In watter land woon ek nou eintlik?Argieffoto Die laaste tyd moes ek myself effens knyp: In watter land woon ek nou eintlik? Ja, die antwoord is wel Nederland (vir die rekord: agter die liefde aan). Maar vir iemand soos ek, wat die Suid-Afrikaanse media elke dag met ŉ passie volg – deesdae kan ek gelukkig – herken ek soms die onderwerpe van bespreking. In Suid-Afrika staan die koerante, die sosiale media en die eter styf van die debatte oor rassisme. Dit gaan oor Penny Sparrow, Matthew Theunissen en Mabel Jansen – en oor die ewe rassistiese reaksies van oorkant die kleurlyn. Dit gaan oor die vraag wanneer vooroordeel rassisme word. Of “blackfacing” nou regtig rasissme is. Of rassisme per definisie net by wit mense voorkom en of swartes ook rassiste kan wees. Nou ja, in ons land met sy geskiedenis van apartheid en opstand daarteen, moet ŉ mens so iets seker te wagte wees. Mense se gevoelens van onreg verdwyn nie sommer net nie; dink maar aan hoe lank die lyding van die Anglo-Boereoorlog en die daaropvolgende diskriminasie teen Afrikaners die onderlinge betrekkinge tussen ons en die Engelse nog beduiwel het. Maar Nederland het nooit apartheid geken nie. Jy verwag nie daardie soort debat hier nie en tog bars hy elke jaar weer los, elke keer heftiger. Ter agtergrond: Tot die laat jare sestig en vroeë sewentigs was Nederland ŉ kultureel homogene land. Byna almal was wit; net hier en daar was daar iemand wat nie as Nederlander beskou kon word nie. Toe begin hulle “gasarbeiders” uit Turkye en Marokko invoer om die laer soorte werk te doen waarin die Nederlanders geen sin had nie. Intussen is daar byna ŉ miljoen Moslems in die land, oftewel 5,75% van die bevolking. Hulle is nie meer tydelik nie; hulle is hier om te bly. In 1975 het ŉ Nederlandse kolonie aan die noordkus van Suid-Amerika, Suriname, onafhanklik geword. Dié gebied word hoofsaaklik bewoon deur afstammelinge van slawe wat in die 17de en 18de eeu uit Afrika en Indië daarheen geneem is. Sedert 1975 het sowat 350 000 Surinamers, hoofsaaklik swartes, hulle in Nederland gevestig. Sowat 140 000 mense, veral swartes, uit die Nederlandse Antille, ŉ eilandegroep in die Karibiese See, het ook na Nederland gekom. Die politieke en maatskaplike konsensus is dat dié mense “geïntegreer” moet word. Hulle moet Nederlands leer en die Nederlandse demokratiese en tolerante waardes respekteer. Uiteraard werk dit nie altyd ewe goed nie. Volgens die land se Sentrale Statistiekburo is die Antilliane die beste geïntegreer, met die Surinamers, wat meer met die Nederlandse kultuur in aanraking was, kort op hul hakke. Die Turke en veral die Marokkane loop agter. Dis natuurlik nie met álmal die geval nie. Rotterdam het byvoorbeeld ŉ burgemeester wat as tiener uit Marokko saam met sy ouers hierheen gekom het, Ahmed Aboutaleb. Uiters bekwaam, gewild en gerespekteer. Daar is selfs ŉ kans dat hy leier van die gematig-linkse Partij van de Arbeid kan word. Hoe ook al, ŉ mens sou dus verwag dat kwessies van rassisme veral rondom die Turke en Marokkane sentreer. Dié debat word egter gekortwiek deur die vraag of vooroordeel en diskriminasie teenoor Turke en Marokkane werklik rassisme is. Is Turke en Marokkane van ŉ ander ras, is die vraag waaraan heelparty bydraes tot die gesprek gewy word. Maar ondanks die feit dat die aanwesigheid van ŉ paar honderdduisend swartes uit Suriname en die Antille nie werklik as ŉ probleem ervaar word nie (anders as dié van die Moslems), gaan 80% van die debat oor hulle. Nederland het naamlik ŉ tradisie wat al tot vroeg in die 19de eeu terugdateer. Op die aand van 5 Desember bring Sinterklaas saam met sy helper, Zwarte Piet, persentjies vir alle soet kindertjies. Zwarte Piet is aanvanklik gesien as Sinterklaas se kneg, iemand wat stout kindertjies pak gee, of in ŉ sak stop en na Spanje neem. Die rol word byna altyd gespeel deur ŉ witte wat swart gesmeer is, ŉ kroeshaar-pruik dra, met ringe in die oor en kleurryke klere. Sy rol het self al verander. Hy is nie meer die goedige Sinterklaas se dreigende alter ego nie, maar ŉ vrolike figuur wat die kinders met sy kaperjolle vermaak. Die laaste jaar of drie het sommige aktivistiese swartes egter “ontdek” Piet se rol is ŉ uiting van rassisme (eggo’s van “blackfacing”). Elke jaar weerklink hul eise dat hy afgeskaf moet word, luider. By die breë bevolking stuit dit op verset. Een van die aktiviste wat beswaar teen Piet maak, is ŉ televisie-aankondiger wat uit Suriname kom, Sylvana Simons. Simons het onlangs bekend gemaak sy sluit aan by ŉ party wat hom vir die belange van die Turkse Nederlanders wil beywer, met die naam Denk. Wat Simons na Denk aantrek, weet nugter. Sy is nie van Turkse afkoms nie en ook geen Moslem nie. Bowendien word Denk hier gesien as die Nederlandse propaganda-arm van pres. Reçep Tayyip Erdogan van Turkye, ŉ diktatoriale ultra-nasionalis wat besig is om elke vorm van opposisie in sy land plat te trap. Op die sosiale media (klink dit bekend?) is daarop ŉ stroom rassistiese, platvloerse vloeke, skeldpartye en verwensinge oor Simons se kop uitgestort. ŉ Mens wil hier nie herhaal wat gesê is nie; dis verskriklik. Selfs die konserwatiewe premier, Mark Rutte, het gesê hy vind dit “walglik”, al stem hy nie met haar saam nie. Deesdae begin van die swart aktiviste ewenwel – nes in Amerika, Brittanje (en Suid-Afrika) – oor “witheid” debatteer. Alle denkbare en ondenkbare misdade, teenswoordig of in die verlede, word aan “witheid” toegeskryf. Dit demp nie die gevoelens nie. Luidens navorsing van vyf sosioloë aan die Radbout-Universiteit van Nijmegen, het minder as ŉ kwart van die Nederlanders hulle in ŉ opname van 1985 negatief oor etniese minderhede in die land uitgelaat. In 2012 was dit meer as die helfte. En dit nie, soos ŉ mens sou dink, slegs onder armer, laag opgeleide mense nie, maar ook by rykes en geleerdes. Die gemak waarmee ŉ mens jou woede via die sosiale media kan uitstort, speel natuurlik ŉ groot rol. Wat vroeër oor ŉ bier of langs die braaivleisvuur gesê is, verskyn nou op Facebook of Twitter. Hoe dit ookal sy, Suid-Afrikaners moenie dink hul probleme is uniek nie. Selfs in die voorheen, o, so polities korrekte Nederland, kom soortgelyke probleme voor.