Links sê nie hoe hy te werk gegaan het met die bepaling van die aan- of afwesigheid van ronding nie. Op grond van formuleringe soos “dit wil voorkom of ...” is dit waarskynlik dat hy sy opnames nie woord vir woord beluister het nie. Voorts lyk dit nie asof hy bekende faktore in berekening geneem het wat die mate van ontronding sou kon beïnvloed nie – hy wys wel daarop dat sy voorbeeldwoorde taamlik frekwent in die opnames voorkom. Hoëfrekwensiegebruik is ’n algemeen erkende faktor ten gunste van die voorkoms van fonologiese prosesse oor die algemeen. Nadruk (aksent en klemtoon – sien Wissing 2007 vir ’n uiteensetting) kan ook ’n rol speel by die kwaliteit van vokale: hoe minder benadruk ’n vokaal, hoe groter is die moontlikheid dat dit gereduseer kan word, wat in ons geval neig na ontronding. Hierdie aspek is blykbaar nie deur Links in berekening gebring nie, so ook nie die tipe vokaal nie; ook dit kan in beginsel ’n bepalende faktor wees. Dit is wel in hierdie ondersoek gedoen. Laer af word ook ander belangrike faktore vermeld.
Die metode wat in hierdie studie gevolg is, is bepaal deur die doelstellings daarvan soos wat dit hoër op geformuleer is. Die ondersoek is beperk tot die twee gemerkte geronde voorvokale, /y/ en /9/.
My benadering tydens die opnames was dat ek aan die deelnemers gesê het dat ek geïnteresseerd is in die spraak van die Namakwalandse mense nadat ek ’n boekie van ’n oudinwoner van Kharkams, Tony Links, gelees het, waarin die manier beskryf word waarop Kharkamsafrikaans gepraat word. Natuurlik het ek nie die presiese aard van my belangstelling – die uitspraak van die vokale /y/ en /9/ – genoem nie. Die vermelding van Tony se naam het kennelik ’n deur van welwillendheid en samewerking oopgemaak – hy was goed bekend aan almal; sommige was selfs naby familie. Ek sou die daaropvolgende opnamegeleentheid tipeer as ontspanne en selfs gemoedelik, wat bevorderlik is vir ’n goeie vergelykende basis vir die werk van Links, wat as lid van dié gemeenskap duidelik nie met enige beperkinge te kampe gehad het nie.
Daar is van die sprekers verwag om die tyd van die dag in ure te noem – dit was met die oog op die uitspraak van /y/ in uur (eenuur, twee-uur, ... twaalfuur), en ook om ’n reeks syfers te lees, tipies in die vorm van ’n telefoonnommer. Hier is vyf nulle ingesluit (in: 100 900 70), natuurlik met die uitspraak van /9/ in nul in gedagte. Ongelukkig het die meeste lesers die herhalende nulle as dubbel-nul gelees, sodat daar dus meestal slegs drie nul’evoorgekom het. Ter wille van die balans is daar (meestal)15 by elke leser, selfs al het enkeles vyf nulle gelees, slegs drie in ag geneem by die ontleding daarvan. Sien ook die bylaag vir die stimuli wat gebruik is.
Die deelnemers is gevra om elke taak drie maal uit te voer: die eerste keer teen ’n normale pas, en die ander twee teen ’n duidelik vinniger pas. Ek het hierdie tempo gekontroleer, en lesers wat hiervan afgewyk het, gevra om die taak te herhaal. In feite is slegs die lesing teen normale tempo in berekening gebring, dit nadat geblyk het dat daar geen noemenswaardige verskil per tempo aanwesig was nie.
In die geval van die Links-studie is spraak met ’n konvensionele, analoog-bandopnemer opgeneem en beluister. Dit het duidelike nadele, waarvan die belangrikste is dat bande teruggespoel moet word vir herbeluistering. Individuele woorde kan nie maklik oor en oor gespeel word nie. In die huidige ondersoek, waar van moderne apparatuur en programmatuur gebruik gemaak is, kon die spraak sodanig gemanipuleer word dat ouditiewe beoordeling aansienlik vergemaklik is. Dit is veral die geval wanneer die spraaktempo vertraag kan word – sê teen 50 persent van die normale spoed. Verder is dit moontlik om ’n stuk spraak te isoleer en in ’n lus (Eng. loop) te plaas, sodat dit outomaties oor en oor gespeel word, totdat mens ’n goeie oordeel kan vorm, in hierdie geval of die betrokke vokaal as gerond of ontrond uitgespreek is.
In hierdie afdeling word die basiese bevindinge gegee sonder om diep op die betekenis daarvan ten opsigte van die navorsingsdoelstelling in te gaan. Dit word oorhoofs in die finale afdeling gedoen.
’n Fyner subgroepering word vervolgens gemaak. Dit word in terme van die vier ouderdomsgroepe gedoen wat hoër op bepaal is.
Dit is moeilik om ’n verklaring te vind vir die hoë voorkoms van ontronding by hulle. Dit kan moontlik lê by ’n hoër gebruiksfrekwensie van hulle, of by die feit dat dit ’n ander tipe woordsoort is. Sukkel is naamlik ’n hoofklaswoord (werkwoord) – hulle en ongelukkig nie. Hoofklaswoorde soos werkwoorde en selfstandige naamwoorde word per definisie (gewoonlik) meer benadruk as ander, met ’n gevolglike kleiner kans op vokaalreduksie, in hierdie geval ontronding. ’n Teoretiese moontlikheid bestaan natuurlik dat verskeie faktore kan kombineer om ’n mindere of meerdere mate van ontronding te veroorsaak.
Die vergelyking tussen die twee ontronde vokale met die twee basiese ongeronde vokale bring aan die lig dat /y/-O (d.w.s. die ontronde /y/) byna dieselfde akoestiese eienskappe aanneem as die basiese ongeronde /i/. Hier is die proses van ontronding dus na aan volledig. Daarteenoor is daar ’n groter verskil tussen /9/-O (d.w.s. die ontronde /9/) in vergelyking en die basies ongeronde /@/, wat beteken dat die proses verder van volledig is.
Laastens word die resultate gegee van ’n analise van die akoestiese struktuur van die vokale (gerond en ontrond) van die individuele woorde soos wat dit in Tabel 5 en in Figuur 7 verskyn. Dit word hoofsaaklik gedoen met die oog op ’n verdere toetsing van die juistheid van die klassifikasie as Gerond of Ontrond op ouditiewe gronde. Die visuele voorstelling in Figuur 7 toon dat alle ontronde lede van ’n woordpaar (behalwe nul_R en nul_O, wat prakties op dieselfde plek lê) inderdaad links van hulle geronde teenhangers op die akoestiese kaart lê, wat beteken dat hulle F2-waardes deurgaans, volgens die bedoeling, groter is as die ooreenstemmende F2’s van die geronde lede van ’n paar. Dit dien as bevestiging van die genoemde klassifikasie. Op sigself is dit natuurlik nuttige inligting22 aangaande hierdie vokale.
7 Ek gebruik, in ooreenstemming hiermee, die term standaardtaal, verwysende na die Afrikaans van wit sprekers. Dit is inderdaad ’n baie sensitiewe kwessie, waarop nie hier ingegaan kan word nie.
11 Dit is nie duidelik of slegs hierdie ses gesprekke gevoer is en in ag geneem is in die ontledings nie.
13 Die dertienjarige leerling se response het in so ’n mate ooreengestem met dié van die ander nege dat sy vir alle verdere praktiese doeleindes ook as vyftienjarige beskou is.
16 Ek gebruik die voorbeelde terselfdertyd om die twee Afrikaansvariëteite ten opsigte van die ontrondingsproses met dié van Kharkams te vergelyk. Sien hiervoor ook die afdeling “Gevolgtrekking”.
19 ’n Nonparametriese metode is gebruik, naamlik McNemar se toets, wat deur middel van ’n 2x2-tabel, waarin die totale waardes per geval, hier 370 en 153 vir die volwasse groep, en 225 en 255 vir die jong groep, opgeneem is. Die c2 word outomaties bereken, en daarvan word die meer bekende p-waarde afgelei. Let op dat ’n p van kleiner as 0,05 gewoonlik as statisties beduidend aanvaar word.
23 Dit was ’n beskikbaarheidsteekproef, waarin studente gevra is om dieselfde syferreeks te lees as wat in die Kharkamsstudie gebruik is.