Ku sungula Nhlengo wa Ndzindza-khombo wa Vupfumala-ntirho; ku nyika mimpfuno yo hakela yo huma eka Nhlengo wa vupfumala-ntirho eka vathoriwa vanwana, na ya tihakelo ta vuvabyi, vutswedyani, ku xava nwana na mimpfuno ya vaseketeriwa leyi fambelanaka na vupfumala-ntirho ya vathoriwa vo tano; ku kotisa vusunguri bya Huvo ya Ndzindza-khombo wa Vupfumala-ntirho, mintirho ya Huvo na vuthori bya Khomixinara wa Ndzindza-khombo wa Vupfumala-ntirho; na ku kotisa timhaka leti nga na vuxaka na wona?
Munghenisa-xandla loyi a nga ri ki na mfanelo ya mimpfuno ehansi ka yimelo ro karhi.
Tihakelo ta mimpfuno ya vuvabyi.
Xiphemu xa E: Mimpfuno ya ku xava n?
Mfanelo ya mimpfuno ya ku xava n?
Mimpfuno leyi nga kongomisiwiki, katsiwangiki kumbe ku chunchiwa.
Ku yingisa ndzeriso.
nawu lowu, handle ka loko vundzeni bya mhaka byi kombisa hi ndlela yinwana- mutivi?
muyimeri swi vula munhu unwana ni un?
mutirhela-mfumo wa nondzo swi vula mutirhi unwana ni un?
a loyi a nga kumbe a thoriwile, b loyi nawu lowu, ku ya hi swipimelo swa xiyenge xa 3 wu n?
mutirhi wa le ndlwini?
a nwaxirhapa b munhu loyi a nga thoriwa tanihi muchayeri wa movha wa ndyangu c munhu loyi a hlayisaka munhu unwana ekaya, kambe a swi katsi mutirhi wa le purasini muthoriwa?
muthori swi vula munhu unwana ni unwana, ku katsa munhu loyi a yimeleke muthori, loyi a hakelaka kumbe a fanaleke ku hakela munhu unwana ni unwana mali yinwana ni yinwana hi ndlela ya muholo, na munhu unwana ni unwana loyi a nga na vutihlamuleri eka munhu unwana ni unwana ehansi ka ndzulamiso wa nawu wunwana ni wun?
hofisi ya vuthori?
lembe ximali swi vula nkarhi lowu nga exikarhi ka siku ro sungula ra dzivamusoko elembeni rinwana ni rinwana siku ra makhumenharhu n?
kumbe b munhu unwana ni un?
holobye swi vula holobye wa mintirho nhweti swi vula nkarhi lowu sungulaka siku enhwetini yin?
mphakelo wa vanhu?
mutirhi wa tinguva swi vula munhu unwana ni unwana loyi a nga thoriwa hi muthori nkarhi wa nkatsano wa nkarhi lowu nga ri ki ehansi ka tinweti tinharhu ta nkarhi wo ringana tinhweti ta 12 ha muthori unwe naswona loyi ntirho wa yena wu kavanyetiwaka hikwalaho ka ku cinca ka tinguva eka ntirho lowu nga kona; nawu lowu wu katsa xinawana lexi endliweke ku ya hi nawu lowu?
nawu wa tihakelo ta ndzindza-khombo bya vupfumala-ntirho?
vhiki swi vula nkarhi wa masiku ya nkombo yo landzelelana?
Xikongomelo xa nawu lowu I ku sungula nkwama wa ndzindza-khombo wa vupfumala-ntirho lowu vathori na vathoriwa va hakelaka naswona lowu eka wona vathoriwa lava heleriwaka hi ntirho kumbe vaseketeriwa va vona, ku ya hi leswi swi nga va ka xiswona, va faneleke ku kuma mimpfuno naswona hi ku endla tano swi hungutaka ku tikeriwa ka khomiki na hanyelo hikwalaho ka vupfumala-ntirho.
a vathoriwa lava nga thoriwa ku tirha ehansi ka tiawara ta 24 hi nhweti na muthori wo karhi. Kun?
nawu wa nomboro ya 97 wa 1998 , na vathori va vona.
c vathori na vathoriwa eka swiyenge swa mfumo swa rixaka na swa xifundzankulu d munhu loyi a nghenaka eRhiphabiliki ku ta endla ntirho wa kontiraka, vudyondza-ntirho kumbe vudyondzi eRiphabiliki loko ku ri ku loko a heta mutirhi u boha hi nawu kumbe hi kontiraka ya mphakelo, vudyondzantirho kumbe vudyondzi hi leswi swi nga va ka xiswona, kumbe hi ntwanano wihi kumbe wihi kumbe ntirho, ku rhumela munhu eka ri kwavo, kumbe munhu yoloye u boheka ku suka eRhiphabiliki na vathori va yena.
Hambileswi ku nga na xiyengentsongo xa , nawu lowu wu ta khumbha ntsena vatirhi va le kaya na vatirhi va tinguva na vathori va vona tinhweti ta 12 endzhaku ka loko nawu lowu wu sungurile ku tirha.
Holobye u fanele ku va, hi ku hatlisa endzhaku ka loko nawu lowu wu sungurile, a lerisa kumbe ku thola nhlangano lowu nga ta lavisisa no endla swibumabumelo mayelana na malewulele ya nawu lowu eka vathoriwa va le kaya na vatirhi va tinguva.
b Ndzavisiso wu fanele ku va wu herile ku nga se hela tinhweti ta 12 endzhaku ka loko nawu lowu wu sungurile ku tirha.
c Holobye u fanele ku kombela xitsundzuxo xa mbuyelo wa ndzavisiso eka huvo.
Kusungula ku tirha ka Nkwama wa Ndzindza-khombo wa Vupfumala-ntirho.
Nkwama wa Ndzindza-khombo wa Vupfumala-ntirho.
Nkwama wu na?
a tihakelo leti nga endla hi muthori na muthoriwa na swona ti hlengeletiwile hi Khomixinara wa mphakelo wa swibalo swa Afrika-Dzonga ku ya hi swipimelo swa nawu wa Tihakelo ta Ndzindza-khombo wa Vupfumala-ntirho.
c mali leyi nga pasisiwa hi Palamende d minxupulo na mindziho leyi nga bohiwa ku ya hi swipimelo swa nawu lowu handle ka khoto ya nawu e ntswalo wunwana ni wun?
h nhundzu yihi kumbe yihi leyi rhurhisekaka kumbe leyi nga rhurhisekiki leyi nga xaviwa kumbe ku kumiwa hi Nkwama; na i mali yihi kumbe yihi leyi nga va ka ya Nkwama.
a ku hakela minyikelo ku ya hi swipimelo swa nawu lowu b ku tlherisa tihakelo leti tluleke mpimo eka vatholi c ku hakela- i miholo na swengetelo eka switirho swa huvo ya Ndzindza-khombo ra Vupfumala-ntirho na tikomiti ta yona; na ii tirhiselo ra mali rihi kumbe rihi leri twalaka leri nga endlaka naswona ri fambelana na matirhisele ya nawu lowu.
Ku tlakusa nkwama, ku lomba no kuma swivevukisi xa ovhadraft ya le bangini?
mali ya Nkwama handle ka mali leyi lavekaka ku tirha swa Nkwama yi nga vekisiwa hi ku yimela Nkwama hi mufambisi-nkwama eka vakhomixinara va nhlayiso wa mali ya vanhu ku ya hi swipimelo swa nawu wa vakhomixinara va nhlayiso wa mali ya vanhu wa 1984 (nawu wa nomboro ya 45 wa 1984).
Ntswalo wunwana ni wunwana wa nhlayiso ya mali lowu hlengeletiweriwe nkwama kunwe na ku lahlekeriwa loku nga va ka kona ka nkwama?
Mufambisi-nkulu u fanele ku thola mutivi wa swa ku hlayela tinotsi ta ndzindza-khombo loyi a nga xirho xa Nhlangano wa Vutivi bya swa ku hlayela tinotsi ta ndzindza-khombo wa Afrika-Dzonga kumbe loyi a languteriwaka hi xirho xa Nhlangano ku tirha mintirho leyi nyikiweke mutivi wa swa ku hlayela tinotsi ta ndzindza-khombo eNawini lowu.
Ku nga se hela tinhweti timbirhi ta lembe-ximali rinwana ni rinwana, mutivi wa swa ku hlayela tinotsi ta ndzindza-khombo u fanele ku languta hi vuntshwa ku tshamiseka ka xiyimo xa timali xa nkwama eka lembe-ximali rero, naswona a nyika xiviko xa mpimanyisa nxavo eka Mufambisi-nkulu?
eka vutshamiseki bya swa timali ta Nkwama; na iii na loko ku ri ku ku nsalo kumbe nkayivelo eka Nkwama eka lembe ximali leri vuriwaka.
d swibumabumelo swa mahlayiselo kumbe ku antswisa nkhataqo wa timali wa Nkwama.
a ri ehenhla ka leswi yi lavekisaka xiswona ku kota ku hakela mimpfuno ; kumbe b nga ringani kumbe yi nga tlakuki hi mpimo ku kota ku hakela mimpfuno leyi nga languteriwa.
Mufambisi-nkulu a nga nghenisa ntsena xiviko lexi nga ehleketiwa hi vuenti eka xiyenge-ntsongo xa 1 endzhaku ka ku burisana na Huvo na mutivi wa ku hlayela tinotsi ta swa ndzindza-khombo eka leswi nga ndzeni ka xiviko.
Ku ya hi xiviko lexi ehleketiweke hi vuenti eka xiyenge-ntsongo xa 1 b, Holobye a nga kombela Holobye wa Timhaka ta Timali ku lunghisa mpimanyeto wa timali wa rixaka hi ndlela leyi ehleketiweke hi vuenti eka swiyenge swa 16 na 30 swa Nawu wa Mafambiselo ya Timali ta Tiko, wa 1999 Nawu wa nomboro ya 1 wa 1999, ku ku endlela ku pfala nkayivelo wihi kumbe wihi wa Nkwama.
Hambileswi xiyenge xa 49 ku fika eka ya Nawu wa Mafambisele ya Timali ta Tiko, wa 1999 (Nawu wa nomboro ya 1 ya 1999), Mufambisi-nkulu hi yena a nga na matimba ya vutihlamuleri ya ka Nkwama.
a Ekusunguleni ka lembe ximali rinwana na rinwana, khomixinari u fanele ku fayila pulani ya bindzu na Vuhlayiseki bya timali bya Rixaka?
b Holobye u fanaele ku hlengeleta pulani ya bindzu hi ku twanana na Mufambisi-nkulu na Khomixinari, naswona va fenele ku pfuniwa hi mutivi wa ku hlayela tinotsi ta ndzindza-khombo na Huvo.
e ntsengo wa mpimanyisa ntsengo wa mali leyi nyikiweke ku ya hi xiyenge xinwana ni xinwana na mpfuno?
j ntsengo wihi kumbe wihi lowu nga dlayiwa ku ya hi xiyenge xa 588; na k mhaka yihi kumbe yihi leyi nga ta kumisisa hi Holobye.
d Mimpfuno yo xava nwana leyi hlamuseriweke hi vukheta eka Xiphemu xa E xa Ndzima leyi; na e Mimpfuno ya vaseketeriwa leyi hlamuseriweke hi vukheta eka Xiphemu xa F xa Ndzima leyi?
Xikombiso xa xikalo xa mimpfuno lexi xi faneleke muhoxa-xandla xi kumeka eka Xedulu ya 3, tanihi laha xi hlayeleriweke eka Xedulu.
Holobye a nga swi kota, hi ku twanana na Holobye wa Timhaka ta Timali, hi xiviko eka Gazete naswona hi ku landza xiyengentsongo xa , ku cinca xikalo xa mimpfuno lexi nga eka Xedulu ya 3 ku ya hi vugimu-nkulu byampimo wa ntswalo wa wa nhweti wa muholo wa mutirhi loyi a nga na swikili tanihi laha swi vekiweke ha kona hi Ntsombano wa Ntshamiseko wa Vanhu (Mpimo wa Vugima-ntsongo), wa 1953 (Ntsombano wa Nomboro ya 102), wa Nhlangano wa Timhaka ta Mintirho wa Matiko.
b Xikalo xa mimpfuno lexi hlamuseriweke hi vukheta eka ndzimana ya a xi nga va hi ku hambana xi va exikarhi vugimu-nkulu bya 60% ya muholo eka vahoxa-xandla lava holoka miholo ya le hansi na mpimo wa tswalo wa le hansi wa miholo ya vahoxa-xandla lava holaka miholo ya le henhla ku ya hilaha swi nga ta voniwa endlele leri nga vekiwa eka Xedulu.
a kombela switsundzuxo eka Huvo naswona u fanele ku tekela ehlokweni mpimanyeto?
mindzulamiso yo kota ku fikelela swipensisi leswi fambelanaka na mafambisele ya Nawu lowu; na iv mindzulamiso ya rhizevhe ya xihatla; na b ku landzelela endlele leri nga vekiwa eka xiyenge xa 55, kunwe na ku cinca loku ku languteriweke hi yimelo?
a loko wu hakeriwa hi nhweti, ku andzisiwa hi moholo wa n?
Loko ku ri ku muholo wa muhoxa-xandla yi gonya yi chika swi nyawula nkarhi ni nkarhi, tinhlayelo ti fanele ku endliwa ehenhla ka nhlayo-xikarhi ya moholo wa mohoxa-xandla eka tinhweti tinharhu leti nga hundza?
Hi ku landza xiyenge-ntsongo xa 5, muhoxa-xandla u ni mfanelo eka mimpfuno ku ya hi swipimelo leswi nga eka Ndzima leyi yi tlakuka hi mpimo wa ntswalo wa mpimo wa siku rinwe eka masiku manwana ni manwana ya tsevu ya ku thoriwa tanihi muhoxa-xandla ku ya hi vugimu-nkulu bya nhlengeleto ya masiku ya 238 ya mimpfuno ekankarhi lowu ringanaka malembe ya mune hi nkarhi lowu nga hetiki mbilu lowu rhangelaka siku ra xikombelo ku ya hi swipimelo swa Ndzima leyi, ku susiwa masiku mahi kumbe mahi ya mimpfuno leyi nga amukeriwa hi mohoxa-xandla enkarhini wolowo?
a siku leri muhoxa-xandla a sunguleke ntirho wu famba ku ya fika no katsa siku leri a nga tshika ntirho ha rona.
b nkarhi wihi kumbe wihi ku ya hi ku va- i muthoriwa a nga hakeriwa muholo ematshanweni ya xiviko?
nwa-lwandle wa muxavisinkulu loyi a nga kuma muholo ku ya hi swipimelo swa xiyenge xa 140 xa Nawu wa Muxavisinkulu wa Vutleketli bya Xikepe, wa 1951 Nawu wa Nomboro ya 57 wa 1951?
Masiku ya mimpfuno lama muhoxa-xandla a nga na mfanelo ya wona ku ya hi swipimelo swa xiyengentsongo xa3 a ma fanelanga ku hungutiwa hi hakelo ya mimpfuno ya vutswedyani hi ku ya swipimelo swa Xiphemu xa D xa Ndzima leyi.
Goza ra 1 Kuma ntsengo wa masiku lama muthoriwa a nga thoriwa wona tanihi muhoxa-xandla enkarhini wa malembe ya mune lama rhangelaka siku ra ku nghenisa xikombelo xa mimpfuno ku ya hi Ndzima leyi?
Goza ra 2 - Avanyisa ntsengo wa masiku hi 52 u andzisa hi nkombo u nga tekeli enhlokweni xiphemu xihi kumbe xihi lexi nga va ka kona eka xifere.
Goza ra 3 Susa eka ntsengo wa mali leyi masiku wahi kumbe wahi lama mimpfuno (handle ka mimpfuno ya vutswedyani) yi nga amukeriwa eka nkarhi wo ringana malembe ya mune lama rhangelaka siku ra ku nghenisa xikombelo xa mimpfuno ku ya hi Ndzima leyi?
Goza ra 4 - Mbuyelo wa xifere wu kumisisa masiku lama muhoxa-xandla a nga na mfanelo ya wona.
Muhoxa-xandla loyi a nga ri ki na mfanelo ya mimpfuno ehansi ka swiyimo swinwana?
b Ku tsandzeka ku yingisa ndzulamiso wihi kumbe wihi wa Nawu lowu kumbe nawu wihi kumbe wihi lowu fambelanaka na vupfumala-ntirho; kumbe c a yimisiwile ku amukela mimpfuno ku ya hi swipimelo swa xiyenge xa 36 1.
Ku ya hi xiyenge xa 14, muhoxa-xandla loyi a pfumalaka ntirho u fanele ku kuma mpfuno wa vupfumala-ntirho lowu ehlektiweke hi vukheta eka Xiphemu lexi nkarhi wunwana ni wun?
a xivangelo xa vupfumala-ntirho ku ri i ku yimisiwa ka kontiraka ya muhoxa-xandla ya ntirho hi muthori wa muhoxa-xandla yaloye kumbe ku ri ku hela ka kontiraka ya nkarhi lowu pimiweke;?
b xikombelo xi endliwile ku landza swilaveko leswi hlawuriweke na mindzulamiso ya Xiphemu lexi.
c muhoxa-xandla a tsarisiwile tanihi mulavi wa ntirho na ndhawu ya timhaka ta mintirho leyi sunguriweke ehansi ka Nawu wa Ndlandlamuko wa Swikili, wa 1998 Nawu wa Nomboro ya 97 wa 1998; na d hi ku ya hi xiyengentsongo xa 3, muhoxa-xandla wa swi kota no kumeka ku va a ya entirhweni.
a muhoxa-xandla lyi a tsandzekaka ku vika minkarhi na masiku lama kombisiweke hi mutirhela-mfumo wa swikoxo ku ya hi swipimelo swa xiyenge xa 17 4 d; kumbe b muhoxa-xandla a ala handle ka xivangelo ku letela ka ntirho kunwe ni khawunselini ya ntirho ehansi ka xikimi lexi nga pasisiwa hi Mufambisi-nkulu ku ya hi swipime;lo swa Nawu kumbe nawu wunwana?
Hambileswi xiyengentsongo xa 1 d na swipimelo swa xiyenge xa 20 1 a, muhoxa-xandla loyi a vabyaka loko a karhi a kuma mimpfuno ya vupfumala-ntirho, u tama a ha ri na mfanelo ya mimpfuno ya vupfumala-ntirho loko ku ve mutirhela-mfumo wa xwikoxo a enetisiwa hi leswaku vuvabyi lebyi a byi nge endli leswaku a hlaswuriwa ku ya hi nghohe emhakeni ya ku thoriwa.
Xikombelo xa mimpfuno ya vupfumala-ntirho xi fanele ku endliwa eka fomo leyi hlawuruweke ehofisini ya vuthori.
Xikombelo xi fanele ku endliwa ku nga se hela tsevu wa tinhweti endzhaku ka ku herisa kontiraka ya ntirho, kambe Khomixinari a nga amukela xikombelo lexi nga endliwa andzhaku xipimelo lexi xa tinhweti ta tsevu ti herile loko ku ri xivangelo xo twala?
Mutirhela-mfumo wa Swikoxo u fanele ku lavisisa xikombelo naswona, loko sw fanela, a kombela hungu rinwana mayelana na ku va mukomberi a tama a ha pfumala ntirho?
Loko mukomberi a nga eneti mindzulamiso ya ndzima leyi, mutirhela-mfumo wa nondzo u fanele ku tsundzuxa mukomberi hi ku tsala papilla leswaku xikombelo xa yena xi hoxekile naswona a tlhela a nyika swivangelo swa ku va yi hoxekile.
Mufambisi-nkulu u fanele ku hakela muhoxa-xandla mimpfuno ya vupfumala-ntirho ehofisini ya vuthori laha xikombelo xi nga endliwa kona kumbe hofisi ya vuthori yihi kumbe yihi leyi nga langhiwa hi mukomberi hi nkarhi lowu a nga nghenisa xikombelo hi wona.
Loko muhoxa-xandla a amukela mimpfuno ya vupfumala-ntirho naswona ari karhi a ala ku teka ntirho wo ringanela lowu nga kona atlhela a nga ri na nhlamuselo liye twalaka, kumbe ku ya leteriwa kumbe ku ya khanseriwa hi va mintirho ya mintirho, mutirhela-mfumo wa nondzo a nga ha nwi xupula ku ya fika eka vugimunkulu byo ringana mavhiki ya khumenharhu lawa eka wona mimpfuno yi nga ka yi nga hakeriwi eka muhoxa-xandla?
Ku lulamela Xiphemu lexi, nkarhi wa vuvubyi wu fanele ku kumisisiwa ku sukela siku leri muhoxa-xandla a nga yima ku tirha hikwalaho ka mavabyi.
Xiyengentsongo xa i xi tirha kunwe ni ku cinca loku nga fanela ku ya hi nkumisiso wa minkarhi ya vutswedyani na mimpfuno yo xava nwana leyi ehleketiwa hi vuenti eka swiyenge swa 242 na 273 hi ku landzelelana?
b muhoxa-xandla u eneta swilaveko swihi ni swihi leswi hlawuriweke mayelana na vuvabyi byihi kumbe byihi lebyi kombisisiweke.
a loko ku ri ku nkarhi wa vuvabyi wu le hansi ka masiku ya 14; na b nkarhi wihi kumbe wihi lowu muhoxa-xandla-i a nga na mfanelo yo kuma mimpfuno ya vupfumala-ntirho ku ya hi swipimelo swa Xiphemu xa B xa Ndzima leyi kumbe mimpfuno yo xava nwana ku ya hi swipimelo swa Xiphemu xa E xa Ndzima leyi; kumbe ii ku nga ri na hlamuselo leyi twalaka, a ala kumbe ku tsandzeka ku tshunguriwa kumbe ku landzelela swiletelo swa dokodela, chiropractor kumbe homiyophati?
hi ku ya hi xiphemuntsongo , muhoxa-xandla u fanele ku hakela nsalo eka livhi ya vuvabyi yihi kumbe yihi leyi nga hakeriwa muhoxa-xandla yaloye ku ya hi swipimelo swa nawu wihi kumbe wihi, ntwanano wa nhlengelo kumbe kontiraka ya matholele ya nkarhi lowu ehleketiweke hi vuenti eka xiyenge xa 19 na mpfuno ya makzimamu liye hakeriwaka ku ya hi xiyenge xa 12.
Loko hi tekela enhlikweni livhi ya vuvabyi yihi kumbe yihi leyi eka muhoxa-xandla ku ya hi swipimelo swa nawu wihi kumbe wihi, kumbe ntwanano wa nhlengelo wihi kumbe wihi kumbe kontiraka ya matholele, mpfuno wa vuvabyi a wu fanelanga ku va wu tlula muholo lowu muhoxa-xandla a ta va a wu kumile loko ku ri ku muhoxa-xandla a nga vabyangi.
Xikombelo xa mimpfuno ya vuvabyi xi fanele ku endliwa hi nyama eka fomo leyi nga hlawuriwa ehofisini ya vuthori.
b Loko ku ri ku muhoxa-xandla a nga swi koti ku nghenisa xikhongelo hi nyama, mutirhela-mfumo wa nondzo a nga ha pfumelela munhu wihi kumbe wihi ku nghenisa xikombelo hi ku yimela mukomberi.
Xikombelo xa mimpfuno ya vuvabyi yi fanele ku endliwa ku nga se hela tinhweti ta ntsevu loko vuvabyi lebyi byi sungurile kambe khomixinari a nga amukela xikombelo lexi nga endliwa endzaku ka tinhweti ta ntsevu nkarhi lowu pimiweke wu herile loko ku ri na nhlamuselo leyi twalaka.
Mutirhela-mfumo wa nondzo u fanele ku lavisisa xikombelo naswona, loko swi laveka a kombela hungu rihi kumbe rihi ra nkarhi lowu mukomberi a nga ri eku tirheni kumbe a amukela muholo lowu hungutiweke hikwalaho ka vuvabyi.
Loko ku ri ku xikombelo a xi hi ndlela leyi lavekaka eka mindzulamiso leyi ehleketiweke hi vukheta eka Ndzima leyi, mutirhela-mfumo wa nondzo u fanele ku tsundzuxa mukomberi hi papilla leswaku xikombelo xi ariwile na swivangelo xa leswaku hikwalaho ka yini swi hoxekile.
a ehofisini yo thola leyi xikombelo xi nga endliwa kona kumbe hofisi yo yhola yihi kumbe yihi leyi nga langhiwa hi mukomberi hi nkarhi lowu a endla xikombelo; na b eka muhoxa-xandla kumbe munhu wunwana ni wunwana loyi a nga nyikiwa matimba hi muhoxa-xandla loyi a nga amukeriwa hi mutirhela-mfumo wa timhaka ta nondzo leswaku a nyikiwa matimba?
Hi ku ya hi swipimelo swa xiyenge xa 14, muhoxa-xandla loyi a nga biha emirini u na mfanelo yo kuma mimpfuno ya vutswedyani leyi ehleketiweke hi vuenti eka Xiyenge lexi ku ringana nkarhi wa ku tika kumbe ku tswala na nkarhi lowu landzaka walowo, loko ku ri ku xikombelo xi endliwile hi ku landza swilaveko leswi hlawuriweke na mindzulamiso ya Xiphemu lexi.
Hi ku landza xiyengentsongo xa 3, muhoxa-xandla u fanele ku hakeriwa nsalo exikarhi ka mimpfuno ya vutswedyani yihi kumbe yihi leyi nga hakeriwa eka muhoxa-xandla ku ya hi swipimelo swa nawu wihi kumbe wihi kumbe ntwanano wa nhlanganelo wihi kumbe wihi kumbe kontiraka ya timhaka ta vuthori ya nkarhi lowu ehleketiweke hi vuenti eka xiyenge xa 192, na mimpfuno ya makzimamu leyi hakeriwaka ku ya hi swipimelo swa 122.
Loko hi tekela enhlokweni livhi ya vutswedyani yihi kumbe yihi leyi hakeriweke eka muhoxa-xandla ku ya hi swipimelo swa nawu wihi kumbe wihi kumbe ntwanano wa nhlengelo kumbe kontiraka ya timhaka ta vuthori, mimpfuno ya vutswedyani yi nga ka yi nga tluli muholo lowu muhoxa-xandla a ta va a wu horile loko a nga yanga elivhini ya vutswedyani.
Hi swikongomelo swa xiyengentsongo makhisimusi ya nkarhi wa livhi ya vutswedyani I mavhiki ya 17,32.
Muhoxa-xandla loyi a nga onhekeriwa hi khwiri eka tinhweti tinharhu leto heteleal kumbe a tswala nwana a lovile u na mfanelo yo kuma maksimamu ya mimpfuno ya vutswedyani ya mavhiki ya tsevu endzaku ka ku humela hi khwiri kumbe ku tswala n?
Xikombelo xa mimpfuno ya vutswedyani xi fanele ku endliwa eka fomo ehofisini ya timhaka ta mintirho mavhiki ya nhungu nwana a nga se tswariwa?
b engetela nkarhi wo yisa xikombelo ku fikela maksimamu yo ringana tinhweti ta tsevu endzhaku ka loko nwana a velekiwile?
Mutirhela-mfumo wa timhaka ta vuthori u fanele ku lavisisa xikombelo naswona swi laveka, kombela hungu rinwana?
mimpfuno leyi mukomberi a nga na mfanelo yo yi kuma ku ya hi swipimelo swa xiyenge 134; na c lerisa ndlela leyi mimpfuno yi faneleke ku hakeriwa hi yona.
Loko xikombelo xi nga enerisi mindzulamiso ya Ndzima leyi, mutirhela-mfumo wa timhaka ta nondzo u fanele ku tsundzuxa mukomberi hi papilla leswaku xikombelo xa yena a xi pasanga kunwe na swivangelo leswi nga endla leswaku xa nga pasi?
Mufambisi-nkulu u fanale ku hakela muhoxa-xandla mimpfuno ya vutswedyani ehofisini ya timhaka ta vuthori leyi a nga endla xikombelo kona kumbe hofisi ya timhaka ta vutswedyani yihi kumbe yihi leyi nga langhiwa hi mukomberi nkerhi lowu a nga endla xikombelo.
Xiphemu xa E: Mimpfuno yo xava n?
Hi ku landza xiyenge xa 14, I muhoxa-xandla inwe ntsena wa vatswari lava xavaka nwana a nga na mfanelo yo kuma mimpfuno yo xava nwana leyi ehleketiweke hi vuenti eka Xiphemu lexi loko ku xaviwa nwana unwana ni un?
cnwana loyi a nga xaviwa a ri hansi ka malembe mambirhi; na d xikombelo xi endliwile hi ku landza swilaveko swa nhlawulo na mindzulamiso ya Xiphemu lexi?
Leswi munhu a faneleke ku kuma swona leswi ehleketiweke hi vuenti eka xiyengentsongo xa 1 swi sungula siku leri khoto leyi nga na vuswikoti yi nga nyika mpfumelelo wa xiletelo xo xava nwana ku ya hi swipimelo swa Nawu wa vuyiso bya nwana wa 1983 Nawu wa nomboro ya 74 ya 1983?
Hi ku landza xiyengentsongo xa 4, muhoxa-xandla u fanele nsalo, loko wu ri kona, exikarhi ka mpfuno wihi kumbe wihi lowu hakeriweke eka muhoxa-xandla ku ya hi swipimelo swa nawu wihi kumbe wihi kumbe ntwanano wa nhlengelo wihi kumbe wihi kumbe kontiraka ya timhaka ta vuthori ya nkarhi lowu ehleketiweke hi vuenti eka xiyenge xa 19 2 na maksimamu ya mimpfuno leyi fanele ku hakeriwa ku ya hi swipimelo swa xiyenge xa 122.
Loko ku tekeriwa enhlokweni livhi yihi kumbe yihi leyi nga hakeriwa eka muhoxa-xandla kumbe kontiraka ya vuthori, mpfuno wu nga ka wu nga hundzi muholo wa lowu muthori a ta va a hakerile muhoxa-xandla loko a ta va a ri entirhweni.
Xikombelo xa mimpfuno yo xava n?
Xikombelo xa mimpfuno yo xava nwana xifanele ku endliwa eka fomo leyi hlawuriweke ehofisini ya timhaka ta vuthori?
Xikombelo xa fanele ku endliwa ku nga se hundza tinhweti ta tsevu endzhaku ka siku leri oda yo xava nwana, kambe Khomixinara a nga ha amekela xikombelo endzhaku ka tinhweti ta tsevu loko ku ri na xivangelo lexi twalaka?
Mutirhela-mfumo wa timhaka ta nondzo u fanele ku lavisisa xikombelo naswona, loko swi endleka, a kombela hungu rinwana mayelana na nkarhi lowu mukomberi a nga ri eku tirheni leswaku a ta vona timhaka ta ku xava nwana?
cpfumelela ku hakeriwa ka mimpfuno; na ku lerisa ndlela leyi mimpfuno yi nga ta hakeriwa ha yona.
Loko xikombelo xi nga enerisi mindzulamiso ya Ndzima leyi, mutirhela-mfumo wa timhaka ta vuthori eka Ndzima leyi, mutirhela-mfumo wa nondzo u fanele ku tsundzuxa mukomberi hi papilla leswaku xikombelo xa yena a xi pasangi a tlhela a nyika swivangelo swa leswaku hikwaloho ka yini swi nga pasangi.
Hakelo ya mimpfuno yo xava n?
Mufambisi-nkulu u fanele ku hakela mimpfuno yo xava nwana eka muhoxa-xandla ehofisini ya timhaka ta mintirho leyi xikombelo xi nga endliwa eka yona kumbe hofisi yihi kumbe yihi ya timhaka ta vuthori leyi nga langhiwa hi mukomberi hi nkarhi lowu a nga nghenisa xikombelo?
a Hi ku ya hi swilaveko leswi nga hlawuriwa na mindzulamiso eka Xiyenge lexi; na ku b Tinhweti ta tsevu endzhaku ka rifu ra muhoxa-xandla handle ka loko, ku kombiwile xivangelo lexinene, Khomixinara a nga ha pfumela xikombelo endzhaku ka tinhweti ta tsevu.
Nwana unwana ni un?
Mpfuno lowu hakeriwakw museketeriwa I mpfuno wa vupfumala-ntirho lowu vuriweke eka Xiyenge xa B xa Ndzima leyi lowu a wu ta va wu hakeriwile sirha muhoxa-xandla loko a nga fangi.
Xikombelo xa fanele ku endliwa ku nga se hela nkarhi lowu vureweke eka xiyenge xa 301b kumbe ku nga se hela masiku ya 14 endzhaku ka nkarhi lowu vuriweke eka xiyenge xa 302b, tanihi laha mhaka yi nga va yi yimiseke xiswona.
Mutirhela-mfumo wa nondzo u fanele ku lavisisa no va, loko swi endleka, a kambela hungu rinwana leri nga lulamela ku tirhiwa xikombelo?
mimpfuno leyi mukomberi a nga na mfanelo ya yona hi ku landza swipimelo swa 134; na ku iii fanele ku hakeriwa mani c pfumelela hakelo ya mimpfuno; na ku d lerisa ndlela leyi mimpfuno yi faneleke ku hakeriwa ha yona.
Loko ku ri ku xikombelo a xi enerisi mindzulamiso ya Ndzima leyi, mutirhela-mfumo u fanele ku tsundzuxa mukomberi hi papilla leswaku xikombelo xa yena a xi pasangi na swivangelo swa leswaku hikwalaho ka yini swi nga pasangi.
Mufanbisi-nkulu u fanele ku hakela museketeriwa mimpfuno ya museketeriwa ehofisini ya timhaka ta vupfumal-ntirho leyi ku nga endliwa xikombelo kumbe yihi leyi nga langhiwa hi mukomberi hi nkarhi wa xikombelo.
Mimpfuno leyi hakeriwaka vahoxa-xandla na vaseketeriwa hi ku landza swipimelo swa Nawu a yi fanelangi ku koxiwa xibalo xa muholo wa, 1962 (Nawu wa Nomboro ya 58 wa 1962).
Vanghenisa-xandla kumbe vaseketeriwa lava nga hakeriwa mimpfuno leyi a va nga fanelangi va yi kumile hi ku landza swipimelo swa Nawu lowu kumbe va hakeriwile va yi kumile va fanele ku tlherisa mimpfuno yaleyo eka Nkwama.
Loko Khomixinara a kumisisa leswaku munhu loyi a ehleketiwekw hi vuenti eka xiyengentsongo kumbe ku tlila leswi munhu a faneleke ku kuma swona Khomixinara u fanele ku, ku nga se hela tinhweti ta khume-nhungu ku suka eka siku ra nkumisiso, endla xikoxo hi ku tsala xa hakelo eka munhu yaloye.
b nhlamuselo ya leswaku hikwalaho ka yini munhu yaloye a nga fanelangi ku kuma timali; na ku c vumbhoni bya leswaku munhu yaloye xilaveko xi nga kongomisiwa eka yena hakunene u yi kumile mali hakunene.
Munhu loyi a nga ehleketiwa hi vuenti eka xiyengentsongo xa 1 u fanele ku tlherisa ntsengo ku nga se hundza masiku ya 90 endzhaku ka loko ku tsariwile xilaveko.
a endlile xitatimende xa mavunwa eka xikombelo xa mompfuno.
c tsandzekile ku tivisa mutirhela-mfumo wa timhaka ta nondzo ku sungula ntirho ka yena hi nkarhi lowu a karhi a hakeriwa; kumbe d tsandzekile ku yingisa xilaveko lexi tsariweke lexi nga humesiwa ku ya hi swipimelo swa xiyenge xa 352.
Nkarhi wa ku yimisiwa ka nkarhinyana wu nga endliwa hambiloko hakelo ya xiviri yi endliwile kumbe yi nga endliwanga eka muhoxa-xandla kumbe museketeriwa.
a chunchi muyhori eka ntirho wa muthori ku nghenisa-xandla eka Nkwama; kumbe b pima mfanelo ya muthori ku va a tlheriseriwa timali leti a nga hakelela muhoxa-xandla loyi a nga yimisiwa swa nkarhinyana. Ku kanetana ehenhla ka mimpfuno leyi nga hakeriwa kumbe leyi nga hakeriwangiku.
a khomixinara ku yimisa swa nkarhinyana timfanelo to tano ta mimpfuno ta munhu; kumbe b mutirhela-mfumo wa timhaka ta nondzo leti fambelanaka no hakela kumbe ku nga hakeli mimpfuno.
Munhu loyi a nga korwisiki hi xiboho xa komiti ya swirilo a nga hundzisela mhaka leyi eka CCMA ku va va endla vuhlanganisi.
Mukamberi wa timhaka ta swa mintirho loyi a nga na vutihlamuleri loyi a nga na tinhlamuselo to twala leti endlaka leswaku a kholwa leswaku muthori a nga yingisanga mindzulamiso yihi kumbe yihi ya Nawu lowu kumbe u endlile nandzu ku ya hi swipimelo swa Nawu lowu, u fanele ku ringeta ku hlayisa xitshembiso xo tsariwa hi muthori ku yingisa ndzulamiso lowu nga fanela.
b a nga lava ku kuma ntwanano wo huma eka muthori lowu kombaka leswaku mali yihi kumbe yihi leyi kolotiwaka Nkwama ku ya hi swipimelo swa Tihakelo ta Ndzindzakhombo wa vupfumala-ntirho; na ku u c fanele ku humesa rhasiti ya tihakelo tihi kumbe tihi leti a nga ti kuma.
a vito ra muthori, na ndhawu ya ntirho laha xileriso xo boha xi tirhaka.
b ndzulamiso wihi kumbe wihi wa Nawu lowu wa leswaku muthori leyi nga landzelelangiki kunwe vuxokoxoko bya matikhomele lama endlaka leswaku a nga boheki?
c ntsengo wihi kumbe wihi lowu muthori a faneleke ku hakela ku ku hakela Nkwama ku ya hi swipimelo swa Nawu wa Tihakelo ta ndzindzakhombo ya vupfumala-ntirho d xitshembiso xihi kumbe xihi lexi tsariweke hi muthori hi ku landza swipimelo swa xiyenge xa 38 kunwe ni ku tsandzeka kwihi kumbe kwihi ka muthori ku tekela enhlokweni xitshembiso lexi tsariweke e goza rinwana ni rinwana leri muthori a faneleke ku ri teka ku katsa, loko swi fanela, ku herisa xiphiqo lexi vulavuriwaka ha xona kunwe na nkarhi lowu magoza ya faneleke ku tekiwa; na f maksimamu ya ndziho leyi nga vekiwa ehenhla ka muthori loko a tsandzekile ku yingisa ndzulamiso wa Nawu lowu?
Mukamberi wa timhaka ta mintirho u fanele ku nyika muthori kopi ya xileriso xayingiso.
Muthori u fanele ku yingisa xileriso xa yingiso enkarhini lowu vuriweke eka xileriso handle ka loko muthori a ala hi ku landza swipimelo swa xiyenge xa 40.
Muthori a nga ha alana na xiletelo xa yingiso hi ku yisa ku kanetana eka mufambisi-nkulu leswaku a hlula hi ndlela leyi hlawuriweke.
Mufambisinkulu a nga kombela xiletelo xa yingiso eka Huvo ya Timhaka ta mintirho leswaku xi endliwa xiletelo xa yingiso loko muthori a tsandzekile ku yingisa xiletelo.
Muthori u fanele ku vona leswaku xitatimende xinwana ni xinwana kumbe hungu rinwana leri faneleke ku hlayisiwa no nghenisiwa ku ya hi swipimelo swa Nawu lowu ri lulamile?
Holobye u fanele ku langha muthoriwa eka Ndzawulo ya Timhaka ta Mintirho tanihi Khomixinari wa Ndzindzakhombo ra Vupfumala-ntirho.
Khomixinari u fanele ku nyika mufambisinkulu xiviko xa migingiriko ya Nkwama eka lembeximali leri nga hundza ku nga se hela tinhweti ta tsevu ekuheleni ka lembe-ximali rinwana ni rinwana kumbe hi ku copeta ka tihlo loko swi koteka?
Khomixinari a nga ka a nga haverisi matimba kumbe ku hlomisa ntirho wihi kumbe wihi lowu nga rhwexiwa khomixinari ku ya hi swipimelo swa Nawu lowu, handle ka loko mufambisi-nkulu a pfumela leswaku ku rhumiwa no haverisiwa.
Matimba wahi kumbe wahi lama tirhisiwaka kumbe ntirho lowu nga endliwa kumbe ku lerisa vurhumiwa kumbe hi ku landza ntirho lowu ehleketiweke hi vuenti eka xiyengentsongo xa 1 ma fanele ku tekiwa tanihi loko ma endliwile kumbe ma tirhiwile hi Khomixinari.
Vurhumiwa kumbe ntirho hi ku landza swipimelo swa xiyenge lexi a byi pimi matimba ya Khomixinari ku endla kumbe ku tirhisa matimba lama a haverisiweke kumbe a ntirho lowu a rhumiweke.
Khomixinari a nga ha teka munhu ku va a ri muhoxa-xandla.
Khomixinari a nga ha teka munhu ku va a ri muhoxa-xandla ku endlela Nawu lowu loko swi ti komba onge munhu u fanele ku va a kumile mimpfuno ku ya hi swipimelo swa Nawu lowu kambe, hikwalaho ka swiyimo swo karhi leswi munhu yaloye a nga kotiki ku swi lawula, a nga na mfanelo yo kuma mimpfuno.
Ku thola mutirhela-mfumo wa nondzo.
Hi ku landza milawu leyi lawulaka Mphakelo wa vanhu, mufambisinkulu u fanele ku thola vatirhela-mfumo va nondzo ku pfuna khomixinari ku tirha swikombelo swa nondzo leswi nga endliwa ku ya hi swipimelo swa Nawu lowu.
b swiletelo leswi nga humesiwa hi Holobye; na c mindzhuti ya swiletelo yihi kumbe yihi leyi nga kumisisiwa hi mufambisinkulu.
b swirho swinharhu swi fanele ku langhiwa hi NEDLAC ku yimela nhlangano wa mabindzu c swirho swinharhu swi fanele ku yimela ku langhiwa hi NEDLAC ku yimela minhlangano ya vaaki na ntsakiso wa ndlandlamuko d swirho swinharhu swi fanele ku thoriwa hi Holobye ku yimela ntsakiso wa Tiko.
a xiyengentsongo xa 1a na b xi tshama ehofisini ku ringana malembe manharhu naswona xi nga ha thoriwa nakambe; na b xiyengentsongo xa 1c I xirho-ximfumo xa Huvo.
a susiwa ehofisini hi Holobye tanahilaha swi ehleketiweke hi vuenti eka xiyengentsongo xa 5; kumbe b a lanwa ntirho hi ku nyika xitixiso lexi tsariweke lexi nga kongomisiwa eka Holobye?
Huvo yi fanele ku lulamisa no amukelavumbiwa hi ku hatlisa endzhaku ka ku thola swirho lebyi faneleke ku amukeriwa hi Holobye.
a byi fanele ku va na i simeka mintirho ya tikomiti ta Huvo ii ku landza xiyenge-tsongo xa 3, milawu yo vitana na fambisa tinhlengeletano ta Huvo kun?
hi ku landza xiyenge xa 491, timfanelo to vhota ta swirho hi ku hambana ka swona, kun?
aa nyika swipimelo swa vurhumiwa byihi kumbe byihi kun?
Ku laveka leswaku ku va ku ri na mbirhi xa nharhu wa swirho kunwe na mpfumelelo wa Holobye ku va vumbiwa byi fanele ku cinciwa?
Loko swi endleka endzhaku ka nhweti yinwana ni yin?
a kambisisa nkoka wa mphakelo kumbe swirhisiwa leswi nyikiweke hi Huvo ya Nkwama wa Ndzindzakhombo ra Vupfumala-ntirho b hakela ku tirhiwa ka mphakelo lowu na switirisiwa leswi humaka eka Nkwama wa Ndzindzakhombo ra vupfumala-ntirho.
Miholo na swengetelo swa swirho swa Huvo ya Ndzindzakhombo ra Vupfumala-ntirho.
Xirho xa Huvo kumbe tikomiti ta yona lexi nga ri ku mutirhela-mfumo wa nkarhi hinkwawo xifanele ku hakeriwa muholo kumbe swingetelo leswi kumisisiweke hi Holobye hi ku landza swipemelo swa swileriso swa Vutameri leswi nga nyikiwa hi vutameri bya Rixaka.
Ku sirhelela swirho swa Huvo ya Ndzindzakhombo ra vupfumala-ntirho.
Xirho xa Huvo xi nga sirheleriwa maendlelo hinkwao.
Endlelo ro nyika swinawana.
Handle ka loko ntsakiso wa vaaki wu lava leswaku ku humesiwa xinawana hi ku hatlisa, Holobye u fanele ku landzela endlelo leri landzelaka loko a lava ku humesa swinawana.
a Kunakanya ku humesa xinawana ku fanele ku tivisiwa eka Gazete kunwe na le ka muxaka unwana wa vuhlanganisi lexi nga ta hangalasiwa eRhiphabiliki hinkwayo?
b xitiviso xi fanele ku vula-i leswaku mpfapfa-rhuto wa xin?
c Nkarhi wo ringana nhweti ku suka eka siku ro tivisiwa ri fanele ku nyikiwa ku endlela ku nyika ntsakelo wa lava swi tsakelaka leswaku va kanela xinawana; na d minxopelo leyi amukeriweke kun?
Xinawana xihi kumbe xihi lexi khumbaka ndzuvu wa Tiko kumbe tirhiselo ra mali xi nga ha humesiwa kumbe ku cinciwa hi ku pfumelelana na Holobye wa Timhaka ta Timali.
Muthori u nwana ni unwana u fanele, nkarhi lowu a sungulaka migingiriko tani hi muthori , ku nyika hungu leri vuriweke eka xiyengentsongo xa mayelana na vathoriwa eka khomixinari, ko languta miholo ya vatirhi volavo?
a katsa kherefu ya muthori ya xitarata xa bindzu, kun?
b loko muthori a nga ri muaka tiko wa Rhiphabiliki kumbe a ri xirho xa vandla leri nga tsarisiwangiki eRhiphabiliki, ku katsa vuxokoxoko bya munhu loyi a nyikiweke matimba loyi a lavekaka ku tirha mintirho ya muthori ku ya hi swipimelo swa Nawu lowu; na c ku katsa mavito, tinomboro ta vutitivisi na miholo ya vathoriwa va yona, naswona u fanele ku vula kherefu ya laha muthoriwa a nga thoriwa kona.
Muthori unwana ni unwana u fanele ku tivisa Khomixinari ku cinca kwihi kumbe kwihi loku nga va kona ka hungu leri nga nyikiwa hi xiyengentsongo xa 1 eka nhweti leyi nga hundza ku nga se hundza siku ra vunkombo ra nhweti yinwana ni yinwana?
Khomixinari a nga ha kombela muthori ku nyika vuxokoxoko byinwana loko byi komberiwa ku endlela ku va ku tirheka ka Nawu lowu ku nga se hela masiku ya 30 xikombelo xi endliwile, kumbe ku nga se hela nkarhi wa ku engetela lowu nga ta va wu pfumeleriwile hi Khomixinari?
a I muhoxa-xandla kumbe vaseketeriwa b hi ku landza xiyenge xa 56 xa Nawu; na c hi ku landza swipimelo swa Nawu wa Vanghenisa-xandla wa Ndzindzakhombo ra Vupfumala-ntirho.
a Ku va hi ta kumisisa tihakelo ta mimpfuno ku ya hi swipimelo swa Nawu lowu, khomixinari a nga ha kuma hungu rihi kumbe rihi ra tshaku ra switiviwa ra Tiko leri nga na hungu mayelana na nhlayiseko wa vanhu.
b Hi ku landza ndzimana ya a Khomixinari u fanele ku tirhisana na minhlangano yinwana ya Tiko ku kota ku hlanganisa tshaku ra switiviwa swa vona hi ku landzelelana?
Matimba na mintirho lama nga rhwexiwa kumbe ku tlhandlekiwa eka Mufambisi-nkulu hi ku landza swipimelo swa Nawu lowu ya tlhela ya rhwexiwa no tlhandlekiwa ehenhla ka Mufambisi-nkulu tanihi nhloko ya Ndzawulo ya Timhaka ta Mintirho.
Mufambisi-nkulu u fanele ku tirha mintirho ya vuavanyisi eka nkwama hi ku landza swipimelo swa Nawu wa mafambisele ya Timhaka ta Timali ta Tiko.
Hi ku landza swiboho sweswo ku ya hi mavonele ya yena mufambisi-nkulu u fanele ku rhwexa matimba wahi kumbe wahi kumbe ku rhuma mutirhela-mfumo wa nkwama ku endla ntirho wihi kumbe wihi liye nga rhwexiwa kumbe ku rhumiwa mufambisi-nkulu hi ku landza swipimelo swa Nawu lowu.
Matimba wahi kumbe wahi lama tirhisiwaka kumbe ntirho lowu tirhiwaka hi vurhumiwa kumbe mintirho hi ku landza swipimelo eka xiyenge lexi ma fanele ku tekiwa tanihi ku va ma tirhisiwile kumbe ku tirhiwa hi mufambisinkulu.
Vurhumiwa kumbe ntirho hi ku landza swipimelo swa xiyenge lexi a byi pimi matimba ya mufambisi-nkulu ku tirhisa matimba ya vurhumiwa kumbe ku tirha ntirho lowu va nga rhumiwa ku wa endla.
b ala kumbe ku pfumela leswaku rihi ni rihi rifuwo leri nga rhurhisekiki leswaku ri kumiwa; kumbe c pfumelela ku tirhisa rifuwo rihi ni rihi leri nga rhurhesekiki leri nga kumiwa ku endlela leswaku nawu wihi ni wihi wu tirhiseke hi ku ya hi swipimelo leswi nga ta kambisisiwa hi Mufambisi-nkulu.
a xavisa kumbe hambikuri ku vula leswaku a va ha tirhiseki b pfumelela ku tirhisa rifuwo leri nga rhurhisekiki rihi ni rihi tanihi laha swi lavekaka ha kona ku endlela leswaku nawu wihi kumbe wihi lowu wu tirhiseka hi ku landza swipimelo swo tano ku ya hi laha mufambisi-nkulu a swi vonisaka xiswona.
Nkarhi wihi kumbe wihi lowu mufambisinkulu a vonaka onge ntsengo wihi kumbe wihi lowu faneleke ku hakeriwa eka Nkwama, kumbe ntsengo wihi kumbe wihi lowu faneleke ku hakeriwa hi Nkwama ku katsa timali leti kumiwaka hi vuxisi to huma eka Nkwama, yi nge kumeki kumbe a yi fanelanga ku rihiwa, mufambisinkulu a nga lerisa leswaku ntsengo walowo wu tsariwa tanihi mali leyi nga ta ka yi nga ha landzeleriwi.
a thola muyimeri kumbe rhuma tihofisi ta vuyimeri to tirha tanihi tihofisi ta vuthori ku ya hilaha swi faneleke ku pfuna mufambisinkulu, khomixinari, Huvo kumbe Nkwama loko ku ri ku Nawu lowu wu fambisiwa hi mfanelo; na b nyika vayimeri kumbe vatirheli va tihofisi teto mintirho yo tano ku ya hi laha swi lavekaka ha kona ku endlela ku fikelela xikongomelo lexi.
a tivisa Holobye, mutivi wo hlayela tinotsi ta ndzindzakhombo kun?
Mufambisinkulu a nga ha lomba mali hi vito ra Nkwama ku ya hi swipimelo swa xiyenge xa 663b swa Nawu wa mafambisele ya Timhaka ta mali ya Tiko Nawu wa nomboro ya 1 wa 1999.
Hambileswi ku nga na xiyenge xa 11, mufambisinkulu u fanele ku nyika Holobye xiviko xa tsariwa ku nga se hela tinhweti ta tsevu ta ku hela ka lembe ximali rinwana ni rin?
b nhlayo ya vanghenisa-xandla lava thoriweke lava va nga hakeriwa mimpfuno kunwe ni ntsengo wa mimpfuno yo tano c nhlayo ya vanghenisa-xandla lava nga amukela mimpfuno ya vuvabyi, vutswedyani na ku xava nwana kunwe na ntsengo wa mali leyi va nga hakeriwa yona; na d nhlayo ya vanghenisa-xandla lava nga lova lava vaseketeriwa va vona va nga hakeriwa kunwe na ntsengo wa tihakelo to tano?
Xiviko lexi ehleketiweke hi vuenti eka xiyengentsongo xa 12 kunwe na xikombisa-tinkota kunwe na ndzinganiso wa tinkota ta nkwama, yi fanele ku ndlariwa eka Huvo ya Rixaka ku nga se hundza masiku ya 30 endzhaku ka ku va Holobye a xi amukerile loko ku ri ku Palamende yi tshamile hi nkarhi wolowo na swona, loko palamende yi nga tshamanga, ku nga se hela masiku ya khumemune ku nga se sungula ntshamo lowu landzelaka?
Switirhisiwa swihi kumbe swihi leswi nga humesiwa ku ya hi swipimelo swa Nawu lowu.
a ku endla kumbe ku pfumelela leswaku-i ku hakeriwa mali yo huma eka Nkwama swi nga fanelangi ii ku hakeriwa handle ka vhocara leyi seketelaka b ku tsandzeka ku endla ntirho lowu vangaka ku tirhisiwa ka timali ta Nkwama.
a endla ndzavisiso wa ku lahlekeriwa kumbe ku onhaka loku b kumisisa loko muthoriwa a ri na vutihlamuleri eka ku lahlekeriwa kumbe ku onhaka c loko muthoriwa a kumeka a ri na vutihlamuleri eka ku lahlekeriwa kumbe ku onhaka, kumisisa-i ntsengo wa ku lahlekeriwa kumbe ku onhaka; na ii mali leyi faneleke ku hakeriwa hi muthoriwa yi nga hakeriwa rini naswona njhani; na d tivisa muthoriwa hi papilla ku tiyimisela kwihi kumbe kwihi loku nga endliwa hi ku landza xiyengentsongo lexi.
Loko ku ri na ntsengo wihi kumbe wihi lowu nga sala, loko muthoriwa a tshika ntirho, mayelana na ku tiyimisela loku nga endliwa hi ku landza xiyengentsongo xa 2, ntsengo walowo wu nga sala wu nga ha susiwa eka mali leyi faneleke ku hakeriwa muthoriwa.
Muthoriwa wihi kumbe wihi loyi a nga vavisiwa mbilu hi ku tiyimisela loku nga endliwa hi mufambisinkulu a nga ha, ku nga se hela masiku ya 30 ku suka siku a nga tivisiwa hi ku landza xiyengentsongo xa2d, nghenisa xirilo eka Holobye hi ku landza endlele ro nghenisa leri tirhisiwaka eka vatirhela-mfumo.
Ku hava na xin?
a ya ekhoto leyi nga na vuswikoti ku tlhela a vuyisa ku lahlekeriwa kumbe ku onhaka kwihi kumbe kwihi loku nga vanga hi muthoriwa loyi a nga kumbe a ri entirhweni wa mphakelo wa vanhu; kumbe b simeka endlele ro tshinya muthoriwa loyi a vuriweke eka ndzima ya a; kumbe c simeka endlele leri vuriweke eka tindzimana hinkwato ta a na b.
d ku tsandzeka ku landzelela ntirho lowu nyikiweke hi ndzulamiso ya Nawu lowu leswi nga hetelela swi vangile leswaku ku va na ku lahlekeriwa kumbe ku onhakeriwa eka Nkwama.
Munhu wihi kumbe wihi loyi a vangaka ku lahlekeriwa kumbe ku onhakeriwa ka Nkwama u na nandzu.
Khoto yi nga ha, endzhaku ka ku khomiwa ka munhu hikwalaho ka nandzu lowu vuriweke eka xiyengentsongo xa2, kumisisa ntsengo wa ku lahlekeriwa kumbe ku onhakeriwa eka Nkwama.
Munhu wihi kumbe wihi loyi a voniwaka nandzu wa nandzu lowu vuriweke eka xiyengentsongo xa2 u fanele ku hakela ku lahlekariwa kumbe ku onhaka eka Nkwama hi ku landza swipimelo kumbe mindzulamiso yo tano ku ya hi leswi mufambisinkulu a nga swi vekisaka xiswona.
Mufambisinkulu a nga ha pfumelela ku va mali yi hakeriwa hi switolomende.
Loko ku ri ku ku lahlekeriwa eka Nkwama ku vangiwa hi xikoxo xa vixisi, ku lahlekeriwa ku nga ha hakeriwa hi mali yihi kumbe yihi leyi nga sala leyi a yi fanele ku hakeriwa muhoxa-xandla kumbe museketeriwa wa yena ehansi ka mindzulamiso ya Nawu lowu.
Ku hava ni xilo ni xinwe eka xiyenge lexi lexi sivelaka mufambisinkulu ku simeka endlelo ra nawu ekhoto ya vuswikoti yihi kumbe yihi ku kuma hakelo ya ku lahlekeriwa kumbe ku onhakeriwa kwihi kumbe kwihi loku nga vangeriwa Nkwama hi munhu unwana ni unwana?
b kopi ya kumbe ntsavulo wo huma eka xiyenge xo huma eka buku yihi kumbe yihi kumbe rhekhodo leyi hlayisiweke hi mufambisinkulu, Huvo kumbe komiti yihi kumbe yihi.
bleswaku munhu wihi kumbe wihi loyi a nga kumbe loyi ku ya hi nawu a fanele ku hakela ntsengo wihi kumbe wihi hi ku ya hi Nawu lowu eka mufambisinkulu; kumbe c leswaku ntsengo wihi kumbe wihi lowu vuriweke eka Ndzimana ya b kumbe xiphemu xihi kumbe xihi lexi nga hakela kumbe xi nga hakelangiki hi siku leri vekiweke eka xihlambanyo xa vumbhoni.
a Mutirhela-mfumo a nga yena mutshami wa xitulu eka endlelo leri xihlambanyo xa vumbhoni ri kombisiweke xiyengentsongo xa2 ri tirhisiwa tanihi vumbhoni; a nga ha, hi ku vona ka yena, kumbe hi ku komberiwa hi ntlawa wihi kumbe wihi eka endlelo, lerisa, leswaku muhlambanyi loyi a nga kuma saphina ku ta nyika vumbhoni bya nomo, kumbe ku hlamula xivutiso lexi tsariweke xihi kumbe xihi lexi nga nghenisiwa hi mutshami wa xitulu loyi a nga ehansi ka xihlambanyo.
b Xivutiso na nhlamuselo yihi kumbe yihi leyi muhlambanyi a yi amukelaka tanihi vumbhoni eka endlele.
Muhoxa-xandla u tekiwa, handlekaloko mfularhelo wu ri na vumbhoni bya ntiyiso, a ha thoriwile hi muthori ku fikela loko muthori yaloye a tivisile mufambisi-nkulu leswaku muhoxa-xandla a nga ha thoriwangi hi muthori yoloye.
Eka endlele rinwana ni rin?
a Xitatimende kumbe xinghenisiwa lexi nga kona eka buku, rhekhodo kumbe tsalwa leri nga hlayisiwa hi muthori b xitatimende xo tano kumbe xinghenisiwa lexi kumekaka eka miako leyi tirhisiwaka hi muthori c xitatimende xo tano kumbe xinghenisiwa lexi kumekaka eka movha wihi kumbe wihi lowu tirhisiweke timhaka ta ntirho wa muthoriwa; na d kopi yihi kumbe yihi kumbe kopi ya xitatimende xo tano kumbe xinghenisiwa, leyi nga tiyisisiwa hi khomixinari wa xihlambanyo ku va yi ri kopi ya ntiyiso kumbe kopi ya xitatimende xa ntiyiso.
Ku hava nhlamulo ya xivutiso xihi kumbe xihi lexi nga vutisiwa munhu loko ku karhi ku endliwa vulavisisi hi ku landza swipimelo swa xiyenge xa 602a kumbe hi mukamberi wa timhaka ta mintirho xi nga tirhisiwaka ehenhla ka munhu eka endlelo rihi kumbe rihi ra vugevenga handle ka endlele ro voniwa nandzu wo hemba ehansi ka xihlambanyo kumbe ku endla xitatimende xa vunwa.
b ku endlela ku fambisa timhaka ta vululami kumbe c loko ri komberiwile hi Holobye, mufambisi-nkulu kumbe munhu wihi kumbe wihi loyi a nga na mfanelo yo kuma hungu leri.
Munhu wihi kumbe wihi loyi a lwaka na xiyengentsongo xa 1 u na nandzu wa xidyoho.
a karhi a swi tiva a endla xitatimende kumbe a vanga leswaku xitatimende xa mavunwa xi endliwa kumbe lexi endlaka leswaku ku va na mahakelelo ya mimpfuno yo ka ya nga ri wona ya xikombelo xa mpmpfuno hi ku landza swipimelo swa Nawu lowu.
b nga endla xinghenisiwa xihi kumbe xihi handle ko bohiwa eka khadi ya rhekhodo ya muhoxa-xandla ya matimu ya mathoriwele kumbe eka xikoxo xa mimpfuno xa muhoxa-xandla; kumbe c tlulaka kumbe ku ala kumbe ku tsandzeka ku landzelela ndzulamiso wihi kumbe wihi wa Nawu lowu kumbe xinawana xihi kumbe xihi kumbe xiviko lexi nga humesiwa hi ku lanza swipimelo swa Nawu lowu.
Munhu wihi kumbe wihi loyi a tlulaka xiyengentsongo xa 1a, b kumbe c u voniwa nandzu.
Munhu wihi kumbe wihi loyi a boheriwaka nandzu ku ya hi swipimelo swa Nawu lowu u fanele ku koxiwa hakelo kumbe a pfuleriwa, kumbe hinkwaswo hakelo kumbe ku pfaleriwa.
Handlekaloko Nawu lowu wu nyika swileriso swinwana, khoto ya Timhaka ta Mintirho yi na mpfumelelo wa nawu eka timhaka hinkwato hi ku landza swipimelo swa Nawu lowu, handle ka xidyoho ku ya hi swipimelo swa Nawu lowu?
Loko ku tshuka ku va na xivutiso xihi kumbe xihi lexi khumbhaka matirhisele ya Nawu lowu, mufambisinkulu a nga ha, hi mavonele ya yena, kumbe hi ku komberiwa hi ntlawa wihi kumbe wihi lowu nga na ntsalelo lowu enerisaka emhakeni leyi, nghenisa kheyisi leswaku Khoto ya Timhaka ta Mintirho yi ta teka xiboho.
a timhaka ta ntiyiso leti nga kumeka; na b mavonele ya nawu lowu nga amukeriwa mayelana na timhaka teto.
Loko mufambisi-nkulu a ri na ku kanakana ka loko xiboho lexi nga nyikiwa Khoto ya Timhaka ta mintirho xi fanerile mayelana na timhaka ta nawu ehenhla ka xikombelo xa Nawu lowu, mufambisi-nkulu a nga ha nyika xiboho xexo eka Khoto ya Xirilo ya Timhaka ta Mintirho.
Holobye a nga ha tsala a rhuma kumbe ku tirhisa mufambisi-nkulu kumbe mutirhela-mfumo wihi kumbe whih wa mphakelo wa vanhu, matimba wahi kumbe wahi kumbe ntirho lowu nga rhwexiwa kumbe ku nyikiwa Holobye hi ku landza swipimelo swa Nawu lowu, handlekaloko matimba ma Holobye hi ku landza swiyenge swa 43, 47, 48 (b), 50 na 4, 52, xiyenge lexi, xiyenge xa 69 na matimba ya Holobye yo endla swinawana kumbe ku humesa swiviko.
vurhumiwa kumbe ntirho hi ku landza swipimelo swa xiyengentsongo xa 1 a xi pimeli kumbe ku hunguta matimba ya Holobye ku endla kumbe ku tirhisa matimba ya vurhumiwa kumbe ntirho lowu nyikiweke.
Munhu unwana ni unwana loyi a rhwexiwa matimba kunbe loyi a nga rhumiwa ntirho hi ku landza swipimelo swa xiyengentsongo xa 1 u fanele ku tirhisa no endla leswi matimba kumbe ntirho hi ku landza xiletelo xa Holobye?
a tlherisa vurhumiwa kumbe ntirho ntirho lowu nga endliwa hi ku landza swipimelo swa xiyengentsongo xa 1; na b tlherisa kumbe ku cinca xiboho lexi nga endliwa hi munhu loyi endlaka no tirhisa matimba kumbe ntirho lowu a rhumiweke kumbe a rhumiweke hi ku landza swipimelo swa xiyengentsongo xa 1. Vanhu va tekiwa tanihi vahoxa-xandla eka bindzu leri nga kombisisiwa rihi kumbe rihi kumbe xiyenge xa bindzu kumbe xivandla lexi kombisisiweke, va fanele ku tekiwa tanihi vahoxa-xandla hi ku landza matirhele ya Nawu lowu.
Endlele leri vuriweke eka xiyenge xa 551 ri tirhisiwa kunwe na ku cinca loku lavekaka eka xitiviso lexi nga humesiwa ehansi xiyengentsongo xa 1?
Nawu wa Ndzindzakhombo ra Vupfumala-ntirho wa 1966, (Nawu wa nomboro ya 30 wa 1966), wa herisiwa handleka leswi boxiweke eka Xedulu ya 1.
Minkunguhato ya Xedulu ya 1 leyi tirhisiwaka eka ku cinca ka milawu yinwana ya Nawu lowu?
Nawu lowu wu vuriwa Nawu wa Ndzindzakhombo ra Vupfumala-ntirho wa 2001, naswona wu ta sungula ku tirha siku leri nga ta vekiwa hi Presidente hi ku wu hangalasa eka Gazete.
Masiku yo hambana ma nga ha vekiwa ehansi ka xiyengentsongo xa 1 hi ku landza mindzulamiso yo hambana ya Nawu lowu.
Eka Xedulu leyi Nawu wa Ndzindzakhombo wa Vupfumala-ntirho wa 1966 swi vula Nawu wa Ndzindzakhombo wa 1966, (Nawu wa nomboro ya 30 ya 1966)?
Xinawana xihi kumbe xihi ehansi ka Nawu wa Ndzindzakhombo ra Vupfumala-ntirho wa 1966, lowu nga ku tirheni ku nga se sungula nchumu lowu, wu tshama wu karhi wu tirha ku kondza wu herisiwa hi Holobye hi xitiviso eka Gazete.
Hinkwaro rifuwo, ndzawulo, timfanelo na mfanelo ya Nkwama wa Ndzindzakhombo ra Vupfumala-ntirho leri nga simekiwa ehansi ka Nawu wa Ndzindzakhombo ra Vupfumala-ntirho wa 1966, swa rhurhisiwa swi ya eka Nkwama lowu nga simekiwa hi xiyenge xa 4.
Huvo na swikomitana swa yona, leswi nga simekiwa ehansi ka Nawu wa Ndzindzakhombo ra Vupfumala-ntirho wa 1966 wu ta tama wa ha tirha ku kondza Holobye a simeka Huvo hi ku landza swipimelo swa xiyenge xa 47 . Swirho swa Huvo leswi nga thoriwa ehansi ka Nawu wa Ndzindzakhombo ra Vupfumala-ntirho wa 1966, swi tirha ku kondza Holobye a thola swirho swa Huvo hi ku landza swipimelo swa 49.
Swikoxo hinkwaswo leswi endliwaka eka Nkwama swi endliwa ehansi ka Nawu wa Ndzindzakhombo ra Vupfumala-ntirho wa 1966, swa ha tirha naswona swi fanele ku hetisisiwa hi ku landza swipimelo swa Nawu.
xirilo xinwana ni xinwana hi ku landza swipimelo swa Nawu wa Ndzindzakhombo ra Vupfumala-ntirho wa 1966, ehenhla ka xiboho xa mutirhela-mfumo wa swikoxo xi tshama xi karhi xi tirha naswona xi fanele ku hetisisiwa hi ku landza swipimelo swa Nawu walowo?
eka nchumu lowuntsongo wa 1 Komiti ya swirilo ya mimpfuno leyi simekiweke ehansi ka Nawu wa Ndzindzakhombo wa Vupfumala-ntirho, yi ta ya emahlweni swi tirhiwile.
Ndzavisiso wihi kumbe wihi lowu endliwaka hi ku ladza swipimelo swa Nawu wa Ndzindzakhombo ra Vupfumala-tirho wa 1966, lowu nga hetisekangiki loko Nawu lowu wu sungula, wu fanele ku hetisiwa hi ku landza swipimelo swa Nawu walowo.
Ku chuchisa kwihi na kwihi loku endliweke hi ku landza swipimelo swa Nawu wa Ndzindzakhombo wa 1966, loku nga se hetisisiwaka hi nkarhi wa ku sungula ka Nawu lowu, ku fanele ku hetisiswa hi ku landza swipimelo swa Nawu wolowo.
Muthori unwana ni un?
Khomixinari a nga ha kombela muthori ku nyika, ku nga se hela masiku ya 30, kumbe ku nga se hela nkarhi lowu nga engeteriwa ku ya hilaha khomixinari a nga pfumelelaka ha kona, vuxokoxoko byo engetela ku ya hi laha ku nga komberiwaka ku va Nawu lowu wu tirhiseka.
Mpfuno lowu muhoxa-xandla a faneleke ku wu kuma wu hlayeriwa hi yinwana ya tindlela timbirhi, ku ya hi muholo wa muhoxa-xandla loko a nga se heleriwa hi ntirho?
Vanghenisa-xandla lava va hola ehansi ka ntsengo wo karhi (lowu tivekaka tanihi mpfuno wa ku cinca ka levhele ya muholo) vafanele ku kuma xandzana xa muholo wa vona.
Vanghenisa-xandla lava a va hola ehenhla ka mpfuno wa ku cinca ka levhele ya muholo va fanele ku kuma mpfuno wo fana, wo ringana na leswi nga fanela ku kumiwa hi muhoxa-xandla loyi a nga tshama a hakeriwa mpfuno wa ku cinca ka levhele.
Ntsombono wa Nhlangano wa Timhaka ta Mintirho ta Matiko wa 1953, (Ntsombano wa Nomboro ya 102) wu vula leswaku muholo wa mutirhi loyi a nga na swikil wu fanele ku kambisisa levhele ya muholo lowu ha wona ku faneleke ku vekiwa silini ya vuxirho bya xikimi xa ndzindzakhombo ra swa vanhu. Malembe layotala, Xikimi xa Ndzindzakhombo ra Vupfumala-ntirho xa Afrika-Dzonga ri ringetile ku famba na swiletelo leswi: Mpfuno wa ku cinca ka levhele ya muholo wu hlanganisiwa ni mpimo lowu.
Silini ya muholo ya sweswi I R8 099 hi nhweti. Leswi swi ta va mpfuno wo sungula wa ku cinca ka levhele ya muholo ku endlela ku tirhiseka ka Nawu lowu. Hambileswi, hi ku landza swipimelo swa xiyenge xa 12 (a), Holobye a nga ha cinca mpfuno wo cinca levhele ya muholo nkarhi na nkarhi ku kombisa tipheteni ta muholo. Vanghenisa-xandla lava a va hola muholo wa le hansi mpfuno wa ku cinca levhele ya muholo?
Eka vanghenisa-xandla lava a va hola ehansi ka mimpfuno ya ku cinca levhele ya muholo, va fanele ku kuma mpfuno lowu fambelanaka na miholo. Muhoxa-xandla a fanele ku swi kuma swi hlayeriwa ku ya hi ndzandzeriso lowu landzelelaka.
Laha IRR ku nga Mpimo wo pfala muholo wu fambelanaka na muholo wa siku wa muhoxa-xandla.
Loko muhoxa-xandla a hola hi vhiki, muholo wa siku ku ta va mpimo wa vhiki wu avanyisiwa hi 7. Loko muhoxa-xandla a hakeriwa endzhaku ka mavhiki mambirhi, muholo wa siku mpimo wa mavhiki mambhirhi wu avanyisiwa hi 14. Loko muhoxa-xandla a hakeriwa hi nhweti, muholo wa siku I mpimo wa nhweti wu andzisiwa hi 12, kutani wu avanyisiwa hi 365 mpimo wo pfala muholo.
Mpimo wo pfala muholo (IRR) wu kumisisa xandzana xa muholo wa nkarhi lowu nga hundza wa muhoxa-xandla lexi munghenisa-xandla a faneleke ku xi kuma hi ndlela ya mimpfuno. IRR ya cinca, leswi swi endla leswaku yi kamba xikalu xo rhelela. Munghenisa-xandla loyi a hola muholo wa vhiki wa le hansi u fanele ku kuma mimpfuno leyi yimelaka xiphemu xa le henhla xa muholo wa yena wa nkarhi lowu nga hundza ku tlula muhoxa-xandla loyi a hala muholo wa vhiki wa le henhlanyana. IRR yi ta va yi ri eka maksimamu ya yona loko muholo wu ringana na Ziro, naswona yi ta va yi ri eka minimamu loko muholo wu ringana na mpfuno wa levhele yo cinca ya muholo. Maksimamu ya IRR yi yimile eka 60%.
Hi ku tirhisankoka wa swesiw IRR yi nga hlayeriwa ku ya hi ndzandzeriso lowu landzelaka.
Laha Yi yi yimelaka mpimo wa nhweti wa muhoxa-xandla. (Ntiyelo wa tiyuniti wa nkoka. Ku hlayela IRR eka mpimo wa tihakelo wa siku kumbe vhiki, ku komberiwa leswaku ku landzeleriwa nhlamuselo hi vuenti ya ndzandzeriso wa IRR eka noti ya xithekiniki laha hansi). Vahoxa-xandla lava a va hola ku tlula mimpfuno ya ku cinca ka levhele ya muholo?
Vahoxa-xandla lava a va hola ku tlula mpfuno wa ku cinca ka levhele ya muholo va fanele ku kuma mpfuno wo fana wa ringana na mpfuno wa ku cinca ka levhele ya muholo.
Eka mpfuno wa ku cinca ku levhele ya muholo wa sweswi wa R8 099 hi nhweti, swi vula leswaku i R101,18 hi siku?
Mpfuno = 266.