Eers Katalonië, nou kom Venesië en Lombardye aan die beurtFoto: AP Photo/Manu Fernandez Die afloop van die Katalaanse referendum wat heel moontlik op ’n eensydige onafhanklikheidsverklaring sal uitloop, en die Spaanse regering se gewelddadige reaksie op die referendum self, het Europese politieke filosowe aan die herbesin oor wat die woord “demokrasie” beteken. Alexandra van Ditmars, ’n vryskutjoernalis met meestersgrade in sowel die joernalistiek as filosofie, neem in ’n artikel onder meer die volgende vraag onder die loep: “Wat maak ’n handeling demokraties?” Dit is na aanleiding daarvan dat die Spaanse regering die Katalaanse referendum as ondemokraties verwerp het. Intussen het die Spaanse grondwetlike hof selfs die bespreking van die referendum in die Katalaanse streeksparlement verbied. Kan die Spaanse optrede werklik met die begrip “demokrasie” versoen word? Dit klink al te veel of Spanje, en daarmee stilswyend saam, ander Europese lande, in pas is met die ANC wat demokrasie en die diktatuur van die meerderheid gelyk stel. Of dan minstens wat minderheidsregte betref, soos vervat in die internasionale reg, en waar Wes-Europa eens die voortou geneem het. Die mate waarin die winde van verandering begin waai het, was reeds duidelik met die Skotse onafhanklikheidsreferendum te siene. Die referendum was ’n regstreekse uitvloeisel van ’n bepaling in die Europese Unie se grondwet dat lidlande selfregering aan minderheidsgroepe moet toestaan. Toe dit blyk die Britte stuur op Brexit af, terwyl Skotland as lid van die Unie wil aanbly, het die Skotte in geen onduidelike taal nie die koue skouer gekry. Trouens, om lid van die Europese Unie te word moes Spanje selfregering aan die Katalane en Baske toestaan. Die Spaanse grondwetlike hof, wie se koppe erg imperialisties dink, het in 2010 die stelsel van variërende outonomie as ongrondwetlik verklaar. Nou is dit ’n byna voldonge feit dat enigiets wat die Katalaanse regering aanvang wat die Spaanse regering polities nie aanstaan nie, as sogenaamd ongrondwetlik aan die ban gedoen kan word. En dit dan ewe pikant demokrasie te noem. Die Europese Unie se reaksie was uiters koel teenoor die Katalane en wat demokrasie veronderstel is om vir hulle in te hou. En hierdie gedrag in reaksie op Spanje se gewelddadige en hardhandige optrede, het politieke filosowe uit hul gemaksone geruk. En hulle gaan nog meer uit dié gemaksone geruk word. Binnekort, op 22 Oktober, gaan die streek om Venesië en ook Lombardye na die stembus. Die regeringsleiers van beide streekregerings is lid van Lega Nord, wat onafhanklikheid van Italië se noorde van die res van die land voorstaan. Nou kry die bevolkings van beide streke die geleentheid om hul menings hieroor in referendums uit te druk. Dit is nie die eerste poging om die bevolking se gevoel te toets nie, maar met vorige geleenthede het die Italiaanse regering baie soortgelyk opgetree as wat die Spaanse regering nou opgetree het, net sonder die geweld. Die ironie – en moontlik is daarin ’n les te leer – is dat die afskeidingsdruk nie nou van Suid-Tirool en Sardinië kom nie. Suid-Tirool se regte om sy oorwegend Duitssprekende karakter en kultuur te behou word gereeld gebruik as voorbeeld van hoe minderheidsregte in die praktyk kan werk. Met België se groeiende etniese federalisme wat in die praktyk neerslag vind, het stemme oor Vlaamse onafhanklikheid stiller geword. ’n Voorstel van die grootste Vlaamse party, die N-VA, dat konfederalisme vir bespreking op die tafel geplaas word, is oor die algemeen nie goed ontvang nie. Erken minstens sinvolle minderheidsregte, en bekyk dan die kat uit die boom. Maar minderheidsregte vir die Afrikaner is reeds deur Gwede Mantashe en dr. Nkosazana Dlamini-Zuma as buite orde gereël.