Van Plettenberg se Baken, dist. Colesberg – Afrikanergeskiedenis
Ongeveer 16 km suid van Colesberg op die nasionale pad na Hanover draai ’n plaaspad noordwaarts na die plaas Quaggasfontein uit. In die uiterste noordelike hoek van hierdie plaas, ongeveer 200 meter oos van die Seekoeirivier, is ’n klipstapel opgerig wat die plek aandui waar goewerneur Joachim van Plettenberg in 1778 ’n baken geplant het.
Gerugte van rooftogte deur die Boesmans op die vee van die boere in die uiterste noordoostelike hoek van die Kolonie en die versoeke om ’n landdros en predikant in hierdie afgeleë gebied, het Van Plettenberg Iaat besluit om persoonlik die toestande te gaan ondersoek. Deeglik toegerus en vergesel van ’n paar amptenare verlaat hy Kaapstad in September 1778 en reis oor die Groot Karoo na die Kamdeboo naby die huidige Graaff-Reinet. Vandaar is hy oor die Sneeuberge en so noordwaarts tot aan die Seekoeirivier wat deur sy geselskap die Plettenbergrivier genoem word. In hierdie rivier het dit van seekoeie gewemel en op een dag het hulle twintig geskiet.
Op Sondag, 4 Oktober 1778, staan hulle langs die Seekoeirivier oor. Aan die oorkant van die rivier, d.w.s. na die weste, het hulle op die “Gordonsberge” gekyk en hier het ’n kop soos ’n groot Turkse moskee uitgetoring. Daarom dan ook dat hulle daaraan die naam “Moskee” gegee het. En nou lui die reisjoernaal: “Dié namiddag is ruim tweehonderd tree vanaf die rivier, ten S.S. Ooste van die Moskee, ’n gedenksteen opgerig, waarop die wapen en die naam van die weledele gestr. heer goewerneur benewens die jaartal uitgekap was.” Hierdie baken sou die verste punt wat hy op sy reis bereik het, asook die noordoostelike grens van die Kolonie aandui.
Foto: R Jacob Gordon • Van Plettenberg se kamp naby Colesberg • Staatsargief, Kaapstad
Bron: Oberholster, J.J. 1972. Die Historiese Monumente van Suid-Afrika. Kaapstad: Die Kultuurstigting Rembrandt van Rijn, pp. 189-190.