Boere maak reeds planne – en sal aanhouDie landbougemeenskap het die afgelope maande in die media en in onderhandelinge met politici onder skoot gekom dat regeringsbeleid oor grondhervorming te dikwels gekritiseer word sonder dat die boere met praktiese voorstelle kom om dit te laat werk. In Jan-Jan Joubert se Rapport-kommentaar op 10 Julie 2011 oor die langverwagte groenskrif skryf hy ook: “Van die georganiseerde landbou se kant mis mens, in die openbare diskoers, werklik omvattende planne wat in die praktyk kan werk.” Suid-Afrika se boere is bekend vir planne maak, en met grondhervorming is daar geen uitsondering nie. Ons boer te naby aan Zimbabwe om nie grondig oor grondbesit, transformasie, boerontwikkeling, voedselsekerheid en volhoubaarheid te dink, en daaroor planne te maak nie. Ons aanvaar ook dat dit óns is wat met werkbare planne vorendag moet kom en dat niemand anders dit vir ons gaan doen nie. Agri-SA se kenteken Sedert 2003, toe swak bestuur van die restitusieproses sy tol begin eis het, het landbou-unies, koöperasies en bedryfsorganisasies al 17 voorstelle aan die departement voorgelê oor hoe die proses vlotter kan verloop en meer volhoubaar kan wees. Sommige daarvan, soos Agri-SA se reaksie en alternatiewe voorstel op die groenskrif, is omvattend en handel oor die identifisering van geskikte grond en begunstigdes, waardasies, opleiding en vennootskappe tussen nuwe en bestaande boere en oor ons aktiewe rol in transformasie in landbou. Ons het in agt jaar nog geen reaksie op ons voorstelle gekry nie. Tog is die spore van sommige van daardie voorstelle in die uitgelekte weergawe van die groenskrif, en in minister Nkwinti se 2011-begrotingsdebat herkenbaar. Die idee van inklusiewe plaaslike forums soos die groenskrif se grondgebruiksrade, waar almal wat ŉ verskil aan die heil van begunstigdes op grondhervormingsplase kan maak (onder andere boereverenigings, koöperasies, Eskom en banke) ŉ bydrae kan lewer en waar deursigtigheid afgedwing kan word, kom uit ŉ 2006-voorstel van Agri-SA se grondsakekomitee. Die boerderyvennootskapskemas, wat van die beste suksesverhale in landboutransformasie verteenwoordig, is die produk van voorstelle uit die sagtevrugtebedryf. Agri-SA het voorstelle gemaak oor seleksiekriteria vir beginnerboere, oor waardasieforums saam met die banke om seker te maak dat die staat nie te veel vir grond betaal nie, en oor mentorskappe en adviesdienste. Ons maak nie daarop aanspraak dat ons al die antwoorde gereed het nie, maar daardie voorstelle dien ten minste as ŉ kapblok vir verdere gesprek. Senior amptenare stel nie regtig daarin belang nie. In alle gesprek met die owerhede wys boere daarop dat dit nie die eiendomsklousule in die grondwet, of die vrywillige-verkoperbeginsel is wat gefaal het nie, maar dat korrupsie, nepotisme en wanadministrasie in die departement grondhervorming laat vashaak. Die amptenare in sy departement is meer party-polities gedrewe as die minister self, en groter betrokkenheid deur burgerlike strukture in grondhervorming is nie in hulle belang nie. Geen sinvolle voorstel, of selfs nie die ideale wetgewing, sal slaag as die fondasies bros is nie. Met onbevoegde amptenare wat net op selfverryking ingestel is, en deur uitgediende rasgebaseerde ideologie, en met ŉ kortsigtige ‘ons sal die boere terugkry vir apartheid’-benadering na swart ekonomiese bemagtiging kyk, gaan ons met grondhervorming nêrens kom nie. Sukses met grondhervorming is per definisie ook suksesvolle transformasie van landbou. Dit het veel minder met die beskikbaarheid van grond, grondwaardes en eienaarskap te doen, en meer met die houdings en aspirasies van die mense wat daarby betrokke is. Aan die kern van die probleem lê ŉ vertrekpunt in sommige kringe binne die ANC dat produktiewe landbougrond van suksesvolle blanke boere “teruggevat” moet word, omdat dit “gesteel” is. Selfs in tussenwerpsels uit die ANC-banke in die parlement word geskree dat markverwante vergoeding in grondhervorming nie betaal moet word nie, “omdat die grond gesteel is.” Diesulkes moet nog uitwys watter van die 37 000 kommersiële boere die grond waarop hulle vandag produseer, gesteel het. Meer nog, hulle staan te verduidelik watter soort demokrasie van ŉ handjievol individue verwag om alleen die rekening vir ŉ nasionale verantwoordelikheid te betaal. Daar mag geen onduidelikheid oor wees nie; transformasie en grondhervorming móét werk. Daarsonder is vooruitstrewende landbou, en ŉ vreedsame bestaan in die platteland nie moontlik nie. Maar suksesvolle grondhervorming is nie die produk van mogge-troffe eksperimente nie; en nog minder van ou-wêreldse sosialistiese idees waaroor die geskiedenis ŉ verdoemende uitspraak gelewer het – soos die Vryheidsmanifes se ideaal dat plase aan die werkers daarop moet behoort. Dit is eerder die produk van eerlike gesprek, wat tot inklusiewe teikengerigte projekte lei en op kundigheid, ervaring en praktiese uitvoerbaarheid geskoei is. Die internet-kommentaar op Jan-Jan Joubert se berigte was ontstellend fatalisties, so asof daar geen sinvolle toekoms vir landbou in Suid-Afrika is nie. Onlangse radikale uitsprake oor grondgryp van die ANC se skuim-om-die-mond-profete het meer as net die boere in bomskuilings ingejaag. En daar is rede tot kommer, wat daar is geen waarborg dat ons Zimbabwe se lot sal vryspring nie. Ons beste versekeringspolis is ons eie gesindheid en bereidheid om moue op te rol om van die uitdaging van ons tyd ŉ sukses te maak. Kyk na die merkwaardige sukses wat Graan-SA, die Nasionale Wolkwekersvereniging (NWKV) en die Melkprodusente-organisasie (MPO) met hul boerontwikkelingsprojekte behaal het; en na die honderde swart grondhervormingsboere wat as gevolg daarvan reeds winsgewend boer. Kyk na hoe ver die R84 miljoen wat boere uit hul sakke aan bemagtigingsprojekte gespandeer het, gerek is om in al nege provinsies volhoubare swart boerdery-ondernemings te vestig. Dink net as georganiseerde landbou met die staat kon saamspan, waar die R45 miljard wat reeds aan grondhervorming en landboutransformasie gespandeer is ons sou kon bring! En dit kan gebeur! Die ANC is baie meer as net Malema; en ŉ korrupsie-vrot departement is nie die enigste aandeelhouer in grondhervorming en boerontwikkeling nie. Hulle verteenwoordig net die een kant van die verhaal. Daar is ook ŉ anderkant van die storie, en ons is deel daarvan. Boere in Suid-Afrika is veel nouer by transformasie betrokke as wat ons Zimbabwiese kollegas was, met meer eenstemmigheid, behoorlik uitgeklaarde beleidstandpunte en groter koördinasie tussen landboubedrywe onderling en tussen sakestrukture in ander sektore van die ekonomie deur Besigheideenheid Suid-Afrika, waar Agri-SA veral oor grond- en eienaarskapkwessies ŉ sentrale rol speel. Suid-Afrika het ook ŉ ander voordeel bo Zimbabwe – ŉ voorbeeld op ons voorstoep van waar onverantwoordelike grondhervorming heen kan lei! Die boere glo onwrikbaar dat die stem van redelikheid sal seëvier, omdat ŉ meerderheid Suid-Afrikaners redelike mense is. Anders het ons nog nooit ŉ toekoms in Afrika gehad nie! Maar die debat is nog oop. Ons almal pas oor tyd ons standpunte en vertrekpunte aan om middelgrond te soek. Soms verg die omstandighede egter dat hakke ingekap word en die rug styf gemaak word. Oor eiendomsreg as ŉ basiese mensereg, is die boere nou op daardie punt. Dis ons land ook, dié.