Ke a tseba hore botlokotsebe bo baka boima bo boholo mmeleng, ditjheleteng le moyeng wa diphofu tsa bona. Hore ho ntlafatswe ditshebeletso bakeng la diphofu tsohle tsa botlokotsebe, ke ikemiseditse ho atametsa ditlhoko tsa diphofu pelong ya Mokgwa wa Tshebetso wa Toka kgahlano le Botlokotsebe le ho lekanya ditokelo tsa bona le tsa baqosuwa. Sena se tla fihlellwa ka ho kenngwa ha tjhata ya Ditokelo tsa Diphofu.
Tjhata ena ya Ditokelo tsa Diphofu (Tjhata) e tsamaelana le seo Molao wa Motheo wa Afrika Borwa wa 1996 o leng ka sona le Phatlalatso ya Matjhaba a Kopaneng ka Leano la Motheo la Toka ya Diphofu tsa Botlokotsebe le Tshebediso e Mpe ya Matla, 1985 (GA/RES/40/34). Tjhata ena e beha motheo wa ho lekanya ditokelo tsa bobedi diphofu le baqusuwa, hammoho le ho netefatsa hore Diphofu di tshwarwa ka lerato le tlhompo ya seriti sa tsona. E batla ho netefatsa hore diphofu di fumana pheko bakeng la kotsi eo di kopaneng le yona ka ho fumantshwa Mokgwa wa Tshebetso wa Toka kgahlano le Botlokotsebe.
Leano la ho netefatsa ho sebetsa ho latela ho kenngwa tshebetsong ha Tjhata ke ba fanang ka ditshebeletso le tla hlahiswa, le tlang ho ba tataiso bakeng la tshebetso e tlang ho tlama bohle ba fanang ka ditshebeletso. Mokgwa wa tsamaiso ya boikamahanyo o tla kenngwa hore ho tle ho netefatswe hore ho na le boikarabello ha dintho di tsamaya hampe.
Komeshene ya Molao ya Afrika Borwa e mothating wa ho hlahisa molao wa ho thehwa ha Kantoro ya Diphofu tse Molaong e tlang ho tsamaisa ho kenngwa ha Tjhata ena tshebetsong le mehato e meng e reretsweng ho matlafatsa diphofu.
Ke kopa bohle ba phethe boikarabelo ba bona ka ho phethahala ho netefatsa hore ho kenngwa ha Tjhata ena tshebetsong ho a atleha le hore ho fihlella merero ya yona.
Sekgahla se matla sa botlokotsebe diphofung le bokgoni ba ho sona ho se natse ditholwana tsa demokrasi le ditokelo tse ding tse ngata le ditokolloho tse sireleditsweng ke Molao wa Motheo wa rona.
Ho lokisetsa ho hlabollwa ha diphofu ha maemo ho sa ikamahanngwe le wona.
Tokelo ya ho tshwarwa ka toka le tlhompho ya seriti le sekgukgu sa hao.
O na le tokelo ya ho sebeletswa kapele le ka tlhompho, o tshwerwe ka tlhompho ya seriti sa hao le sekgukgu ke ditho tsohle tsa mokgatlo ofe kapa ofe o fanang ka ditshebeletso.
Mapolesa, ha a etsa diphuputso, batjhotjhisi le bahlanka ba lekgotla la dinyewe ha ba hlophisetsa le ka nako ya ho mamelwa ha nyewe, hammoho le, bohle ba bang ba fanang ka ditshebeletso, ba lokela ho etsa hore ho fokotswe ho se tshwarehe hantle ha hao jwalo ka phofu, hara tse ding, ho tshwara dipuisano le wena ka puo ya hao le sekgukgung ha ho hlokeha.
Diketso tsena di tla thibela tlatlapo ya phofu e boemong bo hodimo.
O na le tokelo ya ho fana ka tsebiso nakong ya ha ho etswa diphuputso le ha ho mamelwa nyewe.
Mapolesa, motjhotjhisi le mohlanka wa tshebeletso tsa tshokollo ya batshwaruwa ba tla nka mehato ya ho netefatsa hore seo o batlang ho se bua phuputsong, botjhotjhising le ho mamelweng ha parole ho a mamelwa le ho lekolwa ha ho etswa qeto ya ho tswelapele ka phuputso, kapa ho tjhotjhisweng kapa kopanong ya Boto ya Parole.
Tokelo ena e bolela hore o ka ba le seabo (moo ho hlokehang le moo ho kgonahalang) tshebetsong ya toka kgahlano le botlokotsebe, ka ho kenela dikopano tsa ho mamelwa ha kopo ya beili, nyewe, kahlolo le/kapa kopano ya boto ya parole.
Ho bolela hore o tla ba le monyetla wa ho etsa ditatemente tsa tlatsetso mapoleseng ha o hlokomela hore setatemente sa pele ha se a fella; o kanna wa boela wa etsa setatemente lekgotleng la dinyewe ho etsa sekgahla sa botlokotsebe se utlwahale lekgotleng la dinyewe.
Ho feta moo o ka nna wa etsa kopo ka lengolo ho Modulasetulo wa Boto ya Parole ho kenela dikopano tsa ho mamelwa ha parole le ho fana ka seo o se tsebang ka lengolo.
O na le tokelo ya ho fumana tsebiso le ho tsebiswa ka ditokelo tsa hao le ditshebeletso tsohle tse loketseng tseo o lokelang ho di fuwa ke ba fanang ka ditshebeletso.
O lokela ho tsebiswa ka seabo sa hao nyeweng le tekanyetso ya nako eo nyewe e tlang ho e nka. O ka kopa tsebiso mabapi le matsatsi a ho mamelwa ha nyewe, ditefo tsa dipaki le mananeo a tshireletso ya dipaki.
O ka boela wa kopa ho tsebiswa ka boemo boo nyewe e leng ho bona, hore setlokotsebe se tshwerwe kapa tjhe, se qositswe, se fuwe beili, se qositswe ka molao, se fumanwe se le molato mme ha ho etsahetse, se ahlotswe.
Ha o na tokelo ya ho tsebiswa ka ditokelo tsa hao feela, empa le ho disebedisa.
O ka boela, e le karolo ya tokelo ya hao ya ho fumantshwa tsebiso, wa kopa tlhalosetso ya le ha e le sefe seo o sa se utlwisiseng ka puo ya hao.
O ka kopa mabaka a qeto e ileng ya nkuwa ka nyewe ya hao, hore ho qoswe kapa tjhe.
O na le tokelo ya ho fumantshwa ditokomanetseo molao o dumellang hore o be le tsona.
O ka kopa ho fumantshwa tsebiso mabapi le ho mamelwa ha nyewe tseo o ka di kenelang. O ka boela wa kopa motjhotjhisi ho tsebisa ramosebetsi wa hao ka ho mamelwa ha nyewe le ha e le hofe, ho hlokang hore o be siyo mosebetsing.
O na le tokelo ya ho se tshoswe, tlatlatjwe, tlatlatjwe, tshabiswe, sokodiswe, fuwe tjotjo, botlokotsebe le tshebediso e mpe.
Ha o le paki o tla lokela ho tlaleha ditshoso tse jwalo sepoleseng kapa ho motjhotjhisi wa mmuso ya ka sehloohong.
Mapolesa, ha o ikamahanya le ditlhoko tse itseng, a tla etsa kopo ya hore o kenngwe tshireletsong ya dipaki.
Ha kopo e jwalo e atlehile o tla kenngwa lenaneong la tshireletso ya dipaki.
Ha o ntse o tla sireletswa, ka moo ho ka kgonehang ka teng, mefuteng yohle ya kgahlamelo e sa lokang, ho tea mohlala, o tla sireletswa tlatlapong kapa tshosong.
Sena se tla netefatsa polokeho ya hao jwalo ka paki hore bopaki ba hao bo se hahlamelwe kapa ho etsa ore o ikhule ho faneng ka bopaki ka lebaka la kgahlamelo e sa lokang.
Tokelo ena e bolela hore maemong a itseng lekgotla la dinyewe le ka thibela phatlalatso ya tsebiso le ha e le efe (ho kenyelletsa le botho ba hao) kapa e ka laela hore nyewe e tshwarelwe sekgukgung (e nkuwa ditshwantsho)/ o ka kopa Ditshebeletso tsa Tshokollo ya Batshwaruwa ho o tsebisa ha setlokotsebe se bahlehile kapa se fallisitswe.
O na le tokelo ya ho kopa ho thuswa, le ho fihlella (ha ho hlokeha le ha ho kgonahala) ditshebeletso tsa setjhaba, bophelo le tataiso hammoho le thuso ya semolao e loketseng ditlhoko tsa hao.
A tla o thusa ka ho o hlalosetsa tshebetso ya sepolesa; ho o tsebisa ka ditokelo tsa hao le ho o kgothalletsa ho leba ho ba bang ba fanang ka ditshebeletso.
Motsamaisi wa kantoro kapa hlooho ya kantoro lekgotleng la dinyewe o tla etsa tlhophiso ditshebeletso tsa toloko.
Batjhotjhisi ba tla netefatsa hore ho nkuwa mehato e ikgethang mabapi le botlokotsebe ba thobalano, merusu ya ka lapeng le tshehetso/tlhokomelo ya bana le hore dinyewe di mamelwa makgotleng a kgathehileng a dinyewe, moo ho kgonehang.
Bohle ba fanang ka ditshebeletwso ho latela mesebetsi ya bona ka ho fapana ba na le mosebetsi wa ho nka mehato yohle e loketseng ho kenyelletsa diphofu tse nang le ditlhoko tse ikgethang le ho di tshwara ka mokgawa o nang le kutlwelo.
O na le tekelo ya ho lefuwa bakeng la tahlehelo kapa tshenyo ya thepa e ileng ya bakwa ke botlokotsebe bo entsweng kgahlano le wena.
Ka tsatsi la kahlolo ya moqosuwa o ka kopa motjhtjhisi ho kopa lekgotla la dinyewe hore ho ntshuwe taelo ya hore o lefuwe ho latela Karolo ya 297 le 300 ya Molao wa Tsamaiso ya Nyewe ya Botlokotsebe wa 51 wa 1977. Tefo e bolela tjhelete eo lekgotla la dinyewe le e fang phofu e ileng ya lahlehelwa kapa ya senyehelwa ke thepa, ho kenyelletsa le tjhelete ka lebaka la ketso ya botlokotsebe kapa tshitiso ka motho ya ileng a tshwarwa ka botlokotsebe?
Motjhotjhisi o tla o tsebisa ka taelo ya tefo empa tlelereke ya lekgotla la dinyewe e tla ikarabella ho e phethahatsa, le hape hore o ka ritela nyewe kgahlano le moqosuwa moo e leng hore lekgotla la dinyewe ha le fane ka taelo ya tefo hammoho le moo tshenyo e sa lekanyetseheng ha bobebe ho latela tshebetso ya ditjhelete jwalo ka tshenyo ya botsitso ba kelello kapa bohloko le mahlomola.
O na le tokelo ya ho buseletswa thepa eo o ileng wa e amohuwa ntle le molao. Puseletso e bolela hore lekgotla la dinyewe, ka mora ho fumana molato, le laela moqosuwa ho kgutlisa thepa eo a ileng a fumanwa a le molato wa ho eo amoha yona ntle le molao hore o tle o kgutlisetswe maemong ao o neng o le ho ona pele ho botlokotsebe?
Ka kopo sheba Boemo ba Maemo Ditshebeletsong tsa Diphofu tsa Botlokotsebe, tse ka fumanehang Mafapheng a Mmuso, ha o ka batla tsebiso e nngwe e kenelletseng mabapi le ditokelo tse fapaneng.
O ntse o hopola hore o na le tokelo ya ho tletleba, o ka ikopanya le lefapha le itseng la mmuso kapa ya fanang ka tshebeletso ha o na le tletlebo le ha e le efe mabapi le tshebeletso eo o e fumanang kapa ha ditokelo tsa hao di sa natswe.
a. Kantoro ya Mosireletsi wa Setjhaba, b. Babuelli ba Ditokelo tsa Botho, c. Komeshene ya Ditokelo tsa Botho ya Afrika Borwa, d. Bolaodi bo Ikemetseng ba Ditletlebo, e. Komeshene ya Tekano ya Bong, f. Bolaodi ba Botjhotjhisi ka hara Naha, g. Dikantoro tsa Sepolesa a Metropolitan, h.
Mmuelli wa kgetho ya hao le ka ditjeho tsa hao.
Bakeng la ho fumana tsebiso e eketsehileng ka mokgwa wa ho tletleba, ka kopo sheba Bonnyane Maemo a Tshebeletso tsa Diphofu tsa Botlokotsebe. Tokomane ena e a fumaneha kantorong le ha e le efe ya mmuso.
ka kopo hlokomela hore tshebediso ya nomoro ya mahala e sa ntsane e tla netefatswa.
Tjhata ya Ditokelo tsa Diphofu tsa Afrika Borwa e hlahisitswe ke Bolaodi ba Bong Lefapheng la Toka le Ntshetsopele ya Molao wa Motheo, ka tshebedisano le Mafapha a Ntshetsopele ya Setjhaba, Ditshebeletso tsa Tshokollo ya Batshwaruwa, Thuto, le Bophelo bo Botle, ha mmoho le Bolaodi ba Botjhotjhisi ba Setjhaba, Ditshebeletso tsa Sepolesa sa Afrika Borwa, Komeshene ya Phetolo ya Molao ya Afrika Borwa, Komeshene ya Ditokelo tsa Botho ya Afrika Borwa, Kantoro ya Mosireletsi wa Setjhaba, Bolaodi bo Ikemetseng ba Ditletlebo, Ditho tsa Ditshebeletso tsa Makgistrata le Toka le ditho tsa Sepolesa sa Metro sa Tshwane.
Lefapha la Toka le Ntshetsopele ya Molao wa Motheo e ananela ka botebo dinyehelo tse entsweng ke mekgatlo e meng eo e seng ya mmuso le ditsha tsa thuto ho tokomane.