PressReader - Sarie: 2018-09-01 - Voor­waarts, wa­ter toe!
Voor­waarts, wa­ter toe!
Ons is fi­siek van wa­ter af­hank­lik, ja. Maar e­mo­si­o­neel óók. Dit maak le­we moont­lik, maar ook die moei­te werd
Sarie - 2018-09-01 - Contents - DEUR LYDIA VAN DER MER­WE
Opdie oe­wers van die Gan­ges­ri­vier in In­dië, in die fa­bel­ag­ti­ge o­pen­ba­re bad­dens van an­tie­ke Ro­me, by die hei­li­ge fon­tein van Zam­zam in Mek­ka, langs die warm­wa­ter­bron by Ca­le­don waar­voor la­dy An­ne Bar­nard ge­reeld die tog oor die berg aan­ge­pak het, die mens­dom soek mil­len­ni­ums al die ge­ne­sen­de krag van wa­ter op: vir spi­ri­tu­e­le, siel­kun­di­ge en fi­sie­ke ri­tu­e­le rei­ni­ging.
Van­dag doen ons dit steeds – ook vir kalm­te en kop skoon­maak. Va­kan­sies sak ons op die kus en ri­vie­re toe; ons kry oe­fe­ning met en put ple­sier uit wa­ter­sport soos bran­der­plank­ry, sku­ba­duik, seil en s­wem; ver­fris ons­self deur te stort of bad. Baie van ons bes­te her­in­ne­rin­ge is aan die wa­ter­kant.
Dis al­ge­meen be­kend dat ons ge­noeg wa­ter moet drink. Dat dit nood­saak­lik is vir jou fi­sie­ke ge­sond­heid: van jou vel en spie­re tot jou hart en nie­re, jou gan­se lyf. Maar we­ten­skap­li­kes be­gin nou eers be­wy­se in­sa­mel dat die teen­woor­dig­heid van wa­ter ook meet­ba­re voor­de­le vir jou kop het: dat dit kalm­te, fo­kus, kre­a­ti­wi­teit, slaap­ge­hal­te en ge­luk oor die al­ge­meen be­vor­der.
Daar­teen­oor bring wa­ter­nood ’n soort angs­tig­heid, rus­te­loos­heid wat jy aan jou lyf kan vóél. Kapenaars het dit die af­ge­lo­pe so­mer met die uit­mer­ge­len­de droog­te maar al­te goed er­vaar.
“Ons pla­neet lyk ’n mil­joen ki­lo­me­ter hier­van­daan soos ’n klein, blou al­bas­ter; op hon­derd­mil­joen ki­lo­me­ter is dit ’n klein, lig­blou kol­le­tjie. ‘Hoe on­van­pas om dit Aar­de te noem ter­wyl dit baie dui­de­lik Oseaan is,’ het die skry­wer Art­hur C. Clar­ke een­keer skerp­sin­nig op­ge­merk.” Uit: Blue Mind: The Sur­pri­sing S­cien­ce That Shows How Being Ne­ar, In, On, or Un­der Wa­ter Can Ma­ke You Hap­pier, He­al­thier, Mo­re Con­nected, and Bet­ter at W­hat You Do deur Wal­la­ce J. Ni­chols
< Hy ont­hou na­tuur­ram­pe soos droog­tes in sy tuis­staat, Ka­li­for­nië, sê dr. Wal­la­ce J. Ni­chols, skry­wer van Blue Mind (2014), ’n boek oor die fi­sie­ke en siel­kun­di­ge voor­de­le van wa­ter. Een­vou­di­ge din­ge­tjies, soos om te stort, laat jou dan skul­dig voel. Maar as ’n stort of bad jou oom­blik van stilte was, om fo­kus te kry en jou­self van die daag­lik­se le­we se stres te ont­kop­pel, word jy daar­van be­roof. “Dit word dan ’n bron van skuld­ge­voel, span­ning, angs en woe­de.” (Die Wes-kaap­se re­ge­ring wat sit en slaap het, jou buur­man met die swem­bad wat hy steeds skelm vol­maak.)
Be­soe­de­ling, o­lie­stor­tings en droog­tes het dus nie net ’n kos­te op e­ko­lo­gie­se en e­ko­no­mie­se vlak nie, maar ook e­mo­si­o­neel. “Be­soe­de­ling ver­plet­ter ons ‘ blou be­wus­syn’-er­va­rings, selfs op die mooi­ste plek­ke.” Ons “blou be­wus­syn” ( blue mind) is die term wat hy ge­skep het om die on­meet­ba­re ge­voel van vre­de te be­skryf wat ons er­vaar wan­neer ons by wa­ter is. Soos ’n blou her­set-knop­pie. Dr. Ni­chols is ’n A­me­ri­kaan­se ma­rie­ne bi­o­loog en be­wa­rings­ge­sin­de en het ’n groot deel van sy pro­fes­si­o­ne­le le­we aan die be­sker­ming van die see­skil­pad ge­wy. Dees­dae on­der­soek hy we­ten­skap­li­ke re­des waar­om ons so ’n sterk ver­bin­te­nis met wa­ter het.
As dit jou ge­luk­ki­ger maak net om na­by wa­ter te wees, dink net aan die uit­wer­king as jy pens en poot­jies daar­in rond­plons. Die ef­fek is soort­ge­lyk aan me­di­ta­sie, sê hy.
In ons al­le­daag­se le­we word ons aan­me­kaar ge­bom­bar­deer met sen­so­rie­se sti­mu­li, of dit nou ons toe­stel­le, be­si­ge hui­se en kan­to­re of dol ste­de­li­ke paaie is. Ons brein het leeg­lê­tyd no­dig, maar kry sel­de ge­noeg daar­van. “As ons by wa­ter is, kry nie net ons brein nie, maar ook ons sin­tuie ’n rus­kans van die oor­sti­mu­la­sie. Want wa­ter sny ons af van die roe­se­moes van die mo­der­ne le­we. Be­we­gen­de wa­ter is uit­ste­kend om ge­raas te ver­doe­sel, ver­al die ge­luid van die mens se stem. Laas­ge­noem­de word as die groot­ste re­de vir stres in die werk­plek be­skou.”
Dis we­ten­skap, che­mie, sê hy. S­kan­de­rings wys in die na­by­heid van wa­ter word die brein met goed­voel­hor­mo­ne soos dop­a­mien en ok­si­to­sien oor­spoel. Vlak­ke van die stres­hor­moon kor­ti­sol daal selfs. “Van ’n drup­pel dou op ’n blom tot die groots­heid van die oseaan kan ons ’n ge­voel van kalm­te gee.” Na­vor­sers het lank­al be­vind wa­ter trek die mens aan on­der meer dank­sy die ge­ne­sen­de ei­en­skap­pe daar­van. In die Vic­to­ri­aan­se tyd het dok­ters by­voor­beeld “see­lug” vir al­ler­han­de toe­stan­de voor­ge­skryf, van long­kwa­le tot gees­te­li­ke ge­sond­heid. Meer on­lang­se stu­dies – waar­on­der ’n B­rit­se pro­jek ge­naamd Blue Gym – het be­vind men­se wat na­by die kus woon, is oor die al­ge­meen ge­son­der en ge­luk­ki­ger. In­te­res­sant: Die groot­ste ge­sond­heids­voor­deel is vir men­se uit swak­ker so­sio-e­ko­no­mie­se om­stan­dig­he­de, vol­gens www. cam­brid­ge.org. ’n Vorm van te­ra­pie, dus. Wat jy hoor: Daar is na­vor­sing wat wys dat jy be­ter slaap as jy in die na­tuur is, vol­gens W. Chris­to­pher Win­ter, skry­wer van The Sleep So­lu­ti­on (2017). “Geen won­der die hoof­ken­merk van slaap­toe­stel­le is die ge­luid van re­ën, die see of ’n vloeiende ri­vier nie.” ’n Klein A­me­ri­kaan­se stu­die het ook be­vind men­se wat aan die slaap raak ter­wyl hul­le luis­ter na “pienk ge­raas” – ge­lui­de soos brui­sen­de wa­ter of re­ën op ’n sy­paad­jie – slaap nie net die­per nie, dit gee ook hul ge­heue ’n s­kop. Wat jy sien: Na­vor­sers in ’n B­rit­se stu­die het men­se ty­dens ’n be­soek aan ’n a­kwa­ri­um dop­ge­hou. Deel­ne­mers moes kyk na drie tenks: Een met geen vis­se, see­die­re of plan­te in nie, nog een ge­deel­te­lik ge­vul, en ’n laas­te een vol daar­mee. In daar­op­vol­gen­de eks­pe­ri­men­te is deel­ne­mers se hart­klop en bloed­druk ge­meet ter­wyl hul­le na die drie ver­skil­len­de tenks kyk. Dis ont­span­nend, selfs al is die tenk son­der le­we, is be­vind. Maar dit raak la­ter ver­ve­lig. Die teen­mid­del? Bi­o­di­ver­si­teit. Soos wat die flo­ra en fau­na in die tenk meer raak, so ver­meer­der ook die te­ra­peu­tie­se waar­de daar­van. Jou bloed­druk en hart­klop daal en jy wil lan­ger daar ver­toef. As jy nie na­by wa­ter kan wees nie, is ’n af­beel­ding ook goed, vol­gens li­ves­cien­ce.com. In ’n A­me­ri­kaan­se stu­die moes kan­ker­pa­si­ën­te met chro­nie­se pyn na ’n na­tuur­vi­deo kyk wat die ge­luid van bran­ders, wa­ter­val­le en vloeiende stroom­pies in­sluit. Hul stres­hor­mo­ne e­pi­ne­frien (a­dre­na­lien) en kor­ti­sol het met 20% tot 30% ge­daal.
Tap wa­ter in ’n bad (net as jy in ’n streek bly son­der wa­ter­be­per­kings), gooi bad­sout by, s­teek ’n kers aan en luis­ter na ’n app met die ge­luid van die oseaan. Sak in die wa­ter weg tot net jou neus uit­steek. Wees be­wus van klein poe­le wa­ter: fon­tei­ne, stro­me en ja, swem­bad­dens. As jy weer by die see gaan va­kan­sie hou, gee aan­dag aan hoe jy voel as jy uit­ein­de­lik daar aan­kom. Vang met woor­de op pa­pier ’n beeld van die oseaan vas. Ge­bruik dit la­ter, as jy nie na­by wa­ter is nie, om jou “blou be­wus­syn” te laat ont­brand. Bron: Dr. Wal­la­ce J. Ni­chols in psy­cho­lo­gy­to­day.com Ons sin­tuie kry ’n rus­kans van die oor­sti­mu­la­sie Dr. Ni­chols
In nog ’n A­me­ri­kaan­se stu­die het die ge­luid van ’n fon­tein tie­ners by die tand­arts se angs­vlak­ke ver­min­der. Ook fo­to’s van na­tuur­li­ke, groen plek­ke laat men­se se stres­vlak­ke daal, is in nog ’n B­rit­se stu­die be­vind. Hoe meer wa­ter daar in die fo­to is, hoe meer hou jy daar­van. (Bron: www.s­cien­ce­di­rect.com)
Ons ver­want­skap met wa­ter word selfs weer­spie­ël deur die by­na u­ni­ver­se­le aan­trek­kings­krag van die kleur blou, vol­gens Huf­fing­ton Post (huf­fing­ton­post.com). Ons voel na­tuur­lik aan­ge­trok­ke tot wa­ter­ska­ke­rings – men­se o­ral­oor die wê­reld kies blou oor­we­gend as hul guns­te­ling­kleur. Mark­na­vor­sing wys ons as­so­si­eer dit met ei­en­skap­pe soos kalm­te, o­pen­heid, diep­te en wys­heid. We­ten­skap­li­kes het ook be­vind die brein ver­kies die kleur blou bo al die an­der.
Dis dus nie vreemd nie dat ei­en­doms­da­ta in A­me­ri­ka toon ’n uit­sig oor wa­ter ver­hoog die waar­de van ’n plek met tot 116,1%. En ons is klaar­blyk­lik be­reid om 10% tot 20% meer te be­taal vir pre­sies die­self­de ho­tel­ka­mer, maar met ’n see­uit­sig. ’n Hut oor wa­ter in die Ma­le­di­ve, of ’n on­der­wa­ter-ho­tel op ’n ek­so­tie­se plek, is die top­punt van luuks­heid, vol­gens Con­dé Nast Tra­vel­ler. En dink maar aan SuidA­fri­ka wat re­la­tief droog is, waar el­ke twee­de voor­ste­de­li­ke huis met ’n swem­bad spog.
Hoe­kom ons ver­knogt­heid aan wa­ter? Een moont­lik­heid is dat die mens nog al­tyd in­tiem met die na­tuur ge­moeid was, vol­gens die dag­blad The Gu­ar­di­an. Dis maar die af­ge­lo­pe so­wat 200 jaar wat ons ons toe­ne­mend daar­van af­ge­sny het. Ons oer­voor­ou­ers het uit die wa­ter ge­kom, ge­swem, ge­kruip, toe ge­loop. Mens­li­ke em­brio’s gaan deur ’n fa­se waar hul­le sple­te in hul nek het soort­ge­lyk aan vis­se se kieu-sple­te. Sir A­lis­ter Har­dy, ’n eer­tyd­se pro­fes­sor in dier­kun­de en o­se­a­no­gra­fie aan Ox­ford, was eer­ste om aan die hand te doen die aan­vank­li­ke groot stap in mens­li­ke e­vo­lu­sie was nie nood­wen­dig toe ho­mi­nie­de uit die bo­me ge­kom en die sa­van­na be­tree het nie. Maar toe hul­le by die kus kom en toe­gang kry tot see­kos, ryk aan o­me­ga 3-vet­su­re. Dit het brein­ont­wik­ke­ling be­vor­der en die mens­li­ke in­tel­lek het daar­na met ras­se skre­de ont­wik­kel.
Van al die soog­die­re is die mens se lig­gaam die af­hank­lik­ste van wa­ter. Waar ’n ti­pie­se soog­dier met tot 20% kan de­hi­dreer, be­swyk ons reeds op so­wat 10%. Ons sweet boon­op mil­de­lik: tot 15 li­ter per dag in ’n warm kli­maat, vol­gens ’n re­fe­raat wat aan die U­ni­ver­si­teit van Nieu-mex­i­ko ge­le­wer is (www.unm. edu). “Die mens het wa­ter se­dert die aan­vang van ge­skie­de­nis ge­koes­ter en dit be­te­ken iets an­ders vir ons al­mal,” vol­gens die ar­ge­o­loog B­ri­an Fa­gan, skry­wer van E­lix­ir: A Hu­man His­to­ry of Wa­ter (2011).
Be­skerm ons wa­ter en dit sal jóú be­skerm, sê dr. Ni­chols. Ver­an­de­ring kan vir baie men­se ab­strak voel. (K­li­maats­ver­an­de­ring, mos ons kin­ders se kin­ders se pro­bleem.) Maar as jy ge­son­de o­se­a­ne, ri­vie­re en stro­me met jou psi­gie­se ge­sond­heid ver­bind, kan dit jou ver­hou­ding met wa­ter en po­gings om dit te be­waar, be­vor­der. Een plons op ’n slag. “Ons o­se­a­ne, wa­ter­weë en die le­we daar­in het so­veel meer as net e­ko­lo­gie­se, e­ko­no­mie­se en op­voed­kun­di­ge waar­de. Dit het on­meet­ba­re e­mo­si­o­ne­le voor­de­le. Dit maak le­we op aar­de moont­lik, maar ook die moei­te werd.
“Ek sou graag wou glo die wê­reld sal ’n be­ter plek wees as ons al­mal be­sef hoe waar dit is. Wa­ter is me­di­sy­ne, vir al­mal, vir le­we.”
Dit is ons le­wens­aar!