PressReader - Huisgenoot: 2017-09-21 - Wit ak­teurs skryf oor hul swart kind
Wit ak­teurs skryf oor hul swart kind
In ’n nu­we boek ver­tel ’n ak­teurs­paar van die dis­kri­mi­na­sie teen hul­le na­dat hul­le ’n swart kind aan­ge­neem het en die af­breek van mu­re
NA­DAT die ak­teurs­paar Est­her von Walt­sle­ben en Jan-Hen­drik Op­per­man lank pro­beer het om swan­ger te raak het hul­le be­sluit om ’n swart ba­ba aan te neem. Bin­ne maan­de het hul­le die vreug­de van ou­er­skap er­vaar, maar hul­le moes gou wor­stel met ras­sis­me wat steeds sy kop in ons sa­me­le­wing uit­steek.
Est­her is ver­al be­kend vir haar rol­le in die TV-reeks Buurt­wag en die f­liek ’n Paw-Paw vir My Dar­ling en Jan-Hen­drik het on­der meer in die A­fri­kaan­se rol­prent Skoon­heid ge­speel.
In ’n nu­we boek oor die uit­da­ging van ras­se­ver­hou­dings en die be­lang van we­der­syd­se be­grip, Saam in Suid-A­fri­ka, ver­tel hul­le van hul pad. Hier is ’n ver­kor­te uit­trek­sel van hul ver­haal in die boek.
Die mees­te van my groot­word­ja­re het ons in die Paarl ge­woon. Ons was drie kin­ders en het be­trek­lik ge­koes­ter groot­ge­word. My ou­ers het voor 30 hul eer­ste huis ge­koop. Daar was al­tyd een of meer kar­re in die ge­sin, voor­de­le wat ons as van­self­spre­kend aan­vaar het.
Reeds op la­er­skool was ek be­wus van on­ge­lyk­heid. Een De­sem­ber­va­kan­sie, vroeg in die 1980’s, het ons kin­ders in On­rus se strand­meer saam met die hon­de bal­jaar. ’n Bruin mei­sie wat ek nie ge­ken het nie, het saam met ons ge­speel. Ter­wyl ons ge­speel het, het ’n vrou vir haar kom sê sy mag nie daar swem nie.
Die kind was ont­steld. Sy het ge­vra hoe­kom sy nie daar mag swem nie, maar die hon­de mag. Die voor­val het my vrae laat stel. My ma het net haar kop ge­skud en ge­sê: “Ja, dis ver­keerd.” Van al die voor­de­le waar­mee ek groot­ge­word het, is ek die dank­baar­ste daar­voor dat my ou­ers oop­kop was. Ek glo al­le men­se is ge­lyk.
Dit frus­treer my dat men­se steeds dink iets so toe­val­ligs soos waar jy ge­bo­re en wat­ter kleur jou vel is, be­paal jou sta­tus.
My le­wens­leu­se is: “Be­han­del an­der soos jy be­han­del wil word, nie soos jy be­han­del word nie.” Ek het in P­re­to­ria groot­ge­word en ’n groot vrien­de­kring ge­had. Al­mal wit. Ek ont­hou hoe ek die swart mans dop­ge­hou het ter­wyl hul­le in die par­kie sok­ker ge­speel het. Ek wou saam­speel, maar ’n on­sig­ba­re muur het ons a­part ge­hou. Dié muur is deur die ja­re met stel­sel­ma­ti­ge in­dok­tri­na­sie op­ge­rig. Nie­mand wat ek ken, het vrae ge­stel nie. Na­we­ke wan­neer ons ge­braai het, is ge­praat van “ons” en “hul­le”.
Ek kon nog nooit my mond hou wan­neer ie­mand be­gin praat van “hul­le” nie. Ras­sis­tie­se op­mer­kings het my al­tyd rooi­warm on­der die kraag ge­maak. “Wat weet jy van die men­se oor wie jy so neer­ha­lend praat?” het ek ge­won­der. Weet jy van die vroue van K­haye­lit­sha wat deel uit­maak van die po­li­sie­fo­rum? Wat hul le­we waag om kin­ders te be­skerm teen mis­han­de­ling en mis­bruik? Van­nag wan­neer jy in jou warm bed lê, loop hul­le on­ge­wa­pen in don­ker stof­stra­te om te luis­ter waar kin­ders huil.
Ná ’n ge­suk­kel met on­vrug­baar­heid het ek en Jan-Hen­drik be­gin ge­sels oor aan­ne­ming. Ek het ge­weet ons is vir ou­er­skap be­stem.
’n Maat­skap­li­ke wer­ker het ge­sê as ons ’n wit ba­ba wil aan­neem, sal ons tot agt jaar wag. As ons oop is vir ’n swart ba­ba, kan ons bin­ne drie maan­de ou­ers wees. Ek kon sien hoe die mu­re rond­om JanHen­drik op­gaan. My man is die lief­ste mens, wat nog nooit ’n le­li­ke woord oor e­ni­ge mens ten op­sig­te van sy vel­kleur te sê ge­had het nie, en hier sien ek hoe hy wor­stel. Ek het hom ge­vra om saam te gaan na ’n o­ri­ën­te­rings­af­spraak.
O­ri­ën­te­ring het as­ses­se­ring en toe huis­be­soek en fi­na­le voor­be­rei­ding ge­word, en ses maan­de ná ons eer­ste af­spraak het hul­le ge­sê daar is ’n “ma­tch”, ’n ba­ba wat by ons pro­fiel pas. Ek en Jan-Hen­drik was uit ons vel. Soos die
le­we maar loop, was daar skie­lik ook ’n ge­leent­heid om ’n wit ba­ba aan te neem. Jan-Hen­drik het nee ge­sê. Hy het die pad ge­loop, die mu­re af­ge­breek en ge­weet dit is ons seun wat vir ons wag. In No­vem­ber 2014 het A­lek by ons aan­ge­sluit, drie maan­de en drie we­ke oud, ’n Sotho-seun­tjie. Ons le­we het on­her­roep­lik ver­an­der.
A­lek is ’n eks­tro­vert wat al­mal met lief­de oor­laai. Ek hoor hom bui­te roep na die man wat die vul­lis­drom leeg­maak: “Lief vir jou!”, nes hy op die oom met die ko­ö­pe­ra­sie­hemp op Jef­freys baai se s­trand af­storm en hom van ag­ter om die wit be­ne om­hels. Hy steek sy arm­pies na al­mal uit, sa­lig on­be­wus van on­ge­mak.
Daar was voor­val­le waar men­se na ons met haat in hul oë ge­kyk, in hul spo­re om­ge­draai en ge­maak het as­of my seun nie be­staan nie. Dit was ont­stel­lend om teen ge­dis­kri­mi­neer te word as ge­volg van iets so on­skul­digs soos ’n vel­kleur. Men­se hou nie daar­van om hul sie­ning te be­vraag­te­ken nie. Dit laat hul­le voel as­of hul­le tot nou toe ver­keerd ge­leef het. Hul­le wil hul ak­sies en den­ke reg­ver­dig.
Die eer­ste voor­val was in ’ n win­kel­sen­trum in Ge­or­ge. A­lek was ses maan­de oud. ’n Wit vrou het vlak voor my kom staan, haar ge­sig op ’n plooi ge­trek en haar kop vir my ge­skud. Ek was uit die veld ge­slaan. Wat het haar so ont­stel dat sy dit vir my moes kom wys?
Dit het daar­na ’n paar keer ge­beur dat men­se ons skeef aan­kyk, in die so­si­a­le me­dia le­li­ke op­mer­kings maak, By­bel­ver­sies aan­haal, die k-woord ge­bruik.
Waar ek in die ver­le­de vuur sou spoeg, het dit my nou net hart­seer ge­maak, hier­die on­in­ge­lig­tes wat hul­self nie lief­de toe­laat nie. My kind se lief­de het my rus­ti­ger ge­maak. Ek weet nou ek moes eers leer om my mond te hou tot my hart stil raak so­dat ek my kop kan hoor. Nou is dit my plig om vir my kind op te staan. Ek bly nie meer stil nie; ek kon­fron­teer men­se nou oor hul stel­lings, hul sie­nings.
My kind is nog klein, maar kort voor lank gaan hul woor­de hom wond. Hy moet weet ek is aan sy kant so­dat as hy een­dag met sy i­den­ti­teit wor­stel (hy sal moont­lik) hy my in sy ver­troue sal neem.
Ras­sis­te is boe­lies. Hul­le groe­peer men­se en maak die aan­na­me dat “al­mal so is” eer­der as om men­se as in­di­vi­due ’n kans te gun. Hoe­wel dit oor die wê­reld heen voor­kom, het die a­part­heids- re­ge­ring en sy sko­le, ker­ke, me­dia en staats­in­stan­sies moei­te ge­doen om groe­pe­ring as die norm voor te hou.
Ons is nou op ’n punt waar die pleis­ters af­ge­haal en die ont­ste­king be­han­del moet word. Men­se is kwaad en wil praat en dit is tyd om te luis­ter, jou werk­lik in die an­der se skoe­ne in te dink.
As die ma van ’n swart kind weet ek ek het baie om te leer. Ek is nie swart nie en kan nie my seun voor­be­rei op dis­kri­mi­na­sie teen hom op grond van sy vel­kleur nie. Aan die be­gin het ek ook ge­dink men­se moet op­hou fo­kus op die ver­le­de. Ek weet nou men­se teen wie ge­dis­kri­mi­neer is (en word), moet die kans ge­gee word om daar­teen uit te vaar.
Wat maak men­se een­ders; wat is vir ons al­mal be­lang­rik? Daar gaan al­tyd ver­skil­le tus­sen men­se wees, maar daar is u­ni­ver­se­le waar­he­de vir ons al­mal waar­op ge­fo­kus moet word. Al­mal wil vei­lig wees, kos hê, lief­de gee en ont­vang.
Deur dié reis het ek ge­leer lief­de breek mu­re af en be­vry men­se van be­perk­te den­ke. Ek kry bood­skap­pe van vroue wat graag ’n ba­ba wil aan­neem. Hul hart breek om­dat hul­le glo hul fa­mi­lie sal nie ’n swart ba­ba kan lief­hê nie. ’n Vrou het ge­skryf van haar pa wat teen so ’n aan­ne­ming ge­kant was en ge­sê het hy wil niks met haar te doen hê nie.
Tog het hul­le met die aan­ne­ming voort­ge­gaan. Sy het die ba­ba­dog­ter­tjie vir haar ma gaan wys en haar pa het die ver­trek in­ge­stap. Sy het die ba­ba in sy arms neer­ge­lê en haar pa het be­gin huil. Die ba­ba was sy klein­kind en hy sal haar al­tyd lief­hê.
Dis men­se wat die land vo­ren­toe gaan neem. Nie e­go­ïs­te wat aan eie ge­win dink nie, maar men­se wat me­kaar die bes­te gun. Men­se wat u­bun­tu na­streef: Ek is wie ek is oor wie ons al­mal is.
Ons seun het nie net ons wê­reld ver­an­der nie, maar ook ons uit­ge­brei­de fa­mi­lie s’n. Hy het ons ge­leer van lief­de en deer­nis. Ons is wie ons is oor wie hy is. En hy gaan wees wie hy gaan wees oor wie ons al­mal is.
VAN HEEL BO: A­lek en sy pa klou­ter in ’n boom; die seun­tjie en sy ou­ers; A­lek en Jan-Hen­drik maak van na­by ken­nis met ’n klein kro­ko­dil; saam met Est­her ag­ter die ver­hoog toe hy ’n dra­kie speel in ’n ver­to­ning.
’N VER­KOR­TE UIT­TREK­SEL UIT SAAM IN SUID-A­FRI­KA DEUR PIE­TER VAN NIE­KERK EN CHRIS JO­NES (LUX VERBI/NB-UITGEWERS, R189*).