You are browsing the archive for Universiteit Stellenbosch.
Talle Woordfeeskaartjies al uitverkoop
Tags: Jan Blohm, kaarjtieverkope, Schalk Joubert, Universiteit Stellenbosch, Woordfees
As kaartjieverkope enige aanduiding is, gaan die US Woordfees, wat op die kampus van die Universiteit Stellenbosch en 'n paar omliggende wynplase plaasvind, vanjaar 'n groot treffer wees.
Meer as 45% meer kaartjies is reeds verkoop vergeleke met die ooreenstemmende tyd verlede jaar. En vergeet van kaartjies kry vir Nataniël se vertoning Die maak van 'n jas. So ook die middagetegesprek met Pieter-Dirk Uys wat vanjaar sy 70ste verjaardag vier. Al die kaartjies is reeds uitverkoop.
Ook uitverkoop is die diskoers China in Afrika; die demonstrasie van Marlene van der Westhuizen – wat op die skrywersfees geheime van 'n Franse kookklas deel; De Wet Potgieter wie se boek oor Al-Kaïda in SA opslae maak en die optrede van die US koor.
Jy sal vinnig moet spring vir kaartjies vir die dramas Dogma, Die seemeeu, Vir ewig en altyd asook die vertoning Hart en see met die immergewilde Laurika Rauch en Elvis Blue, en die musiekvertoning Doep is nie dood nie. Die gesprek met die argitekspaar Gawie en Gwen Fagan is ook bykans uitverkoop. Daar is ook min plek oor vir Willem Anker se bespreking van sy boek, Buys; 'n grensroman oor die omstrede Coenraad de Buys.
Soos gewoonlik sal daar ook by die feeskern 'n paar heerlike kuier- en eetplekke wees. Vroeë opstaners kan al van 06:00 soggens by die Plataankafee regskuif om te kyk en te luister hoe die span van Monitor radio laat gebeur. Verskeie RSG programme word deur die dag regstreeks van hier af uitgesaai en daar is 'n groot klem op die Woordfeesgebeure.
Terwyl jy luister, sal jy by die pop-up restaurant onder die plataanbome ook iets te drinke en te ete kry.
By De Vette Mossel kan jy ook tot laataand iets vir die hongerpyne kry terwyl jy na 'n verskeidenheid musikante kyk. Piet Botha, Arnold Carstens, Koos Kombuis, Schalk Joubert, Jan Blohm en Gerald Clark is maar net 'n paar van die kunstenaars wat daar optree. En met Storievuur word allerlei staaltjies om 'n vuur vertel.
Vir meer inligting besoek die Woordfees se webblad by www.woordfees.co.za
Op 25 is Christiaan 'n vars bries in teaterbedryf
March 8, 2013 in Sonder kategorie
Tags: Christiaan Olwagen, Marthinus Basson, Polony, r, Tjop & dop, Universiteit Stellenbosch, Woordfees, X + Y
Hy is net 25 jaar oud, maar Christiaan Olwagen se naam staan figuurlik gesproke reeds in helder ligte in die wêreld van Afrikaanse teater.
By die Woordfees het hy drie produksieballe in die lug gehou: Tjop & dop, X + Y en Die lelike eend. Tjop & dop, wat hy beskryf as die teenvoeter vir sy bekroonde stuk N is vir Neurose het hy geregisseer en saam met De Klerk Oelofse geskryf, X + Y het hy self geskryf maar die regie aan die veteraan Marthinus Basson oorgelaat. Die Lelike eend het hy ook geregisseer. Die stuk is 'n vertaling – deur nog 'n talentvolle jongeling, Roelof Storm wat ook die hoofrol vertolk – van die Duitse Marius von Mayenburg se toneelstuk.
X + Y – oor die worstelinge van tieners en hul verhouding met hul ouers, asook Tjop & dop was dalk die mees omstrede produksies op die fees. Sommige mense het by die produksies uitgestap, ander het op sosiale media gekla oor die kru taal. Maar dit verhoed nie dat feesgangers steeds tou staan vir kaartjies nie.
Olwagen het al as student aandag getrek. As dramastudent aan die Universiteit Stellenbosch het hy twee Fleur du Cap-toekennings ontvang en by die Aardklopfees in 2012 het hy die Aartvarkprys vir grensverskuiwende werk ontvang vir Woza Andries? waarin Jesus as 'n bruin vrou in 'n eietydse Suid-Afrika uitgebeeld word en deur twee mans verkrag word.
"Ek doen werk wat my nie verveel nie," sê Olwagen.
Van sy werk word onder die naam Polony aangebied. Dis 'n kollektief van hoofsaaklik mense wat saam met hom aan die US studeer het.
"Nie een van ons is uitsluitlik daartoe verbind om net met mekaar te werk nie. Wanneer daar geleentheid is, werk ons saam, maar ons is vry om ook aan ander produksies te werk. Ek sou niks kon regkry sonder die mense wat speel, props gaan soek, sound cues doen en kostuums ontwerp nie. En van die mense word nie noodwendig of altyd betaal nie. Almal wat op een of ander manier voel hulle kan 'n bydrae maak, pitch in. Dis 'n groep mense wat kom en gaan. Dit is 'n poligame, oop verhouding."
Olwagen het as student nou kontak gehad met die regisseur en dramaturg Marthinus Basson wat ook aan die US se dramadepartement klasgee.
"Ek was as student die MC in die musiekspel Cabaret maar Marthinus het voorgestel ek probeer om regie te doen."
Op 25 is dit duidelik hy is sensitief vir dit wat in die hedendaagse wêreld aangaan – hetsy dit die soms moeilike verhouding tussen ouers en kinders is, of die moderne obsessie met skoonheid of die politieke sake van die dag.
"Ek dink nie ek het 'n spesiale wysheid nie. Ek hou egter mense dop. Ek doen dit al van kleinsaf. Ek wil weet wat die human animal laat tick. Ek probeer om mense te lees sonder om 'n oordeel te vel.
Ja, hy is bewus daarvan dat hy bitter vroeg in sy lewe reeds op 'n plek is waaroor baie ander en ouer teatermense maar net droom. "Ek wil nie skynheilig nederig oorkom nie, want daar is niks so irriterend as iemand wat humble pie vreet nie. Maar ek is bang ek is dalk die flavour of the month. Ek weet dat ons nogal besonder goed doen vir mense wat nog grootliks onbekend is. Ek is egter dankbaar ek is in die bevoorregte posisie om werk te doen waarvan ek hou. Dalk vind mense aanklank by wat ons doen omdat dit die tydsgees weergee. Ek het per ongeluk 'n aar raakgeboor."
Hy erken die kunstefeeste bied vir hom en ander jonges in die bedryf 'n veilige hawe.
"Ons kry kans om ons spiere te flex want die feeste is bereid om met ons te waag. Ek kry ook nie geleentheid om die post-production blues te ervaar nie. Ons is reeds besig om te werk aan 'n nuwe stuk Vagina Dentata wat KKNK toe gaan "
Hy dink 'n oomblik.
"Ek het eerlikwaar geen idee waarom gehore nou hou van dit wat ons doen nie. Dalk dink almal oor twee maande dit waarmee ons besig is, is vervelig. Dalk is daar dan 'n nuwe groep, Die Hoender of Die Sosaties, en is ons oorbodig. Ek probeer om myself en wat ek doen nie te ernstig op te neem nie. As ek oor tien, vyftien jaar nog besig is met die teater, en jy kom dalk in 'n toekomstige onderhoud agter ek is te ernstig, please call me on my shit."
Niemand anders is in sy gesin is in die teaterbedryf nie.
"Maar hulle is almal dramaties. My pa, 'n voormalige dominee, het een keer soos Tarzan met 'n tou in die kerk ingeswaai toe hy een of ander punt wou beklemtoon."
Oor sy jeug sê hy: "Dis die quarter life-crisis. Ons verlaat die nes nog voordat ons behoorlik kan vlieg. Jou twintigerjare is 'n vreemde plek om te wees. Jy is nie heeltemal volwasse nie, maar ook nie kind nie. Is jy regtig volwasse as jy jou eie huur betaal, maar jou ma betaal nog vir jou selfoon?"
Cobus Bester glo aan respek vir Monitor-gespreksgenote
March 7, 2013 in Sonder kategorie
Tags: Cobus Bester, Monitor, Plataankafee, respek, Universiteit Stellenbosch, Woordfees
Die son is skaars op, maar die Plataankafee by die Woordfees is bedrywig. Feesgangers drink koffie, of hulle eet iets ligs. Maar eintlik is hulle hier om die Monitor-span in aksie te sien.
Die Plataankafee is al jare lank Monitor se opelug-ateljee vir die duur van die fees. En jaar na jaar is dit veral Cobus Bester, anker-aanbieder van die program, op wie die aandag vroegoggend gevestig is.
Met groot gemak word die nuus aangebied, gesels hy oor aktuele sake, om soomloos daarna met 'n ekonoom te gesels of 'n digter oor sy/haar werk uit te vra.
"Ons is wel by die Woordfees, maar ons kan nie die nuus agterweë laat bly nie," sê hy. Tog word die belangrikste gebeure en produksies by die fees ook bespreek nog voordat dit aangebied word. So vind daar die oggend voordat Edward-John Bottomley en Dana Snyman later in die dag in die Boektent oor armblankes gesels, 'n ateljee gesprek met die twee plaas.
"Ons kry die feesprogram vooruit en besluit dan op 'n paar gesprekke, maar dit is ook 'n organiese proses. Sommige besprekings vloei logies uit dit wat gebeur wanneer ons by die fees is. Soms is dit iets wat onmiddellik opgevolg word, en soms is dit iets wat ons na die fees kan opvolg," verduidelik Cobus.
"Die voordeel hier is dat ons in die akademiese omgewing van die Universiteit Stellenbosch is en onmiddellik toegang het tot 'n klomp kundiges op verskillende gebiede."
Hoewel daar voor 'n ateljee-onderhoud probeer word om vas te stel of die gas wel vlot en onderhoudend kan gesels en sy kennis verstaanbaar kan oordra, sê Cobus daar is altyd 'n effense risiko met 'n onbekende gas.
"'n Mens probeer sif, maar hier en daar glip iemand tog deur. Dit het nog selde gebeur dat die gespreksgenoot net ja of nee antwoord, maar wanneer dit gebeur swéét jy. In die jare 1960 het die BBC 'n onderhoud gevoer met Hastings Banda, leier van die destydse Nyasaland wat vandag Malawi is. Die ou korrelkop het net ja en nee geantwoord, maar die onderhoudvoerder het sy vrae so aangepas dat die antwoord noodwendig ja of nee moes wees. Ek is nie so slim nie."
Hy erken dat hy wroeg wanneer hy foute op die lug begaan.
"Dis belangrik om te wroeg. Want dan sorg jy dat jy minder foute maak."
Dis 'n klein groep mense wat by Monitor en die sustersprogram, Spektrum (wat in die middag uitgesaai word) werk.
"Elkeen van die mense bring hulle sterk punte, verwysingsraamwerk en belangstellings na die program toe. Ons is dus 'n span mense met 'n gesamentlike breë perspektief wat 'n verskeidenheid onderwerpe na die tafel bring."
Vir jare was daar weens streng begrotings en min personeel min geleentheid vir joernaliste om veldwerk te doen. Talle onderhoude het telefonies plaasgevind.
"Daar is nou weer geleentheid om uit te gaan en klank by te werk. Dit beteken egter ons moet mense deurentyd oplei om met klank te werk."
Radio wérk met klank. Daar is geen beelde om die prentjies in luisteraars se koppe te help skep nie.
"Die BBC het in 'n navorsingsprojek vir 'n 12-jarige wat min TV gekyk het gevra waarom hy radio verkies. Sy antwoord was dat die radio beter prentjies het. By Monitor probeer ons om 'n hoë standaard te ontwikkel. Ons bespreek elke program en hou ook weekliks 'n vergadering om dit wat verkeerd en dit wat reg was te identifiseer en probleme probeer regstel."
Die koms van die internet het joernaliste se werk makliker, maar ook gevaarliker gemaak.
"As jy lui is, gaan jy maklik staat maak op iets wat jy op Google kry sonder om te bevestig dat dit waar is. Die goue reël was nog altyd dat inligting deur drie onafhanklike bronne bevestig moet word. Dit gebeur nie noodwendig meer altyd nie."
Een van sy belangrike reëls is om in eenvoudige taal te kommunikeer.
"Ek het lankal agtergekom mense wat hul vak werklik goed ken, kan hul kennis op so 'n wyse oordra dat dit vir almal verstaanbaar is. 'n Gas het een keer 'n ingewikkelde woord gebruik en ek het gevra wat dit beteken. Sy het dit self nie mooi verstaan nie. Ek wou haar nie in die verleentheid stel nie, maar wou werklik die betekenis daarvan weet."
Cobus het in die laat 1970's by die SAUK aangesluit.
"Iemand het vir my die goeie raad gegee om eers die bedryf te leer ken en ek het as videoband-operateur begin werk en was later 'n beeldkontroleerder."
Toe Jerry Schuitema, destyds hoof van die ekonomiese nuusredaksie hom aangemoedig het om uit te saai, het hy die geleentheid gegryp.
"Ek het 'n belangrike les by Jerry geleer. Hy het gesê: 'You cannot lie about economics. The markets will always expose you'."
Cobus glo hy moet altyd respek betoon aan alle gaste."Ek hoef nie met iemand se ideologie saam te stem nie. Dis my verantwoordelikheid om pertinente vrae te vra, en as iemand hom in 'n hoek inpraat, is dit goed. Maar dit is ook my verantwoordelikheid om almal met respek en beleefdheid te benader sonder om kruiperig te wees. Jy kan iemand met respek in 'n hoek dryf. Suid-Afrikaanse luisteraars is konserwatief in die opsig dat hulle nie onbeskoftheid duld nie. Ek weet egter ook ek gaan nooit almal tevrede stel nie. Ons het onlangs 'n onderhoud met 'n paar ouens gehad wat die ANC skerp gekritiseer het. Kort na die program was daar 'n SMS van iemand wat my weer kritiseer omdat ek kwansuis ANC-gesind is. Ek glo 'n mens doen jou werk as joernalis goed as jy op een of ander stadium almal kwaad maak. Maar ons moet altyd kan motiveer dat dit wat ons doen aan joernalistieke beginsels voldoen."
Athol Fugard nog lank nie klaar met die lewe nie
March 5, 2013 in Sonder kategorie
Tags: Athol Fugard, Boesman and Lena, Die laaste karretjiegraf, karretjiemense, Universiteit Stellenbosch, Woordfees
Athol Fugard lag uit sy maag uit wanneer hy gevra word oor die tydskrif Time wat hom die "grootste lewende dramaturg" in die Engelssprekende wêreld noem.
"Dis absolute nonsens. Hoe kan hulle so iets sê. Jy weet mos hoe gevaarlik dit is vir 'n dramaturg om met daardie woorde in sy kop rond te loop. Ek is nie spesiaal nie. Ek is 'n Karoo-gebore skrywer wat in khaki broeke en hemde rondloop," sê die 81-jarige op die stoep van die Katjiepiering-restaurant in die Universiteit Stellenbosch se Botaniese Tuin. Die onderhoud vind plaas in die week waarin die jaarlikse US Woordfees aangebied word.
Athol Fugard. Foto: Stefan Els
Fugard, wat vir jare in Amerika gewerk en gewoon het, en in die land as 'n groot dramaturg gehuldig wod, sal later die week tydens 'n skrywersprofiel, Athol Fugard: 81 (8 Maart) vereer word. Sy vriend Mannie Manim, ook 'n teaterlegende soos Fugard, sal gesels oor die dramaturg se bydrae tot die teaterwêreld. Vroeër die dag (12:00) sal daar ook 'n voorlesing wees van die kortverhaal wat Fugard spesiaal vir die fees geskryf het.
Hy is ernstig oor die khaki. Toe hy onlangs deur Karen Meiring, kanaalhoof van kykNet gevra is om 'n geleentheid by te woon, het hy dit duidelik gemaak hy besit nie 'n pak nie en hy sal dit bywoon mits hy sy gewone klere kan dra.
"Wanneer jy 80 jaar oud word, verwag mense nie te veel van jou nie. Jy kan doen wat jy wil. Hulle mag dalk wel prewel: 'Ag man, hy is oud. Kom ons los hom om te doen wat hy wil'. Dit is wonderlik."
Sy oë word skrefies van lekkerkry.
"Maar hulle besef nie die avontuur begin eers wanneer jy 80 jaar oud word nie. Alles wat agter jou lê is bloot oefening vir die belangrike jare na 80."
Fugard is 'n skrywer wat internasionaal bekendheid verwerf het vir sy teen-apartheid werk. Hy het ook 'n string ere-doktorsgrade van verskeie internasionale en plaaslike universiteite – waaronder ook die Universiteit Stellenbosch – ontvang. Maar hy sê hy ervaar nou saam met miljoene ander Suid-Afrikaners "'n gevaarlike gevoel van verraad".
"Ons het opofferings gemaak om te verseker our beloved country does not cry anymore – met verskoning aan Alan Paton. Maar ek is bevrees die land huil steeds."
Skielik is hy woedend en klap hy passievol met sy vuis op die tafel.
"Soveel politici vind dit bevorderlik om die spook van apartheid lewendig te hou. Minister Lulu Xinwana het die grootste k.. in Australië kwytgeraak oor wit Afrikaner mans. Dit was gevaarlike woorde wat aktief daartoe bydrae om vooroordeel teenoor 'n minderheidsgemeenskap te vestig."
Ondanks die negatiewe opskrifte wat hy daagliks raaklees, glo hy daar is altyd iets positiefs.
"Jare gelede, toe ek in 'n vissershut in Port Elizabeth gewoon en besig was om Boesman and Lena te skryf, het ek besef van al die emosies wat ek nie in myself moet ronddra nie, is haat die belangrikste. Dit is sekerlik die mees onproduktiewe emosie wat 'n kunstenaar kan ervaar."
Hy sê hy is deur 50 jaar van apartheid gevorm.
"Ek probeer om uit die kettings uit te breek. Maar ek sukkel. Tydens die twee kere wat ek 'n genoot by die Stellenbosse Instituut vir Gevorderde Navorsing was, het die jong mense van die Universiteit Stellenbosch my baie in die verband gehelp. Ek het besef baie van die kwessies waarmee mense van my generasie worstel, maak eenvoudig nie vir hulle saak nie. Hulle is in 'n heeltemal ander wêreld gebore. Suid-Afrika het egter nou meer as tevore, skrywers nodig. Jong skrywers moet hul oë oopmaak en begin skryf."
Toe hy die eerste keer in Stellenbosch aangekom het, het hy besef hier is baie snobs.
"Ek het soos 'n buitestaander gevoel. Ek het nie 'n paspoort gehad wat van my 'n Stellenbosser gemaak het nie. Dit het een dag verander toe ek saam met 'n vreemde bruin vrou by 'n kruising gewag het. Die bestuurders wou ons nie 'n kans gee om die pad te kruis nie. Uit pure frustrasie het ek in die pad gaan staan en die motors tot stilstand gedwing. Toe ons aan die oorkant van die straat kom, het ek en die vrou 'n paar woorde gewissel en elkeen het in sy eie rigting wegbeweeg. Ek het skielik gevoel ek is tuis. Ek het met 'n vreemdeling Afrikaans gepraat. Dit is vreemd, maar dit was een van die groot momente van my lewe."
Die gebeure het ook die kortverhaal geword vir sy Athol Fugard: A Reading by die Woordfees.
Beelde uit die werklike lewe was nog altyd die snellers vir sy skryfwerk.
"Ek het nog nooit geskryf danksy 'n gedagte nie. Dit was eerder beelde wat na ware gebeure oorgebly het, wat my laat skryf het."
Toe hy 80 jaar oud geword het, het hy besluit dit was tyd om die belofte gestand te doen wat hy lank gelede aan sy Afrikaanssprekende ma gemaak het om eendag 'n Afrikaanse toneelstuk te skryf. Die laaste Karretjiegraf het groot lof ontvang. Ook dit is gegrond op 'n ware gebeure. Toe sy ma 'n jong vrou was, het sy eendag afgekom op twee Karretjiesmense. Die vrou was onder die wa besig om te kraam. Sy het die vrou gehelp en drie dae lank vir hulle kos geneem. Die mense was net skielik weer weg.
"Dis 'n wonderlike storie en ek het altyd geweet ek sal iets oor my ma se ervaring skryf. Dit was moeilik om in Afrikaans te skryf, maar ek het hulp gehad van Adriana Steyn, 'n antropoloog wat haar meesters gedoen het oor die kinders van die Karretjiesmense. Ek het gelukkig gevoel dat ek op Stellenbosch my belofte aan my ma kon nakom.
Fugard het al dikwels na homself verwys as 'n Afrikaanse skrywer wat in Engels skryf – al is die taal waarin hy dink en praat Engels.
"As Karoo-kind het ek 'n verbintenis met die taal en die lewenstyl gehad. 'n Mens moet skryf oor dinge wat vir jou waar voel. Dit is 'n uitdaging vir 'n Engelse skrywer om so te skryf dat die ritme en gevoel van jou skryfwerk Afrikaans klink en voel. Toe ek as kind William Faulkner ontdek het, het ek besef groot skrywers is eerlik, hulle skryf sonder ydelheid en hulle skryf oor die lewe waarvan hulle getuies is."
In 'n onderhoud het Fugard een keer gesê: "Word processors, typewriters and ballpoint pens don't work for me. I am a sensualist writer who needs a fountain pen and paper".
Hy haal 'n notaboek uit sy sak en wys na die netjiese skrif. "Ek gebruik steeds 'n vulpen om in my dagboek te skryf."
Hy lees 'n stukkie oor die hitte van Stellenbosch en 'n gedig oor 'n ou man.
"Ek is nog nie klaar met dié wêreld nie. Maar ek moet die feit erken: Hoeveel jare is daar nog vir my oor? Ek het geen geloof nie en ek kan nie bid vir meer jare nie. Daar is egter nog ten minste 'n goeie vyf jaar oor wat ek kan uitpers. Dalk rook ek te veel pyp, maar ek probeer om na myself om te sien. Ek is steeds elke dag verwonderd oor mense, die wêreld en die lewe in die algemeen."