Deur my eie tegniese lompheid het ek hierdie bloginskrywing wat alreeds op die Versindaba-blad verskyn het uitgevee, en voordat dit vir ewig en altyd in die kuberruim verdwyn, gee ek dit ’n nuwe titel.
En toe ek vanoggend deur my ou negatiewe krap, kom ek agter dat ek wel vir Phil tweekeer gefotografeer het en tog kan ek niks verder onthou nie.
Tussen die ander partytjiegangers het ek vir Phil du Plessis langs ’n ou dame sien sit: ’n Nefertiti soos sy straks in haar laat-sewentigs sou gelyk het. En soos soveel kere daarvoor en daarna vergeet ek alle ordentlikheid en gaan praat ek met Phil (vir wie ek glad nie geken het nie) en sê dat ek graag foto’s van sy metgesel wou neem. Later verneem ek sy is Fania Pocock en ’n skilder
Op hierdie manier het ek ook later vir die kunstenaar Beezy Bailey in die Virgin Active gym sommerso in die stoomkamer gesê: “Ek neem foto’s.” Die direct approach werk nogal partykeer alhoewel ek nie werklik voor op die wa is nie. En Beezy Bailey het toe wel ja gesê vir ’n foto wat toe later in my fotoboek Milieu verskyn het.
In haar kamertjie in die ouetehuis het sy vir oulaas geglinster en moes ek my foto’s neem teen ’n grys-spikkelmuur. En voor ek wou huis toe gaan, het sy ’n kaslaai oopgetrek en ’n foto uitgehaal: “That was me when I was young and beautiful and still an artist.”
Binne ’n week het ek ’n uitstalling uitgedink. Tussen my menige negatiewe het ek foto’s ontdek van vrouens wat ek oor die jare geneem het en so het die idee vir my foto-reeks Die Reis ontstaan. ’n Reisiger is in ’n woud op pad êrens heen. Waarheen weet hy self nie: En dit is deur drie Wyse Vroue dat hy hy uiteindelik die antwoord ontvang, en uitkom waar hy begin het.
Oor die jare het ek baie dikwels foto’s van skeppende Suid-Afrikaners geneem. Waarom weet ek self nie. ’n Vriend het die ander dag suggereer: “Miskien is dit maar net ’n subtiele manier van names-dropping.” Maar ek hoop tog dit is nie regtig so nie. As ek dink aan my intieme vriendekring, het ek selde kunstenaarsvriende van watter aard ookal. Dit is vir my veel makliker om soos ’n soort groupie dié mense van ver-af te beskou.
Dit het reeds begin toe ek die wêreld-beroemde skrywer Mary Renault afgeneem het. Ek het haar werk leer ken deur The Charioteer van 1953 – een van klassieke romans van die vorige eeu. Toe ek hoor dat sy in Kaapstad woon, het ek my skaamheid in my sak gesteek en het ek ’n brief geskryf en gevra of ek haar kon fotografeer en dit is ook sy wat my later die grootste kompliment oor my fotografie gegee het: “You are the first photographer who ever made me relax.”
En hierdie woorde was seker omdat ek nooit ’n groot bohaai maak as dit by my fotonemery kom nie. Dit is maar net ek en die persoon en ’n kamera. Niks meer nie – g’n driepote of beligting nie. Dit is maar seker omdat ek eintlik niks van die tegniese sy van fotografie weet nie. Toe ek jare gelede onderwyser was by Cape Town High was ek ook in beheer van die kameraklub. Een seun met ’n peperduur Hasselblad was g’n fotograaf nie, een met ’n goedkoop Instamatic het die mees sensitiewe foto’s geneem. Op die ou end is dit die oog wat die belangrikste is en nie die feit of jou digitale kamera 20 miljoen pixels het nie.
En dit was nog altyd my werksmetode: ek neem selde net portretstudies, want soos Freda Linde eenkeer vir my gesê het: ’n Mens is nie net ’n kop en skouers nie; daarom neem ek mense in hulle eie milieu af en gebruik net natuurlike lig. En Milieu het dan ook die uiteindelike titel van my foto-boek geword.
Die ander dag kom kuier Michael Bubb, ’n nuwe vriend wat ek deur joga-klasse leer ken het, by my. Hy het nog nooit my foto’s gesien nie, en toe ons deur Milieu blaai kom ek agter hoeveel van die mense wat ek oor die jare afgeneem het alreeds vanaf 2006, toe die boek gepubliseer is, oorlede is:
Dit is seker nie die vrolikste manier om ’n blog van 2011 af te sluit nie, maar daar is tog ’n klompie skeppendes wat ek sal onthou, al is dit maar net deur die foto’s wat ek van hulle geneem het.
Eers, baie jare later, het ek agtergekom dat hy eintlik van koue vis gesing het, en toe was ’n bietjie van die lekkerte van die lied daarmee heen.
Toe ek daar aankom, moes ek eers ’n rukkie wag, want Al Debbo was aan suurstof gekoppel. Was dit emfiseem? Ek het nie gevra nie, maar toe ek begin foto’s neem was dit weer die Al Debbo van my kinderjare met ’n snaakse hoedjie op sy kop.
“My pa het in die tyd wat hy in die hospitaal was só diep in die harte van die verpleegpersoneel gekruip dat almal erg ontsteld was toe hy oorlede is, want hy het gereeld in die hospitaalbed sy treffer Hasie gesit en sing.
Dan was daar Fanus Rautenbach wat op 29 Januarie oorlede is en wat self so ’n bietjie met die dood kon spot:
Omdat hy alreeds verswak was, het hy sy jarelange vriend Henry gestuur om ’n kopie van die foto-boek by die bekendstelling te kom kry.
En daardie selfde aand het Hubert my gebel. “Eendag wanneer ek sterf, moet jy asseblief die foto wat in Milieu verskyn vir Die Burger stuur, want dit is hoe ek graag onthou wil word.”
“Vir my sal hy altyd ’n gewaardeerde enigma bly; ’n besonderse mens met ’n besondere verstand en ’n buitengewone siening van die taal: ook maklik die persoon met die donkerste psige wat ek ooit geken het. Sy benadering van die skryfkuns was so anders as dié van die gewone digter en het bepaald met die onbegryplike duisternis waarmee hy geworstel het, te doen gehad, hoewel dit soms na maklike woordspelings gelyk het.”
En laastens was daar Lloyd Strauss-Smith wat dood is terwyl ek en Peter vanjaar op ons 2½ maande toer in die VSA en Kanada was. Lloyd – die enigste een wat werklik oor die jare ’n vriend geword het. Lloyd, wat dalk plaaslik seker die minste bekend was, maar wat in sy nederigheid tog soveel bereik het.
En Lloyd het vir my gesê: “Jy maak jou mond oop en jy sing”, en net deur na hom te luister, kon ek weer sing, en nie soos in Adelheid Armhold se dae hier gedink, en daar gedink, en hier gedruk, en daar gedruk nie. Teoretiese kennis het nog nooit vir my gewerk nie.
“Phil du Plessis (foto) was altyd trots dat hy as Wurm-digter gereken word. Saam hiermee was dit sy vreugde om, soos hy dit dikwels gestel het, ‘te lees en gedigte te skryf, om viool te speel en skilderye te geniet’. Dit is wat hy die grootste deel van sy lewe gedoen het – tot met sy dood […] Phil het homself as ‘n ‘minor poet’ beskryf. Hy was altyd besig met woorde. Die digbundels wat uit sy pen verskyn het, het Perskor en Tafelberg as uitgewers gehad, maar meer dikwels het hy dit self gepubliseer en dan kunstenaars daarby betrek om werklik versamelaarsuitgawes die lig te laat sien.”