Nuuskommentaar: Sisulu dryf verder weg van werklikheid en nader aan die afgrondLindiwe Sisulu, minister van menslike nedersettings, water en sanitasie. (Foto: Twitter) Die politieke retoriek waardeur minister Lindiwe Sisulu haar voornemens van onteiening sonder vergoeding in Kaapstad (as beginpunt) in die vooruitsig stel, openbaar ’n ontstellende gebrek aan insigte oor hoe die basiese wetmatighede van nedersettings werk. Meer nog, sy openbaar totale onkunde oor die grondwetlike implikasies van internasionale verdrae wat Suid-Afrika onderteken het. Saam met ander blapse wat sy as minister van internasionale betrekkinge gemaak het, lyk dit of haar kennis oor haar vorige portefeulje ook baie gebrekkig was. Elke staatsdepartement vereis ’n minister wat gemotiveerd, bekwaam en realisties moet wees. Kom dit by die departement van menslike nedersettings raak die vereistes om te slaag nie net nog meer nie, maar die standaard verhoog baie om die feitlik onmoontlike te kan vermag. Die probleem is in die parlement goed saamgevat deur die Vryheidsfront Plus se woordvoerder oor menslike nedersettings, Piet Mey: “Almal in Suid-Afrika verdien menswaardigheid, ŉ leefbare woonplek en kos op die tafel. Die waarheid is egter dat die land se ekonomiese groeikoers van minder as 1% nie tred hou met die snelle bevolkingsaanwas van 1,5% nie en tot dit nie verander nie, sal daar werkloosheid en armoede wees. Aan die ander kant is daar mense wat wel ŉ blyplek kan bekostig, maar dan maak die geredelike beskikbaarheid daarvan dit weer onmoontlik.” Ongelukkig het die minister, Lindiwe Sisulu, met haar wegspring in hierdie portefeulje, in haar eerste begrotingsrede, verkies om politiek die aandag te trek eerder as om te toon dat sy die probleme verstaan. Haar departement, het sy verklaar, staan eerste in die tou as dit kom by onteiening sonder vergoeding wanneer die wet op die wetboek kom, en Kaapstad gaan eerste aan die beurt kom. Dit lyk of sy vasbeslote is om van geen portefeulje wat sy beklee, ’n sukses te maak nie. As minister van verdediging en as minister van internasionale betrekkinge het sy onaanvaarbaar baie blapse gemaak, al is daar nie heeltemal eenstemmigheid oor hoe goed sy oor die algemeen gevaar het nie. Nou is sy in die portefeulje wat feitlik waarborg dat die minister met ’n gekneusde reputasie daarvan sal afkom. Die toppunt was waarskynlik wyle Sicelo Shiceka, maar hy sou waarskynlik selfs in die denkbeeldige portefeulje van skoenvasmaak loshande gedruip het. Pravin Gordhan is ’n beter voorbeeld om na die onmoontlike aard van die portefeulje te verwys. En dit gaan al hoe beroerder. Sou Sisulu nie beter gedoen het om haar eerder te bekommer oor hoe die jaarliks verslegtende OG-oorsig oor munisipaliteite omgedraai kan word nie? Uit hierdie verslae kan ’n ellelange lys van probleme saamgestel word wat eers hanteer en OPGELOS moet word voor munisipaliteite reggeruk kan word. Die probleme wat die Wes-Kaap in die gesig staar, is veel, veel groter as om met onteiening op te los. Die droogte daar, wat sy angels ingeslaan het ’n paar jaar voor dit volgens beplanningsdokumente verwag is, het getoon hoe kwesbaar hierdie streek is. Miljarde rande se skade is byvoorbeeld gely weens verminderde buitelandse valuta omdat landbouwater vir menslike verbruik hertoegewys moes word, en die oeste erg beïnvloed is. Intussen is daar ’n enorme invloei van mense uit die Oos-Kaap – mense wat nie altyd die mees geskikte kwalifikasies het nie, en hulle byvoorbeeld ook in gebiede gaan vestig waar die tale wat hulle praat of verkies, nie oral algemeen was nie, maar daarop in byvoorbeeld skole aandring. Skoolbouprogramme, en die vind van onderwysers, is dus meer kompleks as net eweredige bevolkingsgroei. Om minister van nedersettings te wees, sou ’n mens verwag sou so ’n minister ’n redelike kennis hê van stedelike beplanning – indien dan nie in stadsbeplanning nie, dan iets soos stedelike geografie, stedelike ekonomie, verstedelikingsosiologie, ensovoorts. Dan sou die minister verstaan dat ’n oop terrein nie sommer ook geskik is vir behuising nie – dat sulke terreine heel doelbewus beplan is omdat die bodemformasie nie geskik is vir bewoning nie. Groot dele van Suid-Afrika is ongelukkig nie geskik vir bewoning nie, wat byvoorbeeld hellings, die ontwikkeling van sinkgate of selfs “net” swellende kleigronde, insluit. Die alarmklokkies moet vir ’n minister of LUR afgaan as daar nog net fluisteringe dat ’n gebied met die naam Turflaagte vir behuising oorweeg word. Om bloot ’n stuk “onbenutte grond” te onteien vir behuising kan die ganse infrastruktuur van die omgewing laat “sink”. Rioolverstoppings word byvoorbeeld ’n staande probleem, nie net weens oorbelading nie, maar omdat die vereiste hellings in swellende kleigronde versteur kan word, wat weer wortelindringing bevorder. Weens migrasie deur wat die DA by geleentheid ekonomiese vlugtelinge uit die Oos-Kaap genoem het, maar moes terugtrek, is die kusdorp Hermanus nou die snelgroeiende gemeenskap in die Wes-Kaap en sewende snelgroeiende in die land. Hermanus, met ander gemeenskappe in die Overberg-munisipaliteit soos Bettysbaai, Kleinmond, Hawston (Herrie se Baai), Onrus en Sandbaai, is grootliks van toerisme afhanklik, maar dit word onder druk geplaas van migrante wat ook ’n dak oor die kop soek. Geskikte alternatiewe nader as 20 kilometer is daar nie, en word selfs nywerheidsgebiede onder druk geplaas, en is Hermanus sy vliegveld kwyt. ’n Watertekort na die akwifer nie die mas opgekom het nie, en die Te Bosch-dam geblyk het kwesbaar te wees, het tot allerlei moratoriums gelei. Kortom, is ’n meer oorhoofse plan nie nodig nie – een wat tot meer werksgeleenthede in die Oos-Kaap sal lei nie, met genoeg watervoorsieningsplanne nie? Nou moet die Wes-Kaap wat reeds onder enorme druk is, vir voortvloeiende misdaadprobleme pa staan – terwyl die sentrale regering in stryd met die Grondwet die polisie as ’n nasionale funksie gekaap het en soos sy stert hanteer. (Die Grondwet bepaal immers die polisie is ’n gelyklopende provinsiale en nasionale funksie, met doeltreffende polisiëring as een van die provinsiale regering se funksies.) Volgens aktiviste het die regering en polisie eers ontsteld en verbaal op die Wes-Kaapse (bende-)geweld begin optree toe die vermoorde slagoffers swart was, en nie soos voorheen hoofsaaklik bruin nie. (Elf agtereenvolgende vermoordes was swart.) Dit sal Sisulu loon om by die wortel te begin. Om artikel 25 van die Handves van Menseregte te wysig om onteiening sonder vergoeding moontlik te maak is nie so ’n voldonge feit soos sy dit maak nie. Suid-Afrika is onder meer ondertekenaar van ’n hele rits internasionale verdrae, ook van dié wat onteiening sonder vergoeding onmoontlik maak. Van hierdie verdrae bevat strafmaatreëls wat mede-ondertekenaars veronderstel is om toe te pas teen deelnemende lande wat van die bepalings oortree. As oudminister van internasionale betrekkinge behoort Sisulu darem van beter te weet as om die harde werklikhede met politieke retoriek te vervang. Om nie eens van die noodwendige inploffing van die ekonomie te praat wanneer die Grondwet wel verander word nie. Of wil sy haarself so gou as moontlik heel bedrewe uit hierdie portefeulje, wat blyk enige minister se begraafplaas te wees, uitwerk?