Vyeboom * Oor plante
"Die magtige natuur is vol wonderwerke!" Roep ouderling Berendey uit die lente-sprokie "The Snow Maiden" A. Een van sulke wonderwerke is aktiewe naasbestaan ​​of, meer presies, 'n onderlinge gemeenskap van plante en diere.
Baie, blykbaar, soos amberkoeke van gedroogde vye. Vars vrugte is ook baie goed en voedsaam en vul die markte van ons suide in die laat somer en herfs. Anders lyk hulle buitengewoon soet, maar dit is, soos hulle sê, 'n kwessie van smaak.
Vye - 'n klein of mediumgrootte boom met 'n verspreidende kroon en liggrys gladde bas. Dit word in ons wilde of wilde toestand in die Kaukasus, die Krim en Sentraal-Asië aangetref. Hy het groot, digte kroonblare aan die agterkant, wat aan een boom albei heel is en in lobbe gesny is.
Vy bloeiwyses is uniek. Met hul ongewone voorkoms het hulle selfs die patriarg van die moderne botaniese taksonomie Carl Linnaeus in die steek gelaat, wat nie onmiddellik daarin geslaag het om hul geheim te ontrafel nie. Bloeiwyses, soos vyvrugte, of vye, soos dit ook genoem word, is peervormig, met 'n gaatjie op 'n plat top. Een keer, in die Sukhumi Botaniese Tuin, het die plantkundige Managadze my na twee oënskynlike identiese bome gelei en my gevra om te raai watter een manlik is en watter vroulik. Dit maak nie saak hoe ek die verskil tussen die vye van pers skakerings probeer vind het nie. Toe skeur my metgesel elke plant van sy vrugte af. Toe ek een van hulle geïnteresseer het, het ek gevoel dat dit vleisig was, en nadat ek dit gebyt het, was ek daarvan oortuig dat die vrugte soos 'n sakkie met soet, sappige, asof voorbereide konfyt, pulp is. Die tweede vy, uiterlik dieselfde, met die eerste aanraking was slap, hol. Duike van vingers bly op haar soepel vel. Sodra die vel van die fetus effens geskeur het, asof uit 'n versteurde korf met bye, het klein insekte wat dig daarin gepak is, vryheid gehaas. Eers na so 'n visuele les het Managadze my die raaisel van vye vertel.
Die manlike boom het geblyk vye met slappe vye te wees, en die wyfie met sappige, eetbare vrugte. Dit het ook geblyk dat hierdie listige raaisel in die oudheid opgelos is, maar die belangrikste wese daarvan is later ontdek.
In sommige bome word bestuiwing deur die wind uitgevoer, in ander deur 'n groot leër van insekte, en kunsmis in vye kan slegs met behulp van klein swart os - blastophagus gedoen word, wat stuifmeel van manlike bome na vroulik oordra. Boonop kan hierdie wesp nie op die regte plek broei sonder die hulp van vye nie.
Die meganisme van sodanige naasbestaan ​​is baie kompleks. Vye vorm drie soorte bloeiwyses. In een van hulle, wat einde September ontwikkel, winter die testikels en larwes van die ontploffing. Hier, in die lente, word hul nuwe generasie gebore, gevoed en gepaar. Daarna begin die wyfies, wie se liggame baie stuifmeel besproei is, begin soek na 'n plek om eiers te lê en probeer om 'n tweede soort bloeiwyse te bevolk, waaruit vye ontwikkel. Hierdie bloeiwyses is egter so ingerig dat wespe nie testikels daarin kan lê nie. Terwyl die wesp in die bloeiwyse swaai en probeer om daarin te vestig, slaag dit daarin om die vroulike blomme te bestuif, maar lê eiers net in die derde vorm van bloeiwyses wat spesiaal vir die doel hiervoor ontwerp is. 'N Nuwe generasie wyfies wat in die vroeë herfs uit hierdie bloeiwyses opgekom het, lê op die beurt testikels wat in die blomhuis tot in die lente oorwinter.
Dus, in die peervormige bloeiwyses van vye, vind sy getroue bondgenote, die blastophages, altyd "sowel 'n tafel as 'n huis." Hulle leef, voed, teel, beskut hul nageslag teen die weer, en is dankbaar vir die versorging van die blomme van hierdie sorg. Die proses van die bestuiwing van blomme deur blastofages van plantkunde word caprice genoem.
© Karen Appelkoos New Orleans
In die Kaukasus en die Krim kan u verskeie weergawes van die legende hoor oor hoe een handelaar besluit het om ryk aan vye te word. Hier is een van hulle. Aangesien die vrugte van vye baie aanvraag het, het hy 'n groot vyetuin aangeskaf. Te midde van die pluk van vrugte, kom 'n listige, afgunstige buurman na hom. 'Waarom hou u hierdie nuttelose bome in die tuin? Hy vra die handelaar en wys op die manlike onvrugbare voorbeelde van vye. "Ek het my eie hare lank afgekap en goed geplant." Die gas het vertrek, en die handelaar het 'n byl gegryp en die 'nuttelose' bome afgekap.
Die winter het verbygegaan, die lente, die tyd het aangebreek om te oes, maar daar is niks om in te samel nie. Die vrugte wat sedert die lente verskyn het, effens leeg hang, het geval. Dieselfde verhaal het homself in die daaropvolgende jare herhaal, totdat 'n verwoeste, dom handelaar die hele tuin in 'n vlaag van woede afgekap het.
Vye het egter in wanorde geval en mense is wetenskaplikes. Na Linnaeus het die plantkundige Casparrini bekendheid verwerf vir sy nuwe ontdekking, en hy het een soort vye in twee spesies verdeel: hy het manlike eksemplare aan een daarvan toegeskryf, en aan die tweede vroulike eksemplare. Ter ere van die ongelukkige nerd het hy gou sy fout erken.
© Ryan Somma
Op 'n tydstip was daar ook sulke ongelukkige plantkundiges wat kunsmatige toorn aanhoudend laster: 'n wyse populêre ontdekking wat dit as ongeletterde onderneming verklaar. En kaprifikasie het bestaan ​​uit die hang van kaprigig aan vroulike bome wat aan drade gespan is (vye van manlike bome). Dit het as gevolg die gebrek aan manlike vyebome gevul en 'n beter bestuiwing van vroulike blomme verseker. Kaprifigi was die eerste om die antieke Grieke te versamel. Hulle het perfek geweet hoe om hulle by lae temperatuur te hou, wat hulle in groot groepe op bote tussen die Egeïese eilande vervoer het, en dit selfs verhandel het. Die Grieke het vir die eerste keer kapers op vroulike vyebome begin ophang.
Daar was 'n paar misverstande tydens die verskuiwing van vye na Amerika. Ezen, 'n natuurkundige wat vye van Turkye na Kalifornië gebring het, is deur Amerikaanse boere geboer toe hy hulle op 'n spesiale byeenkoms begin oortuig van die behoefte om sy onmisbare metgesel, die wesp van die blastofage, saam met die vye saam te bring.
Hoe dit ook al sy, maar die 'boom met oddities' as 'n vrugteplant is van ouds af bekend en gerespekteer. Daar word geglo dat die kulturele vorm van vye afkomstig is van "gelukkige Arabië" - Jemen, waar die antieke Fenisiërs, Siriërs, en toe die Egiptenare dit geleen het. Die antieke vyekultuur in Egipte word bewys deur die basreliëfs wat wetenskaplikes ontdek het wat die versameling vye uitbeeld. Hierdie skeppings van die ou Egiptiese meesters is meer as 2500 vC voltooi.
Vanaf Egipte het die verbouing van vye na die Egeïese eilande versprei, en van daar (rondom die 9de eeu vC) na Hellas. Dit is interessant dat die groot filosoof Aristoteles al geweet het van die bestaan ​​van wespies wat met vye gepaard gaan (psen genoem), maar hy het nie die rol daarvan volledig geken nie. Dit het gelyk of hy raai oor die hulp van die vyand en glo dat die ontploffings, wat die onvolwasse vrugte binnedring, bydra tot die bewaring daarvan in die boom.
In die suidelike streke van ons land word vye sedert antieke tye verbou. In baie streke van die Kaukasus en Sentraal-Asië dien die vrugte nie net as 'n lekkerny nie, maar ook as 'n belangrike voedsame voedsel. Dit bevat tot 20 persent suiker, vitamien C, karoteen, yster, kalsium en ander voordelige stowwe.
In die noordelike streke kom vyvrugte net droog, want vars vye verswak maklik met die geringste skade en daarom moeilik vervoerbaar is. Baie vars geregte word berei van vars vyevrugte: kompote, marmelade, pasta, konfyt.
Vye is tipies nie bekend vir die leeftyd nie; die bome leef selde meer as 100 jaar, maar in Indië is 'n unieke vyeboom bekend waarvan die ouderdom langer as 3000 jaar is.
In die Krim, die Kaukasus en Sentraal-Asië loop vye maklik wild, hulle kom op berggange, in skeure van klipblokke en op granietgesteentes vry van enige plantegroei. Die wortels van hierdie boom dring maklik die hardste grond binne; nie erger as dat 'n staalboor in die klein skeure binnedring nie, versterk dit op die mees ontoeganklike plekke. In Adler, byvoorbeeld, het twee vyebome op die baksteen kroonlys van die plaaslike distrik se uitvoerende komitee gaan sit, en die derde klim selfs op die koepel van die ou kerk.
Die vyekultuur verower steeds nuwe geografiese gebiede en vorder verder noord. As dit in koue sones gekweek word, volg die ontploffing dit nie altyd nie. Dit is baie sensitief vir hitte en verdra nie eens die koue van die Noord-Kaukasus nie. In sulke gevalle wend hulle hulle tot die diens van vye, wat kan doen sonder hul ewige metgesel. Hierdie soort vye (terloops, dit is ook geskik vir binne-kultuur) verloor die vermoë om sade te gee, dit kan slegs vegetatief voortgeplant word - met groen steggies of laag.
Dit is vreemd dat die wonderlike vyeboom een ​​van die naaste familielede van ons binnenshuise ficus is en 'n ver familielid van die moerbeiboom - moerbei. Op grond van hul verwantskap het wetenskaplikes baie werk bestee om vye met meer rypbestande moerbeie te kruis. In Kalifornië het Luther Burbank sonder sukses gesukkel om hierdie aanloklike idee uit te voer. Soos dit gereeld gebeur, het Ya I. Bomyk, 'n beskeie natuurkenner van die Krim, dit reggekry. In die harde winter van 1949-1950 vir die Krim, toe ryp in Jalta 20 grade bereik het en die gewone vye amper heeltemal gevries het, het die aanhoudende baster Bomyka oorleef. 'N Suksesvolle, hardwerkende natuurkenner hoop groot op sy nuwe inzhi-moerbei baster-swart Bomyka-4. Dit verg 'n lang en harde werk om die wonderlike vyeboom 'n nuwe stap in die noorde te laat neem.