Die woorde “afskeid” en “vertrek” is presies só gerangskik deur die ontslape skrywer Karel Schoeman, dit vervat bykans als wat die mens hier op die ondermaanse hetsy fisiek of emosioneel ontwortel. Hierdie woorde kry nuwe beslag in die vertoning Weifel oor jou twyfel (When in doubt say darling) van die satirikus Pieter-Dirk Uys. Hier takel hy eietydse sake, soos die vlugtelingkrisis, Brexit, haat-spraak en die ondermyning van die demokrasie, maar grawe ook uit ’n magdom van dose op die verhoog ’n paar apartheidspoke. Dit is tyd om ’n paar te groet en agter te laat — dit is vir baie van sy karakters, soos die bejaarde man, tyd om ’n nuwe huis, dalk sy laaste op die aarde, te betrek. Besin Uys oor sy eie uittrede hier?
Uys werk altyd met humor, diep insig en deernis, sonder om doekies om te draai. Die stapel dose op die verhoog bevat sy verhooglewe van meer as vier dekades. Soos hy sorteer, dink hy hardop oor die pad en die karakters wat hom in ons 24-jarige demokrasie die nuwe bestel ingedra het. Dit word ’n voëlvlug van ons geskiedenis. “Ons vergeet byvoorbeeld maklik 30 jaar gelede was Oudtshoorn ook nat (Nat)”, word daar skalks opgemerk ná die milde reënbuie op dié Karoodorp.
Hy sê as die nuwe wette oor haat-spraak op die wetboeke is, hy nie meer sou kon werk nie — sou hy selfs hierdie vertoning nie mog lewer nie. Woorde is woorde, dit is nie wapens nie, benadruk hy. Oor die afgelope twee dekades het baie mense — veral die bornfrees — hom in ’n blik probeer druk; hy mog byvoorbeeld nie Zuma speel nie, want hy is wit, hy moet liefs die mond gesnoer hou oor dit of dat. Mense vergeet dat Uys ’n kisduiweltjie is — hy spring uit, koggel en tart soos klokslag.
Uys bly by sy land en sy mense. Hy bly vlymskerp en eietyds. Hy raak die hartsnare met sy vertolking van ’n bejaarde en sy hond, Smelly, wat na ’n aftreeoord moet gaan. Sy hond mag saam, want nie een van die twee gaan lank daar wees nie. Hy omvorm P.W. Botha met ’n paar kostuumwisselinge in Zuma en “hie-hie” die hele pad hof toe of Dubai toe. Hy toor Angela Merkel, Theresa May, Nelson Mandela op en Evita Bezuidenhout kom loer ook in. Dit is veral die skets oor ’n vlugteling wat by die doeane vasval wat diep sny en raakvat. Ook die bejaarde vrou van die BoKaap wat by haar kinders in Londen gaan kuier – en so duidelik haar midde in ’n swendelary bevind met die aankoop van haar visum.
Uys besiel opnuut, want hy is ingeploeg hier en die moue is opgerol. Hy is nog lank nie klaar met sy geliefde land en sy mense nie.