ŉ Jeugdag vir die AfrikanerkindDeur: Johnell van Vollenhoven Fotografiese versameling van die Anglo-boereoorlogsmuseum, Bloemfontein. Vandag is 16 Junie 2020. ŉ Dag wat onwillekeurig emosie uitlok. Kwaad, hartseer en frustrasie oor onregte en verdrukking. Dit is ŉ dag waarop ons kan kies om stil te staan om die geskiedenis te herdenk. Die vraag is: Wie se geskiedenis? Ons leef in ŉ wêreld waar geskiedenis misken of gekriminaliseer word en waar minderheidsgroepe uitgekryt word juis oor die handelinge in die verlede wat hulle wil herdenk. Die geskiedkundige gebeure van 16 Junie 1900 geniet weinig aandag in die hoofstroom. Vandag, 120 jaar gelede, is die verskroeideaardebeleid, wat deur lord Roberts uitgevaardig is, in werking gestel. Vir die Afrikaner in die geheel, maar veral vir die jeug van hierdie jong volk, was dit ŉ droewige dag. Soveel kinders is misken, uitgehonger, verstoot, afgemaak as barbaars, ŉ minderwaardige mens omdat hulle in die oë van die magtige Brittanje ongeskool was en self, met hul eie hande saam met die ander hande, die grond bewerk het. Vir hierdie kinders was dit ŉ stryd om oorlewing; vir die man op die slagveld het dit om die behoud van sy volk, sy gesin en sy vryheid gegaan. Vir Brittanje was dit bloot ŉ magspel, ŉ gulsige vergryp aan rykdom en later die beskerming van sy ego omdat hy sy teenstander onderskat het. ‘n Groep weeskinders van die Anglo-Boereoorlog. Foto: Verskaf. Jou hart kan breek vir jou mense wat moes toekyk hoe hul lewe en vryheid in vlamme en rook tot niet gegaan het. Verslae en magteloos moes hulle aanskou hoe bloed, sweet en harde werk verskroei word. Moeders, oupas, oumas en kinders is weggeneem en soos diere in omheinde kampe met min geriewe aangehou om uit te teer en weg te kwyn in ŉ poging om die gees van die Afrikaner te breek. Konsentrasiekamp. Kamp van lyding. Roukamp. Daar eenkant, ŉ ent weg van die tente wat ellendig in rye die horison versteur, daar het die hopies vars grond al hoe meer geword. Wanvoeding en siektes, veroorsaak deur die haglike omstandighede wat die Engelse kroon op hulle afgedwing het, het oorgeneem. Daardie grootskaalse vernietiging en uitwissing was ŉ misdaad – gemeet aan die heersende definisie van ŉ misdaad teen die mensdom, was dit miskien nie ŉ misdaad teen die mensdom nie, maar wel ŉ misdaad teen die Afrikaner, teen sy menswees, waardigheid en vryheid. Ek herdenk Jeugdag. As individu wil ek nie langer dít herdenk wat nie myne is nie. Ek sal ander se geskiedenis nie ontken nie, want ek besef wat die waarde van ware geskiedenis is en ek verstaan dat die onthou van omvattende en akkurate feite onskatbare waarde vir die toekoms inhou, al is dit nie my eie nie. Daarom herdenk ek vandag, in hartseer en in rou, die Afrikaner se jeug. Ek herdenk elke Lizzy van Zyl wat moes wegteer in ŉ vuilwit tent. Ek herdenk elke laaste familiefoto waarop kinders se gesiggies verskyn wat intussen gesterf het en ek besef dat daardie foto al was wat hul Boereouers van hulle oorgehad het. Ek herdenk elke kind wat moes toekyk hoe ŉ moeder, ŉ ouma en ŉ oupa in ŉ kis in die grond wegsak en wat moes hoor dat ŉ vader nooit van ŉ veldslag sou terugkeer nie. Die nuwe Sorg-beeld wat by die Irene-kerkhof opgerig is. (Foto: Verskaf) En dan, dié wat kon, verslae en oorwin, wat moes terugkeer na swart gebrande velde en bouvalle – swart geroet en dreigend het dit daardie verwoestende dag weer laat herleef. Hierdie bouvalle herinner aan mense wat eens daar gewoon het, op daardie stofpaaie geloop het, maar wat nou, in bondels geoffer, deel geword het van die stof wat hierdie land, hul land, bedek. Jy sien, elke lewe maak saak. Elke stukkie geskiedenis maak saak. Vir my maak hierdie kinders, hul lyding en hul verwaarloosde grafte steeds saak. Die lewe van ons Afrikaanse kinders maak saak – hul reg op identiteit, geleenthede en die vryheid om in ŉ veilige wêreld hul eie heenkome te mag soek en daaraan te mag bou sodat hulle voorspoedig kan wees. Dit is ŉ lewensreg. Dit is ŉ bestaansreg. Dit is ŉ reg wat ek opeis. Ek is trots op my geskiedenis, al maak baie daarvan seer. Tog put die Afrikaner steeds vasberade moed uit kaal voete wat oor berge kon trek, hande wat ŉ plaas uit wildernis kon skep, geloof wat aan ŉ handjievol ŉ oorwinning kon gee en die opstaan uit krisisse en armoede met helpende hande wat regstaan vir gee. Ek sal nooit daarvoor om verskoning vra nie. Ek sal nie dít wat my voorouers prysgegee het so misken nie. Ek sal daardie kinders in daardie tente onthou. Ek vier Jeugdag en ek is nie alleen nie. Midde-in die staat van inperking hou die FAK ŉ geskiedkundige aanlyn konsert wat vandag by die Voortrekkermonument aangebied word. Saam sal ons juig, saam sal ons sing en saam sal ons ons eie jeug en ons eie mense se stryd onthou. Johnell van Vollenhoven is ŉ skakelbeampte vir Solidariteit.