Die gebied Fenicië[wysig | wysig bron]
Die gebied waarin die Feniciërs gewoon het, het geen duidelike grense gehad nie omdat 'n goed omlynde invloedsfeer of 'n Feniciese staat grootliks ontbreek het. Die gebied het sowat 300 km langs die ooskus van die Middellandse See en in die binneland tot noord van die berg Karmel en die stad Akko gestrek. Daar was 'n paar belangrike stede in die gebied geleë wat tegelykertyd die sentra van die Feniciese handel en kultuur was. Van die suide tot die noorde was die stede Akko, Sidon, Tirus, 8eritos (Beiroet), Biblos, Tripoli en Arwad (tans Roead, ŉ kuseiland). Verder noord was Oegarit wat, hoewel dit sterk verwantskap met die Feniciese stadkultuur getoon het, nietemin eenkant gestaan het.
Biblos en Oegarit Oor die oorsprong van die Feniciërs en hul geskiedenis is daar afgesien van vae legendes maar min bekend. Die volk het hulle waarskynlik tussen 3000 en 2000 v.C. hier gevestig. Oorblyfsels van die voor-Feniciese beskawing is veral in die stad Biblos opgegrawe. Dit getuig van 'n hoë kulturele bloei en intensiewe handelsbetrekkinge, veral via die kus met Egipte. Omsfreek 2000 v.C. het die Amoriete Fenicië en onder andere Biblos en Oegarit oorgeneem. 'n Rukkie later het die Egiptiese invloed van die sogenaamde Middelryk sterk toegeneem. Die invloed is veral in Biblos opgemerk, in beeldhouwerk, kunsvoorwerpe en inskripsies wat hier gevind is. Uit hierdie periode dateer die bekende obelisktempel en talle pragtige graftombes van vorste, asook die tempels van Dagon en Baal in Oegarit. Nit ŉ verwarrende oorgangsperiode het die Egiptenare hul posisie in Fenicië gedurende die Nuwe Ryk (die 18e dinastie, omstreeks 1600-1300) nog verder versterk. Die hele gebied - later die land Kanaän genoem - was toe gekenmerk deur 'n gelykvormige, hoogs ontwikkelde kultuur wat soms die Kanaänitiese kultuur genoem word. Dit was die resultaat van 'n langdurige ontwikkeling en van baie invloede van buite af (behalwe die van die Egiptenare byvoorbeeld ook die van die Hoeriete uit die Ooste). Oor die politieke situasie in Kanaän omstreeks 1350 v.C. is daar redelik baie bekend danksy die Amarnabriewe, diplomatieke briefwisseling tussen Egiptiese farao's en hul Siries-Palestynse vasalle in Babilonië, veral die in Biblos. Die briefwisseling is by Amarna, die bestuursentrum van die Egiptenare, gevind.Ook die argiewe van Oegarit is van belang vir kennis oor hierdie periode. In hierdie tyd het die mag van die Hetiete, 'n volk uit Klein-Asië, vanuit die noorde ten koste van Egipte uitgebrei. Oegarit het tot die Hetitiese invloedsfeer behoort en die eintlike Fenicië het toe min of meer 'n buffersone geword, hoewel dit nog formeel onder die Egiptiese gesag was.
Oegarit[wysig | wysig bron]
Terwyl daar byna niks in die Feniciese stede self gevind is wat uit die kritieke eeue dateer nie (hulle was klaarblyklik nie van belang nie), het die opgrawings by Oegarit (die ruüineheuwel Ras Shamra word sedert 1929 deeglik deur die Franse gefynkam) wei ŉ duidelike beeld van die Kanaänitiese kultuur getoon. Hulle moes ŉ monumentale argitektuur (paleise) gehad het, tesame met 'n bloeiende godsdiens en letterkunde wat op ŉ wydvertakte handel gebaseer was. Baie literêre en wetenskaplike manuskripte in spykerskrif is gevind. Tekste in die Oegaritiese spykerskrifalfabet uit omstreeks 1400 is ook gevind. Die mitologiese verhale oor die Kanaänitiese gode soos EI, Baal, Anat, Asjera, Jammu (die see) en Motu (die dood) en legendariese vorste soos Danel, Aqhat en Kirta is veral van belang. Die manuskripte is die oudste oorspronklike bronne oor die Kanaänitiese mitologie en daarom van groot belang vir die godsdiens- en literatuurwetenskap, veral met betrekking tot die studie van die Ou Testament. Baie van die religieuse denkbeelde wat in die manuskripte voorkom, kom later weer by die Feniciers self voor .
Die Feniciese stadstate[wysig | wysig bron]
Omstreeks 1200 v.C. is Fenicië se sentrale gebied geteister deur invalle van die sogenaamde seevolke wat ook ander plekke, byvoorbeeld die Egiptiese kus, onveilig gemaak het. Die eintlike beskawing van die Feniciërs het na die onregeerbare Wikingtyd begin. Sommige geleerdes beskou die term Fenicië en Feniciërs nie as ter sake tot omstreeks 1200v.C. nie. Letterlik beteken hierdie terme waarskynlik " purperland" en "purpervolk", na aanleiding van 'n beroemde handelsproduk uit hierdie periode.
Die Feniciese beskawing[wysig | wysig bron]
Die alfabet[wysig | wysig bron]
Die oudste teks wat gevind is, is die op die sarkofaag van Ahiram (omstreeks 1000 v.C.). Tot die Se eeu het die tekste beskeie in getal gebly, al is die Feniciese skryftaal reeds vanaf die 9e en 8e eeu v.C. deur ander volke gebruik. Dit was waarskynlik as gevolg van die dominerende rol wat die Feniciërs in die handel gespeel het. Na die 5e eeu het die aantal tekste veral in die gebied van Carthago toegeneem. Enkele tweetalige tekste - Fenicies- Hetities (uit Karatepe), Fenicies- Etruries (uit Pyrgi) en PuniesNumidies (Noord-Afrika) is baie belangrik vir die vergelykende taalwetenskap. AI hierdie tekste is geskryf in die Feniciese alfabet, die eindresultaat van die ontwikkeling van fonetiese skrif wat tussen 1200 en 1000v.C. begin het. 'n Belangrike fase in hierdie ontwikkeling was die Oegaritiese spykerskrifalfabet in omstreeks 1400 v.C. In die 12e eeu het die oud- Feniciese alfabet met 22 konsonante of medeklinkers ontstaan. Die alfabet is spoedig algemeen gebruik.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Feniciërs&oldid=1843623"