Verskeie wingerd- en vrugteboere in die Boland en ander dele van die Wes-Kaap sit met stukke uitvalgrond wat ongebruik lê en dikwels as nuttelose lappe aarde beskou word. Dit is nie noodwendig nuttelose grond nie. Volgens mnr. Nollie Stofberg van Swartwalle, Worcester, is dit beslis moontlik om deur ’n veefaktor waarde tot hierdie grond toe te voeg.
Nadat hy en sy familie (pa en drie broers) in die 1980’s heelwat grond tot die bestaande familieplaas bygekoop het, was taamlike groot dele daarvan te marginaal om wingerd of vrugte op te plant. Dit het hom egter gepla om die grond nutteloos te laat lê. Grond in die Boland is intensiewe boerderygrond en duur. Hy het toe besluit om na die moontlikheid van ’n veefaktor op dié sowat 250 hektaar marginale suurgrond aan die Breërivier te kyk.
In 1985 het hy ’n klompie Sussex-graaddiere gekoop, met die uitsluitlike doel om die uitvalgrond op sy plaas optimaal te benut. Hy het met tien koeie en ’n bul begin.
Kort daarna het hy egter besef dat om sulke grond werklik optimaal te benut, hy stoetdiere daarop moes aanhou. Omdat hy besef het dat die stoetery klein sou bly weens die veld se beperkings, het hy geweet dat hy diere oordeelkundig sou moes koop.
Waarom het Stofberg op die Sussex besluit? Hy sê hy het besef dat nie enige beesras goed op suurveld sal aard nie. Hy het gaan kers opsteek by mnr. Jan Schutte van Senekal, wat destyds allerweë bekend was as ’n beeskenner. Hy het Schutte vertel van die graad van suurheid van die grond en aan hom gesê hy wil met diere met ’n goeie temperament daarop boer.
Schutte het gesê daar is nie ’n perfekte beesras wat aan ál Stofberg se vereistes kon voldoen nie, maar hy het tog drie rasse voorgestel. Die Sussex was sy eerste keuse omdat hierdie ras bekend is vir sy aanpasbaarheid, selfs op suurveld. “Dié diere vreet eers, dan proe hulle,” het Schutte gesê.
Verder het hulle die ideale raamgrootte, is hulle vir kruisteling geskik en het hulle ’n goeie temperament.
Stofberg sê sy Sussex-stoetery is taamlik uniek in die Boland. Hy meen hy het eintlik baanbrekerswerk gedoen, want nadat hy sukses met die Sussex behaal het op marginale grond, het minstens vier ander stoeterye in die streek hul verskyning gemaak. Hy kry heelwat navrae van boere wat dit ook oorweeg om met hierdie ras te begin boer.
Hy het gevind dat diere wat hy in die Vrystaat en KwaZulu-Natal koop, wel ’n oorbruggingstydperk nodig het om van soetveld na suurveld oor te skakel. Diere wat hy aan boere met soetveld verkoop, pas egter dadelik in hul nuwe gebied aan.
Stofberg sê hy selekteer sy beeste op grond van die gewone eienskappe, naamlik goeie melk- en vleisproduksie en ’n goed gevormde uier.
Die heel belangrikste oorweging is egter ’n mediumgroot raamwerk. Op marginale grond, soos waarop die beeste in sy boerdery aangehou word, sal ’n grootraambees nie aard nie. Groot diere vreet meer en op marginale grond moet hulle meer en verder loop om te wei. Hulle is bloot te swaar vir die soort veld waarop hulle op Platdrif – een van sy plase – aangehou word.
Stofberg sê ’n boer moet die ideale kalftyd kies volgens die omgewing waarin hy boer en die toestande daar. Dit verskil van gebied tot gebied.
Sy teelbeleid werk soos volg: Op 1 Julie elke jaar plaas hy die bulle by die verse wat die eerste keer gedek moet word sodat die verse teen April van die volgende jaar kan kalf. Die rede hiervoor is dat dit die verse ’n langer gaping gee voordat hulle hul tweede kalf kry. Dit gee hulle ’n kans om voluit te ontwikkel op die swak suurveld, wat ’n demper op groei plaas. Die ouer koeie word eers in Augustus gedek en kalf dan middel Mei. Die stoetery maak hoofsaaklik van natuurlike dekking gebruik.
In die dektyd word die weiding op die plaas in twee kampe verdeel, elk met ’n teelbul en 25 vroulike diere.
Die kalwers loop saam met hul ma’s op die natuurlike suurveld tot speentyd in Desember en Januarie. Vanaf Februarie of Maart tot die winter gee Stofberg byvoeding in die vorm van garsstrooi en ’n onderhoudslek. Dit vul die droëmateriaal op die veld aan en dien as ’n energie- en proteïenaanvulling.