Blote onheilsprofesieë? Selfs talle kenners dink nie so nie. Suid-Afrika het immers lankal van die meeste MIV/vigslyers ter wêreld. Nee, dis bepaald nie bangpratery wanneer gesondheidsmense sê dat ons ons moet gereed maak vir ’n moontlike verlammende krisis nie.
Hulp in die bekamping van vigs deur die Amerikaners kan blykbaar ook nie onbepaald voortduur nie. In Maart 2013 het die VSA aangekondig dat hul hulppakket aan Suid-Afrika teen 2017 met die helfte verminder sal word. Dit alleen is ’n baie donker vooruitsig.
BO: Skandeer-elektronmikrograaf van MIV wat in gekweekte limfosiete ontluik. (’n Limfosiet is ’n soort wit bloedliggaampie met ’n digte kern wat in groot getalle in limfweefsel voorkom.) Veelvuldige ronde bolletjies op die seloppervlak dui die versamelplekke en ontluiking van virions aan. ’n Virion is 'n enkele volledige en aansteeklike virusdeeltjie. Hierdie beeld (oorspronklik in swart-wit) is digitaal verkleur om sekere belangrike kenmerke te benadruk.
’N VIRUS in die biologiese sin hou geen verband met die virusse wat soveel verwoesting in jou rekenaar kan aanrig nie en, as ’n mens na die menslike ellende kyk wat byvoorbeeld deur die gevreesde MI-virus gesaai word, is enige vergelyking tussen sulke virusse eintlik absurd.
Biologiese virusse (uit die Latyn vir “gif”) is enige aantal organiese entiteite wat doodeenvoudig bestaan uit genetiese materiaal wat deur ’n beskermende omhulsel omring word. Die term “virus” is die eerste keer in die jare tagtig van die negentiende eeu (dus ’n klompie jare voor die Anglo-Boereoorlog) gebruik. Dit was om organismes te beskryf wat siektes veroorsaak maar wat kleiner as bakterieë is.
Die twee klasse nukleïnesure is die deoksiribonukleïnesure (DNS) en die ribonukleïnesure (RNS). Die "ruggrate" van sowel DNS- as RNS-molekules is spriraalvormige stringe. Hieraan is ’n menigte kleiner molekules geheg en die volgorde van hierdie molekules aan die string bepaal die kode van die besondere nukleïnesuur. Die kode laat weet op sy beurt aan die sel hoe hy óf ’n presiese weergawe van homself moet skep óf hoe hy die proteïene moet vermenigvuldig wat hy vir oorlewing nodig het.
Alle lewende selle bevat die genetiese materiaal DNS. Die selle van bakterieë het miskien slegs een string DNS, maar só ’n string bevat al die inligting wat die sel nodig het om ’n presiese weergawe van homself te maak. Die selle van soogdiere bevat ’n menigte DNS-stringe wat in chromosome saamgegroepeer is. Kortom, die struktuur van ’n DNS-molekule of kombinasie van DNS-molekules bepaal die vorm en funksie van die nakomelinge. Sekere virusse, wat retrovirusse genoem word, bevat slegs RNS pleks van DNS, maar soos gesê word virusse op sigself in die reël nie as ware lewende organismes beskou nie.
Sekere soorte RNS het ’n ietwat ander funksie as dié van DNS. Hulle neem deel aan die wesenlike opbouing van die proteïene wat ’n sel produseer. Dit is iets wat viruskundiges besonder interesseer, aangesien baie virusse vermenigvuldig deur die gasheer-selle te "dwing" om nog virusse te vervaardig. Die virus injekteer sy eie RNS in die gasheer-sel en die gasheer-sel gehoorsaam die kode van die indringer-RNS pleks van sy eie. Sodoende maak die sel proteïene wat in der waarheid virusse pleks van proteïene is wat vir die funksionering van die sel nodig is. Die gasheer-sel word vernietig en die nuut gevormde virusse kan nou hul RNS in ander gasheer-selle injekteer.
Verworwe Immuniteitsgebreksindroom of vigs is ’n kliniese sindroom (’n groep van verskillende ongesteldhede wat saam ’n siekte kenmerk) wat veroorsaak word deur skade aan die immuniteitstelsel weens infektering met die MI-virus.
In mense wat met die MI-virus geïnfekteer is, is daar ’n geleidelike verlies aan immuniteitselle en immuniteitsfunksie. As die verlies aan immuniteitsfunksie nie behandel word nie, lei dit uiteindelik tot die ontwikkeling van siektes wat veroorsaak word deur gewone besmettings wat nie ’n bedreiging vir gesonde mense inhou nie. Sonder behandeling duur dit in die reël ses tot tien jaar vanaf besmetting tot die ontwikkeling van vigs, maar die verloop van die siekte kan grootliks van individu tot individu wissel.
Allerhande sogenaamde teenretrovirale middels is reeds vir die behandeling van MIV-infektering goedgekeur. Die hoë koste van verskillende middels wat in kombinasie gebruik word, plaas ’n groot las op die gesondheidsdienste—selfs in ontwikkelde lande soos Brittanje—wat nog te sê in die ontwikkelende wêreld waar verreweg die meeste MIV-infekterings voorkom. Minder as vier persent van die mense in lae- en middelinkomstelande wat teenretrovirale behandeling nodig gehad het, het teen die einde van 2001 sulke middels ontvang. Die stryd in Suid-Afrika vir die broodnodige vrylike verskaffing van sulke teenretrovirale middels was lank ’n groot twispunt, maar die regering het uiteindelik ingestem om met ’n duur program te begin (kyk onderaan die volgende afdeling).
DIE tydlyn hieronder bied ’n oorsig van die ontwikkeling van die MIV/vigsepidemie. Omdat ons hoofbron Amerikaans is, word groot nadruk op Amerikaanse verwikkellinge gelê. Hoewel dit dus nie heeltemal ’n weerspieëling van die wêreldwye prentjie is nie—oor die geweldige toename in Afrika suid van die Sahara is die statistieke byvoorbeeld nie naastenby so volledig nie—bevat die tydlyn tog die hooftrekke van die geweldige eskalasie, en stappe om dit te probeer bekamp, sedert die uitbreek van vigs.
1999 Die Suid-Afrikaaanse Vigsentstof-inisiatief (South African AIDS Vaccine Initiative of SAAVI) word deur die Suid-Afrikaanse kabinet en Eskom in die lewe geroep as ’n program van die Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad. SAAVI se opdrag is om ’n bekostigbare en doeltreffende voorkomende MIV-entstof vir Suidelike Afrika te ontwikkel.
2001 Die Suid-Afrikaanse Mediese Navorsingsraad publiseer ’n verslag oor die invloed van vigs op die land. Daarbenewens val die soeklig al hoe sterker op die hoogs kommerwekkende toestand in Afrika suid van die Sahara. Dit blyk dat Suid-Afrika van die meeste MI-virus- en vigslyers ter wêreld het. Die verslag raam dat tussen vyf en sewe miljoen van ons mense teen 2010 van die siekte kan sterf en sê dat dit verantwoordelik is vir veertig persent van die volwasse sterftes. Elders, in Asië, hou China in 2001 op om te ontken dat daar ’n vigsepidemie bestaan.
2004 Transnet sluit hom ook aan by navorsing oor en ontwikkeling van ’n MIV/vigs-entstof in Suid-Afrika met ’n borgskap aan SAAVI. Die vigsgevaar word nou ook van owerheidsweë terdeë besef. Waar pres. Thabo Mbeki eenmaal selfs die verband tussen die MI-virus en vigs bevraagteken en behandeling met teenretrovirale middels as "gevaarlik" afgemaak het, kom die regering op dreef met 'n landwye teenretrovirale behandelingsprogram. Gauteng word in April 2004 die eerste Suid-Afrikaanse provinsie wat middels ingevolge die regeringsprogram beskikbaar begin stel. Die Wes-Kaap het vroeër in die jaar met sy eie program begin.
2006 UNAIDS, die Verenigde Nasies se program rakende MIV/vigs, reik ’n verslag oor die stand van MIV/vigs wêreldwyd uit. Die prentjie vir Suid-Afrika lyk somberder as somber. Die getal Suid-Afrikaners wat aan die einde van 2005 geïnfekteer was, word op 5 500 000 geraam. Reeds 320 000 het as gevolg van vigs gesterf, 240 000 kinders tot 14 jaar lewe met MIV en
• Ander/onbekend: Hierdie groep bestaan uit mense wat vigs opgedoen het deur ander maniere (bv. 'n besering per ongeluk deur 'n besmette naald of borsvoeding by vigs-ma's).
BO: In Afrika suid van die Sahara het vigs reeds soos ’n verwoestende veldbrand versprei... en plek-plek gryp ontwikkelde lande soos Amerika in om hulp te probeer verleen teen ’n blykbaar onstuitbare oormag. Hier is twee vroue en ’n kind in ’n naaldwerksentrum vir slagoffers van die siekte in Burundi.
Honderdduisende kinders regoor die wêreld word jaarliks met die MI-virus geïnfekteer en sterf van vigs indien hulle nie behandel word nie. Miljoene ander kinders wat nie besmet is nie, word onregstreeks geraak weens die sterftes en lyding wat vigs in hul gemeenskappe veroorsaak.
Kinders wat hul ouers weens vigs verloor het, het baie liefde, steun en versorging van buitestanders nodig as daar nie familielede is wat dit vir hulle kan gee nie. Daar is verskillende organisasies wat sulke vigs-wesies versorg, maar die behoefte bly groot aan genoeg geldelike en ander materiële steun deur die owerhede en ’n meelewende publiek. •
Die virus AIV (aap-immuniteitsgebrek-virus) sou deur ape na die mens oorgedra gewees het (as gevolg van die eet van sjimpanseevleis) en in die mens tot sy huidige vorm as MIV gemuteer het. Ape vrek egter nie as gevolg van AIV-besmetting nie. Die geleerdes reken dat, omdat die ape soveel duisende jare nodig gehad het om ’n immuniteit teen hul virus te ontwikkel, dieselfde dalk vir die mens ten opsigte van MIV kan geld.
LINKS: Die dril (Mandrillus leucophaeus), ’n bobbejaanagtige aap, is die grootste van die ape wat op die eiland Bioko voorkom (ofskoon hierdie een in ’n Amerikaanse dieretuin afgeneem is). Daar is twee dril-subspesies, dié van die vasteland en dié van die eiland, maar hulle lyk baie dieselfde. Bioloë beskou Bioko as ’n lewende laboratorium vir studies van hoe plante en diere in isolasie ontwikkel. Daar is sewe aapspesies op die eiland Bioko, wat die drille insluit. Die binneland van die eiland in ongerep en pragtig—met ’n bos- en grasveld en reënwoud wat nog nog baie is soos dit was toe die eerste Portugese ontdekkingsreisigers in die vyftiende eeu hier aangedoen het.