Die verwronge lewe van die platvisse
Die verwronge lewe van die platvis
Met altwee oë aan dieselfde kant van die kop en met die bek grotesk verwring, is die platvisse nou nie juis die aantreklikste skepsels op aarde nie. Maar hul rare eienskappe maak hulle wonderlik geskik vir hul lewe op die seebodem...
BO: 'n Regte ou skewebek, dié Pasifiese heilbot op die seebodem. Kyk mooi waar sit sy oë en hoe potsierlik en skeef sit daardie mond. Hierdie heilbotte is die grootste platvisse in die see. Hulle kan langer as twee meter word en tot 180 kg of meer weeg.
BO: Die Beringbot, een van talle verskillende soorte botte, tongvisse, skolle en heilbotte wat die eienaardige groep vorm wat ons die platvisse noem.
Krediet: Kitty Mecklenburg / US National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA)
YK in die spieël na jou gesig. Dit lyk simmetries, oftewel alkant eenders—hoewel natuurlik nie op 'n haar eenders nie. Maar jou neus en mond is in die middel, en weerskante het jy 'n oog en 'n oor. Selfs die linker- en regterkant van jou lyf is simmetries, en jy is gewoond daaraan om regop te loop.
Maar sê nou jy moes jou lewe lank op jou sy op die grond gelê het? Dan sou jou regs-links-simmetrie maar bloedweinig vir jou beteken het. Daar is egter 'n groep visse wat, pleks van deur die water te swem, die meeste van hul tyd op die seebodem lê. Platvisse—wat die tongvis, bot, skol en heilbot insluit—het liggame wat lyk asof dit horisontaal afgeplat is, hoewel hulle in der waardheid op hul sye lê.
Wanneer hulle uitbroei, lyk die platvislarwes nes die ander. Maar namate hulle groter word, begin iets eienaardigs gebeur: een kant van die skedel groei vinniger as die ander, wat die een oog na die ander kant van die kop laat skuif en die bek sywaarts verwring.
Terselfdertyd verdonker die kant van die liggaam waar die oë is, terwyl die ooglose kant byna kleurloos word. Die verdonkering help om die boonste deel van die liggaam te kamoefleer. Die kant wat aan die seebodem raak, het geen kleur nodig nie.
Die eindresultaat is 'n groep kreature wat bra komies lyk. Maar as jy dink hulle lyk raar, dink net hoe bisar jou eie gesig sou gelyk het as dieselfde met jou gebeur het!
BO: Die rugkant van 'n klein heilbot. Die larwes begin die lewe soos gewone visse met 'n oog aan elke kant van die kop. Wanneer hulle nagenoeg drie, vier sentimeter lank is, verskuif die oë oor die snoet na die regterkant van die kop, terwyl die kleur aan die linkerkant verdof.
PRAAT van die tongvis en baie mense dink aan 'n smaaklike gereg in 'n restaurant. Tien teen een dink hulle nooit eens aan die vreemde anatomie van die skepsel op hul borde nie—genoodsaak deur sy lewenstyl op die seebodem.
BO: Een van die tongvissoorte ('n sogenaamde Dover-tongvis) lê op die modderige seebodem.
Soos ander platvisse lyk die stuk of veertig soorte tongvisse soos ''normale'' klein vissies wanneer hulle uitbroei. Maar in hul vroeë lewenstadiums gaan lê hulle op hul linkersy en die linkeroog beweeg oor na die regterkant toe. 'n Groot deel van die bek raak verwronge onder die kop. Teen die tyd dat hulle volwassenheid bereik, is die liggaam plat en ovaalvormig, en het die rug-, aars- en stertvinne reeds 'n volledige rand om die vis gevorm.
Tongvisse hou in warm, vlak waters in die meeste wêrelddele. Hulle lê die grootste deel van die dag weggesteek onder die sand of gruis en maak gewoonlik snags hul verskyning of wanneer die lug betrokke is. Dan vreet hulle byvoorbeeld weekdiere, wurms en klein vissies wat op die seebodem lewe.
Omdat sy bek so anders sit, vreet die tongvis deur die voorkant van sy kop oor die slagoffer te maneuvreer en dit dan van die sand af in sy bek op te raap.
Orde: Pleuronectiformes. Familie: Soleidae.
SOWAT 300 verskillende soorte botte word in die Noordelike Halfrond aangetref. Die meeste hou in die kuswaters en varswaterriviermondings van Europa, maar party word so ver noord as die ysige waters van die Noordelike Yssee en sommige so ver suid as by die sonnige kuste van Noord-Afrika gevind. Die Engelse woord vir botte is ''flounders''.
Soos by ander platvisse sit altwee die oë van volwasse botte aan die een kant van die kop en wys die bek sywaarts. Hulle kan hul kleur soos verkleurmannetjies verander om met hul omgewing saam te smelt. Trouens, hulle is so vasbeslote om hulself te vermom dat 'n vis wat onder die water op 'n skaakbord geplaas word ook só 'n blokkiespatroon aanneem.
LINKS: As 'n bot onder die water op 'n skaakbord lê, sal hy homself probeer kamoefleer deur swart en wit vlekke te ontwikkel.
Botte vreet garnale, weekdiere en wurms wat in die sand of modder lewe. Hierdie skepseltjies speel wegkruipertjie wanneer dit laagwater is, maar met hoogwater kom hulle te voorskyn om die inkomende plankton te vreet. Dan is dit vir die botte maklik om oor die sand of modder te swem en hulle op te vreet.
Soos ander platvisse swem botte met vertikale golfbewegings van hul afgeplatte liggame.
Orde: Pleuronectiformes. Families: Pleuronectidae en Bothidae.
DIE skol is een van die belangrikste platvisse in die menslike dieet en groot hoeveelhede word in Noord- en Suid-Europa verorber. Hy verskil is sy kleurvlekke ietwat van ander platvisse, maar het eweneens 'n skewe bek en altwee oë aan dieselfde kant van die kop.
Skolle vreet ook klein weekdiertjies en ongewerweldes wat op die seebodem woon. Hulle gewaar hulle met hul oë en skiet dan horisontaal vorentoe om hulle met die bek op te raap. Klein prooi word heel opgevreet, maar groter slagoffers word deur skerp tande in die keel verbrysel.
Orde: Pleuronectiformes. Familie: Pleuronectidae.
LINKS: 'n Europese skol (Pleuronectes platessa) uit die suidelike Noordsee.
Foto: Hans Hillewaert, wat dit op hierdie bladsy in Wikimedia op die wêreldwye web geplaas het en dit gelisensieer het ingevolge die Creative Commons Attribution ShareAlike 2.5-lisensie. Kortom, gebruik word vergun mits Hans Hillewaert behoorlik erken word en dit slegs versprei sal word ingevolge 'n lisensie soortgelyk aan hierdie een. Amptelike lisensie.
DIE ''heil'' in die naam ''heilbot'' is afgelei van ''heilig'', 'n verwysing na die feit dat dit eenmaal op Christene se heilige dae geëet is. Maar die heilbot—die grootste van die platvisse—smaak goed op enige dag van die jaar.
Die heilbot, wat in koel, diep waters in die Noordelike Halfrond voorkom, kan langer as twee meter word en tot 180 kg of meer weeg. Soos ander platvisse het hy 'n afgeplatte liggaam met altwee oë aan dieselfde kant van die kop. Die ontblote deel van die liggaam is donkerbruin, die deel wat aan die seebodem raak, is so goed as kleurloos.
Krappe, visse en skulpvisse is op sy spyskaart.
Orde: Pleuronectiformes. Familie: Hippoglossidae.
Bees van 'n vis!
LINKS: Die Pasifiese heilbot (Hippoglossus stenolepis) van die noordelike Stille Oseaan is die grootste platvis in die see. Volgens die Internasionale Hengelvereniging word die rekord gehou deur 'n bielie van sowat 208 kg wat in 1996 by Alaska gevang is.
Maar die rôe is nie so "bot" nie!
RÔE, wat verwant is aan haaie, behoort tot 'n aparte groep platvisse as tongvisse, skolle en botte, maar anders as die bot-groep, wat op hul sye lê, is rôe só afgeplat dat hulle op hul pense lê.
REGS : 'n Mantarog (Manta birostris).
Foto: Emma Hickerson / US National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA)
ONDER: 'n Pylstert-rog van die see by Helsinki, die hoofstad van Finland.
Foto deur Skorpion87, wat dit in die Wikipedia-ensiklopedie op die wêreldwye web tot openbare besit verklaar het ("in the public domain"). Foto gewysig.