Volgens omstanders het die drie toehoorders teen dié tyd hulle ore toegedruk uit vrees vir kontaminasie maar die professor was op dreef en het vry geïmproviseer, sy das in sy hand en sy bril op sy voorkop. Die ryping van die tyd, het hy voorgestel, is ŉ materiële een, soos bepaal deur vrye menslike keuses, nie iets voorbestem deur die Hoër hand nie en wel omdat die langsame meul van die een allerhoogste God nie die enigste meul is nie. Daar is ook die meul wat die meulenaar besit. En die meulenaar se brood, is die ander (wat die sekel swaai en die koringsakke dra) se dood. Sodra die brood/dood dinamiek goed op gang is, het hy verduidelik, verskyn daar onvermydelik ook twee gode; die god wat met orrelbegeleiding in die moederkerk in die middedorp geloof word en die ander god wat in die bedompige sinkgeboutjie in Kayamandi sy ore uitleen aan die jammerklagtes van die miserabeles van die aarde. Hulle lyk verskillend, het hy gesê maar hulle is een en dieselfde, naamlik die Seun van God wat in die evangelies vertel dat hy nie net met die heil en die liefde kom nie maar ook met die swaard van stryd.
Mens dink aan die passasies in Verkenning waar Karel Schoeman die fenomeen van ‘Grooteet’ uitvoerig beskryf. In die hoofstuk oor Stellenbosch skryf hy uit die perspektief van die Nederlandse reisiger oor die leefstyl van die dorpenaars, oor: ‘(D)ie groot huise in hul tuine, verskole agter bome, waar die vertrekke altyd koel en skaduagtig is, die voetval van die slawe, die kwistige vertoon. Die protserigheid en die opsigtigheid, die oordadige maaltye…’ (Schoeman, 1996:113). Tydens die bruilofsmaaltyd is die jong man verbyster deur die skottels kos wat deur die slawe opgedra word en die manier waarop die mense ‘(uit)reik om te sny en te skep en hulle borde vol te laai: kerries en pasteie en gebraaide vleis en hoenders, en ’n hele gebraaide vark wat onder algemene toejuiging opgedis en van tafel na tafel rondgedra word’ (Schoeman, 1996:129).
Mens wil amper sê, dat as dit so gegaan het op Wellington, mens liewer nie wil weet tot watter eksesse Homo Stellenboschianus in staat was nie. Volgens Claassens was die vertoon en standbeheptheid in die Kaap en omgewing onder andere veroorsaak deur die voorbeeld van die hiërargies geordende VOC. Die tafel is gesien as ŉ plek waar die gasheer sy stand en rykdom as ’n onafhanklike en gesaghebbende persoon kon demonstreer. Die kulinêre vertoon was aan die ander kant miskien ook ’n reaksie op die ontberinge wat die mense aanvanklik in die eerste dekade van die verversingstasie gely het. Verder sou dit ŉ nabootsing kon wees van die rykmanstafels in agtiende-eeuse Europa, waar die aantal geregte wat aangebied kon word tydens ŉ ete, wetlik beperk moes word (Claassens, 2006:116).
’n Interessante fase in die metamorfose van ‘Die ou soort’ Afrikaner wat hou van sy rondebord met verskillende soort kos, sy potjiekos en sy braaivleis, is dié van die hoogdorpse fynproewer. Sy verskyning gaan gepaard met sy vestiging as lid van die hoër middelklas en die politieke mag van sy party en dit gebeur op Stellenbosch in die sestiger en sewentigerjare. Die fynproewer is ’n glanspersona van die volk en sy kos is volkskos maar in ŉ glorieuse modus. In die voorbeeld wat ek wil behandel is hy ook nog voorsien van ’n glinsterende vetrandjie Bolandse bellettrie. Hy is lid van ’n selfbewuste groep eters en kokers wat mekaar onderling formeel respekteer. Die groep noem sigself ’n ‘gilde’, en die gilde beliggaam ’n wil tot die bestendiging van die outentieke en die eiendomlike.
Die resepte word, om mee te begin, ingedeel onder die seisoene. Die kostradisie van Stellenbosch word voorgestel as diep gerym met die ritmes van die natuur. Die natuursanksie word aan Stellenboschkos toegedig deur dorpsdigter D.J. Opperman, die ‘scriba van die carbonari’ (Opperman, 1950:9). Die poësie van gekanoniseerde digters is, soos ons weet, op Stellenbosch slegs ’n oogknip verwyder van die Heilige Skrif. As jy ook nog ’n kanonskeppende digter is (iemand wat die Afrikaanse digkuns bloemlees vir die voorgeskrewe mark), dan is jou formulerings by kwepers en snoek niks minder nie as Blomme van die Stoofpot – hulle balanseer jou Blomme van die Baaierd en jou Blomme van die Bose met ’n outentieke en gemoedelik huishoudelike glans.