Kysbriewe – skreeusnaaks en hartverskeurend | RSGplus
Kysbriewe – skreeusnaaks en hartverskeurend
Gepubliseer op 29/10/2015.
Die skreeusnaakse én hartverskeurende verhaal van die vriendskap tussen Andrew Makepeace Ladd III en Melissa Gardner, wie se verhaal ontvou deur 'n reeks briewe wat oor 'n tydperk van byna sestig jaar strek, kan vanaand om 20:00 in Radioteater gehoor word. Eben Cruywagen is die regisseur én verwerker van Kysbriewe (oorspronklik in Engels as Love Letters) en gee hier 'n oorsig van hierdie besonderse storie en waarom dit nie misgeloop moet word nie.
Die dramaturg en dosent, A.R. Gurney, se Love Letters was nooit bedoel, soos hy self erken het, om 'n drama te wees of selfs te word nie. Hy het dit oorspronklik geskryf as 'n verhaal in briefvorm wat hy aan The New Yorker voorgelê het, wat die manuskrip terstond aan hom teruggestuur het met die bondige kommentaar: "We don't publish plays." Sy agent en vriend, Gilbert Parker, het daarna voorgestel dat hy dit tóg as 'n leesdrama op die verhoog beproef.
Gurney het die eerste poging saam met sy vriendin, die aktrise Holland Taylor, in die laat jare tagtig in die New York Public Library gaan voorlees in plaas van die lesing oor Wasps at Dinner wat hy daar sou gee. Volgens Gurney het hulle om vier namiddag begin lees en om vyfuur besluit om 'n pouse te verklaar, waartydens hy aan die gehoor sou gesê het: "Well, I'm sure a lot of you have to go," maar almal het glo vasgenael bly sit. Die gehoor se reaksie was voldoende vir Parker, sy agent, om die teks vir teaters aan te bied, en uiteindelik het die Long Wharf Theatre dit op die planke gebring.
Spoedig het die woord versprei en het ander teaters soos die off Broadway Promenade Theatre en die ou Edison Hotel in Broadway, en teaters in Hollywood dit aangebied. Die bekende Hollywood sterre, Robert Wagner en Stephanie Powers, het selfs 'n landwye toer daarmee onderneem. Die kritici was egter skepties en terwyl The New York Times die stuk nie aangeprys het nie, het The New Yorker dit nie eers geresenseer nie.
Love Letters is reeds in verskeie tale vertaal en word oral in die wêreld opgevoer. Relatief onlangs is dit in Parys aangebied deur Anouk Aimee en Alan Delon, en selfs die vorige Goewerneur van Kalifornië (Arnold Schwarzenegger) en sy vrou het dit in Sacramento tydens 'n fondsinsamelingsveldtog aangebied – weliswaar sonder die drieletter- en ander kragwoorde. Verlede jaar het Ali MacGraw en Ryan O'Neal, die sterre van die geliefde rolprent, Love Story, kragte saamgesnoer om dit weer op Broadway op te voer. Om die waarheid te sê, Broadway het in die jongste tyd geweldig ster- en selebriteit georiënteer geraak, wat meebring dat kontemporêre vertolkers van Love Letters op Broadway deur die bank Tony-, Oscar-, Golden Globe- of Emmy-wenners is.
In 1990 was die stuk 'n Pulitzer-prys finalis vir drama.
Love Letters is in Afrikaans vertaal deur Marguerite Robinson as Kysbriewe, en toe tydens die KKNK in Oudtshoorn opgevoer. Dit is toe vir die radio verwerk deur Eben Cruywagen.
As regisseur en verwerker was die uitdaging om die lywige teks minder staties vir die radio aan te bied ten einde te vergoed vir die gebrek aan visuele stimulus wat uiteraard 'n deurslaggewende rol speel in 'n verhoogaanbieding. Daar is lyftaal, gesigsuitdrukkings en beligting handige hulpmiddels om die aandag van die gehoor te boei. Die radio het slegs stem, byklank en musiek om dieselfde te vermag.
Terwyl gedeeltes gedramatiseer is vir die RSG-produksie, het ek my dus ook veroorloof om nie net die subteks in dialoog te omskep terwyl Andrew (Andy) deur hulle jarelange korrespondensie blaai nie – wat meebring dat hy, sowel as Melissa, as't ware kommentaar lewer op hoe hy haar terugslae en geleidelike verwording deur die jare hanteer het – maar ook om die gegewe binne spesifieke ruimtes te plaas en die struktuur van die intrige te wysig. Diegene wat vertroud is met die oorspronklike (ook Afrikaanse) teks, sal daarom merk dat die radio-verwerking plek-plek drasties van die verhoogteks verskil, alhoewel die verhaallyn as sodanig nie aangetas is nie.
Die rolle van Andy Ladd en Melissa Gardner word meesterlik vertolk deur Johann Nel en Ronel Geldenhuys, met Juanita Swanepoel wat die kameë van Mevrou Gardner vertolk.
Luister gerus op Donderdag 29 Oktober om 20:00 na Kysbriewe, deur A.R. Gurney, in Radioteater op RSG. Die regisseur in Kaapstad is Eben Cruywagen.