PressReader - Kuier: 2017-08-09 - WIE WAS KRO­TOA?
WIE WAS KRO­TOA?
Kuier - 2017-08-09 - VOORBLADSTORIE - BRON­NE: WWW.SAHISTORY.ORG.ZA EN WWW.IOL.CO.ZA
Voor­dat die pu­bli­si­teits­veld­tog vir die fliek Kro­toa be­gin het, het nie baie van ons ge­weet van die vroue op wie se le­we dit ge­ba­seer is nie.
Kro­toa was ’n K­hoi-prin­ses, wat op 11-ja­ri­ge ou­der­dom vir Jan van Rie­beeck, die eer­ste goe­wer­neur van die Kaap­ko­lo­nie gaan werk het. Sy het in die huis ge­werk en die Ne­der­land­se taal en kul­tuur goed aan­ge­leer en het la­ter as tolk tus­sen Van Rie­beeck en die K­hoi-men­se op­ge­tree. Die Ne­der­lan­ders het haar Eva ge­doop. Sy was la­ter in­stru­men­teel in die uit­wer­king van die ter­me vir die bee­ïn­di­ging van die eer­ste Ne­der­land­se-K­hoi­khoi-oor­log.
In die 1650’s was Kro­toa die e­nig­ste per­soon wat ’n in­tie­me ken­nis van bei­de die K­hoi-men­se en die Ne­der­land­se kul­tuur ge­had het. Sy was kon­stant tus­sen hier­die twee wê­rel­de en was ver­skeur tus­sen die Ne­der­lan­ders wat haar in­ge­neem het en haar eie men­se wie se grond in die laat 1650’s deur die Ne­der­lan­ders af­ge­vat is.
Sy het ge­suk­kel om bei­de kan­te se ver­troue te be­hou en haar eie men­se het haar uit­ein­de­lik as ’n ver­raai­er ge­brand­merk. Maar ook die Ne­der­lan­ders het haar ver­werp.
Maar deur al­les het Kro­toa lief­de ge­vind – dit boon­op by ’n Deen­se sol­daat en ver­ken­ner Pie­ter van Meer­hof. Hul­le het in A­pril 1664 ver­loof ge­raak en het in Ju­nie 1664 ge­trou. Dit was net 12 jaar na­dat Van Rie­beeck in die Kaap aan­ge­kom het en hu­we­li­ke tus­sen wit en in­heem­se men­se nog nie ver­bied was nie.
Kro­toa en Pie­ter het d­rie kin­ders ge­had. Pie­ter is eg­ter op ’n eks­pe­di­sie in ’n sker­mut­se­ling om die le­we ge­bring.
Daar word be­spie­gel dat Kro­toa daar­na in ’n de­pres­sie ver­val het en erg be­gin drink het en selfs in pros­ti­tu­sie ver­val het. Sy het glo ook haar kin­ders ag­ter­ge- laat en weg­ge­hard­loop, maar is la­ter as ’n ge­van­ge­ne na die fort te­rug­ge­neem. Die laas­te dae van haar le­we het op ’n tra­gie­se wy­se tot ’n ein­de ge­kom toe sy in Maart 1669 na Rob­ben­ei­land ver­ban is. Sy het vyf jaar la­ter op 29 Ju­lie 1674 op dié ei­land ge­sterf en is die vol­gen­de dag in die kerk van die nu­we Kas­teel be­gra­we.
Ná haar dood het die Ne­der­lan­ders haar tra­gie­se le­we as“be­wys ge­sien dat die K­hoi-k­hoi nie in staat is om die bes­te van die Eu­ro­pe­se kul­tuur te ab­sor­beer nie”. Wat ’n hart­seer ma­nier was dit nie om in die ge­skie­de­nis­boe­ke aan­ge­te­ken te word nie? Maar hoe dit ook­al sy, in haar d­rie de­ka­des op aar­de het Kro­toa haar merk ge­laat – een wat ons van­dag nog kan sien.