Bolandse boer myn vir water | Landbou
Die watertonnel van binne. Die sagte leiklip wat die dak vorm, moes die eerste 10 meter gestut word, maar was daarna so stewig dat daar geen gevaar van instorting was nie.
Toe dit blyk dat dit onekonomies is om 'n nuwe boorgat se opbrengs van 7 570 liter water per uur 115 meter diep uit die aarde te pomp, het 'n Bolandse boer die probleem opgelos deur met handearbeid 'n tonnel van 59 meter lank na die waterbron grawe.
Mnr. Pieter Viljoen, boer van die plaas Die Ster by Tulbagh, het dié gevaarlike onderneming 'n halfeeu gelede aan die westekant van die Winterhoekberge aangepak nadat hy driehoeksmeting ingespan en die tonnelgrawery fyn bereken het.
Hy en drie werkers, gewapen met grawe, pikke, toue, stutte, 'n kruiwa en 'n jaglamp, het nege weke lank 18 meter diep onder die grond tot by die waterbron gegrawe. Uit die tonnel van byna 2 meter hoog en 1,3 meter wyd is 270 ton grond oor altesame 930 km met die kruiwa weggery.
Die water het ononderbroke teen 4 900 liter per uur uit die tonnel gevloei. Dit is herlei na 'n opgaardam van waar dit met natuurlike druk vir sprinkelbesproeiing in die vrugteboorde gebruik word.
Die tonnel het destyds R400 gekos. Die toegeruste boorgat sou hom R1 000 gekos het, plus die lopende koste.