Hierdie professionele ongehoorsaamheid vind sy oorsprong in situasies waar die gesondheidsorgorganisasies nie daarin kan slaag om etiese sorg te verseker nie. Dit is om hierdie rede dat daar ’n behoefte is aan “individuele gewetens” wat alles nie sondermeer aanvaar en goedkeur wat in die gesondheidsorgsisteem gebeur nie. Die uitdaging is dat die publieke verwagting eerder die belang van die gesondheidsorgsisteem as individuele belang vooropstel. Die benadering is dat die “pasiënt eerste” gestel word om bestuurskundige redes en nie die etiese verhouding wat daar behoort te bestaan nie.
’n Verdere uitdaging in die gesondheidsorgetiek is die rol van finansies. In meeste samelewings kan die invloed van die mediese ekonomie op gesondheidsorg nie mis gekyk word nie (Remans, 2005). Finansies, of die gebrek aan finansies, is dus ’n vername rolspeler in die beoefening van die gesondheidsorgetiek. Hierby kan die argument van morele verantwoordelikheid gevoeg word teenoor gemeenskappe wat nie voldoende geld of gesondheidsorgwerkers het om basiese mediese dienste uit te rol nie. Wat duidelik behoort te wees, is dat in die vaslegging van ’n etiese kultuur moet toegang tot gesondheidsorg, menswaardigheid, wetenskap, tegnologiese ontwikkeling en kultuur in ag geneem word. ’n Basis reël behoort te wees dat niemand in vrees vir sy / haar lewe moet leef nie of in vrees moet lewe oor oortuiging, agtergrond of finansiële status nie.
Etiese oordeel is dikwels vasgevang in ’n tradisionele model – die tradisie (bekende gebruik) gee die pas aan en nie die konteks (omstandighede) of die uitdagings nie. Die etiese keuses waarvoor gekies word, is (amper) voorspelbaar: ’n mens weet wat die uitkoms gaan wees. Dit is veral die geval binne die gesondheidsorgetiek: gesondheidsorgwerkers is altyd toegewyd; praat altyd die waarheid; is nooit ongeduldig met hulle pasiënte nie en lewer onder alle omstandighede altyd ’n professionele diens. Hierdie is ’n tipiese bestuursbenadering aan die werk – optrede moet “meetbaar” wees. Die vraag is of dit is waaroor ’n sorg-etiek en sorgbenadering moet gaan? Is dit die kwaliteit van die sorg of die kwaliteit van die verhouding wat die sorg laat realiseer?
Ten einde die gesondheidsorgwerkers te ondersteun in hulle etiese gedrag teenoor pasiënte maar ook hulle eie etiese broosheid te ondersteun, kies die outeurs van hierdie studie vir ’n haalbare gasvryheids- en ontmoetingsetiek vir gesondheidsorgwerkers. Hiermee word bedoel dat die verwagtings, omstandighede en waardeoordele van die pasiënt, die gesondheidsorgwerker en die organisasie (as kollektief vir beleid, praktyk, sisteem en finansies) moet saamkom in ’n sorg-etiek. Hierdie etiese benadering word verder bevorder deur die rol wat etiese opleiding (“ethical coaching”) hierin kan speel, die verstaan van ’n globale maar diverse bio-etiek en die “menslike aangesig” wat die mediese geesteswetenskappe na gesondheidsorg gebring het.
Die etiese broosheid en versorging van gesondheidsorgwerkers word deur etiese dilemmas en besluitneming op die spits gedryf. Dit is hier waar die haalbaarheidsetiek ’n belangrike rol kan speel.
Lategan (2006) se studies oor die kompromie kom tot die slotsom dat in ’n botsing van pligte tussen die mindere van twee euwels gekies moet word. Mindere euwel verwys na die beste keuse in ’n onvolmaakte situasie. Hoewel die keuse nie die gewenste keuse is nie, was daar geen ander uitweg as juis hierdie keuse nie. Die bekendste voorbeeld is waar die volhou van ’n swangerskap die lewe van die moeder bedreig en dus moet die fetus / embrio geaborteer word. Lategan plaas hierdie keuse in die konteks van die Suid-Afrikaanse teoloog JA Heyns se dogmatiese ontwerpe van ’n gehoorsaamheidsteologie (1972) en kom tot die slotsom dat etiese gehoorsaamheid ook aanwesig moet wees in omstandighede waar daar nie volmaakte keuses bestaan nie. Maar omdat daar geen ander uitweg in die betrokke situasie is nie, word ’n keuse gemaak wat die beste vir die situasie is. Daarom staan ’n gehoorsaamheidsetiek voorop. Hier gaan dit om ’n keuse te maak wat die meeste etiese impak op die situasie sal hê. Die gehoorsaamheidsetiek is nou gekoppel aan die koninkryksmotief en het ten doel om Bybelse beginsels vir ’n situasie uit te wys en daardie beginsels binne die situasie toe te pas.
Burggraeve (1997) handel ook met etiese keuses en kom tot dieselfde slotsom naamlik dat in ’n onvolmaakte situasie ’n keuse gemaak moet word wat die beste binne die beskikbare omstandighede is. Sy aanslag en terminologie verskil. Volgens hom word vir die kleinste goed in ’n onvolmaakte situasie gekies. Vir hom gaan dit oor ’n etiek van die haalbare: dit is nie die keuse wat ’n mens sou wou uitvoer nie maar gegee die omstandighede word vir bepaalde optrede gekies hoewel die strewe na wat behoort te wees, nie geïgnoreer mag word nie. Etiek is dus morele ondersteuning ten spyte van morele uitdagings en tekortkomings. As agtergrond van Burggraeve se etiese ontwerpe is die invloed van Emmanuel Levinas duidelik sigbaar: die ontmoeting van die ander – die een vanuit sy magsposisie en die ander vanuit sy nood. Die etiese imperatief is om te help maar ook te bly streef na dit wat beter kan.
Hierdie verstaan van die gehoorsaamheids- en haalbaarheidsetiek maak ’n verdere saak duidelik naamlik dat etiese dilemmas aktiewe optrede vra. Hierna kan verwys word as etiese moed (“ethical courage”). Etiese moed beteken dat ’n mens nie ’n saak sal ignoreer nie maar daadwerklik optree om die beste besluit vir hierdie omstandighede te neem. Die moed waarna hier verwys word, kan ook verstaan word teen die agtergrond van vrymoedigheid. Dit gaan nie om te sê wat ’n mens dink nie maar die persoonlike verbintenis daaraan (Vanlaere en Burggraeve, 2013:122-127).