SAUK8 vertel van ‘skokkende magsmisbruik, inmenging’Foeta Krige, Thandeka Gqubule, Suna Venter, Jacques Steenkamp en Krivani Pillay, almal lede van die SAUK8, in Julie 2016 buite die arbeidshof in Johannesburg. Foto: Twitter via @Abramjee Lede van die sogenaamde SAUK8 het Maandag aan LP’s vertel hoe Hlaudi Motsoeneng sy eie reëls gevolg het en eiehandig verantwoordelik was vir die “pynlike dood van openbarediens-joernalistiek”. Thandeka Gqubule en Krivani Pillay het op die vierde dag van die ad hoc-komitee se ondersoek na die bevoegdheid van die SAUK-raad getuig. Hulle het die komitee skokkende stories vertel van hoe hulle gesensor en verhoed is om hul mandaat om die publiek in te lig uit te voer. Gqubule het vertel hoe Motsoeneng in 2013 besluit het dat daar voortaan 70% goeie nuus sal wees en slegs 30% negatiewe nuus, ŉ aankondiging wat die redaksionele personeel “onlogies” gevind het. Sy het gesê dit is van daar af wat die nuuskantoor agteruitgegaan het. “Die onafhanklikheid van die media is nie ŉ luukse nie. Dit is nie ŉ ekstra waarvan ontslae geraak kan word wanneer die uitvoerende gedeelte van die staat so besluit nie,” het sy gesê. “Joernalistieke praktyke is by die SAUK ondermyn en onder mnr. Motsoeneng se leierskap, met ondersteuning van die raad, het die stand van sake net vererger.” Sy het ook verwys na die redaksionele verbod op die uitsaai van enige gewelddadige betogings omdat Motsoeneng gevoel het dit sal ander aanmoedig om dieselfde te doen. Gqubule en verskeie ander SAUK-personeel, wat later as die SAUK8 bekend geword het, is afgedank kort nadat hulle kritiek teen die verbod uitgespreek het voor die munisipale verkiesing vroeër vanjaar. Hoewel hulle ná ŉ hofgeding weer aangestel is, het die viktimisering van joernaliste wat hul menings gelug het, voortgegaan, het Gqubule gesê. Sy het gesê een van haar kollegas, Kgaogelo Magolego, is “onmiddellik afgedank” nadat Faith Muthambi, die minister van kommunikasie, ingemeng het. Magolego het ŉ regering-imbizo bygewoon en Muthambi in ŉ onderhoud gevra oor die vertragings in die digitalemigrasie-proses. Foeta Krige, Suna Venter, Jacques Steenkamp en Krivani Pillay Dinsdag (26 Julie 2016) in die arbeidshof in Johannesburg. Foto: Facebook Gqubule het gesê volgens ŉ klankopname van die onderhoud het Muthambi gereageer: “Ons doen geen digitale migrasie nie of jy is nie behoorlik ingelig nie, want jy is besig om dit te verloor. Jy moet hierdie soort goed begryp. Hierdie onderhoude oor digitale migrasie oor en oor is baie vervelig – en op ŉ ernstige noot, ek wil nie hê jy moet hierdie klankgreep speel nie.” Gqubule het gesê sy was geskok om te hoor hoe Muthambi direk met die bedryf en keuses van die nuuskantoor inmeng en die joernalis voorskryf wat om te doen. “Die minister het haarself in die redakteurs se skoene geplaas deur te besluit watter klankgrepe gespeel sal word en watter nie. Sy het haar dus in die posisie geplaas waar sy ŉ redaksionele besluit geneem het wat ŉ oortreding is van die Wet op Maatskappye én die Uitsaaiwet,” het Gqubule gesê. Magolego is daarna aangekla dat hy “die SAUK in oneer gebring het deur nie ŉ minister by ŉ imbizo te respekteer nie” en is onmiddellik afgedank. “Sy lewe was vernietig en sy loopbaan lê aan skerwe tussen die e-posse op my selfoon en die oproepe aan my SAUK-kollegas. Magolego was afgedank. Sy klankgreep van daardie dag is nooit uitgesaai nie. Sy saak is steeds voor die KVBA,” het Gqubule gesê. Die inmenging het egter nie daar geëindig nie. Volgens Gqubule het Brian Molefe, die voormalige hoof van Eskom en daardie tyd uitvoerende hoof van Transnet, ook beswaar aangeteken oor vrae wat hy deur die joernalis Francis Heard gevra is. Heard het hom glo moeilike vrae gevra oor die omstrede aankoop van lokomotiewe. Gqubule het gesê sy is daardie aand na die SAUK ontbied waar Molefe haar ingewag het. “Hy het sy vinger in Francis Heard se gesig gehad en gevra is dit die vorm van sy neus wat hom die reg gee om sulke vrae aan hom [Molefe] te vra.” Gqubule is gevra om Heard te dissiplineer, wat sy geweier het om te doen. “Die punt van die saak is dat die Uitsaaiwet nie meer bestaan nie. Ons is in ŉ situasie waar die reëlboeke en die Grondwet opgeskeur is en ons word deur mag en gesag alleen regeer,” het sy gesê. Krivani Pillay, SAFM se uitvoerende vervaardiger, het ŉ soortgelyke voorlegging aan die komitee gelewer en vertel hoe joernaliste verskeie kere hul besware gelug het oor die manier waarop die nuus “gemanipuleer en verdraai” is. Sy het vertel Motsoeneng het in Mei vanjaar aan haar gesê: “Jy moet die organisasie verdedig. Geen joernalis is onafhanklik nie. Die bedryfshoof het uiteindelik die finale verantwoordelikheid oor die nuus. Ons kan nie toelaat dat mense die bestuur bevraagteken nie.” Jimmy Matthews, wat toe waarnemende hoof van die SAUK was, het in daardie tyd aan joernaliste gesê om hulle te hou by die verbod om nie gewelddadige betogings nuusdekking te gee nie. Pillay het Matthews aangehaal wat aan die personeel gesê het: “Dis koud daar buite. Julle het twee keuses, die deur of die venster.”