Die blou reus wat
op sy sy lê terwyl hy om die Son wentel
Vorentoe Dowwe ringe met drywende wolke op ’n magtige see van blou gas
BO: Voordat Uranus se ringe ontdek is, het sterrekundiges gereken dat Saturnus die enigste planeet met ringe is. Vandag weet ons dat al die groot gasplanete in ons Sonnestelsel ringe het. Met byvoorbeeld die wentelende ruimteteleskoop Hubble is ook al fassinerende foto’s daarvan geneem—soos hierdie twee. Hierop is die verskynsel van wit wolke en hul veranderlikheid duidelik waarneembaar op die magtige uitgestrektheid van gasse, wat blou vertoon weens die metaan wat daarin voorkom.
Krediet: HST / NASA
ONDER: Op hierdie foto in onegte kleure deur Hubble is gordels in die atmosfeer van Uranus te sien, asook die planeet se ringe en sekere van die mane.
Krediet: Erich Karkoschka (Universiteit van Arizona) en NASA “Spektrum” van die Uranus-ringe
BO: ’n Beeld in onegte kleure van Uranus se ringe, onder meer verkry deur die samevoeging en kleurversterking van ’n reeks foto’s wat die snuffeltuig Voyager 2 op 21 Januarie 1986 daarvan geneem het op ’n afstand van iets meer as vier miljoen kilometer.
Uranus: sy as lê só erg gekantel op die vlak van sy wentelbaan om die Son dat sy pole na die Son gekeer is!
URANUS, die eerste planeet wat in die moderne tyd opgespoor is, is in 1781 ontdek deur die Duits-gebore Engelse sterrekundige William Herschel terwyl hy besig was om die hemelruim stelselmatig met sy teleskoop te deursoek. Die planeet is in der waarheid egter reeds baie kere vantevore waargeneem, maar is geïgnoreer omdat dit as net nóg ’n ster beskou is.
Soos Saturnus en Jupiter is Uranus ’n gasreus, hoewel hy twee keer so klein as Saturnus is. Uranus se vaste gedeelte bestaan vermoedelik primêr uit gesteentes en verskillende soorte ys. Die atmosfeer is sowat 83% waterstof, 15% helium en 2% metaan. Dit is juis hierdie metaan wat die planeet so blou laat vertoon, vanweë die absorpsie van rooi lig. Maar dit is iets anders wat Uranus heel besonders maak. Die planeet wentel naamlik op sy sy om die Son—sy as met sowat 90 grade gekantel op die vlak van sy wentelbaan. Die gevolg is dat die planeet se pole na die Son gekeer is. Desondanks is dit warmer by die ewenaar as by die pole. Hoekom dit so is, bly nog ’n raaisel.
Deursnee van Uranus: 51 800 km.
1,29 gram per kubieke sentimeter.
Revolusie om die Son: Een keer in 84,01 Aardse jare. Die omwentelingsnelheid is 6,6 km/sek. Rotasie om sy as: Een draai in 17 uur, 15 minute.
Mane en ringe: Die planeet het altesaam 27 mane wat tot dusver ontdek is. Die name van hierdie natuurlike satelliete kom van dié van karakters in die werke van die beroemde Engelse skrywers William Shakespeare en Alexander Pope. Die verkenningstuig Voyager 2 het in 1986 nog klein maantjies van Uranus gevind, benewens dié wat toe reeds bekend was, en daarna is meer mane opgespoor. Daar kan nog verskeie klein satellietjies binne die ringe van die planeet wees.
Die vyf vernaamste satelliete is Miranda, Ariel, Umbriel, Titania en Oberon. Uranus se mane is nie so massief as dié van die ander groot gasplanete in ons Sonnestelsel nie, Trouens, die totale massa van al vyf die vernaamste satelliete is byvoorbeeld minder as die helfte van die massa van Triton, die grootste maan van die planeet Neptunus.
Die vreemdste Uranus-maan is Miranda, wat soos ’n legkaart lyk wat uitgelê is. Miranda se landskappe varieer sterk en hulle steek teen mekaar af. Uranus se vae ring-sisteem is nie goed sigbaar van die Aarde af nie. Daar is, sover bekend, nagenoeg ’n dosyn ringe, wat almal baie dof is.
Ruimtesendings: Uranus is nog slegs deur een snuffeltuig besoek, naamlik Voyager 2 vroeg in 1986. Geen ander besoeke word tans beplan nie.
BO: Uranus soos hy destyds deur die besoekende snuffeltuig Voyager 2 gefotografeer is.
BO: Uranus en die Aarde, min of meer volgens skaal.