Published: 2015-08-04 Views: 986
Reiservaringe uit Nigerië - 14-21 Mei 2000
Die hotelvoorportaal van die Ikoyi hotel is sommer op die amper-straat. Na 'n lang gesukkel by die een toonbank en vorms invul, moet ons by die ander toonbank by die kassier in dollars betaal, alles terwyl die oorverdowende doef-doef van Afrika musiek uit die nabye nagklub ons as besoekers vergas. Sommer uit die niet verskyn 'n paar uitlokkend aangetrekte meisies van die nag, met net genoeg van hul ware ontboesem om aandag te trek, en probeer hier en daar geselsies aanknoop. Uiteindelik, met die sleutel in die hand, en bagasie agternagesleep gaan ons na die kamer op die sewende vloer. Ek en nog 'n kursuslid moet die kamer deel vir die nag. Die halwe hysbak bring ons darem bo met 'n gebewe. Buite die deur van die kamer is 'n stuk van die muur weggebreek en die riool en waterpype is blootgelê soos die bene in die skelet van 'n hand. Die kamer is Afrika: Medium vuil, gehawend en baie bedompig. Die badkamerlig werk gladnie, die bad is baie baie vuil, daar is geen toiletpapier nie, die stort spuit net so 3 of 4 straaltjies koue water. Ergste van alles is : Daar is net een dubbelbed met 'n vuil-pienk dik wolkombers wat my laat gril. Die bed is half netjies opgemaak, maar dit wek die suspisie dat daar al andere op geslaap het. En nou nog die hele nag op die bed slaap met 'n ander man ! Kan jy jou indink! Net toe ek op die kombers wou gaan lê is daar genadiglik 'n klop aan die deur. Dit is Dirk - Ons beweeg uit! Kry julle goed en kom! Ons moet egter vir elke kamer 10 dollar boete betaal. Dan weer met 'n oorvol kleinbus deur die donkerstrate na die voilgende hotel reis - die keer darem soos 'n regte huis waar elkeen kan lekker slaap op jou eie skoon bed.
Dieselfde oorvol bus neem ons die volgende oggend na Lagos se tydelike binnelandse lughawe op pad na Abuja, die hoofstad. Net die vorige week het die binnelandse terminaal by die lughawe glo afgebrand, en die owerhede moes dringend fasiliteite wat in die dertigerjare deur die Royal Air Force gebruik is weer in gebruik neem. Nêrens is 'n robot of 'n padteken of 'n straatnaam te siene nie. Die bykans 'n uur se gestoei in die verkeer lê vir ons die stad bloot, soos 'n seer wat nie gesond wil word nie. Oral is alles half. Meestal half afgebreek. Betonmurasies en bourommel langs skelette van nuwe geboue wat halfpad in die groei gestuit is. Hier en daar is 'n half mooi gebou en verder oral vuil en vervalle reghoekige betongeboue wat dekades lank nie iets soos verf geken het nie. Dit is asof die opbruisende lewe in die stad netnie kan deurbreek deur die weefsel wat besig is om te verderf nie. 'n Stryd tussen lewe en dood woed, terwyl derduisende mense daartussenin krioel.
Die bus draai in 'n stegie af, met vuil mure weerskante en hoewel jy enkele sterte van groot vliegtuie sien, kan dit tog nie die lughawe wees, so tussen die vervalle amper-plakkersbuurt nie?! Die bus worstel in 'n oorvol ruimte in wat mens baie laat dink aan 'n motorbegraafplaas, want karre staan oral chaoties rondgeparkeer en mense beweeg oral heen en weer. Met die baggasie beweeg ons voort na 'n langerige geboutjie wat op 'n Afrikanerboer se plaas nie eers vir 'n ordentlike koeistal kon deug nie. Dit is 'n ou betonstruktuur sonder behoorlike deure en vensters. Dit is vuil en ondraaglik warm en gepak van die mense binne. Ru gesweisde staalrelings verdeel die waggebied in lane waarin ons moet tostaan, kompleet soos die relings wat gebruik word om koeie in die melk uitmekaar te hou - twee lane vir elke redery. Voor die rye is 'n vuil houtmuur waarin openinge ingesaag is, almal met diamantdraad toegespan - dit is die grondpersonel se toonbanvensters. Links onder die openinge staan groot rooi meganiese skale en daarlangsaan nog 'n opening in die houtmuur waardeur die bagasie êrens na binne gestop word - wie weet waarheen? Teen die houtmuur is papiere vasgeplak waarop die redery se naam ru met die hand geskrywe is, asook die jongste vlugbestemmings en die tyd. Behalwe ons groep is daar nog talle ander wat in die toue kriewel, met dik pakke feitlik waardelose note, om 'n plek op die vliegtuig te bekom. Ons span se kaartjies word almal ingeneem, weet-nie-wat-mee-gedoen nie, 'n sitpleknommer sommer bo-op geskrywe, en dan weer teruggegee. Ons deel die kaartjies in die groep uit deur elkeen se naam uit te skree bo die helse lawaai en te midde van die ongelooflike chaos in die amper-koeistal. Nadat die kaartjies nog 'n keer versamel, en ingehandig en teruggehandig is, stap ons uiteindelik met 'n nou gangetjie langs na die vertreksaal. Dit is 'n groot oop ruimte met staalbank-stoele en plafonne wat uitsak. Die plek het gate in die muur waar vensters was. Teen die dak hang daar hier-en-daar drielemwaaiers, elkeen met nog net twee lemme aan - nodeloos om te sê - roerloos in die drukkoker hitte - net monumente van beter dae. 'n Vuil deur aan die agterkant sê "Toilet" en in die een hoek is 'n regop draadstaander met koeldranke en bier en wat nog, vir die wat 'n kroeg nodig sou hê. Ons het skaars gesit of 'n enkele megafoon luidspreker op 'n driepoot staander dui die vertrek van ons vlug aan. Terwyl ons deurtou na die gat in die muur soos 'n waenhuisdeur, sien ek die aankomssaal is sommer dieselfde saal, net om in te gaan by 'n ander waenhuisdeur. Met 'n volgepropte bus word ons om 'n veiligheidsmuur gebring tot langs die vliegtuig waar die bagasie reeds op 'n handgedrewe trollie aangekom het. Nou moet elkeen sy baggasiestukke uitken, sodat 'n beampte 'n kruis met wit kryt daarop kan maak en dit in die vragruim gelaai kan word. Dit veroorsaak dat die passasiers in lang toue aan die kant van die aanloopbaan in die felle son moet staan en wag , om hul baggasie te kan uitken, en daarna met die trappies die vliegtuig kan bestyg. Aanvanklik gaan sit die passasiers volgens die nommers wat op hul kaartjies geskrywe is, en dan raak dinge deurmekaar. Dan sit almal sommer maar waar hulle 'n oop plek kry. In die vliegtuig is dit drukkend warm en benoud, en die meeste passasiers gebruik die vliegtuig se gehawende veiligheidskaarte om hulleself mee koel te waai.. Watter saligheid toe ons in die lug is en die lugversorger sy koel lug oor ons waai. Uit die lug kon ons duidelik die ontsaglike groot stad sien met sy hoë geboue en hotelle op die strandfront en op die eilande en die styf ingepakte, vervallende gebouemassas, ingeryg amper soos plantluise op 'n besmette blaar, totdat die wolke genadiglik die skouspel vir ons versluier.
Abuja se lughawe lê in 'n wêreld soos die Mopanievelde van Noord Transvaal. Hier en daar is reuse rotsberge wat tot so hoog soos die Magaliesberge uit die grond peul - glad soos reuse bleskoppe wat onder die aarde begrawe is. Abuja, ongeveer 40 km verder is 'n uitgestrekte stad wat tussen die Mopaniebome begin groei het, en vanweë sy jonkheid nognie sulke erge tekens van verval vertoon nie. Toe die luukse bus ons by die staatsgastehuis aflaai, was ons dankbaar om uit die warm, droë hitte te kon wegkom om in 'n koel enkelkamer te gaan ontspan.
Ons reis die volgende dag na die noorde, na Kaduna, en dit was weer 'n openbaring. Dit is 'n redelike goeie dubbelban teerpad - soos 'n snelweg, 'n slagaar, waarlangs die ekonomiese lewensbloed van die streek pols met 'n onophoudelike stroom van motors, busse en vragmotors. Daar is geen sprake van heinings langs die pad nie. Tussen die mopaniebome kronkel die pad voort vir kilometers en kilometers. Maar dit is asof die pad 'n groot magneet is vir mense, want feitlik langs die volle lengte van die roete het mense kom nes maak vlak langs die pad. Skaars 30 meter van die pad af woon hulle in grasdakhuisies gebou met grondstene, en nog nader aan die pad is die stalletjies. 'n Raamwerk word gebou met krom houtpale wat uit die bos gekap is, bedek met 'n ruwe grasdak en hier-en-daar een met 'n kustig geweefde grasmuur omheen. Hier en vanhier bemark hulle hulle eenvoudige produkte - vrugte, grondboontjies, sakkies met water, gedroogde peisangs, brood in plastieksakkies, penne en wat nog. Elke klompie kilometer waar daar byvoorbeeld 'n petrolstasie is, is die konsentrasie van mense en strukture groter, want elke geleentheid waar die polsende verkeerstroom vertraag word, is geleentheid vir die honderde verkopertjies om met hul mandjies of skinkborde op die kop aan elke voertuig iets te probeer verkoop. Dit lyk of daar geen sprake van kindwees meer oor is nie, want elke kind is 'n entrepeneur wat alles wat hy is moet gee in die nimmereindigende stryd om voortbestaan. Die tolhekke in die pad is vir hulle sommer 'n groot geleentheid - want hier moet bykans almal stop. Dis net mense, mense, mense. Die impak hiervan tref mens net maar skrams wanneer jy in enkele minute by so 'n toneel verbyry in die lugverkoelde bus, en 'n mens kan jou nie indink in die werklikheid om onherroeplik vasgestrik te wees in so 'n eindelose stryd om oorlewing nie. 'n Mens lees maklik die Verenigde Nasies se syfers wat sê dat daar veertig of vyftig miljoen Nigeriërs is wat hongersnood ly, en dan besef jy nie dat dit hulle is wat langs die paaie en strate krioel nie - en hulle is miskien nog die gelukkiges wat gesond genoeg is om te kan kompeteer om te lewe.
Die reis na die Noord-ooste die volgende dag, op pad na Jos, bring ons na sowat 15 kilometer in 'n krioelende, polsende plakker-industriële buurt. Vir skere meer as twintig kilometer aanmekaar lê plakkerwinkels twee-, drie- tien diep, wanordelik, chaoties ingepak digby mekaar, almal oorlaai met goedere. Daar is 'n onbeskryfbare ekonomiese lewe en vitaliteit wat tot die uiterste gedryf word deur die onverbidelike wette van die ongereguleerde vryemarkstelsel. Snaak dat die klein besighede groei in sulke areas - byna soos bakteriekolonies. Eers 'n area wat oorwegend motors herstel - honderde van hulle. Motors word sommer so in die oopte reggemaak en die grond is swart deurdrenk van soos die olie gemors het. Dan 'n area wat staal verkoop. Dan een wat hekke maak. Dan hout verkoop. Dan klere - en so hou dit aan. En hier-en-daar - op dieselfde ontwerp is daar 'n armoedige en vuil restourant, maar met 'n deftige naam, of 'n gastehuis of 'n kerkie. Die aand toe ons hierlangs terugkeer beland ons in 'n ontsaglike verkeersknoop in die gewemel. In hierdie plakkerkolonie klop die ware hart van Abuja. Deur die streng toepassing van die reëls van 'n Westerse stadsontwerp is die egte mense van die stad na buite uitgedrywe na die buite-buitewyke. Terwyl die stad oënskynlik Westers groei en gedy, is die ware Afrika-lewe van die mense daar buite. Daarom is Abuja 'n stad sonder 'n hart.
Terug in Lagos, buite die binnelandse terminaal waar ons bykans 'n week tevore vertrek het, vind ons weer ons busvervoer. Op pad uit word ons omring met 'n stukkie lewenstragiek. Die verminktes van die samelewing kom om daat te bedel van die klein persentasie van rykes wat dit kan bekostig om met die vliegtuig te reis. Een kom aan en kom wys teen die ruit dat albei sy hande afgekap is. Stomp agter die polse, en hoewel dit lank reeds gesond is steek die geel been uit. Hy bring die stompies na sy mond om te wys dat hy honger is. Dan kom nog een met 'n lewenslose bruin kunshand wat by sy hempsmou uithang. 'n Ander een kom met krukke aangesukkel met een misvormde been. 'n Ander het een misvormde armpie wat verpiep slap langs sy sy hang. Desperaat klop hulle aan die busvenster. "Master don't leave me!" As een iets kry dan kom die ander dadelik opgewonde , haastig nader om ook te probeer kry. Dit is 'n hopelose saak wat jou hart opvreet totdat die bus genadiglik wegry.
Uiteindelik is die stad nie so vervalle as wat jy aanvanklik gedink het nie. Die lewe is net anders hier. Die mense is anders. En op hulle manier werk dinge tog vir hulle uit - hoe weet mens nie. Dis net ons Westerse oog wat anders kyk, en anders sien. Die internasionale lughawe, lyk nou sommer baie beter vir ons as toe ons gekom het. Hoewel so baie dinge daar nie werk nie, en ons moes baie lank staan in die tou by die inweegtoonbank was alles soveel beter, want ons was op pad huistoe. Die volgende more vroeg was ons op Johannesburg internasionale lughawe. Die oggend was koud en vars. Die lughawe se werking was so skrikwekkend effekitief, want ons bagasie is sommer dadelik op die band beskikbaar en selfs die vloere is byna chirurgies skoon. En so eindig een van die merkwaardigste weke in my lewe.