Kanada vier 150 jaar van sy bestaanFoto: Pixabay/Pexels.com Op 1 Julie, Kanadadag, vier Kanada jaarliks sy totstandkoming as land in 1867. Hierdie jaar is dit ‘n besonder groot gebeurtenis, met 150 jaar sedert dié land se stigting. Kanada se oorspronklike inwoners is al vir eeue Indiaanstamme en Inuïete (Eskimo’s). Die eerste Europese ontdekking het in die 11de eeu deur Wikings onder aanvoering van Leif Erikson plaasgevind, maar dit het nie tot ‘n standhoudende nedersetting gelei nie. Met die herontdekking van Amerika deur Christoph Columbus (wat in die Karibiese streek geland het) in 1492, het veral Britse en Franse ontdekkers Kanada daarna verken. John Cabot (eintlik ‘n Italianer, Johanno Caboto) het in 1497 die kus van Labrador en New Foundland vir Brittanje verken en in 1534 het Jaques Cartier vir Frankryk die mond van die St. Lawrencerivier verken. Die Britte het New Foundland in 1583 as eerste kolonie opgeëis. Die ontdekkings aan die Ooskus en in die gebied van die St. Lawrencerivier en die Groot Mere-gebied het voortgegaan en nedersettings wat bedoel was as handelsposte waar handel met die Indiaanstamme gedryf is, is gevestig. Veral die handel met pelse was winsgewend. Samuel de Champlain het Quebec, een van die eerste Europese nedersettings in Kanada, in 1608 gestig. In die 17de eeu is die nedersettings tot kolonies saamgevoeg met die doel om die gebied ekonomies te ontsluit. Frankryk het die kolonie Nieuw Frankryk rondom Quebec by die mond van die St. Lawrencerivier in 1627 gestig, en Brittanje die Hudson Bay Company in 1670. In die 18de eeu het die Franse en Britte toenemend in mekaar se invloedsfere gekom en die Indiaan-stamme is van beide kante probeer beïnvloed om alliansies teen die ander land aan te gaan. Met die Sewejarige Oorlog in Europa (1756-1763) tussen Brittanje, Frankryk en hul onderskeie bondgenote het vyandighede tussen die Britte en Franse ook in Kanada uitgebreek. Die militêr sterker Britte, ook versterk deur die Britse nedersettings in die gebied van die latere VSA, het die beslissende veldslae gewen en Frankryk moes sy gebied aan Brittanje oorgee, nie net in Kanada nie, maar geheel en al in Noord-Amerika (Frankryk het deur onderhandelinge met Indiaan-stamme ‘n groot gebied langs die Groot Mere en die Mississippi vir hulle opgeëis). Dit was ‘n beslissende gebeurtenis in die geskiedenis. Sou Frankryk gewen het en Noord-Amerika ‘n Franse kolonie geword het, was Frans waarskynlik vandag die wêreldtaal en nie Engels nie. Wat verder in Brittanje se guns getel het, was dat hulle groter getalle setlaars gehad het, wat ook meer gekonsentreerd was, terwyl Frankryk in ‘n “Overstretch of Empire” wyd verspreide en yl bevolkte vestings gehad het, met die idee om soveel as moontlik grondgebied deur blote teenwoordigheid, sonder effektiewe besetting en bewerking van die land, op te eis. Ten spyte van die militêre neerlaag is die Franse se taalregte en hul godsdiens egter erken en het hulle ‘n permanente minderheid geword – die grootste konsentrasie Franssprekendes buite Frankryk. In die 19de eeu het immigrasie en die stig van nedersettings toegeneem en nuwe administratiewe distrikte is geskep. Op 1 Julie 1867 is die vier kolonies – Ontario, Quebec, Nova Scotia en New Brunswick – met die British North America Act saamgevoeg en het hulle ‘n domimium gevorm (‘n Britse gebied met selfbestuur, soortgelyk aan die Unie van Suid-Afrika van 1910). Só het Kanada as ’n politieke eenheid tot stand gekom, hoewel nog nie in sy huidige grense nie. Ander gebiede soos Manitoba, British Colombia en Prince Edward Island (1870), asook Alberta en Saskatchewan (1905) het later bygekom en Kanada het gedurig sy grondgebied vergroot. Met die Statuut van Westminster van 1931 het die domimiums feitlike onafhanklikheid van Groot-Brittanje gekry (dit het ook vir Suid-Afrika in dieselfde tyd gegeld). In 1982 het Brittanje ook sy laaste magte aan Kanada se regering oorgegee. Kanada is ten volle onafhanklik, maar het nog steeds die Britse koningin as staatshoof en is ook lid van die Britse Statebond. Anders as die VSA met sy “smeltkroes”-beleid en Engels as die taal vir almal, is Kanada ‘n tweetalige land en kon die Franse minderheid in Quebec dit regkry om talle toegewings af te dwing. Selfs die afskeiding van Quebec was (en is) ‘n politieke opsie en is in 1995 net-net afgeweer toe die separatiste naelskraap ‘n referendum oor afskeiding van Kanada met slegs 1%-verskil verloor het. Daarna het die steun vir afskeiding egter afgeneem, maar taal- en kultuurregte bly steeds belangrik in Quebec. In 1999 het Kanada ‘n verdere beduidende stap vir die erkenning van minderheidsregte geneem en die semi-outonome gebied Nunavuut uit die Northern Territory uitgesny wat ‘n meerderheid Inuïete het. Kanada het vir lank ‘n beeld- en selfbeeldprobleem gehad. Buitestanders het die land as koud en vervelig beskou en dit was nie juis ‘n gewilde toeristebestemming of sogenaamd “hip” nie. Kanadese het wel die beeld van besonder vriendelik en hoflik en is gevorm deur ‘n geskiedenis van pionier wees, nes in Suid-Afrika. In die laaste paar jare het dinge verander. Die media-liefling en eerste minister, Justin Trudeau, speel ook ‘n rol daarin. Deesdae is Kanada een van Lonely Planet se gunstelingbestemmings en is die stede baie meer divers en multikultureel as vroeër. Veiligheid is goed, die staatsdiens effektief, korrupsie feitlik afwesig, sosiale kohesie sterk en konflikte min. Kanadese stede word as van die mees leefbares gereken. Die etniese wrywing tussen die meerderheid Engelssprekendes en die minderheid Franssprekendes is deesdae ook min en die minderhede word voorbeeldelik geakkommodeer.