Hu o bvelela mini?
Nga murahu ha tshigwevho kana kha?
Arali vha tshi o?
Maimo a Fhasisa kha Tshumelo dza Vhapondwa ( Maimo a Fhasisa) ndi ḽiṅwalo a mafhungo e a bveledzwa hu tshi itelwa u ṱalutshedza pfanelo dzavho sa zwe dza sumbedziswa zwone kha Tshatha ya Tshumelo dza Vhapondwa vha Afrika Tshipembe (Tshatha) na u vhona uri idzi pfanelo dzi a tevhedzelwa. Tshatha ya Zwipondwa khathihi na Maimo a Fhasisa, zwo itelwa u ḓea vhone mafhungo ane a tshimbilelana na vhuḓiimiseli ha Muvhuso ha u khwinisa nḓisedzo ya tshumelo kha vhapondwa vha vhutshinyi. Ndivho ya Maimo a Fhasisa ndi u ṱalutshedza maimo a fhasisa nga ha tshumelo dzine dza ṋetshedzwa vhapondwa vha vhutshinyi. Maimo a Fhasisa a Vhutshinyi ha ṱalutshedzi fhedzi pfanelo na milayo zwa mutheo, a dovha hafhu a ṋetshedza mafhungo nga u dodombedza ane a o vha thusa kha u shumisa pfanelo dzavho na u thusa vhaṋetshedzi vha tshumelo kha u tevhedzela pfanelo dzavho sa zwe zwa ṱalutshedziswa zwone kha Tshatha, nga u vhea maimo a fhasisa a tshumelo ane vha nga a lavhelela u bva kha vhaṋetshedzi vha tshumelo. Maimo a Fhasisa a Tshumelo a o vha thusa kha u vhona uri vhoṱhe vhane vha shela mulenzhe kha sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi vha vha na vhuḓifhinduleli u khwaṱhisedza uri vha wana thuso na tshumelo dzo teaho?
Musi vha tshi vhiga vhutshinyi na musi vha tshi ḓea vhuṱanzi khothe, vha vha vha tshi khou ita mushumo muhulwane kha u vhona uri sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi I fhindula nga u ṱavhanya malugana na ṱhoḓea dza tshitshavha na u khwaṱhisedza vhuḓifhinduleli ha vhatshinyi. Sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi yone I tea u vha thusa nga u ṱavhanya nahone nga vhuhwavho, na nga u ṱhonifha tshirunzi na tshiphiri tshavho khathihi na u swikelela Ṱhoḓea: Maimo a Fhasisa ndi ndingedzo ya u khwaṱhisedza uri izwi zwi a bvelela, nga u vha ḓea mafhungo o teaho ane a o thusa u kombetshedza pfanelo dzavho?
Maimo a Fhasisa o khethekanywa nga zwipiḓa zwina. Tshipiḓa tsha 1 tshi ṋetshedza mafhungo a murahu nga ha pfanelo dzavho khathihi na u ṱalutshedza uri ndi nnyi ane a nga swikelela pfanelo. Tshipiḓa tsha 2 tshi ṱalutshedza nga u pfufhifhadza kuitele kha sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi na zwine zwa o bvelela kha vhone arali vha vha mupondwa wa vhutshinyi vha vhiga vhutshinyi mapholisani. Tshipiḓa tsha vhuraru tshi nga maimo a fhasisa nga ha tshumelo dzine vha nga dzi lavhelela kha vhashelamulenzhe vho fhambanaho kha sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi, hu tshi khou kwamiwa pfanelo iṅwe na iṅwe yo ṱalutshedzwaho kha Tshatha ya Vhapondwa. Itshi ndi tshone tshipiḓa tsha ndeme tsha Maimo a Fhasisa, vhunga hu tshi khou itelwa u vhona uri pfanelo dzi re kha Tshatha dzi a tevhedzelwa. Ndi kha iyi khethekanyo hune vha o vhona uri Milayo ya Vhulamukanyi ha Mbuedzedzo I wanala kha mutheo wa mulayo wo ṱalutshedzwaho kha Tshatha ya Vhapondwa na Maimo a Fhasisa. Tshipiḓa tsha 4 tshi ṱalutshedza kuitele kune kwa tea u tevhedzelwa malugana na dzimbilaelo. Naho vhashelamulenzhe kha sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi ndivho yavho I tshi o vha u khwaṱhisedza uri mvelelo dzi si dzavhuḓi dza vhutshinyi a dzi naniswi nga zwine zwa bvelela nga murahu?
Ndivho ya Maimo a Fhasisa ndi u lavhelesa nḓisedzo ya tshumelo nga nḓila I leluwaho musi vha tshi vhea maimo a fhasisa a u ela nḓisedzo ya tshumelo. Zwiimiswa, mazhendedzi na mihasho yo teaho zwi o lavhelesa tshumiso ya dzipfanelo na maimo a tshumelo zwo vhewaho kha Maimo a Fhasisa na, sa tshipiḓa tsha u lavhelesa, aya mazhendedzi a nga kwamana kana a wana ngeletshedzo kha vhone. Dziṅwe mvelelo dza vhulavhelesi na vhueletshedzi dzi nga kha i anḓadzwa.
Arali vho vhuya vha vha mupondwa wa vhutshinyi, vha nga lavhelela uri vhashelamulenzhe kha sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi vha vhona uri pfanelo dzavho, sa zwe zwa sumbedziswa zwone kha Tshatha ya Vhapondwa, dzi a tevhedzelwa na uri maimo a fhasisa a tshumelo o alutshedziwaho kha iḽi ḽiṅwalo a a shumiswa?
Hu tshi itelwa Iḽi ḽiṅwalo, na u tshimbilelana na ṱhalutshedzo yo ṋetshedzwaho kha Mulevho wa Dzitshakha Mbumbano wa Milayo ya Vhulamukanyi ya Mutheo ya Vhapondwa vha Vhutshinyi na Tshumiso mmbi ya Maanḓa (GA/Res/40/30), he Afrika Tshipembe a shela mulenzhe, mupondwa wa vhutshinyi u ṱalutshedzwa sa muthu we a pfiswa vhuṱungu, hu tshi katelwa u pfiswa vhuṱungu muvhilini na muyani, kha zwa ikonomi; kana u sa tevhedzelwa ha pfanelo dzawe dza ndeme nga nyito kana u pfukiwa zwine zwa vha u pfuka mulayo washu wa vhutshinyi. Ipfi mupondwa hune zwa vha zwo tea i dovha hafhu a katela shaka a tsini kana vhauniwa vha mupondwa onoyo. Muthu a nga kha i vhidzwa mupondwa hu sa khou sedzwa uri mutshinyi u a ḓivhea, o valelwa, o gwevhiwa na vhushaka vhukati ha mutshinyi na mupondwa?
Zwoṱhe zwi re kha Maimo a Fhasisa zwi kwama vhapondwa vhoṱhe hu si na tshiṱalula u ya nga lushaka, mbeu, vhuimana, tshiimo tsha vhumalani, vhubvo ha tshitshavha kana murafho, muvhala, tshiimo tsha zwa mbeu, vhukale, vhuhole, vhurereli, luvalo, lutendo, mvelele, luambo na mabebo, sa zwe zwa ṱalutshedziswa zwone kha Khethekanyo ya 9 ya Ndayotewa ya Riphabuliki ya Afrika Tshipembe (Mulayo wa vhu 108 wa 1996).
Musi vha tshi kwamana na sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi, pfanelo dzi tevhelaho sa zwe dza ṱalutshedziswa zwone kha Tshatha ya Vhapondwa na u ya nga Ndayotewa na Mulayo wo teaho, dzi?
Hu o bvelela mini?
1 Arali ho itwa vhutshinyi, u vhiga vhutshinyi honoho kha Tshumelo ya Tshipholisa ya SA zwi o ita uri sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi I shumane naho. Ndi vhuḓifhinduleli ha Tshumelo ya Tshipholisa u ṱoḓisisa vhutshinyi na u vhona uri vhatshinyi vha a fariwa. Arali mapholisa vha si na vhuṱanzi ha uri hu tea u vha na vhutshutshisi, muthu onoyo ha nga o gwevhiwa nga u ṱavhanya. Naho zwo ralo, mapholisa vha o bvela phanḓa na u ṱoḓisisa mulandu wonoyo nga murahu ha afho vha ḓea muhaṱuli wa tshitshavha dokhethe ya pholisa ane a o dzhia tsheo?
2 U bva nga tshifhinga tshe vhutshinyi ha itwa na u vhigiwa, ndi zwa ndeme u kuvhanganya vhuṱanzi hoṱhe na u vhu tsireledza nga nḓila ine zwa o thusa kha dziṱhoḓisiso dza mulandu na tsengo ine ya o tevhela. Mafuvhalo na tshinyadzo dze vha dzi wana zwi nga thusa kha u khwaṱhisedza vhuṱanzi havho kha muhwelelwa. Muvhigo wa dzilafho u tea u itiwa na u ṋetshedzwa, hune zwa vha zwo tea?
U dzhia tsheo ya uri hu ṱoḓea mafhungo manzhi na u dzhia tsheo a na nḓivho na u laela muofisi wa u ṱoḓisisa u bvela phanḓa na u ṱoḓisisa mulandu.
Hu na zwiitisi zwo fhambanaho zwi no nga sa dzangalelo a tshitshavha, a dzhia tsheo ya u thutha mulandu?
Mutshutshisi u o dzhiela madzangalelo avho nṱha musi a tshi dzhia dziṅwe dza idzi tsheo nahone a nga kha i oa u shandukisa zwigwevho, zwi tshi bva kha mbuno dzo teaho dza mulandu?
5 Vha nga lavhelela maitele a vhukoni nahone a u ṱavhanya, zwine zwa o ita uri mulandu u iswe khothe nga u ṱavhanya nga hune zwi nga konadzea?
6 Vha nga lavhelela uri mutshutshisi u o oa mafhungo oṱhe o teaho uri a wane beiḽi kha muofisi wa u ṱoḓisisa nga murahu ha afho a a isa khothe, u khwaṱhisedza uri tsheo ya u tendela kana u hanela muhwelelwa beiḽi I itwe hu tshi khou dzhielwa nṱha madzangalelo avho na tsireledzo yavho?
7 Phanḓa ha musi mutshutshisi a tshi vha vhona mulandu, u o dzhiela nṱha madzangalelo avho , khathihi na muḽa wavho?
8 Mapholisa a o vha ḓivhadza arali vho tea u ya khothe sa ṱhanzi, Vhunzhi ha milandu I sengiwa kha khothe dza madzhisiṱaraṱa, hone milandu mihulwanesa I tshi iswa kha khothe dza dzingu kana khothe khulwane?
9 U rumela mulandu khothe uri u sengiwe zwi a konḓa vhukuma, nga maanḓa arali hu na vhathu vho vhalaho vhane vha kwamea. Vhane vha khou shuma na mulandu wonoyo vha o lingedza nga nḓila dzoṱhe u vhona uri mulandu wonoyo u iswa khothe nga u ṱavhanya nga hune zwi nga konadzea?
10 Muofisi wa u ṱoḓisisa, mutshutshisi wa tshitshavha muhulwane kana muimeli wa Ofisi ya Mulangi wa Vhutshutshisi ha Tshitshavha u o vhona uri, nga murahu ha tsedzuluso yo teaho na hune dziṅwe ṱhoḓea dza vha dzo swikelelwa, vha vhewe kha mbekanyamushumo ya tsireledzo ya ṱhanzi arali vha tshi khou shushedzwa?
11 U ṋetshedza vhuṱanzi khothe zwi a dina. Vhane vha kwamea pholisa, mutshutshisi na vhashumi vha khothe vha o tikedza, vha vha lugisela na u vha ḓea mafhungo manzhi nga hune vha kona nga ha zwine zwi nga bvelela?
12 Vha o ṋewa ḽiṅwalo a ndaela ḽine a bva khothe, ḽine a o vha ḓivhadza nga ha uri tsengo I o vha lini nahone ngafhi. Kanzhi vha tshi ḽiṅwalo a ndaela ḽine a bva khothe, vha ṋewa na kubugwana kune kwa ṱalutshedza uri hu o bvelela mini khothe. Arali vha tshi khou ya kha khothe ya madzhisiṱaraṱa nahone vha na mbudziso nga ha zwishumiswa zwa khothe, vha tea u kwama muofisi wa u ṱoḓisisa mulandu, kana muthusa mupondwa kana muofisi wa ndugiselo arali vha hone, vhane vha o vha rumela kha muthu o teaho ane a o vha kwamanya na khothe?
13 Musi vha tshi swika khothe vha nga kha i wana maswayo a pfeseseaho a u vha sumbedza nḓila, Arali hu si na maswayo nahone vha sa ḓivhi uri khothe I ngafhi, vha nga vhudzisa kha Desike a Ngeletshedzo/Mafhungo/Thuso u wanisisa uri ndi kha rumu ifhio ya khothe hune vhuṱanzi havho ha o thetsheleswa kana nga ha zwishumiswa zwa khothe. Vha nga kha i kwama na vhashumi vha vhutshutshisi vhane vha nga fhindula mbudziso dzine vha nga vha vha nadzo malugana na kutshimbidzele. Mutshutshisi ane a khou shumana na mulandu wavho u o vha vhudza uri vha tea u lindela tshifhinga tshi ngafhani phanḓa ha musi vha tshi ḓea vhuṱanzi,
14 Mutshutshisi u o lingedza uri vha vhidziwe u ḓea vhuṱanzi nga u ṱavhanya nga hune vha nga kona. Mutshutshisi o faraho mulandu wavho u o vha kwama phanḓa ha musi vha tshi vhidziwa u ḓea vhuṱanzi arali zwo tea. Naho zwo ralo, tshiṅwe tshifhinga hu a vha na u lenga. Vha tea u vhona uri vha swika khothe nga tshifhinga. Vha tea u vhudza mutshutshisi arali vha tshi o lenga u swika kana arali vha sa o kona u a khothe nga Ḓuvha a tsengo?
15 Arali vho tea u ḓea vhuṱanzi, huṅwe vha nga humbela khonani kana mutikedzi uri a vha fhelekedze khothe. Nga murahu ha u ḓea vhuṱanzi, vha o vhudzwa uri vha ṱuwe. Vha nga bvela phanḓa na u thetshelesa mulandu woṱhe arali vha tshi funa?
Nga fhasi ha dziṅwe nyimele, vha nga ḓea vhuṱanzi nga u shumisa sisiteme ya thelevishini fhethu ho dzumbamaho (closed-circuit television system) (izwi zwi amba uri vha vha vha si khothe hune ha vha hu na muhwelelwa, vha vha vha kha Iṅwe rumu).
Arali vha nga fhasi ha miṅwaha ya 18, nahone muofisi mulanguli (ndi uri madzhisiṱaraṱa kana muhaṱuli) a tshi vhona u nga u ḓea vhuṱanzi tsengoni hu o vha vhangela mutsiko u songo teaho, vha nga ṋewa mukonanyi musi vha tshi khou u ḓea vhuṱanzi nga u shumisa thelevishini I re fhethu ho dzumbamaho?
Arali vha tshi tea u ḓea vhuṱanzi khothe, tshiṅwe tshifhinga kutshimbidzele kwa khothe ku nga itwa nga khamera (fhethu ho dzumbamaho).
17 Vhuṱanzi vhu pfalaho kana ha maimo a nṱha vhu a ṱoḓea phanḓa ha musi muthu a tshi vhonwa mulandu. Vhutshutshisi vhu tea u khwaṱhisedza uri muhwelelwa u na mulandu hu si na u vhilaedzisa. Izwi zwi nga amba uri muṅwe muthu ane vhathu vha tenda uri u na mulandu, o wanala a si na mulandu.
18 Mutshutshisi u o vhidza ṱhanzi dza muvhuso dzine dza tikedza mulandu dzine dza hanedza muhwelelwa kha milandu yo teaho. Muḓologi u o ṋetshedzwa arali zwo tea. Muhwelelwa u o ṋewa tshifhinga tsha u vhudzisa dzimbudziso, u ḓea vhuṱanzi na u vhidza Dziṱhanzi; Nga murahu ha musi khothe yo no pfa vhuṱanzi hoṱhe na u imelela, zwigwada zwi o ṋewa tshifhinga tsha u amba na khothe phanḓa ha musi khaṱhulo I tshi ṋewa.
Nga murahu ha tshigwevho/kha.
19 Arali muhwelelwa o gwevhiwa (o vhonwa mulandu), vhutshutshisi na vhaimeli vha nga ḓea vhuṱanzi na u amba na khothe malugana na tshigwevho tshine tsha o ṋetshedzwa. Izwi zwi itwa nga nḓila ya u nanisa tshigwevho (uri tshi vhe tshihulwane) kana ya u tshi fhungudza (uri tshi vhe tshiṱuku). Arali tsengo na u fhungudza tshigwevho hu tshi angaredza mafhungo a si a vhukuma, mafhungo eneo a o tea u ḓivhadzwa khothe. Nga tshifhinga tsha tshigwevho vha nga oa ndiliso malugana na tshinyalelo ye vha vha nayo. Arali khothe ya ṋetshedza ndiliso, a I dzhiiwi sa tshigwevho, ndiliso I nga itiwa hu tshi khou ḓadziswa tshigwevho tshiṅwe na tshiṅwe tshine tshi nga vha tsho ṋetshedzwa. Khothe I nga imisa tshigwevho lwa tshifhinganyana I tshi khou itiswa nga dziṅwe nyimele, hu tshi katelwa na uri muhwelelwa u tea u vha ḓea ndiliso. Mutshutshisi a nga ṋetshedza tshitatamennde tsha zwe zwa bvelela kha mupondwa kana vhuṅwe vhuṱanzi vhune ha tikedza tshigwevho tsho teaho hune zwa vha zwo tea?
20 Phanḓa ha musi tshigwevho tshi tshi ṋetshedzwa, muofisi mulanguli, mutshutshisi kana mupileli a nga kha i ita khumbelo ya uri muofisi ane a kha i lingiwa kana muṅwe na muṅwe wa vhaḓivhi uri a ite muvhigo nga ha vhone kana muhwelelwa. Muvhigo u nga katela tsedzuluso ya zwe vhutshinyi ha ita kha vhone. Mafhungo a nga dzhiiwa kha tshitatamennde tshe vhone vha tshi ṋetshedza pholisa, kana muofisi ane a khou lingiwa a nga vha vhudzisa dzimbudziso kana vha nga vhidzwa uri vha ḓee vhuṱanzi nga tshifhinga tsha tshigwevho?
21 Arali vha tshi vhona u nga tshigwevho ndi tshiṱuku, vha nga amba na Mutshutshisi Muhulwane nga hazwo, ane a nga zwi isa kha Mulangi wa Vhutshutshisi ha Nnyi na Nnyi o teaho. Mulangi wa Vhutshutshisi ha Nnyi na Nnyi a nga ita aphili kha tshigwevho kha khothe ine I nga thetshelesa dziaphili.
22 Muhwelelwa a nga ita aphili kha tshigwevho tshe a tshi ṋewa. Arali aphili yo failiwa, vha nga humbela mutshutshisi wa mulandu wa u thoma, kana muimeli wa muvhuso ane a khou shumana na mulandu wonoyo, uri a vha vhudze nga ha zwine zwa bvelela kha mulandu, tsumbo, Ḓuvha o vhewaho a u thetsheleswa ha aphili, arali muaphili o ṋetshedzwa beiḽi, na mvelelo dza aphili?
23 Arali vhone kana ṱhanzi ya muvhuso vha tshi pfa vha songo tsireledzea, pholisa, mutshutshisi kana muimeli wa Yuniti ya Tsireledzo ya Dziṱhanzi vha o vha ḓea ngeletshedzo nga ha zwine zwa tea u tsireledzwa. Vha o vha thusa nga hune vha nga kona?
24 Muhasho wa Tshumelo dza Vhululamisi u o vhona uri zwigwevho zwi a fhedziwa hu tshi tevhedzwa mulayo. Musi muhwelelwa a tshi vhofhololwa, Muhasho wa Tshumelo ya zwa Vhululamisi u o ṱhogomela uri muhwelelwa a re kha parole u a lavheleswa?
25 Vha nga humbelwa uri vha ye tsengoni dza Vhulavhelesi ha Vhululamisi na Bodo ya Parole (Correctional Supervision and Parole Board (the Parole Board) hearings). Arali vha tshi oa u ya vha o ḓivhadzwa nga ha Ḓuvha a tsengo nahone Bodo I o dzhiela nṱha mbilaelo dzavho musi vha tshi vhofholola muhwelelwa nga parole?
26 Kha mulandu muṅwe na muṅwe hune muhwelelwa a vha o vhofhololwa nga parole, Bodo ya parole I o vhea milayo malugana na u vhofhololwa ha muhwelelwa, arali hu zwine vha funa zwone?
27 Arali, nga murahu ha u vhofhololwa nga parole, muhwelelwa a ḓifara nga nḓila ine ya sumbedza uri a nga vha khombo kha tshitshavha, kana u pfuka miṅwe milayo ya malugana na u vhofhololwa hawe, a nga kha i fariwa a fhedzisa tshigwevho tshe tsha vha tsho sala?
Arali vha tshi o?
28 Mihasho ya muvhuso I re na tshivhalo I o vha ṋetshedza thuso. Mapholisa vha o vha thusa hune ha vha hu na thaidzo; nga u themendela uri vha ye vha wane thuso ya zwa mutakalo kana ya muhumbulo; nga u ṱalutshedza kushumele kana kuitele kwa mapholisa; nga u ṋetshedza mafhungo nga ha dzipfanelo; nga u themendela uri vha ye kha madzangano a tshitshavha na a si a muvhuso (dziNGO na dziCBO) kana tshumelo dza thikhedzo ya vhapondwa dza tshitshavha, nga u khwaṱhisedza uri vha vha vho tsireledzea he ha bvelela vhutshinyi; nga u vhulunga vhuṱanzi, na nga u vha eletshedza malugana na u thivhela vhutshinyi?
29 Arali hu kha i vha na u shushedza nga murahu ha tshigwevho, muofisi wa u ṱoḓisisa kana mutshutshisi u tea u kwamana na Ofisi ya Yuniti ya u Tsireledza Dziṱhanzi;
30 Muhasho wa Tshumelo dza Matshilisano na vhaḓwe vhaṋetshedzi vha tshumelo dza zwa matshilisano vha o ṋetshedza tshumelo dza u khuthadza na dza nyito, arali dzi hone dzine dzi nga katela mbekanyamushumo dza ndugiselo dza khothe?
31 Vhashumela mutakalo vha o khwaṱhisedza uri pfanelo dzavho, sa zwine dza vha zwone kha Tshatha ya Pfanelo dza Vhalwadze dzi a tevhedzelwa?
32 Muhasho wa zwa Mvelele u o vhona uri hu vha na mbekanyamushumo dza u thusa dzi no nga sa dza vhueletshedzi, dza u rumela na dza u tikedza dza vhapondwa kha sisiteme ya pfunzo?
1.1 Vha nga lavhelela uri vhashelamulenzhe vhoṱhe kha sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi vha o vha fara zwavhuḓi na u ṱhonifha tshirunzi tshavho na tshiphiri tshavho, na nga u sumbedza vhupfelavhuṱungu.
Arali vhutshinyi ho vhigwa mapholisani, vha nga lavhelela uri?
1.2 vhutshinyi vhu?
1.3 arali vho vhiga vhutshinyi kha pholisa, vha o fhindula muvhigo wavho nga u ṱavhanya nga hune vha nga kona?
1.4 hu o dzhiiwa maga ane a?
1.5 pholisa i?
1.7 arali vha mupondwa wa pfudzungule kana khakhathi dza zwa vhudzekani, vha?
1.8 vha o vhudziswa dzimbudziso nga luambo lune vha lu pfesesa, arali muthu ane a khou amba navho a sa koni u amba luambo lune vha lu pfesesa, vha nga humbela mu?
1.9 vha nga humbela u vhudziswa dzimbudziso nga pholisa a mbeu I no fana na yavho?
1.10 u o khwaṱhisedza uri kutshimbidzele kwa tsengo ku vha nga nḓila ine kwa si pfukhe pfanelo dzavho dza u farwa zwavhuḓi na u ṱhonifhiwa ha tshirunzi tshavho na tshiphiri tshavho?
1.12 u o vha vhidza uri vha e vha ḓee vhuṱanzi nga u ṱavhanya, nahone arali hu na u lenga, mutshutshisi o faraho mulandu wavho u?
1.14 muṅwe wa vhashumi vha khothe u o vha ḓivhadza uri vha tea u badelwa tshelede ya u tshimbila vha tshi ya khothe na dziṅwe tshinyalelo dza tshifhinga tshe vha tshi fhedza khothe vha tshi khou ḓea vhuṱanzi; nahone vha o vha ḓea mafhungo malugana na u ita mbilo dza tshinyalelo dzenedzo kana u vha thusa malugana na zwenezwo?
Vhashumi vha khothe?
1.19 vha o vha tendela uri vha imele thungo na muhwelelwa kana ṱhanzi dzawe, arali dzi hone nahone arali vho humbela?
Vha nga lavhelela zwi tevhelaho u bva kha vhaṋetshedzi vha tshumelo dza zwa matshilisano na vhathu vhane vha takalela u thusa?
1.20 arali vha tshi khou vhudziswa dzimbudziso thungo, nyambedzano I o vha tshiphiri nahone vha?
1.21 a vha nga o litshiwa uri vha lwe na mulandu nga vhone vhane. Arali vha sa athu u rumela mulandu mapholisani, muṋetshedzi wa tshumelo ya zwa matshilisano u?
1.22 arali vho vha mupondwa wa khakhathi dza zwa vhudzekani, mapholisa vha o humbela zwiambaro zwavho sa vhuṱanzi, ngauralo vha o tea u humbela muṋetshedzi wa tshumelo dza zwa matshilisano uri a vha ḓee zwiṅwe zwiambaro?
Vha nga lavhelela zwi tevhelaho kha vhashumeli vha zwa mutakalo?
1.24 vha o eletshedzwa fhethu ha tshiphiri nahone hune ha vha na tshirunzi nahone nyeletshedzo yeneyo I?
1.25 vha o humbela uri vha ḓee thendelo ya ndingo dza mutakalo kana dzilafho, fhedzi vha o ḓivhadzwa uri vha nga kha i hana u lingiwa kana u ṋetshedzwa thikhedzo ya zwa muhumbulo, fhedzi vha?
1.26 kha milandu ya zwa vhudzekani, arali ho itwa khumbelo ya zwenezwo nahone zwi tshi konadzea, anga ya mbeu I no fana na yeneyo I?
1.28 vha o alafhiwa nga u ṱavhanya nga hune zwa nga konadzea nahone hu tshi khou tevhedzelwa pfanelo dzavho sa zwe dza ṱalutshedziswa zwone kha Tshatha ya Pfanelo dza Vhalwadze?
Vha nga lavhelela zwi tevhelaho kha vhashumi vha Tshumelo ya Vhululamisi?
1.29 Arali vho humbelwa uri vha vhe hone kha tsengo ya parole, Mudzulatshidulo wa Vhulavhelesi ha Vhululamisi na Bodo ya Parole u?
1.31 Arali vha ya kha tsengo ya Bodo ya Parole, hu o lingedzwa nga nḓila dzoṱhe uri vha tsireledzwe kha u shushedzwa hafhu nga tshifhinga tsha tsengo?
Nga tshifhinga tsha ṱhoḓisiso ya mulandu wavho, vha nga lavhelela zwi tevhelaho?
2.1 a. pholisa i o dzhia tshitatamennde a dovha?
b. arali vha sa koni u vhala, vha tea u ḓivhadza pholisa, uri i kone u vha vhalela tshitatamennde na u vha humbela uri vha khwaṱhisedze zwi re ngomu nga u tshi saina kana nga u gan?
c. arali hu na muologi nahone vha tshi tama uri tshitatamennde tshavho tshi vhaliwe nga luambo lune vha lu pfesesa phanḓa ha musi vha tshi tshi khwaṱhisedza nga tsaino kana nga u ganisa gunwe, muologi hu o vha ene ane a ita uyu mushumo?
2.2 Arali vha vhona tshitatamennde tshavho tsho khakhea kana tshi songo fhelela, vha?
2.3 Vha o ṋetshedzwa tshifhinga tsha u ṱalutshedza kha tshitatamennde tshavho uri vhutshinyi ho vha kwama hani nahone hune zwa vha zwo tea zwine zwa oiwa nga vhone zwi?
2.5 Pholisa i o humbela zwidodombedzwa zwoṱhe zwa tshinyalelo yavho kana fuvhalo. Izwi zwoṱhe zwi?
2.7 Vha o humbelwa uri vha ḓivhadze muofisi wa u ṱoḓisisa arali muhwelelwa a tshi khakhisa kana a tshi lingedza u khakhisa ṱhoḓisiso dza mulandu, arali a sa o ya tsengoni kana arali vha tshi mu ofha?
Mutshutshisi u o?
2.8 Hu tshi katelwa na zwiṅwe, dzhiela nṱha zwine vha o?
2.9 Vha humbela uri vha dzumbulule mafhungo o teaho a malugana na u dzhia tsheo malugana na u vhofhololwa ha muhwelelwa nga beiḽi, tsumbo, a uri muhwelelwa u khou khakhisa vhuṱanzi kana dziṱhanzi, kana uri muhwelelwa u khou shushedza muḽa wavho, kana uri muhwelelwa ho ngo lugela u sengiswa, na uri, arali zwo tea, mutshutshisi u o vha humbela uri vha?
2.11 Kwamana na vhone phanḓa ha musi vha tshi ṱanganedza aphiḽi ṱhukhu na u vha humbela uri vha ṱalutshedze uri vhutshinyi ho kwama hani vhone na muḽa wavho. Kha iyi nyambedzano, vha o ṋewa tshifhinga tsha u bvisela khagala zwidodombedzwa nga vhuḓalo zwa tshinyadzo iṅwe na iṅwe kana fuvhalo e vha i wana nga mulandu wa vhutshinyi. Mutshutshisi u o dzhiela izwi nṱha phanḓa ha musi a tshi dzhia tsheo ya u ṱanganedza aphiḽi kha tshigwevho tshiṱuku, Mvelelo dza vhutshinyi kha vhone kana muḽa wavho dzi o bviselwa khagala khothe kana vha?
2.12 Nga tshifhinga tsha nyambedzano kana tsha u eletshedzana, u o vha humbela uri vha ḓadzise zwithu zwe vha siedza kha tshitatamennde tshavho. Arali zwo tea mutshutshisi u o vhudza muimeleli idzi mbuno phanḓa ha musi tsengo I tshi thoma?
Vhaṋetshedzi vha tshumelo ya zwa matshilisano vha o?
2.13 Arali zwo tea, vha?
2.14 U khwaṱhisedza uri muṋetshedzi wa tshumelo ya zwa matshilisano na mushumi ane a khou tou thusa vha shuma na vhone tshifhinga tshoṱhe u bva nga tshifhinga tshe vhutshinyi ha vhigiwa u swika mulandu u tshi khunyeledzwa arali zwi tshi konadzea.
Vhashumeli vha zwa mutakalo vha o?
2.15 Arali khothe (madzhisiaraa kana mutshutshisi) I tshi vha humbela uri vha ite ngauralo, vha ṋetshedze khothe rekhodo dzavho dza mutakalo wavho na maṅwe mafhungo o teaho a mulandu e vha vha ḓea one?
Vhashumi vha Tshumelo ya zwa Vhululamisi?
2.16 Vha o vha tendela uri vha ite khumbelo yo tou ṅwaliwaho kha Mudzulatshidulo wa Vhulavhelesi ha zwa Vhululamisi na Bodo ya Parole u ya tsengoni ya parole nahone Mudzulatshidulo u o vha ḓivhadza nga ha tshifhinga, Ḓuvha na fhethu hune tsengo ya?
2.17 Arali vha ya kha tsengo ya Vhulavhelesi ha Vhululamisi na Bodo ya Parole, vha o vha tendela uri vha ṋetshedze mihumbulo yavho nga u tou amba tsengoni kana vha rumele yo tou ṅwaliwaho.
Arali vhutshinyi ho vhigiwa, vha nga lavhelela pholisa u vha ḓivhadza nga ha?
b. Uri naa vha tea u ya kha phareidi ya u nanga muhwelelwa na ḓuvha.
e. Mvelelo dza tsengo dza beiḽi uri naa muhwelelwa ane a khou humbulelwa u?
h. Uri na vha?
k. Uri naa muhwelelwa o aphila naa malugana na tshigwevho na mvelelo dza aphiḽi,
Vhashumi vha khothe vha nga?
3.6 Khwaṱhisedza uri tswayo dzi vhonalaho na masia zwi a ṋetshedzwa khothe na uri zwi o laedza hune rumu ya khothe ya vha hone. Hune zwa vha hone, Desike a Thuso/Ngeletshedzo/Mafhungo i o vha ḓivhadza nga ha uri vhuṱanzi havho vhu o thetsheleswa kha rumu ifhio ya khothe?
Mutshutshisi o faraho mulandu wavho u o?
3.7 ḓivhadza mutholi nga ha tsengo iṅwe na iṅwe ine ya?
3.8 Vha ḓivhadza arali Mulangi wa Vhutshitshisi ha Nnyi na nnyi o dzhia tsheo ya u sa tshutshisa mulandu; lune vha nga fheleledza vho o?
3.9 Kona u fhindula mbudziso dzavho dza malugana na kutshimbidzele/kuitele kwa khothe na, arali hu na u lenga, u?
3.10 Arali zwi tshi ṱoḓea, vha?
3.11 Vha ḓivhadza nga ha mvelelo dza kutshimbidzele kwa beiḽi, nyimele dza tshipentshela dzo vhewaho dza beiḽi, nahone ndi?
Vhatikedzi vha vhapondwa kana vhaṋetshedzi vha tshumelo dza matshilisano vha o?
Arali mushumeli wa zwa mutakalo a tshi kwamea kha mulandu vha nga lavhelela uri a?
3.18 Vha ḓee mafhungo a nga ha kuitele kwa ndingo kana dzilafho zwine zwa?
3.20 ḓivhadza nga ha tshumelo dza thikhedzo ya tshitshavha na ṱhingo dza thuso dzo teaho zwine zwa vha hone.
Vhashumi vha tshumelo dza pfunzo vha o?
3.21 Vha ḓivhadza nga ha tshumelo dza vhapondwa dza zwikolo dzine dza vha hone kha sia ḽavho.
Arali mutshinyi o valelwa dzhele, Muhasho wa Tshumelo ya Vhululamisi u?
3.22 Vha ḓivhadza arali mutshinyi a tshi?
3.25 Arali vha humbelwa uri vha vhe hone kha tsengo ya Bodo ya Parole, Mudzulatshidulo u?
3.26 Vha ḓivhadza nga ha mbekanyamushumo dza mveledziso dze muhwelelwa a dzi dzhenela kana a khou dzi dzhenela u itela u khwinisa vhuḓifari havho arali vho zwi humbela na u wana thendelo kha muhwelelwa.
Musi vhutshinyi ho vhigwa mapholisani?
u shushedzwa havho hu?
hune ha wanala uri ndi zwa vhukuma vha khou shushedzwa, vha?
Hu nga kha?
musi vho ṱanganedzwa kha Mbekanyamushumo, vha o vhewa fhethu ho tsireledzeaho nahone aḓirese yavho a I nga?
nga murahu ha musi vho ḓea vhuṱanzi, vha o ṋewa nḓivhadzo ya u vha ḓivhadza uri vha?
vha nga kwama muofisi wa u ṱoḓisisa tshiṱitshini tsha mapholisa kana mutshutshisi muhulwane wa nnyi na nnyi arali vha tshi o?
4.2 Arali vha sa o?
4.3 Muofisi ane a vha na vhuḓifhinduleli tshifhinga tshoṱhe u?
4.4 Arali vha muvhilaeli kha mulandu wa khakhathi dza muḽani, na musi mapholisa a tshi vhona u nga vha nga pfiswa vhuṱungu zwi tshi itiswa nga uri vho pfuka ndaela ya tsireledzo ya muthu ane a khou aphiḽa;
Pholisa i o mbo i ṱavhanya a fara muthu ane a khou aphiḽa malugana na u pfuka u iledzwa ho vhewaho nga khothe nga fhasi ha Khethekanyo ya 7 ya Mulayo wa Khakhathi dza Muḽani, wa vhu 116 wa 1998?
Mutshutshisi u o?
4.5 Vha ḓivhadza, arali muhwelelwa a nga fhasi ha miṅwaha ya fumimalo, vha nga kha i si tendelwe u vha hone tsengoni, nga nnḓa ha musi u vha hone havho zwo tea kana zwo tendelwa nga khothe, kana hune ṱhanzi ya vha I na miṅwaha ya 18, a vha nga?
4.6 Vha ḓivhadza uri dziṅwe nyimele dza khothe dzi nga thivhela u gan?
4.7 Hune zwa vha zwo tea, vha ḓivhadza uri muthu muṅwe na muṅwe ane a ganisa mafhungo afhio kana afhio zwi si ho mulayoni kana u amba dzina a ṱhanzi, u na mulandu, nahone u o tshutshisiwa kana u sengisiwa?
Vhaṋetshedzi vha tshumelo ya zwa matshilisano vha o?
4.8 dzhia maga u khwaṱhisedza uri vhone na muḽa wavho vha a tsireledzwa khomboni.
Vhashumi vha zwa mutakalo vha?
4.9 vhiga kana vha rumela mulandu ufhio kana ufhio hune ha vha hu tshi khou humbulelwa vhutshinyi nga pholisa.
4.10 arali vho humbela uri vha dzule vha tshi ḓivhadzwa nga ha tshigwevho tsha muhwelelwa, Tshumelo ya zwa Vhululamisi I?
4.11 kha miṅwe milandu ya u tshipa na ya zwa vhudzekani, Bodo ya Parole I nga dzhenisa miṅwe milayo kha ya parole ya muhwelelwa arali zwi tshi vha zwo tea u mu thivhela kana u thivhela u kwamana na vhone zwi songo tendelwa.
Vha nga lavhelela uri pholisa i o vha thusa?
5.7 Nga u imisa dzikhakhathi hune ha vha na vhutshinyi.
Arali mulandu wa ya khothe vha nga lavhelela zwi tevhelaho?
5.8 Mutshutshisi u o imelela mulandu wa khothe nahone u o dzhiela nṱha zwine vha zwi o?
5.9 Vha nga amba na muimeleli wavho nga ha mulandu, nga maanḓa arali vha tshi o?
5.10 Vha o ṋetshedzwa vhaologi, nahone hune zwa vha zwo tea, vhathu vho holefhalaho vha?
5.11 Vhathu vho holefhalaho vha?
5.12 Milandu ine ya kwama zwa vhudzekani I?
5.13 Mutshutshisi na pholisa vha?
5.14 Muofisi mulanguli u?
5.15 muofisi mulanguli u?
5.16 muofisi mulanguli a nga, arali mukonanyi o tholiwa, vha laela uri vha ḓee vhuṱanzi fhethu huṅwe na huṅwe hune?
a. ha vha ho dzudzanywa nga nḓila ine vha o?
c. khothe kana muthu muṅwe na muṅwe ane a tea u vha hone tsengoni a o kona u vhona na u thetshelesa kana hu tshi khou shumiswa iekhithironokhi kana zwiṅwe zwishumiswa?
5.17 Milandu ine ya kwama vhapondwa vha sa koni u ḓithusa I?
5.18 Arali thelevishini ine ya khou shumiswa fhethu ho dzumbamaho (closed-circuit television (CCTV)) I tshi o shumiswa nga tshifhinga tsha tsengo, mutshutshisi u o ṱalutshedza uri I shuma hani kana hune zwa konadzea u o tendela vhone kana vhabebi vhavho kana muunḓi u vhona tsumbedzo dza tshishumiswa phanḓa ha musi tsengo I tshi thoma?
Vhaṋetshedzi vha tshumelo dza matshilisano, hune zwa konadzea na hune vha vha hone?
5.20 vha vha thusa nga u ita uri tshumelo dza vhaṋetshedzi vha zwa matshilisano dzi vhe hone kana vhaofisi vhane vha kha?
5.21 u ṋetshedza.
b. thuso arali vha na tsumbadwadze?
c. ṱhalutshedzo ya kuitele kune kwa?
f. tswikelelo kha mafhungo na dzitshumelo, nga maanḓa hune tshumelo dzine dza vha hone dza angaredza na Thikhedzo ya Khothe?
ii. u vha ṱalutshedza uri hu o bvelela mini khothe arali vho vhidzwa uri vha?
iii. u vha ṱalutshedza uri ndi vhonnyi vhane vha o vha vhe khothe na uri mushumo wavho u?
iv. u vha lugisela u ḓea vhuṱanzi khothe na u ṱuṱuwedza vhukwamani na mutshutshisi.
Vha nga lavhelela zwi tevhelaho kha vhaofisi vha Tshumelo dza zwa Vhululamisi?
5.23 arali zwo tea, vha o ṋewa mu?
5.24 arali ho itwa khumbelo, vha?
5.25 arali ho itwa khumbelo kana hune zwa vha zwo tea, tsumbo, arali vha mupondwa nahone vho fariwa kana ha wanala uri vha oa thikhedzo kha tsengo ya Bodo ya Parole, vha o rumelwa kha vhaṋetshedzi vha tshumelo vho teaho uri vha wane ngeletshedzo kana tshumelo dza thikhedzo?
Vha nga lavhelela uri mushumi wa zwa mutakalo u o khwaṱhisedza uri?
5.26 hune zwa vha zwo tea, vha tea u ṋewa ṱhanziela ya mutakalo ya u fhidza tshikoloni kana mushumoni.
Ndiliso I amba tshelede ine vha I ṋewa nga khothe ya zwa vhutshinyi arali hu na zwe vha lozwa kana ho vha na tshinyadzo ya thundu (hu tshi katelwa na tshelede) nga mulandu wa vhutshinyi ho itwaho nga mutshinyi. Ndivho ya ndiliso ndi u vhuyedzedza muthu ane a khou ṋewa ndiliso yeneyo kha vhuimo he a vha e khaho phanḓa ha musi hu tshi vha na ndozwo kana tshinyadzo?
Arali mulandu wa ya khothe vha nga lavhelela uri?
6.1 mutshutshisi na pholisa, hune zwa vha zwo tea, vha o vha ḓivhadza uri vha nga kha i a khothe nga ḓuvha.
6.3 Mutshutshisi u o ḓivhadza vhone nahone muṅwaleli wa khothe u?
6.4 Muṅwaleli wa khothe kana mutshutshisi, hune zwa vha zwo tea, u o vha ḓivhadza uri hune ha wanala uri muthu o dzhielwa tshelede musi a tshi fariwa, khothe I?
6.5 Mutshutshisi u?
6.6 Mutshutshisi kana muofisi mulanguli (madzhisiaraa kana muhaṱuli) u?
6.7 Muofisi mulanguli u o vha ḓivhadza, arali ndifho I tshi o ṋetshedzwa vhone, vha nga I ṱanganedza kana vha I hana nga u tou ṅwala hu sa athu fhela maḓuvha a furathi (60), arali vha ita ngauralo, vha o tea u vhuisela murahu tshelede ye vha I badelwa kha muredzhisi?
6.8 Muofisi mulanguli u o vha ḓivhadza uri arali vha kundwa u hana iyo ndifho kana tshelede hu saathu fhela maḓuvha a furathi (60), a vha nga?
6.9 Arali vha ita khumbelo ya ndiliso khothe malugana na tshelede ye vha I shumisa kha zwa dzilafho kha mafuvhalo e vha a wana nga mulandu wa vhutshinyi, vhashumeli vha zwa mutakalo vhe vha vha alafha vha o tikedza khumbelo yavho nga u ṋetshedza vhuṱanzi khothe na mafhungo o teaho khothe hu tshi katelwa na mivhigo ya zwa mutakalo?
U wana zwithu zwine zwa vha zwau murahu zwi amba uri, nga murahu ha tshigwevho kana khaṱhulo, khothe I laela muhwelelwa uri a vha ḓee thundu ye a vha dzhiela yone zwi si ho mulayoni, u itela uri vha dovhe vha vhuyelele kha maimo e vha vha vhe khao phanḓa ha musi hu tshi itwa vhutshinyi?
Arali mulandu wa ya khothe vha nga lavhelela uri mutshutshisi a?
7.1 Vha ḓivhadze uri hune zwa vha zwo tea vha nga humbela mutshinyi a vhuisele thundu khavho, muḽa wavho na vhaun?
7.3 Vha ḓivhadza uri khumbelo yavho malugana na izwi I nga kombetshedzwa nga khothe nahone hune zwa vha zwo tea, vha o tendelwa u rumela khumbelo yeneyo khothe?
Mihasho, zwiimiswa na mazhendedzi oṱhe ane a khou shela mulenzhe kha mulandu a na ndivho ya u ṋetshedza tshumelo dza maimo a nṱha, fhedzi tshiṅwe tshifhinga zwithu a zwi tshimbili nga nḓila ye zwa vha zwo lavhelelwa ngayo. Arali zwa ralo, mihasho, zwiimiswa na mazhendedzi zwi oa u ḓivha uri ho bvelela mini?
1 Vha nga vhilaela nga ha pholisa, pholisi ya tshumelo ya tshipholisa, kuitele, nga u ṅwalela kha Khomishinari wa Tshiṱitshi tsha mapholisa tshi kwameaho.
2 Arali mbilaelo yavho I nga ha thundu yo xelaho kana yo tshinyadzwaho musi I mapholisani, vha nga kha i tea u wana ndiliso. Mbudziso dzine vha vha nadzo vha dzi rumele kha Khomishinari wa Tshiṱitshi, kana arali vha songo fushea, vha nga kwamana na Khomishinari wa tshiṱitshi tsha mapholisa tsha sia ḽeneḽo vha na zwidodombedzwa zwa u ita mbilo. Arali mbilo yavho I sa khou tshimbidzwa nga nḓila ine vha pfa vho fushea, vha nga kwama Ofisi ya Mutsireledzi wa Nnyi na Nnyi?
3 Arali mbilo yavho I songo tshimbidzwa nga nḓila ine vha pfa vho fushea, vha nga kwama Dairekhithoreithi ya Mbilaelo yo ḓiimisaho, fhedzi vha tea u dzhiela nzhele uri iyi ofisi I nga kwamiwa fhedzi arali vha na mbilaelo dzine dza tshimbilelana na milandu ya vhutshinyi ine ya khou u humbulelwa kana vhuḓifari vhu si havhuḓi ha Vhashumi vha Tshumelo ya Tshipholisa ya Metro na Tshumelo ya Tshipholisa ya Afrika Tshipembe, vhe vha kundwa u ita mishumo yavho.
4 Khothe ye mulandu wa sengelwa khayo I nga thasulula vhunzhi ha dzimbilaelo. Arali vha na mbilaelo vha nga ṅwala kana vha ita ndangano na Mutshutshisi Muhulwane wa Nnyi na Nnyi kha khothe ine mulandu wa khou sengelwa khayo. Arali Ofisi yapo ya Mutshutshisi ya si tshimbidze mbilaelo yavho nga nḓila I fushaho, vha nga ṅwalela Mutshutshisi Muhulwane kha sia ḽeneḽo. Ene u o ita tsedzuluso nga ene muṋe. Arali ha wanala uri mbilaelo yavho a yo ngo fariwa nga nḓila I fushaho hafhu, vha nga kwama Mulanguli wa Lushaka wa Vhutshutshisi ha Nnyi na Nnyi?
5 Arali ha i dovha hafhu ha wanala uri mbilaelo yavho a yo ngo farwa nga nḓila I fushaho, vha nga kwama Ofisi ya Mutsireledzi wa Nnyi na Nnyi. Vha khou humbelwa uri vha dzhiele nzhele uri iyi Ofisi I nga kwamiwa fhedzi arali muthu a na mbilaelo dzine dza kwama vhulauli. Ofisi ya Mutsireledzi wa Nnyi na Nnyi, u ya nga mulayo, I nga kha i si ṱoḓisise tsheo dza khothe?
6 Arali mbilaelo yavho I nga vhuḓifari ha muofisi mulanguli, vha nga ṅwalela kana vha langana na ṱhoho ya Khothe dza Tshiṱiriki. Vha nga wana aḓirese na zwidodombedzwa zwa luṱingo kha madzhisiṱaraṱa wa khothe wapo.
7 Arali vha songo fushea nga phindulo yahoho ya Tshiṱiriki, vha nga ṅwalela kana vha langana na ṱhoho ya Tshigwada tsha Dzikhothe wa dzingu ḽeneḽo.
8 Arali mbilaelo yavho I tshi kwama khothe ya dzingu, vha nga ṅwalela kana vha langana na Phuresidennde wa Khothe ya Dzingu uri vha kone u vhonana nae. Vha nga wana zwidodombedzwa zwa aḓirese na zwa luṱingo kha khothe ya madzhisiṱaraṱa yapo.
9 Arali mbilaelo yavho I tshi kwama muhaṱuli muhulwane wa khothe, vha nga ṅwalela kana vha langana na Phuresidennde wa Muhaṱuli wa Khethekanyo yeneyo. Vha nga wana zwidodombedzwa zwa aḓirese na luṱingo kha khothe ya madzhisiṱaraṱa yapo kana khothe khulwane.
10 Arali vha songo fushea nga phindulo, vha nga ṅwalela Khomishini ya Madzhisiṱaraṱa arali mbilaelo yavho I tshi kwama khothe ya madzhisiṱaraṱa kana Khomishini ya Tshumelo ya Dzikhothe arali mbilaelo I tshi kwama khothe khulwane. Arali vha tshi kha i vha vha songo fushea nga kufarelwe kwa mbilaelo yavho, vha nga kwama Ofisi ya Mutsireledzi wa Nnyi na Nnyi?
11 Arali mbilaelo I tshi kwama mushumi wa khothe, tsumbo, vhomabalane kana vhaologi, vha nga ṅwalela kana vha langana na mulanguli wa khothe uri vha kone u mu vhona. Arali vha songo fushea nga phindulo ya mulanguli wa khothe, vha nga ṅwalela mulanguli wa tshumelo dza khothe kana mulangi-dzhenerala?
12 Arali mbilaelo yavho I tshi kwama muofisi wa Muhasho wa Mveledziso ya zwa Matshilisano, vha nga ṅwalela muhulwane wa ofisi yeneyo. Arali vha songo fushea nga phindulo, vha nga kwama ṱhoho ya Ofisi ya Dzingu kana ya Vunḓu, khathihi na Ofisi ya Lushaka.
13 Arali vha kha i vha vha songo fushea nga phindulo ye vha I ṱanganedza u bva kha muofisi wa muvhuso, vha nga kwama Khoro ya Phurofesheni dza Tshumelo ya zwa Matshilisano kana Ofisi kana Mutsireledzi wa Nnyi na Nnyi?
14 Arali vha songo fushea nga tshumelo ine ya ṋetshedzwa nga mushumi wa zwa mutakalo kha sekithara ya mutakalo ya nnyi na nnyi, vha tea u thoma vha vhilaela kha muthu we a vha thusa. Arali mbilaelo I songo thasululwa nga nḓila ine vha pfa vho fushea, vha nga rumela mbilaelo yavho kha ṱhoho kana mulanguli wa tshiimiswa tsha zwa mutakalo tsha nnyi na nnyi he vha lingiwa kana vha alafhiwa hone.
15 Arali vha sa wana phindulo kana vha songo fushea nga nḓila ye mbilaelo yavho ya fariwa ngayo nga ṱhoho kana mulanguli wa tshiimiswa tsha zwa mutakalo tsha nnyi na nnyi, vha nga rumela mbilaelo yavho kha Muhasho wa zwa Mutakalo wa vunḓu. Arali vha songo fushea nga nḓila ye mbilaelo yavho ya fariwa kana ya thasululwa ngayo, vha nga humbela bodo kana khoro ya phurofesheni yo teaho I no nga sa Khoro ya Phurofesheni dza Mutakalo ya Afrika Tshipembe, uri I ṱoḓisise aya mafhungo.
16 Arali mbilaelo yavho I tshi kwama mugudisi kana mushumi ufhio kana ufhio wa tshikolo kana tshiimiswa tsha pfunzo, vha nga kwama ṱhoho ya tshikolo tshenetsho kana ya tshiimiswa tsha pfunzo. Arali mbilaelo I tshi kwama ṱhoho ya tshikolo, vha nga kwama Tshiṱiriki tsha Pfunzo kana Mulanguli wa Dzingu.
17 Arali vha songo fushea nga ha nḓila ye mbilaelo yavho ya fariwa ngayo, vha nga kwama ṱhoho ya Muhasho wa Pfunzo kha vunḓu ḽeneḽo.
18 Arali vha tshi kha i vha vha songo fushea nga nḓila ye mbilaelo yavho ya fariwa ngayo, vha nga kwama MEC wa Pfunzo kana Muhasho wa Pfunzo wa Lushaka?
19 Arali mbilaelo yavho I tshi kwama muofisi wa vhululamisi, vha nga ṅwalela Khomishinari wa Lushaka wa Tshumelo dza Vhululamisi kana Muhaṱuli wa u Lavhelesa. Musi o wana mbilaelo yavho, Khomishinari u o I rumela kha ofisi yo teaho uri I sedzuluswe?
20 Arali vha vha vha kha?
f. Muimeleli we vha tou ḓinangela ane a?
Arali vha tshi o?
Maimo a Fhasisa kha ḽiṅwalo a Tshumelo dza Vhapondwa vha Vhutshinyi o bveledzwa nga Dairekhithoreithi ya Mbeu kha Muhasho wa Vhulamukanyi na Mveledziso ya Ndayotewa, nga tshumisano na Mihasho ya Mveledziso ya zwa Matshilisano, Tshumelo dza zwa Vhululamisi, Pfunzo, Mutakalo, khathihi na Dzangano a Vhutshutshisi a Lushaka, Tshumelo ya Tshipholisa ya Afrika Tshipembe, Khomishini ya u Vhumba nga Vhuswa Mulayo ya Afrika Tshipembe, Khomishini ya Pfanelo dza Vhuthu ya Afrika Tshipembe, Ofisi ya Mutsireledzi wa Nnyi na Nnyi, Dairekhithoreithi ya Mbilaelo yo ḓiimisaho, miraḓo ya Khomishini ya Tshumelo ya Dzikhothe na Vhomadzhisiaraa na miraḓo ya Tshipholisa ya Tshwane Metro?
Muhasho wa Vhulamukanyi na Mveledziso ya Ndayotewa vha livhuwa nga maanḓa thuso yo ṋetshedzwaho malugana na u bveledzwa ha ḽiṅwalo nga madzangano o fhambanaho a si a muvhuso.
Nomboro ya Luṱingo:
Nomboro ya Fekisi.
Dzangano a Lushaka?