Grabber: Tlhabollo mabapi le makhura a "bio-fuel" lefaseng ka bophara e hlola mabaka ao a fago Afrika ditšhušumetšo (incentives) tše botse tša go hlabolla ekonomi. Nakong ye e tlago ditsebakgwebo (entrepreneurs) di ka tsenela mešomo ye ya seekonomi mme tša kgontšha batho go kaonafatša maphelo a bona.
Intro: Ge dinaga tša seripeng sa leboa la lefase (northern hemisphere) ka nnete di nyaka go tsebiša makhura a "bio-fuel" di swanetše go ela tlhabollo ya mabaka a a amanago le taba ye hloko dinageng tša seripeng sa borwa bja lefase (southern hemisphere). Go feta fao go akanywa gore nyako ya mabele le dipeu tša oli e tlo pedifala mengwageng ye 20 - 30 ye e tlago.
Go ka kgona go tšweletša phahlo ye e nyakegago mabapi le nyako ya dijo le makhura nakong ye e tlago, Yuropa e swanetše go ela maamušo a tlhago hloko ao a hwetšwago mono Afrika dinageng tšeo di lego ka thokong ya borwa bja leganata la Sahara (Sub-Sahara Africa). Go ba gona ga methopotlhago go ka kgontšha dinaga tša Afrika go tšweletša phahlo (feedstock) ye e nyakegago ka theko ya fase (lower cost per unit). Mehola ye ya theko ya fase e tlišwa ke maemo a mabotse a klimate le mmu, kudu dinageng tša go swana le Angola, Mosambiki le Zambia. Le ge go le bjalo, ditheo tša papatšotokologo (free market principles) tša go swana le tokelo ya go ba le phahlo naga (property rights) di swanetše go hlompša ke dinaga tša ka borwa bja Sahara ge di rulaganya dipeotšhelete (investments) le dinaga tše dingwe.
Go hlohleletša mešomo ya seekonomi ka moo go kgonegago le go laola methopo ka nepo ya go e diriša ka botlalo, re swanetše go kgona go bapatša methopo go hwetša mehola ye mekaone ekonoming. Ke ka mokgwa wo fela ekonomi ya dinaga tša borwa bja Sahara di ka kgontšhwago. Afrika-Borwa ke moetapele gare ga dinaga tše di lego borwa bja Sahara moo ditheo tša papatšotokologo di hlomphiwago. Afrika-Borwa e swanetše go thuša dinaga tše di lego borwa bja Sahara go bontšha dinaga tše dingwe tša lefase gore re kgona go thekga tikologo ye e tiilego yeo e loketšego peotšhelete le gona e swanelago tlhabologo ya ekonomi. Ge Afrika-Borwa e ka palelwa ke go kgodiša dinaga tša seripeng sa leboa la lefase gore re na le bokgoni bja go tšweletša motheo (infrastraktšha) gammogo le ditšhušumetšo tša makgonthe go tšwa methopong ya rena, re tla amoga dinaga tše dingwe tša thokong ya borwa bja Sahara sebaka sa go tsenela ditlhabollo tša gonabjale mabapi le makhura a "bio-fuel" ka botlalo.
Tlhabollo mabapi le makhura a "bio-fuel" lefaseng ka bophara e hlola mabaka ao a fago Afrika ditšhušumetšo (incentives) tše botse tša go hlabolla ekonomi. Nakong ye e tlago ditsebakgwebo (entrepreneurs) di ka tsenela mešomo ye ya seekonomi mme tša kgontšha batho go kaonafatša maphelo a bona. E ka se be fela go bapatša dijo goba go tšweletša dijo tša go fepa malapa fela, eupša e tla ba go ikhweletša tšhelete ya go reka tše di thabišago (luxury items).
Sebaka se sebotse sa tlhabollo sa mohuta wo re tla se fetišetša ka lebaka lang Afrika-Borwa e na le boikarabelo mabapi le tlhabollo ya dinaga tše dingwe tša Afrika. Thekgo ya tlhabollo ya intasteri ya makhura a "bio-fuel" mono Afrika-Borwa e tla kaonafatša toto ya dijo. Batšweletši ba Afrika-Borwa ba na le bokgoni le gona ba ka tšweletša dijo go feta tekanyo eupša ba hloka mmaraka moo ba ka rekišago ditšweletšwa tša bona. Tlhabollo ya intasteri ya makhura a "bio-fuel" e ka thekga tlhabollo ya mmaraka wo mokaone wa diphahlo. Tshepelong ye re tla be re bopa bokgoni bjo bohlokwa bjo bo ka romelwago dinageng tše dingwe tša Afrika. Ditshenyegelo tše di sepelelanago le tlhomo ya intasteri ye di oketšega lefaseng ka bophara mme ka fao nako ya go bopa tikologo ye e akaretšago ditšhušumetšo tše di tiilego mabapi le diprotšeke tša go hlabolla makhura a "bio-fuel" e fihlile. Ka fao setšhaba sa gešo se hloka pono ye e sekilego ya tsela ya go tšwela pele le go lokafatša ditšhušumetšo tše di tiilego?
Kua Amerika dintlha tše di ilego tša gapa tlhabollo ya makhura a "bio-fuel" mathomong, e be e le bothata bja dipolaseng (tšweletšo ya go feta tekanyo) le tirišo ya payo-ethanolo (bio-ethanol) legatong la MBTE bjalo ka seo se akaretšago oksitšene (as an oxygenate). Ke eng seo se gapago tlhabollo ya "bio-fuel" mono Afrika-Borwa Na le mo nageng ye e ka ba gore ke mabaka ao a amanago le tikologo goba ke sebaka sa go tšwetša pele diekonomi tša magaeng Go ya ka moo theko ya dijo e namelelago godimo re ka re re bogela phetogo ya popego ya ekonomi ye e diragalago lefaseng ka bophara yeo re ka fošago ge re ka re ke infleišene ye kgologolo (hyper inflation). Madimabe ke gore se se direga ka nako yeo lenaneo la rena la tlhabollo ya makhura a "bio-fuel" le swanetšego go dumelelwa ke mmušo mola re batametše dikgetho. Ka lebaka le bao ba theago maikemišetšo a pušo (policymakers) ga ba na nnete mabapi le seo se swanetše go dirwa go tšwetša tlhabollo ya makhura a "bio-fuel" pele dinageng tša ka borwa bja Sahara. Le ge go le bjalo go bohlokwa gore dikgonagalokotsi tše di sepelelanago le ditlhabollo tše di akanywe lebakengtelele bakeng sa go huetšwa ke dilo tšeo di bonalago di se na mohola mo lebakengkopana?
Grain SA e bona ditlhabollo mabapi le makhura a "bio-fuel" bjalo ka sebaka seo mmušo o ka se dirišago go hlola seemo seo se ka goketšago peotšhelete mme morago ga fao wa emela morago gore maatla a papatšotokologo (free market) a hlabolle intasteri ye ka go lokologa ntle le ditšhitišo tša go swana le dilaesense, melawana le taelelo mabapi le sedirišwa sa go tšweletša makhura a "bio-fuel" (feedstock).
Mabapi le tlhabollo ya dibjalo re swanetše go ela hloko gore sebaka se se se ke sa hola swikiri (moba) fela bjalo ka sedirišwa (feedstock) se noši, gape gore mabaka a mono Afrika-Borwa a se ke a bapišwa le a dinaga tše dingwe tša seripeng sa borwa bja lefase ntle le lebaka. Go na le kgonagalo ya go hloma mebaraka ye mmalwa ya payo-ethanolo kgauswi le mafelo ao go tšweletšwago lehea le sonoplomo dikarolong tša leboa la naga le ge e ka ba mafelong ao pula e nago marega moo dibjalo tša go swana le korong ya maemo a fase, "triticale" le bali, di ka kgonago go thekga tlhabollo ya "bio-fuel" mola sedirišwa sa maleba (proper feedstock) se sa tšweletšwa.
Ka boripana, go ka kgona go fediša tlhaelo ya phahlo goba didirišwa (dibjalo) tša go tšweletša "bio-fuel" go nyakega ditšhušumetšo tša maleba tšeo di ka kgonago go tswalela beng ba dišere poelo ye nnyane. Ge intasteri ya makhura a "bio-fuel" e ka dumelelwa go hlabologa ka go lokologa le ka go ela ditšhitišo tša tikologo hloko, re holofela gore tshepetšo ya tšweletšo ya "bio-fuel" e tlo hlohleletša tšweletšo ya tša temo, mme ka go realo ya šitiša go fokotšega go ya pele ga tšweletšo ya mabele le dipeu tša oli. Bokaone, re tla tsoša dibaka tša go hlabolla temo, seo se tla tšwelago ditšhaba tša magaeng mohola.
Lefase le swanetše go lemoga gore Afrika-Borwa e kgona go thekga ditlhabollo mabapi le makhura a "bio-fuel" dinageng tša Afrika tša karolong ya borwa bja Sahara ka go thekga maikemišetšo a rena a ASGISA le ge e ka ba a NEPAD tseleng ya go nyakela meloko ye e tlago bokamoso bjo bokaone.