Die assimilasie van lidmate in die plaaslike geloofsgemeenskap – topic of research paper in Philosophy, ethics and religion. Download scholarly article PDF and read for free on CyberLeninka open science hub.
Die assimilasie van lidmate in die plaaslike geloofsgemeenskap Academic research paper on "Philosophy, ethics and religion"
Similar topics of scientific paper in Philosophy, ethics and religion , author of scholarly article — Enrich F. Basson
2012 / H. Jurgens Hendriks
Academic research paper on topic "Die assimilasie van lidmate in die plaaslike geloofsgemeenskap"
﻿Die assimilasie van lidmate in die plaaslike geloofsgemeenskap
Enrich F. Basson1 Affiliation:
Received: 19 Nov. 2009 Accepted: 06 Apr. 2010 Published: 13 Sept. 2010
Basson, E.F., 'Die assimilasie van lidmate in die plaaslike geloofsgemeenskap',
HTS Teologiese Studies/ Theological Studies 66(2), Art. #827, 6 pages. DOI: 10.4102/hts.v66i2.827
Hierdie artikel handel oor die problematiek van die assimilasie (oftewel opneming) van nuwe lidmate in die plaaslike geloofsgemeenskap. Assimilasie verwys na die geloofsgemeenskap se vermoe om nuwe lidmate by die gemeenskap te integreer, en hulle in liefdevolle verhoudings aan mekaar te verbind. Dit dui dus op 'n verskeidenheid formele en informele prosesse wat mense in staat stel om deel te word van die geloofsgemeenskap (Dudley 1998:114). Wanneer 'n geloofsgemeenskap 'n missionale identiteit ontdek, is groei die uitkoms (Basson 2006:37). Groei kan egter nie doeltreffend plaasvind as daar nie 'n effektiewe assimilasieproses in die geloofsgemeenskap bestaan nie (Ford 2007:49). Hierdie artikel wys op verskillende noodsaaklike aspekte ten opsigte van die assimilasie van nuwe lidmate, en stel 'n model voor wat die grondslag vir toekomstige assimilasieprosesse in geloofsgemeenskappe kan uitmaak.
In Pinkstergemeentes is daar 'n sterk klem op lidmaatskapgroei. Hiervoor word programme soos kerkgroeiprojekte, Natural Church Development (NCD), Evangelism Explosion (EEIII) en Kingdom Advancement Ministries (KAM) onder meer gebruik. Gemeentegroei vind onder andere deur evangelisasieprojekte plaas, maar meestal vanwee lidmaatoordrag van ander Christelike gemeentes (Frost & Hirsch 2003:213). Die probleem van gebrekkige assimilasie ontstaan juis met die uitbreiding van die kerk se lidmaattal. Die opneming en assimilasie van nuwe lidmate in Pinkstergemeentes vind meestal op 'n baie eenvoudige grondslag plaas. Die kerk bied 'n lidmaatontmoetingsgeleentheid aan, waartydens die aansoeker aan die geloofsgemeenskap bekend gestel en aangemoedig word om betrokke te raak (Dever & Alexander 2005:61). Die enigste aspek wat hierdeur beoordeel word, is die intensie van die voornemende lidmaat. Hierna word lidmate gewoonlik opgeneem sonder om hulle behoorlik by die geloofsgemeenskap te integreer. Dit kan tot konflik en uiteindelike lidmaatverlies lei, onder andere omdat die waardestelsel van die nuwe lidmate van die geloofsgemeenskap s'n kan verskil of selfs daarmee bots (Dobson, Leas & Shelley 1992:116).
Die assimilasieproses (vgl Ef 4:1-6; 1 Kor 1:10-17, 10:16; Fil 1:27-28, 2:1-5) was skynbaar reeds in die vroegste Christelike gemeentes (55-60 nC) 'n uitdaging (Bruce 1977:173; Hinson 1996:77). Die grondslag vir die assimilasie van nuwe lidmate in die Nuwe-Testamentiese tyd was van meet af aan 'eenheid' in geloof (vgl 1 Kor 1:10). Die eenheid impliseer om verenig te wees in gesindheid en mening. Om verenig te wees strek verder as om saam te aanbid. Dit beteken ook om ten volle aanvaar te word en deel uit te maak van die totale lewe in die plaaslike geloofsgemeenskap. Hierdeur kan die geloofsgemeenskap wat die heil van Christus deelagtig geraak het, verenig optree soos wat dit 'n nuwe gemeenskap betaam (Smit 2003:163). In die Pauliniese briewe kom die gedagte van assimilasie sterk na vore (Meeks 2003:87-88). Nuwe lidmate in die geloofsgemeenskap word nou mekaar se broers en susters (vgl Gal 4:19; 1 Kor 4:14; 2 Kor 6:13, 12:14). Eenheid, as kenmerk van die kerk in die konteks van die plaaslike geloofsgemeenskap (Guder 1998:255), stel die kerk in staat om inklusief te wees, sodat gelowiges ongeag kerkagtergrond, ras, nasionaliteit, taal, kultuur, stand, geslag of afstand, voel dat hulle behoort (Möller 1994:308-311). Sodanige eenheid weerspieel volgens Christus geloofwaardigheid ten opsigte van die 'gestuurde' aard, of die missionaliteit, van die kerk (vgl Joh 17:20-21). Slegs wanneer die plaaslike geloofsgemeenskap in staat is om mense ten volle op te neem kan hulle waarlik inhoud aan die eienskap van 'eenheid' gee (Hinson 1996:77).
Op grond van Handelinge 2:47 waar God 'mense by die gemeente [gevoeg]' het, kan 'n meganiese assimilasieproses krities beoordeel word. Christian Schwarz (1996:8-9) ondersteun hierdie beginsel ten volle in sy teorie oor die biotiese potensiaal van geloofsgemeenskappe. Volgens hom vind groei vanself plaas wanneer die weerstandsfaktore beperk word sodat die omgewing groei aanmoedig. Hy praat van 'selforganisasie' (Schwarz 1996:10), en gebruik die begrip 'vanself', wat Jesus ook in Markus 4:26-29 gebruik, om die geloofsgemeenskap se biotiese potensiaal aan te dui. Schwarz (1996:14) beskou menslike intervensie as 'n tegnokratiese paradigma wat hoofsaaklik deur die
oo |\J --J
u> <D u
"5 o 'ra
<D tr> <D CT
0 £ M H
Kerkgroeibeweging ingespan is, en wat die rol van metodes en prosesse oorskat. Hy het dalk gelyk in die opsig dat dit God is wat groei veroorsaak, maar weerspreek sy eie teorie in ander opsigte. Schwarz (1996:28) noem funksionele strukture as een van die karaktereienskappe wat uiteindelik nie 'vanself' tot stand kan kom nie, maar menslike intervensie veronderstel. Dit verbreek dus die 'vanself'-beginsel. Uiteindelik is die plaaslike geloofsgemeenskap in wese nie net 'n lewende organisme nie, maar ook 'n sosiale werklikheid met organisatoriese kenmerke. Die twee pole 'organisme' en 'organisasie' behoort nie teen mekaar afgespeel te word nie, maar staan in 'n bipolere spanningsverhouding teenoor mekaar. Die groei in die kerk hang dus nie net van God se werk af nie, maar verg deelname van mense as medewerkers van Christus (vgl 1 Kor 3:6-10). Dit is dus duidelik dat, terwyl God die biotiese potensiaal skep, dit nie die plaaslike geloofsgemeenskap van die verantwoordelikheid onthef om saam te werk nie. Terwyl God verantwoordelik is vir die ontstaan van die geloofsgemeenskap, en die toevoeging van die wat gered word, is dit die plaaslike geloofsgemeenskap se verantwoordelikheid om die lidmaatskapgroei in prosesse soos assimilasie te organiseer.
Meeks (2003:74) som die gevolg van volledige assimilasie soos volg op: 'these groups enjoyed an unusual degree of intimacy, high levels of interaction among members, and a very strong sense of internal cohesion'. 'n Sterk band tussen lidmate is een van die prominente kernfunksies van 'n geloofsgemeenskap (Van der Ven 1993:82). Dit verwys hoofsaaklik na die koinoniaverband, wat net moontlik is vanwee integrasie en onderlinge verbintenisse. Die toets van ware assimilasie is of lidmate uiteindelik ervaar dat hulle tot die geloofsgemeenskap behoort. Murray (2001:156) meen dat mense nie geloofsgemeenskappe verlaat omdat hulle nie meer glo nie, maar omdat hulle nie meer voel hulle behoort nie. Ford (2007:49) het weer in sy navorsing bevind dat gemeentes in hul assimilasieproses oormatig op onpersoonlike kommunikasie, soos inligtingsbrosjures, lidmaatskapklasse en so meer, konsentreer, terwyl assimilasie 'n persoonlike, verhoudingsgegronde proses behoort te wees. Die uitkoms van 'n behoorlike assimilasieproses is waarskynlik 'n sterk verbintenis tussen lidmaat en gemeente. Bosch (1979:200) beskryf 'n missionale geloofsgemeenskap as 'n gemeente wat in staat is om buitestanders gemaklik op te neem. Dit beskou missionaliteit dus nie net as deelname aan die Missio Dei nie, maar ook as die ontwikkel van strukture en prosesse wat mense behoorlik in die geloofsgemeenskap opneem.
Assimilasie is 'n dinamiese proses waardeur nuwe lidmate by die wese van die plaaslike geloofsgemeenskap geintegreer word. In hierdie verband ontstaan die vraag watter aspekte belangrik is vir die assimilasieproses van nuwe lidmate, en of 'n sinvolle model ontwikkel kan word om die assimilasieprosesse in geloofsgemeenskappe te bevorder en te vergemaklik.
van die gelowige in die geloofsgemeenskap (Meeks 2003:150). Die Nagmaal word ook gereeld as die ritueel van solidariteit in die geloofsgemeenskap gevier (Meeks 2003:157). Ander institusionele aspekte soos 'kategese', dissipline, skriftuur en die apostoliese bediening was van die sake wat in die proses van assimilasie gebruik is. 'n Verwysing na 'kategese' kom in Galasiers 6:6 (ho katechoumenos/t 'n katechounti) voor, en verwys na die vroee voorkoms van 'n eenvoudige assimilasieproses wat na die eerste eeu meer omvattend begin raak het (Ferguson, Mchuah & Norris 1997:223). Assimilasie het uit twee fases bestaan, naamlik die van 'belangstellendes' (audientes, akromen) en die van 'kategese'. Elke proses het bestaan uit 'n drieledige voorbereiding van kategese of lering (vgl 1 Tim 4:13), asketisme (vgl 1 Kor 9:27), en liturgie as openbare diens (vgl Heb 8:6) (Scannell 1996:1). Hierdeur is die persoon in die geloofsgemeenskap ingelyf: 'they drilled into converts an exclusive identity as the people of God under a new Covenant' (Hinson 1996:7778). Die rituele en gebruike was dus 'n stewige grondslag vir integrasie en eenheid (Meeks 2003:157), sodat die plaaslike geloofsgemeenskap van ander organisasies onderskeibaar was, en hulle 'korporatiewe' bewussyn en verbintenis kon uitleef (Hinson 1996:170).
In die huidige tydvak bestaan daar verskillende modelle en benaderings met betrekking tot die assimilasie van lidmate in gemeentes. Ford (2007:49) het in sy navorsing bevind dat 'n groot aantal gemeentes oor geen proses beskik nie, omdat hulle verkeerdelik veronderstel dat assimilasie vanself sal plaasvind. Sommige beskik wel oor 'n assimilasieproses, maar dit bestaan bloot daaruit om die leierleraar persoonlik te ontmoet en sy of haar visie vir die geloofsgemeenskap te hoor. Vir ander is dit die geleentheid om persone by kleingroepe te betrek, sodat hulle kan voel hulle behoort. Daar is ook gemeentes wat op waardes fokus en voornemende lidmate oor die presiese geloofsoortuigings van die geloofsgemeenskap inlig (Dever & Alexander 2005:61). Hierdie benaderings hou almal voordele vir die geloofsgemeenskap in, maar skiet nogtans tekort in die prosesmatige opneem van lidmate in die geloofsgemeenskap. Gevolglik is dit nodig om die belangrikste aspekte van suksesvolle en volledige assimilasie van nuwe lidmate te bepaal.
Bedoelings of intensies verwys na mense se waardeoordele, vertroue en grondliggende ervaring ten opsigte van die geloofsgemeenskap. Mense beoordeel waardepatrone meestal onbewus. Wanneer hulle daarby aanklank vind, ervaar hulle 'n grondliggende gevoel dat die kerk 'n betroubare waarheid bemiddel. Hulle ontwikkel derhalwe die begeerte om aan te sluit, en maak dan die begeerte (bedoeling) bekend (Basson 2006:88). Nie net die bedoelings van die nuwelinge nie, maar ook die van die plaaslike geloofsgemeenskap behoort in die proses van assimilasie verklaar te word. So word 'intensie' die dryfveer wat mense van voornemende en/of randlidmaatskap bring tot volle betrokkenheid by kerkaktiwiteite. Die kultuur speel 'n ewe groot rol in hulle volledige assimilasie in die geloofsgemeenskap.
Assimilasie kan beskou word as 'n proses waardeur persone betrokke gemaak en ingelyf word by die kultuur sodat hulle volledig by die lewe van die geloofsgemeenskap geintegreer kan word, om sodoende in die identiteit van die gemeente opgeneem te word. In die vroegste Christelike gemeentes was die fokus van die assimilasieproses op die verskillende rituele. In die Pauliniese briewe (vgl Gal 3:27-28; 1 Kor 12:13) val die klem byvoorbeeld sterk op die doop as die inwydingsritueel
Sinvolle aktiwiteite waarmee mense hulle kan vereenselwig, blyk ook waardevol te wees om mense te betrek. Volgens Lazenby (1995:22-23) is die kenmerke van lidmaatskap deelname aan die genadeverbond, geloof en betrokkenheid. Ook Hendriks (1994:187) wys geloof en betrokkenheid as kenmerke uit. Die kenmerke van geloof en betrokkenheid wat deur sowel Lazenby
as Hendriks genoem word, is nou verwant. Geloof is die eerste aspek wat lei tot die intensie om lidmaat te word. 'Geloof' verwys hier na geloofskwessies én die aanvaarding van kultuur, met ander woorde hoe die geloof in die kulturele konteks gestalte kry. Betrokkenheid volg direk op geloof. Omdat mense glo, is hulle bereid om deel te neem. Een van die belangrike redes waarom mense voel dat hulle behoort, is waarskynlik omdat hulle betrokke is en dit hulle lewe sin gee. Deelname lei dus tot 'n gevoel van verbondenheid. Volgens Schaller (1986) kan dit soos volg verloop:
•	'n Persoon word deel van 'n kleingroep in die geloofsgemeenskap, waar intieme verhoudings belangrik is, en sluit dan as lidmaat aan.
•	'n Persoon sluit aan as lidmaat, en raak dan betrokke by 'n kleingroep, waar intieme verhoudings belangrik is.
•	'n Persoon sluit aan as lidmaat, en kry dan 'n bepaalde amp in die geloofsgemeenskap.
•	'n Persoon sluit aan, en vervul 'n bepaalde taak in die geloofs-gemeenskap.
•	Die persoon sluit aan, maar raak geensins betrokke nie.
Schaller het die studie onderneem met die oog op die retensie van lidmate. Met die eerste moontlikheid is behoud na aansluiting die sterkste. Die tweede, derde en vierde moontlikhede toon ook goeie retensie van lidmate. Met die vyfde moontlikheid is die behoud van lidmate egter baie laag, want die persoon kan uiteindelik 'n blote toeskouer word, onaktief raak, en vir die geloofsgemeenskap verlore gaan. Schaller se bydrae toon aan hoe belangrik betrokkenheid in die assimilasieproses is. Wat egter onduidelik is, en nie met behulp van Schaller se model uitgeklaar word nie, is wat sou gebeur as die klein of belangegroep, of die lede daarvan, self nie volledig geïntegreer is nie. Hoe sal dit lidmaatbehoud beïnvloed? Wat sal gebeur as die groep 'n negatiewe gesindheid teenoor die geloofsgemeenskap ontwikkel? Deelname aan 'n kleingroep wat lei tot verbondenheid met die groter geloofsgemeenskap, beteken nie noodwendig gelyke lojaliteite nie.
Die derde sy van assimilasie is die kultuur van die geloofsgemeenskap. Die gemeenskap van die gelowiges ontstaan weens die verwesenliking van die sendingopdrag (vgl Matt 22:36-40), en is die 'primary community by which the faith is expressed and perpetuated' (Hopewell 1988:14). Terwyl die kerk se verhouding met die Drie-enige God op 'n vertikale verbondenheid dui, verwys die gemeente as gemeenskap na dié wat glo en die verbondenheid horisontaal uitbrei (Möller 1994:288). Die horisontale uitbreiding van die verbintenis impliseer 'n onderlinge verhouding (vgl 1 Joh 1:7) tussen mense in 'n geloofsgemeenskap wat 'kinders van God' genoem word (Hunt 2002:84; Hopewell 1988:12-13). 'n Geloofsgemeenskap is uiteindelik meer as net 'n gewone vrywillige assosiasie wat
deur 'n enkele gedeelde belang bymekaargehou word. Dit is 'n gemeenskap van mense wat weens wedergeboorte in verhouding met God gekom het, en nou as medebroer en -suster van die geloof in die plaaslike geloofsgemeenskap opgeneem behoort te word.
Elke plaaslike geloofsgemeenskap het 'n heersende wêreldbeskouing. Die norm vir gemeentes is dat lidmate wat
gereeld eredienste bywoon, dieselfde wêreldbeskouing sal hê, terwyl dit nie die geval sal wees met mense wat nie gereeld eredienste bywoon nie (Carroll, Dudley & McKinney 1990:32). Mense wie se wêreldbeskouing van die gemiddelde benadering afwyk, is dikwels oorkrities teenoor die gemeente. Die lewens- en wêreldbeskouing blyk gewoonlik uit die taal van die gemeente (Basson 2006:60-61).
•	Kernwaardes omskryf die geloofsgemeenskap se karakter en kultuur (Malphurs 1996:31-47).
•	Beskermde (verskanste) waardes verwys na die waardes wat in die reëls, regulasies en standaarde van die geloofsgemeenskap bestaan (Meeks 2003:84). Hierdie waardes skep duidelik omskrewe grense vir die geloofsgemeenskap (Gunton 2002:129).
•	Belangewaardes verwys na die waardes wat weens die gedeelde belange en visie van die geloofsgemeenskap ontstaan (Basson 2006:58-59).
•	basiese oortuigings oor reg of verkeerd wat nie noodwendig 'n religieuse oorsprong het nie
•	absolute of relatiewe morele oortuigings
•	intellektuele aannames oor 'n benadering of gedrag wat die gewensde resultate sal oplewer
•	ervaring van die konsekwensies van gedrag.
Hierdie waardes ontstaan onwetend of doelbewus in die lewe van die plaaslike gemeenskap; dit bepaal die geloofsgemeenskap se karakter, reëls, gedeelde belange en visie. Mense binne én buite die geloofsgemeenskap is blootgestel aan hierdie waardes en dit het 'n uitwerking op hulle interaksie met en beoordeling van die kerk (Anderson 1992:103). Om tuis te voel met die kernwaardes van 'n geloofsgemeenskap, is voorwaarde vir 'n individu om volledige te assimileer.
Assimilasieproses van lidmate in gemeentes
BELANG BY KULTUUR
GEEN BELANG BY KULTUUR
Assimilasieproses om kernlidmate te identifiseer
'n Lidmaat (Abrie) van gemeente X skakel by gemeente Y in. Abrie was baie betrokke by sy vorige gemeente, en spreek sy begeerte uit om by die nuwe gemeente betrokke te raak. Die pastor is verheug, want gemeente Y het 'n groot behoefte aan begaafde lidmate wat betrokke wil wees. Die pastor oortuig die bestuursraad om Abrie 'n leierspos te gee, aangesien sowel sy gawes as sy gesindheid dit regverdig. Abrie se betrokkenheid
le op vlak 4, en hy word onmiddellik as kernlidmaat opgeneem. Abrie onderskryf egter nog nie die waardes van die gemeente nie. Vir 'n ruk gaan dit goed. Abrie huldig die sterk oortuiging dat prediking hoofsaaklik oor mense se sondes moet handel. Abrie werk nog met 'n stel waardes uit gemeente X. Uiteindelik bots Abrie met die ander gemeenteleiers omdat hulle waardeoordele verskil. Na verskeie gesprekke verlaat Abrie, sy gesin en ander lidmate wat met Abrie saamstem, die gemeente, en groot ongelukkigheid heers. Die pastor meen Abrie was ontrou; hy het van meet af aan bybedoelings gehad, met negatiewe gevolge. Wanneer die gevallestudie krities beskou word, le een van die oorsake van die konflik duidelik daarin dat Abrie nie uit die staanspoor die waardes van die gemeente onderskryf het voordat hy as 'n kernlidmaat opgeneem is nie. Hierdie konflik en die gepaardgaande gevolge kon moontlik verhoed gewees het indien die gemeente oor 'n behoorlike assimilasieproses beskik het.
Die vraag is in watter stadium iemand as 'n lidmaat van die geloofsgemeenskap beskou word. In gemeentes met duidelike assimilasieprosesse sal lidmaatskap waarskynlik eers vanaf vlak 3 'n aanvang neem. In gemeentes sonder duidelike assimilasieprosesse kan dit van so laag as vlak 0 wees. Die uiteindelike doel van assimilasie is om elke persoon op vlak 4 te kry, waar hulle die gemeentewaardes (kultuur) volledig aanvaar en betrokke is by gemeenteaktiwiteite. Volledige assimilasie in die geloofsgemeenskap beteken dus sowel betrokkenheid as aanvaarding van die kultuur, waarop kernlidmaatskap volg.
Die plaaslike gemeente is daarop afgestem om mense te beinvloed, te verander en tot 'n alternatiewe lewenstyl te begelei (Guder 1998:152). Dit is slegs moontlik indien mense doeltreffend bereik en in die geloofsgemeenskap opgeneem word. Lidmaatassimilasie geskied nie net ter wille van die uitbreiding van die kerk se lidmaatskap nie, maar om mense van verskillende vlakke van betrokkenheid by die lewe van die geloofsgemeenskap te integreer, sodat hulle die geloofsgemeenskap se kultuur volledig aanvaar en behoorlik by die gemeenskap se aktiwiteite betrokke raak, om sodoende in die persoonlikheid en die identiteit van die plaaslike geloofsgemeenskap opgeneem te word. Volgens Guder (1998:152) is dit 'a cultivating process that produces people in a particular way'.
Die assimilasie van nuwe lidmate is duidelik 'n veeldimensionele proses. Dit behels drie belangrike komponente, naamlik die voornemende lidmaat se intensie, se kennis van en instemming met die plaaslike geloofsgemeenskap se kultuur (wat die wereld- en lewensbeskouing, waardes en gedrag insluit), sowel as betrokkenheid by die geloofsgemeenskap se aktiwiteite. Die voorgestelde assimilasiemodel veronderstel dat die plaaslike geloofsgemeenskap nuwe lidmate prosesmatig van vlak tot vlak sal help ontwikkel tot kernlidmate word.
Ammerman, N.T., 1998, 'Culture and identity in the congregations [Kultuur en identiteit in die gemeentes]', in Ammerman, N.T., Carroll, J.W., Dudley, C.S. & McKinney, W. (eds.), Studying congregations: A new handbook, pp. 78-104, Abingdon, Nashville, TN.
Anderson, L., 1992, A church for the 21 th century ['n Kerk vir die 21ste eeu], Bethany House, Minneapolis, MN.
Basson, E.F., 2006, 'Die AGS-gemeente as 'n missionale geloofsgemeenskap: 'n Deelnemende aksie navorsingsprojek', Fakulteit Teologie, DLitt et Phil-proefskrif, Universiteit van Johannesburg.
Bosch, D.J., 1979, Heil vir die wereld, NG Kerkboekhandel, Pretoria.
Burger, C.W., 1991, Die dinamika van 'n Christelike geloofsgemeenskap, Lux Verbi, Kaapstad.
De Klerk, B.J., 2001, 'Wisselwerking tussen liturgie en kultuur in die Suid-Afrikaanse konteks: Enkele vertrekpunte', Praktiese Teologie in SA 16(2), 57-75.
Dever, M. & Alexander, P., 2005, The deliberate church [Die se	doelbewuste kerk], Crossway, Wheaton, IL.
^ Dingemans, G.D.J., 1987, Een huis om in te wonen ... ['n Huis om in
te woon], Boekencentrum, 's-Gravenhage. — Dobson, E.G., Leas, S.B. & Shelley, M., 1992, Mastering o	conflict and controversy [Die bemeestering van konflik en
^	omstredenheid], Multnomah Press, Portland, Oregon.
o Dudley, C.S. (ed.), 1998, 'Process: Dynamics of congregational ¡^j	life [Proses: Die dinamika van gemeentelike lewe]', in
¡g t:	Ammerman, N.T., Carroll, J.W., Dudley, C.S. & McKinney,
el ei W. (eds.), Studying congregations: A new handbook, pp. 105-131, £	Abingdon, Nashville, TN.
^ (¡0 Ferguson, E., Mchuah, M.P. & Norris, F.W. (eds.), 1997, se 'Catechumenate', in Encyclopedia of Early Christianity, .<D	Garland, New York.
^ Ford, K.G., 2007, Transforming church [Tranformeerende kerk],
0	Tyndale, Salt River.
I— Frost, M. & Hirsch, A., 2003, The shaping of the things to come: W	Innovation and mission for 21st-century church, Hendrickson,
1	Peabody, MA.
Guder, D. L. (ed.), 1998, Missional church [Missonere kerk], William B. Eerdmans, Grand Rapids, MI.
Hendriks, H.J., 1994, 'Missionere gemeentebou', Praktiese Teologie in Suid-Afrika 9(2), 180-191.
Hinson, E.G., 1996, The Early Church: Origins to the dawn of the Middle Ages [Die vroee kerk: Oorsprong tot aan die begin van die middeleeue], Abingdon, Nashville, TN.
Lazenby, M.J., 1995, 'Kerklike lidmaatskap: Prakties-teologies verken', Praktiese Teologie in Suid-Afrika 10(1), 15-28.
Maier, H.O., 2002, The social setting of the ministry as reflected in the writings of Hermas, Clement and Ignatius [Die sosiale omgewing van die bediening soos weerspieel in die geskrifte van Hermas, Clement en Ignatius], Wilfrid Laurier University Press, Waterloo, Ontario.
Malphurs, A., 2007, A new kind of church: Understanding models of ministry for the 21st century ['n Nuwe soort kerk: Die verstaan van modelle vir die bediening van die 21ste eeu], Baker Books, Grand Rapids, MI.
Merriam-Webster Online, 2007, 'Weltanschauung [Ideologie]', in Merriam-Webster Online Dictionary, viewed 20 September 2007, http: // www.m-w.com/cgi-bin/dictionary.
Möller, F.P., 1994, Woorde van lig en lewe reeks: 'n Dogmatiese studie, deel 3, AGS Drukkers, Johannesburg.
Nash, R.H., 1992, Worldview in conflict [Wereldbeskouing in konflik], Zondervan, Grand Rapids, MI.
Nel, M., 2002, 'Missionere koers van 58 gemeentes in Suid Afrika: 'n Empiriese verslag', Praktiese Teologie in Suid-Afrika 17(1), 53-74.
Shaw, P., 2006, The four V's of leadership, Capstone, Chichester.
Smit, G., 2003, 'Gawegedrewe bediening in missionerende gemeentes', Praktiese Teologie in Suid-Afrika 18(2), 158-178.
Thinker, G.E., 1993, Missionary conquest [Missionere verowering], Augsburg Fortress, Minneapolis, MN.