Mooi van Kersfeesmusiek(Foto: Aaron Burden/Unsplash) Kersfees is die tyd van die jaar wanneer Christene die meeste sing. Sang is byna ŉ natuurlike reaksie op die Kersgebeure, soos mens ook in die Lukas-evangelie lees wanneer Sagaria, Maria en Simeon lofliedere sing. Sang gee immers uiting aan mense se diepste emosies. Só vertel ds. Hannes van der Merwe, ŉ leraar van Pretoria wat hom in kerkmusiek ingrawe. Sang is ŉ baie belangrike deel van jou geloofservaring omdat dit aan mense die geleentheid gee om op die verkondiging van die Woord te antwoord en in die erediens mee te leef, verduidelik hy. “Dit is ook wetenskaplik bewys dat sodra jy geloofswaarhede sing, jy nie meer net kennis met jou linkerbrein inneem nie, maar dat jou regterbrein aan die werk is en daar breinintegrasie plaasvind. So is jy op ŉ diep vlak met godsdiens besig,” voeg hy by. As dit by Kersliedere kom, is daar ŉ paar gewildes wat mense graag sing. “Stille Nag” is dalk boaan dié lysie. Die verhaal agter hierdie lied lui dat die plaaslike priester van ŉ dorpie in Oostenryk in die jaar 1818 die woorde gedig het as ŉ Kersgeskenk vir sy orrelis, Franz Gruber. Kort daarna toonset Gruber die tydlose melodie en dit word vir die eerste maal op Oukersaand daardie jaar gesing. “Stille Nag” is so gewild dat Unesco dit in 2011 as “onaantasbare kulturele erfenis” erken het. Hoewel die lied al deur baie kunstenaars opgeneem is, is Bing Crosby se 1935-weergawe vierde op die lys van topverkoperkortspeler van alle tye. “Somerkersfees” van Koos du Plessis is seker die bekendste Afrikaanse Kerslied. Du Plessis het die lied se eerste twee strofes vir ŉ kompetisie, wat na ŉ eg Suid-Afrikaanse Kerslied opsoek was, geskryf. “Mens kan dit skaars glo, maar ‘Somerkersfees’ het nie die kompetisie gewen nie, maar wel een of ander lied oor dennebome en sneeu – ŉ lied wat intussen in die vergetelheid weggeraak het!” vertel Van der Merwe. Braam van Tonder en Hannes van der Merwe. (Foto: Verskaf) Jannie du Toit het ná Du Plessis se dood ŉ derde strofe geskryf. Dié gewilde plaaslike lied is eindelik as Gesang 358 in die Liedboek van die Kerk opgeneem. Die aangrypende Engelse Kerslied “Oh Holy Night”, wat intussen ook in Afrikaans vertaal is, dateer uit 1847, toe die priester van ŉ klein Franse dorpie ŉ plaaslike digter en wynhandelaar, Placide Cappeau, gevra het om vir hom ŉ gedig te skryf vir die diens op Oukersaand. Van der Merwe vertel dat Placide nie ŉ kerkmens was nie, maar in die Rooms-Katolieke Kerk grootgeword het. “Hy het Lukas 2 gelees en ŉ gedig na aanleiding daarvan geskryf, maar dadelik besef dat dit musiek nodig het. Hy vra toe ŉ vriend van hom, die Jood Adolphe Charles Adams, om ŉ melodie vir sy gedig te komponeer. Adams skryf toe ŉ aangrypende toonsetting wat daardie Oukersaand vir die eerste keer gesing is. Dit was dadelik gewild! Maar toe die Katolieke later uitvind ŉ Jood het die lied getoonset, is dit uit die kerk verban,” sê Van der Merwe. Tog het die lied sy pad na die VSA gevind. Op Oukersaand van 1906 is ŉ mens se stem vir die eerste keer oor Amerika se radiogolwe gehoor. Ene mnr. Forsanden lees Lukas 2 op daardie Oukersaand, tel toe sy viool op en speel en sing die aangrypende “Oh Holy Night”. So word dit die heel eerste lied wat ooit oor die radio uitgesaai is. “Somerkersfees” van Koos du Plessis is seker die bekendste Afrikaanse Kerslied. (Foto: En.wikipedia.org) Enige iemand kan nuwe Kers- en geloofsmusiek skryf en sing. Tog is daar ingeboude kontrole wanneer die tradisionele susterskerke nuwe musiek ontwikkel omdat kerkmusiek in wese die belydenis van die kerk in die mond van lidmate is, verduidelik Van der Merwe. Teoloë, musikoloë en taalkundiges word by die proses betrek. “Daar is al meer as 500 nuwe liedere oor die afgelope 15 jaar tot ons kerkmusiekskat gevoeg met die Voortgesette Ontwikkeling van Nuwe Klassieke Kerkmusiek (Vonkk)-bundel van liedere. So 50 daarvan is Kersliedere, party heeltemal oorspronklik en ander wat na Afrikaans vertaal is op die maat van Europese of Skandinawiese wysies.” Hy voeg by dat nuwe liedere positief aanvaar word, solank dit nie die geliefde ou liedere vervang nie. “Daar is deesdae ŉ groter openheid as vroeër onder mense vir verskillende musiekstyle. Moderne gelowiges herontdek ou liedere en voeg dalk nuwe begeleiding of hul eie styl by die ou lied, terwyl nuwe liedere ook ŉ plek in tradisionele kringe vind. Dis ŉ baie positiewe beweging.” Van der Merwe glo dit is belangrik om mense aan ŉ breër verskeidenheid van kerkmusiek as net hul eie tradisie bloot te stel. Daarom bied hy saam met Braam van Tonder, ŉ dosent in Himnologie by die Afrikaanse Protestantse Akademie, op Sondagmiddae 16:00 ŉ kerkmusiekprogram genaamd Leef jou Lied op Pretoria FM aan. “Die doel met die program is om vir mense ŉ blik op verskeie kerkmusiektradisies te gee. Ons wil kerkmusiek deur die mure van die kerk laat breek in die huise en harte van mense in,” sê Van der Merwe. Kerkmusiek was een van die grootste verloorders tydens die Covid-19-situasie, glo hy. “Die verspreiding van die evangelie en dienswerk in die kerk het aangegaan. Maar mense wat eredienste aanlyn gekyk het, het nie gesing nie. Wanneer die pandemie mense toelaat om eredienste weer in persoon by te woon, gaan mense hul stem moet gebruik en hul geloofsoortuiging so laat hoor.”