Ons praat nie almal só nie, mediamense | Netwerk24
Deur Sonja Loots 05 Maart 2017 20:15
Kunstefeeste is altyd 'n aanval op die sintuie – gewoonlik darem op die beste manier moontlik. Dit is 'n geleentheid om die kunstewêreld – en veral die vele vorme van kuns wat ons deur taal bedryf – op nuwe maniere te sien, te hoor en te beleef.
So sal dit sekerlik wees vir die duisende mense wat oor die volgende paar dae na die Stellenbosse Woordfees gaan stroom vir hul jaarlikse inspuiting van hogere kuns en nie-so-hogere samesyn.
Vir dié vir wie Afrikaans belangrik is, wag daar egter vanjaar 'n onaangename verrassing. Nader jy die dorp uit Kayamandi se rigting, word jy deesdae begroet deur 'n reuse-advertensiebord van DStv met die woorde: "MAAK GIRLS NIGHT JOUNE. OWN 2017."
Ja, ek moes dit ook 'n paar keer lees en is steeds nie presies seker wat dit beteken of in watter taal dit geskryf is nie. Met slegs twee Afrikaanse woorde uit die vyf (kom ons aanvaar "2017" as opsioneel Afrikaans of Engels) kan dit sekerlik nie Afrikaans wees nie.
Maar is dit Engels? Tog ook nie. Want kan 'n kopieskrywer hoegenaamd Engels magtig wees as hy of sy nie eens die besitlike vorm ¬– "girls' night" pleks van "girls night" – onder die knie het nie?
Dat die Afrikaanse kanaal, kykNET, se logo, die bekende blou rusbank, boonop trots onderaan die advertensie pryk, skrei nie net ten hemele nie, dit is 'n skande.
Met slegs twee Afrikaanse woorde uit die vyf kan dit sekerlik nie Afrikaans wees nie.
En nee, hierdie is nie 'n argument vir outydse "algemeen beskaafde" Afrikaans wat geen plek toelaat vir variante en plaaslike dialekte nie.
Ek is heeltemal bereid om enige spreker 'n Engelse sondetjie hier en daar te vergewe. Die sin "Maak girls night joune" is egter nie die Afrikaans van die Kaapse Vlakte of van jong studente nie. Ek het die afgelope week genoeg tyd op Stellenbosch deurgebring om met vertroue (en dankbaarheid) te kan berig: Nee, ek het niemand ontmoet wat so praat nie.
Elders in vandag se koerant trek 'n
leser, Callie Eloff, te velde teen die sangeres Karlien van Jaarsveld wat in haar onderhoud met Rapport se Hanlie Retief blykbaar 40 Engelse woorde gebruik het. (Ek maak staat op sy telling, ek het nie kans gesien om dit self na te gaan nie.)
Eloff is nie die eerste – en hopelik ook nie die laaste – Afrikaanssprekende wat kapsie maak teen die manier waarop Afrikaans leed aangedoen word deur die manier waarop dit in die openbare sfeer gebruik word nie. Hy is ook nie die uitsondering nie. Ek wil my verstout om te sê dat die meeste Afrikaanssprekendes – selfs dié wat hulself skuldig maak aan slordige taalgebruik – verkies dat die Afrikaans wat hulle op radio en televisie hoor en in koerante en op advertensieborde lees grammatikaal korrek is en 'n minimum Engelse leenwoorde bevat. Ons stel, heeltemal tereg, 'n hoër standaard aan professionele taalgebruikers as aan onsself. Dit is wat
radio-omroepers, sportaanbieders en
televisie-aanbieders onderskei van kroegpraters en lieplappers.
Daarom is dit vreemd dat die enigste mense wat blykbaar heeltemal uit pas is met hoe die meeste Afrikaanssprekendes voel, juis die televisie-ghoeroes en media-tipes in Randburg en Melville is wat moet bepaal waarna ons en ons kinders elke dag moet luister. Want dit is hulle wat – teen alle bewyse in – aanvoer dat Afrikaans op TV en radio moet klink "soos die mense praat". En daarmee bedoel hulle dikwels nie Afrikaans soos "die mense" dit praat nie, maar Afrikaans soos hulle dit hoor en self praat binne hul eie geslote en anglisistiese klein stadskringetjie.
Dank die Heer, daarom, vir kunstefeeste soos die Woordfees. My opregte wens vir die Woordfees is dat die mense van
kykNET hierdie week lank genoeg op Stellenbosch sal kom¬– nie net om selfies van hulself saam met hul gagga advertensiebord te neem nie, maar ook om bietjie te luister hoe mense op straat regtig Afrikaans praat.