Kgoro ya Merero ya Meetse le Dithokgwa (DWAF) e gare e dira Kelo ya Tiišetšo ya Tikologo (EIA) go nyakišiša kgonagalo ya tikologo ya go godiša Letamo la Tzaneen, kago ya letamo la polokelo ka gare ga Noka ye Kgolo ya Letaba le motheo wa meetse a mantši ao a amantšwego (diphaephe, diteišene tša dipompi le matangwana) ka go Profense ya Limpopo. EIA e dirwa ke ILISO Consulting (makala a sethekiniki) le Zitholele Consulting gomme di fana ka thekgo ya botšekarolo bja setšhaba. EIA e dirwa go ya ka Melawana ya EIA ka tlase ga Karolo 24 ya Molao wa Bosetšhaba wa Taolo ya Tikologo (NEMA), (Molao wa 107 wa 1998) go ya ka moo o fetošitšwego ka gare ga Tsebišo ya Mmušo R385, 386, 387 - Kuranta ya Mmušo ya 28753 ya 21 Aporele 2006.
EIA e swanetše go bontšha bammušo le mošišinyi gore ditlamorago tša diphetho tša bona di tla ba go ya ka mabaka a tikologo, ekonomi le leago. EIA e bopša ka magato a go fapafapana, gomme legato la pele leo le le go bohlokwa ke Legato la Katologano. Le ke legato leo mo go lona ditaba tše bohlokwa tšeo di amanago le protšeke di katologanywago gape di laetšwago ka lenaneo gore ditsebi tša sethekniki di kgone go diella ka legato leo le latelago la EIA, go ya ka Legato la Kelo ya Tiišetšo.
Go ya ka Melawana ya NEMA, Mekgatlo yeo e nago le Kgahlego le yeo e Angwago (maloko a setšhaba, bašišinyi ba tšwetšopele, ditsebi tša sethekniki le bammušo) ba swanetše ba hwetše sebaka sa go kgonthiša gore ditaba ka moka tšeo go boletšwego ka tšona nakong ya Katologano di swerwe, di kwešišitšwe gape di amogetšwe ka gare ga dinyakišišo. Se ke maikemišetšo a magolo a Sethalwa sa Pego ya Katologano gomme Pego ya yona ya Kakaretšo yeo e tla ba go gona go fiwa ditshwaotshwao go tloga ka Laboraro la 3 Oktoboro 2007 go fihla ka Laboraro, 31 Oktoboro 2007.
Ka morago ga nako ya ditshwaotshwao tša setšhaba, Pego ya Mafelelo a Katologano e tla romelwa go bammušo ba tikologo, Kgoro ya bosetšhaba ya Merero ya Tikolog le Boeti (DEAT) bao ka go dirišana le Kgoro ya Limpopo ya Matlotlo le Tšwetšopele ya Ekonomi, e tla lebelela dikhumano. DEAT e tla re ka morago ga moo ya lebelela katologo gore e akaretšwe ke Dithuto tša Botsebi, ka morago ga moo EIA e tla tšwela pele ka kgato yeo e latelago.
Sethalwa sa Pego ya Katologano le/goba Kakaretšo ya yona e šetšwe e phatlaladitšwe go batho ka moka boa ba kgopetšego khopi ka go fetola lengwalo la Setemere 2007 leo le tsebagaditšego go ba gona ga dipego go fa ditshwaotshwao.
Bontši bja I&APs bo tšere karolo mo nakong ya tshepetšo ya EIA ka go tsenela dikopano, le ka go tšea nako ya go lokiša ditlhagišo. I&APs di fane ka tsebo ya selegae, tshedimošo ya dithuto tše di fetilego tšeo di dirilwego lefelong le. Bontši gape bo fane ka madulo ka malapeng le ka dikantorong tša bona go maloko a sehlopha sa EIA, gape ba ba bontšha naga. Sehlopha sa EIA se rata go fetiša maikutlo a bona a kamogelo go maitapišo ka moka ao a tšerego ke I&APs.
Ka 1998, DWAF e ile ya phetha kelo ya dikgetho tša go fapafapana go kaonafatša taolo ya meetse a tšwetšopele ya leago le ekonomi go Noka ya Letaba ye Kgolo. E sa le go lemogwa gore methopo ya meetse a Noka ya Letaba ye Kgolo e šetše e imelwa ke mošomo, ditšhielano tše ntši di ile tša šetšwa go kaonafatša maemo ao a lego gona go dinyakwa tšeo di golago karolong ya tirišo ya meetse ka gae, phokotšego go maemo a poloko ya ekolotši ya noka le koketšego ya tlhaelelo go karolo ya nošetšo.
Thuto ya bokgono e laeditše gore dinolofatši tša polokelo di tla fana ka tharollo yeo e tla swarelelwago go mathata a methopo ya meetse. Go fihla ga bjale, mafelo a mantši a go fapana a ditšhielano tša polokelo di šetše di hlahlobilwe. Dipoelo tša dinyakišišo tše di ile tša lebiša go ditšhišinyo tša gore kago ya letamo le leswa go la Nwamitwa e setšwe gammogo le dinamolo tšeo di kaonafaditšwego tša taolo ya meetse. Phagamišo ya Letamo la Tzaneen, ka maikemišetšo a go fokotša tiišetšo le ditlamorago tša tlhaelelo ya karolo ya nošetšo, e ile ya hwetšwa e le gore e hloka go setšwa. DWAF ga bjale e lekodišiša le go kaonafatša tshedimošo malebana le se gape e dira dithuto tša ka morago ga bokgono go laetša ge eba ditšhišinyo tšeo di dirilwego peleng di sa le maleba le gore di swanetšwe di išwe pele bjang.
Tumelelo ya tikologo go ya ka Karolo 24 ya NEMA le molawana wo mongwe e nyakeg pele dikarolwana tša motheo tša protšeke di ka phethwa. Tshepetšo ya EIA e thomile ka 2007 gomme go lebeletšwe gore e ka fetšwa ka kotara ya mafelelo ya 2008.
DEAT ke bolaodi bja EIA, gomme e tla tšea sephetho sa mafelelo gore protšeke yeo e šišintšwego e tšwela pele goba aowa, le gona ka tlase ga mabaka a fe. DEAT e tla dirišanammogo le Kgoro ya Limpopo ya Tšwetšopele ya Matlotlo le Ekonomi. DEAT e tla diriša gape le dikeletšo tšeo di tšwago go dikgoro tše dingwe tša maleba tša mmušo le mekgatlo ye mengwe, mohlala, Kgoro ya Diminereale le Enetši (DME), Kgoro ya Merero ya Naga (DLA), Mokgatlo wa Ditsela wa Limpopo (RAL), Mokgatlo wa Methopo ya Bohwa wa Afrika Borwa (SAHRA), le mebasepala ya selete le selegae pele e ka tšea sephetho sa mafelelo.
Tumelelo ya Tikologo e ka kgopela gape go DME go diriša mokoti le go kgopela mafelo go ya ka Molao wa Tšwetšopele ya Diminerale le Methopo ya Petroleum (Molao 28 wa 2002). Ka fao, I&APs e mengwa go romela dithswaotshwao tša bona go disaete tša kadimo le mekoti bjalo ka karolo ya EIA.
Moedi wa Letaba le Legolo o wela ka tlase ga Lefelo la Taolo ya Meetse ya Luvuvhu-Letaba, e tee ya diWMA tše 19 tšeo Afrika Borwa e arotšwego ka tšona. Ka ge re lebane le tlhaelelo ya meetse yeo e oketšegago le go feta gomme e direga kgafetšakgafetša, badiriši ba bohlokwa ba meetse (nošetšo, dithokgwa, ka gae le intasteri) ba swanetšse gore nako le nako ba phadišane ka go bona ka bobona gore ba a phela. Se se tšweleditše phokotšo ye kgolo ya ekolotši ya riverine. Go ya ka histori tikologo ga sa ka ya šetšwa bjalo ka modiriši wa meetse gape ga se ya fiwa meetse afe goba afe go tšwa go methopo ya meetse yeo e le go gona. Le ge go le bjalo, go filwe dimilione tše 14.8m³ ka ngwaga tša Noka ya Letaba, go ya ka motheo wa motšwaoswere, go lokolla go tšwa go Letamo la Tzaneen go ya go Phaka ya Bosetšhaba ya Kruger eupša bonnyane ge eba go na le tše dingwe tša ditokologo tše di ile tša kgona go fihla Phakeng gomme tša ba le mohola.
Ka mathomo a Molao wa Bosetšhaba wa Meetse (Molao 36 wa 1998 NWA), kabo ya meetse goba Peeletšo ya dinyakwa tša motheo tša botho gape le go šoma ga tshwarelelo ya ekolotši, e beile kgopolo ye mpsha go taolo ya methopo ya meetse go Noka ya Letaba ye Kgolo. Ga bjale e swanetšwe go tlaleletšwa ka maano a go laola methopo ya meetse go ya ka tsela ya tshwarelelo. Ditšhišinyo tša go katološa methopo yeo e thsepegago ya meetse go tšwa go Noka ya Letaba ye Kgolo e akaretša kago ya letamo godimo ga Noka ya Letaba ye Kgolo go la Nwamitwa go ya fase ga Noka ya Nwanedzi gape le kgonagalo ya go godiša Letamo la Tzaneen. Motheo wo montši wa kalafelo, phetišo le polokelo ya meetse a tirišo ya fase o bopa karolo ya gare ya ditšhišitšo tša tšwetšopele. Šedi e lebišwa go dinyakwa tša meetse go batho bao ba oketšegago, ekolotši ya noka (go akaretšwa tšeo di lego Phakeng ya Bosetšhaba ya Kruger) gammogo le go tiiša nošetšo ya kgwebo, go akaretšwa le bodulo bja balemi bao ba hlakago ka methopo.
Protšeke ya Tšwetšopele ya Meetse ya Noka ye Kgolo ya Letaba (GLEWaP) ke tšhišinyo ye kgolo ya DWAF ka thekgo ya maano a tšwetšopele ya ekonomi ya Mmušo wa Profense ya Limpopo. Protšeke e tla ba le seabe se sebotse go diekomomi tša selete gape le go fokotša bodiidi.
Go fana ka maatla a kabo ya go lekana ya methopo.
Motheo woo o šišintšwego o tla dira gore go kgonege go oketša taolo ya methopo ya meetse gore go fetšišwe tlhokego ya maemo a polokelo ya ekolotši ya riverine.
Protšeke ya Tšwetšopele ya Meetse a Noka ye Kgolo ya Letaba e lebane le go kaonafatša methopo ya meetse ka gare ga meetse gomme e na le dikgetho tšeo di se na go motheo go laola meetse ao a lego gona gammogo le kago ya dikarolwana tša motheo. Le ge e le gore ke kago fela ya dikarolwana tša motheo tšeo di hlokago tumelelo go tšwa go DEAT gape di gapeletšega go EIA ye, di swanetšwe go bona e ke di tlaleletšwa ke dikarolwana tša go hloka motheo.
Maikemišetšo ke go netefatša gore koketšo ya tirišo ya meetse yeo e šomago gabotse e tla fokotša kgolo ya hlokego ya mothopo wo moswa wa meetse.
Methopo ya meetse a mobu ya selegae: Tirišo yeo e kopantšwego ya meetse a mobu le a lebato e hlatlošitšwe. Methopo ya meetse a mobu e swanetšwe go tšweletšwa kudu go fana ka dinyakwa tšeo di golago, gomme e thekgwe ke tekolo yeo e tšwelago pele go netefatša ditšhireletšo tšeo di swarelelago le boleng bja meetse a mabotse. Kgoro e tla dira ditšhišinyo go bammušo wa selega go ya ka tsela ye.
Tlošo ya dimela tšeo di sa nyakegego: Lenaneo la Meetse la Mošomo wa DWAF le tloša dimela tšeo di sa nyakegego go Moedi wo Mogolo wa Letaba bjalo ka tsela ya go kaonafatša tshepetšo ya noka.
Dikarolwana tša motheo wa protšeke tšeo di lebanego le EIA ye di akaretša Palo 3.
Kago ya Letamo la Nwamitwa go Noka ye Kgolo ya Letaba, moela wa kopano ya Noka ya Nwanedzi. Leboto la letaba le tla ba botelele bja dimetara tše 3 gomme la ba le polokelo ya dimilione tše 144m³. Lefelo la mokoti la Letamo la Nwamitwa leo le šišintšwego ke 1 400km² gomme Koketšo ya Taetšo ya Ngwaga (MAR) e ka ba dimilione tše 122, 6m³ ka tlase ga maemo a tlhago ao a se tšwetšwagopele. Koketšo yeo e akanywago ya tšhireletšo ya tshepetšo ke dimilione tše 47m³/a ka morago ga go fana ka Peeletšo.
R529, D1292 le P43/3 di tla swanelwa ke go lokišwa gore di kgone go fa letamo sebaka.
Kgodišo ya Letamo la Tzaneen e tla phetha ka go oketša polokelo go tloga go dimilione tše 157.5m³ go ya go dimilione tša go ka ba tše 203m³.
Kago ya mešomo ya kalafelo ya meetse, diphape tše ntši tša meetse le diteišene tša dipompi go ka letamong go mothopo wa meetse a ka gae go ya go setšhaba seo se le go mo lefelong. Diteišene tša dipompi le matangwana ka moka di ka ba le lefelo la go ka ba seripa sa lepatlelo la kgwele ya maoto.
Adima dinaga tšeo go tšona dimateriale tšeo di nyakegago di ka fiwago.
Mešongwana ya kago e ka tšea mengwaga ya go ka ba ye 5 ka dihlopha tše mmalwa tša kago tšeo di šomago mmogo mafelong a go fapana saeteng ya letamo yeo e šišintšwego gape le ditseleng tša diphaepe.
Bodulo bja bašomi ba kago bo tla hlongwa lefelong la letamo leo le šišintšwego gobna ditoropong tšeo di hlomilwego. Dintlo, ditsela tša ka gare, kabelo ya meetse le mohlagase, kalafelo ya meetse, tlošo ya ditšhila, dinolofatši tša tšhoganetšo le ditokollo tša boitapološo di tla fiwa.
Disaete tša kago di akaretša dikantoro, ditsela tša ka gare, kabelo ya meetse le mohlagase, kalafo ya meetse a ditšhila, tlošo ya ditšhila, dinolofatši tša tšhoganetšo, mafelo a go swara dilo tše kotsi, mafelotšhomo, mafelo a go hlapela, mafelo a polokelo yeo e bolokegilego goba dithunyi le motheo wa kgokagano.
Kabelo ya meetse go tšwa go Letamo la Nwamitwa e lebeletšwe ka 2012 gomme le ka šoma ka botlalo ka 2013. Kago yeo e šišintšwego e ka thomna ka 2009.
Ditšhielano tša go fapana tša dikarolwana tša go hloka motheo le tša go ba le motheo di nyakišišitšwe ka botlalo gomme go tiišeditšwego gore protšeke yeo e šišintšwego ke kgetho yeo e kaonetšwago. Dithuto tša ditsebi ka fao di tla lebelela fela protšeke yeo e šišintwego gomme e se go go ditšhielano.
Ge eba ga go matsapa ao a tšerwego go kaonafatša taolo ya methopo ya meetse ka gare ga mokoti, go tla ba le ditlhaelelo tša nošetšo le ditšwetšopele tše dingwe gomme tšwetšopele ya ekonomi ya leago e tla amega gampe. Batho mo mafelong a mangwe a lefelo la thuto ga ba kgotsofala ka boleng bja meetse a mobu ao a lego gona gomme ba kaonetša go kga meetse go tšwa go dinoka tša selegae. Meetse ao a kgewago ga a alafiwa ka fao a dira gore go be le dikotsi tša maphelo, diabe tša leago gape a na le seabe go tikologo ya tlhago. Kgetho ya "go se be le protšeke" ka fao ga e šetšwe bjalo ka tšhielano ye botse ka ge e s dumelele mabokgoni ao a nyakegago a go laola le go sepediša tshepetšo ya mothopo wa meetse, gape go na le kgonagalo ya gore e be le seabe se se mpe go leago, ekonomi le ekolotši mo Profenseng.
Seabe se sebotse go meela ya noka ka dipoelo tša peobakeng ya kagodikgwa ya kgwebo se tla fokotšwa ka ge dimela tša tlhago mafelong e le gape sedirišwa sa meetse. Seabe seo se sa kgahlišego go ekonomi ya selete le modiro wa selegae tšeo di tla tšwelelago go phušolo ya dikgwa le tšona di ganetša kgetho ye.
Kabelo ya ngwaga ka ngwaga ya dimilione tše 18, 5 m³/ka ngwana e romelwa Polokwane go tšwa go Letamo la Dap Naude le Letamo la Ebenzer. Polokwane ga e na ditšhielano tša go bonagala tša romela ka gare meetse gomme ka fao kgetho ye e tla ba le seabe go kabelo ya meetse lefelong la Polokwane.
Dikabelo ga bjale di go 50% ya kabelano ya ngwaga ka ngwaga ka lebala ka maemo a bjale a komelelo le magato a fase a meetse ka gare ga polokelo. Karolo ya nošetšo e šetše e itshepa theknolotši ya sebjalebjale gomme e šetše e beeleditše kudu go taolo le ditlabelo go kaonafatša tirišo ye botse ya meetse. Mekgwa ya Nošetšo ya lefula ga e bonwe gantši mo lefelong la thuto. Ka fao go na le lefelwana le lennyane la go kaonafatšo mo karolong ye.
Karolo ya bolemi (mašemo a dienywa ao a phelago ka nošetšo) le diintasteri tšeo di amango le yona di fana ka dibaka tše ntši tša mešomo mo lefelong. Phadišano ya mešomo yeo e kgaoletšwago ke ye kgolo gomme hlokego ya mešomo mo lefelong le e godimo gape batho ba bantši ba itshepela go mogolo wa maloko a lapa ao a šomang ditoropongkgolo. Dikabelo tšeo di fokotšegago tša karolo ya nošetšo di tla ba le seabe se se mpe go palo ya mešomo gomme ka fao ga e šišinywe.
Ditselatshepetšo tša taolo tšeo di šomago gabotse go balela tahlegelo ya meetse di ka fana ka koketšo ya meetse ao a lego gona. Mešongwana ya tlhokomelo ya go swana le go lokiša diphaepe e ka dirwa bjalo ka karolo ya tselatshepetšo ya taolo ka kakaretšo. Ditekanyetšo, le ge go le bjalo, di laetša go re le ka ditebelelo tša tshepišo, ka mediro ye fela di ka se loke go ka fihlelela dinyakwa tšeo di oketšegago.
Maikemišetšo a go hloka polokelo ye nngwe ya koketšo (bjalo ka sebopego sa letamo) ke go kaonafatša taolo ya meetse ka gare ga mokoti.
Letamo la Nwamitwa (leo ga bjale le le go ka tlase ga tšwelopele ya nyakišišo).
Ditšhielano tša protšeke yeo e šišintšwego di nyakišišitšwe ka botlalo gomme di tiišetša gore protšeke yeo e šišintšwego ke yona kgetho yeo e kaonetšwago. Dithuto tša setsibi ka fao di tla lebelela fela protšeke yeo e šišintšwego gomme e se go go ditšhielano.
Thutaswika saeteng yeo e šišintšwego ya letamo la Nwamitwa e na le Goudplaats Gneiss go tšwa go ngwaga wa Swazian. Ka tlase ga se ke gneiss ya kranaete le meropo ya taepeisi. Karolo ye nngwe ya mokoti wa Letaba le Legolo e dirilwe ka dikranaete tšeo di feletšago e le boso bjo bodipa (ka tlase ga 10 m) le mabu ao a bopšago ke mohlaba.
Noka ye Kgolo ya Letaba e nyogela karolong ya bodikela ya mokoti gomme e elela bohlabela gape e na le lefelo la mokoti la go ka ba 13 500km². Dithabe tše bohlokwa kudu tša Noka ye Kgolo ya Letaba mo lefelong la thuto ke Noka ya Letsitele le Noka ya Nwanedzi. Boleng bja meetse ka gare ga Noka ye Kgolo ya Letaba ke bja boleng bjo bo botse bja go ba le phokotšego mo mafelong a tlase ka lebaka la salineišene go tšwa go methopo ya tlhago le koketšo ya nutrišene.
Lefelo la protšeke le akaretša mehuta ye lesome ya go fapana ya dimela. Ka go diriša molawana wa thibelo, go lekanetšwa gore palomoka ya diphedi tše 256 tša flora ya Red Data le diphedi tša fauna di ka tšwelela. Godimo ga fao, diphedi tša go ka ba 107 di ka ba tšeo di tlwaelegilego.
Dipaterone tša bodulo mo lefelong la thuto di tletše ka mafelo a mannyane a metseselegae, moo batho bao ba dilago kudu ba dulago gona. Ditšhaba tša mo lefelong la thuto di dula mafelong ao a tletšego kudu ka MaAfrika a Bathobaso bao e lego ba bantši kudu go feta mehlobo ye mengwe. Magato a thuto e tloga e le a fase kud. Ke metse ye mennyane kudu yeo e na go le phihlelelo ya thwii ya meetse ka mo magaeng goba mašakeng a bona. Neelo ya meetse a mantši go dinaga ka fa o ke setlapele go ditšhaba tšeo di amegago.
Mmasepala wo Mogolo wa Tzaneen o fane ka bontši bja GDP go Selete sa Mopani ka 2006. Temo le karolo ya nošetšo ke motheo wo mogolo wa ekonomi ya selete gomme e fana ka karolo ye kgolo ya dibaka tša mešomo ya selegae. Toropo ya Tzaneene ke yona fela mo profenseng yeo e lego lefelo la kgolo mo lefelong la thuto. Mmasepaleng wo Mogolo wa Tzaneen, 30% ya batho gab a šome koketšo ya hlokego ya mošomo e ba gona ngwaga ka ngwaga. Tšhomo gantši e ba gona karolong ya temo, gomme e latelwa ke karolo ya ditirelo tša setšhaba, mong le leago gape le karolo ya thekišo le kgwebo.
Mokoti wa Noka ye Kgolo ya Letaba ke ya godimo ka tšweletšo ya lefelo la temo yeo e tswakilwego ka tšweletšo ya dienywa tša godimo yeo e lego godimo, e tlaleletšwa ka thuo ya dikgomo, temo, tšweletšo ya dibjalo tša nagakomelelo le dimela tša go fapafapana tšedo di tšweletšwago ka tlase ga nošetšo. Bontši bja ditsela mo lefelong le ga di hlokomelwe gabotse. Ka ntle ga ditsela tša ka gare tša makgwara, tsela ya sekontiri e kopanya bontši bja mafelo mo seleteng. Le ge e le gore koketšo e a bonagala, nyako ya ketelo e fase go yeo go lebeletšwego gore e ka tšwelela nageng ya go ba le tlhago ye botse ga kaalo.
EIA ga bjale e Legatong la Katologano Phase se se ra gore kgato ya matho ya tsepetšo ya EIA, yeo e akanyeditšwego go sedimoša setšhaba, dihlopha tšeo din ago le kgahlego, ditšhaba tšeo di amegago le didirelwa tša mmušo wa EIA (go akaretšwa mabaka a kamego ya setšhaba) le go bega mediro yeo e šišintšwego, ditšhielano le diabe go setšhaba gore di di lekodišiše. Maikemišetšo a katologano ke go laetša ditšhielano tša go fapana le go laetša ditaba tšeo di ka kgonegago gore di ahlaahlwe ka Legato la Kelo ya Seabe. Tshepetšo ya katologano e lebantšwe gape le go fokotša thuto ka botlalo ya ditaba tšeo di se go malebana le tšeo di lebeletšwego mo dithutong tša go feta.
Ka tlhokomelo go šetša ditshwaotshwao tša molomo tšeo di dirilwego dikopanong tša katologano goba tšeo di amogetšwego mo nakong ya katologano, gomme bjalo ka maleba, go lekodišiša ditšhielano tšeo di šišintšwego, ditaba le thulaganyo ya kelo ya seabe. Go lokiša Pego ya Mafelelo ya Katologano yeo e akaretšago dipoelo tša tshepetšo ya katologano, go akaretšwa dithswaotshwao tšeo di amogetšwego, le godira pego gore e be gona go setšhaba.
Ka morago ga sephetho sa nako ya matšatši a 30 ya ditshwaotshwao tša katologano, DEAT e tla šetša ditshwaotshwao ka moka tšeo di amogetšwego nakong ya Legato la Katologano, gomme ka go ikopanya le mekgatlo ye mengwe, e tla rulaganya ditshwaotshwao tša yona godimo ga Pego ya Katologano le legto le le latelago la protšeke.
Botšeakarolo bja setšhaba bo bopa karolwana ye bohlokwa ya EIA. Maikemišetšo a magolo a botšeakarolo bja setšhaba mo nakong ya Katologano ke go thuša go hlaloša kagologo ya dithuto tša sethekniki tšeo di tlo go dirwa mo nakong ya Legato la Kelo ya Seabe ya EIA. EIA ya protšeke yeoe e šišintšwego e bapaditšwe ka bophara gomme go tšerwe matspa go hwetša dineelo tša btho bao ba amegago thwii. Tokumente ya Boithekgo bja Tshedimošo (BID) ka Seisemane, Sepedi, XiTsonga le SeAfrikanere e phatlaladitšwe ka bophara, dipapatšo tšeo di tsebagatšago EIA di beilwe ka gare ga media gomme diboto tša tsebišo ya protšeke di beilwe mafelong a mantši mo lefelong la thuto.
Dikopano tše mmalwa di bile gona le beng ba naga, ditšhaba, bammušo, badudi le ab bangwe mo nakong ya Julae le Agostose 2007. Dikopano tše ntši di lebeletšwe, go akaretšwa le dikopano tše pedi tša setšhaba tšeo di laeditšwego ka go letlakala iii la pego ye. Godimo ga tshepetšo ya botšeakarolo bja setšhaba ya EIA, Kgoro ya Merero ya Meetse le Dithokgwa e thomile boikopantšho bja badirammogo go protšeke ka botlalo.
Ditaba ka moka tšeo di tšweleditšwego ke bakgathatema di begwa ka gare ga Pego ya Ditaba le Diphetolo, yeo e lego gona Kantorong ya Botšeakarolo bja Setšhaba. Ka morago g mafelelo a nako ya ditshwaotshwao tša setšhaba godimo ga Sethalwa sa Pego ya Katologano, ditaba tše dingwe di tla tsenywa ka gare ga Pego ya Mafelelo ya Katologano. Ge mmušo wa pele wa EIA o šetše o dumeletše Pego ya Mafelelo ya Katologano, Legato la Kelo ya Seabe la EIA le tla toma ka dithuto tša go fapana tša ditsebi.
Bjale ka ge bakgathatema ba šišintšie tše dingwe , di ile tša fetišetšwa go sehlopha tša thekniki ya tikologo go laetša ditaba tše dingwe tšeo di nyakago go lebelelwa ke Dithuto tša Ditsebi mo nakong ya Kelo ya Seabe. Taetšo ya seabe e laeditšwe ke ditsela tša go fapana (mohuta wa seabe, katologano, nako, tiišetšo le kgonagalo ya tšwelelo). Ditaba tša tikologo le diabe tša tšona tšeo di ka diregago di hlalošwa ka karolong yeo e latelwago.
Sehlopha sa EIA sa thuto se laeditše ditaba tše di latelago tše bohlokwa tšeo di tla hlokago nyakišišo ye nngwe yeo e tseneletšego ke ditsebi mo mafapheng a go fapafapana. Dinyakišišo tše tše di tseneletšego di tla dirwa Legatong la Kelo ya Seabo la EIA.
Kelo ya Noka (bontši le boleng bja meetse): Phetogo go kelo le MAR moeleng wa Noka ye Kgolo ya Letaba ya saete ya letamo leo le šišintšwego e ka hlola phokotšo ya magae a meetse le ripariane. Bontši bja meetse bo ka amega go ya ka maemo a yutrofiki, salinithi yeo e oketšegilego, le diphetogo go boso le bontši bja meetse ao a tšwago ka letamong. Diabe tšeo di ka kgonegago go didiriši tša moela (Phaka ya Bosetšhaba ya Kruger le Mozambique) di swanetšwe go šetšwa.
Ditshepetšo tša leago: Protšeke yeo e šišintšwego e ka ba le seabe gape go bogolo, tlhamo le pharologantšho ya ditšhaba le neelo ya ditirelo tša lefelo la thuto. Profaele ya dipalopalo e ka amega ka tsela ye botse goba ye mpe.
Ekonomi: Dibaka tša thwii le tšeo e se go tša thwii tša mešomo di tla hlowa ka lebaka la kago le tlhokomelo ya letamo leo le šišintšwego. Protšeke e tla ba le seabe se sebotse go ekonomi ya lefelo, le ge e le gore go ka bonwa tahlegelo ya naga ya temo.
Motheo wa popego: Motheo wo mongwe woo o lego gona o ka amega ka protšeke yeo e šišintšwego. Ditšhitišo tšeo di ka ba go gona tša nakwana goba tša go ya go ile mo ditirelong tše di ka fokotšwa.
Maphelo a Setšhaba: Kelo ya noka yeo e fokotšegilego e ka oketša malwetši mo ditšhabeng tšeo di lego kgauswi le tša moeleng. Diputseletšo tšeo di ka bago gona tša meetse, le kaonafatšo ya saniteišene le haetšini, di tla oketša maemo a kakaretšo a go phela.
Methopo ya bohwa: Methopo ya bohwa le yona e ka amega. Kelo ya bohwa e a hlokega go fokotša kgonagalo ya tahlegelo ya methopo ye.
Tšhutišo ya ditsela tše dikgolo: Ditsela tše dikgolo tša lefelo la protšeke di tla swanelwa ke go šutišwa mo lefelong la letamo. Se se tla ba le seabe go kelelo ya therafiki mo ditseleng, kudukudu mo mafelong a boudlo le mafelong a mešomo karolong ya temo eupša gape le go tshepetšo ya ditšweletšwa tša temo go išwa mebarakeng.
Ditokelo tša meetse: Naga yeo e hlokagalago go protšeke ye e akaretša mašemo a nošetšo le dimela tše dingwe. Dikabelo tša ka moso tša meetse nageng ye ke taba ye kgolo gomme e nyaka taelo ya pholisi, go lebeletšwe ditshenyagelo tša ditefelo gammogo le seabe godimo ga ekonomi ka moso.
Khwetšo ya naga: Naga ka gare ga lehlapelo le ka tlase ga dimela tša tšweletšo tša go ya go ile tšeo di hlokago mengwaga e se mmalwa gore di bewesebakeng go gongwe go swarelela dintlo tša go phuthela le diintasteri tše dingwe tša dienywa. Dithulaganyo tša go reka naga di swanetše di dirwe ka pela ka moo go kgonegago go netefatša gore go ba le tšwelopele ya tšweletšo.
Boleng bja Moya.
Dithuto ka moka tša ditsebi di tla dirwa malebana le molawana 33 wa GN 385 gomme o tla bega thwii diabe tšeo di laeditšwego mo nakong ya tshepešo ya Katologano.
Ge dinyakišišo tša ditsebi di phethilwe gomme dikhumano le ditšhišinyo di kopantšwe, Pego ya Seabe sa Tikologo e tla beakanywa gomme ya dirwa gore e be gona gore setšhaba se kgone go e lekodišiša.
Sethalwa sa Thulaganyo ya Taolo ya Tikologo (EMP) le kago ya kakaretšo ya EMP di tla hlangwa gomme tša akaretšwa ka gare ga Pego ya Kelo ya Seabe sa Tikologo. Maikemišetšo magolo a diEMP tše e tla ba go bega tokumente yeo e ka šomago yeo e hlalošago ka moo go šongwago gape go hlangwago dinyakwa tša tšhireletšo ya tikologo tša kago. EMP ya legato la tšhomo e ka se akaretšwe.
Ka morago ga nako ya ditshwaotshwao godimo ga Sethalwa sa Pego ya Katologano, ditaba tšeo di šišintšwego ke bakgathatema, gammogo le tša ditsebi tša thekniki le bammušo ba melao, di tla tsenywa ka gare ga Pego ya Mafelelo ya Katologano. Pego ya Mafelelo ya Katologno e tla fikwa ka Nofemere 2007 go bakgathateman bao ba kgopelago khopi.
Pego ya Mafelelo ya Katologano e tla dirišwa go hlaloša katologo ya mošomo wa legato la bobedi la EIA, moo diabe tšeo di ka tšwelelago tša tšwetšopele yeo e šišintšwego ya tikologo le maemo a ekonomi ya leago a lefelo a tla be a hlahlobja ka botlao. Ka tsela ye, ditaba tšeo di laeditšwego ke bakgathatema di tla tsebiša tshepetšo ya EIA.
Dithuto tša Ditsebi di tla dirwa go tloga ka Janeware go fihla ka Aporele 2008. Pego ya Sethalwa ya Kelo ya Seabe sa Tikologo e beetšwe go tla go lebelelwa ke setšhaba mo nakong ya matšatši a 30 ka Aporele 2008, gomme ka morago ga fao, e tla phethwa gore e romelwe go Bammušo.
Tumelelo ya Tikologo e lebeletšwe ka Oktoboro 2008, yeo e tla kgontšhago Kgoro ya Merero ya Meetse le Dithokgwa go thoma ka kago mo seripeng sa bobedi sa 2009.