Daar’s ŉ liggie aan die einde van die tonnelGideon du Plessis, hoofsekretaris van Solidariteit. Sensasionele beriggewing oor die regerende party se rampspoedige ekonomiese beleid en rasse-insidente waar veral wit en swart persone betrokke is, asook kerke se kwynende lidmaatgetalle, skep by die meeste mense ŉ gevoel van terneergedruktheid. Ek het egter drie situasies beleef wat op voorgenoemde betrekking het, wat my weer laat moed skep. Eerstens, rakende ekonomiese beleid: Die Kgalema Motlanthe-stigting het onlangs ŉ werksessie gereël wat op werkskepping gefokus het. Een van die sprekers wat die gesprek moes inlei, was Neil Coleman wat Cosatu se plan voorgehou het. Hul oplossing was eenvoudig: As ongelykheid uitgewis word, sal daar baie werk geskep word. Hoewel ek geworstel het om die logika van sy voorstel te verstaan, het van die sprekers ná hom op dieselfde onlogiese sosialistiese trant voortgebou. Laaste aan die woord was Enoch Godongwana, hoof van die ANC se subkomitee oor ekonomiese transformasie. Ná ŉ lang, ongemaklike stilte begin Godongwana uiteindelik praat, en voer hy aan dat omrede hy die einde van sy politieke loopbaan nader, hy nou die vryheid het om te sê wat hy werklik glo en dat hy hom nie meer soos ŉ gedissiplineerde kader blindelings met die regerende party se denke hoef te belyn nie, of hom te posisioneer om tot die ANC se nasionale uitvoerende komitee verkies te word nie. Hy gee toe ŉ een-sin-toespraak en al wat hy sê is: “Volhoubare werksgeleenthede kan slegs geskep word wanneer Suid-Afrika substantiewe ekonomiese groei beleef, want daar is geen werkbare alternatief nie.” Die oudministers en geharde kommuniste, Ronny Kasrils en Jeremy Cronin wat ook deelnemers aan die werksessie was, was bitter verontwaardig deur Godongwana se inset en het hom hewig aangeval en berispe. Godongwana het deurgaans maar net herhaal dat dit die insig is wat hy gekry het ná vele mislukte pogings van ideologies gedrewe planne. Godongwana het hierdie verblydende insig in ŉ geslote forum getoon en hy het ongelukkig nog nie in die openbaar soortgelyke uitsprake gemaak nie, maar die sogenaamde Tito-plan wat ook van die ANC se sosialisties deurspekte beleide van die verlede afwyk, is ŉ teken van ’n realiteitsbesef wat by die regerende party begin intree. Tweedens, wat my rassebelewenis betref: Die Co-Operative and Policy Alternative Center (Copac) het onlangs ŉ diverse groep van 40 Suid-Afrikaners genooi om aan ŉ gesprek oor “Rassisme ná apartheid” deel te neem. Die groep het hoofsaaklik uit liberale akademici, verteenwoordigers van nieregerings- en burgerregte organisasies, vakbonde en gemeenskapsaktiviste bestaan. Ons was slegs twee wit Afrikaanssprekendes in die groep. Ek het my gestaal vir ŉ aanval op veral wit Afrikaners, soos dit maar altyd die geval is tydens sulke gesprekke. Die drie sprekers wat die gesprek ingelei het, was Vishwas Satgar (ŉ professor by Wits se departement vir internasionale betrekkinge), Sharon Ekambaram (aktivis vir immigrante- en vlugtelingregte) en Ayanda Kota (aktivis vir werkloses). Die sprekers het klem geplaas op rassisme as die onderliggende oorsaak van toenemende geweld teen vroue en xenofobiese aanvalle. Daar is ook kommer uitgespreek oor Indiër- en bruin mense wat afgeskuif word op die transformasierangorde en dat daar ŉ Afrikanisering in swart bemagtiging begin plaasvind. Daar is ook geweldige sterk gevoelens uitgespreek oor die EFF se rassistiese agenda en die kommer dat hul aanhang groei. Daar is ook genoem hoe nie-Afrikane by vele geleenthede tydens die studente se #FeesMustFall-opstande by byeenkomste weggejaag is. Ná ongeveer 60 minute van gesprekvoering wou Mazibuko Jara (ŉ aktivis uit die Marxistiese tradisie en voorsitter van Oxfam Suid-Afrika) weet waarom daar dan nie oor wit rassisme gepraat word nie. ŉ Baie kort debat het toe gevolg waartydens die swart deelnemers vinnig ooreengekom het dat die probleem van wit rassisme beperk is tot sogenaamde “wit ekstremiste” wat ŉ klein minderheid uitmaak. Die slotsom van die gesprek was dat die meeste Suid-Afrikaanse burgers aan ŉ vorm van rassevooroordeel skuldig is, en sommige het gevoel dat dit normaal is, maar almal was dit eens dat rassiste in elke bevolkingsgroep van die samelewing aanwesig is. Hierdie gesprek tussen gewone Suid-Afrikaners was net so nugter en anders as waaraan ons deur die media gewoond geraak het, waar wit mense in hoofsaak as die primêre rassiste uitgemaak word en rasverwante insidente totaal uit verband geruk of verpolitiseer word. My derde belewenis het betrekking op die beweerde uitdagings vir die Christelike geloofsgemeenskap: Daar word gereeld berig hoe belydende lidmate in elkeen van die drie susterkerke afneem. Dit wek kommer, maar my mening is ook dat ons nie die Christelike oplewing buite die susterkerke moet miskyk nie. Ek wil egter net op een verwikkeling fokus wat tans by die Universiteit van die Witwatersrand (Wits) aan die gebeur is. Wits word geassosieer met ultralinkse denkers en ŉ universiteit wat kommuniste in die apartheidsjare gehuisves het, en dat die instelling nie maklik as “Wits vir CHO” bekend sal staan nie – alla die eertydse Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys of “PU vir CHO”. Daar is egter iets positiefs aan die gebeur. Ek het onlangs ŉ openbare lesing wat betrekking gehad het op “Ideologie en demokrasie” by die universiteit gaan bywoon. Buite konteks van die tema het een van die gerespekteerde Wits-professors haar kommer uitgespreek oor die toename in konserwatiewe idees by die universiteit. Die kruks van haar kommer was die radikale verandering in die aard van studenteorganisasies wat ontstaan het. Die verduideliking was dat daar nog altyd ongeveer 70 geregistreerde studenteorganisasies by Wits was. Voor 1994 het die meerderheid van studenteorganisasies ŉ politieke onderbou gehad. Ná 1994 het dit verander na organisasies wat oorwegend etniese of kulturele kenmerke gehad het. Wits beleef egter nou ŉ krisis (die professor se siening) deurdat daar in die afgelope twee jaar 65 Christelike studenteorganisasies op kampus geregistreer is en alle ander studenteorganisasies basies verdwyn het. Dit is beskryf as ŉ “golf van konserwatisme wat oor die kampus spoel”. Hierdie verskynsel by Wits het ek in die praktyk ervaar tydens ’n lesing van Kohei Saito, ’n professor in politieke ekonomie van die Osaka Stadsuniversiteit in Japan. Saito is baie gewild weens sy uitsonderlike intellek, deurlopende kwinkslae en taalvaardighede en die lesinglokaal was propvol. Die lesing het betrekking gehad op ekososialisme en klimaatgeregtigheid. Daar is toe gepoog om tydens die debat vele oplossings vir aardverwarming te vind om so die mense en die aarde te red. Daar was heelwat slim mense in die vertrek, maar ongelukkig het die meeste voorstelle ŉ sterk ideologiese onderbou gehad – soos dat die aarde net gered kan word as kapitalisme vernietig word. Die volgende oomblik spring ŉ baie gefrustreerde student op en voer aan dat almal verkeerd is en dat daar net een oplossing is, en hy verklaar “dat ons op ons knieë moet gaan en ons moet onderwerp aan die Skepper van die aarde”. Die Japannese professor se onmiddellike antwoord was ook Bybel-gefundeerd en hy het aangevoer dat hy gedeeltelik met die student saamstem, maar geargumenteer “dat die Skrif dit duidelik maak dat ons nie net moet bid nie, maar ook iets moet doen”. Daarna het die lesing in ŉ geestelike debat ontaard, maar diegene wat Godsdiens aangeval het, het so belaglik en ongeloofwaardig oorgekom dat ons as Christene nie eers teenargumente hoef te gevoer het nie. Die ligpunt hier is dat omrede ŉ universiteit altyd geag word as ŉ instelling wat leiers vir die toekoms kweek, daar hopelik uit hierdie geslag Christen-studente leiers kan voortspruit wat eendag in magtige besluitnemingsposisies sal wees en Christelike waardes sal uitleef. Om mee af te sluit, die spreekwoord lui: “Een swaeltjie maak nie ŉ somer nie.” So beteken hierdie drie gevallestudies ook nie dat daar binnekort net markgerigte ekonomiese beleid gevolg gaan word, of dat rassekwessies meer gebalanseerd hanteer gaan word, of dat kerke weer gaan vol word nie. Maar dit het my geleer dat daar wel iets aan die gebeur is wat my ŉ sprankie hoop gee en ek sien ŉ liggie aan die einde van die tonnel. Gideon du Plessis is hoofsekretaris van Solidariteit