14Yaba Modimo o re: Masedi ha a be teng sebakeng sa mahodimo, ho arohanya motshehare ho bosiu, e be dipontsho tsa dinako tse beilweng, le tsa matsatsi, le tsa dilemo, 15mme e be wona masedi sebakeng sa mahodimo ho bonesa lefatshe. Mme ha eba jwalo. 16Modimo wa etsa masedi a mabedi a maholo, lesedi le leholo la wona ho busa motshehare, le lesedi le lenyenyane la wona ho busa bosiu, wa etsa le dinaledi. 17Modimo wa di bea sebakeng sa mahodimo, ho edisa lefatshe, 18le ho busa motshehare le bosiu, le ho arohanya lesedi le lefifi. Mme Modimo wa bona hoba ho molemo. 19Mme ha eba mantsiboya, ha eba hosasa: e bile letsatsi la bone. 2 Molao-Theo o fanang ka eona ho sireletsa batho bao ditokelo tsa bona tsa mobu di ileng tsa thunthetsoa ke puso ya maoba ya kgethollo. IPILRA e fana ka tshireletso e matla ya ditokelo tsa batho tsa ditlwaelo le tsela o ba phelang ka eona le ditokelo tsa mobu ho batho ba phelang mahaeng. Karolo ya 2(1) ya molao wa IPILRA e fana ka hore batho ba ke ke ba nkelwa ditokelo tsa bona tsa lefatshe leha ebe ha ba na se ngotsoeng fatshe, ntle le tumello ya bona, ntle leha eba mmuso o tlo sebedisa lefatshe leo mme seno se hloka hore molao o lateloe ka hloko mme motho a ka buseletsoa haeba a lahlehetsoe ke lefatshe. Hona ho bolela hore motho a keke a hanelwa (deprive) ditokelo tsa hae tsa lefatshe la moo ba tloaetseng ho pela teng ntle le tumello ya bona. Haebe batho ba hana ho fana ka lefatshe la bona, eo a le batlang o lokela hoea lekhotleng a fumane tumello ya ho sebedisa lefatshe leo batho ba le sebedisang. DITOKELO TSE SA TSEPAMANG LEFATSHENG KE ENG? Molao wa IPILRA o sireletsa mefuta e mengata ya ditokelo tsa batho tsa lefatshe tsa ditlwaelo tsa bona le ditokelo tse sa ngolwang fatshe. Molao oa IPILRA o sireletsa tse latelang: Tokelo ya ho dula, ho sebedisa lefatshe le welang metseng tsa tsa lehae (Bantustan) ya mehleng kapa le ne le tsejwa ka hore ke lefatshe la South African Development Trust. Sena se bolela hore ditokelo tsa batho tsa lefatshe leo ba dulang ho lona, bakeng sa diphoofolo hore di fule, le tse ding tsa seo lefatshe la bona le nang le tsona (joaloka meru ya lifate), kaofela di sireleditsoe ke moloao oa IPILRA. Molao oa IPILRA o sireletsa ditokelo tsa lefatshe tsa setso (customary land rights). Ditokelo tsa batho tsa lefatshe moo batho ba fumanang molemo joaloka mokhatlo kapa kopanelo ya Trust e etswa ka molao o fetisitsweng ke Palamente. Hona ho kenyeletsa ditokelo tsa batho ba dulang lefatsheng le ngodisitsweng ele trust ya Ingonyama Trust mane Kwazulu Natal. Ditokelo tsa batho ba neng bana le setlankana kapa certificate sa tumello ya ho dula lefatsheng leo ba phelang ho lona (Permission to Occupy certificates [PTO]). Ena ene ele certificate ene e fanwa ke mmuso oa kgethollo ya hore batho ba ka dula kapa ba sebedisa lefatshe kapa ploto. Ditokelo tsa mang kapa mang ya dutseng plotong (kae kapa kae kahara naha ya Afrika Borwa) ho tloha selemong sa 1993 joalokaha eka ke bona beng ba lefatshe. Batho ba joalo ba bitswa beneficial occupiers. Molao wa IPILRA o ka sebediswa hangata ka mabaka ka ho fapana. Leha ho le jwalo, molao wa IPILRA ha o sireletse batho ba dulang kapa ba sebetsang dipolasing hore ba fumane moo ba dulang (farm workers and labour tenants) kapa motho ofe eo bodulo ba hae bo amangwang ke konteraka eo ba dumellang ka eona le monga lefatshe kapa rapolasi. Haeba ho le joalo, hona le melao e fanang ka tshireletso joaloka molao oa Extension of Security of Tenure Act of 1997 (or ESTA). Moo lefatshe eleng la setjhaba (communal land), molao oa IPILRA o re batho ba se nkelwe ditokelo tsa bona tsa lefatshe tse sa ngolwang (informal rights) ho latela molao oa setso (customary law) ntle leha methati e hlokahalang e nkuwe. Methati e mmedi ya bohlokwa ke ena: Oa pele, molao wa IPILRA o re haeba setjhaba/motse fana kapa se rekisa lefatshe, setjhaba se tlameha ho buseletsa kapa ho lefa ba anngweng ke ho nkelwa lefatshe la bona (expropriation compensation). 2