Geskryf deur Michael Hauskeller
Dit is 'n waansinnige wêreld, maar sommige wat na sommige van die wêreld se groot denkers luister, kan jou miskien sin maak daarvan. Stefan Holm via Shutterstock
Westerse demokrasieë verkeer in 'n krisis. Die liberale wêreldorde wat na die Tweede Wêreldoorlog geskep is, is besig om te verkrummel en ons verstaan ​​nie heeltemal wat aangaan of wat ons daaraan moet doen nie. Gelukkig kan sommige van die groot literatuur en filosofie uit die verlede ons help om sin daaruit te maak en miskien selfs 'n uitweg uit die gemors te vind.
In die eerste plek moet ons die idee opgee dat die wêreld op 'n rasionele manier georganiseer is. Die wêreld het nie mal geword nie. Dit het in werklikheid altyd kwaad geword. Die Duitse filosoof Arthur Schopenhauer het aangevoer dat die kern van alles - en dit ons insluit - nie rede is nie, maar blinde wil. Dit, het hy geskryf, verklaar waarom die wêreld in so 'n jammerte toestand is, en ons hou aan om dinge deurmekaar te maak deur onnodige oorloë te beveg en soveel onsself en mekaar aan te doen.
Friedrich Nietzsche: 'God is dood'. Gustav Adolf Schultze via Wikimedia Commons, CC BY
Herman Melville, skrywer van die wonderlike (en taamlik ontstellende) roman Moby Dick, het gedink dat ons lewe almal 'n wrede grap is wat die gode op ons speel, en die beste wat ons kan doen, is om saam te speel en saam te lag. Friedrich Nietzsche God verklaar dat hy dood is, sodat ons nou vry is om te doen soos ons wil en om ons eie wil die maat van alle dinge te maak. Die Franse filosoof en romanskrywer Albert Camus het die wêreld beskryf as 'n uitheemse plek wat nie minder omgee vir ons menslike behoeftes en begeertes nie.
Wat ons by hierdie skrywers kan leer, is dat die eerste ding wat ons moet doen om sin te maak uit wat tans in die wêreld gebeur, is om op te hou om te glo dat dit alles sin maak. Madness is die reël - nie die uitsondering nie.
Die behoefte aan chaos
In 'n waansinnige wêreld kan verwag word dat mense ook gewoonlik kwaad is. Dit is die tweede ding wat ons moet besef. Ons aanvaar dat mense dinge doen en om goeie redes dinge wil hê. Maar baie keer wil ons dinge hê wat dit nie sin maak om te wil hê nie, want dit is duidelik skadelik. As iemand met ons probeer redeneer en al die feitelike en logiese foute uitwys wat ons begaan, ignoreer ons dit net en gaan ons voort soos voorheen.
Fjodor Dostojewski: mense is 'oor die algemeen dom'. Eugene Ivanov via Shutterstock
Dit sou baie verwarrend wees as ons inderdaad rasionele diere was. Maar ons is nie. Ons is beslis in staat om rasioneel en redelik te wees, maar die probleem is dat ons nie altyd wil wees nie. Rede verveeld ons. Soms wil en benodig ons 'n bietjie chaos. Of selfs baie chaos.
Fjodor Dostoyevsky, die skrywer van Misdaad en Straf en ander groot romans oor 'n wêreld wat sy pad verloor het, het eenkeer opgemerk (in sy 1864-novelle Notas van die ondergrondse) dat mense oor die algemeen “fenomenaal dom” en ondankbaar is. En hy sou glad nie verbaas wees nie, sê hy:
As daar skielik uit die bloute te midde van die universele toekomstige redelikheid sou verskyn, moet die een of ander man van ondeugende, of, beter, van agteruitgaande en dreigende fisiognomie, na vore kom, sy arms akimbo neersit, en vir ons almal sê: 'Nou ja, here, waarom 'Ons verminder al hierdie redelikheid tot stof met een goeie trap, met die doel om al hierdie logaritmes na die duiwel te stuur en weer volgens ons eie dom wil te leef!'
Sekerlik het so 'n heer (en miskien meer as een) nou inderdaad na vore gekom. Tog is dit nie die grootste probleem nie. Wat volgens Dostojewski regtig aanstootlik is, is dat so iemand sekerlik volgelinge kan vind. Want dit is 'hoe die mens gerangskik is'.
Skeppers en kunstenaars
Nietzsche het ook geweet hoe maklik ons ​​verkeerd kan gaan en dinge begeer wat nie nodig is om te begeer nie en mense bewonder wat nie bewonder word nie. in So Spreek Zarathustra hy skryf:
In die wêreld is selfs die beste dinge waardeloos sonder iemand wat dit opvoer: die kunstenaars wat mense noem, is groot mans. Min verstaan ​​die mense wat wonderlik is, naamlik dit wat skep. Maar hulle smag na alle kunstenaars en akteurs van wonderlike dinge.
Ons probleem is dat ons die kunstenaars en nie die skeppers idoliseer nie, diegene wat net voorgee dat hulle weer goed gaan maak en dinge gedoen kry, en wat baie goed is om ander hiervan te oortuig sonder om regtig iets groots te doen. Die kunstenaar, volgens Nietzsche, het:
Min gewete van die gees. Hy glo altyd in dit wat mense die sterkste laat glo - in hom! Môre het hy 'n nuwe geloof, en die dag daarna nog een. Hy is vinnig, soos die mense, en sy buie verander. Om te ontstel is wat hy bedoel met 'bewys'. Om te waai is wat hy bedoel met 'oortuig'. En bloed vind hy die beste van alle redes. 'N Waarheid wat net in subtiele ore gly, noem hy 'n leuen en 'n niks. Hy glo inderdaad slegs in gode wat 'n groot geluid in die wêreld maak! '
Is daar iets wat ons aan alles kan doen? Hoe gaan ons te werk met 'n wêreld wat duidelik nie volop is nie? Hoe hou ons ons gesonde verstand in 'n wêreld wat lyk asof dit op die oomblik onsinniger raak? Ons groot skrywers het verskillende hanteringstrategieë voorgestel: Schopenhauer het gedink dat ons 'n manier moet vind om die wil te weier en die wêreld ten goede te bekeer.
Ludwig Wittgenstein: 'Daar is objektief geen waarheid nie.' Portait deur Moritz Nähr / Oostenrykse nasionale biblioteek
Melville het geamuseerde losmaak voorgestel, Marcel Proust 'n ontsnapping in die kunswêreld. Tolstoy het betekenis en troos in die geloof gevind, Dostoyevsky in universele liefde en die Deense filosoof Søren Kierkegaard in die grondslag van God. Nietzsche het gedink dat ons alles wat met ons gebeur, moet omhels en liefhê Ludwig Wittgenstein het geglo dat ons moet leef in en vir alles wat goed en mooi is.
Maar om die wêreld te verander, het ons miskien 'n meer aktiewe en bestrydende benadering nodig. In plaas daarvan om te probeer ontsnap uit of aanvaar wat gebeur, kan ons ook - soos Camus voorgestel het - 'n meer betekenisvolle wêreld skep deur rebelle te word en onreg in al sy vorme te beveg. So 'n opstand kan baie beskeie wees. Dit hoef nie hard en blitsig te wees nie. Daar word nie veel meer van ons vereis as om te wees en te bly nie - ondanks al die uitdagings waarmee ons vandag te staan ​​kom - ordentlike en redelike mense.
Die volgende gedeelte van 'n toespraak wat William James in 1897 gegee het ter geleentheid van die onthulling van die Robert Gould Shaw Amerikaanse burgeroorlogmonument in Boston som dit redelik mooi op:
Die dodelikste vyande van nasies is nie hul vreemde vyande nie, hulle woon altyd binne hul grense. En van hierdie interne vyande is die beskawing altyd nodig om gered te word. Sy is die een wat die nasie bo alle nasies is, in wie die burgersgenie van die volk dag vir dag die redding doen deur dade sonder uiterlike beeld; deur redelik te praat, te skryf, redelik te stem; deur mense te ken wat ware mans is wanneer hulle hulle sien, en hulle as leiers verkies bo hondsdolheid of partydiges of leë kwakslae. ”
Michael Hauskeller, professor in filosofie, departementshoof, Universiteit van Liverpool
Jy is hier: Tuis > Sosiale en politieke > Kultuurverskille > Hierdie groot denkers kan u help om die huidige politieke gemors te verstaan