Phafoga! | June 2013
Go oketša kgateletšong yeo re lebeletšanego le yona ya barekiši, maikwelo a rena le mekgwa ya rena di ka tlaleletša tabeng ya go diriša ga rena tšhelete ka mo go feteletšego. Ditšhišinyo tše tshela tša go go thuša go diriša tšhelete ka mo go lekalekanego ke tše.
O se ke wa reka o se wa rera. Na o thabišwa ke go reka le go hwetša phokoletšo? Ge e ba go le bjalo, o ka ba le tshekamelo ya go reka o se wa rera. Bakeng sa go thibela mokgwa woo, ema go se nene gomme o naganišiše ka ditlamorago tša go reka dilo tšeo o rerago go di reka, go ba le tšona le go di hloko- mela. Ema gomme o gopole dilo tšeo o ilego wa di reka nakong e fetilego o se wa rera gomme ka morago wa itshola. Iphe nako ya go nagana ka seo pele o ka dira phetho.
Phema go rekela gore o ikwe o thabile. Go reka go ka go dira gore o ikwe o thabile ka nakwana. Eupša ge o boelwa ke manyami, o ka ikwa o gapeletšega kudu gore o reke bakeng sa gore o ikwe o thabile. Go e na le gore o rekele gore o ikwe o thabile, tsoma bagwera bao ba ka go thekgago goba o itšhidulle ka tsela itšego bjalo ka go sepelasepela.
O se ke wa itapološa ka go reka. Mafelo a maemo a godimo a melokeloke ya mabenkele a dirile gore go reka go fetoge boitapološo. Gaešita le ge o ka etela lefelong la mabenkele goba wa fetleka Inthaneteng feela bakeng sa go ithabiša, bontši bja dilo tšeo o di bonago di hlametšwe go tsoša kganyogo ya gago ya go nyaka go reka. Reka feela ge o ena le selo seo o nyakago go se reka gomme o reke sona feela.
Kgetha bagwera ba gago ka šedi. Tsela yeo bagwera ba gago ba phelago ka yona le dipolelo tša bona di tutuetša dikganyogo tša gago kudu. Ge e ba o diriša tšhelete ka mo go feteletšego gore o swane le bagwera ba gago, gona kgetha bagwera bao ba sa tšeelego tšhelete le dithoto godimo.
Diriša dikarata tša mokitlana ka bohlale. Dikarata tša mokitlana di go nolofaletša go reka mola o sa nagane ka ditlamorago. Leka go lefelela dikoloto tša dikarata tša mokitlana ka botlalo kgwedi le kgwedi. Tseba ditswalo tša karata ya gago ya mokitlana le ditefelo tša gona, gomme o bapiše ditshenyagalelo tša dikarata tša mokitlana tšeo di bapatšwago bakeng sa go hwetša dikarata tšeo di sa bitšego kudu. Ela hloko dikarata tšeo di nago le ditshenyagalelo tše oketšegilego tša kadimo gomme di nea mehola yeo o sa e nyakego. Go e na le go reka ka sekoloto, boloka tšhelete bakeng sa go reka dilo tše dikgolo.
Tseba boemo bja gago bja tša ditšhelete. Go bonolo go diriša tšhelete ka mo go feteletšego ge e ba o sa kgonthišega ka boemo bja gago bja tša ditšhelete. Boloka dipego tšeo di lego nakong gomme o tsebe boemo bja gago bja tša ditšhelete ka botlalo. Dira thulaganyo ya kgwedi le kgwedi ya tirišo ya tšhelete yeo e theilwego mogolong wa gago le ditshenyagalelong tša nakong e fetilego. Dula o tseba gore tšhelete ya gago e dirišetšwa eng gomme o bapiše seo le thulaganyo ya gago. Kgopela mogwera yoo o mmotago gore a go thuše go kwešiša ditaba tša tša ditšhelete tšeo o sa tlwaelanago le tšona.
Go Šireletša Bana ba Gago Mokgweng wa go Reka
Bana ke bahlaselwa ba bagolo ba babapatši, gomme seo se a kwešišega. Bafsa ba reka dilo le go diriša tšhelete go feta le ge e le neng pele. Kua United States, bafsa ke bona ba rekago ka diranta tše dibilione ngwaga le ngwaga.
Lega go le bjalo, monyakišiši Juliet Schor o šišinya gore bana bao ba sekametšego kudu mokgweng wa go reka ba ka swarwa ke kgateletšego ya bjaneng gotee le go tshwenyega e bile ga ba be le tswalano e botse le batswadi ba bona. O ka šireletša bana ba gago bjang? Ela hloko ditsela tše šomago tšeo batswadi ba bangwe ba ilego ba di leka go šireletša bana ba bona.
BA RUTE: “O ka se šireletše bana ka mo go feletšego dipapatšong ka gobane di gohle. Ka gona re hlalosetša banenyana ba rena gore babapatši ba na le seo ba se nyakago le gore dikhamphani tše di thwalago babapatši di nyaka tšhelete. Ga di na taba le rena.”—James le Jessica.
ITSHWARE: “Bana ba go gapeletša gore o reke, gomme ba go opelela go fihlela o dumela. Eupša go bohlokwa gore o se ke wa ineela. Mafelelong ba ithuta gore ba ka se hwetše dilo ka moka. Ge re be re godiša barwedi ba rena, re be re fela re boledišana bjalo ka batswadi mabapi le tsela ya go ka ba bao ba lekalekanego le mellwane yeo e ka bewago.”—Scott le Kelli.
LEKANYETŠA GO BOGELA DIPAPATŠO: “Lapa la rena ga le bogele thelebišene kudu. Ga re na nako ya yona. Re diriša nako ya go bogela thelebišene dilong tše dingwe. Re a apea le go ja gotee, gomme bašemanyana ba rena ba rata go bala.”—John le Jenniffer.
June 2013 | Na re Reka Kudu?
PHAFOGA! June 2013 | Na re Reka Kudu?