Johann Lodewyk Marais is op 21 Desember 1956 in Johannesburg gebore en het aan die Ho�rskool Harrismith gematrikuleer. Daarna studeer hy aan die UP waar hy 'n D.Litt.-graad vir sy proefskrif oor Eug�ne N. Marais se wetenskaplike prosa verwerf. Marais debuteer as skeppende skrywer met die digbundel Die somer is 'n dag oud (1983), waarvoor hy die Ingrid Jonker-prys kry. Hy skryf nog vyf bundels, naamlik Palimpses (1987), By die dinge (1989), Verweerde aardbol (1992), Aves (2002) en Plaaslike kennis (2004). Hy stel ook drie digbundels saam, naamlik Groen: Gedigte oor die omgewing (1990), Ons klein en silwerige planeet: Afrikaanse, Nederlandse en Vlaamse gedigte oor die omgewing (1997, saam met Ad Zuiderent) en Honderd jaar later: Ter viering van die publikasie van Eug�ne N. Marais se "Winternag" op 23 Junie 1905 (2006). In 2003 verskyn sy eerste prosawerk, naamlik Lae wolke oor Mosambiek: 'n Reisboek. Marais is hoofredakteur van die tydskrif Ensovoort.
Dit het by ’n klipskooltjie op Mont Pelaan, ’n plekkie tussen Harrismith en Memel in die Oos-Vrystaat, gebeur. Ons moes elke jaar resitasies in ’n bloemlesing oorskryf om voor te dra en by elke resitasie ’n mooi prent inplak of ’n eie tekening maak. Eenkeer het ek ’n gedig in, as ek reg onthou, Die Jongspan of Vonk, gelees, die gedig effens gewysig en toe in die bloemlesing oorgeskryf met my naam onderaan. Hierdie byna terloopse gebeurtenis het ’n indruk op my gemaak. Om iets te skryf met my naam daarby het my gefassineer!
My eerste “ware gedig” het ek egter in standerd vyf aan die Laerskool Harrismith geskryf. Ek was een aand by ’n volkspelebyeenkoms wat deur die skool aangebied is. My kleinniggie Moira Brunsdon (wat vir my soos ’n suster was en oor wie daar in Plaaslike kennis (2004) ’n soveelste gedig is!) was ook daar. Dié aand het ek egter ’n donkerkop meisie met ’n pers rok en spierwit sandale langs die dansvloer sien sit. Sy het onmiddellik my hart gesteel en ek het haar gevra om met my te dans toe ek sien sy kyk ook die heeltyd na my. Daarna het ek en sy lank op die dansvloer rondgespring. Ek was dolverlief, maar het na die tyd verstrooid in die nag verdwyn. Oor dié meisie, Dalene van Rooyen, het ek kort daarna my heel eerste gedig met rym en al geskryf. Sy het dit natuurlik nie geweet nie, al het ek en sy daarna saam na een of twee skoolfunksies gegaan. Mense wat ’n mens skaars ken het soms ’n geweldige en lewensbepalende invloed op jou!
In die laerskool was ek geen groot leser nie, maar die plaaslewe en die ryk natuurlewe het meer as vergoed daarvoor. Ek was gelukkig dat my pa die natuur en natuurverskynsels waardeer het en my aandag daarop gevestig het. Daarbenewens was daar baie intense ervarings waaroor ek eintlik ’n hele leeftyd sou kon skryf. Ek dink byvoorbeeld aan die lewe in en om die klipplaashuis met sy plankvloere, houtvensters en sinkdak. Augustusmaand met sy winde was onvergeetlik: die geluide by die vensters, die bloekom- en sederbome wat deur die westewinde skuins gewaai word, die vertroosting van die koolstoof, die sensuele teenwoordigheid van die Sesotho-meisies wat my hulle taal geleer het en my ouers wat iewers met hulle dagtaak besig was.
In standerd vyf het my vriend Werner Vermeulen my aangespoor om te begin lees. Hy het immers al ’n lang lys boeke onder die knie gehad. In die hoёrskool het ek verwoed gelees en skrywers soos Eugène N Marais, DF Malherbe, CM van den Heever, PJ Schoeman en Jan J van der Post leer ken. Dit was egter die kennismaking met die Sestigers wat my laat afsien het van my voorneme om eendag in ’n natuurwetenskaplike rigting te gaan studeer. Die taal- en styleksperimente in André P Brink se Lobola vir die lewe (1962) het my verras, terwyl sy reisverhale vir my ’n nuwe wêreld oopgemaak het. Daarby het Brink se resensies en Coenie Slabber se literêre nuus in Rapport my literêre verwysingswêreld verbreed.
Oor die jare heen het ek egter nie net letterkunde gelees nie. Ek stel baie belang in die biologiese wetenskappe, wat my oor veral Charles Darwin en sy navolgers laat lees het. Daarbenewens bewonder ek filosowe soos Plato, die Heilige Augustinus, Meester Eckhart, Karl Jaspers, Martin Heidegger, Emmanuel Levinas en JH van den Berg, oor wie ek graag lees. Aan die einde van die jaar vier ek my vyftigste verjaardag. Miskien het dit tyd geword dat ek my belangstellings in die biologiese wetenskappe, die filosofie en ’n Nuwe Testamentiese figuur soos Paulus van Tarsus verder voer. (Jy weet, mense wat jare lank by twee instansies saam met my gewerk het, het nie geweet en weet nog steeds nie dat ek gedigte skryf nie! Ek verkies dit so.)
’n Joernalis het eenkeer die Franse filosoof Jacques Derrida gevra of hy al die boeke in die rakke om hom gelees het. Derrida se antwoord was min of meer soos volg: “Ek het heelwat van hulle gelees, maar ek het vier of vyf van hulle baie goed gelees.” Uiteindelik is daar net vier of vyf boeke wat werklik ’n groot invloed op ’n mens het.
Vir die reisboek wat ek oor Mosambiek geskryf het, Lae wolke oor Mosambiek, het ek nog steeds ’n sagte plekkie. Ek dink ek het met die skryf van hierdie boek besef dat ek aangetrokke is tot reisliteratuur, waarmee ek heelwat van my belangstellings tot hulle reg kan laat kom. Byna twintig jaar se ervaring as navorser by die RGN het my met ’n bepaalde ingesteldheid gelaat wat ek in die skryf van ’n reisboek goed kan benut. Sedert die skryf van Lae wolke oor Mosambiek het ek ’n besoek aan Botswana gebring waaroor ek tans skryf. Botswana is ’n besonderse land en ek beoog om die boek binnekort klaar te hê. Verder het ek ’n afspraak met ’n Sesotho-kollega om in Lesotho te gaan rondreis. Aangesien Sesotho min of meer die eerste taal is wat ek leer praat het, was dit lank reeds ’n ideaal om oor Lesotho te skryf. Wie weet, dalk kom daar nog ’n boek oor Lesotho en sy sendingstasies, Basotho-ponies, berge, forelstrome en Basotho-komberse … Miskien is dit my roeping om oor die ou Suider-Afrikaanse mandaatgebiede en protektorate te skryf! Maar ek skryf ook oor my besoek aan die Matterhorn in Switserland, my reis op die spore van Darwin en ’n verblyf in ’n Franciskaanse klooster in Rome …
Soms skryf ek ’n gedig oor hierdie ervarings, maar die skryf van reisboeke is nou vir my so lekker (al is dit vrek harde werk!) dat ek nie altyd daaraan dink om ’n gedig van my ervarings te maak nie. Die wetenskaplike ingesteldheid het iets van ’n oorhand by my gekry, en die moontlikheid om met ’n wyer en ander publiek te kommunikeer trek my aan. Digters se geselskap is vir my soms bitter vervelig!
Deesdae altyd met ’n groen pen! Daarna sal ek die gedig op die rekenaar oortik en verder aan die gedig begin skaaf. Dit is vreemd dat dit nou byna as vanselfsprekend aanvaar word dat ’n mens op die rekenaar sal of kan werk. Toe ek in 1988 tydens ’n beraad van die Afrikaanse Skrywersgilde by Broederstroom noem dat ek op die rekenaar werk, het Antjie Krog my dit nogal kwalik geneem en in Lady Anne (1989) soos volg geantwoord:
Maar goed, miskien meer ter sake. Deesdae benader ek ’n digbundel as iets soos ’n projek. Dit beteken dat ek aan ’n eenheidsbundel soos Aves (2002) sal werk en sal probeer om ’n aantal gedigte oor voёls te skryf. Om hierdie gedigte te kan skryf, is dit noodsaaklik om soveel moontlik oor voёls te wete te kom. Die leerproses as sodanig is belangrik en ek geniet dit baie om so my kennis oor ’n sekere onderwerp uit te brei. Dit is ook belangrik om ’n geskikte versvorm te kry. Tans probeer ek om ’n digbundel oor die see te skryf. Heelwat van die gedigte bestaan uit agt versreёls, want A Roland Holst se Een winter aan zee het my laat besluit om met die agtreёlige vers te eksperimenteer. Maar elke gedig en elke bundel het sy eie buro van standaarde! Dit word ook vir my belangriker om te eksperimenteer en nuwe uitdrukkingsvorme te beproef. Die tienlettergrepige gedig wat ek tot dusver geskryf het, het my egter goed gedissiplineer!
Beperkter publikasiemoontlikhede vir digters en aanvegbare uitgewersbesluite het die Afrikaanse poёsie die afgelope jare ’n gevoelige slag toegedien. Diegene wat dit nie kan of wil raaksien nie, het min insig in wat die afgelope jare gebeur het. Ek weet van digters, digbundels en gedigte wat vir Afrikaans verlore is (byna soos dokters wat na Engeland, Kanada of Nieu-Seeland geёmigreer het). Ons sal hulle nooit weer terugkry nie, omdat ons gedink het dat ons wys is, terwyl ons kortsigtig en verwaand was. Dit is hartseer dat ons soveel kanse om die poësie te bevorder, verspeel het.
Aan die positiewe kant kan ek sê dat daar hierdie dekade ook opwindende werk deur digters soos Martjie Bosman, Heilna du Plooy, Louis Esterhuizen, Joan Hambidge, Daniel Hugo, Antjie Krog, Charl-Pierre Naudé, HJ Pieterse en Ilse van Staden gepubliseer is. Uit die geledere van hierdie digters sal die vernuwendste werk van die toekoms na alle waarskynlikheid kom. Ek hoop egter dat daar in die toekoms poёsie oor ’n wye verskeidenheid temas geskryf sal word. Op die oomblik is dit vir my asof die verkenning van die seksuele identiteit en eksesse oorbelig word. Natuurlik het ek nie probleme met die feit dat digters oor seks skryf nie (kyk maar na Johannes van Jerusalem se uitdagende mistieke gedigte!), maar daar is ook op Afrikaanse bodem (dit beteken ook “Afrika se bodem”) veel, veel meer om oor te skryf as ons ’n greep op hierdie droewe én opwindende kontinent wil kry.