Bohle re swanela go adima tšhelete ka nako ye nngwe - kudu ge o le molemi matšatšing a lehono. Nnete ke gore go nyakile go sa kgonege go sepediša kgwebo ntle le go adima tšhelete. Tlhohlo ke go se adime go feta ka moo kgwebo ya gago e ka kgonago go bušetša!
Gopola gore ditshenyegelo tše di sepelelanago le kadimo di oketšega go ya ka bogolo bja kadimo le lebaka leo le tšewago go bušetša tšhelete yeo.
Tswalo - Yona ke tefo (rate) yeo motho a e lefago mabapi le tirišo ya tšhelete ye a e adimilego. Ka tlwaelo e hlagišwa bjalo ka sephesente sa tšhelete ye e adimilwego ka ngwaga (annual percentage). Gape ditefo ga di tlengwe (fixed) mme di ka fetoga ka baka la infleišene goba maikemišetšo a mmušo.
Kapetlele - Yona ke palo ya tšhelete ye e adimilwego ka nepo ye e itšego yeo e hlalošitšwego leanongkgwebo (business plan).
Kadimo ya lebakagare (medium term) ya R100 000.
Tswalo ya kadimo ya R100 000 ye e bušetšwago lebakeng la mengwaga ye 5 ke R30 000, mola tswalo ya kadimo ya R100 000 ye e bušetšwago lebakeng la mengwaga ye 10 e le R55 000. Go molaleng gore tswalo ya kadimo ya R100 000 ye e bušetšwago lebakeng la mengwaga ye 10 e feta tswalo ya kadimo yona yeo ye e bušetšwago lebakeng la mengwaga ye 5, ka R24 000.
Ka tlwaelo leanokgwebo le nepiša tlhagišo ya tšhelete ye e ka dirišwago tshepedišong ya kgwebo. Leanokgwebo la gago le swanetše go akaretša lenane la dinepo, ditaba tše bohlokwa (priorities) le dintlha mabapi le letlotlo, go bontšha gore o ile wa akanya ka poelo ya kgwebo ya gago le ka moo e ka holago ge o ka fiwa kadimo ka moso. Leano la gago le swanetše go bontšha gabotse ka moo o tlogo bopa le go sepediša kgwebo ya gago, mme le swanetše go beakanywa ka tsela ya go kgothatša le go holofetša ba mokgatlo goba panka gore o na le bokgoni.
Kelo ya kheše e bontšha tshepelo ya ditseno diakhaontong tša gago le ge e ka ba ditshenyegelo tšeo di lefšago go tšwa diakhaontong tšeo. Dintlha tše di kgontšha ba mokgatlo wa dikadimo go bona gore tšhelete ya gago e tsena dikgweding dife le gore pušetšo ya kadimo e ka huetša ditseno tša gago ka mokgwa ofe. Gape go bohlokwa kudu gore o ba tsebiše ka botlalo ka ga diakhaonto tša gago tšohle - le ge di le mekgatlong goba dipankeng tše di fapanego. Ke mokgwa wa boradia (phoro) go kgopela kadimo ntle le go bonagatša maemo a gago a letlotlo (financial status) ka botlalo.
Dipanka ga di dumelelwe go adima batho tšhelete ge go na le kgonagalo ya gore batho bao ba ka palelwa ke go bušetša tšhelete yeo. Se se šireletša panka le ge e le modirelwa (moadingwa). Ge o sa bušetše kadimo, se se bonagatšwa historing ya gago ya khodi (krediti) (credit history) mme o ka bewa lenaneng la batho bao ba lego kotsi mabapi le pušetšo ya tšhelete (blacklisted as a credit risk). Ga go na motho yo a nyakago go hlaolwa ka tsela ye, kudu ge a tseba gore a ka rata go adima tšhelete gape ka moso! Dikgato tše tša tšhireletšo ke tšona di "lotilego" dipanka mono Afrika-Borwa ka nako ya theogo ya ekonomi (resešene) ka 2009. Dinaga tše ntši lefaseng ka bophara di lahlegetšwe ke dibilione ka ge batho ba ile ba palelwa ke go bušetša dikadimo tšeo ba ikimeditšego ka tšona. Molao wa "National Credit Act" o hlamilwe go šitiša batho go diriša tšhelete yeo e sego ya bona (ke go re yeo ba se nago nayo). Molao wo o theilwe gape go thuša dipanka go laola sekoloto se segologolo sa krediti (credit debt) nageng ye le go ganetša dipanka go adima batho tšhelete ka go se šetše.
Go bohlokwa gore batšweletši le balaodi ba dipolasa bohle ba kgopele ditsebi (diprofešenale) tšeo di kwešišago tharano ya letlotlo leo le amago temo go ba eletša mabapi le dintlha tše di itšego malebana le tšhelete ya go lefela mešomo ya bona ya bolemi. Batšweletši ka bobona ba ka se kgone go tseba dintlha tše di tletšego tšohle tša thekniki ya letlotlo tšeo di ka thušago go laola letlotlo la polasa.
Go bohlokwa gore batšweletši, go swana le bagwebi bohle bao ba dirišago dikadimo, ba bontšhe gore ba a tshepega lebakengtelele. Ge go ka ba le tiego mabapi le pušetšo, taba ye e swanetše go rerišanwa le panka ka nako gore go dirwe dithulaganyo tše di lebanego.
Peo ye nngwe le ye nngwe ya tšhelete ye e adimilwego, ka mehla e ra gore motšweletši o ntšha tšhelete semeetseng ka go tshepa gore go tla ba le poelo ka moso. Motšweletši o swanetše go ipotšiša gore na ke na le nnete efe ya gore peo ya ka e tla atlega ya ntlišetša poelo ye botse Kudu mabapi le pšalo ya lehea sehleng se sefsa se se tlago, go tla ba bohlokwa gore motšweletši a dire dikakanyo ka kelohloko go bona ge eba go ka ba le mohola go bjala lehea ge a lebeletše thekišo ya gonabjale ya lona mmarakeng (present market price), le ge e ka ba ditshenyegelo tše di sepelelanago le tšweletšo ya lona. Go godiša bothata bja pheteledi yeo e šetšego e le gona go ka se be le mohola, gobane se se ka hlola phokotšo gape ya thekišo ya lehea - kudu ge puno ya 2010 - 2011 e le ye botse. Go feta fao e ka ba kotsi go adima tšhelete mabakeng a mohuta wo a go se tshepege?
Ditaba tša letlotlo di raragane, ka fao ga se lehlakore le le rategago kudu tshepedišong ya kgwebo ya gago. Batšweletši ba bantši ba tla kgetha go šoma ka ntle fao ba lokišago trekere bakeng sa go dula tafoleng ba katana le dipalo. Le ge go le bjalo, ge o ka hlokomologa dintlha tšohle tša taolo ya letlotlo, ka pejana o ka hwetša o se sa hlwa o na le trekere ye o ka e lokišago le ge e ka ba polasa ye o ka e lemago! Batšweletši ba swanetše go dula ba tseba maemo a bona a letlotlo gabotse ka mehla mme ba se ke ba diega go kgopela thušo go ditsebi neng le neng ge go hlokega.