Johann P Boshoff - 2008-09-08
Die behoefte van Afrikaans-sprekers aan die Bybel in Afrikaans, en nie in 17de-eeuse Nederlands nie, was danksy Pannevis en Hoogenhout regstreeks die oorsprong vir die eerste Afrikaanse Taalbeweging (van rofweg 1875 tot 1900), met ds SJ du Toit wat in dié tyd met 'n Bybelvertaling in Afrikaans begin het.
Só gesien het die Tweede Beweging sy klimaks bereik met die verskyning van die eerste Afrikaanse vertaling van die Bybel in 1933.
Dit is juis hierdie groot oomblik in die geskiedenis van Afrikaans en van Christenskap in Afrikaans wat onlangs feestelik herdenk is in Bloemfontein.
Dit laat 'n mens onwillekeurig oor die Bybel nadink, ook as vertaling. Verder dink 'n mens ewe onwillekeurig na oor Afrikaans as taal wat volwaardig gebruik word in alle funksies - van gewone spreektaal tot literêre, akademiese en amptelike taal.
Vandag bestaan daar heelwat vertalings van die Bybel in Afrikaans, nie net die Bybelgenootskap se 1933-, 1953- en 1983-vertalings nie. Die jongste toevoeging is die hoogs gebruiksvriendelike Nuwe Lewende Vertaling of NLV.
Die Bybel is die Christen se belangrikste geloofsboek. Dit is oneerlik om te sê die Bybel is die Christus-gelowige se enigste geloofsboek. Gaan kyk gerus hoeveel ander geloofsboeke vir Christene in die meeste boekwinkels staan.
Die Bybel in Afrikaans is en bly egter 'n vertaling. En vertalings het gewoonlik gebreke. Meer nog in die Bybel se geval - met sy huidige samestelling wat na 379 nC terugdateer - want daar is geen oorspronklike sprekers en lesers van die oorspronklike antieke Hebreeus, Aramees en Grieks wat kan help met sekere vertaaltameletjies nie. Dit is die hoofrede hoekom vertalings dikwels plek-plek van mekaar verskil.
Die een Bybelvertaling is nie noodwendig beter as die ander nie, gewoon omdat vertalers uit verskillende moontlikhede kies waar die betekenis van sekere woorde en uitdrukkings onseker is.
Wat egter ná eeue verstommend bly, is dat die Bybel ondanks sulke gebreke sy kernboodskap behou, naamlik die herstelling van die mens-God-verhouding danksy die versoeningsverdienste van Jesus Christus.
Hoe mense egter verskillende Bybelvertalings in Afrikaans, en dus vertaalverskille, aanwend om hul geloofsaak te stel, lei soms tot meningsverskille en soms tot erge mistastings en wanvertolkings, veral waar die bekende taal- en kultuurkonteks van oorspronklike Bybelse brontekste buite rekening gelaat word. 'n Mens sou in die kort geskiedenis van die Bybel in Afrikaans byvoorbeeld kon wys op hoe die Bybel aangewend is (en steeds word) om diskriminasie op grond van ras, geslag, oriëntasie - noem maar op - te "regverdig".
Dit kan reggestel word ... met die Jesus-benadering.
Juis op hierdie punt is dit belangrik dat die hedendaagse Christen hom en haar moet vergewis van Jesus se gesaghebbende en deurslaggewende woorde oor die "Skrifte", naamlik dat dit heenwys na Hom. Dis 'n heenwysing na sý lering, sý gesindheid en sý algehele voorbeeld, met allerlei lerende en stigtende gebruike wat uiteindelik net een doel het: om die gelowige op elke goeie daad voor te berei, sê Paulus aan Timoteus.
Hierdie goeie dade is inderdaad ook deur Jesus vir ons aangedui - allereers en bowenal in die omvattende liefdesgebod. Hieruit spruit om deur veral die verkondiging van die koms van God se koninkryk mense navolgers van Jesus die Koning te maak (sowel as om hulle te doop). Verder kry die Jesus-gebod daadwerklike gestalte wanneer sý navolgers sonder aansiens des persoons hongeres voed, naaktes klee, siekes versorg en gevangenes besoek, dus alom vir medemense met deernis omgee.
Só 'n Jesus-benadering tot die "Skrifte", of sedert die vierde eeu dan die Bybel, lê enersyds alle misbruike van die Bybel en sy vertalings aan bande, want ook die "maar Jesus"- en "maar Hy"-uitsprake in die Bybelse evangelies sal dan ernstig opgeneem word. Ook misbruike aangevuur deur allerlei slimmighede (teologie en kerklike dogma) wat in wese nie strook met dié Jesus-benadering nie, sal in die slag bly.
Andersyds sal die gebruik van die Bybel vanuit dié Jesus-benadering noodwendig 'n wesenlike omwenteling meebring in die individu se lewe en dus gevolglik in gesin, kerk, gemeenskap en samelewing.
En dit is wat 'n nogal geteisterde Suid-Afrika vandag nodiger as ooit het - 'n omwenteling wat vanuit die individu opbouend inwerk op 'n hele leefwêreld.
Laat ons dan in hierdie dae ernstig vanuit 'n Jesus-perspektief besin oor hierdie wonderlike taal- en godsdiensskat wat ons het, en besluit om prakties nuwe uiting daaraan te gee.
Kom ons vier dus hierdie skat, naamlik die Bybel in die taal van ons hart, ons denke, ons verbeelding, ons gebede - Afrikaans.