Die troos wat ikone bied | Gemeenskap vir Christelike Meditasie
This entry was posted in Uncategorized and tagged Godbarende, ikone, troos. Bookmark the permalink.
4 responses to “Die troos wat ikone bied”
June 10, 2014 at 10:44
My vriend, besig om te dink en lees oor stilte in ons bymekaar wees en kom vanmiddag op hierdie vrug van jou soeke af . Ek het met groot aandag en waardering vir jou eerlkheid gelees. DANKIE en VREDE
Johan, dankie. Solank laas iets hier geskryf dat ek skoon skuldig voel. Groete.
Just because it feels good doesn’t make it right.
Sin usually feels good.
In die postmoderne era waarin die kerk haarself bevind, wil lidmate hulle geloof in God Drie-enig opnuut ervaar en beleef. Veral in ons aanbiddingsgeleenthede en viering in ons erediens het daar ŉ nuwe soeke na sin en betekenis gekom. Lidmate soek nuwe rituele en simbole om die verlossingswerk van Jesus Christus nuut te ervaar en beleef. Die Algemene Sinode se tema vir hulle vergadering later vanjaar en die keuse van die ikoon van Rublev bevestig dit opnuut.
Die begeerte om God deur kuns en simboliek te aanbid is so oud soos die Bybel. In Eks 25–32 lees ons hoe die Here aan Moses opdrag gegee het oor die bou van die tent van ontmoeting. Gaan lees gerus hoe ryklik dit alles versier was met kleure en simbole. In 2 Kron 3–6 met die bou van die tempel is daar selfs nog meer engele en beelde van beeste, vrugte en blomme. Dan is daar nog die vreemde opdrag in die woestyn om ŉ beeld van ŉ slang te maak wat sal dien as teken van hulle afhanklikheid van God. Wanneer Jesus in die wêreld inkom, bring Hy die Koninkryk van God na die mense. God regeer in die wêreld. Om hierdie gedagte vir die mense verstaanbaar te maak, gebruik Hy rituele en simbole wat eie is aan die tyd waarin Hy leef. Hy gebruik spoeg en modder in sy genesingswonders om aan te toon Hy het alle mag (Jh 9:6 en Mr 7:33). Spoeg is as magiese krag beskou (bygeloof) om jou te beskerm teen die Bose. Ons sou kon sê dat Hy die Koninkryk van God bemiddel het deur simbole en rituele wat mense goed begryp het.
Ons het gedurende die Reformasie van baie van die simbole en rituele afstand gedoen. Alles wat net na bygeloof gelyk (geruik) het, is summier uitgegooi. So het ons van verskeie kunsvorme en veral ikone ontslae geraak. Die herontdekking van hierdie onderskeie kunsvorme sou tog kon bydra om weer ons verhouding met God deur al ons sintuie te beleef en ervaar.
Kuns en spiritualiteit
Sedert die vroegste tye was kuns in die aanbiddingsgebeure vir die gelowige belangrik. Kuns is ‘n manier om met die werklikheid om te gaan, om die wêreld te interpreteer, te weerspieël en te herskep. So gesien, verken kuns nie die werklikheid met kliniese, objektiewe metodes en instrumente nie, maar met die verbeelding en die materiaal tot die kunstenaar se beskikking. Wanneer die kunstenaar gekyk het, wil hy uitbeeld en ook ander laat kyk. So help hy ons om ons houding teenoor die werklikheid te toets, ons eie toestand van vervreemding raak te sien en ons eie integriteit te ontdek.
Om kuns, in die algemeen, te waardeer vra dat daar met geduld met die kunsvorm omgegaan word. Remband se bekende “Terugkeer van die verlore seun” moet met aandag bestudeer word om al die simboliek raak te sien. Dink maar aan die twee verskillende hande van die vader wat nie sommer met die eerste oogopslag waargeneem word nie.
Gegewe ons gereformeerde tradisie, bly hierdie kunsvorm, ikonografie, vir ons steeds moeilik om te interpreteer. Ons maak egter maklik die fout om ikonografie net van uit die hoek van die kunste te wil beoordeel.
Die geloof van die kerk was nog altyd ŉ realiteit wat verby hierdie tydelike wêreld gestrek het. Dit is hierdie waarheid van die transendente wêreld wat nie gesien kan word nie, wat die inhoud en karakter van die ikonografie gedefinieer het. Die kerk was veral geïnteresseerd in die skoonheid van die geestelike wêreld. Met die kuns tot sy beskikking het die kerk hierdie geestelike dimensie probeer interpreteer. Die doel met die ikonografie was om uitdrukking te gee aan die heiligheid van die transendente. Die bedoeling was nooit dat dit esteties mooi vir die oog hoef te wees nie. (Ons kan dit dus nie beoordeel soos ons Rembrandt of Dali beoordeel nie.) Die skoonheid word dus nie deur die natuurlike skoonheid van die vorm bepaal nie, maar deur die subtiele inhoud. Die skoonheid van die inhoud moet die geloof dien.
In die ikonografie is voorwerpe wat geverf word, buite verhouding tot mekaar, soos bv die groot oë en die groot koppe in die Koptiese ikonografie. Die eerste Ortodokse kunstenaars wou wegbeweeg van die realisme waarmee die antieke Egiptiese en Griekse afgodediens gewerk het. In daardie kunsvorme is gode as mense uitgebeeld. In hulle oordrewe wegstuur van kuns wat met afgodery geassosieer kon word, skets hulle die figure bykans abstrak, tweedimensioneel.
Dit bly egter die eenvoud van dié kunsvorm wat aan die Ortodokse kuns sy bekoring verleen. Omdat die ikoon ook nie ŉ realistiese afbeelding probeer wees nie, is daar geen lig wat gereflekteer word of skaduwees nie. Die enigste lig wat uit die ikoon straal, is die lig wat van die persoon wat in die ikoon voorgestel word, of die goddelike lig van Christus.
In die ikonografie is dit nie ’n prent of skildery waarna jy kyk nie, maar ’n storie. Die oorspronklike kunstenaar wou nie iets teken nie, hy of sy wou ŉ storie vertel. Daarom moet jy die “storie” lees en self luister wat dit vir jou wil sê. Die ikonograaf het ‘n storie geskryf. Vandag nog word daar nie gepraat van die verf van ‘n ikoon nie, maar van die skryf van ‘n ikoon.
Ikone is soos vensters wat oopmaak op die realiteit van die Koninkryk van God. Dit maak die teenwoordigheid van God sigbaar. Alhoewel ikone afbeeldings is, is dit nie ŉ blote illustrasie of versiering nie. Dit is simbole van die inkarnasie. Die simbool bemiddel die geestelike boodskap, wat vir die oor bedoel is, nou ook vir die oog sodat dit op twee vlakke die hart aanraak.
Johannes van Damaskus (8 eeu n.C.) het gesê ikonografie word gebaseer op die koms van Christus na ons wêreld toe. Ons redding word verbind met die inkarnasie van die Goddelike Woord. Ons verlossing word dus verbind aan aardse stof, materie. Omdat God mens geword het en onder die mense kom woon het, word die Verlosser en verlossing vir die mens sigbaar. Die ikoon gee uitdrukking aan die geloof van die “skrywer” en uitdrukking aan die misterie van die teenwoordigheid van God. Die ikoon skep as’t ware ŉ ruimte van vrede en afwagting. Dit lyk my is juis ook die bedoeling van die Sinode met die gebruik van die ikoon. Dit nooi die deelnemers uit om die teenwoordigheid van God in hulle hele menswees sowel as in die onmiddellike omgewing te ervaar.