Thandokazi Guda-Kosani, ’n kennis van Quinton, het alles verloor. Sy staar ongelowig na die leë vierkant waar haar plakkershut was.
“Ek kon net ’n paar babadoeke gryp. Ons hoor dis ’n ou wat by ’n sjebien was en toe aan die slaap geraak het terwyl hy kosgemaak het. Hy kon wegkom, maar toe hy sien die hutte om hom brand, het hy teruggehardloop om in sy hut te gaan doodbrand.”
“Ek doen etnografiese navorsing, ek is ín die plekke. Ek het my kêppietjie op, ek het my notaboek en ek ry in die taxi. Ek hoor, ek weet.”
“Terwyl ek besig was met die eerste shack, het ek skielik besef dis eintlik eenvoudig, ’n mens hoef nie groot dinge te doen nie, jy kan klein dingetjies groot doen.
“Ons dink ons weet wat armoede is, tot jy uitvind hóé ongenaakbaar en wreed dit is. Dit verander jou vir altyd.”
“Jy staan soggens op en daar’s niks om te eet nie . . . ná twee ure kom die hoofpyn. Eenuur . . . drieuur . . . en dan kom sesuur en jy het nog net ’n bietjie water gedrink.
“Wat doen dit aan jou? Jy verloor jou waardigheid, jy ontmens, jy raak ’n niks. Jy bly saam met 11 mense in ’n shack, jy deel ’n bed met drie, vier ander. Kinders en grootmense deurmekaar. Haglike omstandighede word jou normaal. Jy’t waarskynlik nie eens ’n ID-dokument nie, so jy bestaan nie.”
“Weet jy wat is reuksin-uitputting? Dis as jy naderhand só gewoond raak aan al die stanke jy ruik dit nie meer nie. Daai ouens wat in die asblikke krap en ou vleis eet? Hulle kan nie ruik dis vrot nie.
“As jy die matras in ’n shack oplig, is dit grasgroen van skimmel. Jy kan net daar lê as jy klaar ontmens is. Die rotte baljaar snags en byt die kindertjies se oortjies en toontjies. Ek het eenkeer gesien hoe hulle ’n hond begrawe wat deur rotte doodgebyt is.”
“Hulle lê. Hulle is boos. Die laagste punt van menswees is as jy niks meer voel vir niemand nie. ’n Deel van ons samelewing word gedruk tot op daardie punt.”
“Sy het gesterf op 36. Ek was sewe jaar oud. Sy het op die stoel gesit en toe val sy net om. En toe ek haar weer sien, moes ek haar soen om totsiens te sê vir altyd . . .
Hy was gelukkig, want sy pa, ’n skoolhoof, en sy pa se tweede vrou het hom toegevou in liefde. “Maar my ma se verlies was vernietigend.
“Ek was agt, toe deel ek al paaseiertjies uit vir kinders wat nie het nie. Op 17, toe reël ek ’n begrafnis van ’n kind wie se keel afgesny is. Ek weet nie of ek counselling gedoen het, of wát nie, maar ek het ’n pad gestap met die ma.”
“Dis Donderdag haar verjaardag. Ek en sy verjaar op dieselfde dag. Ja . . .” Skielik kom trane in sy oë en spoel die woorde weg.
“Die wêreld waarin ons leef, faal kinders wat geskaad is. En ’n onbehandelde getraumatiseerde kind word ’n tydbom.”
’n Professor-vriend in Chicago herinner Quinton altyd daaraan dat as ’n getraumatiseerde seun nie voor die ouderdom van 12 terapie kry nie, die wêreld teen hom beskerm moet word.
Die armoedekultuur in Suid-Afrika is anders as in die res van die wêreld, want dit gaan gepaard met gewelddadige misdaad. “Hulle steel nie net jou TV nie, hulle brand jou met ’n strykyster en sny jou keel af.”
As voorligting-onderwyser destyds in Belhar, het hy alles gesien wat nié met ’n kind moet gebeur nie.
“Bendelede en dwelmbase betaal die mammas vir hul dogters. En dan’s ek die skoolvoorligter en hierdie kind het ’n seksueel oordraagbare siekte. En ons wérk om daai kind uit te kry. Party kry jy uit, ander verloor jy.”
Hy sal nooit vergeet toe hulle ’n speelpark daar gebou het en dit gevoel het asof duisende kinders opdaag vir die inwyding nie.
Met sy rug teen die plakkershut staan Quinton in die bietjie koelte van ’n sinkplaat wat hy self vasgekap het. En jy sien hy kyk weer na die venster en begin lag, so ’n bietjie, vir homself.