"manje asikhulume ngokuthi usathane ulusebenzisa kanjani ulwazi ukonakalisa umuntu? kulokhu esesikhulume ngakho kuze kube manje, seniqalile ukubona izinjongo zikasathane ezimbi? (kancane.) kungani usathane esebenzisa ulwazi ukonakalisa umuntu? yini afuna ukuyenza kumuntu esebenzisa ulwazi? ingabe uhola umuntu ukuba alandele muphi umgwaqo? (ukumelana nonkulunkulu.) impela okokumelana nonkulunkulu. lona umphumela ongawubona wokufunda kwabantu ulwazi, kanye nomphumela owubonayo emuva kokufunda ulwazi—ukumelana nonkulunkulu. ngakho ingabe iziphi izinjongo zikasathane ezimbi? anicaciselekile, akunjalo? ngesikhathi sokufunda komuntu ulwazi, usathane usebenzisa noma iyiphi indlela ukuze abantu benelise izinkanuko zabo siqu futhi bafeze okufiswa yizinhliziyo zabo siqu. ingabe ucaciselekile ngomgwaqo usathane afuna ukukuholela kuwo empeleni? ngokuthambisa ulimi, abantu bacabanga ukuthi akukho lutho olungalungile ngokufunda ulwazi, ukuthi kuyindlela efanele. bacabanga ukuthi ukuba nokufiswa yinhliziyo okuphakeme noma ukuba nokulangazelela kubizwa ngokuthi nje ukuba nentshisekelo, nokuthi lokhu kufanele kube yindlela elungile abantu ekufanele bayilandele empilweni. uma abantu bengafeza okufiswa yizinhliziyo zabo, noma benze umsebenzi abawukhethile wokuziphilisa empilweni—ingabe akujabulisi yini kakhulu ukuphila ngaleyo ndlela? ukungahloniphi okhokho kuphela ngaleyo ndlela kodwa ukubeka induku ebandla ngokuzenzela igama emlandweni—ingabe akuyona into enhle leyo? lena yinto enhle futhi efanele emehlweni abantu basezweni. ingabe usathane, nokho, nezinjongo zakhe ezimbi, uthatha abantu kulolu hlobo lwendlela bese futhi enquma ukuthi useqedile? cha bo. eqinisweni, akukhathaliseki ukuthi okufiswa yinhliziyo yomuntu kuphakeme kangakanani, akukhathaliseki ukuthi zinamaqiniso kangakanani izifiso zomuntu noma zifaneleke kangakanani, konke umuntu afisa ukukufeza, konke lokho umuntu akufunayo kuxhumene ngokungena kuhlukaniswa namagama amabili. lawa magama amabili abaluleke kakhulu empilweni yawo wonke umuntu, futhi lezi izinto usathane ahlose ukuzifaka zigxile kubantu. ingabe imaphi lamagama amabili? elinye “udumo” futhi elinye “inzuzo”: angudumo nenzuzo. usathane usebenzisa indlela enobuqili kakhulu, indlela ehambisana mathupha nokucabanga kwabantu; akuyona noma iyiphi nje indlela ehluke kakhulu kokujwayelekile. phakathi kokungaqondi, abantu baze bayemukele indlela kasathane yokuphila, imigomo yakhe yokuphila, bazimisele izinjongo zempilo kanye nendlela yabo empilweni, futhi ngokwenzenjalo baze babe nemiqondo abayiphokophele empilweni. akukhathaliseki ukuthi lemiqondo ephokophelwe empilweni izwakala isezingeni eliphezulu kangakanani, iyizaba nje ezixhumene ngokungena kwehlukaniswa nodumo kanye nenzuzo. noma imuphi umuntu ovelele noma onedumela, bonke abantu eqinisweni, noma yini abayilandelayo empilweni ihlobene nalamagama kuphela: “udumo” kanye “nenzuzo.” akunjalo? (yebo.) abantu bacabanga ukuthi uma sebenodumo nenzuzo, bangayisebenzisela ukujabulela isikhundla esiphakeme kanye nengcebo enkulu, kanye nokuthokozela impilo. uma sebenodumo nenzuzo, bangayisebenzisela ukuhamba befuna ukuzithokozisa kanye nokujabulisa inyama okungena mahloni. abantu bayavuma, nakuba bengazi, ukuthatha imizimba yabo, imiqondo, konke abanakho, ikusasa labo kanye nalokho abakudalelwe bese bekunika sikasathane ukuze bathole udumo nenzuzo abayifisayo. abantu bakwenza lokhu ngaphandle ngisho kokuzindela okuncane, bengenalo ulwazi nhlobo mayelana nesidingo sokubuyiselwa konke. ingabe abantu basengakwazi ukuba nanoma ikuphi ukuzithiba uqobo lwabo uma sebeye ecaleni lika sathane ngale ndlela futhi baze bathembeka kuye? abasoze. sebelawulwa ngusathane ngokuphelele nya. futhi abakwazi ngokuphelele nya ukuzikhulula obishini ababishe kulo. uma umuntu esebishe odakeni lo dumo nenzuzo, ababe besafuna lokho okuwubukhazikhazi, lokho okulungileyo noma lezo zinto ezinhle futhi ezilungile. lokhu yingoba amandla okuyenga udumo nenzuzo enawo phezu kwabantu makhulu kakhulu, futhi kuphenduka izinto abantu abazishisekelayo izimpilo zabo zonke futhi ngisho nephakade elingena kuphela. akunjalo? abanye abantu bazothi ukufunda kuwukufunda izincwadi noma ukufunda izinto ezimbalwa abangakazazi kuphela, bethi bakwenza lokhu ukuze bangadli ngokhezo oludala noma ukuze bangashiywa emuva yizwe. bathi ulwazi lufundelwa kuphela ukuze bazondle, ngenxa yekusasa labo noma ngenxa yezidingo eziyisisekelo. manje ungangitshela ukuthi kukhona umuntu ongabekezelela ishumi leminyaka lokufunda kanzima ngenxa yezidingo eziyisisekelo nje, ukuxazulula indaba yokudla nje? (cha, akekho.) abekho abantu abanjena! ngakho yini lena abhekana nalezi zingqinamba noma ayihluphekela yonke leminyaka ukuyithola? wudumo nenzuzo: udumo nenzuzo kumlindele ngaphambili, kuyambiza, futhi ukholwa ukuthi kuphela ngokukhuthala, ubunzima nomshikashika wakhe siqu, angayilandela leyo ndlela futhi ngaleyo ndlela athole udumo nenzuzo. kumele abhekane nalobu bunzima ngenxa yendlela yekusasa lakhe, ngenxa yokuthokoza kwakhe okuzayo kanye nempilo engcono. ingabe ningangitshela ngempela ukuthi yini lolu lwazi mbumbulu? akuyona yini imigomo yokuphila kanye nendlela empilweni egxiliswe usathane kubantu, abayifundiswe usathane ngesikhathi befunda ulwazi? akuzona yini izimiso zempilo eziphakeme ezigxiliswe usathane kumuntu? thatha, isibonelo, imibono yabantu abavelele, ubuqotho balabo abanodumo noma umoya onesibindi wabantu abangamaqhawe, noma ukuhlonipha noma umusa wamaqhawe noma abangcweki ngenkemba kumanoveli ezombukiso wezokulwa; lemibono inethonya esizukulwaneni nesizukulwane, futhi abantu besizukulwane ngasinye benziwa ukuba bayemukele le mibono, ukuthi bayiphile le mibono futhi bayishisekele ngokungaphezi. lena yindlela, umgudu, usathane awusebenzisayo ukonakalisa umuntu. ngakho emuva kokuthi usathane eseholele abantu endleleni yodumo nenzuzo, ingabe kusengenzeka yini ukuthi bakholelwe kunkulunkulu, bakhuleke kuye? (cha, kungenzeke.) ingabe ulwazi nemigomo yokuphila egxiliswa usathane kumuntu inawo noma imuphi umcabango wokukhuleka kunkulunkulu? ingabe iwuphethe yini noma imuphi umcabango weqiniso? (cha, ayinayo.) ingabe inalo noma iliphi iqiniso lokwesaba unkulunkulu nokubalekela okubi? (cha, ayinalo.) ingathi nikhuluma ngokungaqiniseki, kodwa akunandaba. funani iqiniso ezintweni zonke futhi niyozithola izimpendulo ezifanele; ingezimpendulo ezifanele kuphela lapho niyokwazi ukuhamba endleleni okuyiyona yona.