Die brug en sy geskiedenis
oor riviere... vindingryke brugvorms en die geskiedenis van brugbouery Br�e
REGS: Die Golden Gate-hangbrug in San Francisco in die VSA wat in 1936
Foto op 19 April 2002 geneem
deur Peter Craig, wat tot openbare
besit (public domain) verklaar het (�released into the public domain�
is �n brug nie sommer net �n brug nie. Talle
hedendaagse br�e spreek van �n lang geskiedenis van misluk en tref op
hierdie vakgebied om uiteindelik die toppunt van ingenieursprestasieen -vernuf te
w�reld l� besaai met br�e. Daarmee kan mense, diere en voertuie oor
riviere, slote, laagtes, valleie, klowe en ander holtes in die aardkors
beweeg en lang ompaaie uitskakel. Br�e vir paaie en spoorlyne span
selfs oor ander paaie en spoorlyne. Sonder die brug, kan �n mens maar
s�, sou ons talle onoorbrugbare
probleme ondervind het!
oudste "br�e" was waarskynlik boomstompe en slingerplante wat
versigtig gel� is oor waterstrome wat
diep of breed was dat �n mens nie daardeur kon loop of daaroor kon
spring nie. Dit kon gevolg het op �n gebruik om groot trapklippe in
waterstrome s� te spasieer dat �n mens die strome kon oorsteek sonder
om daardeur te waad.
sou �n vindingryke persoon in �n primitiewe gemeenskap dit �n stap
verder gevoer het
deur plat klippe of plat stukke hout bo-op die verskillende trapklippe
te plaas en sodoende �n pad oor die water te maak.
sou nie gedeug het om �n soliede brug van klippe oor die stroom te l�
nie, want dan het jy �n dam�en sodra die dam vol is, loop die water
eenvoudig weer bo-oor die brug of word �n deel van jou handewerk
weggespoel as die dam breek. Maar indien jy �n trapklip-brug het,
vloei die water gedurig onder deur die openinge.
sou mense hiervandaan geleer het om die waterdruk teen br�e verder te
verminder deur al hoe groter openinge te laat, sodat br�e naderhand net
op klip- of houtpilare gesteun het, met die water wat feitlik
onbelemmerd onder die br�e deur gestroom het.
van hierdie ou soort br�e�party meer as 3000 jaar oud�kan vandag
nog in Europa gesien word. Hulle is so stewig dat hulle teen
oorstromings bly staan het wat moderne br�e vernietig het. Tog
sien ons in talle hedendaagse br�e ook die toppunt van
ingenieursprestasie en -vernuf, die uiteindelike spogprodukte van
milleniums se misluk-en-tref-pogings in die ontwikkeling van brugbouery.
Daar is verskillende basiese soorte br�e en baie kombinasies van die
verskillende vorms. Kenners weet vandag watter soort brug die beste vir
�n bepaalde oorgang sal werk.
hoe dink geleerdes oor �n brug? Vir eers weet hulle dat die uitbousels
waarop die ente van �n brug rus landhoofde genoem word. En dat
die bo� op steunpilare of pylers rus. Ook dat die lengte van elk
van die bo� van �n brug die spanwydte van die boog genoem
word. Die lengte is weer die totale lengte van die brug, die
is egter �n heel gesofistikeerde wetenskap, waarvan �n mens in �n
artikel soos hierdie net sekere basiese beginsels kan aanroer.
ontwikkeling van die boogbrug was �n belangrike voorwaartse stap in
die bou van br�e. �n Boog
is �n baie sterk struktuur en
kan �n veel groter gewig
as �n reguit balkbrug dra (kyk ondertoe by Soorte Br�e).
van klip en steen is deur die antieke Babiloni�rs, Chinese, Egiptenare,
Grieke en Romeine gebou. Die Romeine het die boog ten volle benut deur
br�e te bou met enkele of veelvuldige bo� (viadukte) en deur die
akwadukte wat hulle vir waterleiding opgerig het.
die Middeleeue, met die vergrote handel en verder reise wat mense
onderneem het, is meer br�e gebou. Die Middeleeuse br�e was meer as
net gerieflike oorgangsplekke: op baie van hulle was daar selfs winkels,
huise, kapelle of gevangenisse. Sommige het tot verdedigingswerke teen
ophaalbr�e is ook in die Middeleeue oor die gragte van kastele gebou.
in die agttiende eeu het giet- en smeedyster hout en klip as materiaal
vir die bou van br�e begin vervang. Baie hangbr�e is met
wat ligter en sterker as yster is, het in die laat negentiende eeu die
belangrikste materiaal vir brugkonstruksie geword, spoedig gevolg deur
beton, daarna gewapende beton en uiteindelik spanbeton.
nuwe boustowwe vir ingenieurs beskikbaar raak, word nuwe bou-ontwerpe
ook bedink. 'n Mens kan net wonder watter skouspelagtige br�e die 21ste
eeu nog kan oplewer...
die verskeie soorte br�e wat bestaan,
die balkbrug die eenvoudigste en die oudste. Dit bestaan uit �n reguit
balk van hout, metaal of beton wat aan weerskante deur die twee
landhoofde aan die oewers gestut word. Partykeer word die
ook nog deur een of meer pylers (steunpilare)
die onderkant gesteun.
die gewig van die balk regsteeks ondertoe druk, moet die balk baie sterk
wees of anders
sal dit na onder buig. Die afstand tussen
steunpilare�die spanwydte�word tot
300 m beperk.
is heelparty variasies van die balkbrug. Baie hoofpadbr�e is balkbr�e.
Br�e met balke van enkel oorspannings word steeds gebou om spruitjies
of smal klowe te oorbrug.
�n Tipiese balkbrug.
Delaware & Lehigh National Heritage Corridor / US NPS
Kantelbalkbrug of cantilever-brug (ook bekend as vrydraende brug) is �n balkbrug wat aan die een kant s� aan die landhoof
vasgeheg is�gewoonlik deur middel van draagstukke of stutarms�dat die
ander punt geen ondersteuning nodig het nie. Baie br�e van die
negentiende eeu is op hierdie manier gebou. �n Kantelbalkbrug lyk s�:
OOK BEKEND AS VRYDRAENDE BRUG �n
Balkbrug wat oor byvoorbeeld �n bre� rivier of bre� kloof span, kan
uit afsonderlike balke saamgestel wees. Elke balk strek dan van die middel
van die een pyler af tot by die middel van die volgende pyler. Die balke
is nie s� verbind dat hulle �n deurlopende eenheid vorm nie en die
brugdek word by elke las in die balke onderbreek. By ander br�e, wat as
vakwerkbr�e bekend staan, word staalvakwerke pleks van balke gebruik om
die gaping tussen landhoofde en pylers of tussen pylers en pylers te
oorspan (soos op die illustrasie hierby). Die onderdele van die
vakwerk word aanmekaar vasgesweis of vasgeklink of vasgebout. REGS: �n Tipiese vakwerk-
voel ingenieurs dat �n saamgestelde
kantelbalkbrug die aangewese ding by
�n brug met meer as een oorspanning is. Dit word deur die foto�s REGS
ge�llustreer. Hier strek die balke van altwee kante af oor die
middelspanning. Die gaping word met balke of vakwerke oorbrug.
Detail van foto deur "Renata:, wat dit tot openbare besit (public
domain) verklaar het
die boogbrug druk die gewig nie ondertoe soos by die balkbrug nie, maar
word dit gelykmatig om 'n boog langs versprei tot by sy ente.
�n Boogbrug �rens in Japan.
verkry van vrye ensiklopedie Wikipedia, waar dit deur sy fotograaf tot
openbare besit (public domain) verklaar is
eerste boogbr�e is van klipblokke gemaak wat so gebeitel is dat hulle
volmaak langs mekaar gepas het. Wanneer die brug gebou is, is die klippe met
behulp van 'n houtsteier bymekaar gehou. Nadat die laaste steen�die
sogenaamde sluitsteen�bo in die boog geplaas is, is die steierwerk
verwyder. Op hierdie vindingryke manier het die stene in posisie gebly
sonder dat sement nodig was.
boogbr�e kan van hout en beton wees (vir kort reikwydtes) of van beton en
staal (vir langer lengtes).
Nog �n boogbrug op �n onge�iende plek.Foto:
is stellig die skouspelagtigste van alle soorte br�e�en moontlik die
nuttigste. Hulle kan groter afstande oorbrug as enige ander. Kyk
foto van die
Golden Gate-hangbrug van San Francisco bo-aan hierdie artikel.
hangbrug is as�t ware die teenoorgestelde of spie�lbeeld van die
boogbrug. Oor magtige stutpilare strek sterk hangkabels, waaraan die
brugdek deur middel van draagstange of draagkabels hang. Die kabels is die
swaarste deel van �n hangbrug, en
die gewig word na die ankerplekke oorgedra. �n Deel van die gewig word
ook deur die stutpilare gedra.
word gebruik om bre� riviermondings, diep klowe en ander plekke oor te
steek waar dit moeilik sal wees om steunpilare op te
interessante br�e is beweegbare br�e (ophaalbr�e en draaibr�e). By br�e
oor riviere en kanale waarop skepe vaar, moet die vry hoogte (afstand
tussen die wateroppervlak en die onderkant van die brug) so groot wees dat
skepe ongehinderd daaronder kan deurvaar.
dit nie moontlik is nie, word beweegbare br�e gebou waarvan die brugdek
opgelig of sywaarts beweeg kan word.
hierdie ietwat ouerige foto is die Tower-brug oor die Teems in Londen
opgehaal vir die deurvaart van �n groterige boot.
Die Stormsrivierbrug en sekere ander bekende Suid-Afrikaanse br�e
BO: Die Stormsrivierbrug (voorheen die Paul Sauer-brug genoem).
Foto: ADRIEN MORTINI / STRUCTURAE, wat gebruik vir onder meer akademiese doeleindes vergun mits die fotograaf en Structurae behoorlik gekrediteer word
AN al die br�e in Suid-Afrika is die Groot Stormsrivierbrug (voorheen die Paul Sauer-brug genoem) een van die besonderstes. Hierdie brug oor die Stormsrivier is in 1958 voltooi om �n belangrike skakel in die N2 (�n nasionale pad) tussen George en Port Elizabeth te vorm. Dit is �n geribde boogbrug van gewapende beton en l� naby aan die kus, met die gevolg dat dit in �n klam en verwerende seeklimaat moet staande bly.
Volgens beskikbare bronne was die ontwerper Riccardo Morandi (1902-1989). Hy was �n gerekende Italiaanse siviele ingenieur, wat nie net bekend was vir sy
br�e in Itali� self nie, maar ook in byvoorbeeld Kanada en Colombia.
Ook sy Stormsrivierbrug is al as �n meesterwerk op die gebied van brug-argitektuur en siviele ingenieurswese beskryf.
Met verloop van tyd het verhoogde motorverkeer dit nogtans noodsaaklik gemaak dat die brug verbreed en versterk moes word�met soveel deeglikheid deur die konstruksiemaatskappy HHO Africa dat die projek met �n paar toekennings bekroon is.
Hierdie brug aan die oostelike kant van die Tuinroete is 190 meter lank en oorspan die Stormsrivier op �n hoogte van 130 meter. Dit het �n bekende plek in die land geword vir die �dapperes� om hul rekspronge oftewel �bungee jumping� uit te voer.
Maar van rekspronge gepraat: die Bloukransrivierbrug aan die einste Tuinroete verg nou r�rig groot senuwees van die waagsames wat deesdae daar wil afspring! Die brug het 'n span van 272 meter en troon �n yslike 216 meter oor die bedding van die Bloukransrivier. Dit is sowat 43 km oos van Plettenbergbaai �n ent anderkant die tolpad, as �n mens oos ry. As �n mens van Port Elizabeth af ry, is die brug 20 kilometer wes van Stormsrivier. Die Bloukransrivierbrug is eweneens 'n enkelboogbetonbrug. DIt is ook die langste betonboogbrug in Afrika.
Nog lang betonboogbr�e in ons land wat vermelding verdien, is die Van Stadensrivierbrug naby Port Elizabeth (dit het �n span van 198 meter), die Grootrivierbrug van 189 meter en die Bobbejaansrivierbrug (165 m). Naby Mosselbaai is �n balkbrug, die Gouritsrivierbrug wat 182 meter lank is.
Let wel: Daar is ook �n hangbrug vir voetgangers aan die mond van die Stormsrivier wat die Stormsrivierbrug genoem word, maar di� is vanselfsprekend nie in dieselfde klas as die
Groot Stormsrivierbrug en kie. wat so �n groot motorverkeer dra nie.
hier op terug te keer na die inhoudsblad