Ramaphosa nie noodwendig volgende presidentDie nuwe president van die ANC, Cyril Ramaphosa. (Foto: GCIS) Die tafel is gedek vir Suid-Afrika om ŉ nuwe president te kry, en hoewel adj.pres. Cyril Ramaphosa tans na die gunsteling lyk om die leisels oor te neem, kan die Grondwet dalk beteken dat hy om strategiese redes ŉ bietjie moet wag. Dit is die eindtye vir Zuma se bewind, en in die wandelgange van die parlement is hier net twee vrae wat gevra word: Wie gaan hom opvolg en watter voordele probeer hy beding? Dit is nie eens meer ŉ vraag of hy mag gaan afstaan as president nie – dis gedane sake. Presies wanneer maak nie eens saak nie. Of dit nou vandag, môre of volgende week is, die punt is dat hy geskiedenis is. Hy spartel en wriemel tans, maar sy posisie is swak. Dis duidelik dat die lang messe vir hom uit is. Sy tyd is verby en hy kan nie amnestie teen vervolging kry nie, want die strafregstelsel laat dit nie toe tensy jy ŉ staatsgetuie word en alles openbaar wat jy weet nie. En die haaie swem rond in die parlementêre vaarwaters – die bloed is in die water; dis Zuma-bloed, en politici posisioneer hulself om in eie belang te oorleef. Die vraag op elkeen se lippe is eenvoudig: Wat kan ek hierby baat en hoe kan dit my loopbaan bou? Was hy ŉ edeler mens, sou mens dalk jammer kon voel vir Zuma – een dag nog in die stoel met al die voorregte, die volgende dag niks; iets wat niets word, as mens die ou spreekwoord kan omdraai. So, wie gaan hom opvolg? Die artikel ter sprake is artikel 88, wat soos volg lui: Ampstermyn van president: (2) Niemand mag die amp van president vir meer as twee ampstermyne beklee nie, maar wanneer iemand verkies word om ŉ vakature in die amp van president te vul, word die tydperk tussen daardie verkiesing en die volgende verkiesing van ŉ president nie as ŉ ampstermyn beskou nie. Die volgende verkiesing moet oor ongeveer 16 maande plaasvind, en die vraag is of daardie 16 maande as ŉ volle ampstermyn geld, of nie. En as jy daaroor wonder, is jy in goeie geselskap. Die land se voorste regsgeleerdes krap ook daaroor kop. Daar is tans geen duidelike antwoord daarop nie. Hoekom is dit belangrik? Want die Grondwet bepaal onomstootlik dat niemand meer as twee opeenvolgende ampstermyne as president mag dien nie. So as jy die gesalfde is, soos Ramaphosa wel is, wil jy baie graag oorneem en begin regeer, maar jy wil jou nie misgis nie. Jy wil twee volle vyfjaar-ampstermyne hê. Jy wil nie die kans waag dat jou eerste 16 maande jou volle eerste termyn is nie. So, as die 16 maande wel ŉ volle ampstermyn verteenwoordig, wil jy ŉ plekhouer aanstel, soos wat oudpres. Kgalema Motlanthe was, en dan ná die volgende verkiesing self oorneem. As die 16 maande nie as volle termyn tel nie en jou naam is Cyril Ramaphosa, wil jy jou agterstewe so gou moontlik in die stoel van die Uniegebou se presidensiële kantoor kry. Dit is geen teoretiese vraag nie – dit sny na die kern van die huidige gesloer om van Zuma ontslae te raak. Indien daardie 16 maande nie tel as ampstermyn nie, is Ramaphosa binnekort Zuma se opvolger. Indien wel, is dit iemand anders. Topamptenare van die parlement het vanoggend versigtig aan Maroela Media laat blyk hul regsadvies is dat die 16 maande wel ŉ termyn verteenwoordig. Indien hulle hul by daardie regsadvies hou, gaan Ramaphosa nie die volgende president wees nie. In daardie geval sal hy as adjunkpresident, en as leier van die ANC, absoluut die mag agter die troon wees. So, hy sal iemand as president wil hê wat sal doen presies soos hy vir die persoon sê. Een van die sterkste kandidate as plekhouer is die huidige speaker van die Nasionale Vergadering, Baleka Mbete. Sy is byna aan die einde van haar loopbaan, sy het geen uitvoerende posisie of magsbasis meer in die ANC nie, haar tydperk as speaker is ŉ rampspoedige mislukking en sy wou nog altyd president wees. Dit sal ook beteken sy sal Suid-Afrika se eerste vrouepresident wees, wat vir haar ŉ unieke plek in die geskiedenis sal verseker. Vir Ramaphosa en sy ondersteuners sal dit twee vlieë met een klap wees. Eerstens haal dit die angel uit die aanklag dat vroue eenkant toe geskuif word deur die ANC-leierskap (net een uit ses van die ANC-topleierskap en net een uit agt ANC-premiers is ŉ vrou). As Ramaphosa aan die land sy eerste vrouepresident kan gee, sal dit daardie feministiese kritici se monde snoer. En tweedens sal dit beteken die parlement kan ŉ beter speaker kry, en beter funksioneer. Die naam wat al lankal in Ramaphosa-kringe genoem word, is dié van Thoko Didiza, die huidige voorsitter van die Nasionale Vergadering, wat sowel in die ANC as in die opposisie respek afdwing. Dit is tans die aard van gesprekke hier in die parlement. Dit is onseker. Maar niemand het gesê die eindtye gaan maklik wees nie.