Versindaba » Blog Archive » Louis Jansen van Vuuren. Noord van Oktober
Louis Jansen van Vuuren. Noord van Oktober
Noord van Oktober
Tussen September se nagewening en Desember se sonkeerpunt sit Autumnus soos ‘n lewegewende roeskol op die jaar se kalender. Oestyd en snoeityd. Tyd ook om ’n Jaar se lewering te bereken. Die koring en ook die kaf te skei. Die Romeine het die stewige woord Automnus heel moontlik van die Etruskiese taal geleen en vir ons onder die posklip gebêre. Die woord vervorm en hervorm in duisende monde. Herfs kom seker via die ou Engelse woord: Haerfest na ons. Dit beteken oestyd. Soortgelyk die Skotse Hairst, die Duitse Herbst en die Hollandse Herfst. Autumn, sê die moderne Engels. Automne, sê Baudelaire se Frans. Whitman noem die melankoliese tyd Fall. Fall of the leaf én Fall of the year…
Die woord herfs, in langhand geskryf óf getik, lyk vir my soos ’n meidoringheining in die voorwinter. Die letter f word ’n swierige loot wat koppig aan ‘n laaste blaartjie klou. Die blaartjie is reeds deur die eerste ryp geroes en gerasper.
Die herfsseisoen in die platteland ruik na die soet rook van blare en snoeisels wat brand. Takvure. Dit ruik soos wilde sampioene wat oor die blou van ’n gasvlam in botter braai. Woorde soos Armagnac, Cassoulet, Choucroute & Calvados maak stem dik in ’n praatkoor saam met maters soos, Bouillabaisse, Boeuf Bourguignon, Daube de Sanglier en truffels.
Dis nou ook die tyd van die Rentreé scolaire, die begin van die skooljaar. Die winkelvensters staan oorlaai met blink fopleer tassies, potlode en skoolpette. Alles word in wit kryt teen afslagpryse aangekondig. Die blinkballe vir die Kersfeesvensters lê geduldig, wagtend, dat die son oor die Eerste November sak. La Toussaint word ieder jaar op 1 November gevier en is aangetroude familie van Aan die dag van die Dode. Dia de Muertos. La Toussaint is ’n Katolieke vakansiedag waarop die heiliges en die afgestorwenes herdenk word. Bosse krisante word op grafte vir geliefdes gelaat. (Dié blom word in Frankryk uitsluitlik vir dié dag bemin.) Die blomsoort kom in ’n magdom variante voor, van ‘n eenvoudige magrietjie tot ’n komplekse aster-sfeer met ’n duisend kroonblaartjies. Die aroma van die bont blokke kleur is onthutsend wrang en word reeds op ’n afstand geruik – so kragtig soos ‘n kolonie Stinkafrikaners. Krisant het nie ‘n gewone blomreuk nie, dit ruik eerder medisinaal. Tussen krui en klip: groen verstofte mos.
’n Hengse relaas word geskryf oor die unieke Franse savoire faire. Die aweregsheid daarvan bly my verstom. Zoem in op enige detail van enige iets op aarde en Voila: jy spoor iets buitengewoon op. Kom ons bly by die geur van die herfskrisant. Serge Lutens is een van die wêreld se bekendste parfuummakers. Die Neus, soos die Franse hom noem. Tydens sy aftreejaar in 2011, ontwikkel hy saam met sy regterhand (kan mens sê neusvleuel?), Christopher Sheldrake, ‘n unieke parfuum wat gebaseer word op die geur van krisant. Sy verwysings vir hierdie komplekse aroma word gebaseer op ’n Kafkaesque mengsel van melankoliese tradisie en eietydse waagmoed. Hy noem sy nuutste skepping De profundis.
Psalm 130 se eerste strofe begin soos volg: Uit die dieptes roep ek…. Die Latyn lees: De profundis clamavi… Die psalm is een van die gunsteling Toties Quoties Indulgence van La Toussaint. Groot komponiste vernoot hierdie droewige psalm in musiekale wonderwerke. Van Bach tot Vangelis. Lorca en ’n duisend ander dig daaroor. Oscar Wilde skryf ‘n roerende minnebrief. (Kyk na die kort film deur Seamas Mc Swiney en luister na Ruper Everet se voorlesing van die brief op You tube. https://www.youtube.com/watch?v=VBx2e6_-GLU. )
De profundis is ook ’n vlugtige violetkleurige vloeistof in ’n kristal flacon. Die basnote is krisant en wierook. Die pryskaart – €300.
As long as I’m alive, so is my Death.
The scent of chrysanthemums and incense.
I beg pity of Thee, the only one I love,
From the depths of the dark pit where my heart has fallen,
It’s a gloomy world with a leaden horizon,
Where through the night swim horror and blasphemy;
A frigid sun floats overhead six months,
And the other six months darkness covers the land;
It’s a land more bleak than the polar wastes
— Neither beasts, nor streams, nor verdure, nor woods!
But no horror in the world can surpass
The cold cruelty of that glacial sun
And this vast night which is like old Chaos;
I envy the lot of the lowest animals
Who are able to sink into a stupid sleep,
So slowly does the skin of time unwind!
Vertaling. William Aggeler, The Flowers of Evil . 1954
Die herfsmaande is nie alles net tristesse en somberheid nie. Terwyl die natuur veroker trek die hemel soms oop en blou. Verbeel jouself op ’n kaai langs die Seine tydens die laaste naweek van die maand Oktober. Daar’s wragtig ’n deuntjie wat uit ’n draaiorrel sypel. Au clair de la lune. Dis ’n kasarm van ’n ding. Handgeverf. ‘n Houtkasteel op vier mooi rooi wiele. Koper pypies net soos dié van die orrel in die Notre Dame de Paris. Die ou man voer die vergulde poorte van die toormasjien met aaneen-gevoude bladmusiek vol gaatjies. Hy draai die slinger met sy ander hand. Daar’s ’n geel steen in sy pinkiering. Ek lieg nie. Hy dra ’n swart beret op sy kop en daar’s ’n swart snor onder die boog van sy neus. Daar’s ook ’n swart poedel by sy voete. Swart is die nuwe swart.
Autumn Passed Through Paris
smoky, odd, sombre, purple songs. I thought
Frank Gehry ontwerp vir Parys ’n nuwe tempel vir die visuele kunste wat die konvensies van wát ’n galery behoort te wees met ’n graad of twee omdop. Hy vertel dat hy die ruimtes as ’n sprokiesagtige seevaartuig visualiseer – ’n seilboot of selfs ’n flotilla wat regatta maak op ‘n dam. Dis ’n ongewone en opwindende struktuur in die Jardin d’Acclimatation wat deel is van die Bois de Boulonge. Die rooi lint is die naweek geknip en dis verseker een van dié fraaiste geboue in Parys.
Bernard Arnault van LVMH stig die Fondation Louis Vuitton om die kunste in Frankryk ’n hupstootjie te gee. En dis nie sommer jou gewone Kelly Bag nie…dis ’n argitektoniese wonder in volle vaart op die rand van die stad.
Die Jardin d’Acclimatation word in 1860 deur Napoleon 111 en die Keiserin Eugénie gestig. Dit was ’n gunsteling wegkomplek van Marcel Proust. Oorspronklik ’n dieretuin en ’n eksotiese tuin met plante wat oor die ganse aardbol versamel is. Die plante kon hier akklimatiseer, vandaar die naam. Tussen 1877 en 1922 was dit ’n antropologiese museum waar Parysenaars hulle kon vergaap aan homo exotiques. Ons is bewus van die afgryslike tafereel wat daar afgespeel het. As so iets moontlik is, hoop en bid mens, dat die magiese gedaante van die Fondation LV die dwaalgeeste vertroos en dat die Koloniale letsel-letters sal vervaag.
Vir Jemmy Button
Ek het geweet toe jy kyk
dat die kyk wat jy na my
kyk, die kyk is wat ek na
I’ve been down to Londen to visit the Queen.
Parys krioel van die kultuurkewers. Daar’s Fiac (Foire Internationale d’Art Contemporain), Paris Photo, Europa se grootste fotofees en Paris Tableau, die wêreld se enigste skou van skilderye deur Europese ou Meesters. Na vyf jaar se restourasie en €52 Miljoen verder, open die Picasso museum weer sy statige deure in die Marais. Die 17de-eeuse gebou, Hôtel se Salé, word op die kunstenaar se verjaarsdag, 25 Oktober, gevier. Mens vergeet dat Picasso self lief was om te skryf en gedigte te maak. Hy word aangespoor deur sy boesemvriend, Max Jacob en die legendariese Guillaume Apollinaire. Hy skryf graag sy gedigte op en om sketse en tekeninge.
lit red and nude
drawn naked with smoke
Ons keer terug na die herfs in die Noorde:
Has been commanded, overnight — suddenly –:
Ten slotte, ’n vonk goud uit die Suide waar dit nie noú herfs is nie.
niks staan so geel soos herfspamplier by Dwarsrivier op Ceres
lank en eerbiedig soos ‘n mens na so ‘n herfs moet kyk
Friday, November 21st, 2014 | Buiteblik.
13 Kommentare op “Louis Jansen van Vuuren. Noord van Oktober”
Sal ek darem maar graag daardie pers parfuum met die krisant- en wierook intonasies wil probeer. Die euro is egter nie te gaaf teenoor die rand nie….pragtige blog, Louis. Het my daarin verlustig.
Jy’t my nou weer die pragtige Oscar Wilde brief laat lees. Dankie Louis!
Louis baie dankie. Elke keer wanneer ek Versindaba se werf betree dan hoop ek daar is iets deur jou of Breyten. Interessant wat jy aan die begin noem dat autumnos moontlik van Etruskiese oorsprong is, ek sou nou die dag uitvind dat ater, Latynse word vir swart, moontlik ook van daai taal afkomstig is. Ek kyk tans na die gebruik van swart in kuns en geskiedenis en lees toe dat Shakespeare glo ook eenkeer die word “swart” gebruik het maar ek kon nie uitvind presies waar nie. Jan iemand dalk help asseblief?
November 21st, 2014 at 7:59 pm
Gawe blog. Om weer die Boerneef in die Binneoor te hoor…
Dankie Elza, Karin en Gisela. Ek het selwers onlangs van die Boerneef gedigte weer raak gelees op’n blog.
Leon. Interessant, jou navorsing oor swart in kuns.
Hier is ‘n paar Shakespeare verwysings:
uit Timon of Athens:’ I was black and swart before…’
The Comedy of Errors: Dromio: ‘swart like my shoe…’
Titus Andronicus: Tamora:’your swart Cimmerian…’
Othello: Emilia: ‘ He’s swarth and meagre…’
Dankie Louis. Ek het geraai dat die word “swart” seker in Othello gebruik is maar sou nie by my selwers die ander kon raai nie. Kyk gerus, as jy belang stel, na “Black History of a color” deur Michel Pastoreau.
Louis, ‘n mooi inskrywing! En ‘n antwoord op Van Wyk Louw:
Die jaar word ryp in wrede ontnugtering
of cliché is, en vér was van die pyn:
Soos altyd was dit weer opwindend om te lees. Ook ek is ‘n Boerneef-aanhanger. Sy verse is vir my so eietyds – dit verstom my gereeld.
November 22nd, 2014 at 11:19 pm
Dankie Joan, Vroegherfs verbeeld ‘n treffende ontblaring – ook die aweregse de profundis-hoek.
Wat ‘n ryk en geskakeerde leeservaring. Dankie!
Serge Lutens … mmm. My geur is Ambre d’Sultan
November 26th, 2014 at 12:00 am
Baie dankie Louis vir die herfsste brandendrooi herfssonate – wat n genot!
Hoogtepunte vir my: Frank Gehry se sprokieskip, die Picasso-gedigte en die
goue vonk uit die Suide (laasgenoemde n lewensdraad as mens in die groue
Baie, baie dankie Louis vir die herfsste, brandendrooiste herfssonate – wat n genot! Hoogtepunte vir my: Frank Gehry se sprokieskip, Picasso se gedigte
en die goue vonk uit die Suide (laasgenoemde n lewensdraad as n mens in die groue Noorde sit)!