Redakteursbrief: Het jy al ŉ huis help afbrand?Susan Lombaard, uitvoerende hoof van Maroela Media Foto: Noeleen Foster Ons het almal met meer as ŉ tikkie ongeloof toegekyk hoe gebeure in Coligny die afgelope twee weke afgespeel het. Dit was soos ŉ vervolgverhaal vol intriges; elke hoofstuk bevat ŉ nuwe kinkel. Hoe verder die “storie” ontvou, hoe meer raak ŉ mens bewus dat daar meer is as wat in hoofstuk 1 geblyk het. Wat het regtig daar langs die sonneblomland gebeur? Waar is die enigste ooggetuie heen? Hoekom is die nadoodse ondersoek so slordig gedoen? Later, ŉ paar hoofstukke verder: Wie sit werklik agter alles…? Is daar dalk ŉ verskuilde agenda; ŉ party (of meer as een party) wat die gebeure in Coligny gesien het as ŉ goue geleentheid om ŉ ander, geheime doel te probeer bereik…? Die drie huise wat tydens die onrus aan die brand gesteek is, het amper terloops by ons verbygegaan. Ons was almal geskok toe dit gebeur het, maar gebeure het daarna so vinnig verder ontwikkel dat dit maar net nóg ŉ insident in die groter verhaal geword het. Ek is nie eers seker of iemand vir brandstigting in hegtenis geneem is nie. Vanoggend sit ek en wonder hoe verloop só iets, as jy deel van die skare is wat ŉ huis aan die brand steek, of ŉ dorp verwoes en plunder. Mens staan immers nie in die oggend op en dink “vandag gaan ek ŉ huis afbrand” nie. Ek dink dis iets soos dié (met geen poging om te verwys na hoe die gebeure op Coligny verloop het nie): ŉ Jong man wat in ŉ plakkerskamp woon, wil by ŉ boer op die plaas langsaan ŉ hoender gaan koop. “ŉ Hoender kos R75,” sê die boer. “Dis te duur – ek het nie R75 nie,” sê die man. “Dis nie my probleem nie, dis wat my hoenders kos,” sê die boer. Die jong man stap weg, hy is honger, en nou is hy omgekrap ook. Langs die pad kom hy ŉ vriend van hom teë. “Hoekom lyk jy so beneuk?” vra sy vriend. “Die boer hier agter vra R75 vir ŉ hoender,” sê die jong man. “Dis ŉ belaglike prys. Ek dink hy is onregverdig. As ek ŉ hoenderboer was, sou ek baie minder vir hoenders gevra het.” Hy stap aan om iewers anders iets te ete te gaan koop. Maar sy vriend stap verder, in die rigting van die boer se plaas. Langs die pad loop hy twee ander vriende raak. “Daai ou daar anderkant vra belaglike pryse vir sy hoenders,” sê hy vir hulle. “Kom ons gaan kyk bietjie daar.” Daar aangekom, staan hulle die plaashuis só en bekyk. “Kom ons gooi ŉ venster stukkend,” sê die een. “Dit sal hom leer.” Hy tel ŉ klip op, en gooi. ŉ Vensterruit breek klaterend. Die ander lag. Nog een tel ŉ klip op en gooi na ŉ ruit. Dis nogal pret. Nou raak dit ŉ speletjie om te kyk wie die meeste ruite kan raakgooi. ŉ Groep verveelde skoolkinders hoor die geraas en stap nader. “Wat maak julle?” vra hulle. “Ons gooi die boer se vensters stukkend,” verduidelik een. “Hy verdien nie vensters nie. Hy is onregverdig.” “Onregverdige mense verdien nie ŉ plek in die samelewing nie,” sê een van die nuwelinge wat pas aangekom het. “Ek is seker hierdie ou verwaarloos sy melkbeeste. Kom ons steek sy huis aan die brand.” Dis vir ŉ paar oomblikke stil. Almal wonder ŉ bietjie. Dis darem nie wat hulle in gedagte gehad het nie. Dan vlieg ŉ brandende bol materiaal van agter af oor hulle koppe. “Waarvoor wag julle?” skree iemand van agter af. “Hierdie boer is boos. Sy kinders ook. Komaan, help my!” Nog ŉ bol vlamme land op die huis se dak. Dan trek een deur ŉ gebreekte ruit. ŉ Gordyn begin smeul en vat vlam. Rook en vlamme borrel by die ruite uit. Nog ŉ klomp mense het intussen aangesluit. Hulle is van ŉ politieke party en het dadelik die geleentheid raakgesien om die onstuimigheid uit te buit tot hul eie voordeel. “Ons haat hierdie man,” skree hulle. “Hy is ŉ dieremishandelaar en ŉ rassis!” Die skare raak opgesweep. Klippe en brandende materiaal vlieg nou van alle rigtings deur die lug. Hulle lag en skree. ŉ Brandweerwa kom van agter aangejaag, maar die skare is nou groot genoeg dat hulle kan keer dat die brandweerwa tot naby die boer se huis kom. ŉ Groepie aan die agterkant, wat nie naby genoeg is om te help verwoes nie, omsingel die brandweerwa en begin dit heen en weer wieg. Die jong man wat die hoender by die boer wou koop, het die rook uit die plakkerskamp gesien en teruggekom. “Wat maak julle?” skree hy van agter af. “Die man het niks aan my gedoen nie, sy hoenders is net te duur!” Maar die geraas en chaos is so groot dat niemand hom hoor nie. Hy skud sy kop en stap weg. Die brand versprei vinnig. Later staan almal net en kyk; dis nie meer nodig om enigiets te doen nie. Dis ŉ lekker partytjie. Die skare lag en gesels, en maak grappies oor die boer, sy hoenders en sy melkbeeste. Toe die vlamme bedaar, begin dit vervelig raak. In klein groepies begin die oproeriges wegstap. Die twee wat die eerste klippe gegooi het, loop en gesels oor wat nou net gebeur het. “Voel jy sleg?” vra die een. “Nee, natuurlik nie,” sê die ander een. “Ons het net elkeen ŉ klip gegooi. Ons het nie die boer se huis afgebrand nie.” Agter hulle staan die boer verslae en wonder waar sy gesin vanaand gaan slaap. Ons kyk op die aandnuus na die verslaggewing oor Coligny, na die videomateriaal van die brandende huis en die oproerige skare, en skud ons koppe veroordelend. “Barbaars,” sê ons. Dis nie net in dorpe soos Coligny en ander plattelandse dorpies wat gebeure soos hierdie soms afspeel nie. Die afgelope paar weke, terwyl ons bespiegel oor die gebeure in Coligny, speel ŉ klomp Coligny’s op sosiale media af. Ek hou dit dop. “Wat jy sê, is twak,” skryf ene Santie – dalk met goeie reg – en plaas ŉ skermskoot van Werner, ŉ Facebook-vriend van haar, se sosialemedia-inskrywing. ŉ Vriend van Santie sien dit raak. Sjoe, dis darem erg dat Santie so te na gekom word, dink hy, en deel die inskrywing op sy eie Facebook-blad. Hy vergeet per ongeluk om die skermskoot waarna Santie verwys het, en waaroor sy omgekrap was, by sy eie plasing aan te heg. “Werner is boos,” skryf hy. “Ek haat hom.” Om sy punt te versterk, plak hy ŉ foto by van Werner wat besig is om ribbetjies te eet. “En boonop is hy ŉ dieremishandelaar,” voeg hy tong in die kies by. “Kyk hoe lê hy weg aan hierdie ribbetjies.” Die eerste ruit het gespat. Iemand anders sien dit. “Het julle geweet Werner is ŉ dieremishandelaar?” skryf sy op haar eie Facebook-blad. “Gaan kyk maar, daar is oral bewyse daarvan op die internet.” Die gordyne begin smeul. Kort voor lank het die oorspronklike storie talle stertjies. Werner is ŉ monster wat klein diertjies seermaak. En kyk na hierdie video waar hy met sy kinders speel – hy behoort ŉ bietjie gewig te verloor voor hy op kamera verskyn! Daai broek pas hom glad nie. En hy moet sommer ŉ ander haarstyl ook kry. Intussen het Santie – wat ook ander verantwoordelikhede het en vir ŉ dag of twee iewers anders besig was – agtergekom hier is ŉ ding op sosiale media aan die gang, en haar naam word genoem. “Wat maak julle?” vra sy. “Dis glad nie wat ek gesê het nie!” Maar die geraas is nou so groot dat niemand haar meer hoor nie. Dit maak in elk geval nie saak wat haar mening is nie. Dis ŉ lekker paartie dié. Die huis brand lustig. Na twee of drie dae begin die brand op sosiale media bedaar. Santie se vriend, wat die eerste gesê het “Werner is boos,” voel ŉ klein bietjie skuldig. Is dit sy skuld? Nee wat, troos hy homself vinnig. Ek het net een keer iets gesê. Dis nie so erg nie. Dis die ander ouens se skuld. Die ander klomp raak ook op ander plekke besig. Die brand is uitgewoed; die opwinding is verby. Daar is ander huise wat smeul, en waar hulle ŉ bietjie hulp kan gaan verleen om dinge lekker aan die gang te kry. Niemand voel skuldig nie. Hulle het mos net saamgesels, dis al. Buitendien het Werner dit verdien. Elkeen slaan sy eie rigting in. Eenkant, agter hulle, staan Werner en kyk na sy uitgebrande huis, en wonder waar sy gesin vanaand gaan slaap. Het jy al ooit gehelp om ŉ huis af te brand? Ek het al. Groetnis Susan Lombaard Uitvoerende hoof: Maroela Media