Diereplaas – die klassieke Engelse roman nou in AfrikaansDiereplaas, George Orwell, vertaal deur Wium van Zyl (2022) As Wium van Zyl in sy voorwoord tot Diereplaas, sy vertaling van George Orwell se Animal Farm, dié novelle beskryf as “ŉ verhaal van ŉ herhalende politieke proses, oor hoe revolusionêre bevryding en gepaardgaande politieke idealisme alreeds die kiem dra van nuwe elitisme en magsvergrype wat die swakkes verblind en tot uitbuiting verdoem”, het hy meteen ook die regverdiging vir ŉ vertaling in Afrikaans van dié boek gegee. Benewens die feit dat dié soort ontmaskering van ideologiese mites altyd nodig sal wees, kom Van Zyl vorendag met ŉ soepel, dog getroue, vertaling van dié klassieke roman. Animal Farm is eindelik in 1945 gepubliseer nadat vier uitgewers nie aan die manuskrip wou raak nie, grootliks omdat dit so anti-Swojet was. Tydens die Tweede Wêreldoorlog is Stalin in Engeland as ŉ vriend beskou – dit is genoem as rede waarom uitgewers nie die boek wou uitgee nie – en boonop het Stalin se Rooi Leër ŉ taamlike aandeel gehad in Hitler se ondergang. Dit was dus nie ŉ goeie tyd om as uitgewer betrokke te raak by ŉ boek oor ŉ klomp plaasdiere wat in opstand kom, die mense van die plaas verdryf, en hulle eie dierebestel op die plaas vestig nie. Veral nie met die verwysings na nieu-elitisme en gepaardgaande magsvergrype nie. En toe die boek eindelik uitgegee is, was dit met Orwell (1903-1950) wat in sy voorwoord te velde getrek het teen wat hy genoem het selfsensuur. Goed word uit die Britse pers gehou, het hy aangevoer, nie omdat die regering tussen beide tree nie, maar omdat daar ŉ algemene gevoel is van “daardie feite moet liefs nie genoem word nie”. Die raakvlakke met die hede, 78 jaar later, is nie net opvallend nie, maar ook verbysterend. Dit is dalk die rede waarom die Zimbabwiese skrywer NoViolet Bulawayo die allegoriese Animal Farm as vertrekpunt gebruik het vir Glory, haar jongste roman wat vroeër vanjaar op die langlys van die Bookerprys was. In dié roman, geplaas in Zimbabwe tydens en ná die heerskappy van Robert Mugabe, is die karakters, soos in Orwel se novelle, diere. Van Zyl slaag daarin om die Engelse landskap, die klimaat en die omstandighede van die tyd te behou in ŉ idiomatiese en maklik leesbare vertaling. Die karakters se name word op die voet vertaal – die enigste een wat my dalk ŉ bietjie gegooi het, was Squealer wat Fluiter geword het – en Heerenhof, as vertaling vir die naam van die plaas is ŉ vonds, dis net soveel meer onheilspellend as die Engelse Manor Farm. Wat ŉ leser van die digitale era onmiddellik behoort op te val, is Orwell se duidelike uitwys van fopnuus, byna 80 jaar gelede. Fluiter (en ek kan nie help om te dink dat sy van Pravda sou kon wees nie) is die een wat sake aldeur in perspektief probeer stel. As die “dom en kwaadwillige gerug” versprei word dat een van die diere na die perdeslagtery gestuur word (een van die diere se sewe gebooie was dat geen dier ŉ ander dier mag doodmaak nie), is Fluiter vinnig om te verduidelik die wa het voorheen aan die perdeslagter behoort en is deur die veearts gekoop, wat nog net nie die naam doodgeverf het nie. “Dit is hoe die misverstand ontstaan het” (112). En dan lees ŉ mens: “Die diere was geweldig verlig om dit te hoor.” Dit is dié soort voetwerk wat, soos Van Zyl dit in die voorwoord stel, “swakkes verblind en tot uitbuiting verdoem”. Hoewel Orwell bekend is vir die woorde, “alle diere is gelyk, maar sommige diere is meer gelyk as ander”, tref dié gewaarwording ŉ mens weer soos ŉ hamerhou teen die einde van die boek. Was Orwell ŉ profeet? Dalk is dit nie nodig om hom so in te perk nie. Wat wel waar lyk, is dat sy allegorie nog ŉ lang raklewe gaan hê. Nou ook in Van Zyl se vertaling. Diereplaas deur George Orwell, vertaal deur Wium van Zyl (2022), uitgegee deur Hemel en See Boeke. Koop die boek hier.