Wendag - Bygeloof
Wat beteken bygeloof?
Hoe verskil dit van godsdiens?
Breed gedefinieerd is bygeloof 'n geloof in die bonatuurlike, dit wil sê 'n geloof in die bestaan van magte of entiteite wat nie aan die aanvaarde wetenskapwette soos verstaan, van die heelal voldoen nie.
Die eenvoudigste definisie van 'n bygeloof is dat dit iets is waaraan mense vas glo en wat nie wetenskaplik of met logika verklaar kan word nie. Onmiddellik bring dit die groot godsdienste van die wêreld in die gedrang. Die Inuïet- en Afrika-nasies, byvoorbeeld, se volksgeloof geld dikwels as hulle godsdiens, al word dit waarskynlik deur buitestanders as bygeloof beskou. Mense wat nie die Christelike geloof aanhang nie, kan die vaste geloof in 'n maagdelike geboorte (wat nie wetenskaplik verklaar kan word nie) as bygeloof beskou terwyl dit sentraal in die gelowige se lewe staan.
Daar word geglo dat sekere handelinge of verskynsels altyd voorspoed of onheil voorspel; dat sekere voorwerpe, diere of mense altyd geluk of teenspoed bring; en dat die gebeure nie wetenskaplik verklaar kan word nie. Bygelowe kan van kultuur tot kultuur wissel, maar daar is duisende wat as universeel beskou kan word.
Ploutarchos het bygeloof (Latyn superstitio, Grieks deisidaimonias [ deidô, "ek vrees': en vergelyk daimôn, "die goddelike mag" ] "demoon") as veel noodlottiger en gevaarliker beskou as ateïsme, want bygeloof is onberedeneerd. Verder het hy ook 'n uitvoerige visie probeer bied van die (vir ons totaal onbekende) Hiernamaals, gegrond op die Orphiese teologie van "wedergeboorte': Daar wag 'n Hiernamaals vir die onsterflike siel waar straf en beloning uitgedeel sal word (soos die Christelike Hemel en Hel).
Hier kan ons die Ou-Testamentiese boek Job vergelyk, asook die mite van Er die seun van Armenios in die lOde (en laaste) boek van Plato se Staat. Dante in sy La Divina Commedia, geskryf in die Italiaanse volkstaal van die dag (in plaas van die ortodokse Latyn) het die finale Gerig laat afspeel in die diepste vuur-gloeiende boesem van die aarde waar suiwering vir die boosdoener eendag sal plaasvind.
Voorbeelde van bygelowe sluit in:
Geloof in magie (bv. spreuke en vloeke)
Geloofs oortuiging in tekens (goed of sleg)
Geloof in gelukkige sjarme en rituele ('n gelukkige pennie, gooi sout oor jou skouer om die "ongeluk" te vermy)
Geloof in waarsêery (fortuinvertelling en profesie)
Geloof in astrologie (dws dat ons lotgevalle bepaal word deur die posisies van die sterre en planete)
Geloof in spoke of 'n geesteswêreld wat nie deur die wetenskap verklaar kan word nie
Een van die bekendste bygelowe van die Westerse wêreld is die oortuiging dat Vrydag die 13de ongelukkig is. Dit is leersaam om daarop te let dat in ander kulture die nommer 13 nie as besonder kommerwekkend beskou word nie.
Etimologie van Bygeloof
Die woord "bygeloof" kom van die Latynse superstare , gewoonlik vertaal as "om oor te staan", maar daar is 'n mate van meningsverskil oor hoe om sy beoogde betekenis behoorlik te interpreteer.
Sommige argumenteer dat dit oorspronklik verbaas was om iets te verbaas, maar dit is ook voorgestel dat dit "oorleef" of "volhardend" beteken, soos in die aanhoudendheid van irrasionele oortuigings. Tog sê ander dat dit iets soos oormatigheid of ekstremisme in een van die godsdienstige oortuigings of praktyke beteken het.
Verskeie Romeinse skrywers, insluitende Livy, Ovid en Cicero, gebruik die term in laasgenoemde sin, onderskei dit van religie , wat 'n behoorlike of redelike godsdienstige geloof beteken. 'N Soortgelyke onderskeid is in die moderne tyd deur skrywers soos Raymond Lamont Brown, wat geskryf het:
"Bygeloof is 'n geloof, of stelsel van oortuigings, waardeur byna godsdienstige verering geheg is aan dinge wat meestal sekulêr is, 'n parodie van godsdienstige geloof waarin daar 'n okkultiese of magiese verbinding is."
Bygeloof vs godsdiens
Ander denkers kategoriseer godsdiens self as 'n soort bygelowige geloof.
"Een van die betekenisse van bygeloof in die Oxford Engelse woordeboek is 'n oortuiging wat ongegrond of irrasioneel is," het bioloog Jerry Coyne gesê. "Aangesien ek alle godsdienstige oortuigings as ongegrond en irrasioneel beskou, beskou ek godsdiens as bygeloof. Dit is beslis die mees wydverspreide vorm van bygeloof omdat die oorgrote meerderheid mense op aarde gelowiges is."
Die woord "irrasioneel" word dikwels toegepas op bygelowige oortuigings, maar by sekere omstandighede kan bygeloof en rasionaliteit nie so onversoenbaar wees nie. Wat rasioneel of redelik is vir 'n persoon om te glo, kan slegs binne die raamwerk van die beskikbare kennis bepaal word, wat onvoldoende is om 'n wetenskaplike alternatief vir bonatuurlike verduidelikings te verskaf.
Dit is 'n punt wat die wetenskapsfiksie skrywer Arthur C. Clarke aangeraak het toe hy geskryf het, "Enige gevorderde tegnologie is ononderskeibaar van magie."