Wat is die kanse dat die kerk vir 'n verandering sou luister? - Ds. Bertus van Niekerk
Wat is die kanse dat die kerk vir 'n verandering sou lúister?
Deur Ds. Bertus van Niekerk op 1 November 2013
Toe ons gisteraand net voor skemer Stellenbosch toe ry, vra Selma wanneer laas ek in 'n kerk was. Ek het probeer dink. Tel my betrokkenheid by Hendrik se akademiese erediens verlede jaar toe hy met skool klaar gemaak het? Seker, ja. En die keer voor tóé het ek Paasfees 2009 'n onblusbare begeerte na Bach op 'n kerkorrel gehad. Ons het gaan luister na Johan van der Merwe in Stellenbosch Moedergemeente. En om te dink daar was 'n tyd dat my weeklikse ritme bepaal is deur die lui van die kerkklok...
Vir die volgende maand vind 'n reeks geleenthede plaas wat bekend staan as "Die Preek van die Leek", 'n gedagte wat in Nederland ontstaan het en nou ook in die Boland belangstelling lok. As 'n reël gaan mense nie meer saans kerk toe nie, wat beteken dat baie kerke nou met toe deure staan terwyl TV's in voorhuise brand of gemoedelike kuiers plaasvind op sypaadjies in Stellenbosch. Miskien is dit beter so – wat die dominee nie gesê kry tydens die oggenddiens nie, kan maar oorstaan tot volgende week.
In die kerkgebou herken ek 'n paar vriende: Jean Oosthuizen, voormalige nuusredakteur van Kerkbode, Philip en Sonja Hibbers en 'n teologiese student of twee. Beyers Truter, bekende wynmaker is ook daar en hy borg 'n glas Pinotage na afloop van die diens. Prof. Dirkie Smit, sistematiese teoloog sit ook agterlangs in die banke en Jacques Steenkamp, pastor loci verwelkom ons glimlaggend.
Prof. Ian Nell, professor in Praktiese Teologie, verwelkom gaste van die kansel af en stel die prediker bekend. Hy sê dis 'n wonderlike geleentheid, want die kerk roem daarop dat sy 'n boodskap vir die wêreld het en hier kom die wêreld nou na die kerk toe, ook met 'n boodskap. Die prediker is Amanda Gouws, professor in Politieke Wetenskap en aktivis vir vroueregte. Sy verduidelik onder meer dat die bydraes wat ons na afloop van die erediens in 'n houtbordjie gooi, sal gaan ten bate van die skuiling vir mishandelde vroue en kinders in Stellenbosch. Hierdie fasiliteit bied oornagbeskerming vir ongeveer twee vroue en hulle kinders.
Soos ek verwag en gehoop het, is haar tema aktueel en snydend. Sy verras die gehoor deur haar dogter, Frankie, 'n teks te laat voorlees uit Genesis 34: die verkragting van Dina. Die stilte in die kerkgebou is tasbaar. Amanda volg self op deur Esther 2 voor te lees: Ester word deel van 'n harem maagde wat voorberei word om die koning vir 'n nag te plesier, maar niemand vra of dit hulle sal plesier om die koning se bed te deel nie. Die effek is dieselfde as in Dina se geval.
In patriargale sisteme is dit moontlik om vroue seksueel te misbruik sonder dat hulle 'n stem het om hulle mee te verdedig. Amanda noem onlangse verkragtingsyfers in Suid-Afrika en vergelyk dit met statistiek uit oorloggeteisterde lande. Sy sê sy voel bevoorreg om as persoon sonder teologiese opleiding op 'n kansel te mag staan terwyl afgestudeerde teologiese studente in baie kerke in Suid-Afrika op grond van hulle geslag dit nie mag doen nie. Sy raak aan die feit dat vroulike lyflikheid terselfdertyd met identiteit aan individue verweef is maar ook die basis vorm van diskriminasie en die teiken van geweld. Sy neem die makrokonteks van die gelese Bybelgedeeltes eksegeties goed in ag en vertel van die omstandighede waaronder Dina nooit 'n stem gehad het nie en die dapperheid waarmee Ester voor die koning gaan staan het en vir haar volksgenote ingetree het. Sy verwys na hoedat vroue in Suid-Afrika steeds nie 'n stem het om hulleself mee te verdedig of te verteenwoordig nie.
So wat is my opsomming van die belewenis in die kerkgebou van Stellenbosch Wes gisteraand? Ek dink dis 'n uitstekende idee om die kerk vir 'n verandering te laat luister, sonder 'n geleentheid om repliek te lewer of 'n vraag te vra. Dis mos hoe preke werk, nie waar nie? Iemand staan op 'n platvorm en lewer 'n monoloog, laat jou staan en sit soos hulle goed dink en laat jou liedjies sing wat hulle uitkies onder die dekmantel van die geleentheid om darem ook jóú mond oop te maak. Ek dink Amanda was 'n uitstekende spreker, hoewel die inhoud van wat sy gesê het effe akademies was, volgens een van die kerkgangers met wie ek na afloop van die geleentheid in die parkeerterrein gesels het. Ek stem eintlik daarmee saam: kerkgangers hou nie van ingewikkelde konsepte en komplekse redenasies nie.
Hulle wil eintlik redelik konkreet voorgesê word wat om van 'n spesifieke teks te glo, sonder die verpligting om self konsekwensies en afleidings te maak. Miskien kon Amanda iets gesê het soos: die kerk is te stadig om die patriargale sisteme en al die goggas wat daarmee saam in ons gemeenskappe oorleef, finaal te versmoor. Miskien kon sy duideliker sê dat geslagtelike diskriminasie in die kerkgebou steeds gelegitimeer word en dat kerkrade en dominees te min doen om mense te laat verstaan dat ongelykheid in enige gemeenskap noodwendig tot diskriminasie lei en dat meer as die helfte van die mense in sulke gemeenskappe geforseer word om minderwaardig te leef. Miskien kon sy selfs gesê het die hele sisteem van kerk en bediening het 'n herdefiniëring nodig as dit hoegenaamd tot in die helfte van hierdie eeu relevant wou bly. Miskien het haar hoorders dit vir hulleself kon aflei.
Ek sien uit na die volgende "Preek van die Leek". Wat 'n uitstekende idee om 'n spieël voor die kerk se gesig te hou en haar te laat besin oor hoe die wêreld van haar dink. Dalk is daar vir haar nog tyd om daardie lastige onderrok effe op te trek. Op die trap voor die kerk hoor ek een van die ander predikante in Stellenbosch wat ook die diens bygewoon het, sê dat dit vir hom 'n bevrydende geleentheid was juis omdat hy hiérdie goed wat hy in sy murg ook glo, nie met vrymoedigheid in sy eie gemeente kan aanspreek nie. Sy kerkraad en gemeente sal hom nie daarmee laat wegkom nie...