10. O ka thaba jwang boboleding esita leha o le tshimong e thata? Palo ya batho ba ba thwetšego mešomo e goletše godimo go fihla go seripa sa milione ka ngwaga mo mengwageng ye meraro ya go feta. Re bone tšwelopele ye e swarelelago tlhatlošong ya Bathobaso mererong ya tša ekonomi. Go tloga mo ba bego ba ena le diphesente tše 3 tša boleng bja dikhamphani mmarakeng wa JSE ka 2004, se se goletše godimo go fihla go diphesente tše 5; le palo ya Bathobaso maemong a godimo a bolaodi e goletše godimo go tloga go diphesente tše 24 go ya go palomoka ya diphesente tše 27. Le ge go le bjalo, re swanetše go tšwela pele go ba le pelaelo ka ge dipalopalo tše di sa le fase kudukudu. Go gatela pele ga ekonomi go re tlišeditše ditlhohlo tše dikgolo. Kgolo ye e makatšago ebile e tšwelago pele ya dinyakwa tša bareki e bontšha kgolo ye botse ya katlego go ralala le setšhaba ka moka; le diprojeke tše dikgolo tša infrastraktšha tše re di hlomago di nyaka gore go be le tšweletšo e kgolo ya dithoto le metšhene. Eupša go tielela ga kgwebo ya boditšhabatšhaba go bontšha gore ga re a atlega maitekong a go aga mabokgoni a go tšweletša dithoto tša bareki le tša go dira kgwebo tšeo ekonomi ya rena e di hlokago. Le ge mekitlana ya ka gae e goletše pele ka kelo ya go swana le ya ditseno, taba ya gore MaAfrika Borwa ga ba beeletše kudu e ra gore re swanetše go go hwetša thekgo ya dipeeletšo go tšwa dinageng tše dingwe. Go fetogafetoga go go tšwelago pele ga tšhelete ya rena ga go a tliša dipoelo tše di botse intastering ya diromelwantle. Mengwageng e meraro ya go feta, ekonomi e hlotše mešomo ye e ka bago milione o tee le seripa. Se se a kgothatša ka gore go tloga go Mopitlo 2005 go fihla go Mopitlo 2006 fela, go hlotšwe mešomo e 300 000 ka lekaleng la mešomo go sa balwe tša temo, gomme se se bontšha kgolo ya diphesente tše e ka bago tše 4. Karolo e nnyane ya mešomo ye e bile dibaka tša mešomo ya lebaka le letelele ye e hlotšwego ke Lenaneo la Katološo ya Mešomo ya Setšhaba. Eupša ga go na pelaelo ya gore lenaneo le le tla matlafatšwa le gore le swanetše le matlafatšwe ka pele. Ga go na pelaelo gape ya gore re ka šoma bokaone ge batho ba ka ipereka ka go hloma dikgwebo tše dinnyane le dikgwebopotlana. Ka ge re lebeletše gore bontši bja batho ba ba sa šomego ke baswa, re ka šoma bokaone ka go šomiša mekgwa ya go swana le Tirelo ya Bosetšhaba ya Baswa (National Youth Service) le go hlabolla borakgwebopotlana ba e lego baswa. Re ikgantšha ka gore mabapi le boineelo bja rena bja go aga setšhaba se se hlokomelago, go tloga ka 2004 re kgonne go kaonafatša tsela ya go neelana ka ditirelo gammogo le merero ye mengwe ye e amago meputso ya setšhaba. Mola palo ya batho ba ba holegago go tšwa go dimphiwafela e fihlile go dimilione tše 8 ka 2004, lehono batho ba Afrika Borwa ba ba topago tša fase ba dimilione tše 11 ba amogela dimphiwafela tše. Go a kgothatša go bona gore palo ya batho ba ba holegago e a oketšegile kudu mo nakong ya kgauswinyana ebile e a laolega ge mananeo a fihla ntlhohlong ya ona. Se se netefatša gore go ba le go swarelela ga lebaka le letelele, le gore go ba le tšhomišo ya didirišwa tša mmušo tše dintši go neelana ka ditirelo tša ekonomi go hlola dibaka tša mešomo le tša kgwebo. Lenaneo la dintlo le bontšhitše diphokoletšo tše diswa tše di fihlago go 300 000 mo mengwageng e mebedi ya go feta. Le ge go le bjalo, ka ge re leka go mpshafatša khwalithi le go hlama maano a go fihlelela batho bao gabjale ba phaelwago ka thoko ke mananeo a lekala la setšhaba le la praebete, tsela ya go neelana ka dintlo e nanya ka mokgwa wo go bego go se gwa lebelelwa ka gona. Re swanetše re eme ka maoto go fetola seemo se.Ka ge Maloko ao a Hlomphegago a tseba, mengwageng e mmalwa ya go feta re hlamile le go thakgola mananeo ao a fapanego ao maikemišetšo e lego go kaonafatša dinamelwa. Se se akaretša lenaneo la go laolwa ga intasteri ya dithekisi ke mmušo le maithomelo a diprofense bjalo ka Moloto Rail Corridor kua Mpumalanga moo e lego gore mošomo wa go lekola kgonagalo ya se o šetše o thomile, Klipfontein Corridor kua Kapa le projeke ya Gautrain ye e amanywago le tshepetšo ka kakaretšo ya dinamelwa tša setšhaba. Maiteko a le a mangwe ao a dirago karolo ya maanotshepetšo ao a kwišišegago a dinamelwa tša setšhaba, go kopanywa dinamelwa tša tseleng le tša diporong. Re tla šogašogana le go thakgola mananeo a ka pele go kaonafatša khwalithi ya maphelo kudukudu a bašomi. Tsela ya go hwetša mohlagase, meetse le botshwelamare e kaonafaditšwe. Ka 2005, Afrika Borwa e be e šetše e fihleletše Maikemišetšo a Tlhabollo ya Ngwaga ye sekete (Millennium Development Goal) ka go neelana ka meetse a motheo, moo diphesente di kaonafaditšwego go tloga go 59 ka 1994 go ya go diphesente tše 83 ka 2006. Go ya ka Lenaneo la Tlhabollo ya Dinagakopano (UNDP), Afrika Borwa ke ye nngwe ya dinaga tše mmalwa tše di sa šomišego tšhelete e ntši ditekanyetšong tša sešole go feta tša meetse le tša botshwelamare. Go tšwa mantšung a pego ya Tlhabollo ya Batho ya UNDP ya 2006: "… Afrika Borwa e laeditše gore tokelo ya botho ya go hwetša meetse e ka šomišwa bjalo ka tsela ya go matlafatša le go hlahla maanotshepetšo … Go fetolwa ga tsela ya go hwetša ditirelo tša meetse go go theilwego ditokelong e kgontšhitše naga go katološa mokgwa wa go hwetša ditirelo le go fenya bothata bja go hloka tekatekano go ya ka mohlobo, e lego seo se hlotšwego ke aparteiti, karolo ye nngwe e hlotšwe ke mekgwa ya go šomiša ditokelo". (pp62/63) Ka nnete, re swanetše go keteka katlego e kgolo ye. Eupša ke nnete gore batho ba dimiione tše 8 ba sa phela ntle le meetse a go nwa. Ba bantši ga ba na mohlagase le botshwelamare. Re ikgantšha ka gore ngwageng o tee fela, re kgonne go fokotša palo ye e šaletšego morago ya go fediša dintlwana tša mekoti mafelong a ka seripa. Re tseleng ya go fediša mokgwa wo wa botshwelamare wa go swabiša mafelelong a ngwaga wo. Re tla tšwela pele go šogašogana le ditlhohlo tše bjalo ka tsela ya go fediša dilo tše dibe le tše di sa kgahlišego mo nageng ya gaborena gore re kgone go bolela ka tokologo le lethabo le le tlišwago ke go bofologa. Tlhahlobo ya thuto le ya go hwetša mabokgoni e bontšhtše kaonafalo ya maemo a godimo ngwageng wa 2004, le ge e le gore ke ka go nanya. Se se ama maemo a thuto ya go bala le go ngwala, palo ya batho ba ba ingwadišitšego sekolong le palo ya batho ba ba lego dikolong tše di phagamego. Dipalopalo tše di fetogafetogago tša go tšwelela dithutong tša Marematlou di bontšha gore go na le dilo tše dintši tše di swanetšego go dirwa go matlafatša tshepetšo le go netefatša gore go ba le kaonafalo ye e tšwelago pele. Nakong ye, palo ya baithuti ba Marematlou bao ba atlegago dithutong tša Dipalo ka gerata ya godimo e kaonafetše gannyane ge go bapetšwa le ya ngwaga wa 1995. Go sa na le tlhaelelo mabapi le go thakgolwa ga lenaneo la Thuto ya Batho ba bagolo (Adult Basic Education). Le ge e le gore lenaneo la pušetšo ya mobu le tlišitše go bušetšwa ga naga go batho ba bantši go fihla lebakeng la bjale, re swanetše go bea šedi go melato ye e sa šaletšego morago, moo bontši bja yona e raraganego. Ka letsogong le lengwe, go bile le katlego ye e sa bonalego mabapi le kaboleswa ya naga. Re tla lekola leswa mabaka ao a šitišago se gore lenaneo le le potlakišwe ka tšhoganetšo. Mananeo a ka moka a tša ekonomi le a setšhaba ke karolo ya maanotshepetšo a rena a go fokotša le go fediša bodiidi bjo e sa lego tlhobaboroko go bontši ba batho ba gaborena. Mošomo wo o dirilwego ngwageng wa go feta ke basadi go tšwa go Kopanong ya Basadi ba Afrika Borwa bao ba šomago dikgorong tša mmušo tša go fapafapana, go akaretšwa maeto a go ya dinageng tša go swana le Tunisia le Chile moo kgatelopele e kgolo e šetše e bonagala malebana le go fediša bodiidi, se se šupa tlhaelelo ditshepetšong tša rena ge go lebelelwa se. Go ya ka maitemogelo a baemedi ba, go pepeneneng gore re swanetše re dire tše dingwe tša dilo tše: Go hlalosa gabotse seemo sa bohloki (bodiidi) ka nageg ya gaborena; Re hlame tatapeisi ya maleba ya malapa ao a hlokago; Re hlaole le go tsenya tirišong ditsela tše itšego tše di tla thušago malapa a; Re lekole tšwelopele ye e bago gona malapeng a ge mananeo a eba le seabe go ba bofolla diphateng tša bohloki; Maemong a, re ahlaahle bohloki ka ditsela ka moka, kudukudu palo e kgolo ya basadi bao ba angwago ke se; Go rulaganya le go tsenya mananeo a go lwantšha bohloki go katološa seabe sa wona le go phema tshenyo ya didirišwa le go ba le mananeo a go swana le ao; le Go akgofiša tlhahlo ya Badirelaleago ba Malapa maemong a seprofešenale le a thekgo go netefatša gore malapa ao a hlaotšwego a tla thekgwa le go lekolwa ka tsela ya maleba. Se se tla netefatša gore batho bao ba holegago ka go amogela thušo ya setšhaba ba tla hwetša ditirelo tša mmasepala le dibaka tša mešomo, le go tšwela pele go ela šedi mošomo wa go kgonthišiša gore bontši bja batho ba gaborena ba tlogela go phela ka dimphiwafela gomme ba tsena mmarakeng wa mešomo. Nakong ye, re tla tšwela pele go leka ditsela tše diswa tša go kaonafatša meputso ya setšhaba. Karolo ye bohlokwahlokwa ya maitapišo a a setšhaba e swanetše e be go tiišetša maiteko a mohlakanelwa gareng ga MaAfrika Borwa go kaonafatša gore go be le kwano setšhabeng.