DIE OORSPRONG VAN DIE NAAM WINTERBACH
Die volgende spreuk dateer uit 1759 en was oorspronklik op 'n balk in die Winterbach-huis in Rothenburg ob der Tauber, Duitsland uitgegraveer. Hierdie huis het later die bekende Hotel Eisenhut geword en die eienaars het gedurende 2012 die huis opgeknap en terselfdertyd die balk verwyder. Daar is darem nog 'n paar oorspronklike skilderye van Winterbachs in die hotel te sien:
Gut Wein hat einst undt gastlich Dach
das erbar Haus der Winterbach
Gott walt, dass meine Gasterey
stets erbar, frumb undt freundlich sey: 1759 Direkte vertaling:
Goeie wyn is onder die gasvrye dak
van die eerbare huis van Winterbach
God gee dat my gasvryheid
Steeds eerbaar, vroom en vriendelik is. Vrye vertaling:
Goeie wyn kry jy onder die gasvrye dak
van die eerbare huis van Winterbach.
Mag God gee dat my gasvryheid
altyd eerbaar, vroom en vriendelik sal wees: 1759
Betekenis van die simbole op die oorspronklike von Winterbach familiewapen
(Die wapen is bokant die voordeur van die Winterbachwoning (Hotel Eisenhut) in Rothenburg o.d. Tauber.)
Regverdigheid (ook militêre eer)
'n Teken van ratsheid en beskerming
'n Persoon met leierseienskappe
Wysheid en sekerheid tydens verdediging;
krag, beskutting, onkwesbaarheid
Stel verdediging voor
Deur die oppergesag vereer;
Hoop op meer roem
Hierdie stel die Tauberrivier voor wat langs die stad "Rothenburg ob der Tauber" verbyvloei.
Die blou agtergrond staan vir waarheid en getrouheid (lojaliteit)
Inligting gekry by:
Johannes David Wilhelm von Winterbach het in 1827 'n boek geskryf wat handel oor die geskiedenis van die Duitse stad Rothenburg an der Tauber (vandag Rothenburg ob der Tauber).
Volgens Deel 2 van die boek lui die insetsel onderaan bladsye 192 tot 195 min of meer soos volg:
Die ridders Johann en Konrad von Schauenburg, genaamd Winterbach, het in 1331 die biskop Berthold van Straatsburg (Straßburg/Strasbourg) aangeval, maar is verslaan en verdryf en hulle vestings (burg, kasteel) is beroof sodat slegs Winterbach ('n dorp in die Würtembergse distrik) vir hulle neefs oorgebly het, wie dan ook Schauenburg behou het.
Die hooggeagte Johann het na Franke ('n streek in die suide van Duitsland) gevlug en daar tesame met sy seuns onder die naam Johann Werner gaan woon. So moes hierdie adellikes op die harde manier leer dat 'n ondankbare wêreld die beloning is, want hulle ryk voorvaders het beduidende bydraes aan die stigting van die kerk in Straatsburg gemaak, volgens die annale van die pouslike verklarings, bv. op die 4de Februarie 1220 word as stigter van die Allerheiligste Klooster benoem:
"Die Ryksridder Welf, von Schauenburg, genaamd Winterbach, en sy huisvrou."
Jörg von Schauenburg was ook in 1221 die eerste kanonikus van hierdie klooster, en in 1300 is Rüdiger von Schauenburg, genaamd Winterbach, asook in 1380 Berchtold v. Sch. gen. Winterbach as "Präpositus" benoem.
Die naam Werner is tot 1594 gebruik toe die bloedlyn van die Winterbach en Schauenburg -vestings met Hans Reichard von Schauenburg, genaamd Winterbach, uitgesterf het en hierdie eiendomme aan die oorlewende bewoners oorgedra is.
Johann se kleinkind Wendel Werner het in 1494 Rothenburg se Landkommissaris vir Oberstetten geword. Volgens die keiserlike Wapen- en Adeldiplomas van 1600 en 1695 moes die skryfwyse "von Winterbach und Schauenburg" gebruik word, soos ook in die Koninklike Adelrooster van 1815 ingeskryf is.
Wat die Schauenburg kasteel aanbetref: Dit is nou 'n ruïne naby die dorpie Oberkirch in Duitsland, so 25 km oos van die Rynrivier by Straatsburg.
Die oorspronklike Winterbach-kasteel bestaan nie meer nie. Dit was waarskynlik naby aan Schauenburg en 'n soektog na sy moontlike ligging het die volgende opgelewer:
'n Paar km suid-wes van Schauenburg is die dorp Oberkirch, en oos van die dorp is die Winterbach-spruit, of meer korrek "Winterspruit" in Afrikaans. Uit die dorp loop die "Winterbacher Weg" (Winterbach-weg) in die rigting van die spruit. Daar is ook twee strate genaamd Vorder-Winterbach en Hinter-Winterbach en dit is heel moontlik dat die oorspronklike Winterbach-kasteel tussen hierdie twee strate of in hierdie area geleë was.
Uit verskeie bronne volg dit dus dat die eerste Winterbachs gedurende 1331 uit Schauenburg en omgewing padgegee het. Van hulle het later in Rothenburg ob der Tauber beland en hoë posisies soos senatore en burgemeesters beklee. Sommiges het ook in Jena gaan studeer en Johann Werner, genaamd Winterbach, se seun Johann (1528-1600) het in 1548 'n BA graad in Filosofie in Wittenberg van Philippus Melanchthon (kollega en vriend van Martin Luther) ontvang. Hierdie Winterbachs het die adellike naam "von Winterbach und Schauenburg" ontvang, waarna die "und Schauenburg" in latere jare weggeval het.
Die ander neefs en niggies wat nie deel was van hierdie adellike groep nie, kon nie "von Winterbach" genoem word nie (slegs Winterbach). Daar was dan ook twee familiewapens: een vir die adellike "von" Winterbachs en een vir die "gewone" Winterbachs, soos hieronder gesien:
von Winterbach familiewapen
Die agtergrond het later koningsblou geword. Winterbach familiewapen
Gedurende 1552 moes die stad Rothenburg hom aan die Keiser oorgee wat veroorsaak het dat alle adellikes hulle regte verloor het, en daarmee saam ook die "von" voor Winterbach.
Die Winterbachs het mettertyd uit Rothenburg weggetrek en die volgende wat ek kon opspoor was toe Johann Carel Winterbach [ind00001] op Sondag 13 Feb 1757 as 'n soldaat in Suid-Afrika aan boord die skip "Overschie" aangekom het. Hy is gebore op 11 Maart 1734 in die Duitse stad Kleef (Engels: Cleves, Duits: Kleve) en word gesien as die "Stamvader" van die Winterbachs in Suid-Afrika.
Let wel: 'n Mens sien soms in die argiewe die naam "Winterbach von Kleef", wat beteken "Winterbach van Kleef af".
As soldaat het hy diens gedoen in die garnisoen in Kaapstad, maar verkry sy burgerskap in 1760 en word 'n kleremaker van beroep. Met sy geld koop hy die plaas "Weltevreden" onder Wynberg. Hy is toe met Maria Wendel getroud en in 1769 is hul dogter Dina Johanna gebore. Ongelukkig het sy vrou Maria met die geboorte gesterf.
In 1778 doen hy aansoek om 'n stukkie beboude grond (ongeveer 103 hektaar groot) wat aan sy plaas gegrens het. Hy het op 12 Jul 1778 met Maria Magdalena Huijsamer in die huwelik getree en hulle het later na Tulbagh verhuis. Daar is 3 dogters en 'n seun, Johannes Carel, gebore.
As afgetrede Senior Luitenant van die "Invalides" en al die burgermagte, het hy in 1788 versoek om tot die rang van kaptein bevorder te word, in die plek van Meyer, wat afgetree het. Hy het verder gemeld dat hy reeds bykans 30 jaar as burger diens gedoen het in die Reserwemag, dat hy in jare vorder en dat dit oorweeg kan word om hom van sy pos te onthef met die rang van kaptein in die Reserwemag sodat hy 'n groter pensioen kon ontvang.
Sy seun Johannes Carel [ind00003] het 5 dogters en 5 seuns gehad. Een van sy seuns Dirk Jacobus Winterbach [ind00010] het 4 dogters, waaronder 'n tweeling, en 8 seuns, waaronder ook 'n tweeling, gehad. Ses van die seuns:
Johann Carel [ind00012]
Dirk Jacobus [ind00014]
Jacobus Petrus Johannes (Koos) [ind00015]
Petrus Johannes (Piet) [ind00017]
en die tweeling Tobias Johannes [ind00021] en Louis George von Bratt Winterbach [ind00021]
het in 1888 vanaf die Tulbagh-omgewing na die destydse Transvaal getrek. Lees die storie op die leesblad.
Hulle afstammelinge, waaronder Maria Catharina Magdalena (Marie) Winterbach [ind01479], het as die "Transvaalse" Winterbachs bekend gestaan, terwyl die afstammelinge van die twee broers wat in die Tulbagh omgewing agtergebly het, nl.
Isak Charl [ind00013] en
Hendrik Johannes [ind00016]
waaronder Gabriël Sarel Jacobus (Gawie) [ind00213] die "Kaapse" Winterbachs genoem is. Gawie en Marie het op 13 Mei 1947 in die huwelik getree en so is die twee "groepe" Winterbachs weer verenig.
Vandag is die Winterbachs dwarsoor Suid-Afrika en selfs oor die wêreld heen versprei, alhoewel ek nog nie 'n lewende een in Duitsland kon opspoor nie (laat my asseblief weet as jy weet van een). Hulle beklee ook baie uiteenlopende beroepe soos boere, argitekte, dokters, predikante, ingenieurs, tuisteskeppers, sagteware-foendies, rekenaarspesialiste, werkloses, verkoopsmense, kunstenaars, bestuurders, makelaars en nog vele meer.