige 4 jaar het dus tot ‘n einde gekom.
Wat veral interessant is, is dat daar geen fundamentele verbetering in plaaslike Suid-Afrikaanse toestande was om hierdie styging te regverdig nie; inteendeel, ekonomiese groei het verder tot ’n skamele 0,3% gedaal, en die gehalte van Suid-Afrika se politieke bestuur het verder verswak. Aan die ander kant het die lopende rekening van die betalingsbalans wel met ongeveer 1% van BBP verbeter, terwyl die SARB sy repokoers met 50 basispunte verhoog het.
Die 10-jaar generiese opbrengskoers van staatseffekte toon ‘n soortgelyke tendens. Dit het vanaf 9,20% in die middel van Januarie 2016 tot 8,79% in Februarie 2017 gestyg – ten tyde van hierdie skrywe het dit teen 8,28% verhandel, d.w.s. ongeveer 30 basispunte laer as die vlak van 8,57% voor Nenegate. Bogenoemde opmerkings is ook hier van toepassing. Suid-Afrika se fiskale posisie het ook verder verswak en die bruto skuld-BBP-verhouding het aanhou styg terwyl die gevaar van ‘n afgradering tot laer as beleggingsgraad deur internasionale kredietgraderingsagentskappe toegeneem het.
Vir baie mense sal die onlangse prestasie van Suid-Afrika Geïnk. se “aandeleprys” dus waarskynlik nie sin maak nie. Maar dit toon net die mag van markkragte op ‘n totale vlak en hoe belangrik dit is om prestasie teenoor geskikte maatstawwe te evalueer.
Gedurende die tydperk toe die rand met bykans 20% verstewig het, het die MSCI Indeks van Opkomendemarkgeldeenhede met slegs 9% gestyg, terwyl JP Morgan se soortgelyke indeks met 5% gestyg het. Die rand het dus sy portuurgroep oortuigend uitpresteer1.
As ons aanneem dat die rand in Februarie 2016 erg onderwaardeer was as gevolg van Nenegate (‘n gebeurtenis wat alleen eie aan Suid-Afrika was), kan dit dalk beter wees om terug te gaan na November 2015 as die beginpunt vir ons vergelyking. Dit is verrassend dat die rand, alhoewel nie in dieselfde mate nie, selfs oor hierdie tydperk uitpresteer en met 7% verbeter het in vergelyking met 6% vir die MSCI-indeks en 1% vir die JP Morgan-indeks.
Die beweging in die opbrengskoers van 10 jaar-staatseffekte is meer ingewikkeld. Soos hierbo genoem, het die opbrengskoers op SA 10 jaar-staatseffekte tussen Januarie 2016 en Februarie 2017 met 40 basispunte (afgerond) gedaal. Gedurende dieselfde tydperk het die opbrengskoers op VSA 10 jaar-staatseffekte met 50 basispunte gestyg terwyl die verskil in die JP Morgan Indeks van Opkomendemarkeffekte (‘n meting van waargenome risiko in opkomende effektemarkte) met 100 basispunte gedaal het. Die verandering in die twee faktore (die internasionale risikovrye koers en die opkomendemarkterisikopremie) gesamentlik beteken dus ‘n daling van 50 basispunte, wat na aan die daling van 40 basispunte in die SA 10 jaar-staatseffekte-opbrengskoers is – vir alle praktiese doeleindes dus ‘n neutrale prestasie.
‘n Soortgelyke ontleding vir die tydperk sedert November 2015 toon ‘n daling van ongeveer 10 basispunte in die SA 10 jaar-staatseffekte-opbrengskoers aan in vergelyking met ‘n maatstafdaling van 25 basispunte. Die verskil van 15 basispunte is weereens nie betekenisvol nie.
Ondanks al die pessimisme oor gebeure in Suid-Afrika die afgelope 15 maande was die prestasie van Suid-Afrika Geïnk. dus min of meer in ooreenstemming met dié van sy portuurgroep. By implikasie wil dit voorkom asof die mark se verwagtinge oor die toekomstige prestasie van Suid-Afrika Geïnk. in vergelyking met dié van sy portuurgroep nie beduidend verander het nie.
Wat ons gesien het, is eerder ‘n algemene hergradering deur beleggers van die vooruitsigte vir opkomende markte in vergelyking met ontwikkelde markte, waaruit Suid-Afrika ook voordeel getrek het. Die verwagte groter differensiasie tussen individuele opkomende markte namate internasionale ekonomiese integrasie verminder, sal Suid-Afrika se spesifieke prestasie duideliker na vore laat kom, maar dit is klaarblyklik ‘n saak vir die toekoms.
1 Indien Suid-Afrika uit die betrokke indekse weggelaat word (dit het byvoorbeeld ’n gewig van byna 10% in die JP Morgan indeks) sal die uitprestasie natuurlik nog groter wees.