Is die sin van jou lewe iets wat jy weet of iets wat jy glo, of iets wat jy ervaar? As jy dit weet of glo, op grond waarvan weet of glo jy dit; en as jy dit ervaar: waar ervaar jy dit?
Toekomskundiges reken dat daar oor so 20 tot 30 jaar van nou af 'n totale nuwe klas burgers in die wêreld gaan ontstaan, naamlik die nuttelose klas. Hulle gaan almal werkloos wees en hulle besit geen vaardighede sodat iemand hulle in diens sal wil neem nie. Totaal nutteloos. Maar tog gaan hierdie selfde tegnologie wat besig is om hierdie geslag te skep, hulle ook voed, versorg en besig hou. Want daar sal een of ander toelaag vir hulle uit belastinggeld wees, en om hulle van die straat af te hou en te sorg dat hulle nie totaal en al gek word nie, gaan rekenaarspeletjies hulle besig hou en sin aan hulle lewe gee.
Die nuttelose klas gaan meer en meer tyd in die virtuele wêreld deurbring en dit gaan hulle redding wees. Dit gaan vir hulle meer opwinding en emosionele betrokkenheid meebring as die werklike wêreld daar buite. Dit klink dalk na wetenskapfiksie as ek die storie nou vertel, maar dis 'n baie ou oplossing vir die probleem. Vir duisende jare reeds vind miljoene mense die sin vir hulle lewe deur die speel van realiteitspeletjies in 'n virtuele wêreld. In die verlede het ons dit net nie rekenaarspeletjies genoem nie, maar godsdiens. Wat is godsdiens eintlik anders as 'n virtuele speletjie wat duisende mense gelyktydig speel? Godsdienste soos Islam en die Christendom het ook denkbeeldige reëls en ruimtes geskep. Dit bestaan net in die koppe van diegene wat aan die speletjie deelneem.
Jy mag nie vark eet nie, jy moet op sekere tye van die dag sekere gebede opsê en op sekere dae van die week sekere geboue besoek. Jy mag nie seksuele omgang met iemand van die dieselfde geslag as jy hê nie. Dis alles denkbeeldige wette, want daar is geen natuurwet wat vereis dat jy sekere formules oor en oor moet prewel, dat jy nie seksuele omgang met dieselfde geslag mag hê nie, of dat jy nie mag vark eet nie.
Moslems en Christene maak in die speletjie punte bymekaar as hulle op die regte dae die geboue besoek en daagliks hulle gebede opsê. As jy dit nie doen nie, verloor jy punte, en die ou wat aan die einde van sy lewe genoeg punte bymekaar gemaak het, kan na die "next level" van die "game" gaan.
Objektief beskou is Jerusalem net 'n klomp wit sandsteengeboue. Glad nie een van die wêreld se mooiste stede nie, niks heiligs daaraan nie, nie een engel daarin nie. Maar as jy Pokemons jag en jy kyk op die skerm van of die Bybel of die Qur'an, dan jaag Jode en Palestyne mekaar rond in hierdie speletjie want vir albei is dit 'n heilige stad en een van die trofees van die speletjie wat jy moet kry om "next level" toe te kan gaan.
Die vind van sin in die lewe deur die speel van virtuele speletjies is nie net eie aan godsdiens en rekenaarspeletjies nie. Ideologieë en lewens- en wêreldbeskouings doen dieselfde. Die tipiese verbruikersmentaliteit van ons tyd is ook 'n virtuele speletjie met reëls wat net denkbeeldig bestaan in die koppe van die wat saamspeel. Watse kar ry jy? Watse "brand" klere dra jy? Waar het jy dit gekoop, in New York of in Milaan? Waar gaan jy met jou volgende oorsese vakansie heen? Seker met 'n jag in een van die Franse kanale rondvaar? Hoe duurder jou kar, hoe eksklusiewer jou "brand", hoe eksotieser jou vakansie, hoe meer punte maak jy in die speletjie bymekaar, en as jy reken jou totaal is die hoogste, skreeu jy bingo!
Die werklike aksie vind net plaas in 'n mens se brein. Dit maak op die ou einde nie saak of die neurons of senuselle in jou brein gestimuleer word deur piksels op jou rekenaarskerm, die uitsig deur 'n hotelkamervenster op die Carribiese see, of deur 'n beeld van die hemel in jou geestesoog nie? Dieselfde hormoon wat jou tevrede laat voel en laat voel asof als die moeite werd is en jy sin gevind het, word deur al drie situasies geprikkel en afgeskei. In al drie gevalle word die betekenis wat ons aan die situasie toedig, gegenereer deur jou eie gedagtes en neurons in jou brein.
Sin lê nie in iets buite onsself nie. Die lewe op sigself het eintlik geen sin en betekenis nie. Die sin van die lewe is altyd 'n fiktiewe verhaal, geskep deur een of ander virtuele wêreldontwerper. En jy koop daarby in. Dit gee vir jou sin, omdat jy deel van die speletjie is. Iemand wat nie daardie speletjie speel nie, soek sy sin weer in 'n ander fiksie wat die narratief van 'n ander speletjie is. En so weet of glo of ervaar elkeen van ons iets as gevolg van die werking van die neurons in ons brein en ons interpreteer die sensasie as sin vir die lewe.
Ek kry gedurende die week 'n epos van 'n ouerige NG dominee wat vir my skryf na aanleiding van verlede keer se praatjie. Hy sê dat hy reeds jare gelede opgehou glo het aan 'n opstanding uit die dood en 'n tipe lewe in 'n hemelse hiernamaals. Dat hy ook nie glo aan gebed in die sin van dat jy 'n rympie of 'n lysie goed met God moet bespreek nie. Hy aanvaar ook dat die Bybel 'n mitologiese geskrif is, tog preek hy nog elke Sondag, maar hy wroeg met die vraag of hy homself nog 'n Christen kan noem.
Sy epos het my toe aan die dink gesit oor wat dan die definisie vir 'n Christen is? Toe ek daaroor begin dink, besef ek dat ook die Bybel nie uit een mond praat oor wat 'n Christen is en hoe 'n Christen glo nie, en dat daar in ons eie kerkgeskiedenis hier in Suid-Afrika ook nog nooit net een definisie bestaan het nie.
Lees mens die evangelies van Matteus, Markus, Lukas en Johannes, noem nie een van hulle die volgelinge van Jesus, Christene nie. Hulle dink aan hulleself as Jode. Jesus was ook nie vir hulle die verlosser of redder soos wat Christene vandag glo nie, maar hy was 'n gesalfde. 'n Christus, 'n Messias. 'n Gestuurde profeet wat vir die mense leiding sou kom gee terwyl hulle in 'n moeilike tyd en omstandighede geleef het. Die verwagting was dat hy hulle dalk van Romeinse oorheersing sou kon red. Hy het met hulle gepraat en vir hulle in sy optrede gewys hoe God is.
En na sy dood, het hulle getuig dat hy reg was oor God. Maar Jesus was nooit vir die gelowiges van die eerste twee eeue, God nie. Hy het nie vir hulle aan die kruis gesterf vir hulle sonde nie. Jy het nie nodig gehad om jou sonde te bely en tot bekering te kom om 'n volgeling van Jesus te kon word nie. Jy moes maar net in die God van Israel geglo het. So, die gelowiges van die eerste paar eeue was nie Christene genoem nie, maar Jode. Hulle het nie in 'n kruis, of 'n opstanding, of 'n leë graf of 'n maagdelike geboorte geglo nie. Hulle was Jode, maar net op 'n ander manier: want hulle het geglo dat Jesus reg was oor God en nie die Fariseërs nie. Hulle was met ander woorde 'n Joodse sekte omdat hulle van die hoofstroom verskil het.
Teen die jaar 60 omtrent, het die Evangelie van Thomas ontstaan. Die groepie gelowiges wat hulle rondom daardie leer geskaar het, het ook niks geweet van sonde en vergifnis en 'n ewige lewe nie. Hulle het wel gehoor van 'n Jesus wat geloop en preek het en hulle het 'n paar van sy stories en segginge geken, maar hulle het nie geweet dat hy wonders en genesings gedoen het nie. Hulle het ook nie geweet dat daar mense was wat Jesus as die gesalfde of die Christus gesien het nie. Jesus was vir hulle 'n profeet wat jou geleer het hoe om 'n Christus te word. Dit was volgens hulle die doel van 'n mens se spirituele reis, naamlik om 'n Christus te word (net soos wat dit in ander tradisies jou doel is om 'n Boeddha te word).
As jy dan 'n Christus word, ervaar jy hemel en die ewige lewe hier en nou want dan is jy in Christus en alles is tog uit en deur en tot hom. Dus word jy deel van die goddelike alles wat die heelal vul.
Paulus preek oor die krag van dood en opstanding. Dat 'n mens 'n einde moet maak aan 'n bepaalde manier van leef en dat 'n mens nuut moet oorbegin. Hy gebruik dan die metafoor van die kruis. Kruisig jou ou lewe. Trek dit soos 'n ou kledingstuk uit. Beklee jou met iets nuuts. Staan op tot 'n nuwe lewe. Maar van brode en vissies, gelykenisse, en "kom na my toe almal wat moeg en oorlaai is," weet die stomme broer Paulus niks!
So, in die Bybel en uit die geskrifte van ten minste die eerste twee eeue, is daar nie 'n definisie vir 'n Christen nie. En al die bronne wat vandag aangehaal word om jou te oortuig om 'n Christen te word, was deur mense geskryf wat hulleself as Jode gesien het, en wat nie 'n idee gehad het dat daar ooit ná hulle, iets soos Christene op die toneel sou verskyn nie.
En so het elkeen eintlik maar sy eie stroom en gelofie gehad, wat min met dié van die ander ooreengekom en te doen gehad het, tot omtrent in die vierde eeu toe Rome begin sien het dat daar tog potensiaal in hierdie godsdienstige strominge was. En hulle het toe begin dink dat as mens onder al hierdie strominge 'n gemene deler kon vind, sou dit iets kragtigs kon word waarmee mens die Romeinse Ryk mee kon verenig. En toe smee Konstantyn die leuse: In hoc signo. In hierdie teken gaan ek die wêreld oorwin.
Volgens oorlewering roep hy toe 'n klomp kerkleiers bymekaar, maak hulle in 'n vertrek toe, en sê: julle mag nie uitkom totdat julle uit een mond praat nie. En soldate het buite gestaan en hulle opgepas.
Na dié belydenis, is hulle almal se lewe ten minste gespaar en die keiser het al die verskillende groepe gedwing om die belydenis te aanvaar. En so is die Christendom in die Weste gevestig. Maar van daardie dag af vir die volgende honderd of so jaar, is daar toe konstante debatte en gevegte in die kerk gevoer, want baie het gereken dat die belydenis drie gode toelaat. Die vader, die seun en die gees. Want elkeen van hulle word in die belydenis as 'n afsonderlike persoon gesien wat sy eie persoonlikheid en funksies het. Die een is die skepper, die een is die verlosser, en die een is 'n geestelike wese.
So selfs die vroeë kerk het vir vier eeue gesukkel om by 'n punt aan te kom waar hulle kon saamstem oor wie God is. Maar dit het nie lank gehou nie want die Oosterse kerk en die kerk in die Weste het al hoe verder van mekaar af begin groei.
In ons Gereformeerde tradisie in Suid-Afrika is daar nie eers konsensus nie. Daar is 'n groep wat glo dat die Bybel en elke woord in die Bybel God se woorde is. Daarmee saam moet jy ook die Twaalf Artikels, die Dortse leer en Calvyn se Institusie ernstig neem en jy moet weet dat die weg na saligheid deur Potchefstroom loop. Jy kan nie tot bekering kom nie, want geloof is 'n gawe wat God gee aan diegene wat Hy uitverkies het.
Dan is daar die ander groep wat glo dat geloof 'n gawe is en dat alle gedoopte verbondskinders wat belydende lidmate van die kerk is, ook klaar gered is. Hulle moet net met hulle lewe dankbaar op die redding reageer. En dit doen mens, tong in die kies, deur koeksisters te bak en wors vir die basaar te maak.
En dan is daar die grootste groepering wat effe verskil van die ander twee in die sin dat jy jou hartjie vir Jesus moet gee. Jy moet aanvaar dat Hy jou saligmaker is. Jy moet kies. Jy moet glo. Jy moet leer wat jou doop beteken en dan moet jy met bekering daarop reageer.
Dan is daar die ander groepe wat glo dat mens die ontstaansproses en konteks van die Bybel maar kan laat. Dis irrelevant. God se woord en die Heilige Gees werk op een of ander magiese proses deur die teks sodat dit eeue later steeds vir jou bedoel is en dat jy 'n boodskap van God af vir jou persoonlik daaruit kan aflees. Maak dit net oop op 'n plek en lees. Dis vir jou, direk van God af. Nooi Jesus in jou hart, word heilig en doen dieselfde dinge as wat Jesus gedoen het. Onthou elke sonde word neergeskryf, en jy moet joune gereeld bely, anders is jy jou plek in die hemel kwyt.
Ek aanvaar steeds die sogenaamde Christelike waardes en norme want dit verskil nie eintlik van Islam, Boeddha en die Hindoes nie.
So, eintlik kan ek myself met vrymoedigheid 'n gelowige binne die Christelike tradisie noem, want dis eintlik al tradisie wat ek ken.
Ek sou, as dit moet, myself dalk ook in daardie opsig 'n Christen kan noem. Want die definisie is wyd genoeg daarvoor.
Maar as gevolg van al die etikette, skeeftrekkings en fundamentalisme, verkies ek deesdae om sommer net te sê dat ek spiritueel is. Nie godsdienstig nie. Want die tradisie waarbinne jy leef, maak tog nie eintlik saak nie. Ek is net spiritueel. En ek probeer om met my energie en lewe 'n positiewe verskil te maak, wat mens dalk liefde sou kon noem, as jy wou. So, ek glo min. Ek probeer eerder wees. Ek probeer positief wees. Ek probeer lig en liefde wees. Definisies en etikette maak nie 'n verskil aan ons wêreld nie. Maar liefde en lig en positiwiteit ... dit maak tog wel, so hoop ek, 'n verskil.