PressReader - Kuier: 2018-01-24 - GELDSAKE: Bly hier­die jaar in be­heer van jou skuld
GELDSAKE: Bly hier­die jaar in be­heer van jou skuld
Jy hoef nie krom te loop van al die skuld op jou rug nie. As skuld goed be­stuur word, kan jou geldsake ge­sond bly. Hier is raad.
Ou skuld, nu­we skuld, K­ris­mis­skuld, skool­geld wat be­taal moet word . . . Geld­pro­ble­me kan sorg vir hoë stres­vlak­ke en sla­pe­lo­se nag­te. Skuld kom nie son­der ren­te nie en voor jy jou oë uit­vee, sit jy met meer skuld as wat jy kan af­be­taal.
Daar ís ma­nie­re om die nu­we jaar skuld­vry aan te pak of jou skuld te be­stuur en die fou­te van die ou jaar te ver­my.
Om skuld­vry te kan leef én ’n spaar­fonds op te bou, is dit no­dig om jou hou­ding teen­oor geld te ver­an­der. Ester O­ch­se, pro­duk­spe­si­a­lis by FNB, en ad­vo­kaat T­hayn Nie­mand, fi­nan­si­ë­le be­plan­ner by Ver­so We­alth, sê deur an­ders te dink oor geld, is reeds die eer­ste stap na min­der geld-wor­ries. Hul­le gee tien ma­nie­re hoe jy in die nu­we jaar slim te wer­ke kan gaan met jou geldsake.
1. Moe­nie skuld op jou eie aan­pak nie
Dit gaan dalk mak­li­ker wees om skuld saam as ’n span aan te pak as om dit al­leen te wil doen. Kom oor­een met jou part­ner of selfs an­der fa­mi­lie­le­de dat jul­le saam gaan werk om skuld sis­te­ma­ties af te be­taal. Skuld word in die al­ge­meen nie oor­nag ge­skep nie en dit kan soms lank neem om daar­van ont­slae te raak. Moe­nie ver­geet om myl­paal­oor­win­nings te vier nie, soos as jy die fi­na­le be­ta­ling ge­maak het op jou kre­diet­kaart­skuld. Vier dit saam met jou ge­sin deur jul­self een aand met ’n ete in ’n re­stau­rant te be­derf. Raak ook be­wus van jou koop­ge­woon­tes – as jy baie daar­van hou om skoe­ne te koop, moe­nie el­ke dag ver­by die skoen­win­kel loop nie!
2. Hou doel­wit­te om skuld te be­taal re­a­lis­ties
Dit is be­lang­rik om doel­wit­te te hê vir hoe jy jou skuld gaan af­be­taal, maar dit help nie as die doel­wit­te bui­ten­spo­rig is en jy dit in elk ge­val nie kan haal nie. As jy R5 000 ’n maand ver­dien, sal dit on­re­a­lis­ties wees om te dink jy kan 100% daar­van spaar as jy nog skuld ook moet be­taal. Dit is eg­ter haal­baar om 10% el­ke maand weg te sit. On­re­a­lis­tie­se fi­nan­si­ë­le doel­wit­te kan jou on­ge­mo­ti­veerd laat om te spaar.
3. on­voor­sie­ne uit­ga­wes
Ge­son­de fi­nan­si­ë­le be­plan­ning ver­eis dat jy se­ke­re re­ëls maak en dit pri­o­ri­ti­seer.
Deur an­ders te dink oor geld, is reeds die eer­ste stap na min­der geld-wor­ries. Ester O­ch­se en T­hayn Nie­mand
Die eer­ste re­ël be­hoort te wees dat jy voor­sorg tref vir on­voor­sie­ne gel­dri­si­ko’s. Kyk eers na skie­li­ke een­ma­li­ge uit­ga­wes soos ei­en­dom­ska­de (’n ge­y­ser wat bars) of die dood (’n be­graf­nis). Sit el­ke maand ’n be­drag geld weg so­dat jy rus­tig kan wees oor sul­ke ri­si­ko’s en nie op een slag ’n groot be­drag geld moet leen nie. Daar­na kan jy ’n nood­fonds skep. Pro­beer el­ke maand ’n be­drag weg te sit in ’n a­par­te bank­re­ke­ning, so­dat jy op die ou ein­de drie tot ses maan­de se sa­la­ris in dié re­ke­ning het. Hier­die nood­fonds is daar vir wan­neer jy vir ’n lang tyd son­der ’n in­kom­ste gaan wees soos as jy dalk jou werk ver­loor of on­ge­skik is weens ’n me­die­se nood­ge­val. Dit ver­hoed dat jy ond­mid­del­lik skuld teen hoë ren­te­koer­se moet aan­gaan.
4. Moe­nie son­der ’n begroting le­we nie
Een van die vin­nig­ste ma­nie­re om jou bank­re­ke­ning leeg te koop is om nie te be­groot nie. Maak ’n lys op jou foon of op ’n stuk pa­pier van jou in­kom­ste en uit­ga­wes.
Wees eer­lik en re­a­lis­ties oor jou uit­ga­wes. Moet by­voor­beeld nie ver­geet om bank­kos­tes ook in ag te neem nie. Kyk ook waar jy uit­ga­wes kan ver­min­der. In plaas daar­van om el­ke dag ’n muf­fin te koop, koop dit net el­ke twee­de dag. (Dis on­re­a­lis­ties om te dink dat jy nooit geld gaan span­deer op luukse i­tems nie, so moet dit nie heel­te­mal uit­sny nie.) As jy R40 per week só kan“spaar”, het jy het el­ke maand ’n ek­stra R160 om skuld af te be­taal.
Maar pre­sies wat­ter skuld be­taal jy eer­ste af met hier­die ek­stra geld?
Al­le skuld is nie sleg­te skuld nie. Dit is baie be­lang­rik dat jy eers die sleg­te skuld af­be­taal voor­dat jy die meer neu­tra­le en goeie skuld af­be­taal. Sleg­te skuld is daar­die ren­te­dra­en­de skuld wat jy aan­gaan om by­voor­beeld, ’n hand­sak of skoe­ne te koop oor 12 maan­de, ter­wyl neu­tra­le skuld die aan­koop van ’n re­ke­naar om ’n in­kom­ste daar­mee te ver­dien, kan wees. Goeie skuld is ’n huis­ver­band, die groei in waar­de van die huis sal met­ter­tyd die ren­te­kos­te delg.
5. be­taal paai­e­men­te ge­reeld en in volg­or­de
Die mak­lik­ste wat jy van ’n paai­e­ment ver­geet, is as jy dit los vir ’n vol­gen­de maand of nie in volg­or­de be­taal nie. As jy kan, is dit ’n goeie i­dee om ’n maan­de­lik­se de­biet­or­der teen jou bank­re­ke­ning te laat af­gaan vir ’n mi­ni­mum be­drag per skul­di­tem. Wees baie ver­sig­tig en maak se­ker daar is ge­noeg geld in jou re­ke­ning om so­da­ni­ge de­biet­or­ders te be­taal.
T­hayn stel voor jy be­gin met e­ni­ge ag­ter­stal­li­ge skuld om jou kre­diet­re­kord te ver­be­ter. Dis ook nie ’n sleg­te i­dee om jou kre­diet­ver­skaf­fers te kon­tak en te vra of daar nie ’n moont­lik­heid is dat hul­le die ren­te­koers kan ver­min­der nie. Sou jy by ’n kon­tak­sen­trum uit­kom en die o­pe­ra­teur gee jou ’n ne­ga­tie­we ant­woord, vra om met die su­per­vis­or hier­oor te ge­sels.
6. moe­nie uit­stel om te spaar nie
Soms dink jy jy sal be­gin spaar wan­neer jy “ge­noeg”geld het om weg te sit. Daar­die dag mag dalk nooit kom nie. Die op­los­sing is om el­ke maand ’n klein be­drag weg te sit en só jou spaar­geld oor ’n tyd lank op te bou. Die groot­ste ver­sko­ning wat men­se maak, is dat hul­le nie ge­noeg geld het om te spaar nie. Jy kan be­gin met ’n be­drag van so min as R50 per maand en steeds spaar. So­dra jy meer geld het, kan jy die be­drag ver­meer­der. Be­gin net ie­wers!
7. moe­nie geld span­deer wat jy nie het nie
Dít be­te­ken jy span­deer geld wat jy nie het nie. Jy span­deer meer as wat jy ver­dien en moet heel moont­lik skuld maak om ek­stra (dik­wels on­no­di­ge) uit­ga­wes te dek. Die re­ël hier is een­vou­dig: Span­deer jou geld op goed wat jy kan be­kos­tig. Om meer geld uit te gee as wat jy ver­dien, kan jou vin­nig in ’n siek si­klus van skuld laat be­land, selfs al kry jy dit reg om te spaar sal jy op dié ma­nier nooit jou doel­wit­te be­reik nie. Al jou geld sal ge­bruik word om skuld af te be­taal.
8. moe­nie geld­ver­mor­sing ig­no­reer nie
Dit is soos om jou kop in die sand te druk. Maak ’n lys van jou uit­ga­wes so­dat jy kan sien waar­na­toe jou geld gaan en of jy e­nig­sins toe­koms­ti­ge voor­deel sal kry uit dit waar­op jy jou geld span­deer. Jy sal dalk weer na jou sel­foon­kon­trak moet kyk om te sien of jy waar­de vir jou geld kry. Of kyk na jou skot­tel-TV-kon­trak. Kyk jy ooit na al die ka­na­le waar­voor jy be­taal of kan jy ’n goed­ko­per kon­trak uit­neem? Dink ook aan an­der goed soos sel­foon­da­ta en selfs iets so een­vou­dig soos gro­ce­ries. Ge­bruik jy in ’n maand al­les wat jy aan­koop of is daar goed wat jy maar lie­wer op die win­kel­rak kan laat staan?
9. kry die reg­te spaar­me­ga­nis­me
As jy jou geld in re­ke­nings sit wat nie reg vir jou of jou ge­sin is nie, kan dit jou op die lang duur geld kos, eer­der as geld ver­dien. Vat tyd om na­vor­sing te doen oor ver­skil­len­de soor­te spaar­re­ke­nings. Die ti­pe re­ke­ning wat jy kies as plat­form vir spaar is ’n groot fi­nan­si­ë­le be­sluit en moet reg wees vir die doel­wit­te wat jy vir jou­self ge­stel het. Die eer­ste stap is om te ver­staan wat­ter ri­si­ko daar vir el­ke re­ke­ning is voor­dat jy jou geld weg­sit.
10. raak ont­slae van e­mo­si­o­ne­le koop­ge­woon­tes
Jy swig mak­lik on­der jou kin­ders se aan­hou­den­de ge­neul vir speel­goed of nu­we gad­gets, of as dit Va­len­tyns­dag is, kan jy jou­self nie keer om die heel groot­ste en bes­te hor­lo­sie vir jou part­ner te kry nie al kos dit jou ’n for­tuin. As dit by geldsake kom, moet jy jou e­mo­sies daar­uit hou. Hoe meer e­mo­si­o­neel jou geld­be­slui­te is, hoe gro­ter is die kan­se dat jy jou geld sal uit­gee op on­no­di­ge goed en nooit reg­tig by spaar sal uit­kom nie.