Tsjaikofski was eers ’n amptenaar en het toe musiek gaan studeer aan die N.W. Rimskogo-Korsakowa-konservatorium in Sint Petersburg. Hy het later ’n dosent aan dieselfde konservatorium geword. ’n Ryk bewonderaar, gravin Nadesjda Filaretowna von Meck, het dit vir hom in 1877 moontlik gemaak om sy lewe aan die skryf van musiek te wy.
Hulle het jare lank gekorrespondeer, maar in 1890 het sy skielik om ’n onduidelike rede haar geldelike steun onttrek – moontlik óf omdat sy bankrot was óf omdat sy haar nie met sy homoseksualiteit kon vereenselwig nie. In 1866 het hy hoogleraar in harmonie aan die Moskouse Konservatorium geword, en in daardie jaar het hy sy Eerste Simfonie in G-mineur gekomponeer.
Sy koorsagtige werk aan die simfonie het die eerste van 'n reeks geestelike krisisse veroorsaak. Hy het in 1868 in Moskou met Balakiref en ander nasionalistiese komponiste kennis gemaak, maar hy het onafhanklik gebly en sy eie rigting in die musiek gevolg. Sy fantasie-ouverture Romeo en Juliet (1869) het 'n baie gewilde konsertstuk geword. In die middel van die sewentigerjare, tydens byna histeriese skeppingsaktiwiteit wat tot die Vierde Simfonie in F-mineur (1877) en die opera Eugene Onegin (na ŉ gedig van Poesjkin; 1878) gelei het, het hy 'n senuwee-ineenstorting gekry.
Hy het dit as ŉ meesterstuk beskou. Die eerste uitvoering is in Oktober 1893 deur die komponis gedirigeer, maar die werk is nie goed ontvang nie. Tsjaikofski het sy hele gemoed in hierdie werk, wat hy die Pathetique genoem het, gestort. Tydens ŉ cholera-epidemie in Sint Petersburg het hy 'n glas ongekookte water gedrink, en as gevolg daarvan is hy op 6 November 1893 aan die siekte dood.
Benewens ses simfonieë het Tsjaikofski onder andere simfoniese gedigte en operas geskryf, asook klavier- en vioolwerke. Veral sy eerste klavierkonsert, sy vioolkonsert, sy laaste drie simfonieë, sy balletmusiek en sy bombastiese 1812-ouverture word dikwels uitgevoer. Hy het geslaag om Wes-Europese musiekinvloede in Russiese musiek in te bring.
Sy werke is ook gelief vanweë die welluidende orkestrasie. Tsjaikofski het in ’n paar komposisies op ’n besondere wyse walsmusiek ingebring – nie net in sy ballette nie, maar ook in sy simfonieë.