Lekota daag Ramaphosa oor grondhervormingMosiuoa Lekota, leier van die Congress of the People (Cope) (Foto: ANA) Mosiuoa Lekota, leier van die Congress of the People (Cope) en voormalige swaargewig in die ANC, het Maandag pres. Cyril Ramaphosa se belofte, oor grondonteiening sonder vergoeding, veroordeel. Hy sê dit is teenstrydig met die Grondwet en ŉ nuwe vorm van rassediskriminasie. “Gaan jy die Handves van Regte in ons Grondwet verander?” wou Lekota weet tydens die debat oor Ramaphosa se eerste staatsrede. Hy het ŉ onderbreking geïgnoreer deur Mbuyiseni Ndlozi, EFF-LP, wat wou weet hoe ŉ voormalige politieke gevangene, wat deur die apartheidsregime in hegtenis geneem is, die teruggee van grond aan die onteiendes kan teenstaan. “Wat het jy op Robbeneiland gemaak?” wou Ndlozi weet. Lekota het hierop reageer en wou by Ramaphosa weet hoe hy sal bepaal wie se reg op eiendom oorgeneem sal word. “Kan u vir my sê wie nie ons mense is nie? Die voormalige Nasionale Party het gesê ander is nie-Europeërs. Wie is nou nie ons mense nie?” Hy het verwys na die land se immigrante, van die Franse Hugenote en Duitsers wat onder Nazi-verdrukking gevlug het, tot uitlanders wat hierheen gestroom het om deel te wees van die goudstormloop en wou weet of die president beplan om die grond van hul nasate te onteien. Ramaphosa het Vrydag tydens sy staatsrede aan die Nasionale Vergadering gesê: “Ons is vasbeslote dat onteiening sonder vergoeding sal plaasvind op só manier wat landbouvervaardiging sal verhoog, voedselsekuriteit sal verbeter en seker te maak dat die grond teruggegee word aan diegene van wie dit onder kolonialisme en apartheid weggevat is. Die regering sal aan ŉ konsultasieproses deelneem om die implementering van dié besluit te bepaal.” Hy het spoedige grondhervorming bevorder as deel van die poging om die landboubedryf ŉ hupstoot te gee. Die regerende party het tydens sy Desember-verkiesingskonferensie beslis dat grondonteiening sonder vergoeding in sekere omstandighede sal plaasvind bó die gewillige-verkoper/gewillige koper-beginsel. Die EFF het Maandag ook Ramaphosa se besluit gedaag en gesê hy “bluf” net en maak leë beloftes oor grondonteiening sonder vergoeding. Mmusi Maimane, leier van die DA, het die hoop uitgespreek dat Ramaphosa in die bresse sal tree vir die integriteit van die Grondwet. “Ons kan grondhervorming bespoedig deur korrupsie en oneffektiwiteit uit te roei. Ons moet opkomende swart boere met wettige grondeienaarskap vertrou en nie net as permanente huurders van die staat nie. Laat dié wat die grond bewerk die grond besit. Ons kan ŉ groeiende, diverse landbousektor hê waarvan wonderlike produkte die wêreld se rakke volstaan, maar ons kan dit absoluut nie hê as boere nie weet of en wanneer hul grond sonder vergoeding van hul weggeneem gaan word nie. Grondonteiening sonder vergoeding strook nie met ŉ groeiende, bloeiende ekonomie nie.” Pieter Groenewald, leier van die VF Plus, het op sy beurt gesê blote aanvaarding van die beginsel is negatief vir die ekonomie en voedselsekerheid. “Die vraag is wat die president met onteiening wil bereik. Indien dit bloot is om vir mense grond te gee, moet dit so gesê word. Want om net grond vir iemand te gee, maak die persoon nie outomaties ryk nie. Die minister van landelike ontwikkeling en grondhervorming erken dat 90% van die bestaande projekte om swart boere te vestig, misluk het. Daarbenewens wil 93% van alle suksesvolle eisers nie die grond hê nie, maar geld. Dit sal die ekonomie nadelig beïnvloed en potensiële beleggers afskrik om in Suid-Afrika te belê.”