Memoirs en kommentare oor die Boereoorlog word nog elke jaar gepubliseer, en deesdae is daar ’n toename in Grensoorlogverhale, maar Hertmans se boek handel oor ’n tyd en plek redelik onbekend aan meeste van ons, naamlik die Lae Lande in die Eerste Wêreldoorlog.
Hy het hom gereeld daar van die aaklighede van die wêreld afgesluit, en nadat mense nie meer sy oorlogsverhale wou aanhoor nie, het hy sy herinneringe neergeskryf, weer pynlik presies, totdat hy nie meer kon sien wat hy skryf nie en die laaste bladsy n* gat in het met die woorde “saans” en “paniek” weerskante daarvan.
In 1963, as 72-jarige, het hy begin skryf. Die liewe Gabrielle was al vir vyf jaar dood. En oor ’n tydperk van 17 jaar het hy geskryf en gewroeg aan 600 bladsye van hoe miljoene mense uitgewis is, moeders wat met huilende kinders aan hulle rokspante deur soldate met geweerkolwe doodgeslaan is, ’n man wat met sy broer se harsings in ’n hoed gesit het, van perde wat aan stukke aan boomtakke gehang het… ek dink n kry die prentjie. Ja, oorlog is hel.
En dan is daar die veteraan se vrou wat stil ly, asof sy in die skaduwee van haar kort mannetjie se groot oorlog móét bly.
Hy het vir 30 jaar uitgestel voordat sy gewete hom oortuig het om sy oupa se dagboek oor te tik, spelfoute te korrigeer en die taal te modernsieer.
Selfs hierdie verbeterings het Hertmans gepla, want hy wou nie die rou eerlikheid van die gefolterde soldaat se stem distileer tot ’n blote leesbare geskrif nie. Hierin het hy wel goed geslaag.
Hertmans se vader het ook gehelp om onduidelikhede in die dagboeke toe te lig met wat hy kon onthou, sodat die uiteindelike produk eintlik ’n samestelling is deur Hertmans en mense wat nog kon onthou, asook Hugo se insette.
Die finale filteringsproses word deur die leser gedoen, wat interpreteer wat geboekstaaf is, dít wat méér is as wat ’n oorlewende wat nie die beelde en reuke van die dood kon vergeet nie, beleef het – die beelde wat hy wou toeverf met die mooiste tonele wat hy kon vind, en die reuke wat terpentyn nie kon verdoesel nie.