1 Timoteus 6:6-19 (Daan Cloete)
Ander tekste: Psalm 146; Jeremia 32:1-44; Lukas 16:19-31
Om vergenoeg te wees is 'n kenmerk van die godsaligheid.
Die eerste deel van die brief het hoofsaaklik 'n leerstellige karakter terwyl die tweede deel meer klem lê op die etiese aspekte van Christen-wees. Dit bevat raadgewinge, vermaninge, uitspel van pligte en algemene onderrig oor verskillende sake.
Normaalweg word die spesifieke gedeelte beskou as die uitlegging van die sogenaamde gemeentereëls. Weereens beklemtoon dit dat die kerk besig is om 'n lewenspatroon te vestig wat gebaseer word op besondere gedragsreëls vir die individuele gelowiges met die oog daarop om bepaalde lewenshoudinge te ontwikkel in die bestaan van die kerk in die wêreld.
In die verband is die skrywe aan die persoon van Timoteus nie sonder betekenis nie. Paulus se briewe fokus op die geloofsprobleme binne die gemeentes en is dan ook aan al die lede in die algemeen en die gemeente in sy geheel gerig. Dit was duidelik dat dit nie genoeg is om alleen maar te konsentreer op die inhoud van die geloof nie, maar ook op die lewenswyse van die gelowiges en hulle dissipelskap. Hiervoor is gedragsreëls nodig. Daarmee het egter die gevaar ontstaan dat dit weer kan lei tot 'n nuwe wettisisme, in 'n soeke na geregtigheid deur wetsgehoorsaamheid.
'n Verdere ontwikkeling was dat die periode van die apostels besig was om verby te gaan. Die kerk was gedurende die beginfase aangewys op hulle leiding gebaseer op hulle gesag. Nou het baie van hulle alreeds van die toneel verdwyn en moes die kerk ander middele skep om sy weg deur die wêreld te vind. Timoteus was so iemand wat voorberei is om 'n leierskapsposisie in te neem. Vir die taak moes hy onderrig ontvang wat daarop toegespits was om hom te onderlê in die gesonde leer. Maar op die vlak van die morarilteit moes hy ook dien as 'n rolmodel van hoe 'n Christen behoort te lewe. Want dit was baie belangrik dat daar ook diegene sal wees wat die ‘nuwe’ godsdiens sal voorlewe en wat sou demonstreer hoe die geloof uitgeleef moet word. In die verband word ook op Christus as 'n as die ideale ‘rolmodel ‘gewys, Hy wat ook 'n belydenis voor Pontius Pilatus afgelê het.
Wat betref die sedelike lewe, wil hierdie gedeelte fokus op die probleem van geldsug. Op sigself is dit al 'n aanduiding dat die kerk nie meer hoofsaaklik uit die armes bestaan het soos in die tyd van Jesus nie. In sy uitbreiding na die ander kulture het vele uit verskillende ekonomiese en sosiale vlakke van die samelewing tot die geloof gekom. Dit het meegebring dat die probleme wat eie is aan status en rykdom nou ook in die kerk voorgekom het en dus aangespreek moes word. Rykdom en die sug na geld was een daarvan en lê eintlik aan die wortel van al die ander euwels volgens die gedeelte. Die streng waarskuwing teen sug na rykdom is in lyn met die tradisie van Jesus in die evangelies. Die perikoop spreek in sy strukturele opbou verskillende aspekte aan:-
Verse 6 -8 beredeneer waarom gelowiges vergenoeg behoort te wees, omdat wat hulle stoflik besit, nie deel van hulle mens-wees is nie. Daarom moet hulle ook met basiese dinge vir lewensonderhoud tevrede wees.
Verse 9 - 10 dui geldgierigheid aan as 'n sondige begeerte wat aanleiding gee tot allerlei ander euwels en wat almal saam afdwaling van die geloof tot gevolg het, en uiteindelik lei tot ondergang en die verderf.
Verse 11 - 14 bevat die direkte vermaning aan Timoteus om die gevaar in ernstige lig te sien en hom op 'n drastiese wyse hiervan te distansieer. Die gedeelte bevat baie duidelike imperatiewe.
Verse 15 - 16 sluit eintlik by die voorafgaande aan, maar dit bevat ook 'n eie karakter daarin dat dit eintlik 'n lofprysing aan die Here Jesus Christus is.
Verse 17 - 19 is meer direk gerig aan die rykes in die gemeente om hulle te waarsku teen die onbetroubaarheid en verganklikheid van die rykdom, en hulle te onderwys waarin die ware ‘rykdom’ eintlik behoort te bestaan wat die ewige lewe kan verseker.
Dit is belangrik om die direkte vermaninge aan Timoteus te onderstreep omdat dit ook 'n aanduiding is van die aard van die probleem van geldsug. Die opdrag om ’weg te vlug’ dui daarop dat die begeerte na aardse rykdom nie vertroetel moet word nie. In die instruksies ‘om te ’jaag na’, ‘te stry’ en ‘te gryp na’, word beklemtoon dat aan die anderkant die geloof en die godsaligheid nie 'n gemaklike saak is om te verkry en te behou nie, omdat die begeerlikheid na onder andere, rykdom 'n geweldige suigkrag het. Om die erns van die gevaar verder te beklemtoon gebruik Paulus sy apostoliese gesag ten opsigte van Timoteus en ‘gebied’ hom. Die beweging weg van die begeerlikheid moet omgesit word in die positiewe strewe na ewige en die onverganklike, want as 'n man van God moet hy deur sy belydenis altyd 'n goeie beeld in die gemeente het.
Verrassend interessant is die doksologie wat hier invoeg is. Dit moet gesien word binne die raamwerk waarin hierdie vermaning teen die rykdom staan. Ten grondslag hiervan lê die vergelyking van die teenwoordige wêreld en die toekomstige wêreld, hierdie lewe met sy verganklike karakter en die ewige lewe, die neiging om die vertroue te plaas op die stoflike van nou en die hoop op die fondament en skat van die toekoms. Die doksologie wil weereens die sekerheid van die koms van die laaste toekoms wat met die koms van Jesus Christus sal saamval, beklemtoon en die rol van Christus daarin as Koning en Here. Dit staan alles teenoor die huidige aardse mag en verganklikheid wat so aantreklik lyk.
Die kerk moet in hierdie wêreld bestaan op sy weg na die toekomstige wêreld wat sy eintlike bestemming is. Vir sy onmiddellike behoeftes is die kerk dus ook afhanklik van dit wat hierdie wêreld bied. Die versoeking is egter dat ook die gelowiges nie bly by die voorsiening in die basiese behoeftes nie maar so behep word met die vergader van stoflike dinge dat dit 'n doel op sigself word waardeur die einddoel heeltemal uit die oog verloor word.
Ten grondslag van so 'n ontaarding lê die begeerlikheid wat die gevolg is van die bedorwe natuur van die mens. Om stoflike dinge te bekom, is op sigself nie verkeerd nie, as maar onthou word dat dit nie hanteer moet word asof dit eie besit is nie, maar met die erkenning dat die lewende God dit aan ons verleen het om te geniet. Dit beteken verder dat die genieting daarvan nie oordryf moet word nie, want dit lei weer tot ander euwels waarvan 'n belangrike een hoogmoed is. Daarmee word bedoel dat die eintlike outeur van die aardse dinge uit die oog verloor kan word. Geldsug is wanneer 'n mens jou afhanklikheid van Hom vergeet wat aan jou sy gawes toevertrou het om te bestuur en dit vervang met 'n afhanklikheid van die gawes self. Dit kan verder daartoe lei dat daar 'n afhanklikheid ten opsigte van die gawes ontstaan wat later 'n totale verslaafdheid daaraan word. Epicurus die Griekse filosoof het gesê: ‘To whom little is not enough nothing is enough.’ En die laaste gevolg van dit alles is dat jy wegsink in die verderf. Hierteenoor staan die gelowiges vergenoeg moet wees, hulle moet die vermoë ontwikkel om self te kan oordeel wanneer hulle ver genoeg gegaan het in wat benodig word vir hulle behoeftes. Die Rabbyne het geleer: ‘ Who is rich? He that is contented with his lot.’
Rykdom op sigself is nie verkeerd nie, as dit maar gepaard gaan met die regte gesindheid in die hantering daarvan. Dit moet gebalanseer word met 'n ander soort rykdom, naamlik 'n ryk gesindheid van goeie werke, vrygewigheid en mededeelsaamheid. Juis deur dit te doen kan hulle seker maak dat hulle hul eintlike doel, die ewige lewe, verwerf.
Die beste manier om die gesindheid van die begeerte na geld en rykdom teen te gaan is om positief jou op die toekoms te rig. In hierdie verganklike aardse bestaan moet die dinge wat die toekomstige bestaan van onverganklikheid sal kenmerk, nou reeds naarstiglik gesoek word. Dit sluit in dinge soos geregtigheid, godsaligheid, ensovoorts. Daarom is dit eerder belangrik om te konsentreer op en steeds te leef in die verwagting van die verskyning van Jesus Christus waarmee die laaste toekoms ingelui sal word. Hierdie geduldig wag is nie om passief te wees nie, maar juis om diensbaar te wees ook met die stoflike middele wat aan jou in elke geval toevertrou is vir die doel.
Die gedeelte het 'n besondere relevansie vir die huidige situasie in ons land waar loterye en dobbelary nou ingevoer word as 'n bron van inkomste om die armoede teen te gaan. Indirek is die armoede op sigself alreeds 'n aanklag teen die Christene wat nie hulle regmatige deel bydra nie. Sommige sal hulle deelname juis regverdig met die argument dat hulle die probleme wil help uitroei. Dit begin dikwels met so 'n edele motief maar gou verval dit in 'n mentaliteit van gierigheid wat omsit in 'n verslawing, hoogmoed en afdwaling waarin die nood van die armes gou vergeet word.
Om vergenoeg te wees is nie 'n maklike saak nie. Wie dit regkry om en suksesvol die versoekings te weerstaan en tevrede te wees met dit wat genoeg is, het 'n groot oorwinning behaal.