’n Soeke na die grense wat werklikheid omlyn | Netwerk24
’n Soeke na die grense wat werklikheid omlyn
Deur Joan Hambidge 26 November 2018 00:00
Lombard se vyfde bundel is een wat met elke herlees klein skuiwe maak. Soos ’n duin wat stadig maar seker iets toewaai, skryf Joan Hambidge.
Dis die beste manier waarop ’n mens die digkuns van Kobus Lombard kan tipeer.
Sy vyfde digbundel heet Tussen toeval en willekeur en hierdie titel resoneer met ’n vorige bundel, Tussen wysvinger en duim (2005). Hierdie jongste bundel is besonder mooi uitgegee deur Naledi.
Die digkuns hou sig immer besig met ’n tussentoestand wat ervarings betref. Gedigte registreer ’n indruk of inspirasie en word dan in woorde vertolk. Dikwels op ’n ander manier as wat die digter dit dalk bedoel het . . .
Op die agterplat word daar tereg verwys na die binnewaartse reis van die digterlike proses en die soeke na grense wat die werklikheid omlyn.
Lombard se werklikheid is Namibië. Die outeur van die lokteks beweer ook tereg dat die onsegbare dikwels tussen die woorde en die leë spasies skuil. Daar word verder ook gepraat van grense wat vervaag . . . En die ritme word bepaal deur toeval en willekeur.
Nou wanneer ’n mens hierdie bundel benader is dit eenvoudig so dat daar in ’n klein gedig baie subteks of implikasie skuil. ’n Gedig begin met stilte en word later in ’n ander gedig “voltooi”.
uitgesorteer (bl. 50)
Uiteraard spreek hierdie gedigte tot my weens my besonderse ervaring van die Namibiese landskap én die woestyn. Lesers wat dit nie beleef het nie sal eweneens aanklank vind by hierdie bundel met sy gestroopte, pretensielose verse.
Gobabeb sal altyd daar wees en die digter sal na hierdie ruimte terugkeer met ’n jakkalsdraf of om in die droë rivierloop te sit en tjank (bl. 51). In hierdie landskapsgedig word die menslike bestaan as onbenullig en efemeer gesien teenoor die natuur wat sal voortbestaan.
In die gedig “Skaduwee” (bl. 61) word die woordspel tussen aanval en invul goed ontgin:
bedags volg jy my getrou
teen hoogmiddag staan jy
wydsbeen bo-oor my
soos die skemer nader
loop jy verder voor my uit
en in die nag as die aarde
sy gesig wegdraai van die son
val jy my
En ’n skaduwee is immers ’n tussentoestand . . .
Die bundel verloop siklies. Dit karteer die lewensloop van ’n mens wat leer praat en skryf en leer om die “swye te verbreek” – uiteindelik keer ons terug, volgens die slotvers na ’n primordiale wêreld sonder taal.
Die ars poetica op bladsy vier ontgin die toeval en willekeur van die digproses wat met woorde en woordeboeke werk, maar uiteindelik gerig word deur “waarskynlikheid”. ’n Mens sou ook kon beweer: blote geluk.
Sowel “Vrug” (bl. 8) as “Woordkapper” (bl. 9) bemoei sig met die digproses.
In eersgenoemde gedig word die geleende suurstof van intertekstualiteit gekritiseer. In laasgenoemde is die digter se soeke na sy eie “rooibruin pit” duidelik.
Terwyl die eerste afdeling hoofsaaklik werk met die temas van die digkuns en inspirasie word daar in die tweede afdeling gekyk na geloof. Hier vind ons ’n lieflike gesprek met Psalm 23 (“Goeie herder”, bl. 15) en in “Oorplasingsnavraag” (bl. 21) wonder die digter oor hoe die hemel daar sal uitsien. Sy hemelse bestaan sal waarskynlik een wees met kameelbome en droë rivierlope en hy vra of ons daar bedreig sal voel.
In die derde afdeling vind ons liefdesverse en reise na vreemde bestemmings. In “Lied sonder woorde” (bl. 27) word ons gemaan om te waak teen die lied (dus gedig) wat die liefde bloot wil lê.
In die vierde afdeling is daar besinnings oor die ouderdom, die naderende dood – onder meer geskryf in die Okavango. Daar is
’n siniese vers oor toeriste wat Afrika-objekte terugneem sonder om die historiese of kulturele konteks te begryp soos in die aangrypende “Gekerf” (bl. 33), waar die beeld verlang na sy plek van herkoms.
Die stilte van hierdie bestaan word binnegedring deur raserige toeriste, Facebook, ’n GPS, TV-kanale, selfone en virtuele reise.
In die vyfde afdeling word daar teruggekeer na die wêreld van die “Waarheid” (bl. 45):
die waarheid flits
teen ’n duin
Hierom dan ook die ervaring van grensverskuiwings. In die slot en sesde afdeling vind ons lykdigte (onder meer een oor die digter se moeder, ’n figuur na wie hy by herhaling terugkeer, en ’n gedig vir ’n vriend, “Begrafnislys”, bl. 59), en ’n afskeid van die aardse bestaan.
Dis ’n bundel wat met elke herlees klein skuiwe maak. Soos ’n duin wat stadig maar seker iets toewaai.
Die bundel vra vir ’n saamlees met Dolf van Niekerk se gedigte oor die Karoo, Karoosange (1975).
Joan Hambidge beklee die Hofmeyr-leerstoel aan die Universiteit van Kaapstad.
Meer oor: Poësie | Boekresensie | Boeke
70-jarige debuteer met digbundel
’n Skatkis van musiek, poësie en staaltjies wag