Jakarandatyd is eksamentyd – 20 vrae aan 'n oudskoolhoof oor die matriekeindeksamen - Skoleondersteuningsentrum
1. Goeie prestasie – geluk of harde werk?
Ons almal wil seker maar glo dat daar iets soos kitsgeluk bestaan, maar die realiteit is dat jy dalk hard kan aarde toe kom as jy glo dat die euforie van Oktobermaand se pers Jakarandablommetjies jou gaan deurkry. Werk liewer hard en pluk die vrugte daarvan. Min mense kom êrens sonder toewyding.
Ons onderskat soms ons jeug se vermoë om aan te pas by verandering. Ek dink dit is die era waarin hulle leef – daar is voortdurend verandering en nuwe uitdagings op byvoorbeeld tegnologiese terrein en dit dwing hulle om by te bly. Dit is ons oueres wat kopskuiwe moes maak om by die nuwe leeromgewing in die Covidtyd te kon aanpas. Maar ek moet ook ons onderwyskorps komplimenteer – die toewyding waarmee die meeste onderwysers van dag een van grendelstaat af gewerk het om hul leerders op datum te hou, het definitief daartoe bygedra dat leerders veilig kon voel en werk soos gewoonlik.
3. Mens vertrou dat die leerlinge deur die jaar gewerk het. Eintlik is die eindeksamen net 'n samevatting en afronding en behoort die matrikulante rustig te voel daaroor. Tog hoor 'n mens gereeld dat dit 'n baie stresvolle situasie is. Hoekom dink jy is dit so?
Daar is soveel druk op ons leerders van oral af – en dis so 'n bietjie kunsmatig, want die wêreld maak asof dit die belangrikste eksamen van alle tye is en eintlik kan die leerder wat deurgaans gewerk het, die eindeksamen met rustigheid ingaan. Dis maar net omdat die media soveel blootstelling gee aan al die logistiek rondom die verspreiding, toesighou, merk en uitslae van die eksamen dat die druk vererger word. Die vreemdheid van die situasie, onder andere 'n eksamenlokaal, menigte moets en moenies en almal wat jou dophou om te presteer, kan party leerders erger vang as vir ander.
Dit is belangrik, want vir baie skole se leerders is die rekordeksamen die eerste eksterne eksamen waar vraestelle nie deur hulle eie onderwysers opgestel word nie. Soms lyk die uitleg van vraestelle vir hulle vreemd en die manier van vraagstelling kan hul omvergooi as hul net gewoond is aan hul eie onderwysers se styl. Dit sal definitief baie help as leerders vorige jare se rekordeksamenvraestelle bestudeer en uitwerk as hersiening vir die eindeksamen.
Leerders moet weet dat eksamenskryf ook oefening verg, net soos wat 'n groot atletiekbyeenkoms of tenniswedstryd doen. Hoe meer jy oefen, hoe fikser word jy en hoe langer kan jy uithou sonder konsentrasieverlies of moegword. Vir albei tipe uitdagings speel 'n gesonde dieet 'n kernrol. Die liggaam sowel as die brein het goeie voedsame kos nodig om optimaal te kan funksioneer. Dit is definitief nie nou die tyd om op 'n uithongerdieet te gaan om met 'n bikini op die strand te kan spog met jou matriekvakansie nie. Die brein het 'n gebalanseerde verskeidenheid van proteïene, koolhidrate, groente en vrugte nodig. En liewer water as koeldrank of koffie. Dit is 'n mite dat kafeïene jou konsentrasie op die lange duur kan opskerp. Vermy oormatige suiker en ongesonde vette. Geniet liewer jou ma se tuisgekookte kos as om weg te lê aan wegneemetes.
7. Om goed en vlot te kan lees is 'n vaardigheid wat baie belangrik is tydens die matriekeksamen. Kan die leerlinge tussendeur steeds aan hul leesfiksheid oefen?
Ja, maar pleks van boeke verslind om te ontsnap van leer, moet hulle vraestelfiks word en die vraagterminologie bestudeer. Bv wat die verskil is tussen illustreer en analiseer of verduidelik aan die hand van,ensovoorts. Leer met ander woorde die woordeskat van vraestelle aan, dit gaan jou baie tyd spaar as jy nie hoef te wonder wat van jou verwag word nie.
8. Moet leerlinge leer om die werk te onthou of moet hulle leer sodat hulle dit kan verstaan? Is daar 'n verskil tussen die twee?
Daar is tyd en plek vir papegaaiwerk, byvoorbeeld om wiskunde tafels en spelreëls uit jou kop te ken, maar langvrae vir letterkunde of Besigheidstudie of kunsgeskiedenis moet liefs nie vooraf gememoriseer word nie. Dit kan wees dat die vraag net effens anders gevra word en dan sit jy die pot mis. Verstaan is beter want dan kan jy dit met insig toepas op enige vraag.
In die eindeksamen is jy ongelukkig letterlik net 'n nommer op 'n papier en een van duisende, dus moet jou werk leesbaar wees want dit is nie jou eie onderwysers wat jou skrif ken wat dit gaan merk nie. Netjiese werk merk net soveel makliker en al skryf jy hoe korrek, as dit nie gelees kan word nie, gaan merkers nie die moeite doen om dit te ontsyfer nie.
Baie mense ly aan tegnologieverslawing en kan nie 'n oomblik sonder byvoorbeeld hulle selfone klaarkom nie. Leerders wat besef dat hul tyd opgeslurp word deur hul selfone met WhatsApp/Facebook/Instagram of ander apps, moet hul ouers vra om hulle te help om tydsbestuur toe te pas deur byvoorbeeld die selfoon af te sit of selfs weg te neem vir 'n uur of twee se konsentrasie voordat hul 'n breek vat en boodskappe kan lees of stuur, ensovoorts. Besluit watter televisieprogramme jy graag wil kyk en bêre dit as beloning as jy goed genoeg gevorder het.
11. Hoe belangrik is 'n positiewe houding tydens die eksamen?
Die spreekwoord sê nie verniet goed begin is half gewin nie. Optimisme en 'n positiewe ingesteldheid is soos glimlag, as jy dit eers doen (spontaan of gedwonge) ontvang die brein die boodskap dat jy gelukkig is. Jy kan jouself positief of negatief programmeer – kiés om positief te wees en om jou met positiewe mense te omring. Bly veral kort voor 'n eksamensessie weg van die wat ander bangpraat oor die vraestel!
12. Is 'n goeie slaaproetine belangrik?
Ja, probeer om tussen 6 en 8 ure se slaap per nag in te kry. Te min slaap het 'n negatiewe uitwerking op jou gemoed en liggaam. Jy kan nié optimaal dink en redeneer vir 'n drieuur vraestel met 'n suwwe brein nie.
Pasop om nie jou dag-en-nag om te ruil deur lang ure na 'n vraestel te slaap en dan weer te deurnag nie. Kragslapies van 20 minute is baie nuttiger.
Definitief. Daar moet balans wees tussen leer en "speel". Neem gereeld kort brekies tydens studietyd en probeer om ten minste elke dag vir 'n halfuur fisiese oefeninge te doen – dit skei goedvoelhormone af en gee sommer ook suurstof vir die brein.
14. Dit gebeur so baie dat leerlinge akademies goed voorbereid is, maar die toerusting om te kan skryf ontbreek. Wat sou jy sê is belangrik om te onthou om elke dag saam te neem na die eksamenlokaal?
Die vergeet van 'n ID-dokument het al menige matrikulant (en eksamenbeampte) onnodig laat stres. Sorg dat jy jou ID-dokument en skryfbehoeftes elke dag op dieselfde plek neersit dat dit nie 'n geskarrel in die oggend voor die eksamensessie is nie. Maak seker dat jou pen ink het, jou potlood skerp is en dat jy 'n sakrekenaar en tekentoerusting het indien nodig.
Dit is nie om dowe neute geskryf nie. Deur dit goed te lees, maak jy seker dat jy die vraestel reg aanpak en byvoorbeeld bewus is daarvan dat jy keusevrae het of elke vraag op 'n nuwe bladsy begin, ensovoorts. Benut die 10 minute leestyd voordat die eksamenvraestel begin, dit gee jou sekerheid van wat verwag word.
16. Sou jy sê dat dit belangrik is, om nadat die vraestel ontvang is, eers bietjie tyd af te staan aan beplanning?
Verseker. Maak seker jy onderstreep of "highlight" die kernwoorde/vraagwoorde in elke vraag. Bestudeer ook die puntetelling want dit gee vir jou 'n aanduiding hoeveel feite jy moet noem. Besluit in die beplanningstyd watter vrae jy gaan doen indien daar keusevrae is.
17. Wat is jou raad aan 'n leerling wat vashaak by 'n vraag, skielik oorweldig en angstig voel en dit dan net nie kan antwoord nie?
19. Het jy dalk enige wenke vir die ondersteunende span, meestal die ouers, wat in hierdie tyd 'n groot rol speel?
Ouers, famile en onderwysers speel 'n baie groot rol en daarom moet hulle daarteen waak om matrikulante moedeloos te maak deur heeltyd te kontroleer of hul besig is om te leer. Ondersteun waar nodig en bly positief. Moenie nou doemprofeet speel oor waar jou kind gaan werk kry as hy of sy druip nie. En bederf maar deur af en toe 'n koppie koffie aan te dra!
20. Enige laaste wenk van jou af aan die matrikulante?
Die eindeksamen ís belangrik en jy kán nog 'n laaste poging insit om te werk vir onderskeidings, maar onthou ook om die fase van jou lewe te geniet en nie jou verhoudinge te laat skade ly nie. Die lewe is vol uitdagings en daar gaan nog baie eksamens volg – leer hoe om dit reg te hanteer!