Nog 'n paar uittreksels
. . . . . . Dit is nou 7 Mei 1662. In die hele Tafelvallei is nie 'n mens te sien nie, want die hele bevolking is vandag in die hawe. Na tien jaar in die Kaap, vertrek Jan van Riebeeck en sy gesin na Batavia, en man en muis is daar om hom en sy gesin te groet. Dit was tien moeilike jare, maar die vooruitgang is daar vir elkeen om te sien. Daar is genoeg voedsel vir die verbyvarende skepe en saam met die vryburgers se plase, word nou reeds honderd morg grond verbou. Sy opvolger, Zacharias Wagenaar, maak 'n opname en stel vas dat daar buiten die V.O.C. personeel slegs 39 vryburgers, 15 vroue en 22 kinders in die Kaap is. . . . . .
. . . . . .Geleidelik raak die nuwe kolonie in die Kaap ook in Europa bekend en is daar ook 'n klompie getroude pare wat hierheen immigreer, dikwels Duitse mans wat al 'n paar jaar in Holland gewerk het, en daar met Hollandse vroue getroud is. Daar was ook 'n paar avontuurlustige jong meisies wat nie lus was om in Holland 'n onbetaalde huis-slaaf vir ryk mense te wees nie en hulle het hul eie planne gemaak. As soldate of matrose verklee het hulle werk op die skepe gekry, en sodoende die Kaap bereik. 'n Paar van hulle is teruggestuur, maar die meeste het gebly, en goeie volksmoeders geword. Vroue is egter steeds ver in die minderheid en die V.O.C. wend 'n poging aan om 'n klompie weesmeisies te kry om saam met ander immigrante na die Kaap te kom, maar met min welslae. Teen die einde van die eeu het daar net 'n paar skepe opgedaag met so sewe of agt meisies op 'n slag, want jong meisies was nie al te gretig om so 'n waagstuk te onderneem nie. Dié wat dit wel gewaag het, is vinnig opgeraap en gekerk, en met al die slawearbeid beskikbaar, kon hulle 'n redelik gemaklike lewe voer. . . . . . .
. . . . . . Die van Pretorius is welbekend in Suid-Afrika en verwys na die Latynse benaming "praetor" wat sy oorsprong in die ou Romeinse Ryk het. Volgens oorlewering is die stad Rome gestig in die jaar 753 v.C. en deur konings van die Etruskiese volk regeer. Die laaste Etruskiese koning was 'n wrede tiran wat in 509 v.C. deur die volk onttroon is, en hulle het gesweer dat daar nooit weer 'n koning oor hulle sou heers nie, en het 'n republiek gestig. Om die nuwe republiek ordelik te regeer, is twee PRAETORS (magistrate of regters) aangestel, wat jaarliks herkies is. Hulle moes orde in die republiek hou en die rede waarom daar twee van hulle was, was om mekaar te kontroleer sodat niemand ooit weer te veel mag oor die volk sou hê nie. Oor die eeue ontwikkel Rome tot die sentrum van die groot en magtige Romeinse Ryk. Die bekende Julius Caesar word in 62 v.C. tot PRAETOR gekies en na die provinsie Spanje gestuur. Hy keer later weer terug na Rome maar word agtien jaar later, in 44 v.C., deur vyandelike opposisielede in die Romeinse senaat vermoor. . . . . . .
. . . . . . Leiden word gou erken as die belangrikste hoër-opvoedingsentrum in Europa en uitgesoekte studente van oral in Europa kom daarheen. Onse Wessel is in sy elfde jaar (op 24 April 1624) ingeskryf as leerling aan die Latynse skool naby hulle huis en later ook as teologiese student aan die Universiteit van Leiden. By sy aanmelding aan die Universiteit, is hy deur die rektor in die Album Acedemium op Latyns ingeskryf: "Wessellius Bernardi Praetorius" (wat beteken: Wessel, seun van Barent Schout), en is van nou af amptelik bekend as WESSEL PRAETORIUS. Deftige Wessel moet egter met sy kraakblink skoene wat sy pa self gemaak het, steeds te voet na die universiteit loop, want glo dit of nie, daar was 'n tyd toe Holland nog sonder fietse was! . . . . . .
. . . . . .In 1637 word in opdrag van die State-Generaal die Nederlandse vertaling van die Bybel voltooi, en die Statebybel kom in omloop. Vir die eerste keer kan elkeen wat kan lees, en geld het om die groot Statebybel te kan koop, nou self besluit wat hy wil lees. Barent het sy opvoeding in Duits gehad, hy het nie Hollandse boeke nodig nie, en hy sal vir hom soos altyd, in die kerk laat voorlees. 'n Nuwe, sondige gerug begin nou in die geleerde kringe by die universiteit die rondte doen. Die Italiaanse astronoom Galileo Galilei sien deur sy teleskoop berge op die maan, en ontelbare sterre. Hy publiseer 'n boek met die naam "Sterreboodskap". Daarin fundeer hy die bewering dat die aarde en ander planete om die son draai. Soos 'n mot om 'n kers? Almal weet tog die aarde staan gevestig op sy vier pilare en is die middelpunt van die Skepping en nou hierdie sondigheid! . . . . . .
. . . . . . Die verskil in beskawingspeile tussen die verskillende volksgroepe was nou al duidelik en die Kaapse blankes het anders begin reageer teenoor die swarte slawe as teenoor die oosterlinge. Alreeds in 1676 begin die Kaapse regering met die eerste aparte skole vir blank en nie-blanke kinders, nadat hulle aanvanklik saam in een skool was. Kort daarna verbied die Kaapse owerheid ook huwelike tussen Nederlanders en vry-gemaakte slavinne, want as dit so voortgaan, sit die Kaap voor die einde van die eeu met 'n probleem. Die Pretorius-kinders het nou wel nie die heel beste onderrig gekry nie, maar wanneer daar wel skool was, het een van die slavinne hulle persoonlik gaan afgee aan die meester. Tot die Kaapse kinders se spyt was daar altyd weer 'n skoolmeester of sieketrooster te vinde om die kinders te onderrig, maar pa Johannes was streng en het hulle nog dikwels saans self laat lees, veral uit die Bybel. Tot hulle vreugde was daar ook gereelde onderbrekings in die onderwys, want as daar 'n skip met siek soldate in die baai aangekom het, is die solder waar hulle skool gehou het, in 'n siekeboeg omskep tot verdere kennisgewing. . . . . . .
. . . . . . . Die Grosvenor was 'n handelskip van die Engelse Oos-Indiese maatskappy wat op 13 Junie 1782 vanaf Trincomalee in Ceylon vertrek het, op pad na Engeland. Aan boord was 150 passasiers, waaronder hooggeplaaste offisiere en hulle gesinne. Op 4 Augustus, na twee dae se stryd teen 'n verwoestende storm, loop die skip op die rotse langs die kus van Pondoland, noord van die Umzimvubu-rivier in die huidige Transkei. Die hoofmas was gebreek en in die onbeheerbare skip het oral water begin instroom. . . . . .
. . . . . . . Intussen het 'n skare opgewonde Pondo´s op die kus versamel om die skouspel te bekyk. 'n Skip is besig om te sink, en ondervinding het hulle geleer dat die Groot Water hulle nou weer ryklik sou beloon. Omtrent twintig mense het verdrink, maar al die vroue en kinders bereik die kus sonder lewensverlies. Van wrakstukke en stukke seil maak hulle 'n beskutting op die strand en kry 'n paar vure aan die gang. Toe dit begin donker word, verdwyn die Pondo´s terug na hulle kraal. Die volgende oggend met ligdag is die Pondo´s weer daar, en begin nou opgewonde alles wegdra wat uitgespoel het, en die seemanne begin ook vinnig bymekaar maak wat hulle kan gebruik vir oorlewing. Hulle besef dat hulle hier geen hulp kan verwag nie; hulle sal moet aanstap Kaap toe en die kaptein bereken dat dit hulle ongeveer twee weke sal neem om by die eerste blanke inwoners uit te kom. . . . . . .
. . . . . . Jan Andries Holtzhausen sit en dink oor die pad wat agter hulle lê. Voor die trek het hy hom dit so anders voorgestel en al Hester se vrese in die wind gestrooi. Die trek is noodsaaklik vir hulle seuns se toekoms, het hy geredeneer. Dit gaan 'n lekker trek wees, 'n heel nuwe wêreld om te sien en bowe alles, vryheid! Die Engelse kry nie sý seuns om saf te maak nie, hulle moet régte manne word! Regte manne, en wat het hy vandag oor? Net een seun en 'n nuwe vrou wat ook treur. Pa sê ons mag nie God se raadsbesluite bevraagteken nie, pa sê . . . . . .
. . . . . . Die moord op onskuldige vroue en kinders kan nie oorlog genoem word nie. Hierdie magsvertoon van Engeland, was wat ons in vandag se taal sou noem, "etniese suiwering". Het dit al ooit in die wêreldgeskiedenis gebeur dat 'n land "onderneem" om die vroue en kinders van die vyand "te versorg en te beskerm" terwyl hulle teen die mans oorlog maak? Ek skryf slegs in breë trekke hieroor omdat ek wil hê dat my kinders moet weet wat gebeur het, sodat hulle kan weet hoekom die Afrikanervolk waarvan hulle deel is, 'n onbeduidende minderheid geword het in die land waarvoor hulle voorouers geveg het. Hierdie vernietigende oorlog het nie plaasgevind uit haat of wraak of uit oorlewings-drang nie, maar alleen uit gierigheid. Wat die pionier-boere hier aan die Suidpunt tot stand gebring het, was merkwaardig. Anders as die pioniers in Amerika en Australië, het ons mense nie die land ingevaar en die inheemse volke uitgemoor nie. Ons mense was altyd op soek na 'n beter lewe, en het dit wat hulle gevind het, in vrede probeer behou. . . . . . .