November 28, 2021 Desember 1, 2021 ~ byderhand2015	~ Lewer kommentaar
Onderwysers aan die Pionierskool maak met groot sukses gebruik van die multisensoriese tuin in hulle lesse. Die direkte en konkrete ervaringe wat moontlik is in die tuin, sowel as die feit dat verskillende sintuie betrek kan word, maak die leerproses interessanter en meer effektief in, onder andere, Sosiale Wetenskap (Geskiedenis en Geografie), Natuurwetenskap en Tale.
Ter verheldering, die volgende voorbeelde:
Annannet Oliver, 'n onderwyser van graadses-leerders, moes in Geskiedenis die tema oor inheemse groepe en die gebruik van plante vir medisyne behandel. Sy het die leerders in die tuin geneem en hulle aan die blare van veral die verskeidenheid malvas laat ruik en voel en gesels oor die gebruik van plante vir, ondermeer, medisyne, parfuum en skoonmaakmiddels. Die plant "kooigoed", wat in die tuin is, se naam dui op die gebruik van die sagte plant as"matras" vir die Khoisan. Die inheemse plante wat aan die skool geskenk is deur die Karoo Woestyn Nasionale Botaniese Tuin is by uitstek geskik vir onderrig oor inheemse gebruike en tradisies.
'n Module oor die Trans-Sahara slawehandel wat, ondermeer, fokus op kamele en die woestyn, is konkreet gemaak deur leerders kaalvoet te laat loop: eers op klippe en gras, en daarna in diep sand. Die unieke aanpassings van kamele om in daardie omstandighede te kan loop en oorleef, bly leerders by. In die multisensoriese tuin is daar ook inligtingsborde. Die vermoë van die inheemse kulture om die sterre en patrone op die duine te lees om rigting te vind en hou, is op hierdie manier onderrig. Die leefwêreld van die siggestremde leerder is ook betrek deur te verduidelik hoe oriëntasie en mobiliteit deur klank, temperatuur, reuke en eggos verkry word.
As taalonderwyser betrek ek ook die multisensoriese tuin en die Byderhand-installasie op verskeie maniere. In die maande voor die opening van die tuin, het ek die graadtien-leerders wat Engels Eerste Addisionele Taal neem, die vordering van sekere aspekte van die tuin laat neerskryf sodat hulle 'n kort vorderingsverslag kon indien. Die graadnege-leerders het kort vraelyste opgestel en toe die onderwysers en leerders se opinies oor die tuin gevra en op grond daarvan 'n verslag geskryf. Die skryf van verslae is deel van die inhoud van die CAPS kurrikulum.
Die graadsewe leerders het 'n hele paar lesse in die tuin gespandeer waartydens ons gevoel, geluister, geruik het, kaalvoet op die paadjies geloop het en toe gepraat het oor ons verskillende sintuie. Daarna het 'n les in die klas gevolg waar 'n lys van woorde wat met die sintuiglike verband hou, deurgelees is, byvoorbeeld: "clink, swish, tread, warble, noisy (sound); blurred, gorgeous, dappled, splotched" (sight); crisp, fluffy, firm, gooey, moist, uneven (touch); bitter, palatable, salty, stale, tangy (taste) and aromatic, moldy, pungent, sniff, whiff (smell)." Daarna is ons terug na die tuin en ons het die nuwe woorde op die lys gesoek en ingeoefen soos ons deur die tuin gestap het. In die daaropvolgende les het leerders met die hulp van die woordeskatlys, kort paragrawe geskryf om hulle ervaringe in die tuin te beskryf. Dit was opvallend hoe leerders aansienlik meer ontvanklik was vir die nuwe woordeskat as enige vorige kere wat ek nuwe woordeskat (sonder konkrete belewenis) aan hulle moes oordra.
Die multisensoriese tuin word egter nie net op formele wyse gebruik nie. Daar is heelwat spontane oomblikke: die graadeens kom pouses uit en speel soms die hele pouse op die musiekinstrumente, ander junior leerders loop rond en lees die braillebordjies hardop vir mekaar, die ouer kinders sit in die middae in die tuin, soms skandeer leerders die QR-kodes en luister na die Portugese vertalings van die gedigte al verstaan hulle dit nie, verliefde paartjies sit gereeld naby die fontein op een van die bankies, leerders hou piekniek op die kunsmatige gras en baie leerders neem selfies met die tuin as agtergrond wat hulle as profielfotos op Whatsapp en Facebook gebruik.
*(Lees onder andere die artikel: "The influence of sensory gardens on the behaviour of children with special educational needs" H. Hussein, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S187704281200835X )
Suna Verhoef – Oktober 2021
hou my voete vas.
"Sagtrappad" is een van die tuinverse in die Byderhand-Pionierversameling wat in die multisensoriese tuin op die skoolterrein van die Pionierskool vir siggestremdes in Worcester ervaar kan word.
Hierdie besondere tuin wat in 2018 bekendgestel is, is beplan en ingerig om verrykende ervarings vir die leerders te bied.
In die tuin kan die leerders langs paadjies met 'n verskeidenheid oppervlaktes stap en die inheemse plante in die verhoogte tuinbeddings ontdek; hulle kan saam met vriende op buitelug musiekinstrumente speel, of die voorlesings van tuinverse op hulle selfone geniet.
Die uitleg van die multisensoriese tuin is, onder andere, geïnspireer deur Franci Greyling se kinderverse wat deel is van die tuinverseversameling. Eerstens is daar 'n paadjie van bas gemaak waar jy sag kan staan terwyl jy na die vers "sagtrappad" luister. Jy kan ook na "Hardepad" luister terwyl jy op die paadjie wat uit skalieklip en sement gemaak is, staan.
Die plante in die tuin is spesifiek geselekteer met die fokus wat dit bied in terme van reuk- en taservarings en wat geskik sou wees vir die omgewing se uiterste klimaat. Die musiekinstrumente – van tromme tot 'n xilofoon – is van herwinde materiaal gemaak sodat dit ook wind en weer kan trotseer.
Die tuinverseversameling sluit ook gedigte in van William Rowland, Floris Brown, Hans du Plessis, Daniel Hugo en Bernard Odendaal. Van die gedigte is ook vertaal in tale soos Engels, Portugees, isiXhosa en Duits.
'n Multisensoriese tuin is by uitstek geskik vir die positiewe ontwikkeling van leerders met spesiale onderwysbehoeftes soos leerders met siggestremdheid. Navorsing oor siggestremdheid het verskillende areas onderskei waarin leerders met geen of lae visie, doelbewus in verskeie areas en volgens sekere beginsels onderrig moet word om te kompenseer vir dit wat hulle nie terloops of toevallig kan leer nie.
Siende persone neem 'n geweldige hoeveelheid inligting terloops in. 'n Siende baba leer byvoorbeeld baie vaardighede aan deur bloot net mense na te boots. Nuwe geleenthede vir leer vind ook plaas deur te beweeg na iets wat jy sien. 'n Kind wat gebore is sonder visie of met min visie, leer op 'n ander manier as 'n kind met visie.
Die Uitgebreide Kern Kurrikulum (ECC; Expanded Core Curriculum) is 'n internasionale kurrikulum wat ontwikkel is om onderwysers van leerders met siggestremdheid te bemagtig om die unieke behoeftes van hul leerders aan te spreek.
Die areas van die ECC is almal ewe belangrik, en hang baie nou saam. Die areas is soos volg:
Vaardighede om te kompenseer, waarvolgens inhoud van leermateriaal toeganklik gemaak word vir siggestremde leerder
Effektiewe gebruik van sintuie
Orientasie en Mobiliteit (sintuie, beweging)
Aangepaste, ondersteunende tegnologie
Vaardighede om onafhanklik/interafhanklik te lewe
Een aspek wat deur die EEC benadruk word, is dat 'n onderwyser gedurende lesaanbiedings daarop moet fokus om leermateriaal nie net meer toeganklik te maak nie, maar ook om bepaalde beginsels toe te pas om leer te bevorder.
Die beginsels behels onder meer dat leer meer effektief plaasvind wanneer leerders direkte en konkrete ervarings het, wanneer al hulle sintuie optimaal betrek word, en wanneer hulle herhaaldelik op verskillende wyses en met 'n verskeidenheid soort verduidelikings iets kan ervaar.
Die beginsels geld natuurlik vir alle leerders, maar dit is des te meer waar en belangrik vir leerders wat min of geen visie het nie. Dink net hoe vervelig is 'n hele les waar 'n onderwyser net praat en jy nie die visuele powerpoint aanbieding kan volg nie! 'n Multsensoriese tuin is daarom 'n ideale omgewing om konkrete leerervarings vir leerders moontlik te maak.
Julie 19, 2021 Julie 22, 2021 ~ byderhand2015	~ Lewer kommentaar
In die aanlyn werkswinkel oor lokatiewe literatuur is 'n paar voorbeelde van plekgebonde projekte bespreek. Die groot verskeidenheid projekte demonstreer hoe die beskikbare tegnologie, verskeidenheid media, en literatuur gekombineer word om unieke projekte vir spesifieke plekke en omstandighede te skep.
WoordenWoud (2004/2005) – literêre wandelinge vir kinders (5–14), ouers en onderwysers – is aangebied op die terrein van die Middelheimpark, 'n opelugkunsmuseum in Antwerpen. Die projek het saamgeval met Antwerpen as Wêreldboekestad 2004 en is aangebied deur NCJ/Villa Kakelbont, die Middelheimmuseum en ABC2004. In die projek is 30 beelde uit die Middelheimmuseum se versameling gekies en gekombineer met tekste deur bekende jeugskrywers wat spesiaal vir die geleentheid geskryf en gekies is. Die besoekers kon op draagbare CD-spelers (wat in die park beskikbaar gestel is) na voorlesings van die gedigte en verhale luister of dit in 'n gedrukte bundel volg. Drie literêre roetes, elk vir 'n ander ouderdomsgroep, is uitgestippel en kon individueel of in 'n groep bewandel word. Groepe kon ook deelneem aan werkswinkels wat spesiaal vir die projek georganiseer is.
2stories/4stories/6stories/7stories (2012, 2013) is lokatiewe literatuurprojekte deur Matt Blackwood en is voorbeelde van die groot verskeidenheid projekte waarmee hy eksperimenteer. In hierdie reeks word QR-kodes in boekwinkels, kafees en ander openbare plekke aangebring. 4stories in 'n buitelugkafee in Degraves Street, Melbourne, Australië, het bestaan uit vier vertelde stories wat vanuit verskillende perspektiewe by verskillende sitplekke gehoor kon word. 7Stories is die vertelde fiksionele stories van 'n verskeidenheid mense (insluitende hawelose mans en Romeense vlugtelinge) langs Melbourne 's Swanston Street and Bourke St Mall. Die QR-kodes van die plekspesifieke stories is op groot plakkate met 'n sterk visuele ontwerp op die sypaadjie aangebring. http://mattblackwood.com/
StreetReads (2013, 2014, 2015), 'n interaktiewe stap- en leeservaring vir kinders ouer as 10 jaar wat oorspronklik in 2012 in Adelaide, Australië aangebied is. In die kies-jou-eie-avontuurprojek het gebruikers QR-kodes, plakkate en kaarte gebruik om te navigeer en om die storie op selfone te lees en te luister. Die tekste is ook van illustrasies en 'n klankbaan voorsien. In 2015 is die Story City app beskikbaar gestel, wat die QR-kodes en kaarte vervang en wat gebruikers in staat stel om al die stories (vir Adelaide, Brisbane en Gold Coast) te ervaar. Elke storie begin op 'n spesifieke ligging in die betrokke stad en vertak, afhangende van die gebruiker se keuse, na verskeie plekke binne stapafstand en wat onder andere belangrike landmerke en kunswerke insluit. Wanneer die toepassing bespeur dat die gebruiker op die plek is waar die gebeure afspeel, word 'n volgende deel van die storie ontsluit. Stories kan ervaar word deur daarna te luister of dit op die skerm te lees. http://www.storycity.com.au/
It must have been dark by then deur Duncan Speakman is 'n boek en klankervaring wat 'n mense van evokatiewe musiek, vertelling en veldopname gebruik. Die werk handel oor die veranderende omgewings as gevolg van klimaatsverandering. Anders as ander plekspesifieke werke en klankgidse (oudiogidse), word dit nie op 'n spesifieke plek gelees nie. Die deelnemer kan die werk op enige plek ervaar. Daar is geen voorafbepaalde roete nie en die sagteware bou 'n unieke kaart vir elke persoon se ervaring. Die projek is deel van 'n navorsingsprojek, Ambient Literature, van UWE Bristol, Bath Spa Universiteit en Universiteit van Birmingham. https://research.ambientlit.com/index.php/it-must-have-been-dark-by-then/
Straatpoëzie.nl is 'n webtuiste waardeur gedigte wat in konkreet in openbare ruimtes in Nederland aangebring is, ook aanlyn beskikbaar gestel word. Die webtuiste bevat 'n kaart van Nederland met 'n aanduiding van die plekke waar die gedigte geplaas is. By elke gedig verskyn 'n foto, die teks, inligting oor die skrywer, en aanduiding van die verhouding van die gedig met die spesifieke plek. Die webtuiste maak ook daarvoor voorsiening dat die publiek gedigte wat hulle op plekke gesien het, kan byvoeg. Straatpoëzie.nl is deel van Kila van der Starre se navorsing aan die Universiteit van Utrecht na 'poësie buite die boek'. https://straatpoezie.nl/
Die Galway Poetry Trail, 'n permanente projek van die Cúirt-fees en Kenny's Bookshop, bestaan uit 'n versameling gedigte wat op verskillende plekke in die dorp aangebring is. Hierdie werk van bekende Ierse digters word jaarliks aangevul. Die keuse van gedigte, die kombinasie met plek, en die fisiese installasie daarvan is aanduidend van die erns waarmee die projek bejeen word. Een van die gedigte langs die promenade is Galway Bay, die lied van Arthur Colahan wat die dorp bekend gemaak het. Hierdie werk is in graniet gegrafeer met weergawes in vier tale: Engels, Iers, Frans en Latyn. Meer inligting oor die projek – o.a. met video's van die onthulling van die gedigte – is beskikbaar by:
Lees meer oor ander interessante woordkunsprojekte in Galway in die blogartikel: Woordkunservarings in Galway. https://byderhand.wordpress.com/2018/05/30/woordkunservaring-in-galway/
Franci Greyling – Julie 2021
Greyling, F. 2017. Plekspesifieke digitale literatuur: samespel en wisselwerking in nuwe konteks. Litnet Akademies (Geesteswetenskappe). https://www.litnet.co.za/plekspesifieke-digitale-literatuur-samespel-en-wisselwerking-nuwe-kontekste/
'n Aanlyn werkswinkel oor lokatiewe literatuur word in Julie en Augustus 2021 deur die ATKV-Skryfskool van die Noordwes-Universiteit in samewerking met die bstuurspan van die Byderhandprojek aangebied. Hierdie drieledige aanlynkursus is die geleentheid vir die Byderhandspan om hulle ervaring met die Byderhandprojekte met ander te deel.
Die aanbieders van die werkswinkel is:
Franci Greyling is professor in Skryfkuns in die Skool vir Tale aan die Noordwes-Universiteit. Die Byderhandprojek van die Vakgroep Skryfkuns het in 2015 onder haar leiding ontstaan en behels die verkenning van plekspesifieke digitale literatuur (lokatiewe literatuur). Sy is sedert 2007 gemoeid met die konseptualisering en uitvoering van interdissiplinêre kreatiewe en navorsingsprojekte in die Fakulteit Geesteswetenskappe. Dié praktykgebaseerde navorsingsprojekte betrek onder andere medewerkers uit dissiplines soos Skryfkuns, Grafiese Ontwerp, Letterkunde en Kunsgeskiedenis, asook skrywers, kunstenaars, ontwerpers, programmeerders en die algemene publiek. Haar eie kreatiewe publikasies sluit in kinder- en jeugboeke, verse, kortverhale, kunstenaarsboeke en 'n radiodrama. Franci is ook die stigter en eienaar van Storiewerf, 'n webtuiste vir die bevordering van kinder- en jeugliteratuur en jong skryftalent. Dié webtuiste bestaan reeds 21 jaar.
Gustaf Tempelhoff is 'n multimedia-ontwerper en -konsultant wat fokus op koppelvlakontwerp, gebruikerservaring en toeganklikheid. Hy is sedert die begin van die Byderhandprojek (2015) deel van die Byderhandspan en het 'n onontbeerlike rol gespeel in die ontwikkeling van die projek en platform. In 2019 het hy 'n meestersgraad in Grafiese Ontwerp aan die NWU voltooi met 'n fokus op toeganklike koppelvlakontwerp vir plekspesifieke digitale literatuur in samewerking met siggestremde gebruikers. As vryskutontwerper het hy reeds verskeie projekte onderneem en onder andere 3D- en visuele-effekteproduksie vir internasionale films soos Avengers en Tomb Raider gedoen. Sy eksperimentele mediawerk, wat uit film en klank bestaan, het ook deel gevorm van kunsuitstallings in die Barnard Galery in Kaapstad, die Manik Bumi Gemeenskapsentrum in Bali, Indonesië, en die Gerard Sekoto Galery in Johannesburg. Sedert 2020 is hy betrokke by VivA Afrikaans.
Bernard Odendaal is 'n Afrikaanse poësiekenner, digter, skryfkunsdosent én direkteur van die ATKV-Skryfskool van die Noordwes-Universiteit. As gegradeerde navorser is hy in 2015 ontvanger van 'n ATKV-SA Akademieprys vir vakkundige artikels. As liedteksskrywer en -vertaler het hy bygedra tot vyf Afrikaanse CD's. Saam met Hans du Plessis laat hy in 2020 Kruis van Liefde. 'n Paasspel by Naledi-uitgewers die lig sien. Die liedtekste hieruit is intussen deur beide die komponiste Franco Prinsloo en Lizanne Barnard getoonset. Sy debuutdigbundel, Onbedoelde land, is in 2007 deur Tafelberg-uitgewers gepubliseer, en in 2016 verskyn 'n keur uit sy koerantrubrieke, onder die titel Woorde hul storie sien ken, by Naledi. In April vanjaar is ook sy tweede digbundel, Nootvat. Kwashaal. Stapel., deur Tafelberg uitgegee. Hy is sedert 2015 deel van die Byderhandspan en die poësie-afdelings van die verskillende Byderhand-projekte het onder sy leiding ontstaan.
Suna Verhoef is 'n taalonderwyser aan Pionierskool vir siggestremdes en 'n navorsingsgenoot in die Navorsingseenheid Taal en Literatuur in die Suid-Afrikaanse konteks aan die Noordwes-Universiteit. Sy is sedert 2017 deel van die Byderhand-Pionierprojekspan en het die skepping van die multisensoriese tuin by die Pionierskool geinisieer en bestuur. Nadat sy in 1995 'n B.A. in Duits en Engels, en in 1996 'n onderwysdiploma verwerf, begin sy spesialiseer in inklusiewe onderwys. Na 'n diploma in Buitengewone Onderwys: Gehoorgestremdheid, volg 'n honneurs in Alternatiewe en Aanvullende Kommunikasie, 'n MPhil in Toegepaste Etiek, met 'n fokus op gehoorgestremdheid en tegnologie, en 'n doktorsgraad wat fokus op inklusiewe onderwys, terwyl sy voltyds taal onderrig. Sy skryf materiaal vir kursusse aan die Universiteit van Kaapstad sowel as die Universiteit van Pretoria wat fokus op die onderrig van siggestremde leerders.
Junie 23, 2021 Julie 9, 2021 ~ byderhand2015	~ Lewer kommentaar
Stel jy belang in nuwe en interessante maniere om stories te vertel? Wil jy nuwe vaardighede aanleer? Wil jy 'n interessante projek saam met ander aanpak? Wil jy meer in die buitelug wees? Dan is die aanlyn werkswinkel oor lokatiewe literatuur net vir jou.
Wat is lokatiewe literatuur? Lokatiewe literatuur is 'n vorm van digitale storievertelling waar die stories of gedigte wat met 'n omgewing te doen het, by die spesifieke plek op jou selfoon gelees of geluister word. Die omgewing word sodoende op 'n nuwe manier ervaar. Ons het al projekte gedoen by kunstefeeste, by skole, in botaniese tuine en parke. Jy kan byvoorbeeld 'n projek in jou eie tuin doen.
Wie kan so 'n projek doen? Is dit nie baie moeilik nie? Enige iemand wat belangstel in nuwe kreatiewe uitdagings kan self 'n klein projek aanpak. Jy hoef net oor basiese tegnologiese vaardighede te beskik. Dit is pret om sulke projekte saam met ander mense te doen, bv. ouers en kinders, onderwyser en leerders, 'n groepie vriende. Persone of instansies wat in sulke projekte sou kon belangstel, is onder andere skrywers en digters, skrywersverenigings, gemeenskapskryfgroepe, skryfkunsstudente, taalstudente, dosente, onderwysers, leerders, kurators van botaniese tuine en beeldparke, toergidse, en bestuurspanne van vakansie- en aftreeoorde.
Hoe pak mens so 'n projek aan? Die beginsels hoe om 'n lokatiewe literatuurprojek te konspetualiseer, te skep en te implementeer, word op stap vir stap in die drie werkswinkels behandel. Tussen die werkswinkels is daar genoeg tyd vir praktiese toepassing.
Wanneer vind die werkswinkel plaas? Hoe word dit aangebied? Die kursus word via Zoom oor drie Saterdagoggende aangebied: 17 Julie, 31 Julie en 21 Augustus.
Deur wie word die werkswinkel aangebied? Die werkswinkel word aangebied deur die ATKV-Skryfskool in samewerking met die bestuurspan van die Byderhandprojek. Die aanbieders is Franci Greyling, Gustaf Tempelhoff, Bernard Odendaal en Suna Verhoef.