Teilhard de Chardin en die Boer | SkalkSkryf
Een vermiste pot »
Teilhard de Chardin en die Boer
April 18, 2013 deur Louwie
“From our empirical point of view, reflection is, as the word indicates, the power acquired by a consciousness to turn in upon itself, to take possession of itself as of an object endowed with its own particular consistence and value: no longer merely to know oneself; no longer merely to know, but to know that one knows.”
Teilhard de Chardin som dit mooi op, en dit is soos dit behoort te wees. Maar weet ons dat ons weet? Dit wil voorkom asof die ou mensdom nie werklik verder kom as “merely to know” nie.
Gaan koop die week voer op die vlaktes. Gawe boer, gesels ´n hond uit ´n bos. Die weer, die droogte, die prys van vleis en sonde met die bure. Hy vertel van skade weens ´n buurman se agterlosigheid. Vra hy die buurman om sy nuwe aanplanting van grasweiding met ´n breëblaar onkruiddoder vir hom te bespuit om die onkruid onder beheer te kry sodat die gras behoorlik kan groei. Doen die buurman dit toe vir hom, maar eers na hy sy eie mielielande met Eptam (´n grasdoder) bespuit het. Sonder om sy spuit uit te spoel gooi hy toe die MCPA gebaseerde gifstof in die spuit en bespuit die grasland daarmee. Die gevolg is natuurlik dat die Eptam toe die nuut aangeplante grasweiding uitwis en die MCPA die onkruid. Nou sit die boer met ´n land sonder bossies, maar ook sonder gras vir sy bokke.
Die land lyk nou soos die rugbyvelde uit my laerskool dae … kaal rooi grond.
Maar die boer is heel filosofies oor die skade. So leer mens uit jou foute, sê hy. Hy gaan nou maar liewer self vir hom ´n spuit koop.
Intussen het ´n vriend van hom, een of ander dorpsjapie met ´n lus in hom vir boerdery, gevra of hy op die boer se plaas ´n skuur kan bou, hy wil met boerbokke begin boer.
Boer sê ja, die grond is gratis beskikbaar op voorwaarde dat die geboue ordentlik gebou word en, sou die vriend vir een of ander rede die boerdery opgee, word die struktuur die boer se eiendom. Die vriend mag dan niks behalwe die diere van die plaas af verwyder nie.
Die vriend bou sy hokke, ordentlike hokke soos wat plakkers nie van kan droom nie. Dis yster en staal en beton en steen. Sommige restaurante wat ek die afgelope tyd besoek het steek sleg af teen die bok-hotel. Tussen R300,000 en R400,000 spandeer die vriend op die bouwerk. Hy koop die bokke en boer verbete vir 2 jaar op die plek, en toe besluit hy om Kaap toe te trek.
Die boer is heel filosofies oor die verloop van sake. Sodra die vriend sy bokke verwyder het, gaan hy sy eie bokke in die hokke sit. Dis ´n aardige verlies vir die vriend ja, maar dis maar hoe dinge gebeur. Hier wen jy, daar verloor jy. Die lewe gaan aan, of jy daarvan hou of nie.
“ … on a higher level, it is through sympathy, and this alone, that the human elements in a personalized universe may hope to rise to the level of a higher synthesis.”
Teilhard de Chardin sou dalk anders reageer op die lewe se bokhokke en verlies aan weivelde. Oordenking (reflection) en simpatie, sou hy sê, behoort verhoudings en ooreenkomste te stuur, nie kil ekonomiese oorwegings en hebsug nie. Wins en verlies, meesal my wins en jou verlies, was nog altyd maar die mens se onnadenkende, selfsugtige benadering tot die lewe.
“True union, the union of hart and spirit, does not enslave, nor does it neutralize the individuals which it brings together. It super-personalizes them.”
Vertel die boer my van ´n ander boer wat ook op pad is Kaap toe, na sy kinders toe. Hy wil sy trop skaap verkoop, sou ek belangstel. Toevallig soek ek skaap om te koop en ry na die man se plot toe om na die skaap te kyk.
Klop aan die deur van ´n redelik bouvallige huisie. Al antwoord wat ek kry is die drie Foxteriers wat verwoed teen die vervalle deur van sifdraad op en af spring en blaf. Wys die tuinwerker my na die buurman se huis. Die eienaar van die skaap kuier daar.
Klop aan die buurman se deur. Gryskop ou man maak die deur oop. Hy sê die buurman is nie daar nie, ek moet omloop, hy is langsaan. Loop om, maar “langsaan” is niks behalwe ´n motorhuis met 2 4×4 bakkies in en lang gras tussen vrugtebome.
Roep die gryskop my terug vanuit die motorhuis. Ons loop deur die motorhuis na die kombuis van dieselfde huis waar ek pas aan die voordeur geklop het en die gryskop man die deur oop gemaak het. Dis ´n effens vreemde situasie, met ´n maer mannetjie wat my toe nooi om op ´n redelik verweerde stoel oorkant hom plaas te neem. Die maer man is die eienaar van die trop skaap, en moontlik ook van die bottel Whisky wat op hierdie vroë oggend uur nog net omtrent 3cm voggies in hom oor het. Die vermiste vuurwater is duidelik reeds in die twee afgetrede ou ooms se lywe in.
Blink gedrink en vreeslik vrolik wil die twee manne gewigtig gesels oor die prys van skaap en onnosel arbeiders, maar hulle rep niks oor die prys van drank nie. Effens onsamehangend, maar steeds welwillend probeer hulle wys dat hulle nie deur hierdie stadsjapie ore aangesit gaan word met die verkoop van skaap nie.
“Die prys is sub… stansi … eel” sê die buurman.
“Maar ondel… handel … baar” sê die einaar en slaan sy dop met een sluk weg.
Daar is nog net genoeg drank in die bottel oor vir een dop elk tussen die twee ou manne, dus word ek nie drank aangebied nie.
“Ek gaan visvang by die see,” sê die eienaar van die trop dorpers en die amper leë bottel Whisky.
“Die ooie is almal dragtig,” sê die buurman. Sy glas is leeg en hy kyk hoopvol na die laaste bietjie genot in die bottel.
“Nie geskik vir slag nie,” sê die eienaar. “Alles in ag ge..no..me en voortsprui…tend …” sê hy gewigtig en aarsel onseker.
“Wat hy bedoel is …” waag die buurman versigtig.
“Ek wil nie verkoop nie,” sê die einaar in ´n oomblik van helderheid. “My vrou se gat, ek bly net hier by my skaapies en de hel met die visse, en f…. die kinders!”
Ons is toevallig saamgebring, maar daar was geen sprake van “super-personalizing” of hoër sintese nie. Inteendeel, so alkoholies gedepersonaliseerd is die twee dat sintese met `n boerbok moontlik die enigste is waartoe hulle in staat is.
Ek verlaat die twee vrolike ou manne wat, soos baie ander afgetrede ou mans, duidelik nie weet wat om met die vryheid wat aftrede bring, te doen behalwe om bedwelm, maar vrolik daar deur te slinger nie.
“Ons is twee wel be..lese manne,” groet die eienaar van 40 skaapooie my toe ek wegstap.
“En wel.. ter..tale,” voeg die gryskop ter verduideliking by.
“Ons kom van die ou Wes-Transvaal,” sê die toekomstige visserman.
“Ons ken ons skaap,” sê Gryskop agterna.
“En gladde stadsjapies,” lag die skaapboer uitbundig.
“If it is extrapolated into the future, mankind’s technico-socio-mental convergence upon itself forces us to envisage a climax of co-reflection, at some finite distance in time ahead of us: For this we can find no better (indeed, no other) definition than a critical point of Ultra-reflection. We cannot, of course, either imagine or describe such a phenomenon, which would seem to imply an escape from Space and Time.”
Ek ontvlug in `n stofstreep terug na my eie wêreld wat, reflektief gesien, moontlik net so gek is soos dié van hierdie twee ou manne.
Posted in Louwie | Tagged Aftree, Tielhard de Chardin | 5 Kommentaar
op April 19, 2013 at 9:52 vm Joh
Gesien in die lig daarvan dat die oorheersende gevoel van bestaan een van onvergenoegdheid is, wonner ek of simpatie as weg tot ‘n hoër sintese sin maak. Simpatie is ” an affinity, association, or relationship between persons or things wherein whatever affects one similarly affects the other.”
Om simpatie te hê is om mens self oop te stel om op dieselle wyse ge-affekteer te word as diegene met wie ons simpatiseer, en dus hulle onvergenoegdheid op onsself te plaas. Klink vir my dit kan in ‘n spiraal van absolute depressie ontaard.
op April 20, 2013 at 9:28 nm Louwie
Joh, ek dink die aanhaling ” whatever affects one similarly affects the other.” is presies wat T de C in gedagte gehad het waar almal dan op pad sou wees na sy “Ultra-reflection”, en so na sy “Omega point” toe, waar die begeerte na meer (Chardin se begeerte na “well-being” of jou “onvergenoegtheid”) reeds vervang is met `n begeerte na “more-being” na `n lang proses wat loop deur Biogenese, Antropogenese, Noögenese en uiteindelik, wat hy noem “Chritogenese” (kopdoekdraers sou dit seker Islamogenese wou noem, en Buddhiste Buddhogenese?).
Hy glo dat Godsdiens , en veral die Kotolieke kerk, die voertuig sal wees wat ons by die Groot Sintese sal uitbring, en godsdiens vra (eis?) emosionele meelewing. In daardie opsig is sy term “sympathy” dus heeltemal korrek (volgens jou woordeboek se definisie daarvan) om by sy “super-evolution” van die spesie (Homo. s) uit te kom, want emosie is wat die “trop” tot bo-menslike (soms onmenslike) dade aanspoor.
Ek dink sy gebruik van die woord simpatie was `n ongelukkige keuse. Onthou, die ou het sy storie geskryf iewers voor 1966 en in daardie tyd het `n man nie die term liefde maklik oor sy lippe laat rol nie (dit het nog nie juis verander nie??) en soos vandag ook nog, het dit toe vir mans grootliks dieselfde betekenis as lus gehad! Die woord sou dus nie in bogaande verband van pas gewees het nie 😀
Iewers gelees van iemand wat sê: “If someone’s pain touches your fear, it results in simpathy, but if someone’s pain touches your love, it resuts in compassion”. Dit is miskien die woord wat hy moes gebruik het “compassion” Maar dan weer; empatie is so Humanisties, so `n effe slapgat woord wat wil omarm, wat die Aarde vir almal `n (fisies) beter blyplek wil maak (nog meer begeertes na dinge wil bevredig) sodat niemand eintlik meer na die hoër geestelike dinge sal soek nie, wat nog van Hemel toe (of dan, Omega toe) wil gaan!
Op hierdie staduim van ons evolusie dink ek ons is nader aan `n “climax of co-erection” as T de C se hoop op `n “climax of co-reflection”
Daar is nog `n lang pad om te gaan!
op Junie 19, 2013 at 7:18 nm brieweuitdievreemde
‘n Lang pad om te gaan, Louwie, maar voor in die wa-pad brand ‘n lig (ag, daar moet net)…. tog? Hierdie is slightly off-topic, maar ek het een keer in ‘n boek oor Tantric Buddhism die volgende gelees: Compassion without understanding is sentimentality. Toe wonder ek: as dit waar is, wat is ‘understanding without compassion’ dan? Maar soos gese, dis off-topic.
ek weet nie, ek hou weer van die woord compassion. Dalk omdat ek dit nie verstaan nie.
op Junie 20, 2013 at 8:51 nm Louwie
Interessante vraag Dalene. Understanding without compassion kan in een situasie insig wees, byvoorbeeld waar jy, na verduidelik is, verstaan dat die aarde om die son draai. In `n ander situasie, byvoorbeeld waar bevelvoerders `n gevegsituasie verstaan en dan 20,000 troepe as skynaanslag op`n selfmoordsending teen die vyand stuur terwyl die hoofmag op `n ander plek die vyand aanval soos in WW 2 gebeur het, dan sou mens dit noodwendig brutaliteit kan noem.
Of soos in die geval waar die wêreld se oorbevolking as katastrofe verstaan word, en die oplossing sonder enige meelewing/compassion bedink en toegepas word deur miljoene mense dood te maak.
Soms noem ek ‘understanding without compassion’ sommer kortweg “Wetenskaplik” want dit is hoe ek daardie gedeelte van menslike aktiwiteit grootliks beleef.
op Junie 21, 2013 at 11:52 vm brieweuitdievreemde
Ja, ‘wetenskaplik’, soos die woord vandag verstaan en gebruik word, sal dit doen vir my ook Louwie.