Die rol van Vrystellingsklousules, Voorwaardelikhede en Skadeloosstellings in SA | SEESA
SEESA > Article > Die rol van Vrystellingsklousules, Voorwaardelikhede en Skadeloosstellings in SA
Hierdie artikel kyk kortliks na die rol, aard en uitwerking van vrystellingsklousules, afkeurings en skadeloosstellings (hierna verwys as ‘klousules’) in Suid-Afrika.
‘n Vlugtige oorsig
‘n Klousule wat die aanspreeklikheid van ‘n persoon of maatskappy, wat in ‘n skriftelike ooreenkoms vervat is, uitsluit of beperk, word as ‘n vrystellingsklousule verwys, en wanneer dit by wyse van kennisgewing vertoon word, word dit ‘n vrywaring genoem.
Die ‘bevoordeelde party’ word gevolglik beskerm teen eise soos verlies, besering, nalatigheid en skade. Dit word duideliker dat sulke klousules swaar implikasies kan hê vir die verontregte party en dit is om hierdie rede dat die plig op ons Howe geplaas word om die afdwingbaarheid daarvan te toets.
Die WVB en die Howe
Die Wet op Verbruikersbeskerming (WVB) handel beduidend met vrystellingsklousules, afkeurings en skadeloosstellings en skryf sekere fundamentele “verbruikersregte” voor wat ‘n invloed het op hoe ons Howe dit in die toekoms sal benader.
Die reg op “billike, regverdige en redelike kontrakvoorwaardes” kan die geldigheid en afdwingbaarheid van hierdie klousules beïnvloed, aangesien enige term wat nie in lyn is met die vereistes van die WVB nie, mag onafdwingbaar verklaar word en dan deur die Hof ter syde gestel word. Die Hof kan, nadat dit die meriete van die saak in ag geneem het, ‘n bevel uitreik wat dit as billik ag, soos vergoeding vir verliese en/of uitgawes.
Trek aandag na klousules
Waar ‘n ooreenkoms onderworpe is aan ‘n term, voorwaarde of kennisgewing wat onbillik, onredelik of onregverdig geag word, ingevolge die WVB, moet die feit, aard en gevolg van sodanige term, voorwaarde of kennisgewing onder die aandag van die verbruiker gebring word op so ‘n wyse dat dit hoogs waarskynlik die aandag sal trek van ‘n “redelike bewuste verbruiker” in daardie omstandighede.
Die term, voorwaarde of kennisgewing moet duidelik sigbaar, ondubbelsinnig en verstaanbaar wees, alvorens die verbruiker ‘n ooreenkoms sluit of ‘n fasiliteit betree. Dit is die verskaffer se verantwoordelikheid om die verbruiker se aandag te vestig op enige feit, aard en moontlike gevolg van enige risiko’s. Dit is belangrik om daarop te let dat ‘n verbruiker slegs ‘n ingeligte besluit kan neem voor die sluiting van ‘n transaksie, indien hy/sy in ‘n posisie is om die voorwaarde of kennisgewing te verstaan.
‘n Gevallestudie as maatstaf
Verwysing na wat geag kan word as die maatstaf-saak met betrekking tot vrystellingsklousules, het die hof in Afrox Healthcare Bpk teen Strydom 2002 (6) SA 21 (SCA) bevind dat die uitsluiting van growwe nalatigheid in ‘n vrystellingsklousule, in stryd is met openbare beleid. Die saak het gehandel oor ‘n hospitaal-toelatingsdokument wat ‘n vrystellingsklousule bevat het. Die WVB is in ooreenstemming met hierdie besluit vir sover dat dit voorwaardes verbied, wat ‘n verskaffer van goedere of dienste “wil beperk of vrystel van enige aanspreeklikheid vir ‘n verlies wat direk of indirek toeskryfbaar is aan die growwe nalatigheid van die verskaffer of enige persoon onderhewig aan die beheer van die verskaffer.”.
Ten slotte, die WVB doen nie afstand daarvan om ‘n vrystellingsklousule in ‘n ooreenkoms of kennisgewing uit te sluit nie, maar bied die geleentheid vir ‘n verontregte persoon om die afdwingbaarheid van so ‘n klousule aan te veg.
Exhausting available remedies – when may consumers approach the courts to obtain redress?