Trump en die tameletjie van IranDie Amerikaanse president, Donald Trump, spreek die media toe tydens ’n mediakonferensie na aanleiding van ’n beraad vir staatshoofde en regeringshoofde by die NAVO-hoofkantoor in Brussel. (Foto: Markus Schreiber, AP) Baie mense, in en buite Amerika, ervaar pres. Donald Trump van die VSA steeds as bombasties, arrogant en doodeenvoudig gevaarlik; hy dreig hier en daar en verbreek die een ná die ander internasionale ooreenkoms. Die rede? Sy mantra is een van “Amerika eerste en basta met die res”. Sy volgelinge in Amerika, lede van die Republikeinse Party, is heel tevrede hiermee, want hy is glo vir ’n groeikoers van 4% in die Amerikaanse ekonomie verantwoordelik. Die res van die wêreld voel egter nie so nie. Trump het onlangs gesê hy gaan Amerika van ’n belangrike internasionale militêre ooreenkoms met Rusland, die International Range Nuclear Forces (INF) van 1987 onttrek. Ingevolge hierdie ooreenkoms, wat net ná die val van die Berlynse muur gesluit is, onderneem Rusland om nie meer missiele met ’n gemiddelde reikafstand te vervaardig nie. Trump sê Rusland hou nie by die eereenkoms nie; Rusland sê dis omdat Amerika missielbasisse in lande soos Pole, Tjeggië en ander oprig. Dis volgens Rusland nie in die gees van die ooreenkoms nie. Hoe dit ook al sy, Trump se dreigement is gevolg deur President Putin van Rusland wat die wêreld “verseker” het Rusland sal nie die eerste kernbom gooi nie, maar indien hy met kernwapens aangeval word, hy met vuur en swael sal antwoord. Nogal onrusbarend, nè, veral as ’n mens in ag neem dat Amerika meer as 4 000 en Rusland meer as 6 000 kernbomme het en albei fluks nog bou. Rusland sê ook hy het ’n “onvernietigbare” wapen ontwikkel wat hy kan gebruik. Wat ’n mens verder bekommer, is dat Trump Amerika uit die een ná die ander internasionale ooreenkoms onttrek met die verskoning dat dit nie in Amerika se belang is nie. Só het hy Amerika aan die Paryse Klimaatsooreenkoms van 2015 onttrek met die verskoning dat dit China onregmatig bevoordeel, maar China sê ontwikkelende lande soos hyself moet aan minder streng maatreëls onderwerp word totdat hul nywerhede die vlak van die ontwikkelde lande s’n bereik het. China het sowel die ooreenkoms onderteken, as geratifiseer. Ratifikasie beteken dat ŉ land se parlement ŉ internasionale ooreenkoms goedkeur en wetgewing implementeer om aan die vereistes daarvan te voldoen. Trump het ook, in weerwil van die bepalings van die Wêreldhandelsorganisasie (WHO), doeanebelasting op invoere vanuit China ingestel. Hy het Amerika van die Noord-Amerikaanse Vryehandelsooreenkoms (Nafta) met Mexiko en Kanada onttrek en wil heronderhandel. Amerika eerste, is sy refrein. Een van die mees kontroversiële onttrekkings is dat Amerika sy ooreenkoms van 1955 met Iran wil laat vaar. John Bolton, Trump se raadgewer oor internasionale sake, bestempel Iran as ’n “terroristestaat” wat terrorisme in Irak en ander dele van die Midde-Ooste aanwakker. Bolton is natuurlik een van die besluitnemers wat gesorg het dat Amerika sy oorlog in Irak begin. Dis ook hy wat Trump aangeraai het om te onttrek uit ’n kernooreenkoms wat die Verenigde Nasies en president Obama met Irak aangegaan het. Ingevolge die ooreenkoms het Iran onderneem om sy kernwapenprogram te staak in ruil vir geld en ander voordele. Amerika dreig ook om sanksies teen enige land in te stel wat voortgaan om sake met Iran te doen… en dit sluit Suid-Afrika in, wat groot hoeveelhede olie uit die land van die sjah van ouds invoer. Amerika se tradisionele vennote in Europa – Brittanje, Duitsland en Frankryk – weier om Amerika na te doen. Daar is geen rede nie, want Iran, sê hulle, hou by die voorwaardes. Om eerlik te wees, Trump is nie die enigste een wat internasionale ooreenkomste verbreek nie. Selfs Suid-Afrika wil van die Roomse Statuut en die Wêreldhof in Den Haag onttrek. Amerika se geskiedenis is nogtans besaai met internasionale ooreenkomste wat óf nie geteken is nie óf nie deur die huis van verteenwoordigers en senaat geratifiseer is nie. Amerika het aanvanklik die Roomse Statuut van 1998 onderteken, en toe onder leiding van president George Bush onttrek. Dit beteken dat geen Amerikaner voor die Internasionale Strafhof gedaag kan word vir oortredings soos massamoord of enige oortreding in die aanhoudingsentrum in Guantánamobaai, Kuba nie. Dis by laasgenoemde dat Afghaanse en Irakese gevangenes gemartel is, wat president Obama beloof het gesluit gaan word, en vandag nog oop is. President Trump het onlangs die Wêreldhof as ’n “stuk gemors” bestempel, hoewel Amerika, vreemd genoeg, die meeste van die koste betaal om dit in stand te hou. Maar kom ons gaan verder terug: daar word beraam dat Amerika se bevelhebbers net enkele van die meer as 300 bilaterale ooreenkomste wat hy met die inheemse bevolking aangegaan het, eerbiedig het. Oor sommige is weer onderhandel, die res is bloot geïgnoreer of nie geratifiseer nie. Die Comprehensive Nuclear Test Ban Treaty van 1966 is nie deur Amerika (saam met China, Egipte, Indië, Iran, Israel, Noord-Korea en Pakistan) geratifiseer nie. ’n Ooreenkoms om die misbruik van myne teen mense hok te slaan, die Ottawa-verdrag van 1997, is saam met 32 ander lande geteken, maar nie geratifiseer nie. Amerika het nooit die Ooreenkoms van Versailles – ingevolge waarvan die Eerste Wêreldoorlog beëindig is – geratifiseer nie, hoewel Amerika een van die argitekte daarvan was. Die Geneefse Ooreenkoms van 1954 ingevolge waarvan die Koreaanse en Indo-Chinese Oorlog beëindig is, is nooit deur Amerika onderteken nie. China, Viëtnam, Frankryk Rusland en Brittanje het wel geteken. Amerika het ook nooit die Konvensie vir die Eliminasie van alle Diskriminasie teen Vroue (1979) geratifiseer nie. Dieselfde geld vir die Konvensie vir die Regte van die Kind (CRC) van 1989. Ook die Wet van die See van 1982 is nooit deur Amerika geratifiseer nie. So kan ’n mens aangaan… Voeg daarby dat Trump en Bolton sulke taal gebruik dat Noord-Korea totaal verwoes gaan word, dat Amerika Iran van die aarde gaan afvee, en ’n mens wonder waar dit alles gaan eindig. Sulke woorde sal natuurlik goed verstaan word deur Trump se kieserskorps in die aanloop tot die verkiesing, maar ’n mens wonder hoe die buitewêreld dit beleef. Vir baie mense is Trump en Amerika boelies wat wil maak en breek, arrogant is en hulself as beter as ander beskou. Die probleem vir Trump is dat hy vyande maak sover hy gaan en daagliks besig is om die wêreld ’n onveiliger plek te maak. Intussen sit Trump nog met twee dilemmas: die moord op die Saoedi-Arabiese joernalis Khashoggi, en vlugtelinge wat uit Honduras deur Mexiko op pad is na Amerika. Trump se onderrok het met die moord op Khashoggi so ver uitgehang, ’n mens kon aanvoel hoe hy tog net wens dat die probleem in die niet sal verdwyn en Amerika kan aangaan om miljarde dollars se wapens aan Saoedi-Arabië te verkoop. Maar, wie glo nog Amerika verdien die reg om ’n morele oordeel oor ’n ander land uit te spreek?