In diepte: Herrie oor polisie-gedenkteken by UniegebouAfgetrede brig. Hennie Heymans is omgekrap oor die skending van hulle gedenkteken wat gedeeltelik uit die sakke van oud-polisiebeamptes befonds was. Die regering moet ophou om alles wat vir ons heilig en waardevol is sommer net oor te neem, te kaap en ons kultuurerfenis te stroop. Dit is die gevoel van omgekrapte oudpolisiemanne wat nou al etlike jare probeer om ŉ alternatiewe perseel te kry vir ŉ eie SAP-gedenkteken om hulde te bring aan al die polisiemanne van verskillende bevolkingsgroepe wat sedert 1914 tot 1994 in diens van hul land gesterf het. Midde-in die ongelukkigheid is die gedenkteken by die Uniegebou waar daar elke jaar tradisioneel ŉ gedenkparade ter ere van gestorwe polisiebeamptes gehou word. Die ou garde in die polisie (SAP) is ongelukkig omdat die gedenkteken se ou, amptelike polisiewapen afgehaal en vervang is met dié een van die nuwe Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD). De Wet Potgieter het gaan navraag doen hieroor. “Ons het gedien en ons makkers het gesterf onder die ou SAP-embleem en daardie gedenkteken by die Uniegebou is met ons eie bloedgeld gebou en ingewy, en nie deur die ANC-regering nie,” sê afgetrede brig. Hennie Heymans, redakteur van die SAP se aanlyn koerant, Nongqai. “Ek voel nie meer tuis by die plek nie.” Volgens hom het alle afgetrede lede van die ou SAP, die SAP se generaalsklub, die brigadiersklub en die bond van oudpolisielede ’n belang by die vestiging van so ŉ nuwe gedenkteken. Heymans sê hulle stel nie belang in só ŉ plek by die Voortrekkermonument nie, want die polisiemanne wat tot in 1994 die hoogste prys moes betaal, in diens van die land, was van alle bevolkingsgroepe en tale gewees. Dit moet iewers in Pretoria wees, want die ou gedenkteken was van die begin af “gebrandmerk” as die kulturele erfenis van die ou SAP en al sy oudlede het geldelik bygedra tot die vestiging daarvan. Die ou SAP se embleem het darem nie ook in die slag gebly op die gedenkteken se ererol daar voor die Uniegebou nie. Op 20 Mei 1983 is ŉ lank gekoesterde ideaal verwesenlik toe die destydse kommissaris van polisie, genl. Mike Geldenhuys, die hoeksteen van die gedenkteken gelê het. Staatspres. PW Botha het dit op 17 Oktober 1984 amptelik onthul. Op die ererol word daar hulde gebring aan polisiebeamptes wat sedert 1914 die hoogste prys betaal het. In September vanjaar het die Solidariteit Beweging hom skerp uitgespreek teen die manier waarop die regering die geskiedenis verdraai en rassespanning aanhits. Dit was na aanleiding van die nuwe Erfenispark met standbeelde van historiese “vryheidsvegters” wat in die Fonteinedal onthul is. Dali Tambo, seun van die historiese ANC-figuur Oliver Tambo, het tydens die onthulling van die eerste 55 standbeelde in die park aan die media gesê dat daar nie ŉ prys geheg kan word aan die erfenis van ŉ nasie wat 350 jaar lank gely het nie. Nathi Mthethwa, minister van kuns en kultuur, het boonop tydens die geleentheid gesê dat die park standbeelde van individue wat vir “vryheid” gesterf het, bevat. Hy het bygevoeg dat die beeldhouers wat die standbeelde gemaak het, die land se storie herskryf het. Volgens Juran van den Heever, woordvoerder van Solidariteit, wek uitsprake soos dié die indruk dat swart mense sedert die aankoms van Jan van Riebeeck in 1652 onder die bewind van wit mense gely het. “Dit is ŉ growwe, eensydige voorstelling van die geskiedenis. Boonop bevat die park ook heelwat standbeelde van individue wat nie tydens opstande teen kolonialisme en apartheid gesterf het nie. Dit sluit onder meer oudpres. Nelson Mandela en anti-apartheidsaktiviste Walter Sisulu en Oliver Tambo in. Hulle het almal aan natuurlike oorsake gesterf en hul standbeelde staan in die park. Die park is dus ŉ onrealistiese romantisering van vegters teen apartheid,” sê Van den Heever. Die ou SAP-embleem is deur die regering van die polisie-gedenkteken by die Uniegebou verwyder en met dié van die nuwe SAPD vervang. “Dit is goed dat alle gemeenskappe die geleentheid gegun word om hul ‘storie’ te skryf, maar nie ten koste van ander gemeenskappe en hul ‘stories’ nie. Aan die een kant wil die ANC-jeugliga standbeelde van Afrikanerleiers verwyder omdat dit ŉ eensydige weergawe van die geskiedenis weergee, maar aan die ander kant word miljoene rande se belastinggeld daaraan bestee om standbeelde van historiese ANC-figure, wat teen apartheid geveg het, op te rig. “Dit is duidelik dat die ANC dubbele standaarde handhaaf en eintlik sy eie weergawe van die geskiedenis as die enigste weergawe vir duisende toeriste van oor die wêreld wil voorhou. Die land se storie kan nie ten koste van wit mense, wie se belastinggeld bygedra het om die standbeelde op te rig, herskryf word nie.” In sy soeke na ŉ oplossing vir die oudpolisiemanne se behoefte na ŉ eie gedenkteken het Heymans selfs sover gegaan om hulp by oudpres. FW de Klerk te gaan soek. In ŉ brief aan Dave Stewart van die FW De Klerk Stigting skryf Heymans onder meer die volgende: “Ek is ’n kalm, maar besorgde, oudlid van die Suid-Afrikaanse Polisiemag met ’n gevestigde belang in die ‘ou’ SA Polisiegedenkteken, Uniegebou, Pretoria. “Ek is trots op, en passievol oor, die Suid-Afrikaanse Polisiemag. Die Suid-Afrikaanse Polisiemag se roemryke verlede is vergestalt in sy vaandel, SA Polisiegedenkteken, beelde, bekers en dies meer. Belangrik egter, is om te onthou dat die Suid-Afrikaanse Polisie sedert 1913 funksioneer en nie net vanaf 1948 nie! Ons was nie net ’n gedugte mag tydens die NP-bewind nie! Die statige polisiegedenkteken voor die Uniegebou teen Meintjieskop. “Alle lede van die Suid-Afrikaanse Polisiemag wat gesterf het, se name is aangebring by die SA Polisiegedenkteken – dit sluit in diegene wat in die twee wêreldoorloë, die 1914-rebellie, die Randse staking van 1922, Cato Manor, Witsieshoek, Rhodesië en SWA gesterf het. Ons was maar almal jeugdiges van 17 en 18 jaar toe ons by die mag aangesluit het. Ons almal was bereid om die offers te betaal wat die land destyds van ons gevra het.” Hy stel dit in sy brief aan De Klerk dat die polisie se gedenkteken die uitsluitlike eiendom en kultuurgoedere van die oudlede van die voormalige Suid-Afrikaanse Polisiemag (SAP) is. “Die algemene beginsels van die gemenereg, die privaatreg en die Romeins-Hollandse reg geld hier met betrekking tot die onregmatige verryking van die nuwe regering.” Hy skryf verder dat geen mens nou die monument kan terugeis nie, maar die staat is verryk deur die oudpolisiemanne se ledebydrae en behoort dienooreenkomstig vergoed te word. “Ons het nuwe morele, geestelike en kulturele leierskap nodig. Ons waardes en norme gaan verlore weens ’n gebrek aan diepgaande kennis. Ons vergeet wat ons werklike belange is! Onnadenkende kulturele analfabete en diensbare idiote rig onberekenbare skade aan,” waarsku Heymans.