1838 en 2018 – Twee dramatiese jare oor grondDr. Dirk Hermann, die bestuurshoof van die vakbond Solidariteit.. (Foto: Maroela Media) Hierdie artikel is ’n opsomming van die toespraak wat dr. Dirk Hermann, bestuurshoof van Solidariteit, op Geloftedag by die Brits Geloftefees gelewer het: 17 Februarie 1838. ŉ Doodsnag – onverwags. Die Zoeloe-impi’s is oral. Hulle skreeu, vroue skreeu, kinders skreeu en babas huil. Klein Johanna van der Merwe gee nog koeëls vir haar pa aan en toe is hy dood, en sy sien haar familie is dood. Sy vlug na die Prinsloos se waens en al een wat daar leef, is klein Catherina. Die Zoeloes oorval hulle. Johanna word 21 keer deur assegaaie gesteek, klein Catherina 24 keer. Die Zoeloes dink hulle is dood en gooi hulle op die platklip onder die suikerbosboompie waar hulle ander kindertjies se lyfies ook gegooi het. Met haar laaste krag trek Johanna die lykies van die ander kinders oor haar en Catherina. Onder die liggaampies hou die twee 12-jarige beste maatjies mekaar se hande vas. “Hulle lewe! Klein Johanna en Catherina lewe!” roep oom Dail Bezuidenhout. Hy het rook gesien en saam met sy agterryer na die plek gejaag. Angstig word lykies van kinders wat vermoor is van die twee dogters afgetel. Hy lê hulle onder die suikerbosboompie neer. Om hulle is verwoesting. Die grootste kindermoord in een nag in Suid-Afrika se geskiedenis. 185 kinders, 41 mans, 56 vroue en 250 diensbodes is by Bloukrans en Boesmansrivier vermoor. Johanna het opgestaan al was die dood rondom haar. ŉ Duikboot in die Suid-Afrikaanse vloot is na haar vernoem. Die nuwe regering het na 1994 die Johanna van der Merwe-duikboot se naam na Assegaai verander. Vanjaar is dit 180 jaar na die Bloukrans- en Boesmanspruit-moorde en Bloedrivier. 1938 en 2018. Die twee jare het ŉ gemeenskaplike kenmerk; hoogdrama oor grond! Op 6 Februarie teken Dingaan die traktaak. Hy nooi Retief na ŉ geleentheid waar sy krygers hulle sou vermaak, maar hy roep uit: “Maak dood die towenaars!” en Retief en sy manskappe, insluitende sy seun, word na Hlomo Amabuto geneem. Retief moet eers kyk hoe sy seun en die res van sy geselskap wreed deur Dingaan vermoor word en daarna word hy vermoor. Na die moord op Piet Retief het die Zoeloe-impi’s uitgetrek om die trekgeselskap aan te val. Op 17 Februarie 1838 vind die groot moord langs die Bloukrans- en Boesmansrivier plaas. Daar was min hoop oor. Die Voortrekkers was verslae. Die Groot Trek was op ŉ mespunt. Op daardie stadium was die nuus van Retief en sy manskappe nog nie bekend nie. Op 20 Februarie kry hulle die verpletterende nuus van die moord. Op 27 Februarie skryf ŉ hartseer Lenie Retief aan die Trekkers: Wanneer die slaap my snags ontwyk en ek wonder wat ek moet doen, dan probeer ek dink welke raad Piet my sou gegee het. Wat sou hy nou vir ons almal gesê het, hoe moet ons optree. Julle uitdagings is drieledig: beveilig julle jeug se toekoms, dan is julle eie toekoms ook veilig; moenie moed verloor nie, maar slaan die hand aan die ploeg en woeker met die talente wat die Allerhoogste aan julle gegee het; en staan saam, want niemand kan die uitdagings wat hierdie wêreld bied, alleen te bowe kom nie. Die spanning met Dingaan was nog nie opgelos nie. Andries Pretorius arriveer op 22 November by die laer. Hy word as die nuwe kommandant-generaal aangewys. Twee dae later verlaat Pretorius die laer met 464 mans en 64 waens op ŉ strafekspedisie teen Dingaan. 16 Desember – die Slag van Bloedrivier. Die Zoeloes het gereed gemaak om die Voortrekkers uit te wis. Intussen het Pretorius en sy manne gereed gemaak om die Zoeloes te straf. ŉ Groot botsing het gewag. Die trekkers vorm ŉ laer. Vroegdag val die Zoeloes aan. Die Voortrekkers skiet terug. Hulle dryf die Zoeloes laag vir laag terug. Teen 11:00 die oggend is die Zoeloes gedemoraliseer en vlug. Die oormag was 20 Zoeloes teen een Voortrekker, maar 3 000 Zoeloes dood en geen ongevalle aan Voortrekkerkant nie. Terwyl Zoeloe‑boodskappers die slegte tyding van hulle verpletterende nederlaag na Dingaan geneem het, het die Voortrekkers die aand na die geveg in hulle laer ŉ dankdiens gehou. Op 21 Desember vind Andries Pretorius die beendere van Retief en sy manne asook die ongeskonde traktaak in Retief se knapsak. 2018 – 180 jaar later en ons was weer in ŉ jaar van hoogdrama oor grond in Suid-Afrika. Die onderliggende emosie in die debatte was dat wittes grond gesteel het, hulle word as kriminele uitgekryt, en kriminele moenie vergoed word nie. Die openbare verhore was met emosie belaai en historiese drogbeelde is gebruik om wittes aan te kla, skuldig te bevind, en met onteiening sonder vergoeding te straf. Op 4 Desember het die parlement besluit dat artikel 25 van die Grondwet gewysig moet word sodat dat dit spesifiek bepaal dat onteiening sonder vergoeding vir grondhervormingsdoeleindes toelaatbaar is. Die ANC-parlementslid en medevoorsitter van die grondwetlike hersieningskomitee het gesê: “Die mense wil hulle grond hê, gee hulle wat hulle wil hê. ŉ EFF-parlementslid se opmerking was: “Ons het vandag die boer se grond gevat.” ŉ Deel van die parlement het struggle-liedere gesing. Die gronddebat van 2018 kan egter nie sonder 1838 gevoer word nie. 1838 trek ŉ streep deur die historiese drogbeeld dat wittes net boos en krimineel is, gronddiewe is wat verdien om gestraf te word. Afrikaners het oor die algemeen hard gewerk vir hul grond, dit met sweet gekoop en baie het gesterf in hulle stryd om grond. Die anderkant van die grondmunt word nie genoeg vertel nie. Wat leer ons ná 180 jaar uit 1838? 180 jaar later en ons kan Johanna van der Merwe in ere herstel. Johanna, die Zoeloes kom onverwag, Johanna, die Zoeloes moor vroegdag, Johanna, pa se geweer gelaai, Johanna, 24 steke van die assegaai, Johanna se skild die maatjies se lyf, Johanna hou Catherina se handjie styf, Johanna, sy lewe al was om haar die dood, Johanna, sy trek weer, die toekoms is groot, Johanna gee hoop, Johanna staan weer, Ek is Johanna, Amen, my Heer.