3 maniere waarop filosofie ons kan help om liefde te verstaan
Modelgedrag is die beste onderwyser: respek moet wedersyds wees (video)
Hugh Breakey, Griffith Universiteit
Lees tyd: 12 minute
Francois Gerard, Cupido en psige, 1798. Wikimedia Commons
Liefde kan 'n oermag lyk, 'n bedwelmende mengsel van begeerte, versorging, ekstase en jaloesie wat in ons harte toegedraai is. Die polêre teenoorgestelde van die filosofie se gemete rasionaliteit en teoretiese bespiegelinge.
As u egter 'n onderwerp ter wêreld neem en diep vrae daaroor vra, sal u uiteindelik filosofie doen. Liefde is nie anders nie.
Inderdaad, baie bekende filosowe- Kant, Aristoteles, De Bouvier - het geskryf oor liefde en hoe dit gepas het in hul groter teorieë oor menslike rede, uitnemendheid en vryheid.
Dit is nie verbasend dat hul historiese beskouings geneig is om die beeld te weerspieël nie kultuurgewaardeerde soorte liefde in hul tyd. Die Grieke het die liefde vir vriendskap toegesê. Geleerdes in die Middeleeue het oor die liefde van God herkou. Met die Renaissance het die romantiese liefde die middelpunt geword.
Tans bly filosowe liefde ondervra en praktiese lesse trek oor hoe ons dit in ons eie lewens kan benader.
Dink aan die maniere waarop ons onderskei liefde van ander soortgelyke eienskappe. Ons kan ons maklik voorstel dat iemand sê: 'Dit is nie liefde nie - hulle is net vriende.' Of "Dit is nie liefde nie - dit is net verliefdheid."
Die ideaal is dat 'n verslag van liefde dit sou onderskei van (enersyds) smaak, vriendskap, respek, bewondering en omgee, en (aan die ander kant) wellus, verliefdheid en obsessie. Liefde lyk dieper as en verskillende van hierdie.
Miskien moet ons ook oorweeg of ons die woord liefde op verskillende maniere gebruik. As ons praat van liefdevolle boeke, of 'n groep, of ons troeteldiere, gebruik ons ​​dieselfde konsep as wanneer ons van liefde vir mense praat?
Selfs as ons op liefde vir mense fokus, wil ons miskien onderskei tussen soorte liefde - soos die passie wat deur twee wittebroodgangers gedeel word, in vergelyking met die toegewyde geselskap van 'n bejaarde egpaar. Sommige kan die onderskeid merk deur te sê die wittebroodgangers is "verlief", terwyl die ouer paartjie "mekaar liefhet".
Vroeë filosowe, insluitend Plato, Aristoteles en St Augustine, het hier intrigerende konsepte ontwikkel, onderskeiend eros (hartstogtelike begeerte) van philia (vriendskap) en agape (universele broederliefde).
Nog ander filosowe, soos Susan Wolf, wys daarop dat, ondanks onderskeidings in hul vroeë stadiums, verskillende soorte liefde mettertyd meer ooreenstem. Miskien dui dit daarop dat daar 'n onderliggende, gedeelde wese van liefde is.
Die wese van liefde
Stel jou voor dat jy jouself afgevra het waaroor liefde eintlik gaan, uiteindelik. Wat sou u antwoord wees?
Sou jy sê liefde is 'n emosie? Liefde kan lyk a perfekte voorbeeld van 'n emosie. In vergelyking met emosies soos woede of hartseer, is die geestestoestande van die liefde egter vreemd veranderlik. Liefde kan ons laat dagdroom en swymel - maar dit kan ons ook dryf tot jaloesie, verlies, verwarring, aspirasie, ambisie en meer. Liefde is nie een gevoel nie, maar die bron van baie.
Miskien fokus u eerder op liefde as begeerte - óf om die geliefde se lewe te verbeter, óf (in die geval van romantiese liefde) om emosioneel en fisies by hulle te wees. (Natuurlik oorvleuel die begeerte om by die geliefde te wees, dikwels met die begeerte om te doen wat die beste vir hulle is. Maar die tragedie is nie ver weg as hierdie twee begeertes in verskillende rigtings trek nie.)
Of u kan u afvra of liefde 'n diep erkenning is - die vermoë om regtig in 'n ander persoon se diep verborge diepte te sien en te besef hoe diep en belangrik dit is.
Dit is alles goeie antwoorde. Verskillende filosowe verdedig elkeen van hierdie benaderings en vind insig in elkeen. Een van die lekker dinge van filosofie is dat daar miskien geen enkele korrekte antwoord op hierdie vrae is nie. Sommige mense kan selfs meen dat liefde inherent is onuitvoerbaar - nie in staat om rasionele definisie te hê nie.
'N Belangrike deel van elke verslag van liefde sal die manier waarop ons die geliefde waardeer, insluit. Maar dit bied 'n intrige legkaart. Ons voel asof ons van 'n ander persoon hou op grond van hul lieflike eienskappe. Ons is lief vir hulle vir hul vriendelikheid, sjarme, skoonheid, intelligensie, diepte, sin vir humor, of hul oë of glimlag. En ons voel dat ons deur ander liefgehê wil word op grond van ons eie deugde.
Alhoewel dit redelik lyk, toon 'n oomblik se refleksie dat dit nie reg kan wees nie. As ons regtig lief was vir iemand bloot op grond van die gewenste eienskappe daarvan, moet ons elke keer op 'n rasionele manier 'verruil' wat nog mooier en intelligenter was. Maar dit is nie hoe liefde werk nie. Ons is lief vir die hele persoon, nie net hul besondere eienskappe wat kan kom en gaan nie.
Maar net so kan dit nie wees dat ons iemand net "omdat" liefhet nie, op grond van geen redes nie. Dit lyk onbevredigend en strook nie met die feit dat daar duidelik dinge oor ons geliefde is wat ons koester nie en wat ons aantrekkingskrag veranker. Net so, as ons geliefde ons sleg begin behandel, kan ons daarop reageer - miskien uiteindelik deur ons liefde te onttrek. Ons word nie bloot veroordeel om aan te hou om die persoon lief te hê nie, selfs al het ons geen redes daarvoor nie.
Liefde as werkwoord, liefde as geskiedenis
'N Ander dimensie van liefde is die feit dat liefde nie 'n eenvoudige bestaanstoestand is nie, maar dat dit oor en deur die tyd voorkom. Liefde is immers nie net 'n selfstandige naamwoord nie, maar ook 'n werkwoord.
Liefdevol is 'n bedoeling en 'n aksie wat gevolge het, en soos ander optrede, is dit een waarvoor ons verantwoordelik kan wees en waarvoor ons verantwoordelik kan wees. Al kan ons val in liefde bly dit iets waaroor ons keuses kan maak - ons kan werk om verlief te bly, en ons kan streef daarna om onsself daarvan te bevry.
Vir hierdie rede, sommige filosowe, soos Raja Halwani, het benadruk dat liefde uiteindelik oor toewyding gaan.
Dit is wanneer ons ons gevoelens vir 'n ander persoon begin besit en daarvoor verantwoordelik raak, dat liefde plaasvind. As ons net deur hulle aangegryp word, of deur hulle omvergewerp word, is dit net obsessie of verliefdheid. Van daar is dit aan ons om te pleeg, en dit is waar ware liefde - liefde as werkwoord - na vore kom.
Daar is nog 'n manier waarop liefde oor en deur die tyd plaasvind. Die liefde tussen twee mense spruit uit a historiese proses in hul lewens. Soos romantiekboeke ons daaraan herinner, word liefde dikwels as 'n verhaal aangebied, met gebeure wat tussen twee mense plaasvind wat hulle verander en uitdaag terwyl hulle bymekaar kom en (alles goed gaan) 'n nuwe unie wil skep - 'n 'ons'.
(Natuurlik is chemie ook belangrik vir romantiese liefde. Daar is geen waarborg dat twee mense net sal "pas" net omdat hulle albei wonderlike deugde en waardes het nie.)
Met ander woorde, om te sê dat iemand verlief is, is nie 'n uitspraak oor emosie of waarde nie. Dit vertel ons ook iets van hulle geskiedenis. Hulle het geleef en gegroei deur hul ervarings met die geliefde, en dit het gelei tot hul diep verbintenis. Dit is tegelykertyd een van die glorieryke dele van liefde wat intieme gedeelde ervarings bemagtig, al is dit 'n manier wat die proses van liefde vorentoe dryf.
Een van die redes waarom ons lief is hom eerder as iemand anders, is omdat ons spesiale intieme ervarings gehad het met hom, gegroei met hom, gedeelde herinneringe met hom, 'n lewe geskep met hom.
Die etiek van liefde
Is liefde eties regverdigbaar?
In baie opsigte kan liefde 'n morele gevaar lyk. Liefde is dikwels 'blind' - dit kan ons verlei om die wêreld verkeerd te sien. Liefde keer dat ons ander onpartydig waardeer - wat presies die teenoorgestelde kan lyk van wat etiek van ons vereis.
Die liefde het ook 'n ingewikkelde verhouding met outonomie: die vermoë om ons lewens te rig en te beheer, en 'n sentrale deel van die vrye en verantwoordelike mens.
Liefde kan outonomie bedreig. As ons emosioneel in 'n ander persoon belê, ons lewens rondom hulle beplan en hul winste en verliese as ons eie begin voel, gee ons afstand van die hoeveelheid beheer wat ons het oor groot en klein lewensbesluite.
Daar is nog steeds 'n ander kant van die liefde, wat dit as eties krities beskou. Die liefde strek ons ​​immers verder as onsself en gee ons 'n gehegtheid aan ander wat ons uit eie belangstelling en selfabsorberende maniere stoot.
Die manier waarop ons ons geliefde waardeer, kan selfs parallelle morele respek. Ons waardeer en begeer die persoon in en vir hulself, soortgelyk aan die manier waarop moraliteit ons vereis om ander ter wille van hulle te respekteer.
Uiteindelik, so ver terug as Sokrates en Plato was die idee dat liefde ons moreel verhoog deur ons waarde en skoonheid in die wêreld te laat sien. Deur ons te gee redes om te lewe en soggens uit die bed klim, maak die liefde ons bewus van die wêreld wat wonderlike, inspirerende dinge huisves, wat ons sorg en beskerming waardig is.
Hierdie filosofiese idees oor liefde dui op praktiese lesse.
Eerstens is liefde kompleks en dubbelsinnig - as bedagsame filosowe nie oor die eienskappe daarvan kan saamstem nie, kan verskillende mense dit op verskillende maniere verstaan.
Hierdie diepte van meningsverskil is belangrik. Dit beteken dat iemand waarlik kan sê: "Ek is lief vir jou", maar dit beteken miskien iets heeltemal anders as wat ons dink. Hulle praat miskien van begeerte en passie, waar ons aan toewyding en samesyn dink.
Tweedens hou liefde weerloosheid in - en dus risiko. Al die kenmerke van liefde hierbo genoem - begeerte, waarde, toewyding, omgee - skep kwesbaarhede. Liefde laat ons onsself oopstel vir 'n ander persoon en intieme dele van onsself wys en hoop dat die ondersteuning en sorg wat ons vir hulle ervaar, vergeld sal word.
Dit is 'n moeilike ding om soveel besorgdheid, bewondering en begeerte op iemand te gee, om ons tyd en kosbare ervarings daarin te belê, selfs om ons in terme daarvan te definieer en hul pyne as ons eie te voel as hulle ons nie halfpad ontmoet nie.
Ongelukkig reageer ons dikwels op kwesbaarheid deur beheer te neem. In sommige opsigte is dit gesond. Dit kan ons beweeg om sinvolle besluite te neem oor die bestuur van ons lewens. Ons kan besluit dat 'n verhouding giftig is of nie goed is vir ons nie, en ons kan werk om sake te verbeter of om dit te verlaat.
Maar daar is 'n donker kant van hierdie begeerte na beheer. Ons kan reageer op ons emosionele kwesbaarheid deur dele van ons geliefde se lewe te probeer beheer. Dit kan skadelik wees vir hulle en die verhouding. Om hierdie rede is sorg en respek noodsaaklik in liefdesverhoudings.
Derdens, as ons wil liefhê, moet ons leer om lief te hê vir a veranderende persoon. Soos ons hierbo gesien het, is daar 'n sin dat ons die persoon self liefhet, sowel as hul lieflike eienskappe.
Dit gee aanleiding tot 'n praktiese uitdaging om liefde te handhaaf. Ons word uitgedaag om aan te hou om lieflike eienskappe by ons maat te vind en nuwe ervarings met hulle te skep, selfs al verander dit en groei.
En terselfdertyd word ons uitgedaag om ons eie lieflike eienskappe en deugde aan te hou, om te verseker dat ons maat voortdurende rede het om op ons verlief te bly.
Uiteindelik kan liefde te wonderlik veelsydig en dinamies wees om deur 'n definisie of filosofiese teorie vasgepen te word. Maar ons kan nog steeds baat vind daarby om diep na te dink oor die aard van die liefde en die uitdagings en beloftes wat dit bied.
Hugh Breakey, President, Australiese Vereniging vir Professionele en Toegepaste Etiek. Senior navorsingsgenoot, morele filosofie, Instituut vir Etiek, Regering en Regte, Law Futures Centre., Griffith Universiteit Hugh Breakey is die skrywer van die roman Die Pragtige Val.