Afrikaans se toekoms in die internet se wolk – Deon OppermanDeon Opperman. Foto: Argief. Die dramaturg Deon Opperman was onlangs ’n gas by die Atterbury Teater om te gesels oor sy trilogie Donkerland, Hartland en Kruispad, as deel van die viering van die 75ste bestaansjaar van Pretoria se Mabel Malherbe Leeskring. Sy gesprek het gedraai by die gehalte van Afrikaanse dramas, en die “angry young man” van Afrikaanse teater het gelamenteer oor hoe min werklik goeie werk dit tot op die planke maak. Afrikaans is die Atterbury Trust se hart se punt, en ons het agterna verder met hierdie Opperman gesels oor wat ons almal te doen staan: Dit grief my dat gehore bereid is om tussen R250 en R300 per kaartjie te betaal om ’n massaproduksie van ’n musiekblyspel te sien, terwyl hulle kla as hulle R100 by ’n kunstefees moet betaal vir ’n hoëklas-produksie met grootse akteurs, deur bekwame dramaturge geskryf en deur bekwame regisseurs geregisseer. Minder as 2 000 mense sal gaan kyk na daardie produksie by die fees, terwyl die musiekblyspel deur 20 000 gesien sal word. Dit is ’n onderstebo situasie. Hou in gedagte, as die prys van kaartjies by feeste in ooreenstemming gebly het met inflasie sedert die middel-80s, dan behoort die korrekte prys vir ’n feeskaartjie vandag sowat R350 te wees. G’n mens sal dit betaal nie, tog betaal hulle heel rustig R450 tot R550 om ’n musiekspel by die Monte Casino te sien. Dit beteken dus dat hoëgehalte- Afrikaanse dramaproduksies, weens die beperking op die kaartjiepryse, nie lewensvatbaar is nie. Nee, ’n besigheid se bestaansrede is om profyt te maak, nie om liefdadigheid uit te deel nie. Ja, gegewe dat hulle dieselfde regte as burgers het, het hulle dieselfde verantwoordelikhede as ’n burger (wat hulle dikwels nie nakom nie), maar net so min as wat dit elke burger se “verantwoordelikheid” is om die kunste te borg, so min is dit ’n korporasie se verantwoordelikheid om dit te doen. Korporasies borg ’n kunsproduk as hulle dink dat daardie borgskap ’n bydrae sal lewer tot die bemarking en positiewe persepsie van hul handelsmerk. Daar’s nie ’n greintjie liefdadigheid daaraan verbonde nie. Ek glo ook nie in subsidies van enige aard nie. Dit verdraai die mark en belemmer die werking van ’n vrye mark. Maar as jy my sou vra of ek dink dat die kunste beskermhere nodig het, dan is my antwoord, ja. Want die kunste was nog nooit finansieel lewensvatbaar nie, omdat dit laaste in die tou staan ten opsigte van Maslow se hiërargie van behoeftes. ’n Mens bekommer jou eers oor die betekenis van die bestaan nadat jy kos in jou maag en ’n dak oor jou kop het. En ongelukkig vir die meerderheid mense het hulle net genoeg geld om hieraan aandag te kan gee, indien nie te min geld om selfs dit te kan doen nie. En let wel: Met die huidige stelselmatige ineenstorting van die wêreldekonomie gaan dinge al hoe moeiliker raak vir die kunste, want mense gaan swaar kry, en as mense swaar kry, kry die kunste nog swaarder. Ek daag nie graag mense uit nie, maar ek daag wel graag myself uit. My volgende uitdaging aan myself is om ’n Kontemporêre Afrikaanse Drama-argief op die internet te stig, sodat al die honderde Afrikaanse dramas wat by die feeste aangebied was, en is, en wat nooit gepubliseer gaan word nie, nie verlore sal gaan nie. Karen Meiring. Ek ag haar die persoon wat verreweg die meeste vir Afrikaans gedoen het die afgelope 20 jaar, en sonder enige formele erkenning: Haar bydrae is in ’n klas van sy eie en ek glo sy hoort ’n erepenning by die Akademie daarvoor te ontvang. Om die mantel van “taal van reaksionêre verlange na die ou dae en rassisme” af te skud. Dat terwyl die feeste die Afrikaanse taal feesvier, almal welkom is om saam te kom feesvier, nes ons ook by die Duitsers se Oktoberfest gaan saamkuier en hul taal en kultuur deel. Benewens die drama-argief sou ek ’n trust skep met een doel – om ’n paar uitmuntende Afrikaanse dramas elke jaar op te voer en daarmee te toer, sonder dat die kunstenaars daarby betrokke hulle oor hul salarisse hoef te bekommer. Ek glo nie dat Afrikaans nog teen 2050 in Suid-Afrika gepraat sal word nie. Dit sal wel in die huise van ’n Afrikaner-diaspora reg om die wêreld gepraat word, maar nie baie nie. Daarom is dit vir my so belangrik om die argief te stig, sodat eendag, wanneer Afrikaans verdwyn het, daar ’n permanente rekord in die sogenaamde wolk sal wees van die taal wat my moedertaal was.