Die regering het geprobeer om slawerny deur middel van regulasies effens draagliker te maak. 'n Slawebeskermer is aangestel om toesig oor hul behandeling te hou en lyfstraf vir slawe is beperk. In 1831 het die slawebeskermer die reg gekry om slawekwartiere te besoek en burgers is verplig om twee keer per jaar 'n strafboek in te lewer.
Daar was darem ook slawebesitters wat nie net gekla en doemprofeet probeer speel het nie. In die besef dat afskaffing 'n voldonge feit was, het hulle geprobeer om die inisiatief te neem om slawerny te beëindig. In 1826 het 'n vergadering van Kaapstadse slawebesitters voorgestel dat alle slawedogters na 'n sekere datum vry moet wees. In dieselfde jaar is 'n soortgelyke voorstel ontvang van die landdros en heemrade van Graaff-Reinet. Stockenstrom het hiervandaan gerapporteer dat die distrik se houding teenoor die slawekwessie baie "liberaal" is.
Stockenstrom het besluit dat die enigste oplossing was om slawerny af te skaf. Hy het geskryf dat slegs die algehele uitwissing van slawerny 'n ramp sou verhoed. Sonder afskaffing sou die mense en regering (in Brittanje) nooit ophou om die meesters te pla nie en die slawe sou hul meesters so in die harnas jaag dat een teregstelling na die ander sou volg.
Toe breek 'n politieke twis skielik tussen die twee wit gemeenskappe uit. Die Afrikaners het met slawe grootgeword en die oorgrote meerderheid van die slawe was in Afrikanerhande. Min was in Britse hande, omdat die regering die Britse setlaars van 1820 verbied het om slawe te besit. Vir Christoffel Brand, leier van die Afrikaanse slawebesitters, was die prioriteit om verteenwoordigende regering vir die Kaap te kry. Hy wou geen versekering gee dat eienaars afskaffing sou steun na die instelling van so 'n stelsel nie, en het net 'n vae verwysing daarna gemaak.
Fairbairn het geantwoord dat 'n wetgewende vergadering wat deur Afrikaner-slawebesitters beheer word 'n belediging vir die gesonde verstand van die mensdom sou wees. Hy keur outokratiese regering aan die Kaap af, maar die despotisme van vyftig Koebergse boere sou vyftigduisend keer erger wees. Hy het gewaarsku: "John bull has awakened from his dream of confidence in the Afrikander." Dit beteken die einde van "all danger of Dutch Domination". Die imperiale regering het die geskil in so 'n ernstige lig beskou dat hy die toekenning van selfregering langer as twee dekades uitgestel het. Die regering het nooit die burgers se voorstelle om slawerny geleidelik uit te faseer ernstig opgeneem nie. Dit het ook geweet dat die veldtog teen slawerny in Londen niks behalwe onmiddeilkke afskaffing sou duld nie.
Die Afrikaners het geen erkennning ontvang vir hul voorstelle wat tot afskaffing om geleidelik van slawerny af te stap nie. Die proses wat tot afskaffing gely het, het hulle nie baie gehelp om oor die kolonie se konstitusionele ontwikkeling te besin nie. Daar was geen wetgewende vergadering waarin hulle oor aangeleenthede soos vryheid en individuele regte kon debatteer nie. Londen het die hele proses alleen beheer en die eienaars moes in die onvermydelike berus.
Die imperiale regering se minister van kolonies, Lord Stanley, het selfregering vir die Kaap verwerp. Hy wou nie die mag in die hande laat kom van die Hollandsprekende koloniste nie, wat hy "in alle opsigte behalwe getalsterkte" as ondergeskik aan die Engelsprekendes beskou het.
Alhoewel die Kaap wat betref sy rassesamestelling heeltemal uniek was, het die kolonie se grondwetlike ontwikkeling dieselfde paadjie geloop as dié van ander Britse kolonies. Die Raad van Advies wat in 1825 ingestel is, is in 1834 vervang deur 'n Uitvoerende Raad van vyf tot sewe benoem deur die goewerneur. Dit het ook as 'n Wetgewende Raad gedien. Maar die werklike mag het nog steeds by die goewerneur en koloniale sekretaris gelê. In 1837 het die regering voorsiening gemaak vir die verkiesing van munisipale rade deur onderdane van alle kleure, met 'n lawe stemregkwalifikasie. Dit is beskou as 'n eerste stap in die rigting van demokratiese regering.
Met die instelling van plaaslike regering het van die voorste burgers tot die politiek toegetree. Onder hulle was F.W. Reitz, 'n welvarende boer wat in Europa gestudeer en gereis het voordat hy hom die Swellendamse distrik gevestig het. Daar was ook Christoffel Brand, en die sakemanne J.H. en J.A.H. Wicht. Toe Kaapstad se eerste stadsraad in 1840 gekies is, het die Wichts 'n belangrike rol gespeel. In toenemede mate het hierdie raad begin om as 'n teenwig vir die Wetgewende Raad te dien. Engelse en Afrikaner-sakelui in Kaapstad het in so 'n mate gedeelde belange gehad dat Brand in 1841 opgemerk het dat die "partygevoel" verdwyn het.
Om aan die oostelike provinsie verteenwoordiging te gee, het die goewerneur J.H. Wicht vervang deur Robert Godlonton, wat elfde op die lys was. 'n Konsepgrondwet, wat deur William Porter, die Kaapse prokureur-generaal, opgestel en deur die populêre party ondersteun is, het die raamwerk van die debat oor die nuwe grondwet geword. 'n Lae eiendomskwalifikasie van £25 is aanvaar vir die twee kamers van die parlement, wat albei verkies sou word. Dit was 'n teenwig teen die invloed van die welgestelde klasse, wat geneig was om stoere imperialiste te wees, en die werkersklas.
Die mense by Katrivier het al hoe agterdogtiger geraak. Hulle is verder vervreem deur 'n poging van die goewerneur om wetgewing teen rondlopery in te stel. Andries Stockenstrom, een van die vernaamste beskermhere van Kartivier, het gewaarsku dat die swartsmeerdery van die Katriviermense in die pers ernstige gevolge sou hê. 'n Sendeling van die Londense Sendinggenootskap in die Oos-Kaap, Nicholas Smit, het die aanklag verwerp dat die sendelinge die mense van Katrivier en ander sendingstasies aangehits het. Hy het verklaar dat "baie van die gekleurdes openbare vergaderings van die 'Engelse' bygewoon het waar hulle genoeg gehoor het om hul eie gevolgtrekking te maak oor hoe dié mense oor die gekleurde rasse voel".
In die oorlog van 1850-1851 het sommige Katrivierinwoners hulle saam met ander gekleurdes by die Xhosa-invallers geskaar. Hulle het hulle self gesien as verteenwoordigers van 'n "gekleurde nasie" wie se stryd nie teen die boere was nie, maar teen die Britte. Die ontevredenheid van die gekleurde bevolking het uitgebrei na die gekleurde troepe wat in die grensoorlog geveg het. Daar was allerlei gerugte dat die troepe gesê dat die "Hottentotte en Kaffers vir grond veg wat voorheen aan hulle behoort het en dat hulle die reg het om dit te doen."
Die populêre party het by sy standpunt gebly dat die kolonie 'n nierassige stem gegrond op 'n lae stemkwalifikasie moet kry. Brand het byvoorbeeld in 1851 gevra: "Waarom moet gekleurde mense nie die stem hê nie?"...Sal ons van hulle daardie vryhede weerhou wat ons self geniet?
F.W. Reitz het aan 'n gekleurde gehoor gesê dat hy die standpunt ten volle onderskryf dat "die eenvoudigste boer en die eenvoudigste Hottentot in staat is om te besluit wie hulle die beste kan verteenwoordig." 'n Afvaardiging van Clanwilliam het die goewerneur meegedeel dat hulle sidder as hulle dink dat daar onderskeid in politieke regte getref moes word "tussen rykes en die armes, tussen wittes en gekleurdes." Vir hulle was die gekleurde man ewe geregtig op burgerregte as die wit man.
Stockenstrom, wat so lank feitlik allen in die openbare debat as 'n liberale Afrikaner gestaan het, het aan die afvaardiging geskryf dat hy "as 'n landsgenoot en 'n boer soos julle trots is op hul "edel grootmoedigheid" om die belange van die swakker gekleurde rasse te beskerm "ten spyte van die manipulasies en intriges van daardie mense wat altyd op hul meerderwaardige onderwys, liberaalheid en filantropie roem." Dit was 'n klaarblyklike verwysing na sy konserwatiewe Engelssprekende teenstanders.
Dit is nie korrek om te dink dat die Afrikaners se liberalisme na die instelling van 'n liberale grondwet in 1853 begin kwyn het nie. Daar was min besware van Afrikanerkant teen die instelling van sekulêre onderwys in 1863, hoewel verskeie predikante nie daarvan gehou het nie. Dit was 'n Afrikaner, J. H. de Villiers, wat, nadat hy in 1864 hoofregter geword het, die leiding geneem het in die vestiging van die beginsel dat menseregte nie van velkleur afhang nie. Hy het ook streng gewaak oor burgerlike vryhede en het teen die regering beslis toe dit swart en bruin politieke leiers sonder 'n hofsaak tronk toe wou stuur.
Hoewel die Afrikaners die nuwe liberale grondwet aanvaar het, was die ou vooroordele steeds springlewendig. De Zuid-Afrikaan het op 'n keer geprotesteer teen skole waar die kinders van boere, wat "koloniale aristokrasie" gevorm het, saam met die kinders van slawe op skoolbanke moes sit. Maar gewoonlik het die Afrikaners as rasionalisasie vir voorregte eerder klas as ras gebruik en soms "nasionaliteit", wat in die negentiende eeu 'n kultuurkonnotasie gehad het. In werklikheid was daar natuurlik nie veel verskil tussen ras en klas nie.
Hierdie proteste kan beskou word as 'n onderliggende verset teen die nierassige orde, maar dit was eweseer gemik teen die mag van geld in die wen van stemme. Afrikaner politici het steeds gekleurdes se stemme probeer wen en sou in die konstitusionele debatte van 1908 en 1909 oor 'n grondwet vir Suid-Afrika die gekleurde stem sterk verdedig.
Gekleurde mense het nie die nierassige stemreg so sterk ondersteun as ordonnansie 50 nie. Hulle sou verkies het dat die kolonie direk onder die kroon en die Britse parlement bly. Hul agterdog oor die nuwe demokratiese orde het korrek geblyk. In 1856 het die nuwe Kaapse parlement die Wet op Meesters en Diensbodes aangeneem, wat swaar strawwe ingestel het vir werkers wat gedros het, afwesig was of die dissplinêre kode verbreek het. Mondelinge kontrakte is weer as wettig beskou, soos voor 1809. Die regering was weer stewig aan die base se kant.
Dit was die Islam wat die eerste van die taal Afrikaans in 'n geskrewe vorm gebruik gemaak het. In Moslemskole is slawe in skryf en lees onderrig in Afrikaans wat in Arabiese skrif gedruk is. Gedurende die 1840's het 'n waarnemer gesê: "Alle Maleiers in Kaapstad praat Hollands, Maar die beste klas praat Hollands en skryf Arabies en Maleisies." In die middel van die jare vyftig het Moslems die eerste Afrikaanse boek in Arabiese skrif laat druk. In die volgende dekades is ten minste 11 Arabies-Afrikaanse werke gepubliseer. Toe Arnoldus Pannevis dit in die vroeë 1870's oorweeg om die Bybel in Afrikaans te vertaal, was Afrikaans in die Kaapse Moslemgemeenskap reeds 'n gevestigde medium van godsdiensonderrig.
Die groeiende bedrywighede van die inheemse en buitelandse sendinggenootskappe het die NG Kerk voor 'n groot probleem te staan laat kom: hoe moes hierdie mense by die kerk ingeskakel word? Moes hulle by bestaande gemeentes ingelyf of in 'n afsonderlike verband opgeneem word?
In 1824, toe die NG Kerk sy eerste sinode byeengeroep het, het dit ook regulasie vir sendingwerk uitgereik en in 1826 L. Marquard as sy eerste sendeling georder. Hy het streng instruksies ontvang om die sakramente slegs te bedien "aan heidene" wat hy in 'n aparte gemeente byeengebring het.
Teen die middel van die twintigerjare het die afskaffing van slawerny al meer na 'n besliste moontlikheid begin lyk. Dit het senior amptenare genoop om die NG Kerk en ZAZG aan te moedig om die pad voor te berei vir 'n toekomstige bestel waarin die voormalige slaaf sy meester sou dien omdat hy sy plig liefhet en waarin die meester die voormalige slaaf behandel as iemand wat dieselfde natuur het as hy.
In 1829 het die NG Kerk se tweede sinode besluit dat geen vorm van kleurskeiding in die kerk toegelaat sou word nie. By hierdie sinode was P.J Truter aanwesig. Hy was 'n vooraanstaande kolonis en ook die regering se verteenwoordiger in 'n tyd toe die NG Kerk nog 'n semistaatkerk was. By die sinode het hy die kerk daaraan herinner dat ordonnansie 50 van 1828 'n nuwe nierassige orde ingewy het, wat ook vir die kerk geld. Sommige burgers in die oostelike distrikte het beswaar aangeteken teen die kerk se nie-rassige beleid. J.N. Boshoff, 'n Graaff-Reinetse amptenaar, het gelykstelling in die kerk genoem as een van die oorsake van wat later die Groot Trek genoem sou word. Volgens hom is swartes toegelaat om hulle as "op gelyke voet met blankes te beskou in godsdiensoefeninge in die kerk, hoewel eersgenoemde heidene is en nie lede van so 'n gemeente nie." Die NG Kerk het egter vas bly staan. In 1847 het die kerk sy beleid bevestig: "Alle klasse, wit of swart, moet toegelaat word om deel te neem."
Sendingwerk onder die vaandel van die NG Kerk het nie baie vooruitgang gemaak nie. Op sy Sinode van 1847 het die kerk 'n spesiale komitee benoem om sendingwerk te bevorder, maar by die 1852-sinode is gerapporteer dat 'n gebrek aan geld sendingwerk kniehalter. In die vroeë jare vyftig het die kerk vyf sendelinge in sy diens gehad. In hierdie stadium het dit al hoe duideliker begin word dat die NG Kerk ver agter raak op die gebied van sendingwerk. Aartsdeken N.J. Merriman van die Anglikaanse kerk het in 'n boek wat in 1854 verskyn het verwys na die "onverklaarbare verwaarlosing" van die gekleurde mense deur die NG Kerk, wat hul taal en hul gewoontes die beste ken. Ds. Abraham Faure, 'n vooraanstaande NG Predikant, was so ontsteld oor die aanklag dat die NG Kerk sy sendingplig versuim dat hy sy hele toespraak by die tweede eeufees in 1852 daaraan gewy het om die aanklag te weerlê. Sy argumente was egter nie baie oortuigend nie.
Die drie jong predikante het die NG Kerk se louheid teenoor sendingwerk as 'n groot verleentheid ervaar. Veral Hofmeyr het sterk daaroor gevoel dat die kerk nie langer sy verpligting tot sendingwerk kan ontduik nie. Hy het in 1851 predikant in die gemeente Calvinia geword en is geskok deur die intense teenstand teen sendingwerk. Hier het hy die eerste keer gehoor dat die Bybelse storie van die vloek van Gam gebruik word om die uitsluiting an gekleurdes uit kerkdienste te regverdig. Toe gekleurde mense begin om sy kerkdienste by te woon, het hy wit verset probeer paai deur aan hulle die agterste banke toe te wys. Daar was nietemin groot onsteltenis toe hy die huweliksgebooie van 'n baster in die kerk gelees het. Hofmeyr het die blankes aangemaan om hulle bediendes by huisgodsdiens te betrek. "Dit is in hul eie belang", het hy gesê, aangesien "dit hul bediendes fermer aan hulle sal bind as enige iets anders."Die idealistiese Hofmeyr het vuriglik begeer dat die NG Kerk die vernaamste sendingkerk in die kolonie word. Maar hy het besef dat dit hoogs onwaarskynlik sou wees as groter ywer met sendingwerk tot 'n sterk toename van bruin en swart lidmate sou lei. In 1854 het Hofmeyr die saak van sendingwerk aangeraak in 'n reeks artikels in die kerk se tydskrif, de Gereformeerde Kerkbode. Hy het vanuit die diepte van sy sendingsoortuigings geskryf. Hy wou nie verskille in rang of status versteur nie, soos die sosiale hiërargie genoem is. Sy prioriteit was om die evangelie aan siele te bring wat andersins verlore sou wees.
Hofmeyr het drie moontlike opsies vir 'n sendingbeleid onderskei. Ten eerste was daar "afskeiding", naamlik heeltemal aparte sendingstasies of gemeentes vir kleurlinge. Hy het dit afgekeur omdat dit die band tussen wit en gekleurd sou verbreek en die invloed van die kerk in die samelewing wou laat taan. Ten tweede het hy ook die samesmelting van wit en gekleurde gelowiges en 'n identiese benadering teenoor die twee verwerp. Gekleurde mense was in sy woorde "op 'n laer vlak van ontwikkeling"; dus moes die evangelie aan hulle in 'n eenvoudiger en konkreter idioom gebring word. Dit is ook belangrik, het hy geoordeel, dat gekleurdes hul plek in die status hiërargie ken en nie hul eie stand vergeet nie.
Hofmeyr het hom ten gunste van die derde opsie, sy sogenaamde middeweg om die vrese vir gelykstelling te oorkom. Hievolgens sou elke gemeente 'n sendeling en 'n predikant hê, en 'n gestig en 'n kerk. Die sendeling sou die gestig gebruik vir godsdiensonderwys om die evangelie te bring op 'n wyse wat by die behoeftes van gekleurdes pas. Die predikant sou die diens in die kerk waarneem, en dit moes vir die gekleurde lede altyd vrystaan om die diens by te woon. Die predikant sou ook die doop en die aanneming in die gestig waarneem en die Nagmaal bedien. As praktiese man wou Hofmeyr 'n werkbare beleid hê.
Hierdie debat is 'n paar jaar later op die spits gedryf deur twee gebeurtenisse. Die een geval was 'n versoek deur 45 wit lede van die gemeente Stockenstrom in die Katriviervallei, 120 km noordoos van Grahamstad. Dit was hoofsaaklik 'n gekleurde gemeente met 'n gekleurde kerkraad waarby hierdie blankes aangesluit het. Hulle het 'n paar jaar later verlof van die kerkraad gevra dat die nagmaal apart aan hulle bedien word voor of na die diens (maar nie op 'n ander dag nie). Die kerkraad het hierdie versoek geweier. Die ander brandpunt was 'n geskil in die NG gemeente Ceres in die Wes-Kaap. Mense wat moontlik beinvloed is deur Hofmeyr se artikels in die Kerkbode het gevra dat die kerkraad 'n gestig oprig wat gekleurdes onderrig kon word en "al die voorregte van hul godsdiens" kon geniet. Die kerkraad het die versoek goedgekeur en 'n bedrag daarvoor afgestaan, maar ds. R. Shand het beswaar aangeteken. Na sy mening sou so 'n besluit bots met die sinode se vorige beslissings om geen onderskeid tussen lede te maak nie. Hierdie saak is na die sinode van 1857 verwys.
Die sinode van 1857 het teen die agtergrond van dringende vertoë oor die uitbreiding van die sendingwerk binne die NG Kerk plaasvind. By die sinode is die ou orde verteenwoordig deur 'n spesiale kommissie wat gerapporteer het dat die tyd nog nie ryp is vir 'n gekoordineerde poging om die sendingwerk uit te brei nie. Die sinode het daarop 'n nuwe komitee aangestel waarin Hofmeyr, die broers Murray en P.K. Albertyn ook gedien het. Dié komitee het gerapporteer dat met die nodige ywer vooruitgang inderdaad gemaak kan word.
In die sinode van 1857 was daar slegs 'n kort verwysing na die geval Stockenstrom, die geval Ceres het die verrigtinge oorheers. In die debat oor hierdie saak het verskeie deelnemers sterk standpunt ingeneem teen die rassevooroordeel wat veral in party gemeentes in die grensgebied geheers het. Hulle het gevra dat die kerk sy beleid van nie-diskriminasie bevestig. Hofmeyr, wat een van die laaste twee sprekers was, het betoog dat daar 'n belangriker saak is, naamlik om die doeltreffendste manier te vind waarop die kerk sendingwerk kon bevorder.
Aan die einde is 'n kompromis voorgestel deur Andrew Murray senior van Graaff-Reinet, wat ook 'n prominente voorstander van sendingwerk was: "Die Sinode beskou dit wenslik en skriftuurlik dat ons lede uit die heidene in ons gemeente opneem en inlyf orals waar dit kan gebeur. Waar egter hierdie maatreël ten gevolge van die swakheid van sommige die bevordering van die saak van Christus belemmer, al die heidene wat op hierdie manier bymekaargebring is hul Christelike voorregte in 'n afsonderlike gebou of gestig geniet."
Die patroon wat ontwikkel het, was nie konsekwent nie. By sommige gemeentes het gekleurdes in ' gesig aanbid wat direk onder die beheer van 'n NG gemeente gestaan het. Ander gestigte het onder daardie gesag van die sinode se komitee vir binnelandse sending gestaan. Veral in Kaapstad het die gekleurdes in 'n wit gemeente aanbid. Die sinode van 1857 het St. Sthepens, 'n gekleurde gemeente in Kaapstad, aanvaar as 'n gemeente van die NG Kerk.
Tussen die jare 1878 en 1881 was daar 'n belangrike ontwikkeling. Soos in die geval van die sinodebesluit van 1857 was die dryfkrag agter die besluit nie 'n doelbewuste strewe om kleurskeiding te bevorder nie. Dit was eerder die produk van 'n proses wat in 1878 begin het toe Wellington se kerkraad reëlings getref het om die kerk se gekleurde gemeente, wat deur die Paryse Sendinggenootskap gestig is, in sy geledere op te neem. Die kerkraad het voorgestel dat 'n raad van wit direkteure aangestel word om toesig oor die sendinggemeente te hou. Op tipies paternalistiese wyse het die kerkraad aanvaar dat die bruin gemeente geneë sou wees met beheer deur hul blanke base se kerkraad. Die base sou in elke geval 'n groot deel van die toekomstige fondse verskaf.
Die predikant van die gekleurde gemeente het onmiddellik beswaar aangeteken. Hy was ds. Jacobus Cornelis Pauw, 'n Nederlandse sendeling, wat die voorafgaande vyftien jaar uitstekende werk gedoen het. Pauw het sy kerkwet geken. Geen gemeente en predikant kon aan 'n ander gemeente en predikant ondergeskik wees nie. Die enigste beheer wat hy sal aanvaar, is die sinode se komitee vir die binnelandse sending, wat 'n hoër gesag in die kerkstruktuur as die wellingtonse kerkrad vertenwoordig. As daar dan skeiding moet wees, moet dit berus op gelykheid tussen gemeentes binne die liggaam van die kerk was Pauw se betoog.
In 1881 het Pauw die leiding geneem toe vier sendinggemeentes besluit het om die NG sendingkerk te stig. Pauw en sy kollegas wou slegs 'n organisatoriese probleem oplos, wat daaruit gespruit het dat geen band die verskillende gekleurde gemeentes en gestigte in die NG Kerk aan mekaar verbind het nie. Die dryfkrag vir hierdie stap het nie uit die NG leierskap self gekom nie, hoewel sy sinode van 1880 die wetlike grondslag verskaf het vir die stigting van 'n sendingkerk. Geen alternatief vir die stigting van 'n sendingkerk is oorweeg nie De Christen, wat daardie tyd die lyfblad van die NG Kerk was, het die mening uitgespreek dat die kerk nog nie ryp is om kleurlinggemeentes as gewone NG gemeentes op te neem nie, maar dit was slegs die mening van die redakteur. Twee feite het die skeidingsproses die bevorder. Vir eens was daar die begeerte van sommige kerkrade om van hul gekleurde lidmate ontslae te raak. Party kerkrade het hul gekleurde lidmate opdrag gegee om die sakramente in die gestig te ontvang. Die polarisasie het na die Anglo-Boerreoorlog versnel, toe die Afrikaners en die gekleurdes in baie distrikte aan verskillende kante was.
Die ander dryfkrag was die wens van gekleurde mense om weg te kom van die diskriminasie wat hulle in die wit gemeente ervaar het. Sommige gekleurde mense in gevestigde kerke het 'n behoefte aan 'n aparte gemeente gehad waar hulle verkies kon word tot diaken en ouderling predikant kon word. Een van die vier stigters van die Sendingkerk in 1881 was ds. Ruytenbeek, 'n Hollandse predikant van die gemengde gemeente Wynberg. Hy het implisiet erken dat baie kleurlinglidmate na die kantlyn geskuif is deur op te merk dat hy in die nuwe sendinggemeente baie lidmate vir die eerste keer in agtien jaar leer ken het en dat hy verheug is oor die kwaliteit van die mense wat tot die kerkraad verkies is.
Daar was geen teenstand of openbare protes teen die stigting van die Sendingkerk nie. Dit sou in elke gval baie jare duur voor die groot meerderheid van die kleurlinggemeentes daarby sou aansluit. Die ZAZG het dit eers in 1937 gedoen. As 'n belangrike finansiële skenker het die NG Kerk tot 1975 'n vetomag oor veranderings in die Sendingkerk se grondwet behou.
Die vernaamste politieke verteenwoordiger van hierdie nuwe kompromis tussen paternalisme en liberalisme was J.H. ("Onze Jan") Hofmeyr, 'n broerskind van J.J. Hofmeyr. Hy sou leier word van die Afrikanerbond, die eerste politieke party. Sy biografie onthul die teenstrydighede van die kompromis. Jan Hofmeyr het op 'n keer 'n swart man se hoed opgetel wat deur die wind afgewaai is. Aan 'n vriend wat hom daaroor betig het dat hy hom voor so 'n "vuil neger" verneder, het hy geantwoord: "Maar hy sou dieselfde vir my gedoen het." Hy het nietemin die Xhosasprekende swart mense as kinders beskou wat op vriendelike en hoflike paternalistiese wyse opgevoed moet word.
Gekleurde mense wat gekwalifiseer het vir die stem moes egter behandel word soos volwassenes en aan hulle moes menseregte toegeken word. Maar daar was perke. Eendag het 'n afvaardiging van gekleurde kiesers navraag gedoen of hulle lede van die Afrikanerbond kon word. In plaas daarvan om te antwoord het Hofmeyr die lede na sy huis uitgenooi. Volgens sy biograaf, Jan Hofmeyr, 'n broerskind wat een van die vooraanstaande liberale politici van die 1930's en 1940's sou word, het die lede van die afvaardiging die boodskap onmiddelik gesnap. Nes dit vir hulle onmoontlik was om op die uitnodiging vir ete te aanvaar, het hulle besef dat hulle nie in alle opsigte as gelyk behandel sou word nie.