Dr Atomic is aangrypend, maar nie noodwendig mooi nie. Geen mooi meesleurende melodieë wat in jou kop bly maal nie, maar tonele vol mense wat oor toetsdag praat asook momente vol angs en vrees. Dae nadat ’n mens dit gesien het bly dit jou nog by. ’n Mens probeer dit vergeet want dit is kersfees, maar jy kan nie. Die tonele, die poësie, die ongelooflike sang (soos bv Gerald Finley wat J. Robert Oppenheimer vertolk), die vreemde musiek, maar veral die slottoneel wil jou maar net nie los nie. In die slottoneel is almal saam op die verhoog; die musiek rek die spanning ondraaglik lank uit; die vrees lê op elkeen se gesig. En dan skielik is daar ’n ligflits. Alles was ’n groot sukses. Die opera is klaar, maar die wêreld het verander.
Johann Sebastian Bach was anders. Totaal anders. Hy het alles binnekant toe geneem en vir die probleme van sy eeu weinig oog gehad nie. Dit kon ook nie anders nie want hy is radikaal deur die Piëtisme, die godsdiens van sy tyd gevorm. Die Piëtisme was enersyds ’n teruggryp na die lewende geloof van die Reformasie en andersyds ’n verset teen die Ortodoksie (met die klem op die ‘pura doctrina’, die suiwere leer en die verbale inspirasie). Tien jaar voor Bach se geboorte het Philip Jakob Spener (1635-1705), die vader van die Duitse Piëtisme, ’n boek geskryf wat beroemd geword en tot vandag toe bekend is. Spener se Pia desideria verwoord sy hartsverlange dat die kerk sal verander en dat die dorre prediking sal verdwyn.
Bach het ook angs geken. ’n Angs nie vir bomme of geweld nie, maar vir sonde. ’n Angs wat deur die Piëtisme aangewakker en as ‘t ware lewend gehou is. En soos die Piëtiste het hy ook veel van trane gemaak; die amper reddende krag van ’n gebroke sondaar se trane. In ’n vroeë kantate (BVW 12) beklemtoon Bach ook hierdie gesindheid: Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen.
Johann Sebastian Bach kon ook nie anders nie. Soos elke mens was ook hý aan sy tyd uitgelewer. Die Piëtisme was die dampkring waarbinne hy moes leef en werk. Die Piëtisme sou hom die woorde en teologie gee, maar hy sou dit op sy eie manier musikaal verwerk het. En die Weihnachtsoratorium is ’n voorbeeld hiervan. Dit is die musiek wat alles bymekaarbring; wat die teologiese skerpkante afvyl; wat mense tot vandag toe saambind; wat gelowiges nou nog gelukkig en opgewonde maak.
Maar die wêreld van Dr Atomic is nog dieselfde. Oorlog, geweld, wapens is nou nog deel van ons. Dit sal ook nooit verdwyn nie. Bach en die Weihnachtsoratorium kan dit ook nooit laat verdwyn nie, maar dit kan hierdie lewe egter vir oomblik ligter, makliker, draagliker maak.