10 AUGUSTUS – Afrikanergeskiedenis
1652 – Saad ontkiem
Op hierdie dag is deur Van Riebeeck in sy dagboek aangeteken dat die grond so vrugbaar was dat saad wat weggespoel het, in oorvloed ontkiem het.
1854 – In Kaapstad is die eerste stoomaangedrewe drukpers in gebruik geneem
1866 – Eerste verwysing na Antjie Somers
Die vroegste bekende verwysing na Antjie Somers verskyn op hierdie dag in The Friend (Bloemfontein). Hierin word vermeld dat Antjie Somers tydens die bewind van lord Charles Somerset 'n berugte struikrower in Kaapland was: 'n manspersoon – Kleurling of nie-blanke – wat vroueklere aangetrek en die Kapenaars snags aangerand en beroof het op pad huis toe. Die 18de en 19de eeu was 'n onveilige tydperk in ons land se geskiedenis, en in die besondere lewensomstandighede van destyds het 'n historiese figuur geleidelik 'n sagefiguur in ons volksoorlewering geword. Daar is vertel dat Antjie Somers kinders ontvoer wat alleen of ontydig buite loop, dat hy by huise aanklop wanneer die mans weg is en die vroue en kinders aanrand, dat hy as 'n bediende werk soek en die kinders met 'n handbyltjie doodkap – en altyd was hy vermom in vroueklere. Dis opmerklik dat die oorspronklike struikrower-oorlewering mettertyd verflou het, en dat hy 'n kinderskrik in ons volksgeloof geword het. Soos dergelike gestaltes in die kinderwêreld, het Antjie Somers ook 'n afskrikwekkende uiterlike vertoon – 'n heks as't ware. Antjie Somers het ook mettertyd ons volkstaal binnegedring (uitdrukkings, klankspeling en assosiasies.) 'n Ander bekende verskynsel in ons volksoorlewering is Tokkelossie. Die bygelowe in verband met hierdie skrikfiguur stam uit die kultuurkring van die swart mense. Die swart mense se Tokkelossie is 'n kindervriend, maar by die blankes staan hy bekend as 'n kinderskrik. By die swart mense heers die opvatting dat Tokkelossie onsigbaar is en ook 'n geskikte boodskapper van die towenaars en hekse is. Met die oorgang na die blanke kultuurbelewing, is dit opvallend dat Tokkelossies veral verbind word met goëlery en alles wat daarmee saamhang.
1900 – Anglo-Boereoorlog: Skermutseling by Buffelsdoorns; Beginderlyn, ZAR
1920 – Die Suid-Afrikaanse Reserwebank gestig
Die vroegste voorstelle vir die oprigting van 'n Suid-Afrikaanse sentrale bank is reeds in 1879 gedoen deur die Afrikanerbond, destyds 'n belangrike politieke organisasie in die Kaapkolonie. Die uiteindelik stigting van 'n sentrale bank in Suid-Afrika was in 'n groot mate 'n regstreekse uitvloeisel van die ekonomiese en finansiële ontwikkeling wat deur die Eerste Wêreldoorlog veroorsaak is. Die eerste stap om 'n sentrale bank te stig was die besluit wat in Oktober 1919 op die sogenaamde Goudkonferensie gedoen is, om die "beste metodes te beding om die belange van Suid-Afrika te beveilig en sy geldeenheid op 'n natuurlike grondslag te plaas." By die konferensie is 'n besluit geneem dat 'n eenvormige bankwet die afsonderlike bankwette wat in die vier saamgestelde provinsies van die Unie van krag was, moes vervang. In teenstelling met hierdie besluit, het die konsepwetgewing wat deur die Tesourie opgestel is, verder gegaan as die Konsolidasie van die provinsiale bankwette, en ook voorsiening gemaak vir wetgewing wat die oprigting van 'n sentrale bank in die Unie moontlik gemaak het. Die konsepwetsontwerp wat die oprigting van die sentrale bank voorstel, is in die loop van Julie 1920 by die Volksraad ingedien waarna die Senaat dit op 10 Augustus goedgekeur het.
1965 – Karen Muir stel wêreldrekord op
Karen Muir, Suid-Afrikaanse swemster stel 'n wêreldrekord op in die 110 treë-rugslag (tans 100 m); die jongste persoon ooit.
1972 – Die Daspoorttonnel amptelik geopen
1783 – Louis Tregardt, Voortrekkerleier († 25 Oktober 1838)
Louis Trichardt (Tregardt) is op hierdie dag op Oudsthoorn, in die distrik Swellendam gebore. Later het hy op verskillende plekke in die Graaff-Reinet distrik geboer, en teen 1834 was hy in die omgewing van die Wit Kei gevestig.
Ontevrede oor die voortdurende Xhosa-strooptogte, die Britse filantropiese beleid en die vrystelling van die slawe, het hy die Kaapkolonie vroeg in 1835 met 'n aantal medeburgers verlaat. Naby Bethulie het hy oor die Oranjerivier getrek, en daarna het hy die Caledonrivier bereik waar die trek van Johannes J Janse van Rensburg by hom aangesluit het. Gesamentlik, maar afsonderlik, het die twee geselskappe noordwaarts getrek tot by die Strydpoortberge waar hulle geskei het. Trichardt het hom mettertyd op verskeie plekke in die omgewing van die Soutpansberg gevestig waar hy meer as 'n jaar vertoef en 'n patrollie van Andries H Potgieter hom aangetref het. Sy geselskap vertrek in Augustus 1837 op die moeisame en rampspoedige tog deur die Laeveld en oor die Drakensberg na Lourenço Marques. Geteister deur malaria, bereik die gehawende geselskap Lourenço Marques in April 1838 waar eers Trichardt se vrou, en daarna hyself op 25 Oktober 1838 beswyk. Trichardt se Dagboek is 'n belangrike historiese bron terwyl hy deur sy trek nie net die noordwaartse roete vir die Voortrekkers gebaan het nie, maar ook die begeerte geprikkel het by sommige om hulle in die oor-Vaalse gebied te vestig.
1903 – Elizabeth Johanna Möller (Bettie) Conradie, letterkundige en kultuurstryder († 27 Oktober 1939)
Bettie Conradie was 'n Afrikaanse lektor wat haar kort lewe aan die uitbouing van die Afrikaanse kultuur gewy het. Sy is veral bekend vir haar gesaghebbende navorsing oor Hollandse skrywers in Suid-Afrika. Prof. PJ Nienaber het eenmaal vertel dat hy die woord "Africana" die eerste keer by Bettie Conradie gehoor het.
1916 – Tobias Smuts, Boeregeneraal (* 25 November 1861)
1960 – Erich Mayer, Suid-Afrikaanse landskapskilder (* 19 April 1876)
Mayer, kunsskilder en grafiese kunstenaar van formaat, is op 19 April 1876 in Karlsruhe, Duitsland, gebore. Hy kom in 1898 om gesondheidsredes na Suid-Afrika en vestig hom op Vrede in die Vrystaat. Sy verblyf tussen die Boere laat hom lewenslank besonder toegeneë teenoor hulle voel, met 'n behoefte om die Afrikaner uit te beeld. Met die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog sluit hy hom by die Duitse Korps aan en word op 21 Oktober 1899 by Elandslaagte krygsgevangene geneem en na St. Helena gestuur. Ná die oorlog is hy terug na Duitsland en keer eers sowat sewe jaar later terug na Suid-Afrika. Hy skilder veral in die Vrystaat en die Transvaalse Laeveld, hoofsaaklik waterverfskilderytjies van klein formaat. Later, vanaf 1929, skilder hy ook toenemend in olieverf en maak potlood-, ink- en krytsketse. Hy beeld veral eenvoudige tonele en gebeure in die plattelandse lewe van die eerste helfte van die 20ste eeu uit; die Suid-Afrikaanse landskap, veldlewe, kremetartbome, nagmaals- en dorpstonele, boerekinders en swart mense. Sy kunswerke is 'n waardevolle bron vir navorsers oor die tradisionele leefwyse van die inwoners. Hy is nooit as kunstenaar besonder hoog geag nie, maar was 'n uitmuntende kopieerder van die werklikheid. Hy sterf op 10 Augustus 1960 in Pretoria.
1987 – Mattheus Uys (Uys) Krige, skrywer, digter en dramaturg (* 4 Februarie 1910)
Mattheüs Uys Krige, gebore op Bontebokskloof by Swellendam, het hom onderskei in al die hoofvorme van die skryfkuns – prosa, poësie, drama. Hy is in 1974 met die Hertzogprys bekroon, benewens vyf maal die Akademieprys vir vertaalde literatuur.
2015 – Dr. Berna Ackerman, skrywer en musiekdosent (* 27 November 1935)
Dr. Berna Ackerman was 'n Suid-Afrikaanse skrywer en musiekdosent. Sy het die ATKV-Prosaprys en M-Net-boekprys vir haar semi-outobiografiese boek, Liesbet Delport se oorlogboek, ontvang. Die boek handel oor haar as Bloemfonteinse kind ten tye van die Tweede Wêreldoorlog. Ackerman was jare lank 'n musiekonderwyser aan die Hoërskool Sentraal, Hoërskool Eunice, Hoër Meisieskool Oranje en die Bloemfonteinse Onderwyskollege. Daarna het sy tot haar aftrede in 1995 musiek aan die Universiteit van die Vrystaat doseer. Sy is op 10 Augustus 2015 weens lewerkanker oorlede.