19 MEI – Afrikanergeskiedenis
1849 – Die anti-bandietbetoging in Kaapstad
Die Britse gevangenebevolking het veral vanweë die Ierse onrus drasties toegeneem. Lord Grey, minister van kolonies, het toe besluit dat ook Suid-Afrika voortaan as strafkolonie soos Australië gebruik sal word. Die hele Kaap was in verset toe die besluit bekend geword het. Goewerneur Harry Smith moes net lelik bontstaan, maar hy was aan die Kapenaars se kant. Ongeag protesnotas en agitasies het Grey hom doof gehou. Die openbare byeenkoms van 19 Mei 1849 op die Parade wat deur 5000 mense bygewoon is, het hom eweneens koud gelaat. Hier is 'n Anti-Bandietebeweging gestig, en die gemoedere het opgevlam. Pamflette is geskryf en talle lede van die Wetgewende Raad, veldkornette en ander burgerlike ampsdraers het uit hulle poste bedank. Middel 1849 het Grey die Neptune met 288 van hierdie bandiete aan boord na die Kaap gestuur. Die Kaapse verset het behoorlik momentum gekry. Manne soos JB Ebden, Christoffel Brand, John Fairbairn en H Roos het Londen se optrede sterk veroordeel en teengestaan. Toe ander persone in die vakante betrekkings, na die bedankings vroeër, aangewys is, is hulle sosiaal vermy en gemolesteer en is hulle wonings aangeval. Op 19 September 1849 het die Neptune met sy ongelukkige mensvrag Simonsbaai binnegeseil. 'n Boikotbeleid is dadelik georganiseer, sodat niks verskaf moet word nie. Winkels en ander instellings is vermy as hulle handel gedryf het, en mense se name is op 'n swartlys geplaas. Vier maande het die boot doelloos voor anker gelê. Op 21 Februarie 1850 het die boot in opdrag van Grey die Kaap verlaat. Stedeling en plattelander, Boer en Brit, het saam-saam teen Londen getriomfeer. Die beginsel van Kaapse inspraak en erkenning is bewys. Kroonkoloniebestuur was verby, en in 1853 het verteenwoordigende regering gevolg. Die Hollandse Heerengracht het, helaas, Adderleystraat geword. Kaapstad se dankbetoon aan CB Adderley van die Britse laerhuis vir sy steun aan die Kapenaars in hulle verset. Heerengrachtstraat is veel later gedeeltelik herstel, maar Adderleystraat het eweneens gebly.
1900 – Anglo-Boereoorlog: Skermutseling by Laingsnek, Natal
1930 – Vroue verkry stemreg in Suid-Afrika
1787 – Ulrich Lauts, skrywer en akademikus († 25 Julie 1865)
1857 – Willem Conradie, predikant in die Nederduitse Gereformeerde Kerk en die skrywer van onder meer die Afrikaanse Kinderbybel († 9 Januarie 1925)
1919 – Esmé Euvrard, Suid-Afrikaanse radio-omroepster en aktrise († 11 September 1993)
1923 – Johannes Meintjes, kunsskilder en skrywer († 7 Julie 1980)
Johannes Meintjes was 'n kunsskilder, beeldhouer, amateur-geskiedkundige, skrywer en dramaturg.
1875 – Sir Christoffel Joseph Brand, eerste Speaker van die Kaapse parlement (* 21 Junie 1797)
1901 – Marthinus Wessel (MW) Pretorius, eerste president van die ZAR (* 17 September 1819)
Marthinus Wessel Pretorius is op Pretoriuskloof, distrik Graaff-Reinet, as die oudste seun van AWJ (Andries) Pretorius gebore. As Voortrekker vergesel hy sy vader na Natal en neem hy ook aan die Slag by Bloedrivier deel. In 1848 vestig hy hom in die Magaliesberg, en in 1853 volg hy sy vader op as kommandant-generaal vir Potchefstroom en Rustenburg. Hoewel hy nie oor die leierseienskappe van sy vader beskik nie, speel hy 'n belangrike rol in die vroeë geskiedenis van Transvaal. Deur sy toedoen is 'n grondwet in 1856 opgestel, maar na vele onenigheid is hy eers in 1860 as Staatspresident van die ZAR beëdig. Intussen het hy op ondiplomatieke wyse die OVS by die ZAR probeer inlyf en byna burgeroorlog veroorsaak. In 1859 word hy ook tot Staatspresident van die OVS verkies, maar hy word verplig om sy Transvaalse amp neer te lê. Na vier jaar keer hy terug na die ZAR en word tot Staatspresident herkies.
In die Transvaal moes hy aan vele interne vraagstukke aandag gee, maar as gevolg van sy swak hantering van die Transvaalse aanspraak op die Diamantvelde en die verlies van die gebied, word hy in 1871 verplig om te bedank. Enkele jare het MW Pretorius uit die politieke gedrang verdwyn, maar met die Britse anneksasie van die ZAR in 1877 het hy as volksleier, onder ander met Paul Kruger en Piet Joubert, as lid van die Driemanskap, weer sterk na vore getree. Na die Transvaalse Vryheidsoorlog (1880 tot 1881) het hy sy aandag aan sy boerdery op Potchefstroom gewy. Die laaste jare van die ZAR se bestaan word hy, waarskynlik ter erkenning vir sy diens aan die Republiek, tot waarnemende geskiedskrywer benoem. Daarvoor ontvang hy £300 (R600) per jaar. Hy het daarin geslaag om heelwat waardevolle stukke te versamel, maar vanweë die Engelse Oorlog het weinig daarvan bewaar gebly. Op 'n koue nag in Mei 1901 word hy deur twee Britse soldate uit sy slaap gewek en op die stoep van die woning ondervra. Hierdie twee uur lange ondervraging in die koue was vir die gestel van die 81-jarige oud-president te veel en nadat hy reeds die volgende dag siek geword het, sterf hy op 19 Mei 1901 op Potchefstroom.
1990 – Albie Venter, Suid-Afrikaanse rolprentregisseur en -vervaardiger (* 31 Januarie 1940)
Albie Venter was 'n bekende Afrikaanse rolprentvervaardiger en plateprodusent wat die maatskappy Brigadiers gestig het toe hy 'n student was. Hy het saam met verskeie bekende Afrikaanse vermaaklikheidskunstenaars gewerk voordat hy in die ouderdom van 50 jaar oorlede is.