Oom Kotie sit op die stoep met die houtkissie op sy skoot. Hy glimlag oor die komiese daarvan, maar tog wonder hy: is daar ’n verskuilde boodskap daarin?
Dit was die Sondag na die erediens, toe kom krap Ant’ Essie die hele heilige rusdag deurmekaar. Die lamsboud en gebakte aartappels sis in die koolstoof. Sy mond water dat hy net moet keer of hy blaas die kwyl saam met sy pyp se rook uit. Ant’ Essie kom sit in die voorhuis, haal haar breiwerk uit die naaldwerkmandjie; tel die steke versigtig, bekyk die breiwerk met ’n afstand en trek aan die wol. So met die brei val sy Oom Kotie se salige gedagtes wreed in die rede.
Dis die nuwe predikant wat die saadjie kom plant het. Kom hier aan op die dorp, ’n nuwe proponent, jonk in die beroep met ’n kop vol moderne geleerdheid. Studeer mos dese dae meer uit oorsese boeke as die Woord self. Kom ook sommer die dag skoon verdwaald hier aan op die plaas in sy blink kar; klinknaelbroek, pure kommunisties. Die hippie sandale aan sy voete lyk meer na ’n twaksak en ’n hemp wat oor sy broek hang soos Ant’ Essie se brekfis tafeldoek. Vra nogal waar is sy blyplek.
Daar trek hy weg. Sy motor se wiele laat klippe en gruis die lug intrek. Die arme kapokkies vlieg onder kakiebosse in vir skuiling. Al wat ’n volstruis is druk hul kop in ’n gat. Kyk, toe gons die plaaslyne, vertel Ant’ Essie agterna vir die susters by die biduur. Oom Kotie draai die plaas foon se slinger dat dit lyk of hy melk karring. Elke liewe ouderling en broeder word opgekommandeer na ’n kerkraadsvergadering in die afwesigheid en voor bekendstelling van die nuwe dominee. Daar moet dadelik ’n noodberig aan die sinode gerig word. Hierdie duistere gesant moet liewers her-beroep word. Oom Kotie kan sien aan sy aansien dat hy van losse sedes aanmekaar gesweis is. Ongelukkig tel die stemmery nie ten gunste van Oom Kotie nie en nuwe proponent behou sy posisie as herder van die skape.
Nou moet Oom Kotie ook ’n erkentenis maak aan homself; dominee se eerste diens was verbasend goed. Al het die duistere gesant sonder ’n das die preekstoel betree en boonop sonder ’n toga, was hy half vergewe. Die herder se preek oor geloof en gebed het die skape diep aangeraak. Oom Kotie ook. Toe volg sy preek oor die oordeel; mense wat oordeel, ander op die baadjie trakteer. Toe voel Oom Kotie skuldig maar hy bly verdag.
“My vrou, veras is verkeerd. Lees maar in die Woord. Tot stof sal ons keer. Om veras te word is te na aan die Satansvuur. Ek word begrawe; een gat en jy saam in dieselfde gat. As ek eerste gaan, kom leg jy bo-op my en as jy eerste gaan, kom leg ek bo-op jou.” Ant’ Essie gee ’n kuggie. Dié lê het hul twintig jaar terug laas gelê. Toe bly sy liefs stil.
Nog voor die gesprek tussen Oom Kotie en Ant’ Essie daag jong dominee op met huisbesoek. Dra toe sy kommunistiese broek, maar mens oordeel nie. Die tafeldoek is ingesteek en hy dra ordentlike skoene met veters. Wat hy aan sy hare smeer kan Oom Kotie nie uitmaak nie; ystervark penne, gloei eintlik, kuif staan regop soos ’n draadborsel – maar hy oordeel nie.
Hy moet sy ry kry, dink Oom Kotie, maar dominee kuier met ’n koffie en tuisgebakte beskuit. Later selfs saam met die tante kombuis toe en wragtig, sal hy nie die as uit die koolstoof krap en ewe sê: “Ant’ Essie, as is ook maar net stof. Tot stof sal ons keer.”
’n Hele sak vol foto’s wat omkrul in die vlamme; weet nie meer wie hulle is nie, kan nie onthou nie, vergeet waar dit vandaan kom.
’n Asgat is vir weggooigoed. Daar rus dit wat jy nie meer wil hê nie, of wat jy wil vergeet. Soms brand daar goed wat mooi was, maar mooier is in jou onthou.
Troos; ’n arm om haar skouer, ’n hand wat haar sagte gryshare streel. ’n Ligte soen op haar voorkop.
Maar God staan by haar. Hy berei haar voor. Wie het die aardse herinneringe nodig wanneer jy op pad is na die ander kant?
Die einde was nie mooi nie. Haar skraal gesig, haar leë oë. Haar warm hande onbekend. ’n Glimlag, nou en dan, soos wanneer jy glimlag vir ’n vreemdeling. Die lief-vir-jou-glimlag verlore binne haar niemand-meer. Sy word ’n onbekende raaisel, ’n vreemdeling, net ’n asem. Al verder glip sy weg tot binne Sy arms.
’n Dwarrelwind kom, waai die as tot duskant die boomtoppe, ver oor die berge, tot by die wolke en verby die sterre.
Hier sit hy nou met die houtkissie op sy skoot. Ant’ Essie het net nie kans gesien vir die ondergrondse rus nie. Sommerso agter sy rug haar laaste wense by dominee opskrif gaan stel onder eed met haar hand op die Heilige Woord. In die pastorie nogal.
Dit was ’n besonderse begrafnis. Dominee het mooigepraat oor die tydelike en die geestelike, die hiernamaals, die prag van die Hemel, God se onbaatsugtige liefde. Toe vat God haar saam en Hy weet haar gedagtes is skoon, weg uit die wêreld. Hy gee vir haar haar geestelike liggaam, Hy maak haar ’n engel. Toe stuur hy reën en die asgat is nat, die rook weg en die dwarrelwind stil.