My pleegfamilie – my toekomsFoto: Lela Johnson/Pexels.com “Sonder my pleegfamilie se onvoorwaardelike liefde sou my lewe op niks uitgeloop het.” Só beskryf ŉ pleegkind sy ervaring nadat hy as driejarige in pleegsorg geneem is. Vandag, as jong volwassene, staan hy sy skoene vol in die samelewing met die wete dat hy een van die gelukkiges is. Kinders wat deur die wet van hul biologiese ouers verwyder word, deel gewoonlik een belangrike eienskap: trauma. Dit kan nie-gewelddadig wees, soos fisieke of emosionele verwaarlosing, of dit kan die ergste geweld insluit. Maar selfs dít wat lyk na mindere trauma kan ŉ kind laat met emosionele letsels wat kan manifesteer in reaktiewe gedrag of emosionele kwessies soos ŉ negatiewe selfbeeld. “Kinders wat verwaarloos word, ervaar verwerping en gebrek aan liefde en warmte. Dit kan daartoe lei dat hul sukkel om hul emosies uit te druk,” verduidelik Henda van der Merwe, direkteur van CMR Gauteng-Oos. Huidige wetgewing bepaal dat ŉ kind vir twee jaar in pleegsorg geplaas word, met dien verstande dat alle pogings aangewend behoort te word om die kind by sy biologiese ouers terug te plaas. Elke twee jaar sal die bevel verleng word na gelang van die omstandighede. Daar is gevalle van ernstige geweld wat verhoed dat ŉ kind teruggeplaas sal word. Pleegouers kan ná plasing van ŉ kind in hul sorg aansoek doen vir ŉ pleegouertoelaag. Maar nie alle kinders wat van hul ouers weggeneem word (of wees gelaat is) beland in pleegsorg nie. In gevalle van erge mishandeling kan kinders eers in huise van veiligheid opgeneem word en moontlik later in pleegsorg geplaas word of selfs aangeneem word. Die ander alternatief is natuurlik om in ŉ kinderhuis te woon tot en met 18-jarige ouderdom. Corrie Theron, ŉ vrou wat self ŉ pleegkind grootgemaak het, en jare lank in ŉ kinderhuis gewerk het, is oortuig pleegsorg is ŉ beter opsie as ŉ kinderhuis. Dit gee die kind ŉ familiegevoel wat baie meer geleenthede bied vir getraumatiseerde kinders, glo sy. Van der Merwe verduidelik ŉ pleegouer se verantwoordelikhede: “Pleegouers moet ŉ veilige hawe vir ŉ pleegkind verskaf. Samewerking tussen pleegouers, maatskaplike werkers en biologiese ouers is van die uiterste belang vir hierdie getraumatiseerde kinders. In hierdie konteks stel pleegkinders hoë emosionele eise aan pleegouers/-families en terapie (arbeids-, spraak of traumaterapie) word gewoonlik deel van die patroon. Pleegkinders en eie kinders kan aan konfliksituasies blootgestel word. Dit is bewys dat sulke situasies beter hanteer word indien die ouers ŉ stabiele huwelik en gesinsverhoudinge handhaaf. Aan die negatiewe kant is daar ook al ervaar dat pleegplasing soveel stres op ŉ gesin kan plaas dat die huwelik kan verbrokkel. “Daarom is die rol van die CMR-maatskaplike werker van kardinale belang,” verduidelik Van der Merwe. Nie net die kinders nie maar die pleegouers moet opgelei en begelei word en hul emosionele gesondheid moet deurlopend aandag ontvang.” Theron benadruk dié stelling. Pleegouerskap stel geweldige eise en mense is nie noodwendig voorbereid daarop dat hulle ander soort vaardighede benodig as biologiese ouers nie. ŉ Voorbeeld hiervan, noem sy, is om heel aan die begin die grenslyne te trek, en dit konsekwent toe te pas. Probleme onstaan wanneer pleegouers aanvanklik probeer om ŉ kind se guns te wen en later sterker dissipline wil toepas. “Die verhouding tussen ŉ pleegouer en pleegkind is dinamies en nie ŉ genetiese een nie. Daarom is deurlopende opleiding, begeleiding en berading belangrik en bly dit belangrik totdat die kind volwasse is.” Kinders wat kleintyd nie warmte en koestering ontvang het nie ontwikkel basiese wantroue, sê Van der Merwe. Dink maar aan die leë kyk in sekere kinders se ogies. Hul agterdogtige waaksaamheid en gebrek aan emosie kan duidelik waargeneem word. Benewens die moontlikheid van depressie in volwasse jare het sulke kinders ook moontlik ŉ lae frustrasiedrempel en sukkel so iemand om op die lang duur noue verhoudings te kan vorm. Pleegouers kan baie bydra om kinders se negatiewe gevoelens, angs en vrese te besweer. Ouers word aangemoedig om met die kind oor sy eie ouers, vorige pleegsituasies en familie te praat. Dit kan ook help om hom na sy bekende plekke te neem. Dit help met behoud van die kind se identiteit en verseker ŉ gevoel van kontinuïteit. “Daar moet ook gekyk word na ŉ kind se vaardighede. As hy agter sy portuurgroep is sal hy minderwaardig voel, wat kan manifesteer in gedrag soos om ander doelbewus seer te maak om sy eie tekortkominge te verberg, leerprobleme en angsmanifestasies soos diefstal, leuens of woedeuitbarstings. “Dit is belangrik dat die kind ŉ band vorm met die volwassene/s in sy lewe, want dit gee hom vertroue in homself en ander; dit lê die grondslag vir sy ontwikkeling op alle lewensvlakke; help om ŉ gewete te ontwikkel, verminder negatiewe gevoelens soos jaloesie en help hom om sy vrese en angs te hanteer. Van der Merwe glo dat pleegouerskap baie suksesvol kan wees, al is die eise so groot. “Skeiding tussen ŉ kind en sy biologiese ouers is nooit maklik nie, maar ons het al soveel suksesverhale gesien dat ons met elke pleegouerplasing vol hoop is dat dit nog ŉ sukses gaan wees. CMR Gauteng-Oos het tans 1 119 pleegkinders wat by gesinne uitgeplaas is.