Die Markplein, Kimberley – Afrikanergeskiedenis
In die hartjie van Kimberley is hierdie ou historiese Markplein geleë. Rondom hom het nie slegs Kimberley gegroei nie, maar ook Noord-Kaapland.
Onmiddellik na die ontdekking van die diepdelwerye in 1871 op die plaas Dutoitspan, later Kimberley, het 'n stormloop van delwers hierheen plaasgevind sodat die bevolking omstreeks 1872 reeds 50 000 getel het. Volgens 'n foto van RW Murray in hierdie jaar was die Markplein toe reeds die hart van die tentdorp. Die ganse bevolking het trouens gelewe van wat op hierdie plein te koop aangebied is. Uit alle dele van die land het waens op hierdie plein kom uitspan met 'n verskeidenheid van voedselsoorte – meel, aartappels, uie, ham, hoenders, eiers, en alle soorte groente, vrugte, veral lemoene, perskes, waatlemoene.
Maar een van die mees gesogte handelsartikels was brandhout, want dit was die enigste bekombare brandstof. Lang rye waens hoog belaai met brandhout, het dag vir dag dwarsdeur die jaar hier stilgehou. Die omgewing rondom Kimberley is van bome kaal gestroop.
Geleidelik het daar geboue rondom die Markplein verrys. Aanvanklik was dit alles van hout en sink en van binne met bakstene uitgevoer. Van die vroegste kantore wat rondom die mark ontstaan het, was dié van die prokureur S. Carlyle, van 'n sodawaterfabriek en van die openbare vervolger. Daar was die padinspekteur en die inspekteur van kleims, ook die woning van die mediese inspekteur, dr. William Grimmer, die residensie van die Siviele Kommissaris, die saal van die Delwerskomitee, die hof van die resident-magistraat en die eerste drieverdiepinggebou, die Grand Hotel.
Aan die noordwestekant was die twee grootste handelsake Gebrs. Steytler en A. Webb en Kie.
Die Markplein staan dan ook in die nouste verband met die lokale geskiedenis. Hier het baie onwettige diamanthandel plaasgevind, waarin die berugte perdedief Scotty Smith dikwels 'n rol gespeel het. Hier het die groot diamantmagnaat, Barney Barnato, as kandidaat vir die Parlement vir hom probeer stemme werf onder die boere. Gedurende die beleg van Kimberley tydens die Tweede Vryheidsoorlog het die stadsaal op die Markplein as toevlugsoord vir vrouens en kinders gedien en hier is genl. Frensch na die ontsetting van die stad verwelkom.
Maar die Markplein is nie slegs met die lokale geskiedenis verweefd nie, maar ook met die geskiedenis van die gebied verder noordwaarts. Dit was hier waar 'n prospekteerder in die teenwoordigheid van JB Robinson gouderts gewas het, 'n gebeurtenis wat Robinson, Rhodes, Barnato en ander aan die ontginning van die Rand laat deelneem het. Dit was hier waar Rhodes en Matebele Thompson hulle samesprekinge gehou het en van hier dat die ekspedisies na Stellaland en Gosen en ook na Rhodesië vertrek het, en wat uiteindelik sou lei tot die Britse anneksasie van die gebiede.
Foto: Die Markplein, Kimberley • De Beers-versameling
Bron: Oberholster, J.J. 1972. Die Historiese Monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Die Kultuurstigting Rembrandt van Rijn, pp. 191-193.