Dringende ingryping by munisipaliteite nodigDaar was vanjaar al verskeie betogings oor swak dienslewering in munisipaliteite. Dié foto is in Maart geneem tydens betogings in die Mangaung-metro. (Foto: Twitter / @DimitryHlonisky) Die nasionale tesourie het ŉ donker prentjie oor die stand van munisipaliteite in Suid-Afrika geskets en aangedui dat 43 munisipaliteite in die land reeds ineengestort het, terwyl 151 munisipaliteite op die rand van ŉ afgrond staan. Vandeesweek se inligtingsessie het betrekking gehad op plaaslike regering se onderbesteding wat die munisipale inkomstebestuurverbeteringsprogram betref, en vordering met die inwerkingstelling van die Geïntegreerde Finansiële Bestuurstelsel (IFMS). Sadesh Ramjathan, direkteur vir begrotingstoekennings aan plaaslike munisipaliteite in die nasionale tesourie, het gesê 98 van die land se 257 munisipaliteite het onbefondste begrotings vir die 2022-’23- finansiële jaar goedgekeur, wat onmiddellik daarop dui dat dié munisipaliteite beoog om meer as hul inkomste te bestee. Dit kan ook ŉ aanduiding wees van hul onvermoë om finansiële verpligtinge na te kom. Altesaam 175 (68%) van munisipaliteite is in finansiële nood, wat volgens Ramjathan munisipaliteite is wat hulself op die rand van ŉ krisis bevind. Luidens statistieke beleef 219 (85%) ernstige finansiële probleme en krisisse. Hierdie munisipaliteite loop ook die onmiddellike risiko van ŉ ineenstorting van dienslewering. Bykans 60% van munisipaliteite (151) is bankrot of insolvent en kan nie krediteure of derde partye soos die Suid-Afrikaanse Inkomstediens betaal of bydraes aan pensioenfondse maak nie. Dringende aandag sal nou eerste aan die 43 munisipaliteite geskenk word, en die nasionale tesourie sal saam met die onderskeie provinsies werk om dié munisipaliteite te red. Volgens Ramjathan skuld kliënte R255 miljard aan munisipaliteite. Daarmee saam skuld munisipaliteite net onder R90 miljard aan hul krediteure. Dit sluit skuld aan Eskom in, wat ongeveer R40 miljard beloop. “Julle sal saamstem dat hierdie syfers nie ŉ goeie prentjie vir plaaslike regering skets nie.” Die versuim om geld in te vorder vir dienste wat gelewer is, en geld te betaal vir dienste wat ontvang is, is volgens die nasionale tesourie te wyte aan mislukkings rakende inkomstebestuur. “Hierdie mislukkings strek oor die hele inkomste-waardeketting, insluitend politieke en administratiewe leierskap wat nie die behoorlike toepassing van beleidstellings en wetgewing kan afdwing nie. Dít hits dan ook die kultuur van wanbetaling aan.” Hy sê dit word onder meer voortgesit deur swak beheermaatreëls, die ontbreking van nagevolge by die versuim om inkomstebestuursbeleidstellings in te stel en die aanvaarding van onbefondste begrotings. “Die kultuur van wanbetaling het ongelukkig na verskeie sfere van regeringsdepartemente deurgesyfer, wat ook versuim om munisipaliteite vir dienste te betaal.” Ramjathan meen munisipaliteite kan egter ook nie verwag om inkomste te genereer as hulle nie betroubare dienste lewer nie. Plaaslike regerings moet ook selfonderhoudend word. Om dit te bereik moet munisipaliteite verseker dat inkomstebronne optimaal benut word. Die tesourie sê rade moet onder meer inisiatiewe instel wat daarop gemik is om “doeltreffendheid binne die inkomste-waardeketting te verbeter”. Benewens dié probleme het terugslae soos die Covid-19-pandemie ook die invordering van skuld en inkomste bemoeilik.