Stephen Emil (Faan) Harris
[1886 - 1950]
Faan Harris is in 1886 gebore en het vir baie jare in Krugersdorp en op die Rand gewoon. Hy was 'n verwer van beroep en baie lief vir die natuur.
Op Vrydag, 12 Julie 1985, het oom Piet Bester die voorreg gehad om met oom Andries (Boet) Steyn, die vader van die beroemde Steyn-boksers, in Randfontein te gesels.
Oom Boet het Oom Faan in 1936 op Krugersdorp ontmoet en hom baie goed geken. Hieronder is hulle omstreeks 1946 saam by oom Boet se 1938-model Ford vragmotor op die markplein van Krugersdorp afgeneem.
Oom Boet Steyn (kitaar) en Faan Harris (konsertina)
Oom Boet Steyn het die volgende inligting en amusante staaltjies verskaf: Faan se reaksie as iemand hom as 'oom' aangespreek het, was - "Ek is nie jou oom nie, ek is nie jou Ma se broer nie! Ek is ook nie 'meneer' nie, want ek het nie 'n 'tie' (das) nie. My naam is Faan!
Hy sê Oom Faan was baie grappig en het 'n fyn humorsin gehad. Hy kon maklik vir homself en sy gebrek lag. Oom Faan het glo altyd met smaak vertel dat, toe hy alreeds baie oud was, 'n dame daar in Krugersdorp, haar oor hom ontferm het. Soos hy dit self gestel het "Vandat hy daar gaan woon het, was hy altyd 'n ware jintelman". Hy is toegelaat om Donderdagaande uit te gaan om musiek te maak en om sy vriende op te soek. Een so 'n Donderdagaand loop Oom Andries hom in Krugersdorp raak. Oom Faan was glo so uitgelate soos 'n skoolseun, en toe hy gevra is waarheen hy op pad is, het hy ewe vrolik geantwoord dat op 'n aand soos die, hy ook met die glasoog kan sien!
Oom Faan het ook die naam van "Bicycle scope" vir bioskoop gehad. Hy kon met alles en almal die draak steek. Oom Faan was baie vlug van verstand en kon maklik 'n plan maak - soos dit dan ook uit die volgende staaltjie blyk. Oom Faan het een aand Oom Andries se konsertina geleen om op 'n dans te gaan speel. Aangesien 'n konsertina persoonlike eiendom en baie kosbaar is vir 'n speler, het Oom Andries vir hom gesê dat hy die konsertina direk na die dans moet terugbring. Maar al wat kom is Oom Faan. Oom Andries is skoon sy slaap kwyt, want hoe later dit word, hoe sekerder is hy dat hy sy konsertina nie weer sal sien nie. So teen vieruur die oggend hoor hy die weemoedige klanke van 'n konsertina in die verte. Haastig is hy agter die klanke aan en daar kry hy Oom Faan waar hy in die straat sit en speel! Gou se hy aan Andries dat sy plan gewerk het. Op Andries se vraag watter plan antwoord hy dat hy verdwaal het en toe maar die plan bedink het om te speel want dan sou hy (Andries) hom hoor en na hom kom soek!
As 'n mens die komiese vir 'n oomblik vergeet, dwaal jou gedagtes onwillekeurig . . . Ek het gedink aan die twee laaste verse van C.M. van den Heever se gedig, "Die Konsertina In Die Nag". Ek haal aan:
"Daar klaag eers sag, dan heimlik-mooi die hese
na dae lankal weg, lankal nie meer:
en op hulleef herinnering en swewe na kinderjare,
na dae lankal dood - lankal nie meer
Dit is weer still en in die stilte skryn
klaag die ou spruitjie in donker - en verdwyn".
Konsertinamusiek is mooi. Een van ons jong klublede beskryf dit soos volg; "Dis die mooiste mooi op aarde. Dis so mooi, dit maak eintlik seer.. "
Hannes Viljoen vertel dat hy eendag vir Faan op 'n trein tussen Johannesburg en Luipaardsvlei ontmoet het. Hy het hom dadelik herken aan die geruite pet wat hy gewoonlik gedra het en ook aan die feit dat hy net een oog gehad het. (Faan het sy een oog in 'n ongeluk verloor.) Die twee het begin gesels en Faan het aan Hannes gevra of hy die Hartseerwals ken. Toe Hannes bevestigend antwoord, het Faan gese: "Dis my eie wals daardie en dit kom uit my hart uit." Hy het glo trots op sy bors geklop. Hannes het hom weer later op 'n talentaand in die stadsaal van Krugersdorp ontmoet. Hannes het daardie aand self opgetree en het die Zoutpansberg se settees gespeel. Toe hy klaar is, het Faan hom eenkant geroep en opgemerk: "Jy ploeg met 'n ander se kalwers." Hannes vertel verder dat hy die uitdunne van die kompetisie gewen het maar nie aan die finaal deelgeneem het nie omdat hy skaam was oor Faan se opmerking. Hannes het daar en dan besluit om self te komponeer en kan vandag spog (wat hy nooit sal doen nie) met talle pragtige konsertinastukke.
Oom Sakkie van Wyk 'n veteraan in boeremusiekkringe, vertel met smaak hoe goed Faan 'n kitaar kon bespeel. Hy het hom een aand op 'n partytjie ontmoet en was verbaas oor Faan se kundigheid met hierdie instrument. Gerrie Bezuidenhout, 'n bekende speIer wat ons ook al vooruitgegaan het, het ook in die begin van sy loopbaan saam met Faan kitaar gespeel en baie by hom geleer. Faan het hom later self toegelaat om op sy (Faan) se konsertina te speel. Dit was 'n voorreg wat nie vir almal beskore was nie!
Faan Harris se buitengewone talente as meester konsertinaspeler, orkesleier en komponis van onvergeetlike wysies, is nie alleenlik beperk tot die tien 78-spoed plate wat hy as leier van Die Vier Transvalers by His Master's Voice gemaak het nie.
Na dié orkes ontbind het, het oom Faan met verskeie ander groepe musikante opnames gemaak. In meeste gevalle bestaan daar weinig inligting oor enige ander orkeslede. Dit is slegs die duidelik herkenbare styl van oom Faan wat ons in staat stel om hom te eien. Die weglating van die musikante se name was doelbewus, aangesien oom Faan nog onder kontrak by His Master's Voice was terwyl hy by ander maatskappye plate gemaak het.
Die Vyf Voortrekkers se opnames is vermoedelik voor dié van die Vier Transvalers gemaak. Faan Harris het die konsertina bespeel en dit word vermoed dat Dan Scholtz (banjo) en Rupert Meyer (kitaar) lede was. Die Vyf Voortrekkers het die volgende plate gemaak:
Die Vyf Voortrekkers O'er die water wals
Boomstraat polka Gallotone GE 200 / 465
Kimberlie se vastrap
Gallotone GE 201
Witbrood polka Gallotone GE 202
Kaapse bonton lansers Gallotone GE 203
Sprinkhaan mazurka Gallotone GE 204
Soepvlees polka Gallotone GE 205
Hierdie groep het egte tradisionele musiek gespeel en het van 'n konsertina, kitare en 'n banjo gebruik gemaak. 'n Mens kan ook 'n basviool of tjello in die agtergrond hoor. As wyle dr Hans la Grange na die konsertinaspel kon geluister het, sou hy beslis soos volg opgemerk het: "Hy vang nie dom nie!" 'n Minder bekende feit is dat die legendariese Dawid de Lange ook as sanger saam met hulle opgetree het. 'n Mens lag heerlik wanneer jy na sy Boomstraat luister. Die Shannon-wals en die Wals van Tant Sannie is natuurlik dieselfde wysie. Hierdie orkes het hulle weergawe die Shannonwals genoem. Hulle Witbrood-polka is natuurlik weer die bekende Zoutpansberg se polka. Dit is 'n groot jammerte dat daar nie meer besonderhede oor hierdie orkes opgespoor kon word nie.
Wyle oom Willie Baucher het vertel dat hyself (kitaar), George Abrahams (banjo) en Vic Wiehahn (kitaar) lede van die Transvaal musikante was. Faan Harris het die konsertina gespeel en hierdie orkes het net een plaat gemaak:
Die Transvaal musikante Pappegaai polka
Spanspek settees Trutone RA 53
Hy het ook die volgende plate gemaak en ons is baie gelukkig om dit ook in ons versameling te hê:
Faan Harris en sy kêrels Saterdagaand settees Trutone RA 82
en sy Boslansers Tienie en Jan polka Decca LM 149
Opskommel settees Decca SD 201
Buiteland polka SD 207
Boom-de-ay-perdeby polka ?
Faan Harris orkes Waterval settees ?
Ten spyte van die groot verskeidenheid musikante wat saam met hom musiek gemaak het, het oom Faan se uitmuntende spel en streng dissipline ongeskonde gebly. Dit is ook bekend dat Faan 'n paar ander instrumentele plate by Gallotone gemaak het, maar dat sy naam nie daarop verskyn het nie.
Die Singer dansorkes Vrolike voete vastrap Gallotone GE 462
Gallotone konsertina orkes Pêrel se settees
Katrina settees Gallotone GE 470
Gallotone GE 471
Dit is ook onteenseglik bewys dat hy die konsertina gespeel het tydens hierdie opnames wat met Dawid de Lange gemaak is:
Dawid de Lange met die Singer dansorkes Vaalhoed
Maak 'n doppie Gallotone GE 337
Anna se Man Gallotone GE 347
Luister maar na die ooreenkomste tussen Anna se Man en die Saterdagaand settees. Dit word ook beweer dat hy saam met Dawid de Lange gesing het tydens die opname van Maak 'n doppie. Met die speel van die plaat kan 'n mens duidelik hoor dat iemand saam met Dawid sing.
Op die 29e en 30e Januarie 1977 het skrywer die eer gehad om met Bokkie Brandt te gesels. Hy was lid van die eens beroemde Singer Hawaiïse Orkes wat saam met die Jacobs Susters terug na Waterberg en ander treffers van weleer gemaak het. Bokkie het die Hawaiïse kitaar bespeel. Hy het vertel dat hy Faan 'n paar maal ontmoet het en dat hy verbaas was om te hoor hoe Faan Drowsy Waters en ander Hawaiïse nommers gevoelvol en foutloos op die konsertina kon speel. Hy was voorwaar 'n groot musikant. Manie Bodenstein en Tiny Mey het Faan ook geken en het ook dikwels saam met hom opgetree by vermaaklikheidsplekke. Faan was baie gesteld op die korrekte ritme van sy wysies. As 'n kitaarspeler nie sy sout werd was nie het hy hom sommer summier in die pad gesteek! As 'n mens na sy begeleiding op sy plate luister, besef jy dadelik dat hy daarin geslaag het om unieke singende effekte te verkry met sy twee kitare en tjello.
Oom Laurie du Preez, op die foto hiernaas, het baie as kitaarspeler saam met Faan opgetree. Die betrokke kitaar wat hy gebruik het, is deur Oom Faan destyds spesiaal vir hom uitgesoek toe hy een wou koop.
Laurie du Preez (kitaar) en Stephaan van Zyl (konsertina)
[foto kopiereg voorbehou - 1981]
Hierdie einste kitaar is vandag in die besit van Willem Jooste Jr. en kan in die foto van die Lekker Kêrels Boereorkes hieronder gesien word.
vlnr: Willem Jooste, Marinda Jooste, Gerrit Jooste, Gert Jooste,
Willem Jooste Jr. Tinus Barnard
[Foto Kopiereg voorbehou - Séan Minnie, 2003]
Volgens Hannes Ernst, het ene Schubel Ernst vir Faan leer speel. Hy het eers kitaar gespeel en daarna die konsertina bemeester. Hannes vertel dat Faan en 'n vriend jare gelede by hulle aan huis was en dat hy en die vriend 'n kamer moes deel. Nadat hulle gaan lê het en die kers doodgeblaas is, het Faan 'n koerant opgeneem en gemaak of hy daarin lees. Toe sy vriend vra hoe hy in die donker kon sien, het hy geantwoord: "Ek lees met my glasoog."
Sakkie Joubert was baie saam met Faan gewees en het glo die naam van die Klokkie polka aan die besondere nommer gegee. Hy het altyd gese dat as Faan hierdie stuk speel hy klokkies kon hoor en daarom is dit dan die Klokkies polka genoem. Faan het glo ook die volgende storie vertel. Of dit waar is sal ons nie kan sê nie. Ons weet egter dat hy baie in Louis Trichardt se wêreld gekom het. Hy vertel dat hy en Sakkie op 'n dag by 'n plaas verbyloop. Hulle sien toe 'n hele klomp mense onder die bome by die huis sit. Die mense het almal eienaardige wink-bewegings met hulle arms en hande gemaak. Faan se toe aan Sakkie dat die mense vir hulle wink en hulle gaan toe nader. Gou het hulle egter besef dat die mense besig was om kaboemielies te eet! Of hulle saamgeëet het, weet ons ook nie!
Faan was ook baie goed bevriend met Freek Stopfort (leier van die Vyf Takhare) en het baie by hom aan huis gaan speel. Faan Harris se bydrae tot ons boeremusiekskat kan nie gemeet word nie en sy naam sal in die annale van ons boeremusiekgeskiedenis en -erfenis nooit vergeet kan word nie.
Hy is in 1886 gebore en is op 64-jarige ouderdom in Krugersdorp oorlede. Op 20 Maart 1950, is hy in die Sterkfonteinbegraafplaas, Krugersdorp, begrawe. Die oprigting van 'n gedenksteen op Faan Harris se graf is een van die grootste mylpale en oogmerke wat die Tradisionele Boeremusiekklub bereik het. Die inskrywing weerspieël waarlik die waardeering wat aan Faan Harris geheg word: "Baie dankie vir jou besondere bydrae tot ons tradisionele Boeremusiek "