Mthethwa onder beleg en soek politieke traksieDeur Conrad Steenkamp (Foto: Verskaf) Minister Nathi Mthethwa se voorstel om die Afrikaanse Taalmonument te hernoem, moet ongelukkig ernstig opgeneem word. Die minister is onder beleg en glo skynbaar ŉ aanval op Afrikaans sal vir hom nuwe politieke traksie gee. Die ‘noordelike’ blik op Afrikaans wat hier tot uitdrukking kom, is gevorm deur die 1976-opstande en die persepsie van Afrikaans as ŉ wit indringertaal sonder enige legitimiteit. Van Riebeeck het Nederlands hierheen gebring, waarna dit mettertyd verbaster het en op bruin en swart afgedwing is. Weens apartheid is Afrikaans sinoniem met uitsluiting en onderdrukking wat sy marginalisering en aftakeling regverdig. Praat van Afrikaans en dít is die assosiasies wat in baie mense se koppe ontstaan. Dit is dié persepsies wat gelei het tot die taalkundig onsinnige poging om Afrikaans tot uitheemse taal te verklaar – want dan kan Afrikaans maklik onder die vaandel van dekolonialisering verder uitgerangeer kan word. Die noordelike blik weerspreek egter die werklikheid van Afrikaans as ŉ taal wat deur ŉ meerderheid bruin (of swart) sprekers gepraat word; ook die lang geskiedenis van Afrikaans as die taal van stryd teen ongeregtigheid. Dit is blind vir die aktiewe rol van die Khoi en San – die eerste mense – as medeskeppers van Afrikaans, ŉ bydrae wat lank voor die vestiging van die VOC se verversingstasie aan die Kaap begin het. Dit oorskat ook die rol van Nederlands, die administratiewe taal van die kolonie. Die meeste inwoners aan die Kaap – die Khoi en San, setlaars en slawe – het naamlik van meet af anders met mekaar gepraat. Sommige mense sien die Afrikaanse Taalmonument egter steeds as ŉ simbool van wit oorheersing en uitsluiting – en daarmee as ŉ maklike teiken. Ironies genoeg, het die taalmonument oor die afgelope twee dekades tot ŉ waarlik inklusiewe ruimte met aktiewe deelname vanuit die breë gemeenskap ontwikkel. Alles, van boeremusiek tot die rieldans en nog baie meer, kan daar beleef word. Die monument is nié net ŉ Afrikaanse ding nie, maar ŉ meertalige ruimte waarin brûe tussen gemeenskappe en tale gebou word. Niémand word hier uitgesluit nie. Die Afrikaanse Taalmonument is in der waarheid een van die departement van sport, kuns en kultuur se grootste suksesverhale. Die voorgestelde naamverandering loop hom vas teen nog ŉ werklikheid: die betekenis van die monument is vasgelê in sy struktuur. Dit maak dit moeilik om nuwe tale by die monument te voeg sonder om strukturele veranderinge te maak. En nét een betonsuil vir Xhosa, soortgelyk aan dié van Afrikaans, sou volgens bourekenmeesters ten minste R25 miljoen kos. Met ander woorde, het ŉ mens erns met die voorgestelde naamverandering, is dié voorstel nóg duurder as die vlagpaal. Die nuutste voorstel van die minister se DG dat die monument sommer net so die Xhosa Language Monument herdoop kan word, dui ongelukkig ook op wat lyk na ŉ onderliggende onverdraagsaamheid jeens Afrikaans en sy sprekers. Hoekom stel juis die departement met die grootste verantwoordelikheid vir sosiale kohesie doelbewus twee tale teen mekaar op? Dit is outoritêre politiek wat meer as net ŉ skeut etniese mobilisering bevat. Die kanse dat dit grondwetlik en internasionaal problematies is, is groot en die kanse van opponerende litigasie goed. Hier word ongelukkig probeer om ŉ onbuigsame ideologiese raamwerk – ongeag die werklikhede op die grond – af te dwing en Afrikaans weereens weg te “transformeer”. Dit ontbreek aan begrip en idees en lyk na ŉ poging om politieke probleme met ŉ aanval op Afrikaans te beredder – want dit is die maklike ding om te doen. Onderskat die regerende party die emosies wat hulle minagting van Afrikaans besig is om in die suide wakker te maak? Die monumentkwessie, nes die inheemse kwessie, is net nóg ŉ ongedwonge geskenk vir die opposisiepartye. Elke nuwe stelling oor die Language Monument, stook verdere verdeling en werf stemme vir ander partye. Dit is nie goeie politiek nie. Daarby verdien Afrikaans ŉ vriendeliker blik vanuit die noorde. Ons wil almal deel wees van hierdie land en die tyd vir verandering het gekom. Mobilisering oor alle grense heen is nodig om die duur en ondeurdagte voorstel vir die herbenaming van die Afrikaanse Taalmonument te stuit. Neem dus deel aan publieke prosesse en sê u sê. En selfs al sou die naamkwessie voorlopig op ys gelê word, sal dit beslis volgende jaar met die finalisering van die witskrif vir kuns, kultuur en erfenis en nasionale museumbeleide verder gevat word. Die witskrif voorsien die konsolidasie van die bestuur van ŉ groot aantal museums en biblioteke, iets wat enorme gevolge vir die Afrikaanse Taalmonument kan hê. Die Afrikaanse Taalmonument is oorspronklik met geld uit die Afrikaanse gemeenskap gebou. Dalk moet nou na maniere gekyk word waarop die gemeenskap se betrokkenheid by die instelling opnuut uitgebou kan word.