Gratis hoër onderrig: Wie kry en wie moet agterblyFoto: Unsplash/Pixabay.com Deur Stefan Pieterse Sal Afrikaners wéér agter in die ry moet staan met gratis hoër onderwys? Solidariteit Helpende Hand se Studiefondssentrum (SFS) is bekommerd dat die belofte van gratis hoër onderrig nie gaan voldoen aan die verwagting van arm landsburgers nie, omdat die bedrag toegeken om eerstejaarstudente in die volgende jaar te help, nie naastenby genoeg is om aan hul behoeftes te voldoen nie. Die vraag is: wie gaan kry, en wie sal moet agterbly? Die voormalige minister van finansies, Malusi Gigaba, het in sy begrotingsrede ŉ bykomende bedrag van R57 miljard aan hoër onderwys bewillig wat oor die volgende drie jaar toegeken moet word. R12.4 miljard hiervan is geoormerk vir eerstejaarstudente in 2018/2019. Die somme sien as volg daaruit: Volgens die Nasionale Senior Sertifikaat-eksamenverslag het daar 534 484 kandidate in 2017 matriek geskryf. Altesaam 397 208 daarvan het toelating ontvang om of vir ŉ B-graad of ŉ diploma of ŉ hoër sertifikaat te gaan studeer. Indien slegs 50% van die studente uit huishoudings met ŉ gesinsinkomste van minder as R350 000 per jaar kom, dan sal dit beteken dat daar nagenoeg 200 000 eerstejaarstudente in 2018 gefinansier moet word. Luidens die 2018-begrotingsoorsig sal klasgeld, voorgeskrewe studiemateriaal, maaltye en ŉ sekere vlak van verblyf/vervoertoelae vir hierdie studente gedek moet word, en dit is hier waar die probleem inkom: Teen ŉ gemiddelde koste van R43 220 klasgeld vir universiteitstudente per student per jaar sal die klasgeld alleen R8.6 miljard beloop. Beroepsopleiding is duurder omdat die student/lektor-verhouding baie kleiner is en bestaan uit beide praktiese en teoretiese opleiding met opleidingstoerusting wat boonop baie duur is. Die opleiding van studente wat graag hoër sertifikate en diplomas wil bekom, kan meer bekostigbaar wees, maar selfs teen ŉ gemiddeld van R25 000 per jaar sal klasgeld R5 miljard beloop. Verblyfgeld bestaan uit ŉ verblyf- en maaltydkomponent. Indien verblyf teen ŉ minimum van R50 per persoon per dag beskikbaar gestel kan word, en maaltye teen ŉ absolute minimum van R60 per dag (R20.00 per maaltyd) sal dit die staat alreeds ŉ bykomende R6.6 miljard uit die sak jaag. Indien voorgeskrewe studiemateriaal en handboeke teen ŉ minimum bedrag van R1 000 per persoon per jaar toegestaan word, sal dit R2 miljard beloop, wat beteken dat die R12.4 miljard wat beskikbaar gestel is, reeds tekort skiet – dit is nou, sonder om eers te kyk na die bou van nuwe infrastruktuur (behuising) en ŉ sekere vlak van reistoelae om die behoeftige studente te akkommodeer. Dit is dus duidelik dat daar te min geld is om alle behoeftige studente, wat uit ŉ gesamentlike jaarlikse gesinsinkomste van onder R350 000 kom, finansieel te ondersteun. Die vraag is nou: Wie sal agter in die ry moet gaan staan? Helpende Hand was in 2017 betrokke by ’n hofsaak waar daar eerstehands gesien is dat behoeftige Afrikaanse studente nie oor dieselfde regte as ander taalgroepe beskik nie. Die hofsaak het gehandel oor die kriteria van die Funza Lushaka-beursfonds en die uitsluiting van sekere taalgroepe. Helpende Hand, wat ’n behoeftige Afrikaanse student verteenwoordig het, het die saak verloor. In die uitspraak maak die regter dit duidelik dat daar geen bewyse was dat die beurs teen sekere taalgroepe diskrimineer nie. Daar is ook gevoel dat die departement se besluit om Afrika-tale uitsluitlik te bevorder in lyn is met die regering se beleide. Volgens die SFS se onlangse verslag sal gratis hoër onderrig die staat in jaar een van implementering ten minste R34.6 miljard kos. (Dit sluit eerste-, tweede-, derde-, en vierdejaarstudente in.) “Dit is absoluut verregaande dat die staat teen jong studente diskrimineer wat tydens die val van apartheid nog lank nie eers gebore was nie – ons sal daarom aanhou bou aan die Studiefondssentrum waar ons reeds meer as R150 miljoen oor die laaste 10 jaar aan behoeftige Afrikaanssprekende studente op grond van meriete beskikbaar te stel.