Kan ons begrip hê vir vriend én vyand?die vraag Kernvrae waarmee sommige van die eerste historici, soos Herodotus of Thusidides, reeds geworstel het, is dít: Wil ons na ‘n konflik (soos die grensoorlog) kyk uit één observasiepos of uit so véél as moontlik verskillende observasieposte, swart én wit? Veral dít: Wil ons ons met één stel dryfvere vereenselwig of wil ons probeer aanvoel wat in almal skuil? Is dit inderdaad wel moontlik om die stewels van die een, vir die stewels van die ander, te verruil? die agtergrond Vóór iemand die bydrae hieronder verder lees, mag dit van nut wees om eers die pad, na Piet le Roux se perspektief van 24 November Debat groter as die deelnemers te vat, én ook, onderaan dié perspektief, na Suné van Heerden se inhoudsopgawe tot die grensoorlogdebat. die verdieping Om die betekenis van my paar gedagtes hieronder te verklap, sal dit help as iemand méér as een keer hardop maar stadig daardeur stap, as hy kyk hoe vlammende oë in die konflik in Suidwes en Suid-Afrika mekaar aanstaar, en hom daarna verdiep in die werk Ons was daar. die ironie Nadat ons, in dié bydrae, eers saam met rewolusionêres in die stryd teen die Suid-Afrikaanse staat betrokke raak, verskuif ons steun later na ánder magte, en begin ons, byna ongemerk, op patrollie oor die selfbeskikking van die Afrikaner waak. Terwyl ons die hooftitel oor “wit setlaars” sodoende nou ironies maak, word ons kampvegters vir die Afrikanersaak. ……………………………. “Die veragtelike grensoorlog is gevoer vir die behoud van ‘n stelsel van wit voorregte.” Andile Mngxitama, redakteur New Frank Talk, Junie 2011 Gewere Onbekende SWAPO-vegter. (Foto: Swapo-party) Eeu na eeu na eeu word hierdie vasteland – óns ras, óns grond, óns kraal, óns huis – oorrompel met geweer en perd deur wit setlaars uit Berlyn en Amsterdam uit Londen en Parys Elke comrade wat hom wíl verset en kán word soos Madiba Robbeneiland toe verban Die Suid-Afrikaanse Weermag word opgelei, bewapen en ontplooi om rykdom te beskerm teen elke swart nasionalis, om wit mag met apartheid af te dwing – dié stelsel wat ‘n misdaad teen die mensdom is – tot ons bywoners word op óns grond waar Casspirs in die townships kom en Buffels met masjiengewere oor die noordgrens van Namibië brom Maar in die 1960s-70s-80s dekade na dekade gaan die oorlog hier en op die grens verby: nes in Suid-Afrika bring elke Swapo-ongeval die laaste stuiptrekkings van wit heerskappy Helde Op die morele hoë grond bou Zanu PF in Harare kort voor lank sy presidentspaleis, in Windhoek bou Swapo syne voordat, in Suid-Afrika, die ANC uit Luthuli House Uniegebou toe verhuis Die Waarheids-en- versoeningskommissie ontbloot grusame misdrywe van hoe setlaars regeer terwyl ons die name van ons struggle-vegters – van MK, Apla, Kuba – in Vryheidspark vereer en wit soldate, van letsels lewensmoeg, oor die verlore stryd bewend stotterend wroeg Al vergewe ons die setlaars in Afrika die ongeregtigheid van elke wandaad, elke ramp, gaap steeds ná 350 jaar ons wonde van minderwaardigheid in elke misdaadbende, elke plakkerkamp Stewels 'n G5-kanon in afvuur. (Foto: Joffel van der Westhuizen) Koue storte spoel vlak grappe weg voor Buffels eerste lig uit Oshivello vleg om ons in Mahanene en Oembalantoe af te skud om voor patrollies saam te bid dat bruin stewels deur warm sand kan beur en tot laaste lig oeshanas patrolleer, tydelike basisse stig, oornag op wag, vir insurgente spoorsny dag na nag na dag Hoekom lê die kamp so ver: onderkant die môrester? Harte Met haastige voorvingers skeur ek gou briewe oop van my ma, my broer, my vrou, my kind waaruit ek weet hoekom ek op die grens moet sweet Hoekom sê ek nie lang woorde nie soos nasionalisme en demokrasie? Hoekom galop net beelde deur my kop? As ons hier terugval sal volksgenote voor dié wat oor grense stroom moet wyk Nét as ons vasbyt sal ons weer kan stem vir leiers wat soos óns loop en lyk en dié vervang wat mag misbruik of uit die hoogte na ons kyk Maar krygsgevangenes met hamer en sekel op die mou fluister saans in Kubaanse Spaans oor rooi leiers – standbeelde in sement – wat nie vervang mág word nie is té intelligent As ons ons voorkop noordwaarts draai waar Navo sy wapens oor Wes-Europa laai voel ons hoe deur die SAW die yswind van ‘n Koue Oorlog waai Strome Terwyl troepetreine en groen flossies grens toe ry om niemandsland in noord-Suid-wes oop te stoot en oop te brand vermeerder hulle agter ons rug: binne-in óns vaderland, stroom hulle vanuit die platteland die stede in Het ons nie reeds aan die begin soos Verwoerd gesnap nie: ons is gans te min! Die oorlog waardeur ons paar in Suider-Afrika vry wil bly is teen 1994 vir goed verby Vlam Die Uniegebou (Foto: Wikipedia) Die Uniegebou sien hoe westerlinge die vlam wat hulle aangesteek het gee vir die groter stam, hoe sy lig val oor die stad in Jakarandas toegeweef, hoe deftig Afrikane aantrek, hoe lank oudstes bly leef, sien hul vermoë om te lees en skryf is nóú die hóógste op die vasteland en wonder: Hoe hoog sal dié stam oormôre hierdie vlam laat brand?