GIFPYLPADDAS: Die dodelike komplot in die parra-dys!
LINKS: Byna alle paddas het ’n titseljie gif in hul velle. By die meeste soorte is die uitskeidings te swak om enige uitwerking op groot diere of mense te hê. Maar een groep—die gifpylpaddas van Suid- en Sentraal-Amerika (voorbeelde hierby)—skei dodelike gifstowwe af. Hul velle bevat ’n mengsel van alkoloïde verbindings, wat jou kan doodmaak as jy net aan die paddas raak…
REGS: Die skaars goue skurwepadda (Bufo periglenes) van die Monteverde Costa Rica-reënwoud, moontlik die beroemdste van al die soorte gifpylpaddas. Hierdie helder neon-oranje padda, wat maar eers in 1964 ontdek is, is so treffend dat een bioloog glo gewonder het of iemand nie dalk die voorbeelde wat hy te sien gekry het in emaljeverf gedoop het nie! Dit is net die mannetjies wat oranje is; die wyfies is geel en swart met skarlakenrooi kolle.
Foto: Charles H. Smith / U.S. Fish & Wildlife Service
DIE gedoef-doef van die tromme pols deur die lug, gepaard met ’n droewige dreunsang. Dan raak die skare doodstil wanneer die houngan, of toordokter, die plek nader waar die man begrawe lê.
Toor jou hier, goël jou daar, en siedaar! Kort voor lank merk die toeskouers hoe die sand begin roer. Dan gebeur die onmoontlike: die man staan op uit die "dood" en vryf verdwaas maar springlewendig die sand uit sy oë.
In Haïti, ’n landjie in die Wes-Indiese Eilande, is dit ’n ou laai van toordokters of sogenaamde voodoo-priesters om só met die doofmiddels te "toor" wat hulle van die velle van verskeie soorte Suid- en Sentraal-Amerikaanse paddas kry.
Hulle gebruik hierdie gifstowwe om mense so te bedwelm dat dit lyk of hulle dood is. Dan laat hulle kwansuis die dooies opstaan net wanneer die delmmiddels natuurlikerwys begin uitwerk.
Byna alle paddas het ’n titseljie gif in hul velle. By die meeste soorte is die uitskeidings te swak om enige uitwerking op groot diere of mense te hê. Maar een groep—die gifpylpaddas van Suid- en Sentraal-Amerika—skei party van die dodelikste stowwe af wat aan die mens bekend is.
LINKS: Hoe rooier hoe... dodeliker. Hierdie kleurryke bewoner van die Costa Rica-reënwoud se wetenskaplike naam is Dendrobates pumilio.
Foto: Jim Ross / NASA
Hierdie klein, maar dikwels opsigtelike paddas behoort meestal tot die genera Dendrobates en Phyllobates. Daar is sowat 135 spesies, waarvan minstens 55 giftig is. Die gif, ’n mengsel van chemikalieë wat van spesie tot spesie verskil, word deur kliere in die vel afgeskei en beskerm die paddas teen feitlik alle roofvyande.
Eeue lank reeds het Indiaanse jagters van die tropiese reënwoude van Suid- en Sentraal-Amerika die uitskeidings van drie paddaspesies vooraan hul pyle aangebring.
Soms word die punt regstreeks teen die vel van die padda gevryf. Ander kere word die gif "geoes" en gebêre om later gebruik te word.
’n Amerindiaan sal die padda met ’n skerp stok doodsteek, seker maak dat hy nie van die gif aan sy eie vel kry nie, en die padda dan oor ’n vuur hou.
Die hitte laat die kliere druppeltjies gif afgee, wat in ’n houer opgevang en vir ’n paar dae eenkant gesit word om dit te laat gis. Die wapens word later in die vloeistof gedoop.
’n Dier wat deur ’n vergiftigde pyl getref word, raak verlam wanneer die gif in sy bloedstroom beland, en die jag het dus geslaag.
REGS: ’n Geel-en-swart gifpylpadda (Dendrobates leucomelas) van Venezuela, Guyana en Brasilië.
Foto deur Arpingstone, wat dit in die Wikipedia-ensiklopedie tot openbare besit (“in the public domain”) verklaar het
Die Amerindiane verlaat hulle egter vandag nie meer soveel op die gifpylpaddas nie, omdat vuurwapens grotendeels die blaaspyp en pyl en boog vervang het. Maar die windmakerige amfibieë is besig om elders gewild te raak—in die mediese wêreld.
Die afskeidings van sekere soorte bevat chemikalieë wat as pynstillers selfs baie sterker as morfien is. Ander toksiene kan dalk nog eendag as hartstimulant gebruik word vir mense wat ’n hartaanval gekry het.
Die grootste probleem vir die medici is dat gifpylpaddas in gevangenskap geleidelik hul giftigheid verloor. Hul nasate is dan ook glad nie giftig nie, waarskynlik weens die verandering in die paddas se kos. Dit is een van die redes waarom dit so belangrik is om die reënwoude en hul bewoners te bewaar.