Soek julle krag in die Here en in sy groot mag – Bybelskool
Written by Chris van Wyk on Apr 1, 2016 . Posted in Satan.
1 Die stryd tussen lig en duisternis – 'n gemeenskaplike godsdienstige metafoor
Geestelike oorlogvoering vind sy begronding in die metafoor van die stryd tussen die magte van Lig en Duisternis, wat gebruik word as verklaring van die konflik tussen goed en kwaad wat hom afspeel in die lewe van die hele mensdom.
Dié metafoor word in verskillende ander godsdienste gebruik. Vergelyk as voorbeeld die Persiese (hedendaagse Iran) beskouinge van die Zoroastrianisme (die hedendaagse Parsi's) gebaseer op die leringe van Zarathustra[i] (of Zoroaster), saamgevat in die Avesta ('n reeks boeke). Hy word uiteenlopend gedateer tussen 6000 vC (deur Plato) en 600 vC (middeleeuse geleerdes), met die mees moontlike datum ongeveer die 14de of 13de eeu vC (op moderne linguistiese gronde).
'n Sleutelaspek van sy leringe was die dualistiese stryd tussen die twee(ling) geeste, Ahura Mazda – die god van lig – en Ahriman – die beginsel van kwaad, met 'n hele hiërargie van demone en engele wat onder hulle ressorteer (Lendering 2002).
Onderlinge beïnvloeding met beduidende verskille
Sommige geleerdes skryf juis die herkoms van die metafoor van lig en duisternis, sowel as die hele Bybelse angelologie en demonologie toe aan dié godsdiens se beïnvloeding van die Bybelskrywers in die Babiloniese ballingskapstyd.
Dis egter 'n komplekse en moeilik bepaalbare saak om die onderlinge beïnvloeding na die een of die ander kant toe te beslis. Wat vir ons doel belangrik is, is dat ten minste wel gesê kan word, dat die Bybelse demonologie beduidend verskil van die Persiese idees. Dis juis dié verskille wat beteken dat die ooreenkomste wat daar wel bestaan nie net uit 'n doodgewone meganiese oorname van wat die Persiese godsdienste geleer het, verklaar kan word nie.
De Villiers merk hieroor op: "Dit is juis die angelologie en demonologie wat aantoon hoedat die karakter van die Jahwisme behou kon bly te midde van die wisselwerking wat bestaan het met omringende godsdienste en kulture." Een van die onderskeidende kenmerke van die Bybelse hantering van engele en demone is dat daar 'n groeiende bewussyn is van die afstand tussen God en die aarde (transendensie). Dit is juis hierdie groeiende bewussyn van die transendensie van God wat verantwoordelik was vir die groter klem op die rol van engele en demone. Ook die pessimistiese geskiedenis- en wêreldbeeld van die apokaliptici (byvoorbeeld Daniël) kan uit hierdie transendente bewussyn verklaar word (De Villiers 1997).[ii]
'n Bybelse metafoor
Die metafoor van lig en duisternis word uitgebreid ìn die Bybel gebruik. Die nadenke oor die wyse waarop God aanvanklik lig geskep het (Gen 1-2; vergelyk Jes 45) vind 'n neerslag in die metaforiese beskrywing van God as lig, sowel as in die metaforiese beskrywing van die verlossing as lig wat in die duisternis geskyn het (Joh 1; Kol 1:13) en in die verkondiging van die herskepping, waar daar nooit weer duisternis sal wees nie (Open 22:5). Dit word selfs toegepas op die waardestelsel waarvolgens gelowiges in hierdie wêreld moet lewe – as mense van die lig (2 Kor 6:14; 1 Joh 2:7-11).
Deurgaans is daar 'n duidelike onderskeid en afstand tussen die metafoor en sy verwysing, byvoorbeeld dat God lig maak (Gen 1) en in afgeleide metaforiese sin lig is (Hand 26:18; 2 Kor 4:6; 1 Joh 1:5). Dit sou tog onsinnig wees om God direk met lig te identifiseer, ten minste in 'n Bybelse sin!
In die breë word God dus met lig geïdentifiseer en die magte van die bose met die duisternis. Die metafoor van lig en duisternis vind 'n weerklank in die verdere metafoor van twee koninkryke van lig en duisternis wat met mekaar in stryd is.
'n Reformatoriese metafoor
Gegewe hierdie gereëlde gebruik van dié Bybelse metafoor, het dit nog altyd 'n integrale deel van die verstaansraamwerk van die kerk regdeur die eeue[iii] uitgemaak, onder andere ook in die Gereformeerde verstaan van die evangelie.
Calvyn skryf hieroor in hoofstuk XIV van sy Institusie in 'n onderafdeling van sy teologisering oor God as Skepper, waarmee hy duidelik aantoon dat hy die duiwel en sy demone as ondergeskik aan God en sy regering beskou (McNeill 1977:172 vv), soos dit immers ook in die Nederlandse Geloofsbelydenis artikel 12 neerslag gevind het in die afwysing van die Manigeërs se dualistiese standpunt "dat die duiwels hulle oorsprong uit hulleself het en reeds van nature sleg is en nie sleg geword het nie". Daarteenoor word die geskapenheid van die duiwel en sy demoneryk bely en die soewereiniteit en uniekheid van God as God bevestig. Met hierdie indeling wou Calvyn gelowiges hoop gee vir die geestelike stryd waarin hulle gewikkel is, 'n stryd wat hy as baie reël beskou het. Daarom waarsku hy gelowiges teen agterlosigheid en lafhartigheid in die stryd teen die bose en pleit hy vir 'n moedige, standvastige en volhardende houding.
Duidelik het Calvyn die duiwel as 'n reële werklikheid beskou teenoor die idee dat die duiwel en demone net beskrywings van bose menslike gedagtes sou wees. Die verwysing na duiwels in die Bybel sou andersins na sy mening redelik sinloos wees, sowel as die hele idee van die eindoordeel en alles wat daarmee gepaard gaan (1977:178-9). Omdat die duiwel God se teëstander is en die stryd tussen hulle onversoenbaar is, word ons daarom deur Calvyn opgeroep tot 'n volhardende stryd, 'n geestelike weerstand teen alles wat die duiwel doen en waarvoor hy staan. Hy beredeneer dit veral uit die oorwinning wat reeds behaal is op Golgota wat 'n kompromielose geveg met die duiwel moontlik maak.
Die Heidelbergse Kategismus verklaar die sesde bede van die Ons Vader: "En lei ons nie in die versoeking nie, maar verlos ons van die Bose" as volg: "Dit is: Ons is in onsself so swak dat ons nie een oomblik staande kan bly nie. Daarby hou ons doodsvyande, die duiwel, die wêreld en ons eie sondige natuur, nie op om ons aan te val nie. Wil U ons tog deur die krag van u Heilige Gees staande hou en versterk sodat ons teen hulle sterk weerstand kan bied en in hierdie geestelike stryd nie beswyk nie totdat ons eindelik die oorwinning ten volle behaal." (vraag en antwoord 127).
Ook die Dordtse Leerreëls verwys in Hoofstuk 5 na die geestelike stryd as deel van die geloofsvolharding van die heiliges. Omdat die verlossing van die gelowiges nie heeltemal in dié lewe met die sondige natuur en die mag van Satan klaarspeel nie, moet gelowiges: "hulle voortdurend voor God verootmoedig, hulle toevlug tot die gekruisigde Christus neem, die sondige natuur hoe langer hoe meer doodmaak deur die Gees van die gebed en heilige geloofshandelinge." (Afdeling 1, artikel 2).
2 Die bestaan van die duiwel, demone en engele
Hoewel die angelologie (leer van die engele) en die demonologie (leer van demone) nie as 'n deeglike uitgewerkte sisteem in die Skrif voorkom nie, word die bestaan van die engele, demone en die duiwel[iv] deur die Skrifboodskap eenvoudig as 'n werklikheid aanvaar. Daar is 'n wye aanvaarding van engele en demone in die Bybel en ook in die ander Joodse tekse van daardie tyd (De Villiers, 1997:16.4), sonder om te veel oor hulle uit te brei.
Aan die een kant is dit natuurlik só dat nie alle "pre-moderne" mense geglo het aan die heersende interpretasies van die bo-natuur, die liggaamlike opstanding of die bestaan van geeste en engele nie. Vergelyk die rusie tussen die "sekularistiese" Sadduseërs – wat volgens die teks nie aan bo-natuurlike wesens geglo het nie[v]– en die Fariseërs, wat wel aan hulle geglo het (Hand 23:7-8). Daar is werklik niks nuuts onder die son nie. CS Lewis skryf dat die enigste vrou wat hy ooit geken het wat 'n spook gesien het, stellig verklaar het dat sy nié in hulle glo nié en haar waarneming daarom 'n illusie moes wees (1947:7)!
Derdens: Indien die bestaan van demone en engele ontken word, kan die bestaan van God en die Heilige Gees moeilik volgehou word. Die rede hiervoor is dat die bestaan van God nie berus op rasionele of empiriese argumente nie, maar op die getuienis van die Bybel[vi]. Dit wil sê, dit is 'n geloofs- en belydenisstandpunt. Indien die demone en engele se bestaan op grond van rasionele argumente betwyfel word – dat daar ander verklarings vir hulle werkinge is en hulle nie empiries waargeneem kan word nie – geld dieselfde ook vir die bestaan van God – daar is ander verklarings moontlik vir die werk wat die Bybel sê Hy doen en Hy kan ook nie empiries waargeneem word nie.
3 Efesiërs 6:10-24 – Soek julle krag in die Here en in sy groot mag
Dit is interessant om te sien wat die dinge is waardeur ons die krag van God ervaar en toelaat in ons lewe. Paulus noem 7 maniere, waarvan net een, die Woord, met 'n aanvalswapen gekoppel word, die swaard:
Waarheid – in die lig van 5:6-20 het dit te make met die vasstaan in die lig van die waarheid, teen die onwaarhede wat mense verkondig (5:6) sowel as om die vrugtelose praktyke van die duisternis aan die kaak te stel (5:11). In ons toewyding aan die waarheid, ervaar ons God se krag wat ons vol maak van Homself. Die waarheid is soos 'n gordel waarmee 'n soldaat sy jurk opgebind het, sodat hy makliker kon beweeg. Dit maak ons vry in ons binneste van verslawing en weerbaar teen versoeking in die publiek.
Vryspraak (geregtigheid) – dit het te make met die feit dat in Christus ons in die regte verhouding met God gekom het, en dat ons nou vrye toegang tot die Vader het. In ons blydskap oor God wat ons aangeneem het, volledig uit genade, ervaar ons die krag om standvastig te bly in die wêreld.
Getuienis – die bereidheid om die evangelie na mense te neem, is 'n kragtige bevestiging van God se werk in jou eie lewe. Dit is soos die skoene aan die voete van die soldaat wat sorg dat hy oor ruwe terrein kan beweeg, met die getuienis van die goeie nuus van die evangelie vir alle mense.
Geloof – die vertroue op God en die afhanklikheid van wat Hy doen, is die enigste manier om die aanslag van die bose af te weer. Dit is soos 'n skild wat jou beskerm teen die brandpyle van die vyand. Let op dat daar nie 'n pyl en boog in die hand van die gelowige is nie, net 'n skild om weerbaar te wees.
Verlossing (redding) – as vryspraak die objektiewe werk van Christus in ons lewe is om ons in die regte verhouding met God te bring, is verlossing die subjektiewe diep oortuiging in ons binneste dat God dit inderdaad goed bedoel met ons en ons vir Homself as kinders aangeneem het. Dié oortuiging funksioneer soos 'n helm op ons kop wat die sentrum van ons lewe, ons brein, beskerm.
God se Woord – die enigste aanvalswapen is die Woord van die Gees, soos Paulus dit stel. En let op dat die Heilige Gees en die Woord direk aan mekaar gekoppel word. Die een kan nie sonder die ander nie – albei is nodig om regtig in God se wil vir jou lewe te kan wandel.
Gebed – dit is die aspek waarop die meeste uitgebrei word. Let op dat gebed allesomvattend is – by elke geleentheid, gedurig, vir alle gelowiges, vir die evangelie.
Paulus gebruik 'n oorlogsmetafoor (soos Jesaja ook gereeld doen) wat hy uitspel in terme van 'n wapenrusting, gordel, borsharnas, skoene, skild, en swaard. Omdat dit 'n geestelike stryd is wat met dié wapens gevoer word, is die term "geestelike oorlogvoering" gemunt, ongelukkig met 'n inkleding wat min met die teks self te make het.
Kyk weer na die dinge wat Paulus uitlig, en jy sal sien dat sy opdrag nie direk met 'n aanval op die bose magte te make het nie, inteendeel, eerder met 'n fokus op drie aardse goed: 1) mense aan wie die evangelie verkondig moet word (vers 15), 2) mense vir wie gebid moet word (vers 18-19) en 3) jou persoonlike lewe, waarin jy vas moet staan in die waarheid, vryspraak, getuienis, geloof, verlossing, die Woord en gebed. Nie een opdrag het met die kosmiese magte as sodanig te make nie.
Deur vas te staan in die waarheid en die geloof, deur te bid en te getuig word weliswaar die mag van die bose in mense se lewens gebreek – die mag van die politiek, ekonomie en kultuur – maar altyd met werklike mense in die oog. Daarmee ontken ek nie die bestaan van die duiwel en bose magte nie, maar fokus op dít wat die teks van ons vra – en die teks vra nie 'n direkte geveg met die Bose nie, maar 'n betrokkenheid by werklike mense. Selfs die engele skram van 'n direkte geveg met die duiwel weg, sê Judas 8-11. Hoe ons geestelike oorlogvoering dus die kosmiese magte raak, word nie dieper deur Paulus hier uitgespel nie.
[i] Zarathustra as figuur is ook bekend aan die Weste deur die werk van Nietzsche: Thus spake Zarathustra, hoewel daar uiteindelik nie eers 'n god oorbly in sy beskouinge nie!
[ii] Dit sien 'n mens ook geïllustreer in die hantering van ander leringe uit die ballingskap. Vergelyk byvoorbeeld die beskrywings van Genesis 1 en 2 wat 'n ander tipe skeppingsteologie as dié van ander skeppingsverhale uit dié tyd handhaaf. In plaas van 'n skepping uit die liggaam van Tiamat, skep God uit die chaos. Daarmee oorwin God nie net die chaos nie, Hy span dit in. Die hemelliggame word daarom ook nie as gode beskrywe nie, maar as skeppingsvoorwerpe wat deur God in aanskyn gepraat is. Net so teologiseer Genesis 9-11 anders oor die rede vir Noag se ark-ekspedisie as wat die Gilgamesj-epos dit aan die hand van die figuur Utnapisjti(m) doen. Die rede vir die vloed in Genesis is die sonde van die mensdom met alleen Noag wat begenadig word. In die Gilgamesj-epos is die rede vir die vloed die oordeel van die god Enlil oor die vinnige vermeerdering van die mense wat sy slaap versteur!
[iii] Vergelyk die duiweluitdrywers van die vroeë kerk (volgens Eusebius) en die getuienisse van sendelinge, veral wanneer in nuwe sendingvelde op God se "mags"-ingrype op byvoorbeeld die weerstoestande staatgemaak is as tekens om die plaaslike bevolking van die geloofwaardigheid van die Christelike godsdiens te oortuig (Rommen 1995:2).
[iv] Vir meer inligting oor die die duiwel en verwante onderwerpe, vgl die werke van J B Russell (The Prince of Darkness : Radical Evil and the Power of Good in History 1992; Mephistopheles : The Devil in the Modern World, 1986; Lucifer : The Devil in the Middle Ages, 1984; Satan : The Early Christian Tradition, 1981; The Devil : Perceptions of Evil from Antiquity to Primitive Christianity, 1977) en B P Levack (redakteur van 'n 12 volume werk: Witchcraft, Magic and Demonology, 1992) wat 'n enorme hoeveelheid inligting beskikbaar gestel het hieroor. Vgl ook die werk van P Carus (The history of the Devil and the Idea of Evil, 1900) wat as ateïs reeds aan die begin van die vorige eeu gesoek het na die waarheid agter die mite en simboliek van die duiwel. Vergelyk ook L Els & K Jonker Satanism in South Africa, 2000.
[v] Sommige verklaarders betwyfel dié interpretasie, op grond van die feit dat 'n ander antieke bron, Josefus, niks hieroor van die Sadduseërs vermeld nie en dit verder bekend is dat die Sadduseërs die Pentateug aanvaar het, waarin wel van engele sprake is. Marshall (1980:365) verbind byvoorbeeld die verwysing na engel en gees in die teks aan die tipe opstandingsliggaam wat gelowiges sou hê, wat met die bestaande inligting oor die Sadduseërs se ontkenning van die opstanding sou ooreenstem. Wat 'n mens se keuse egter ook al is, die feit is dat die Sadduseërs met die heersende verstaansraamwerk verskil het.
[vi] Die getuienis oor God uit die algemene openbaring van die skepping kan op dieselfde wyse aanvaar of verwerp word.
Demone, Duiwel, geestelike oorlogvoering, Satan
Ds Chris baie dankie vir elke stuk wat ek ontvang. Ek geniet alles maar Job was vir my `n hoogtepunt en die een van gister oor die duiwel, engele ens . – baie baie insiggewend. El leer so baie. Groetnis