As blink breine terselfdertyd eenders dink | Netwerk24
As blink breine terselfdertyd eenders dink
Deur Gerhard van Huyssteen 03 Februarie 2018 00:00
Die afgelope week op Facebook skryf ek iewers in 'n opmerking: "Ek glo nie in 'naming and shaming' nie, jy weet mos!"
Normaliter probeer ek tog maar om vir sulke goed 'n Afrikaanse ekwivalent te kry, veral as 'n man nou so half op 'n openbare forum loop staan skrywe.
Ek is mos góéd grootgemaak (of soos vandag se jonges sal sê: Ek is ordentlik soos dit . . .). In die geval van "naming and shaming" kry ek in al 73 digitale woordeboeke tot my beskikking geen enkele vertaalekwivalent vir dié bekende uitdrukking nie.
Ek skryf hom toe maar so in Brits, keurig tussen aanhalingstekens.
Maar ek het baie slim en kreatiewe vriende . . .
Een van hulle is dr. Frikkie Lombard, eindredakteur van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT). Eintlik hoef ek nie te sê wie dit is nie – hy is lankal reeds (van vóór toe ek nog nat agter die ore was) 'n huishoudelike naam in die Afrikaanse wêreld.
Ons hoor hom onder meer gereeld op RSG en hy dien ook reeds 26 jaar as 'n voor- en vasvatter in die Taalkommissie. Nou kyk, benewens vir sy slimgeit, is hy ook bekend as grapmaker, hekelaar, platjie, spotvoël, komiek en abjater.
En ook as digter/rympiesmaker waaruit sy humor altyd blyk. Byvoorbeeld:
Net soos die Egiptenaars in Bybelse tyd
moet ons Kapenaars nou die spit afbyt.
Elders lyk dit vir ons soos 'n landsreën ---
hier word ons van alle water gespeen;
word selfs oggenddou gesien as 'n seën.
Soos tant Tolie op die bordienghuis se stoep,
moet ons nou ook die Here en die uile roep.
En elders in 'n ANC-kantoor word beplan om 'n taal te vermoor;
sit en grynslag numba one van oor tot oor.
Maar vandag gaan dit oor Frikkie se woordslimgeit en "naming and shaming".
Hy kom blits-blits uit die hoek met 'n skerpsinnige uitdinksel as vertaling: "noem en verdoem"!
Waarom sê ek skerpsinnig (en nie byvoorbeeld vindingryk nie)? Leksikograwe en veral terminograwe is dodelik allergies vir woorde wat oulikies (cutesy) is. As leksikograaf sit daar dan ook iets tong-in-die-kies in dié nuutskepping van Frikkie.
Nuutskepping? Ons raak aan die gesels oor die telefoon en hy sê dat hy nie eens gekyk het of iemand anders dit dalk al so gebruik het nie. Terwyl ons praat, google ek. En jou wrintiewaar, dit wémel van "noem en verdoem"!
Die oudste optekening wat ek kry, is 'n brief in Die Burger van iewers in 2011, geskryf deur 'n ene Bacchus @ Planeet Wyn: "Ek oorweeg dit ernstig om hierdie wynprodusente . . . voortaan op Planeet Wyn te noem en verdoem ('name and shame') . . .".
Later die middag luister ek na 'n Lexicon Valley-podsending. En sal jy glo, hulle praat oor die feit dat daar nie 'n woord/term bestaan vir die fenomeen dat verskillende mense op verskillende plekke en op verskillende tye dieselfde kreatiewe woord/uitdrukking kan uitdink sonder dat hulle van mekaar weet nie.
In die wetenskap verwys hulle na "veelvoudige ontdekkings" of "gelyktydige uitvindings". Maar vir dieselfde soort taalverskynsel kon niemand nog 'n woord uitdink nie.