PressReader - Finweek Afrikaanse Uitgawe: 2018-08-16 - Mid­del­klas­kie­sers kan die ANC straf
Mid­del­klas­kie­sers kan die ANC straf
In 2016 het die re­ge­ren­de par­ty in die mu­ni­si­pa­le ver­kie­sing sy hou­vas op be­lang­ri­ke me­tro’s ver­loor. As die hui­di­ge ag­ter­uit­gang en e­ko­no­mie­se on­ge­lyk­heid voort­duur, gaan hy in 2019 se al­ge­me­ne ver­kie­sing baie meer ver­loor.
Finweek Afrikaanse Uitgawe - 2018-08-16 - Mening -
die an­tie­ke G­riek­se wys­geer en we­ten­skap­li­ke, A­ri­sto­te­les, wat roem ver­werf het as die leer­mees­ter van A­lex­an­der die Gro­te, het eens ge­skryf “’n staat sal net goed be­stuur word as die mid­del­klas die sep­ter swaai”. Die mid­del­klas vorm ja­re reeds ’n be­lang­ri­ke, maar po­li­tiek slui­me­ren­de laag van die Suid-a­fri­kaan­se sa­me­le­wing, maar die skerp sty­gen­de le­wens­kos­te wat dié groep se in­kom­ste weg­vreet, maak hul­le nou wak­ker. Van brand­stof, voed­sel, kle­ding, me­di­sy­ne, huur­geld en on­der­wys, tot e­lek­tri­si­teit en wa­ter, die kos­te van dié diens­te en pro­duk­te skiet die hoog­te in.
Die hoë le­wens­kos­te, ’n e­ko­no­mie wat stil­staan en sty­gen­de werk­loos­heid dwing die mid­del­klas om hul­le te ver­set teen re­ge­rings­be­leid wat hul fi­nan­si­ë­le po­si­sie be­dreig.
In 2016 is die span­ning tus­sen die mid­del­klas en die re­ge­ring op die spits gedryf in Gau­teng, die land se wel­va­rend­ste pro­vin­sie, toe in­wo­ners hul stem­brief in die mu­ni­si­pa­le ver­kie­sing ge­bruik het om die re­ge­ren­de ANC te straf vir die on­ge­wil­de ste­de­li­ke e-tol­stel­sel wat on­der sy lei­ding in­ge­stel is en mo­to­ris­te en sa­ke­on­der­ne­mings se ver­voer­kos­te laat styg het.
Die land se mid­del­klas, ge­steun deur ar­mer in­wo­ners wat dik­wels oor diens­le­we­ring be­toog, het die ANC met die plaas­li­ke re­ge­rings­ver­kie­sings in 2016 die rug toe­ge­keer. Die re­ge­ren­de par­ty het ge­volg­lik sy be­heer ver­loor oor die twee be­lang­ri­ke Gau­teng­se me­tro­po­li­taan­se mu­ni­si­pa­li­tei­te van Tshwa­ne en Jo­han­nes­burg, en het E­kur­hu­le­ni net-net be­hou. Hy het ook in Port E­li­za­beth, die groot­ste me­tro­po­li­taan­se stad in die Oos-kaap, sy be­heer aan ’n ko­a­li­sie van op­po­si­sie­par­tye af­ge­staan.
In die aan­loop tot die al­ge­me­ne ver­kie­sing aan­staan­de jaar kom die Anc-ge­lei­de re­ge­ring weer­eens voor her­nu­de on­te­vre­den­heid on­der die mid­del­klas te staan. Dié keer is daar on­te­vre­den­heid oor die ho­ër be­las­ting op toe­ge­voeg­de waarde (BTW) en sty­gen­de brand­stof­pry­se, met bin­ne­land­se pe­trol wat tot R16,03 per li­ter op­ge­skiet het en na ver­wag­ting ver­der sal styg. Op­po­si­sie­par­tye ge­bruik die woe­de oor die brand­stof­prys om druk op die re­ge­ring uit te oe­fen om die brand­stof­hef­fing met R1 te ver­laag ten ein­de mo­to­ris­te se pyn te ver­lig.
Die les wat hy in 2016 het, het mee­ge­bring dat die ANC nou sy steun aan­dui vir die her­sie­ning van die brand­stof­hef­fing. Aan die be­gin van die jaar moes die re­ge­ring ook ge­rin­ge toe­ge­wings maak na­dat hy die Btw-koers (vir die eer­ste keer in 25 jaar) van 14% tot 15% op­ge­stoot het om R23 mil­jard in te sa­mel vir die ge­deel­te­li­ke fi­nan­sie­ring van die R57 mil­jard wat vir die in­stel­ling van gra­tis ter­si­ê­re on­der­rig aan arm stu­den­te be­wil­lig is. Die re­ge­ring was ver­plig om ma­nie­re te vind om die im­pak van BTW op ver­brui­kers te ver­lig deur die mand­jie van vry­ge­stel­de ba­sie­se voed­sel­i­tems uit te brei.
Voor die op­stand teen e-tol het die mid­del­klas in Suid-a­fri­ka nie ge­re­bel­leer nie, want hul­le kon kos­te ab­sor­beer dank­sy ’n groei­en­de e­ko­no­mie, ’n blom­tyd vir hulp­bron­ne, lae ren­te­koer­se en sty­gen­de in­kom­ste.
Dié op­stand was die eer­ste erns­ti­ge teen­stand wat die Anc-re­ge­ring er­vaar het se­dert die land se po­li­tie­ke oor­gang van a­part­heid tot ’n de­mo­kra­tie­se be­stel in 1994. Dit het mee­ge­bring dat mo­to­ris­te San­ral, Suid-a­fri­ka se pad­be­stuurs­a­gent­skap, se po­gings ge­dwars­boom het om e-tol in te sa­mel ten ein­de skuld van R18,9 mil­jard te be­taal wat die a­gent­skap op die ka­pi­taal­mark­te ge­leen het om Gau­teng se paaie voor die Wê­reld­be­kersok­ker­toer­nooi 2010 op te knap. Met Gau­teng se in­wo­ners wat in ge­bre­ke bly om e-tol te be­taal, oor­weeg die re­ge­ring dit nou om die pro­gram heel­te­mal te skrap.
Deel van die re­de waar­om die mid­del­klas voor­heen on­wil­lig was om in op­stand te kom, was van­weë die vin­ni­ge op­gang van dié klas ná 1994. Die in­wer­king­stel­ling van swart e­ko­no­mie­se be­mag­ti­ging (SEB) en reg­stel­len­de ak­sie het ge­maak dat op­ge­voe­de swart­men­se tot in hoog­s­be­sol­dig­de po­si­sies in die o­pen­ba­re en private sektor, pos­te wat on­der die a­part­heids­be­stel vir wit­men­se ge­re­ser­veer was, kon vor­der.
Dié hoogs­ge­skool­de be­roeps­lui is be­lang­rik vir po­li­ti­ci, want hul­le dryf pro­duk­tie­we in­ves­te­ring en ver­bruiks­be­ste­ding. Met an­der woor­de, hul­le is ’n be­lang­ri­ke pi­laar waar­op ons e­ko­no­mie rus.
In Suid-a­fri­ka, lui­dens ’n na­vor­sings­ver­slag wat in Mei 2013 deur die e­ko­noom Jus­tin Vi­sa­gie ge­pu­bli­seer is, ver­dien mid­del­klas­huis­hou­dings ’n maan­de­lik­se in­kom­ste van tus­sen R5 600 en R40 000 ná be­las­ting. Huis­hou­dings wat meer as R40 000 per maand (ná be­las­ting) ver­dien, die so­ge­naam­de e­li­te, maak die boon­ste 4% uit van huis­hou­dings met die hoog­ste ver­dien­ste in die land. S­tan­dard Bank sê dat, weens sty­gen­de le­wens­kos­te, hy 600 voer­tuie per maand te­rug­neem by voer­tui­g­ei­e­naars wat nie hul skuld te­rug­be­taal nie – 40% ho­ër as ver­le­de jaar. In­tus­sen vind Ab­sa weer dat die mees­te wan­be­ta­lers in die in­kom­ste­groep van tus­sen R12 000 en R15 000 per maand val.
Met die amp­te­li­ke werk­loos­heids­koers wat in die twee­de kwar­taal van van­jaar tot 27,2% toe­ge­neem het teen­oor 26,7% in die eer­ste kwar­taal, kan Suid-a­fri­ka hom in ’n si­tu­a­sie be­vind waar hy nie die arm so­si­a­le groe­pe tot mid­del­klas­vlak kan op­hef nie. Die i­de­a­le sa­me­le­wing is tog een met ’n gro­ter mid­del­klas as ar­mes. Wê­reld­wyd meet re­ge­rings die suk­ses van hul e­ko­no­mie­se be­leid aan hoe doel­tref­fend hul­le daar­in is om mil­joe­ne men­se uit ar­moe­de tot in die mid­del­klas op te hef.
In Suid-a­fri­ka het die ANC lof ge­kry vir sy uit­bou van die swart mid­del­klas, wat lo­ja­le on­der­steu­ners van die par­ty is. Dié lo­ja­le kie­sers kan aan­staan­de jaar an­der op­sies oor­weeg as die e­ko­no­mie­se ag­ter­uit­gang on­ver­poos voort­duur. Hul­le het die ANC in 2016 ge­straf en sal nie hui­wer om dit weer te doen in 2019 nie. ■ te­rug­voer@fin­week.co.za
Hoogs­ge­skool­de be­roeps­lui is ’n be­lang­ri­ke pi­laar waar­op ons e­ko­no­mie rus.
Be­to­gers in He­bron na­by P­re­to­ria brand plak­ka­te wat kie­sers vra om te re­gis­treer vir die al­ge­me­ne ver­kie­sing op 7 Mei 2014.