Die hele wêreld in die waaksaal | Netwerk24
Die hele wêreld in die waaksaal
Netjies vasgewerk en toegezip.Foto's: MC Botha
Eers word jou borsbeen deurgesaag. Daarna word jou ribbes na weerskante van jou borskas oopgetrek soos 'n slagter 'n skaapkarkas oopskeur.
Binne klop die hart nog sterk, maar dít sal nie nou deug nie, want die onvermoeide aortaklep langs die linkerhartkamer het oor tyd uitgewerk geraak en moet vervang word.
Knip die aorta dus middeldeur, heg die slagaar aan 'n hartlongmasjien en koppel die pasiënt aan 'n ventilator sodat die liggaam vir eers sonder die getroue hart steeds van suurstofryke bloed voorsien en dus aan die lewe gehou kan word.
Die nuwe klep met sy drie noupassende spitspuntjies is skaars wyer as 'n 20c-stuk, maar word met die hand in die VSA van beeshartweefsel vervaardig en kos R300 000 elk – in dié geval gelukkig dus nie massavervaardig met die etiket "Made in China" daarby nie.
Van die begin tot die einde duur die operasie meer as ses uur, dit wil sê presies so lank soos 'n hele dag se toetskrieket, of drie Grand Prix-renne, of omtrent vier rugbywedstryde.
Geen wonder ek voel soos 'n lyk toe ek bykom nie – letterlik en figuurlik platgetrap. Die liggaam is gekoppel aan 'n binneaarse drup en 'n horde pype lei van 'n sentrale punt naby die hart na 'n kleurmonitor wat deurlopend 'n grafiek teken van jou hartklop, terwyl jou polsslag, temperatuur, bloeddruk en ander lewensbelangrike liggaamsfunksies in groen, oranje, blou, rooi en pers syfers vertoon word. Dreineringspype steek by my bors en maag uit en mettertyd besef ek daar is kateters voor en agter, soos 'n olifant 'n stertjie van voor en 'n stertjie van agter het.
Vaagweg hoor ek musiek uit 'n TV-skerm teen die plafon bokant die bed kom, maar dit bots met soveel ander klanke: trollies, pasiënte wat kerm, susters wat bevele uitdeel. Hier – in die sogenaamde m-ICU-vleuel van die Mediclinic Vergelegen in Somerset-Wes – het jy hoegenaamd geen rus vir jou siel nie; daar is slegs 'n dowwe maar aanhoudende pyn wat strek van jou kroontjie tot jou tone. 'n Mens is te bang om hoegenaamd te beweeg, ingeval jou delikate borskas soos 'n stukkie kristalglas knak.
My bed kyk uit na die opehart-operasiesaal se twee swaaideure wat oop bly tensy 'n operasie aan die gang is. In die waaksaal waar ek saam met 'n dosyn stuks ander halfdooies lê, is dit altyd dag, want die saalligte word nooit afgeskakel nie. 'n Verpleegsuster sê die tyd op die TV-skerm is met vyf uur uit. As die tyd 13:00 lees, soos nou, is dit eintlik 08:00, of 18:00; een of ander kant toe moet dit dus nog lig buite wees, maar deur 'n klein venstertjie in die hoek van die saal sien ek 'n pikdonker naghemel daar buite en word sodoende die eensame getuie van 'n godsonmoontlikheid.
Dae gaan verby sonder dat ek enigsins 'n benul het of ek ooit slaap; of 'n nag ooit in 'n dag oorgaan, of 'n dag in 'n nag.
Enige kos is oneetbaar – die blote gedagte om te eet genoeg om jou naar te maak. Eendag moedig die suster my aan om slegs 'n enkele lepeltjie jogurt te eet. Ek wurg dit af: Verbeel jou jy moet net 'n skeppie rou perlemoenslym afsluk. Heerlik!
Oor dae leer 'n mens baie verpleegsusters ken: Xhosas, bruines, Indiërs, wittes, selfs Zoeloes. Hulle doen hul werk met toewyding en liefde, en dikwels lê ek daar verslae in bewondering dat hulle so deeglik vir ons almal sorg, nooit kwaad of ongeërg raak nie, jou verwonde liggaam so teer betrag en daagliks so versigtig dog deeglik was. Dieselfde geld die fisioterapeute, die skoonmakers – almal speel 'n onmisbare rol om die lewe vir die lydendes in hierdie vreemdste van plekke tog op 'n manier leefbaar te maak.
En daar deur 'n venster kyk ek in die Helderberg vas.
In hierdie vallei, besef ek, het my eerste Suid-Afrikaans gebore Botha-voorsaat, Jacobus d'Oude Botha, grootgeword – op dié plaas wat vandag as Ken Forrester Wines bekend staan. Hy was een van agt buite-egtelike kinders van Maria Kickers, wat as Amsterdamse weesmeisie in die Kaap beland om hier die stammoeder van alle Bothas vandag te wees.
Aan die begin van die 18de eeu was hy een van die eerste ingesetenes om die kolonie sak en pak te verlaat en aan die verste grensposte 'n bestaan te gaan maak as kleinboer en grootwildjagter.
In sy veertigs het hy 'n leeuaanval in die Swellendam-omgewing net-net oorleef, maar genoegsaam herstel om eers in sy 100ste jaar te sterwe te kom.
Sy gesig doem voor my op en ek put eindelose krag uit ontberings wat hy oorleef het. Oorstromings, brande, droogtes – saam-saam moes hy en sy vrou, Elsie Snyman, sorg dat hulle en die kroos oorleef, kom wat wil.
Ek hoor oor die radio bo teen die plafon kundiges waarsku dat die land op 'n enorme ramp afstuur weens Eskom, en dat die staatskas só leeg geplunder is dat ek die afleiding moet maak dat die land as geheel in 'n waaksaal is, soortgelyk aan een waarin hartpasiënte opgeneem word. Net hierna kom twee nuwe wêreldwye kankers ter sprake wat die mensdom kollektief magteloos na die asem laat snak: Donald Trump en Brexit.