Die afgelope week het ’n aantal ongelooflike “toevallighede” opgelewer. Elke dag kontak mense my, van oraloor. Almal wil weet wanneer “Die Keiservoël Oor Namaland” dan sal verskyn. Ek is bly, maar ook verleë omdat die publikasieproses baie stadig verloop. Ek het gehoop vir Kersfees 2016, maar sal bly wees as dit voor die winter gebeur. Wees maar bietjie geduldig asseblief.
Verlede week kontak ’n oud-Suidwester my uit New York. Ons het lank oor die foon gepraat en dit blyk dat sy oupa twee jaar na die held van my boek in Lüderitz voet aan wal gesit het, in 1908. Sy oupa het ook, nes Ernst Luchtenstein ’n winkel in Keetmanshoop bedryf. Die persoon het egter reeds in 1968 na Amerika ge-emigreer, maar volg hierdie dagboek (“blog”) Afrikaans soos dit is, getrou. My nuwe vriend vertel toe van ‘n boek wat hy as kind gelees het waarvan hy nie eers die naam kan onthou nie. Hy onthou net dat dit oor die oorlog in die Suide gehandel het, deur ’n bekende Afrikaanse skrywer geskryf is, en dat dit ’n groot indruk op hom gemaak het. Hy wens dat hy dit weer te lees kon kry.
Die volgende dag drentel ek by die Pioniersmuseum se Boeremark rond en tussen ’n klomp ou boeke kom ek af op twee kopieë van WA de Klerk se “Die Gésel van Namaland.” Asof die woord “Namaland” nie genoeg is om die bloed in my kop te laat raas nie, lees ek daar die naam van Hendrik Witbooi (Die Gésel van Namaland) en ’n verwysing na die berugte Smit-moorde ten aanvang van die Nama-oorlog raak. Ek het terstond die twee boekies, gemerkte ou voorgeskrewe werke, gekoop en dit die afgelope twee dae verslind. My vriend in New York bevestig ook dat dit die boek is waarna hy soek.
Waar ek wel ’n bietjie geskud was, was oor die perspektief, die Boere-perspektief. Eintlik sou mens verwag dat ek gegewe my afkoms, waarop ek trots is, dieselfde perspektief as WA de Klerk sou gehad het, maar dit is glad nie die geval nie. My perspektief is vanuit ’n heel ander hoek.
In “Die Gésel van Namaland” lees ek dat Hendrik Smit die leier van die Boere in die suide was. Die verhaal wat ek in die koerantuitknipsel, netjies geraam teen die muur gelees het, en waarvan ek ’n foto geneem het, stem ooreen met WA de Klerk se geromantiseerde weergawe. Die bitterheid wat ek by die dame aan stuur van sake van Bethanië se hotel waargeneem het stem eweneens ooreen met dié van die karakters in “Gésel.” Dit is duidelik dat die Boere en die “Hottentotte” of Witkams nie ooghare vir mekaar gehad het nie.
Op bladsy 154 neem die verhaal egter ’n ompad wat my laat vinniger asemhaal. Een van die hoofkarakters, Wynand Maree, vyftien jaar oud, verwoord skielik die idee dat Hendrik Witbooi “eintlik ook maar ’n vryheidsheld” is. Dit stem sy Boere-luisteraars natuurlik ongedurig en hy moet baie spot verduur. Met hierdie insident skilder de Klerk die Namas as iets meer as “vrybuiters,” ’n term wat dikwels gebruik word om na hulle te verwys. Meester Kooy, die Hollandse onderwyser weet hoe slim Wynand is en kom tot sy redding: “Nou!” besluit Meester Kooy dan eindelik: “Die klein debat is voorlopig afgehandel. Die besluit: “Die oue Hendrik is ’n Vryheidsheld van die Namavolk- maar ons is gebonde om hom teen te gaan. So is die wet van die lewe.”