Die kousaal-konsekutiewe struktureringsprinsipe (ouktorieel) "vervals" die werklikheid van die direkte belewenis (personaal) waarin die gelyktydigheid van indrukke additief-assosiatief ervaar word. Die chronologie word dan ook in hierdie romans vervang deur die segmentstruktuur. Die segment eindig net so onverwags as wat dit begin het, gaan op assosiatiewe wyse tot 'n volgende oor en is nie kousaal-konsekutief ("daarom... en toe") met ander segmente verbind nie.
Tyd en die belewenis daarvan is dikwels die sentrale tema in hierdie soort roman; nie tyd as 'n objektiewe gegewe, d.w.s. as die meganiese beweging van die chronometer nie, maar tyd as die subjektiewe ervaring van die belewende karakter van die durée réelle (H. Bergson), die "suiwer duur". Die matematiese en meganiese tydsbegrip word beskou as vervalste tyd. Struktureel bring hierdie tydopvatting mee dat tegnieke soos die INNERLIKE MONOLOOG en die vrye indirekte rede gebruik word, waardeur tyd en die ervaring daarvan gesubjektiveer en die binnewêreld outonoom word as die enigste "ware werklikheid".
Hierdie soeke na betekenis word struktureel gerealiseer as 'n soeke na 'n "nuwe" vorm om die problematiese werklikheid romanmatig te probeer weergee, dit te probeer modelleer. Daarom word die probleem van romanskryf dikwels self 'n tema in hierdie soort roman en kry die METAROMAN sy beslag. Die medium van die roman, nl. die taal, word verabsoluteer, want weens die onherkenbaarheid van die buitewêreld, weens die realiteitsverlies en die idee van die "lugleegte" (void), benoem die woord nie soseer dinge wat in die buitewêreld bestaan nie, maar skep dit eerder deur die samespel van taalverbande 'n eie realiteit. Die woord self word 'n objek van ondersoek.
Die dilemma van die absolute woordwêreld is dat die mens aan die woord uitgelewer is: om te praat of skryf is noodsaak, want dit is die enigste verweer wat die karakter het teen die void en die verval. Soos die karakter op introspektiewe wyse die bewussyn bekyk waarin dinge en gebeurtenisse hulle spore laat, hou die verteller hom dikwels met die proses van vertel self besig: om te vertel het problematies geword, en daarom soek hy na nuwe vorme waarin die werklikheid weergegee kan word.
Vanweë die arbitrêre verhouding tussen taal en werklikheid is die woord grootliks verantwoordelik vir die vervreemding tussen die self en die buitewêreld. Dit kan nooit die waarheid bevat nie, maar kan dit slegs op relatiewe wyse aandui, omdat daar altyd 'n hiaat tussen taal en werklikheid is. Vandaar die paradoksale situasie van taal wat terselfdertyd alles én niks is nie. As gevolg hiervan word die grens tussen FIKTIWITEIT en werklikheid ook problematies en word die estetiese funksie van die roman òf ondergrawe, òf selfs vernietig. Hierdie roman "vertel" dus nie meer 'n storie nie; dit poog eerder om duidelikheid te verkry oor die vooronderstellings en moontlikhede van "vertel". Daarom word die soek na vorm nie langer verberg nie maar tematies deel van die roman.
Dié roman probeer nie langer om 'n afbeelding (*mimesis) van die werklikheid in die tradisionele sin van die woord te wees nie, want weens die realiteitsverlies kan dit slegs die onbegryplikheid van alles reproduseer. As gevolg hiervan word die "Olimpiese alwetenheid" van 'n verteller wat alles oorskou en ken, gewantrou en word die verteller deel van die gebeure self, bevind hy hom op dieselfde vlak as die romankarakters en deel hy hulle beperkte visie. In die plek van die ouktoriële standpunt is daar in hierdie romans die begrensde perspektief van die personale vertellerstandpunt.
Variasies van die ek-roman is die *brief- en dagboekroman. Eersgenoemde bestaan hoofsaaklik uit versonne briewe. As gevolg van die direkte insae van die leser in die gedagte- en gevoelslewe van die briefskrywer, word daar 'n besonder intieme vertrouensituasie tussen leser en karakter geskep. Belangrike voorbeelde is: S.
Ten einde die geloofwaardigheid van die vertelling te verhoog, word daar soos in bv. die kroniekroman voorgegee dat die verteller slegs die redakteur is van 'n kroniek wat in sy besit gekom het. Nadat hy in 'n inleiding (RAAMVERTELLING) verduidelik het hoe hy bv. in besit van die dokumente gekom het, gee die redakteur gewoonlik die woord aan die oorspronklike kroniekskrywer ten einde die illusie van egtheid by die leser te vestig. Hierdie illusie word nog verder versterk deur bv. stilistiese en linguistiese eienaardighede wat die outentisiteit van die tyd van die ontstaan waarmerk.
In die bewussynstroomroman (vgl. "eksperimentele roman" hierbo), word deur gebruikmaking van die tegniek van die vrye indirekte rede die derdepersoonsvorm aangewend om soos in die geval van die *innerlike monoloog (ek-vorm) die illusie te skep dat die leser direkte insae in die gedagtewêreld van 'n karakter het terwyl dinge besig is om hier-en-nou met hom te gebeur. Hierdie formele variasie van die personale vertelsituasie noem N. Friedman selective omniscience, 'n Voorbeeld hiervan in Afrikaans is C. Barnard se roman Mahala (1971).
Dat in die geval van selective omniscience van die derdepersoonsvorm gebruik gemaak word, word nie eksplisiet deur Friedman gesê nie, maar dit kan afgelei word uit die voorbeeld wat hy gee asook die behandeling daarvan na die twee moontlikhede van die eerstepersoonsvorm.