Archimedes van Sirakuse (Grieks: Άρχιμήδης) (287 v.C. – 212 v.C.) was 'n antieke Griekse wiskundige, fisikus en ingenieur. Alhoewel min oor sy lewe bekend is, word hy beskou as een van die leidende wetenskaplikes in die klassieke oudheid. Benewens sy ontdekkings in die veld van wiskunde en meetkunde, word die vervaardiging van masjiene wat hul tyd ver vooruit was aan hom toegeskryf.
Archimedes, soos voorgestel deur die Italiaanse skilder, Domenico Fetti, in 1620
ca. 287 v.C.
Sirakuse, Sisilië, Magna Graecia
ca. 212 v.C. (op ca. 75)
Wiskunde, fisika, ingenieurswese, sterrekunde, uitvinding
Archimedes se skroef
Hy het die fondamente van hidrostatika gelê en die beginsel van die hefboom verklaar, die toestel waarop meganika gebaseer is. Sy vroeë vorderings in wiskundige analise sluit in die eerste bekende samevatting van 'n oneindige reeks, met 'n metode wat vandag gebruik word.
Die geskiedkundiges van Antieke Rome het 'n sterk belangstelling in Archimedes getoon en verslae van sy lewe en werk geskryf, terwyl die relatief min kopieë van sy verhandelings wat die Middeleeue oorleef het 'n invloedryke bron van idees was vir wetenskaplikes tydens die Renaissance.
In verband met dryfvermoë het Archimedes die volgende gesê:
1 Waarhede en legendes
2 Wiskundige en ander wetenskaplike bydraes
3 Die Beleg van Sirakuse
Waarhede en legendesWysig
Omdat so min oor die persoonlike lewe van Archimedes bekend is, is daar baie legendes oor hom in om loop. Tydens die beleg van Sirakuse deur die Romeine is Archimedes gevra om oorlogstuig te ontwerp, en sommige van hierdie apparate het die Romeine die skrik op die lyf gejaag. Een hiervan was 'n gryptuig – iets wat soos reuse-knypers gelyk het en 'n skip in die water kon gryp en rondskud.
Nog 'n legende is dat hy die spiraalwaterpomp ontwerp het, maar dis bekend dat die Egiptenare al vroeër sulke pompe vir besproeiingsdoeleindes gebruik het. Dit is moontlik dat Archimedes een van hierdie pompe in Egipte gesien het en later in Sirakuse een gebou het om daarmee te eksperimenteer. Dit is 'n spiraal wat baie presies in 'n silinder pas; as die spiraal gedraai word, kan dit water pomp. Dit word ook in stoomlokomotiewe gebruik om steenkool vanaf die kolewa na die vuurkas in die lokomotief te stoot.
"Eureka! Eureka!" Dit beteken: "Ek het gevind! Ek het gevind!" Die apparaat wat hy ontwerp het om die kroon se goudinhoud te bepaal, was baie eenvoudig. Dit word vandag nog gebruik en staan bekend as die "Eureka-kan". 
Basies is die apparaat slegs 'n koperkan met 'n pypie wat aan die bokant ingesoldeer is. Vir die eksperiment word die kan so vol moontlik met water gemaak. Die voorwerp wat ondersoek word, word met 'n toutjie in die water laat sak en die water wat by die tuit uitloop, word opgevang en die volume daarvan gemeet. So kan die volume van 'n onreëlmatige liggaam gemeet word. Dit was 'n baie eenvoudige maar 'n baie belangrike eksperiment. Archimedes het ook vasgestel dat die digtheid van goud verskil van die van silwer.
Wiskundige en ander wetenskaplike bydraesWysig
Archimedes het omwenteIingsliggame bestudeer. Wanneer ons byvoorbeeld 'n ronde kartonskyf vinnig om sy middellyn laat draai, sal dit soos 'n bal lyk. Ons se dan die omwentelingsliggaam van 'n sirkel is 'n sfeer. Die spiraal van Archimedes is 'n meetkundige figuur met interessante eienskappe. Hy het ook gevind dat as 'n bal in 'n silinder pas en die hoogte van die silinder dieselfde is as die deursnee van die bal, dan is die volume van die bal twee derdes die van die silinder.
Archimedes het baie waarde aan hierdie ontdekking geheg en dit was sy laaste wens dat 'n silinder met 'n bal daarin, tesame met die verhouding van die volumes, op sy grafsteen uitgekap moet word. Hy het 'n metode gevind om die oppervlakte van 'n sirkel te bereken. Daarmee het hy ook die waarde van die getal (pi) bepaal as 'n getal wat tussen 31/7 en 310/71 lê. Die getal (pi) is die omtrek van enige sirkel gedeel deur sy middellyn. Archimedes het ook belangrike bydraes op die gebied van die hidrostatika, sterrekunde en meganika gelewer.
Hy was die eerste persoon wat besef het dat 'n stof 'n eienskap soos digtheid het en hy kon die oppervlaktes en volumes van onbekende voorwerpe bepaal deur hulle massas op 'n weegskaal met die van bekende voorwerpe te vergelyk. Die geskrif waarin hy laasgenoemde metode verduidelik, is eers in 1901 deur die Griekse wetenskaplike Kerameus in Jerusalem ontdek. Dit was nie juis een van Archimedes se grootste werke nie maar geskiedkundig was dit 'n groot vonds. Dit was aan Archimedes se vriend Eratostenes gerig en heet Die Metode. Archimedes het gereeld aan sy kollegas en geesgenote in Alexandrië geskryf, waarvandaan hulle sy geskrifte verder versprei het.
Die Beleg van SirakuseWysig
In 216 v.C., toe Archimedes al oor die 70 jaar oud was, is Hieron, die koning van Sirakuse, oorlede. Dit was in die tyd van die Tweede Puniese Oorlog en Sirakuse het besluit om 'n verbond met die Carthagers te sluit. As gevolg hiervan het die Romeine 'n leër onder aanvoering van die konsul Claudius Marcellus gestuur om die stad te beleer. Archimedes was oud en sou seker verkies het om rustig en vreedsaam sy navorsingwerk voort te sit. Sy medeburgers was egter goed bewus van sy wysheid en vindingrykheid, en het sy hulp ingeroep met die verdediging van die stad.
Die dood van Archimedes het plaasgevind tydens die beleg van Sirakuse, toe hy vermoor is deur 'n Romeinse soldaat, ten spyte van bevele dat hy nie leed aangedoen moes word nie. Sy dood In 212 v.C. het die Ro­meine Sirakuse uiteindelik beset. Archimedes was besig om meet­kundige figure in 'n sandbak te teken toe 'n Romeinse soldaat sy huis binnekom.
KENNIS, 1980, ISBN 0798108258, volume 3, bl. 502
Wêreldspektrum, Volume 2, bl.49-51, ISBN 0908409419
↑ O'Connor, J.J. and Robertson, E.F., MacTutor, Archimedes van Syracuse, Januarie 1999
↑ "Eureka! Eureka!" Dit beteken: "Ek het gevind! Ek het gevind!" Die apparaat wat hy ontwerp het om die kroon se goudinhoud te bepaal, was baie eenvoudig. Dit word vandag nog gebruik en staan bekend as die "Eureka-kan".