Internasionale oorsig: Kloof tussen Turkye, res van Navo-lidlande al groterTurkye se president Recep Tayyip Erdogan. (Foto: Turkish Presidency via AP, Pool) Turkye het in 1952, slegs drie jaar ná die oprigting van die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie (Navo), deel van dié organisasie geword. Dit was in ŉ tydperk toe Turkye hom sterk by die Weste geskaar het. Tydens die Koue Oorlog het Turkye ŉ belangrike rol in die verdediging van Navo se suidoostelike flank gespeel. Terwyl Navo-lidmaatskap Turkye nader aan die Weste gebring het, het dit Navo wesenlik versterk. Die afgelope paar jaar het die verhouding tussen die Weste en Turkye egter begin agteruitgaan. Spanning tussen Griekeland en Turkye, albei Navo-lidlande en ou vyande in die stryd om die beheer van Siprus en maritieme regte in die oostelike Middellandse See-gebied, is weer aan die oplaai. Minder as twee weke gelede het die Griekse premier, Kyriakos Mitsotakis, ŉ gesamentlike sitting van albei huise van die Amerikaanse kongres toegespreek, ŉ voorreg wat min buitelandse staatshoofde beskore is. In dié toespraak het Mitsotakis die Amerikaanse kongres versoek om nie die verkoop van belangrike tegnologie- en toerustingopgraderings aan Turkye se Amerikaans-vervaardigde eskader F16-vegvliegtuie, goed te keur nie. Biden het in Maart onderneem om wel die transaksie met Turkye aan te gaan in ŉ poging om die verhouding tussen die VSA en Turkye te verbeter. Sedert Joe Biden in Januarie 2021 as president ingehuldig is, is pres. Recep Tayyip Erdogan van Turkye nog nie eers vir ŉ gesprek met Biden na die Withuis genooi nie, wat nog te sê van die voorreg om die Amerikaanse kongres toe te spreek. Die afgelope paar jaar het Erdogan die Amerikaanse regering gereeld in toesprake aangeval en die Turke het, ten spyte van hul Navo-lidmaatskap, selfs sover gegaan as om ŉ gevorderde missielafweerstelsel by Rusland, eerder as by die VSA, aan te koop. Ná Mitsotakis se toespraak het Erdogan die afgelope week gesê dat hy niks meer met die Griekse premier te doen wil hê nie. Hy het met woede gereageer op wat hy Griekeland se inmenging in die verhouding tussen Turkye en die VSA beskou. Turkye is tans die enigste van die 30 Navo-lidlande wat verhoed dat Swede en Finland by Navo aansluit. Erdogan het verlede naweek met die staatshoofde van Swede en Finland telefonies hieroor geskakel. Die afgelope week het afvaardigings van Swede en Finland in Ankara met Turkse leiers oor hul Navo-lidmaatskap, en spesifiek Turkye se ongelukkigheid daaroor, vergader. Kyriakos Mitsotakis. Foto: (AP Photo/Petros Giannakouris) Terwyl geen ooreenkoms bereik kon word nie, het Erdogan se politieke bondgenoot Devlet Bahçeli, voorsitter van die ekstremistiese Nasionalistiese Bewegingsparty, die afgelope week gesê dat Turkye maar net sowel uit Navo kan tree. Volgens Bahçeli moet Turkye se veiligheidsprioriteite deur Navo gedien word, anders moet Turkye hom aan Navo onttrek. Die probleem is dat Turkye se veiligheidsprioriteite toenemend met dié van die ander 29 Navo-lidlande bots. Dit is nie net Griekeland wat spanning met Turkye beleef nie. Turkye se weiering om die Navo-lidmaatskapaansoeke van Finland en Swede te oorweeg, hou verband daarmee dat dié twee lande, net soos die VSA en talle Europese lande, ŉ veilige heenkome vir Turkse opposisiepolitici en Koerdiese leiers bied wat uit vrees vir vervolging uit Turkye gevlug het. Die verhouding tussen Turkye en sy 29 Navo-bondgenote het een van ŉ ruiltransaksie geword. Solank elke party iets uit die ooreenkoms kry, bly die ooreenkoms in stand. Hoe Turkye se veiligheidsprioriteite in die toekoms met die prioriteite van lande soos Griekeland, maar ook dié van liberale demokrasieë in Europa versoen gaan word, is onduidelik. In die Koue Oorlog het ŉ gesamentlike front teen die Sowjetunie sin gemaak. Vandag word internasionale bondgenootskappe om ander redes en voorwaardes gesluit. Dit maak egter sin dat die Navo-leierskap, en veral die VSA, nie wil hê dat Turkye, met een van die sterkste weermagte in die wêreld en vanweë sy strategiese ligging, uit Navo moet tree nie. Dit mag ŉ nuwe militêre magsblok in Wes-Asië daarstel wat nuwe veiligheidsbedreigings vir Europa kan inhou. Intussen probeer almal ŉ korttermynoplossing vind sodat Swede en Finland tot Navo kan toetree. Die spanningslyne op lang termyn en die waardeverskille laat hulself egter steeds geld. Hoofstroompartye verloor heelwat steun in Australië Scott Morrison (Foto: Peter Parks/AP) Kiesers in Australië het verlede Saterdag na die stembus gegaan in ŉ federale verkiesing om die 47ste parlement van Australië te verkies. Federale verkiesings vind elke derde jaar in Australië plaas. Verteenwoordigers vir al 151 setels in die huis van verteenwoordigers en 40 van die 76 setels in die senaat moes verkies word. In Australië is dit verpligtend vir alle burgers om te stem en 11,6 miljoen mense het in Saterdag se verkiesing gestem. Terwyl die verkiesing ŉ nederlaag vir die sentrumregse koalisieregering van Scott Morrison was, is die uitslag ook ŉ bevestiging dat die veranderende verkiesingspatrone wat in die VSA, Kanada, die Verenigde Koninkryk en in byna die hele Europa afspeel, ook in Australië duidelik is. Hierdie veranderende verkiesingspatrone bevestig veral kiesers se frustrasie met die tradisionele tweepartystelsel. Verder het die uitslag in Australië se verkiesing dieselfde tendens as in talle ander lande gevolg met kiesers in stedelike gebiede wat ideologies verder na links beweeg, terwyl kiesers in plattelandse gebiede verder na regs beweeg. Vanweë die getalle-oormag van die stedelike gebiede was daar ŉ algemene verskuiwing na links in Australië. Australië gebruik ŉ kiesstelsel waarvolgens kiesers kandidate op stemdag in volgorde van voorkeur lys. Om ŉ kiesafdeling te wen, moet ŉ kandidaat meer as 50% van die voorkeurstemme kry en gevolglik word stemme hertoegeken tot net twee kandidate oorbly. Die Arbeidersparty, wat die afgelope paar jaar die hoofopposisie in Australië uitgemaak het, het slegs 32,8% van die stemme op hom verenig. Dit is selfs 0,5% minder as in die vorige verkiesing in 2019 en heelwat minder as wat die koalisie gewen het. Tog het die Arbeidersparty die meeste setels op grond van voorkeurstemme gewen. Die koalisie bestaan uit die Liberale Party (’n sentrumregse party wat veral goed vaar in voorstedelike en meer welvarende gebiede) en die Nasionale Party (’n konserwatiewe party wat beter vaar in landelike gemeenskappe). Die koalisie het op eerste voorkeure die meeste stemme op hom verenig en het 35,73% van die stemme behaal. Dit is egter byna 6% minder stemme as in 2019. Dit is opvallend dat die regse Nasionale Party geen setel verloor het nie en dat die koalisie se verliese amper volledig in voorstedelike gebiede van Sydney, Brisbane, Melbourne, Perth en Adelaide was. In stedelike en voorstedelike gebiede was daar ŉ groot swaai na die Groenparty en na onafhanklike kandidate, wat in die meeste gevalle hulself aan die linkerkant van die politieke spektrum geposisioneer het. Die Groenparty het 11,87% van die stemme op eerste voorkeur gewen. Tien onafhanklike kandidate is ook Saterdag verkies. Bykans een derde van Australiërs het vir kleiner partye of vir onafhanklike kandidate gestem – die meeste ooit. Die totale steun van die koalisie en die Arbeidersparty, die twee groeperinge wat Australië se politiek reeds vir langer as ŉ eeu oorheers, was die laagste ooit. Die Arbeidersparty se stempersentasie van 32,8% is ook die laagste ooit vir ŉ party wat ŉ nuwe regering kan saamstel. Presies dieselfde het onlangs in Kanada en Duitsland gebeur. Dit skep ŉ situasie waar die regerende party met min openbare steun en ŉ swak mandaat wegspring. Twee derdes van die kiesers het immers nie vir die Arbeidersparty gestem nie. Ons sien reeds in Duitsland dat die Sosiaal-Demokrate, wat slegs 25,7% van die stemme in verlede jaar se verkiesing op hulle verenig het, sukkel om met ŉ swak mandaat vordering te maak. In Nederland het die Volksparty vir Vryheid en Demokrasie van die premier, Mark Rutte, verlede jaar se verkiesing met 21,9% van die stemme gewen en ook daar sukkel hy met ŉ swak mandaat en is sy koalisieregering toenemend ongewild. Ook in Kanada geld dieselfde vir die minderheidsregering van die Liberale Party se Justin Trudeau. Anthony Albanese (Foto: SAEED KHAN / AFP) Die leier van Australië se Arbeidersparty, Anthony Albanese, is Sondag inderhaas as nuwe premier ingehuldig sodat hy na Japan kon vertrek vir ŉ beraad met die staatshoofde van Japan, Indië en die VSA. Daar lê egter ŉ groot en uitdagende taak vir hom voor, veral om die ekonomiese uitdagings wat Australië in die gesig staar die hoof te bied. Ná die verkiesing sien die Australiese federale parlement aansienlik anders daaruit. Terwyl die Groenparty meer setels gewen het, het meer as tien onafhanklike kandidate setels gewen. Die meeste van hierdie onafhanklikes, saam met die Groenparty, dring aan op streng nuwe klimaatsmaatreëls, wat ŉ verbod op die ontwikkeling van nuwe myne in Australië insluit. In ŉ stad soos Brisbane was daar in voorstedelike gebiede ŉ groot swaai na links, wat waarskynlik toegeskryf kan word aan die onlangse oorstromings van die Brisbane-rivier wat groot skade veroorsaak het. Baie kiesers in Australië is oortuig daarvan dat die brande, oorstromings en droogtes van die afgelope paar jaar direk aan mensgemaakte aardverwarming toegeskryf kan word. In landelike dele van Australië is mense egter deeglik bewus van die ekonomiese voordele van mynbou. Australië het die afgelope paar dekades juis voortdurende ekonomiese groei beleef, en kon internasionale ekonomiese krisisse die hoof bied danksy die land se sterk mynboubedryf en veral die uitvoer van steenkool, ystererts, aardgas en goud. Mynbou is ŉ integrale deel van Australië se ekonomie en veral in landelike gebiede is kiesers sterk ten gunste van die uitbou van die mynbedryf. Die politieke prioriteite van kiesers in stedelike en landelike dele van Australië is duidelik besig om al hoe verder van mekaar af weg te beweeg. Dit volg ŉ tendens in ander Westerse lande: In Oostenryk is ŉ lid van die Groenparty in 2016 met 53% van die stemme as president verkies. Hy het in die eerste ronde van die verkiesing in slegs 5% van distrikte in Oostenryk, hoofsaaklik in Wene en in een of twee ander stede, gewen. Sy regse opponent, Norbert Hofer, het 95% van Oostenryk – basies die hele platteland – gewen, maar steeds verloor. Verkiesingsuitslae in die VSA, soos wat dit op kaarte aangedui word, toon dieselfde patroon.