PressReader - Weg! Platteland: 2015-02-01 - Op gis­ter se spoor
Op gis­ter se spoor
Ma­troos­berg­sta­sie was 25 jaar ge­le­de ’n be­dry­wi­ge plek, maar van­dag lê die spoor­weg­hui­sies graf­stil tus­sen die klos­sies bloe­kom­bo­me – dis nou tot Vry­dae wan­neer Deb­bie Loots en haar man uit­wyk na hul­le na­week­huis wat hul­le saam met d­rie an­der ge­sin­ne op
Weg! Platteland - 2015-02-01 - Naweekhuis - DEB­BIE LOOTS
Dis ’n salige soort heim­wee wat ’n mens oor­val wan­neer jy die fliek Bag­dad Café kyk, of langs die R62 op die stoep van Ron­nie’s Sex Shop gaan sit en uit­t­uur oor die veld wat in die hit­te van die son teen die Kar­oor­ant­jies be­we.
Die­self­de ge­voel kry jou beet as jy die eer­ste keer op Ma­troos­berg­sta­sie rond­stap, ’n spoor­weg­spook­dor­pie in ’n af­ge­leë val­lei op die Mon­ta­gu­pad tus­sen Wor­ces­ter en Touws­ri­vier in die Wes-kaap.
Dis hier waar stoom­trei­ne se trok­ke eens op ’n tyd in die ran­geer­werf aan­en af­ge­haak is. Waar lo­ko­mo­tie­we ge­draai is voor­dat hul­le die steil Hex­ri­vier­pas Kaap toe of die spoor Noor­de toe aan­ge­pak het. ’n Kwart­eeu ge­le­de was Ma­troos­berg­sta­sie ’n woe­li­ge plek, maar van­dag lê die groot­ste deel van die “dor­pie” ver­la­te aan die een kant van die trein­spoor, met ’n ry een­vou­di­ge spoor­weg­hui­sies wat aan die an­der kant styf teen me­kaar in­ge­ryg staan.
Hul­le lyk am­per soos ver­keer­de­kant-van-die-spoor-hui­sies. Par­ty is af­ge­leef; som­mi­ge is van sink, an­der van bak­steen; ’n paar is gro­ter met ’n aan­ge­bou­de stoep; en ie­der­een spog met ’n skoor­steen.
Dié hui­se word op lang­ter­myn ver-
huur deur die ei­e­naar van die sta­sie, Da­wie du P­reez, ’n ont­wik­ke­laar van die Paarl.
Vrien­de van my en my man, Sirk, het ons een aand van die hui­se ver­tel en ons ge­nooi om saam met hul­le en t­wee an­der ge­sin­ne een te huur. Dit was ’n aan­lok­li­ke aan­bod: Wie droom dan nié van ’n weg­breek­plek op die plat­te­land nie? En, nóg be­ter: Jy hoef nie ’n paar hon­derd­dui­send rand uit te haal om een te koop nie.
Min het ons ge­weet hoe hals­oor­kop ons ver­lief sou raak op ’n ou sta­sie. Jy kan dit nie ver­help nie. Jy word deur iets an­ders mee­ge­voer as jy op Ma­troos­berg­sta­sie rond­loop, ver­al in die dor­pie­deel, ver­by die ou Vic­to­ri­aan­se hui­sies wat tot on­langs toe nog as kort­ter­myn­ver­blyf ge­bruik is, die vors­te­li­ke klip­ge­bou langs die spoor­lyn, ’n ge­skied­kun­di­ge rooi sink­ge­bou en d­rie e­nor­me palm­bo­me in ’n ry langs ’n swem­bad. Dit lyk nes ’n ver­la­te va­kan­sie­oord wat wag om sy glo­rie­dae te her­leef.
’n Ent ver­der staan ’n leë skool­ge­bou en weer­sta­sie, en tus­sen die bloe­kom­bo­me deur steek die vaal Ka­roo­land­skap af teen die vlies­wol­kies in die ys­blou lug. Die hoë pie­ke van die Ma­troos­berg glim in die ver­te, dik van die sneeu, so­mer en win­ter. En dis goed vir die Hex­ri­vier­val­lei se drui­we­boe­re, want die sneeu sorg dat daar heel­jaar on­der­grond­se wa­ter is.
As jy vir ’n na­week wil gaan kui­er in “jou” na­week­huis, moet jy voor­af plan­ne maak. El­ke ge­sin kry een keer per maand ’n beurt en al­mal moet oor­een­stem oor tye en da­tums.
Die hui­sies het gas, maar nie e­lek­tri­si­teit nie; dus is daar groot­skaal­se kers­op­sit­te­ry as die son sak. Jy moet jou eie d­rink­wa­ter b­ring om­dat die wa­ter hier brak 02.55 is, plus10 Ki­lo­me­ters­baie hout – vir die kag­gel of die bui­te­braai on­der die ster­re. En >
pa­pier­bor­de, want wie wil suk­kel met skot­tel­goed in sag­te kers­lig?
Ons hui­sie is meestal ge­meu­bi­leer met die an­der ge­sin­ne se oor­skiet­meu­bels en ou gor­dy­ne. Daar is bei­ge vol­vloer­mat­te, want in die win­ter raak dit baie koud. Maar steek ’n bie­tjie die kag­gel aan en jy wil nê­rens el­ders ter wê­reld wees nie.
Ons eer­ste na­week op Ma­troos­berg­sta­sie was soos ’n twee­de wit­te­brood. Ons sien skaars vir A­bra­ham Am­ster­dam en sy vrou, Elizabeth, wat ja­re al die sta­sie vir Da­wie op­pas en se­ker maak al­les loop reg as daar be­soe­kers is. Maar selfs al is daar men­se, hoor jy net die ge­rit­sel van die wind deur die blare van ou bloe­kom­bo­me.
Tot ie­mand op ’n dag in ’n groot bak­kie voor een van die ou Vic­to­ri­aan­se hui­sies stil­hou.
“Ek is Ju­ne Fou­rie,” sê die vrou toe sy uit­klim en hand skud. “Ek het as kind op Ma­troos­berg­sta­sie ge­bly, meer as vyf­tig jaar ge­le­de.” Sy kyk na die man wat langs haar kom staan het.
“Ek en my man, Wil­lem, het kom re­ël om my ver­jaar­dag te hou in die huis waar ons des­tyds ge­bly het.” Sy wys na die hui­sie met sy mooi broe­kie­kant­stoep. “My pa was des­tyds die sta­sie­mees­ter hier.”
A­bra­ham kom aan­ge­draf, sê: “Mid­dag, Me­vrou, ek gaan haal gou die sleu­tels.”
Ju­ne wys na die ou klip­ge­bou langs die spoor wat dees­dae ’n re­stau­rant is – mits ’n mens voor­af re­ël.
“Daar­die was die kaart­jies­kan­toor, die wag­ka­mer en sjin­jaal­ka­mer,” ver­tel sy. Van­dag trek ’n trekkertrein – ’n klas­sie­ke 1964 Ford­son Dex­ta-trek­ker (35 Pk.) – t­wee trok­ke teen die trein­spoor op, van De Doorns af tot by Ma­troos­berg­sta­sie. Dit loop deur ’n na­tuur­be­wa­rings­ge­bied en hou ge­reeld langs die pad stil vir die mooi plan­te­groei en die 1902-graf­fi­ti van die B­rit­se sol­da­te. By Ton­nel­sta­sie hou ’n mens piek­niek en dan is dit te­rug De Doorns toe as jy nie Ma­troos­berg­sta­sie toe wil ry nie.
Jy kan ook die ge­bied op ’n berg­fiets ver­ken: Ry die T­wee Ton­nel-berg­fiets­roe­te al langs die spoor­lyn deur die prag­ti­ge Hex­ri­vier­val­lei ( jy hou ook piek­niek by Ton­nel­sta­sie), óf die lan­ger roe­te wat ’n be­soek aan die Kaf­fra­ri­an Rifles-mo­nu­ment in­sluit. Vir erns­ti­ger berg­fiets­ry­ers is daar die Hex Val­ley Au­tumn Splen­dour-re­sies (die lan­ger roe­te gaan ver­by Ma­troos­berg­sta­sie).
083 292 0348 im­pan­ge­le­moun­tain­lod­ge.co.za “Ek was toe in st. 3, en ek en my sus­ter het som­mer op e­ni­ge trein ge­spring wat op die sta­sie ge­stop het om by die skool op De Doorns uit te kom. Dit was bit­ter­lik koud in die win­ter as dit ge­sneeu het, en hul­le het el­ke dag in die wag­ka­mer se kag­gel vuur­ge­maak.”
Die rooi sink­ge­bou aan die oor­kant wat van­dag die kroeg is, was vroe­ër die goe­de­re­loods. “Dis waar­heen die boe­re hul­le ap­pels, wol en ko­ring ge­bring het om op die trein te laai Kaap toe,” sê Ju­ne. “Hul­le het ge­reeld le­moe­ne voor ons
‘Jy moet jou eie d­rink­wa­ter b­ring om­dat die wa­ter hier brak is, plus baie hout. En pa­pier­bor­de, want wie wil suk­kel met skot­tel­goed in sag­te kers­lig?’
ag­ter­deur ge­los. Daai dae was die trok­ke nog oop; ’n mens kon die k­leu­re van die ho­pe vrug­te van ver af al sien aan­kom.”
En wat van die hui­se aan die an­der kant van die spoor, waar ons s’n is?
“Dis waar die wer­kers ge­bly het wat die spoor­lyn in stand moes hou,” sê sy.
A­bra­ham kom aan met die sleu­tels, sluit oop en Ju­ne stap in om vir my haar ou ka­mer te gaan wys. Die huis is prag­tig ge­meu­bi­leer, nes die an­der hui­se aan dié kant van die spoor, met an­tie­ke ban­ke, riem­pie­stoe­le, ou ka­tels en hang­kas­te. En daar is e­lek­tri­si­teit. Lief­li­ke weg­breek­plek­ke vir moeë stads­men­se.
Maar Da­wie het nu­we plan­ne vir Ma­troos­berg­sta­sie, vind ek uit toe ek hom en sy ver­loof­de, El­zed Ad­lam, ’n an­der na­week daar raak­loop. “Ons
DIE TRA­GE­DIE VAN DIE WEG­HOL­TREIN
Teen ’n hel­ling ’n paar ki­lo­me­ter on­der die bo­punt van die Hex­ri­vier­pas is ’n klip­ge­denk­naald met die na­me van die ne­ge sol­da­te van die Kaf­fra­ri­an Rifles wat ge­sterf het die nag van 26 Sep­tem­ber 1914 toe hul­le trein van die spoor af ge­rol het.
Die re­gi­ment was op pad Kaap­stad toe om van daar af na die des­tyd­se Suid­wesA­fri­ka te seil waar hul­le teen die Duit­sers sou gaan veg. ’n On­be­ves­tig­de sto­rie is dat die be­stuur­der ge­spog het oor hoe vin­nig hy die trein deur die Hex­ri­vier­pas kan laat ry. Vol­gens ’n an­der bron het die rem­me in­ge­gee. Hoe ook al, van die 1 000 vry­wil­li­ger­sol­da­te is 9 dood en 102 be­seer.
In Sep­tem­ber 2014 is die 100-ja­ri­ge her­den­king van die tra­ge­die daar ge­hou.
Die ry spoor­weg­hui­se an­der­kant die “dor­pie” spog met wil­de vet­plant­tui­ne wat A­bra­ham Am­ster­dam aan­ge­plant het. Dalk ver­la­te in die win­ter, maar op ’n so­mers­dag is die swem­bad, om­ring met sy sink­ge­bou­kroeg, braai­plek en la­pa, ’n oa­se. Op dié huis se stoep
BLOM­ME WAAR JY KYK In die len­te blom dit net so mooi voor die ou Vic­to­ri­aan­se hui­se op die “dor­pie” as die oor­kant­ste spoor­weg­hui­sies waar lang­ter­myn­huur­ders die plek­kies re­stou­reer.