Teen 4000 v.C., weens ’n verandering in die klimaat, het die grasvelde reeds tot ’n woestyn verdor. Die Sahara-woestyn het Afrika in twee verdeel en die lewe noord van die Sahara het baie anders ontwikkel as dié in die suide daarvan.
In hierdie afdeling word gekyk na ’n aantal hooffigure uit die tyd van die sogenaamde vryheidstryde op die kontinent. Verder ondertoe kan jy lees hoe die aangesig van Afrika ná die Tweede Wêreldoorlog verander het...
• Nelson Mandela (1918- ) was 27 jaar lank ’n politieke gevangene waarna hy in die dekade voor die afgelope eeuwisseling die eerste president van ’n nuwe, nie-rassige Suid-Afrika geword het. Suid-Afrika het in 1910 onder die Britse vlag tot stand gekom met die unifikasie van Kaapland, Transvaal, die Vrystaat en Natal. Mettertyd het hy saam met Brittanje ’n gelyke vennoot in die Statebond geword, waaruit hy later getree het. In 1994 het die land sy lank verguisde apartheidsbeleid begrawe met die hou van die eerste veelrassige verkiesing en hom daarna weer by die Statebond aangesluit.
• Jomo Kenyatta (ca. 1893-1978) was aanvanklik premier en toe die eerste president van Kenia. Hy het van 1963 af tot met sy dood regeer. Kenyatta was voor dit ’n aantal jare in die tronk omdat hy die Mau-Mau-guerrilla-veldtog teen die Britse bewind in sy land gelei het.
• Kwame Nkrumah (1909-’72) het in 1957 die premier van Ghana geword toe dié land die eerste kolonie in Afrika was wat onafhanklik geword het. Die koloniale heerser was Brittanje. Nkrumah se bewind is egter in 1966 in ’n staatsgreep omvergewerp. Hy het aanvanklik in die kollig gekom toe hy in 1950 ’n veldtog van burgerlike ongehoorsaamheid en massa-aksie gelei het wat sy land (toe die Goudkus genoem) tot stilstand gebring het.
• Sam Nujoma (1929- ) was die president van Namibië (van 1990 tot 2005) en stigter van die bevrydingsbewing Swapo (in 1957). Vanweë Suid-Afrika se destydse weiering om die beheer prys te gee oor Suidwes-Afrika, soos die land toe genoem is, het Nujoma met ’n bevrydingstryd begin wat later gelei het tot ’n “bosoorlog” wat vanuit Angola gevoer is. Suid-Afrika het Suidwes-Afrika (voorheen ’n Duitse gebied) ingevolge ’n mandaat van die ou Volkerebond bestuur en hom verset teen enige pogings om hom daarvan afstand te laat doen. Uiteindelik (in 1990) is onafhanklikheid egter wel aan die land toegestaan.
NÁ die Tweede Wêreldoorlog begin die Afrika-kolonies, net soos die kolonies in Asië, hul onafhanklikheid eis. Europa, waar die oorlog groot verwoesting gesaai het, kan sy oorsese besittings nie behou nie.
Die Franse kolonie Algerië is selfs belowe dat hy ná die oorlog ’n aandeel in sy eie regering sou kry. Frankryk hou egter nie woord nie. In 1952 word olie in Algerië ontdek en Franse setlaars, wat hoop dat dit hulle ryk kan maak, raak des te meer vasbeslote om daar te bly. Oorlog breek in 1954 uit. Ná agt jaar van bittere guerrilla-gevegte gee Frankryk in 1962 Algerië sy onafhanklikheid.
Ghana (voorheen die Goudkus) is in 1957 die eerste Britse kolonie in Afrika wat sy onafhanklikheid verkry.
Maar in ’n land soos Egipte verloop sake weer heelwat anders. Reeds in 1922, ná nasionalistiese proteste, gee Brittanje erkenning aan Egipte as ’n konstitusionele monargie, maar behou hy nog sekere magte, waaronder beheer oor die Soedan. Die Britte wil graag vanweë die Suez-kanaal nog ’n sê in Egipte hê. Die kanaal (wat tussen 1854 en 1869 gebou is) is naamlik ’n kardinale kortpad tussen die Middellandse See en die Indiese Oseaan.
Maar kardinaal in die Afrika-bevrydingstryde is die stryd teen apartheid in Suid-Afrika. Ná die Tweede Wêreldoorlog word Suid-Afrika, soos voorheen, polities steeds deur die wit minderheid bestuur. Hulle is die nakomelinge van veral Nederlandse, Duitse, Franse en Britse setlaars wat hulle in die vorige eeue hier gevestig het.
Dan was daar ook die Rhodesiese stryd. In Suid-Rhodesië (vandag Zimbabwe) wou die blanke Rhodesia Front Party hê dat die land onafhanklik van Brittanje moes wees, maar hulle het die Britse eise verwerp dat hulle die mag met die swart mense moes deel. In 1965 verklaar Suid-Rhodesië hom eensydig onafhanklik. Die blanke regering bly tot 1979 aan die bewind toe dit uiteindelik ’n swart meerderheidsregering moes aanvaar. Die land aanvaar in 1980 die naam Zimbabwe.
Liberië is reeds in 1847 vir gewese slawe van Amerika in die lewe geroep en is sedertdien onafhanklik. Hier het die burgerlike onrus van die laaste aantal jare van die 20ste eeu na die 21ste eeu oorgespoel.
Namibië was aanvanklik ’n Duitse gebied, maar dit is in 1915 deur Suid-Afrika beset, wat dit jare lank ingevolge ’n mandaat van die ou Volkerebond bestuur het. Ofskoon dit streng gesproke geen kolonie was nie, is dit deur baie mense as die “laaste kolonie” in Afrika beskou. In 1990 het Suidwes-Afrika (kortweg Suidwes), soos dit toe genoem is, die onafhanklike Namibië geword.
Baie grense van Afrika-lande is reguit lyne. Dit is omdat Afrika deur die koloniseerders verdeel is, sonder om op die tradisionele grense tussen die verskillende stamme ag te slaan. Dit het ná onafhanklikheid tot probleme gelei omdat baie lande twee of meer volkere met verskillende tale en godsdienste het. Ná onafhanklikheid het die state wat deur die Europeërs geskep is, egter oor die algemeen so gebly.
Die lande van Afrika het hierdie akkoord op 23 Oktober 2001 in Abuja, Nigerië, aangegaan. Suid-Afrika se gewese president Thabo Mbeki het ’n deurslaggewende rol in die totstandkoming van NEPAD gespeel.