Spioene, leuens en reusewins: Onderwêreld van sigarette blootgelê(Foto: Klimkin/Pixabay.com) Telita Snyckers, ŉ voormalige prokureur van die Suid-Afrikaanse Inkomstediens, reken Suid-Afrika het sowat R1,6 miljard per maand verloor aan inkomste sedert die verbod op sigarette met die afsonderingsmaatreëls vir Covid-19-pandemie ingestel is. Sy meen ook die voortgesette tabakverbod hou groter gevaar in vir rokers wat nou onwettige sigarette koop wat in ongereguleerde fabrieke vervaardig word. “Oor die afgelope drie maande sou die verlies aan inkomste genoeg gewees het om die salarisse van 66 000 polisiebeamptes te betaal. Of die regering kon die uitbetaling van 277 000 pensioentoelae met die geld gedek het,” het Snyckers in ŉ telefoniese onderhoud vroeër die week aan Martin Bester van Jacaranda FM se ontbytprogram gesê. Snyckers se boek Dirty Tobacco het in April vanjaar verskyn. Haar boek word beskryf as ŉ exposé van die donker onderwêreld van die tabakbedryf waarin selfs bekende takbakmaatskappye deel is van die sluikhandel in sigarette. Sy skryf in haar boek oor ondernemings soos British American Tobacco, wat na bewering dikwels agter die sluikhandel van hulle eie produkte staan in ŉ poging om belasting te vermy. Die onwettige handel is ook dikwels meer winsgewend as dié van kokaïen, heroïen, dagga of selfs gewere, voer Snyckers aan. Die regering se volgehoue verbod op die verkope van sigarette word wêreldwyd as van die strengste inperkingsmaatreëls teen die Covid-19-pandemie beskou. Die besluit het selfs ŉ draai in die hof gemaak waar die Fair-Trade Independent Tabacco Association (Fita SA) aangevoer het die verbod is nie net wreed nie, maar dit het geensins daarin geslaag om mense te verhinder om te rook nie. Die Noord-Gautengse hooggeregshof het twee weke gelede argumente oor die saak aangehoor. Snyckers het gesê sy is eintlik verbaas dat die hof so lank neem om sy uitspraak te gee aangesien Fita SA dwingende argumente gelewer het. Omslag van die boek “Dirty Tobacco”. (Foto: NB Uitgewers.) Hoewel die inperkingsmaatreëls verslap is, kan Suid-Afrikaners steeds geen tabakprodukte koop nie, en tog bly plaaslike asbakkies vol. Dit wil voorkom of die verbod eerder die onwettige handel van sigarette laat styg het. Bester wou by Snyckers weet wie vervaardig hierdie sigarette wat Suid-Afrikaners nou koop, en of sy weet waar dit vandaan kom. “Vroeër was dit ŉ welbekende feit dat die meeste onwettige sigarette van Zimbabwe ingevoer word. Die vervaardiging van onwettige sigarette is voor die afsondering wel stelselmatig deur plaaslike produsente oorgeneem. Dit beteken onwettige sigarette in Suid-Afrika is wel in gereguleerde fabrieke gemaak, maar bloot onder die belastingsradar versprei en verkoop. “As ŉ mens egter nou kyk na die foto’s van sigarette wat tans op sosiale media versprei word van die soort handelsmerke van sigarette wat Suid-Afrikaners tans glo rook, is daar ŉ ware risiko dat hierdie sigarette vervaardig word in fabrieke wat glad nie eens gereguleer word nie.” Sy het bygevoeg dat as ŉ mens na minister Nkosazana Dlamini-Zuma se rekord kyk, dit duidelik is dat die minister reeds lank al ŉ aktiewe stryd teen sigarette en rokers voer vir gesondheid. “Dlamini-Zuma het die reg om dit te doen. Die probleem is egter die rampbestuurregulasies wat sy gebruik om die verbod in te stel het haar nie die reg gegee om dit te doen nie. Dié saak gaan nou eintlik oor veel meer as net gesondheid, rokers of sigarette, maar plaas eerder die fokus op die regering se oorreaksie en of beleid gebaseer is op wetenskap en feite.” Snyckers het gesê die soort onwettige sigarette wat nou verkoop word hou beslis ŉ hoër gesondheidsrisiko vir rokers in as die wettige (en selfs moontlike onwettige) sigarette wat voor die afsondering in Suid-Afrika verkoop is. Sy het verder gesê sy het werklik ingedelf in die bewerings dat sekere Suid-Afrikaanse ministers direkte bande het met die sigarettesmokkelaars. “Ek kon egter nie enige klinkklare bewyse hiervoor vind nie.” Bester wou ook by Snyckers weet hoekom word die takbakmaatskappye dan nie aangevat as dit eintlik ŉ bekende feit is dat hulle betrokke is by die sluikhandel van sigarette nie. “Die SAID het in ŉ stadium ŉ daadwerklike poging aangewend om groot tabakmaatskappye voor stok te bring oor hul aandeel in hierdie onderwêreld. Die uiteinde van hierdie poging is dat van die bestuurders by die inkomstediens, wat deel was van dié ondersoeke, hul werk verloor het, en meeste van hulle is strafregtelike aanklagte opgelê.” Snyckers, wat in die tussentyd die land verlaat het, het egter vir Bester gesê sy vrees nie vir haar eie lewe na aanleiding van die onthullings wat sy in haar boeke gemaak het nie. “Ek is nie ŉ bedreiging vir die tabakmaatskappye nie, dit is eerder hul eie dokumente wat hulle grootste bedreiging is. Ek het maar net ŉ lig op van die bewyse kom gooi.”