Die probleem met korrupsiePres. Zuma (foto: Flickr/GovernmentZA) en die drie Gupta-broers (foto’s: who’s Who). Suid-Afrikaners wat omgee vir die toekoms van hul land, het dié naweek kiertsregop gaan sit by die lees van berigte oor geheime e-posse wat wys in welke mate pres. Jacob Zuma en die regering die land aan die familie Gupta uitverkoop het. Rapport (wat sy inligting van sy susterskoerant, City Press, oorgeneem het), se opsomming maak gewag van “hoe die familie ministers en senior bestuurders van staatsbeheerde korporasies met geskenke oorlaai en tot watter mate hulle die staat in hul sakke het”. The Sunday Times was ewe reguit: “A series of damning e-mails… show that the Guptas run South Africa”. Daar is selfs sprake dat Zuma in Doebai ’n tweede tuiste wil vestig – dalk om te vlug as die grond hier te warm onder sy voete word? Dit is nie die enigste getuienis oor die saak nie. Verlede week het ’n groep van nege akademiese navorsers aan vier vooraanstaande Suid-Afrikaanse universiteite ’n vernietigende verslag uitgereik waarin hulle met vers en kapittel aandui in welke verstommende mate die land deur ’n bende misdadigers gekaap is. Dis soos ’n (my eie woorde) spinneweb met die Guptas as die spinnekoppe in die sentrum wat aan alle toutjies trek. Dis die gevolg van ’n sorgvuldig beplande strategie wat in 2010 begin het. Die finale oorwinning was die afdanking van Pravin Gordhan as minister van finansies en sy vervanging met die Zuma-akoliet Malusi Gigaba. “Radikale ekonomiese transformasie”, ’n begrip wat glo die herstrukturering van die ekonomie om die swart mense se agterstand uit te wis behels, is aan die hart van die strategie, luidens die verslag. Dis egter bedoel om ’n klein korrupte elite wat rondom Zuma en die Guptas versamel is, te bevoordeel. Die navorsers skryf reguit: “Essentially government has become a massive tender-generating machine.” Dit kom neer op “entrenching clientelism and patronage networks that become dependent on the favour of those who make the decisions at the top of the pyramid”. Die planne om ’n reeks peperduur kernkragsentrales deur die Russe te laat bou is ’n gevallestudie op sigself. Rusland speel klaarblyklik ’n belangrike rol in die proses, en luidens die studie is daar aanduidings dat “Russian intelligence has a presence in the Presidency to guide the process”. Daar word ook beweer dat Rusland die ANC in die laaste munisipale verkiesing gefinansier het. Trouens, word gesê, die Russiese kernkragsentrales kan tegelyk dien as nie-amptelike ambassade en militêre basis, en dit kan lei tot Russiese beheer oor die Suid-Afrikaanse ekonomie. In ’n meer algemene sin word die dramatiese korrupsie van die ANC-regering bevestig deur ’n verslag van Transparency International, ’n internasionale organisasie wat hom besig hou met korrupsie wêreldwyd. Verlede jaar het die organisasie ’n verslag oor korrupsie in Afrika uitgereik wat Suid-Afrika ook in ’n baie slegte lig stel. In ons land, sê die verslag, het 79% van die bevolking geen vertroue in die regering se beweerde stryd teen korrupsie nie. Daarmee beweeg ons in dieselfde omgewing as Benin, Liberië, Nigerië, en Zimbabwe – dit in teenstelling met Botswana, Lesotho en Senegal, waar ’n klein meerderheid meen die regering doen genoeg om korrupsie te beveg. Altesame 46% van alle Suid-Afrikaners meen die president en parlementslede is korrup, terwyl 49% dieselfde van staatsamptenare dink. Die vertroue in regters en landdroste is nog groot; slegs 23% verdink hulle van korrupsie. Daarby dink 64% die korrupsie het in die voorafgaande jaar “sterk” toegeneem. Korrupsie is veel meer as slegs ’n probleem van oneerlikheid, al is dit uit morele oogpunt al erg genoeg. Dit kom neer op diefstal deur die rykes en magtiges van die armes en magteloses. Dit rem ontwikkeling, want geld wat bedoel is vir die bemagtiging van armes verdwyn in die sakke van die elite. In ’n verslag verlede jaar het die Wêreldbank geen doekies omgedraai nie: “Corruption is a global phenomenon found in all countries – but evidence shows it harms poor people more than others, stifles economic growth and diverts desperately needed funds from education, health care and other public services.” ’n Bekende Vlaamse joernalis, Mia Doornaert, het dit geëggo: “Studies show too, that there is a strong positive correlation between the voice of the people and accountability on the one hand and indicators such as per capita income, infant mortality rates and adult literacy on the other.” Die gevolgtrekking hieruit is duidelik. As Suid-Afrika ooit uit sy huidige bose kringloop van armoede en gebrek aan ontwikkeling wil kom, as ons land ooit aan sy onbetwiste groot potensiaal wil voldoen, sal ons die stryd teen korrupsie op alle fronte moet wen. Maar laat ons onsself nie flous nie: Solank Zuma en die Guptas in die middel van die spinneweb sit en stelselmatig meer aspekte van die staatsmag inkatrol en onder hul beheer kry, gaan dié geveg verloor word. Zuma en die Guptas – en die invloed wat pres. Wladimir Poetin en sy kornuite van die kantlyn probeer uitoefen – móét verwyder word. Sommige Suid-Afrikaners het om die een of ander rede ŉ groot voorliefde vir Poetin. Onlangs het die Nederlandse televisie ŉ dokumentêr uitgesaai waarin oortuigend aangedui word dat Poetin tot in sy kern korrup is, en dat hy dit al was lank voordat hy Rusland se staatshoof geword het. Die hele projek om Russiese kernkragsentrales aan Suid-Afrika te verkoop – ŉ projek wat ons land nie kan bekostig nie – speel luidens die akademici se verslag ŉ sentrale rol in die verkoop van die staat aan rampokkers. Moenie dink Poetin is ŉ engeltjie nie. Sake is egter nie hopeloos nie. Zuma en die Guptas het hulle misreken met die oop aard van die Suid-Afrikaanse samelewing. Ondanks die haat wat sommige mense teenoor die media toon, was dit elke keer juis die media wat die skrikwekkende omvang van die ANC-korrupsie oopgevlek het. Daarby is die howe ook nog taamlik onafhanklik, soos blyk uit die feit dat die Konstitusionele Hof die kernkragsentrale-projek afgekeur het. Alles is nie verlore nie. Maar in die laaste instansie is dit die burgerlike samelewing wat – uiteraard binne die wet en sonder geweld – in opstand moet kom en sê: Tot hiertoe en nie verder nie! Dit sal al help as die oorblywende ordentlike mense in die ANC kragte saamsnoer en Zuma die trekpas gee. Maar óns moet die streep in die sand trek.