45°04′N 07°42′O﻿ / ﻿45.067°N 7.700°O﻿ / 45.067; 7.700Koördinate: 45°04′N 07°42′O﻿ / ﻿45.067°N 7.700°O﻿ / 45.067; 7.700
Omstreeks 28 v.C.
- Totaal (31 Augustus 2014)
6 917,6/vk km
1,3 / 22,0 °C
Turyn (Italiaans: Torino; Piëmontees, Duits, Engels en Frans: Turin, Nederlands: Turijn) is die hoofstad van die administratiewe gebied Piëmont en 'n groot nywerheidsentrum in die noordweste van Italië met 'n bevolking van sowat 900 000 in die stads- en 1,7 miljoen in die metropolitaanse gebied.
Die naam van die stad is afgelei van die Keltiese woord tau ("berge"), terwyl sy huidige Italiaanse naam letterlik "bulletjie" beteken. Die etimologiese oorsprong verwys egter na die voor-Romeinse bewoners van die gebied, die Taurini. Weens hulle verering van die bul, die simbool van die god Api, het hulle dorp ook as Taurasia bekend gestaan. Die eerste skriftelike rekord oor die dorp dateer uit die jaar 218 v.C. en berig van die beleg en verwoesting van Taurasie deur Hannibal se troepe.
'n Nagtelike oorsig oor Turyn
Emanuele Filiberto, genoem die Ysterkop, het Turyn in 1563 tot die hoofstad van Savoje verklaar; die Koninklike Paleis (Palazzo Reale), die via Po (Postraat) en die Piazza San Carlo (Sint-Karlspaleis) dateer uit hierdie tydperk.
Franse troepe het die stad in die jaar 1706 beleër, maar ook ná 117 dae nie daarin geslaag om dit in te neem nie. Met die Verdrag van Utrecht is die Koninkryk Sardinië by Savoje ingelyf, en Turyn met sy destydse bevolking van sowat 90 000 is deur die argitek Filippo Juvarra met 'n aantal nuwe geboue voorsien om sy nuwe status as Europese hoofstad te beklemtoon.
Ná 'n kort besetting deur Napoléon Bonaparte se troepe het die stad hom vir die vereniging van die talle klein Italiaanse state beywer. Danksy die opening van die Fréjus-tonnel het Turyn ook tot 'n belangrike vervoersentrum met 250 000 inwoners ontwikkel.
Turyn, met die Wesalpe in die agtergrond
Turyn het vanaf 1861 as die hoofstad van die Verenigde Italië gedien, wat in dieselfde jaar uitgeroep is. In 1865 is die regeringsetel egter na Florence verskuif. In 1870 is Rome uiteindelik tot hoofstad van Italië verklaar. Ondanks sy afnemende politieke invloed het Turyn vinnig tot 'n nywerheidsentrum gegroei en het internasionale bekendheid as die hoofkwartier van motorvervaardigers soos FIAT (1899) en Lancia (1909) verwerf.
Die tydperk ná die Eerste Wêreldoorlog was onder meer deur konflikte tussen die plaaslike nyweraars en werkers gekenmerk; die besetting van die Lingotto-fabriek in die jaar 1920 was die hoogtepunt van 'n reeks stakings.
Turyn se nywerhede het in die tagtigerjare 'n moeilike tyd deurleef, en ondanks die voortgesette groei van die metropolitaanse gebied het die stad baie inwoners verloor. Danksy die Olimpiese Winterspele van die jaar 2006 het die stad aansienlik verander en 'n aantal groot projekte soos die bou van 'n moltreinnetwerk is aangepak. Die beroemde Palazzo Reale is gerestoureer, terwyl die Piazza Castello nou as 'n wandelstraat dien en tot die nuwe hart van die ou stadskern begin ontwikkel.
Turyn is in Noordwes-Italië geleë. Dit word in die weste en noorde deur die Alpe omring en in die suide deur die Monferratoheuwels. Vier groot riviere vloei deur die stad: Die Po en twee takriviere, die Dora Riparia (uit die Keltiese duria wat "water" beteken, later deur die Romeine na "Duria Minor" verander) en die Stura di Lanzo, en die Sangone.
Turyn is die mees westelike nywerheidstad in 'n industriële korridor wat van hier ooswaarts tot Mestre, 'n stad aan die Venesiese strandmeer, strek. Die stad is in besonder bekend as die setel van die motorvervaardiger Fiat (Fabbrica Italiana di Automobili Torino) wat in 1899 gestig en tans die grootste industriële onderneming in Italië is. 'n Ander beroemde motorvervaardiger in die stad is Lancia, wat in 1906 gestig is en in 1969 deur Fiat oorgeneem is. 'n Aantal ondernemings soos SKF, Dayco, Bertone, Italdesign-Giugiaro en Pininfarina spits hulle op die vervaardiging van motoronderdele en op motorontwerp en -stilering toe.
Die Lingotto-Gebou was voorheen een van die grootste motorfabrieke ter wêreld en is omskep in 'n konsertgebou, kunsgalery, hotel en kultuur-, konvensie- en winkelsentrum. Die Lingotto staan ook bekend vir die toetsbaan vir nuwe motormodelle op sy dak.
Die stad beskik oor drie treinstasies, Porta Nuova, tans die hoofstasie van Turyn, Porta Susa en Lingotto, en danksy die nuwe spoorlyn van Milaan na Novara ook oor 'n hoësnelheidstreinverbinding met Milaan en sy internasionale lughawe Malpensa. 'n Bykomende verbinding met die Franse metropool Lyon word beplan.
Turyn en Piëmont is eersterangse sentrums van die kookkuns, wat onder meer deur 'n sterk Franse invloed gekenmerk word. Turynse sjokolade is vir die eerste keer in die 17de eeu vervaardig en is deur die eeue heen tot 'n luukse snoepery ontwikkel, wat met plaaslike nougat en haselneute verfyn en onder meer as pralinees aangebied word.
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Turyn&oldid=1354618"	Kategorie: TurynVersteekte kategorië: Koördinate op WikidataVoorbladartikels	Navigasie-keuseskerm
አማርኛAragonésالعربيةAymar aruAzərbaycancaБеларускаяБеларуская (тарашкевіца)‎Българскиবাংলাབོད་ཡིགBrezhonegBosanskiCatalàНохчийнCorsuČeštinaЧӑвашлаCymraegDanskDeutschΕλληνικάEmiliàn e rumagnòlEnglishEsperantoEspañolEestiEuskaraEstremeñuفارسیSuomiFøroysktFrançaisArpetanFurlanFryskGaeilgeGàidhligGalego客家語/Hak-kâ-ngîעבריתहिन्दीHrvatskiMagyarՀայերենBahasa IndonesiaInterlingueIdoÍslenskaItaliano日本語Basa JawaქართულიQaraqalpaqshaҚазақша한국어КомиKernowekLatinaLëtzebuergeschЛезгиLigureLumbaartLietuviųLatviešuОлык марийМакедонскиമലയാളംМонголमराठीBahasa Melayuမြန်မာဘာသာNāhuatlNapulitanoPlattdüütschNederlandsNorsk nynorskNorsk bokmålOccitanИронPicardPolskiPiemontèisPortuguêsRuna SimiRomânăTarandíneРусскийसंस्कृतम्SarduSicilianuScotsSrpskohrvatski / српскохрватскиSimple EnglishSlovenčinaSlovenščinaSoomaaligaShqipСрпски / srpskiSvenskaKiswahiliŚlůnskiதமிழ்ТоҷикӣไทยTagalogTürkçeTwiئۇيغۇرچە / UyghurcheУкраїнськаاردوOʻzbekcha/ўзбекчаVènetoVepsän kel’Tiếng ViệtVolapükWinarayייִדיש中文Bân-lâm-gú粵語	Wysig skakels	Die bladsy is laas op 7 Mei 2015 om 10:41 bygewerk.