PressReader - Beeld: 2017-05-20 - Grond­be­sit: Dui­de­li­ker prent­jie op pad
Grond­be­sit: Dui­de­li­ker prent­jie op pad
Beeld - 2017-05-20 - Nuus - P­hil­da Es­sop
Suid-A­fri­ka­ners sal wel­dra ’n dui­de­li­ker prent­jie hê oor pre­sies wie die land se grond be­sit na­dat die twee­de fa­se van die na­si­o­na­le grond­ou­dit af­ge­han­del is.
Gu­gi­le N­kwin­ti, mi­nis­ter van lan­de­li­ke ont­wik­ke­ling en grondhervorming, het gis­ter in sy toe­spraak oor sy be­gro­ting van R10,1 mil­jard vir die 2017-’18-boek­jaar in die Na­si­o­na­le Ver­ga­de­ring ge­sê die twee­de fa­se van die ou­dit is pas af­ge­han­del.
Dit dien tans voor die ka­bi­net. “’n Af­skrif van die ver­slag sal aan ag­ba­re le­de ge­stuur word so­dra die pro­ses af­ge­han­del is,” sê hy in sy re­pliek op die de­bat oor sy be­gro­tings­re­de.
Die eer­ste fa­se van die grond­ou­dit toon dat 22% van die grond in staats­be­sit en 78% in pri­va­te han­de is.
Hy sê die de­par­te­ment se groot­ste uit­da­ging bly die ant­woord op die vraag oor wie Suid-A­fri­ka se grond be­sit.
“Dit het in die eer­ste fa­se van die grond­ou­dit dui­de­lik ge­word dat ons steeds ’n ou­dit moet doen in ter­me van ei­e­naar­skap op grond van ras, ge­slag en na­si­o­na­li­teit. Ons het dié fa­se van die pro­ses pas af­ge­han­del.”
“Groot uit­da­gings” word wel steeds er­vaar weens ga­pings ten op­sig­te van uit­staan­de in­lig­ting van in­stel­lings, soos trusts, pri­va­te en o­pen­ba­re or­ga­ni­sa­sies en maat­skap­pye, as­ook ei­en­dom wat in­ge­vol­ge deel­ti­tels ge­hou word.
N­kwin­ti het ook aan­ge­kon­dig dat die Grond­ei­se­kom­mis­sie in ’n or­ga­ni­sa­sie in­ge­vol­ge art. 9 van die Grond­wet om­skep gaan word.
Hy wys daar­op dat “baie men­se”, on­der wie boe­re, “sen­si­tief” is oor die kan­toor van die waar­deer­der-ge­ne­raal.
“Dit is om­dat hul­le glo dat dié kan­toor on­af­hank­lik be­hoort te wees so­dat hul­le dit kan ver­trou. Ons het daar­oor aan die waar­deer­der-ge­ne­raal ge­skryf. ’n Stel re­gu­la­sies is nou vir o­pen­ba­re kom­men­taar ge­pu­bli­seer. Som­mi­ge dreig selfs om hom hof toe te neem om­dat hul­le glo dat hy nie on­af­hank­lik kan wees nie om­dat hy aan die de­par­te­ment ver­bon­de is. Ons be­weeg in daar­die rig­ting.”
N­kwin­ti sê men­se bly praat van ’n mo­del van ge­wil­li­ge ko­per/ver­ko­per, maar daar be­staan nie so iets nie.
“Daar is geen ge­wil­li­ge ko- per/ver­ko­per in die Grond­wet nie. Daar is geen ge­wil­li­ge ko­per/ver­ko­per-mo­del in die be­leid van die ANC nie. Die ANC het ’n re­so­lu­sie aan­vaar om die kan­toor van die waar­deer­der­ge­ne­raal te stig.”
Wa­ter­reg­te gaan vol­gens die mi­nis­ter voort­aan ver­bind word aan die grond waar­op dit ge­leë is en nie aan in­di­vi­due nie. Nom­vu­la Mo­ko­ny­a­ne, mi­nis­ter van wa­ter en sa­ni­ta­sie, is be­sig met ’n pro­jek om dit te ver­se­ker.
Pro­ble­me ont­staan vol­gens N­kwin­ti wan­neer men­se grond ver­koop en “die wa­ter­reg­te saam met hul­le neem”.