Jesus van Nasaret – De Novo Boekeblad
Resensie deur At van Wyk
Jesus van eerste en vierde eeu verskil radikaal
Jesus van Nasaret deur Sakkie Spangenberg (medewerkers Pieter Botha en Maretha Jacobs ).
Beeld 15 Maart 2010
Resensent: At van Wyk
Dié storie kom uit ’n lang studie met ’n fyn ontleding van tersaaklike dele van die Ou en Nuwe Testament, plus meer as 300 boeke en met nugter uitsprake sonder bitterheid.
Hy beskou jou Christenskap van voor af – by jou perspektief uit die Kinderbybel, Sondagskool, katkisasie en die skool. Só bekyk, besef jy dalk nou eers hoe vervleg jou geestelike en akademiese grootword was en hoe jy apartheid Bybels ingekry het.
Naas Godgewilde apartheid is daar die leer van die erfsonde, wat jou voorsê dat die mens sleg is en slegte kinders voortbring; en dat God sy woede oor die sondeval op sy Seun aan die kruis uitgestort het. Saam daarmee uit die Heidelbergse kategismus leer jy dat Jesus deel van die goddelike Drie-eenheid is en moet jy dit geestelik sluk dat een plus een nie twee is nie en twee plus een nie drie nie, maar één. “Geloofswaarheid is iets anders as wiskundige waarheid,” sê Spangenberg.
En meestal besef jy nie dat jy ’n meesterverhaal gevoer word nie – die verhaal van Adam en Eva se sondeval, van Jesus se koms soos in die Ou Testament voorspel, van sy dood aan die kruis sodat almal ewig kan leef en ewige hellestraf vir diegene wat sy offer verwerp.
Dis ’n verhaal wat Griekse en Latynse “vadere” van die derde tot die vyfde eeu vir grootliks analfabete saamgestel het en wat sogenaamd die Bybelse waarhede verteenwoordig. Meer as ’n millennium en ’n half word dit verkondig – ook vir die skrywer, sy tydgenote en hul ouers se ouers tot in die ver verlede.
Sondag vir Sondag kry dit, of elemente daarvan, aandag. En as jy dit só dikwels hoor, bevraagteken jy dit nie, want dié met vrae word veroordeel as “ongelowiges” en “ateïste”.
Maar die meesterverhaal is windskeef, soos die skrywer uitvoerig bewys. In die perspektief wat hy uit Jesaja haal, leer jy dat Jesaja 250 keer in die Nuwe Testament aangehaal word en dat jy hier te doen kry met ’n sirkelargument. Jesaja skryf vir die Jood van sy tyd en die Nuwe-Testamentiese skrywers gebruik later van sy sêgoed om hul Jesus-verhale te skep. Daarna gebruik Christene die tekste om ’n verhaal te bou wat ooreenkomste toon met die Jesus-verhale. Maar, lees jy, nie een van die Jesaja-tekste voorspel Jesus nie.
Hy kritiseer Paulus, wat die Romeinse owerheid onthef van alle blaam vir Jesus se kruisiging en met sy negatiewe uitlatings anti-Semitisme en Jodehaat aanblaas. Hy sê Paulus praat soos ’n politieke redenaar, gooi jakkalsdraaie, plooi ’n Skrifaanhaling, probeer op twee stoele sit, weerspreek homself en gee in sy hantering van die eerste en tweede Adam stukrag aan Augustinus (354-430) se leer van die erfsonde. Hy haal John Shelby Spong aan: “Paul’s words are not the Words of God. They are the words of Paul – a vast difference.”
Só wys die skrywer verskeie ongeldighede uit in Bybelse perspektiewe op Jesus, en dan vat hy dit saam in ’n bondige, helder hedendaagse perspektief.
Hy sê die tradisionele Christelike boodskap van die sondeval en eindoordeel – bekend as die Augustiaanse paradigma – kom die laaste 400 jaar onder kwaai druk en staan volgens Philip Kennedy voor sy Berlynse Muur. Alles in die Bybel oor God en Jesus is deur mense geskryf; alles in die Christelike tradisie oor God, Jesus en die Gees is mensgemaak – die hedendaagse Christelike godsdiens is nie deur Jesus begin nie.
Resensie deur BoekWurm
Hierdie resensie deur Boekwurm is gekopieer van die volgende webwerf:
“…’n Lywige boek waaraan Spangenberg die laaste tien jaar geswoeg het en waarskynlik die mees omvattende populêre inleiding tot die kritiese Bybelwetenskappe van die laaste twee of drie dekades wat al in Afrikaans verskyn het. Vir die eerste keer publiseer Spangenberg in die taal van die Gereformeerde susterkerke ‘n boek wat dieselfde doen as wat Karen Armstrong en Bart Ehrman al in Engels gedoen het – die popularisering van ‘n gesprek wat dekades lank onder Bybelwetenskaplikes en progressiewe teoloë gevoer word, maar nie juis aan kerklidmate bekend gestel is nie…” So skrywe Johannes de Villiers in ‘n artikel in Rapport oor Prof. Sakkie Spangenberg se nuwe boek Jesus van Nasaret.
Prof. Sakkie Spangenberg skryf in ‘n gemaklike, leesbare trant. Hiermee saam goeie teologies-wetenskaplike navorsing. En hierdie kombinasie maak die boek ‘n waardevolle bydrae tot enige soekende se boekrak. Wat Spangenberg regkry is om eers die lesers bewus te maak van die ‘bril’ waarmee hulle die Bybel lees, om dit raak te sien – daardie dogmatiese bril waarvan die kerk en kategese reeds van vroeg af ons sienings gevorm het, en vandag steeds in kerk eredienste gepropageer word. Die fokus van hierdie ‘bril’ is die ‘meesterverhaal van die Westerse Christendom’ wat steun op die Evangelie van die sonde, die kruis en die verlossing. Spangenberg help jou om hierdie dogmatiese bril af te haal, en na die Bybel te kyk met Bybelwetenskaplike oë.
Spangenberg doen besondere moeite om elke Bybelboek wat hy bespreek, binne sy historiese en sosio-kulturele konteks te plaas. Hy raak vrae aan soos: Wat het aanleiding gegee tot die skryf van hierdie boek of brief? Wanneer is dit geskryf? Vir wie is dit geskryf? Wat het dit vir daardie tyd se mens beteken? Hy wys duidelik dat die Bybel nie op een vlak gelees kan word nie, maar dat daar verskillende en selfs weersprekende vlakke bestaan. Die Bybel het ‘n lang ontstaansgeskiedenis, en meer as een outeur het daaraan geskryf. Natuurlik het hulle wêreldbeeld heeltemal anders as ons s’n gelyk, en hul uitkyk op die lewe was baie anders. En met die insigte van die Bybelwetenskappe sien jy dat byvoorbeeld Genesis nie oor die ‘sondeval’ gaan nie, dat Jesus nie in Jesaja voorspel word nie, en dat die skrywers van die Nuwe Testament elkeen ‘n ander Jesus vir ons voorhou!
Jesus was ‘n Jood wat die Joodse godsdiens en gebruike beoefen en nagevolg het. In die tradisie van die Ou Testament was hy ‘n profeet en wysheidsleraar wat sy wysheid aan mense meegedeel het. Die evangelie wat Jesus dus verkondig het, was die ‘koninkryk van God’, nie toekomstig en bonatuurlik nie, maar as kritiek teen die Romeinse Ryk in sy tyd. Die Christelike tradisies (soos ons dit vandag ken) wat rondom Jesus ontwikkel het, het eers in die eerste eeu na sy dood beslag gekry. Dogmatiese uitsprake is gemaak oor sy aard, sy wese en sy werk. Dit geld vir konsepte soos die ‘Drie-eenheid’ en die ‘Twee-natureleer’, konsepte wat niemand regtig verstaan nie.
Spangenberg wil Jesus van hierdie dogmas bevry, Hom terugplaas in die Joodse wêreld waarvandaan Hy kom, en sodoende ons help om Jesus en sy wêreld beter te verstaan. Die belangrikste bydrae van hierdie boek is dat dit die uiters belangrike insigte van die Bybelwetenskappe op ‘n verstaanbare wyse toeganklik maak en sodoende help met die gesprek tot sinvolle soeke na ‘n eietydse spiritualiteit.
On August 9, 2017 / Nuwe Boeke