PressReader - Landbouweekblad: 2018-11-09 - ’n Vis­fees oor die Kers­tyd
’n Vis­fees oor die Kers­tyd
Dit lyk dalk of die tyd in T­sjeg­gië stil­staan met ’n eeue oue vis­oes­ri­tu­eel kort voor Kers­fees, maar dié land het ’n flo­re­ren­de vis­be­dryf waar­in teg­no­lo­gie ’n groot rol speel. ’n U­ni­ver­si­teit het by­voor­beeld o­me­ga 3-karp ont­wik­kel.
Dit is mis­tig en koud in die dor­pie Bo­rek, 120 km suid van Praag, T­sjeg­gië se hoof­stad . . . Die eeue oue vis-oes­ri­tu­eel is eg­ter nie kos­me­tie­se o­ë­ver­blin­de­ry nie; dis ’n brood­no­di­ge in­sa­me­ling van vis met die oog op ’n hon­ger Kers­fees­mark.
Vis­boer­de­ry in dam­me is ’n tra­di­si­o­ne­le be­dryf wat al se­dert die tien­de eeu in dié land en daar­die deel van Eu­ro­pa voor­kom. Die vis is ver­al ge­wild as ’n tra­di­si­o­ne­le maal­tyd vir Ou­kers­aand. Ok­to­ber is oes­tyd ná ’n vyf­jaar­tyd­perk om die vis pan­ge­reed te kry.
Ken­ners sê na­ma­te Kers­tyd na­der kom, word die prys van die vis ’n groot kwes­sie op straat.
Dan kos ’n le­wen­de karp mak­lik €4 (R66) per kg, waar­van net 40% be­nut kan word.
Ver­re­weg die mees­te vis (oor­we­gend karp) word le­wend op die plaas­li­ke mark ver­koop of uit­ge­voer. So­wat 46% word plaas­lik le­wend ver­koop en so­wat 42% word le­wend uit­ge­voer. Om die smaak te ver­be­ter, word die vis­se vir ’n maand of lan­ger na­dat hul­le ge­oes is, in skoon wa­ter aan­ge­hou son­der dat hul­le ge­voed word. Die ver­ko­pe daar­na moet aan streng hi­gi­ë­nie­se en vee­art­se­ny­kun­di­ge ver­eis­tes vol­doen.
“Eint­lik ge­bruik ons nog maar die­self­de me­to­des om die vis te oes as eeue ge­le­de. Die groot­ste ver­skil is dat die toe­rus­ting eers van hout ge­maak was en nou met staal, plas­tiek en a­lu­mi­ni­um ver­vang is,” ver­tel mnr. Ji­ri S­ta­nek, fi­nan­si­ë­le di­rek­teur by Le­sy a Rybniky, die bos­bou-en-dam­me­maat­skap­py wat die vis­boer­de­ry in Ces­ke Bu­de­jo­vic, die hoof­stad van die pro­vin­sie Suid-Bo­he­mië, be­dryf.
’N TO­NEEL REG UIT DIE MID­DEL­EEUE
Die oes­pro­ses lyk ook soos ’n to­neel­op­voe­ring uit die Mid­del­eeue met die swart ge­kle­de vis­ser­man­ne in die mis en be­soe­kers van o­ral wat die pro­ses kom aan­skou.
“Al die dam­me is met ka­na­le aan me­kaar ver­bind. Eers word die dam­vlak in die dam waar ge­oes gaan word, ver­laag. Dit kan van ’n paar dae tot twee we­ke duur. Die vis­se kom al­mal by­me­kaar in die diep­ste deel van die dam. Dan word hul­le met klap­ge­lui­de op die wa­ter aan­ge­keer tot by die plek waar hul­le
uit­ge­haal gaan word en net­te word in die wa­ter ge­plaas om te keer dat hul­le ont­snap. Dié wat mark­ge­reed is, word in tenks ge­plaas en die res word te­rug­ge­plaas in die dam.”
Ji­ri sê in die Mid­del­eeue was a­kwa­kul­tuur een van die wins­ge­wend­ste boer­de­ry­ver­tak­kings. Dit het al­tyd ’n tra­di­si­o­ne­le vorm van boer­de­ry ge­bly tot­dat die we­ten­skap aan die
be­gin van hier­die eeu ’n rol be­gin speel het.
Aan­vank­lik is die k­lein vis­sies net in klei­ner dam­me ge­hou, maar dees­dae word hul­le in spe­si­a­le tenks ge­hou. Daar bly hul­le van­af die ei­er­sta­di­um vir een tot twee jaar tot­dat hul­le so­wat 8 cm lank is. Dan gaan hul­le “kleu­ter­skool” toe, wat eint­lik maar net ’n gro­ter dam is, waar hul­le vir nog ’n jaar bly. Hul­le weeg dan so­wat 200 gram. Die vol­gen­de twee jaar bring hul­le dan in groot dam­me deur, waar hul­le groei tot ’n
be­mark­ba­re groot­te van 2-3 kg. Die he­le pro­ses duur so­wat vyf jaar.
Die be­lang­rik­ste be­trok­ken­heid van men­se by die pro­ses is om die hoe­veel­heid vis te ver­min­der of te ver­meer­der na ge­lang van die dra­krag van die dam­me en ook die plank­to­nen al­ge­groei met kunsmis te sti­mu­leer en die vis­se met ko­ring, rog en tri­ti­ka­le (ko­rog) te voer.
Ji­ri sê so­wat 90% van die vis in hul dam­me is ge­wo­ne karp. Die an­der 10% sluit gras­karp en sil­wer­karp in.
Sy maat­skap­py oes jaar­liks so­wat 230 ton vis, waar­van 70% in die herfs (Ok­to­ber) uit­ge­haal word wan­neer dit koe­ler is en die vraag styg met die oog op die Kers­mark.
TEG­NO­LO­GIE VER­HOOG PRO­DUK­SIE
Die groot­se vis­boer­de­rye word in Suid-Bo­he­mië be­dryf, waar so­wat 70% van T­sjeg­gië se vis­dam­me voor­kom. Die dam­groot­tes
wis­sel van 140 ha tot 7 428 ha. In die 10de en 11de eeu was die pro­duk­sie maar 10-12 kg per ha. Daar is met­ter­tyd al hoe meer dam­me ge­bou. In die be­gin van die 17de eeu was daar al dam­me van 180 000 ha, maar die jaar­lik­se pro­duk­sie was net 5 000 ton. Na­ma­te an­der land­bou­be­dry­we ont­wik­kel het, is baie van die dam­me droog­ge­lê en in an­der boer­de­rye om­skep, maar ter­self­der­tyd is pro­duk­sie deur teg­no­lo­gie ver­hoog.
Vol­gens die T­sjeg­gie­se vis­boe­re­ver­e­ni­ging is daar dam­me van 52 000 ha be­skik­baar. So­wat 42 000 ha daar­van word reeds vir vis­pro­duk­sie be­nut.
Die ge­mid­del­de pro­duk­sie per ha is so­wat 450 kg, maar dit wis­sel baie na ge­lang van dam­groot­tes. In klei­ner dam­me is dit 200-300 kg/ha per jaar en in gro­ter dam­me styg dit tot 400-600 kg/ha per jaar.
Die to­ta­le pro­duk­sie per jaar wis­sel van 20 000 ton tot 21 000 ton. Daar­van is 88% karp. So­wat die helf­te van die vis word plaas­lik ver­bruik.
Hoe­wel die mees­te vis ty­dens Kers­fees en Paas­tyd ver­koop word, word by­kans 10% dees­dae in ’n ver­werk­te vorm be­mark, on­der meer bevrore fi­let­te, in­ge­maak­te karp en ge­maal­de karp vir vis­koe­kies en -vin­gers. Daar is 14 ver­wer­kings­aan­leg­te en so­wat 25 an­der wat net oor De­sem­ber be­dryf word om in die gro­ter vraag te help voor­sien.
FO­TO’S: NI­CO VAN BURICK
Die oes­pro­ses laat ’n mens dink aan ’n to­neel­op­voe­ring uit die Mid­del­eeue met die swart ge­kle­de vis­ser­man­ne in die mis en be­soe­kers wat die pro­ses kom aan­skou.
Na­dat die vis ge­oes is, word hul­le vir ’n maand of lan­ger son­der kos in klip­dam­me soos hier­die ge­hou so­dat die smaak van die vis kan ver­be­ter.
Na­dat die karp uit­ge­haal is, word dit vol­gens ver­skil­len­de groot­tes ge­sor­teer.
Be­hal­we die net waar­in die vis­se ge­vang word, word nog ’n net oor die dam ge­span om te keer dat vis­se ont­snap.
Mnr. Ji­ri S­ta­nek, fi­nan­si­ë­le di­rek­teur by Le­sy a Rybniky, die wou­de-en-dam­me­maat­skap­py wat die vis­boer­de­ry in die stad Ces­ke Bu­de­jo­vi­ce be­dryf.
K­lein vis­sies word weer te­rug­ge­plaas in die dam om uit te groei tot hul­le ge­reed is vir ’n Kers­maal.