Panteïsme is 'n geloofsiening dat God en die natuur een en dieselfde entiteit is, dit wil sê God is alles en alles is God. God is nie 'n persoon nie. Panteïsme as woord word afgelei uit die Griekse woord "pan" wat "alles" beteken en "theos" wat "God" beteken en dus letterlik beteken: "Alles is God". Panteïsme maak dus voorspraak vir die gedagterigting dat 'n mens God beter verstaan beter begrip van die natuur en die heelal. Panteïste glo nie in 'n persoonlike of antropomorfe god nie. In die strengste sin beteken dit: God word gelykgestel met die wêreld en alles wat bestaan. In elk van sy manifestasies is dit dus monisties, alhoewel monisme nie altyd panteïsme is nie.
Die panteïsme het in die moderne tyd bekend geword weens die teologiese en filosofiese werk van die 17de eeuse filosoof Baruch Spinoza, wie se Ethica (1678) 'n antwoord was op René Descartes se bekende dualistiese teorie dat die liggaam en gees geskei kan word. Spinoza het die idee gehad dat gees en materie een is, en albei is eienskappe van 'n oorspronklike substansie, God. Gedurende die Romantiek tydperk het hierdie panteïsme 'n herlewing beleef en voorsiening gemaak vir die beroemde Pantheismusstreit. Panteïsme is nie dieselfde as Paganisme nie, alhoewel die twee woorde verwant is aanmekaar.
1. Panteïste ontken gewoonlik die bestaan van 'n "persoonlike" God, 'n wese wat die eienskappe van 'n "persoon" besit, soos die vermoë om besluite te neem.
Daar is verskillende afgeleide vorme van panteïsme. Volgens teofaneïsme is alles wat ons rondom ons sien, 'n voorkoms van die goddelike. Die panenteïsme (εν, "en" beteken "oral" waar god / goddelikheid is) vorm 'n soort sintese tussen teïsme en panteïsme: alles is goddelik / god, maar dit kan nog steeds as 'n mens dink. Hierdie vorm vind mens ook onder Christene; in die Christelike gnostisisme kan ook pan(en)teïstiese invloede erken word. Die verskil tussen panteïsme en panenteïsme is dat in die panenteïsme die wêreld, die heelal, gesien word as 'n deel van God, maar nie as sy totale wese nie.
Baie Oosterse godsdienste (insluitende Hindoeïsme, Taoïsme, Boeddhisme) het panteïstiese eienskappe, sowel as (Westerse) godsdienstige humanisme. Sommige prominente verligte denkers, soos Spinoza en John Toland, het panteïstiese idees gehad. 'n Bekende vroeë panteïs was Giordano Bruno (1548 - 1600), 'n Italiaanse filosoof wat deur die Inkwisisie weens sy idees veroordeel is tot die brandstapel. By die Campo de 'Fiori in Rome is die plek waar die vonnis voltrek is, is 'n standbeeld van hom te vinde. Mansur al-Hallaj (858 - 922) is in die Midde-Ooste bekend as 'n vroeë panteïs. Nadat hy die woorde Ana elhaq (Arabies: انا الحق) (Ek is die Waarheid) uitgespreek het, is hy tot 'n marteldood gevonnis. Mens kan ook die heelal ook sien as 'n Wêreldsiel (Plato) sien, dan praat mens van panpsigisme.
Gedurende die geskiedenis was daar 'n neiging om panteïsme aan te val omdat dit soortgelyk aan 'n vorm van ateïsme sou wees. 'n Vroeë voorbeeld is Johannes Scotus Eriugena (810-877), wie se werk Periphyseon eeue later deur die Kerk veroordeel is as gevolg van panteïstiese neigings, wat as ketters gemerk is. Giordano Bruno (1548-1600) is ook deur die Inkwisisie veroordeel vir die panteïsme in 1600.
Die rede waarom panteïsme problematies was vir so baie Christen-gelowiges, en volgens hulle gelyk was aan ateïsme, was die idee van immanensie en die gevolge daarvan. Nie net was panteïsme 'n probleem nie, omdat dit teen die idee van God as die transendente Skepper gegaan het, soos Hy in die Bybel beskryf word, maar ook dat dit idees soos vrye wil, moraliteit en persoonlike God onderdruk. Vryheid blyk te wees uitgesluit in 'n panteïstiese heelal omdat alles goddelik is, en daarom is alles vooraf redelik seker. Panteïsme sal lei tot 'n rasionalistiese determinisme en dus die vrye keuse van die gelowige uitsluit om te glo en die regte een te kies. In hierdie sin ontaard dit ook tot 'n fatalisme.
Ten slotte word gesê dat die panteïsme na 'n onpersoonlike god, deïsme en uiteindelik tot ateïsme lei. Hierdie punt is op een of ander manier verwant aan die vorige een. Om 'n deugdige lewe te bereik, moet 'n mens homself kan toets teen 'n persoonlike god, vir wie hy byvoorbeeld sy sondes kan bely. Panteïsme sluit so 'n god uit en lyk asof dit 'n godbeeld van 'n ongeïnteresseerde god uitbeeld. Met ander woorde, dit toon 'n verhouding met deïsme, wat verklaar dat die wêreld deur 'n god geskep is, maar dat dit nie meer met hierdie wêreld betrokke raak nie. Die panteïstiese heelal lyk dus nie meer van 'n heelal sonder God nie. In daardie sin is panteïsme nie meer as 'n vorm van ateïsme nie. 'n Soortgelyke redenasie kan gevind word in Arthur Schopenhauer wat dit onvanpas gevind het om die heelal "God" te noem en skryf dat panteïsme dus slegs 'n eufemisme vir ateïsme is.