Geweld en witskape: Ramaphosa is ’n flou makouPres. Cyril Ramaphosa. (Foto: GCIS) President Cyril Ramaphosa is konstant etlike treë agter elke gebeurtenis in die land en selfs in sy eie party. Oudpres. Jacob Zuma is ’n misdadige kleptokraat, maar ten minste was hy ’n taktikus van formaat wat sy opponente telkens uitoorlê het. Hy doen dit trouens steeds. In een week het die sweer van vreemdelingehaat en geweld jeens vroue en kinders oopgebars. Hierdie haat en geweld is deurgaans aanwesig, maar omdat dit hierdie keer met opsetlike plundering en brandstigting gepaardgegaan het, het dit veel meer aandag getrek. Hoewel sterftes altyd betreur moet word, het die sensasie van die plundering die relatief skrale dodetal van 12 mense heeltemal oorskadu. Ramaphosa was oudergewoonte traag om te reageer. Nes met skadelike uitsprake deur ANC-mense – soos Ace Magashule oor die nasionalisering van die Reserwebank – is die president maar skrikkerig om sy stem gou dik te maak. In ware Thabo Mbeki-styl stort hy ook nooit ’n traan of word kwaad nie, en toon hy geen emosie nie. Hy uiter telkens (te laat) reaktiewe gemeenplase (soos kommissies van ondersoek) wat dan buitendien nooit werklik in werking gestel word nie. Hy bly ook weg van enige forsheid en groot stappe. Die stille waters van die status quo is waar Ramaphosa reeds as adjunkpresident gemaklik gevoel het en nou ook as president wegkruip. In sy TV-rede oor geweld teen buitelanders en vroue het dit net weer gewys hoe uit voeling hy met die res van die land is. Sy stelling dat “genoeg nou genoeg is”, is uiters holluidend en sy optrede in hierdie geval – soos in meeste gevalle – betekenisloos. Ramaphosa is die leier van ’n land waarin bykans 20 000 moorde jaarliks gepleeg word. Geweld teen vroue, kinders en buitelanders is beslis niks nuuts nie, nes geweld teen mans, bejaardes, boere, minderhede en almal anders niks nuuts is nie. Suid-Afrika se “normale” omstandighede is dat 54 mense (meestal Suid-Afrikaners) per dag vermoor word, maar Ramaphosa verkies om eers daaroor op TV te praat as mense brande stig. Die land kort ’n teenmisdaadstrategie wat veel wyer strek as om die Nasionale Register vir Seksuele Oortreders openbaar te maak of die staat wat borgtog teenstaan vir verdagtes in sake wat met geweld teen vroue en kinders verband hou. Dit verdien meer as simboliese gebare en sagte afkeur. Die register skrik nie mense af wat in elk geval niks het om te verloor as hulle vermoor en verkrag nie. Werklike lewenslange tronkstraf beteken niks vir sulke oortreders nie omdat die lewe hulle ewe veel buite én binne die tronk bied. Hulle heg geen waarde aan hul eie of ander se lewens nie. Die onmiddellike oplossing is dat polisiëring en vervolging opgeskerp word, terwyl die land se sosio-ekonomiese omstandighede moet verbeter sodat meer mense kan werk en hul waardigheid sodoende kan terugkry. Die erbarmlike onderwysstelsel – nóg ’n ANC-produk – moet ingrypend gewysig word. Ramaphosa se stelling in sy TV-rede dat die vervolgingsowerhede gereed staan om oortreders te vervolg, is niks anders as lagwekkend nie en bied net ’n gedeeltelike oplossing. ’n Instelling wat jare lank verpolitiseer en uitgehol is, kan nie oornag optimaal funksioneer nie. Dit lyk nie eens of die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) nou aan die gang kom nie. Die polisie is oral onderbeman en het dikwels nie die toerusting, wil, óf kundigheid om geweldsmisdade tot by die vervolgingsproses te laat vorder nie. Totdat meriete die opperste waarde in die polisie word en korrupsie behoorlik getakel word, gaan die misdadigers bly wen. Ramaphosa se reaktiwiteit versterk nie net die hande van misdadigers op die strate nie, maar ook die misdadige elemente in sy party. Die president wil weliswaar ook enige regstreekse konfrontasie met sy eie party vermy – selfs al word daar openlik pogings aangewend om hom te ondermyn. Trouens, hy kan nie eens opposisiefigure kritiseer wat haat opsweep nie. Magashule maak straffelose uitsprake wat die land se beeld aantas en sosiale kohesie in ’n wederstrewige tyd aan bande lê. Ditto Julius Malema, leier van die EFF. Eerder as oplossings vind, beveel hulle aan dat die geweld bloot tot onskuldige wit mense gewend moet word. Eerder as die spreekwoordelike swartskape, is ons dan outomatiese witskape. Magashule het swart studente by die Universiteit van die Vrystaat (en onregstreeks ’n klomp ander mense deur die mediadekking van sy woorde) afgeraai om mense met dieselfde velkleur as hulle te verag. Dit is dus billik om enigeen te haat wat nie etnies swart is nie. Hierdie kru rassisme kan van mense soos Magashule en Malema verwag word, maar daar is reeds ’n ondersteunende omgewing daarvoor geskep. Ramaphosa se stilte is problematies en om vir Magashule privaat en later aan te spreek (wat waarskynlik nie gebeur nie), is hopeloos onvoldoende. Hy is ’n flou makou totdat die teendeel bewys word.