Versindaba » Nicolette van der Walt
Posts Tagged ‘Nicolette van der Walt’
Resensie: Floriskoop (Nicolette van der Walt)
Floriskoop – Nicolette van der Walt. Cordis Trust, ISBN 978-0-9922057-0-6
Floriskoop is ‘n lywige debuut wat sopas by Cordis Trust verskyn het. Dit beslaan 80 bladsye. Die verskillende afdelings heet “Blomkyker”, “Vaaslewe”, “Tussen diepblou bome” en “Blomblare”.
Die indruk wat hierdie bundel by die leser laat, is een van ‘n persoon wat belese is.
Daar is verwysings na bekende digters soos Octavio Paz, Pablo Neruda, Breytenbach, Johann Lodewyk Marais, Freda Plekker, en wie nog almal, maar die bundel verval dikwels in mooiskrywery.
Ons verneem – as voorbeeld – dat die vers “Aan ‘n kind gerig” inspeel op Sylvia Plath se “Child”.
Aan ’n kind gerig
(Na Sylvia Plath)
Die kring van jou lag is die mooiste mooi.
Ek wil dit vol maak met papegaai en lied,
die sirkus van uitbundiges
wie se geskater jy droom –
fluit van ’n riet,
blomkelk waarin musiek
groots en helder moet klink.
Nie hierdie winterslippe
van ontmoediging, hierdie
gebroke sirkel sonder stem. (61)
Die twee gedigte langs mekaar, wys hoe die aanslag van die Afrikaanse digter verskil van Plath se spaars, gekonsentreerde en skerper beelde. Dieselfde geld ‘n gesprek met Ernst van Heerden waar die digter sterk afsteek by Van Heerden se besondere beeldvermoë, veral in sy operasie-verse (“Maak die tuinhek saggies toe”, 42). Dieselfde beswaar geld wanneer sy in gesprek tree met Yehuda Amichai (“Méthóde champenoise”, 47). “Woordwyn” (51) illustreer dalk ten beste my besware:
Miskien sal ek die wingerd prys:
variëteite van woord en wyn
is vooraf, reeds vanaf eerste
steggiedag, aan ’n kultuur van
Uit die landgoed van lettere
sal ek woordtrosse oes, korrel
vir korrel elke lettergreep
ontstingel vir veroudering.
Ek sal dit spesery met klank
en muskaat waar berge blou op
klipvoete slaap en wynmakers
net dit wat die natuur begin
het in vate vervolgverhaal.
Vir die fynproewer, vir jou wat
in strofes drink, sal’k die hooglied
van die druif uit my keel ontkurk:
so is die aand dan volgeskink.
Kultuur van alliterasie?
Soms word gedigte amper onbedoeld parodies in aanslag:
Ek wil vir jou sê die bloeiwyse
van poësie moet wild en sag wees
waar woorde deels blaar
deels blom is
en die klank wat die leë reëls
vol maak net die wind se stem is
getrek deur jou ledemate
soos ’n lied.
Hierdie werkswyse roep uiteraard vergelykings op waarin hierdie digter telkemale die tweede plek inneem.
Intertekstualiteit moet iets bysit, dit moet verander of verwring – en dis dikwels in die toon van die gedig geleë, soos ons weet uit die beroemde gesprek tussen Anthony Hecht (“Dover Bitch”) en Matthew Arnold se “Dover Beach”, waarin die oorspronklike vers sarkasties verminder én ondermyn word.
‘n Idee in Van der Walt se bundel word bederf deur oorwoekerende beelde, deur ‘n soet aanslag en dikwels prosa-tegnieke. Beelde word verduidelik. Die digter verkies ook die “klingelklank van feëklokkies” (19) in plaas van om die Venesië-beeld (en verwysings na ander digters, soos onder andere Sheila Cussons) uit te werk. In die afdeling Woordverklarings & erkennings word toespelings verduidelik na bekende gedigte en digters. Die erkennings aan ander digters en vertalings, dikwels vry, word eweneens vermeld.
In die volgende liefdesgedig word die verwysing in die teks ingedra:
Tot in lengte van soen
Ons twee ingebed
in ’n kamer tussen berg en baai,
’n kaggel wat nog smeul
as ’n verfblommetjiegeur deur gordyne waai
en Neruda se Cien Sonetos de Amor oopgelaat
by I will die kissing your crazy old mouth
wat sonder mooiskrywery demonstreer
dat die Kaap en Arkardia met mekaar allitereer. (6)
Ook die titel word vir die leser verklaar, naamlik dat Floriskoop ‘n blomkyker beteken. Die optiese instrument waarmee blomme geïnspekteer word, is hier helaas nie afstandelik genoeg hanteer nie. Die digter se instrument is taal, is ironie – en afstand.
Die inligting oor blomme is wel wetenswaardig, maar die leser is nie altyd oortuig dat dit van waarde is vir die “oopmaak” van die gedig nie.
Daar is gedigte oor kindermolestering en verkragting (soos oor Flora Jessop). Daar is ook liefdesverse. Die natuur is egter die belangrikste tema van hierdie bundel waarin die digter verskillende blomme besing en lewenswaarhede probeer aflei uit die aard van ‘n bepaalde blom.
Byvoorbeeld: in “Mariposa” (13) word melancholie so beskryf:
Ek weet wel
dat verlange die langste winter is.
Die spreker weet egter dat sy nie daarop kan aanspraak maak om die “drome van bolplante / te kan uitlê nie”. Die spreker besef dus dat sy telkens iets projekteer op ‘n bepaalde plant.
Die soet geur slaan egter te dikwels vir my op.
Dit is dan ‘n eenheidsbundel en nou onlangs het Karen de Wet by die ALV-kongres in Pretoria gewys op die tendens by jonger digters om weer eenheidsbundels te skryf – soos Hennie Nortjé wat ‘n bundel rondom bome skryf (In die skadu van soveel bome).
Daar is te veel uitsegging en oordrewenheid soos:
wil ek die kleur van my naam ontbloot, die oerkreet
van die natuur in die rooiste tong van taal uitdruk. (9)
As ek sê Karoonag sal jy die straatligte
van die ewigheid kan sien,
wat die gordyn van skemer oopskuif
en in die kalligrafie van komete
ook jou naam in die kosmos skryf? (16)
‘n Redakteur sou kon verbeter of voorstel:
As ek sê Karoonag, sal jy die straatligte
van die ewigheid kan sien:
die hand van God skuif
‘n skemergordyn oop.
In die kalligrafie van komete
ook jou naam in die kosmos geskryf?
“Gordyn van skemer” verraai dus alreeds ‘n prosa-aanslag.
Mooi momente is daar:
Die wind het dit goedgedink
om al langs die lemmetjiesdraad
plastieksakke aan te plant. (24)
(Vir Elizabeth Short)
’n Blombed was daar nie: net die blare
van jou hare wat rafel in die wind
en op die sypaadjie
die geknakte steel van jou lyf;
niks aan jou was meer heel nie.
Om so primitief te moes poseer
in bloot die snyerskleed van die dood
en jou mond breër in grynslag
as jou bene gevlek;
niks aan jou was meer privaat nie.
Die paparazzi wat soos spookmotte
om jou zoem, het jou uiteindelik
na die blom van die dale vernoem:
ook jy was leeggebloei.
Daar waar jy ontdek is
met jou arms geminotaur
bokant jou kop en ’n sakhorlosie
wat soos Dali s’n die bloudruk
van ’n surrealistiese tableau aftik
is jou lewe soos jou naam
geometries verkort. (38)
Ek kan nie my dors les aan jou
bietjies-bietjies kelkies dou;
onder jou blou trompettergeskal
het Jerigo se heinings platgeval.
Ek durf my nie aan jou voete gooi
vir momente van eendagmooi,
maar hoe sal ek jou ooit uitroei
as jy soos purperwinde oor my groei? (40)
Die opdrag sê of verklap alreeds wie die teikenlesers is:
Vir mý mense
omdat julle die oë is
waardeur ek die blom
van die lewe al mooier, al dieper binnekyk.
Daar is moontlikhede in hierdie bundel, maar die soet aanslag bederf dikwels die gang van hierdie eenheidsbundel. Daar is te veel mooiskrywery en met die raad van ‘n strenger redakteurshand kon die verse beslis sterker geword het.
Helaas, helaas net te veel passieblomme van uitroepe. Geplaas langs onlangse uitstekende debute – Loftus Marais, Fourie Botha, Martina Klopper, om enkele name uit te sonder – is hierdie bundel beslis nie sterk genoeg nie.
Wat ‘n jammerte.
http://anthonyhechtpoem.blogspot.com/2013/01/the-dover-bitch.html Afgetrek 2 November 2014
Tags: Floriskoop, Joan Hambidge, Nicolette van der Walt