Karel Landman (1796–1875) – Afrikanergeskiedenis
Karel Landman (1796–1875)
Die Karel Landman-monument
Karel Pieter Landman is op 5 Maart 1796 in die distrik Uitenhage gebore, die vierde en laaste seun van Johannes Abraham en Martha Maria (gebore Rog) se elf kinders. Soos meeste van sy tydgenote ontvang hy 'n skamele formele onderwys aan die Oosgrens, en gaan op jeugdige ouderdom reeds op kommando. As jongeling begin hy ook redelik selfstandig boer, en hy trou voor hy mondig word met Agatha Jacomina Meijer op 14 Februarie 1817. In 1823 koop hy saam met sy broer Johannes Abraham die plaas Melkhouteboom naby Olifantshoek, digby die Boesmansrivier, en teen die grens van die Uitenhage- en Albaniedistrikte. Hy was 'n suksesvolle boer, en koop in Desember 1834 'n aangrensende stuk weiveld sowel as sy broer se aandeel in Melkhouteboom. Slegs enkele weke later word hy tydens die Sesde Grensoorlog gedwing om met 'n groep medeburgers weswaarts van sy plaas af te vlug, en gevolglik ly hy swaar verliese.
Tydens die Slag van Bloedrivier op 16 Desember 1838 is Karel Landman tweede in bevel onder generaal Andries Pretorius. Aangesien Pretorius tydens die slag in sy hand gewond word, is dit Landman wat die Zulu's tot by Umgungundlovu agternasit en die hoofstat vernietig. Hy is ook die aanvoerder tydens die Slag van Wit Umfolozi op 27 Desember. As Volksraadslid vir die nuutgestigte Republiek van Natalia dien hy op verskeie komitees, en ook as tydelike voorsitter (1840-1841). Hy het tydens onderhandelinge met die Britse bevelvoerder in Natal, majoor Charters, daarop aangedring dat die Voortrekkers se regte gerespekteer sal word. Hy kon egter nie verhoed dat die Britte die Boere se ammunisie afneem, óf om dit terug te neem nie.
Ná 'n persoonlike botsing met generaal Andries Pretorius weier hy in 1842 om die wapen teen die Britte onder bevel van kaptein Thomas Smith op te neem. Hy verhuis na die distrik Pietermaritzburg-distrik, en vestig om op die plaas Uithoek, waar hy tot en met sy dood in 1875 woon. Dit beteken dat hy die res van sy lewe onder die Britse juk geleef het. Alhoewel geensins 'n inspirerende leier nie, en geneig om soms té versigtig op kommando te wees, was hy nietemin 'n dapper kryger. Ten tyde van sy dood was hy die laaste lewende vername Voortrekkerleier. Op 16 Desember 1939 ('n jaar na hoeksteenlegging) is 'n monument ter ere van Karel Landman op die plaas De Kol-rant in die distrik Olifantshoek onthul.