PressReader - Landbouweekblad: 2018-06-15 - Ger­rit van Zyl: Lae erf­lik­heid van vrug­baar­heid ’n mi­te?
Ger­rit van Zyl: Lae erf­lik­heid van vrug­baar­heid ’n mi­te?
Landbouweekblad - 2018-06-15 - Lbw|inhoud - ger­rit­van­zyl@web.co.za NAVRAE: E-pos:
Die be­kroon­de stoet­boer mnr. Ger­rit van Zyl wil nie aan­vaar dat vrug­baar­heid laag oor­erf­lik is nie, en be­stuur en die om­ge­wing kan on­moont­lik 90% daar­toe by­dra. Die ge­bruik van die reg­te bul­le af­koms­tig van vrug­ba­re koeie bied die ant­woord vir dié sleu­tel­ei­en­skap van bees­boer­de­ry.
Be­la­dings­tem­po en vrug­baar­heid is se­ker die be­lang­rik­ste twee pi­la­re waar­op e­ni­ge bees­boer­de­ry staan. Kyk ons na die op­drag in die By­bel van ver­meer­der en vul die aar­de, dan kan ’n mens nie glo dat vrug­baar­heid laag oor­erf­lik kan wees nie.
Ver­der is die­re aan ons ge­gee om in ons fi­sie­ke be­hoef­tes in die vorm van pro­te­ïe­ne te voor­sien. Dit is weer eens vreemd dat daar­die ei­en­skap se oor­erf­lik­heid laag is.
Oor­erf­lik­heid is ’n po­pu­la­sie­pa­ra­me­ter, of sta­tis­tiek, wat die hoe­veel­heid waar­ge­no­me ver­skil­le meet in ’n ei­en­skap wat ver­oor­saak word deur ge­ne wat van een ge­ne­ra­sie na ’n an­der oor­ge­dra word. Met an­der woor­de, oor­erf­lik­heid is die hoe­veel­heid va­ri­a­sie in ’n ei­en­skap wat te wy­te is aan ge­ne. Oor­erf­lik­heid dui ook aan hoe ’n ei­en­skap op se­lek­sie sal re­a­geer. Se­lek­sie­vor­de­ring vir laag oor­erf­li­ke ei­en­skap­pe is sta­di­ger as se­lek­sie­vor­de­ring vir hoog oor­erf­li­ke ei­en­skap­pe.
Dit word al­ge­meen aan­vaar dat vrug­baar­heid laag oor­erf­lik is. Van­af 3% tot 10% word wê­reld­wyd as die norm aan­vaar. Teen die ag­ter­grond van die gro­ter prent­jie hier­bo be­skryf, klink dit een­vou­dig nie reg nie.
Ek be­stu­deer el­ke jaar al­le moont­li­ke in­lig­ting van my eie kud­de na­dat die vee­arts sy be­slis­sings ge­maak het om vas te stel of e­nig­iets my kan help om die be­set­ting­sy­fer deur se­lek­sie te ver­hoog.
Dit is be­slis waar dat se­ke­re moe­der­ly­ne meer ge­reeld as drag­tig ge­ser­ti­fi­seer word as an­der. Wan­neer jy ook be­gin krap in ’n “oop” dier se stam­boom, vind jy ge­reeld dat daar in haar fa­mi­lie pro­ble­me van die­self­de aard was.
Jy kry eg­ter ook uit­son­de­rings, soos dat ’n vers “oop” is wat uit ’n moe­der kom wat op 24 maan­de oud die eer­ste keer ge­kalf het, ’n tus­sen­kalf­pe­ri­o­de (TKP) van 363 dae het en met 12 kal­wers spog. Dan skud jy net jou kop, want jy het ge­dink hier het jy nou iets reg­ge­kry.
Om­dat die boer vir ge­wig be­taal word, is of was die klem die af­ge­lo­pe 30 tot 40 jaar meer op groei en kar­kas­ei­en­skap­pe. Ei­en­skap­pe vir reproduksie by die man­li­ke en vrou­li­ke die­re is dalk te mak­lik oor­ge­sien.
Dit is vir e­ni­ge boer be­lang­rik, maar vir die kom­mer­si­ë­le boer is reproduksie-ei­en­skap­pe vier keer be­lang­ri­ker as kar­kas­ei­en- skap­pe as na wins­ge­wend­heid ge­kyk word (Mel­ton, 1995).
KLEIN BE­STUUR S AAN­PAS­SING, GROOT VER­AN­DE­RING
Ja­re lank was daar ook nie kon­sen­sus oor wat­ter meet­ba­re maat­staf eint­lik die ak­ku­raat­ste is om te ge­bruik in die se­lek­sie vir vrug­baar­heid nie. Is dit ou­der­dom met eer­ste kalf (OEK), ou­der­dom van pu­ber­teit, TKP, kalf­da­tum, kalf­tem­po, dae van bloot­stel­ling tot be­set­ting, dae oop, hoe­veel­heid kal­wers ge­bo­re word per 100 koeie, be­set­tings­per­sen­ta­sie, ge­kor­ri­geer­de TKP of TKP tus­sen eer­ste en twee­de kalf?
Wat is die een ei­en­skap wat die groot­ste guns­ti­ge im­pak op vrug­baar­heid sal hê in­dien ons daar­voor se­lek­teer? Ek wil nie aan­vaar dat vrug­baar­heid laag oor­erf­lik is nie en ek wei­er om te glo dat 90% van prak­tie­se vrug­baar­heid aan be­stuur of die om­ge­wing toe­ge­skryf kan word.
Ek is oor­tuig dat daar baie ge­doen kan word om kos­te­loos die ge­leent­heid te skep om koeie die voor­deel te bied om op­ti­maal te funk­si­o­neer. Die be­lang­rik­ste hier­van is
om haar in ’n goeie lig­gaams­kon­di­sie­tel­ling (LKT) – par­ty men­se ver­wys na rug­vet of lyf­vet – op groen gras te laat kalf. Dit is ’n klein bestuursaanpassing wat ’n groot ver­an­de­ring in die aan­tal kal­wers sal mee­bring, as­ook ’n kor­ter TKP en na­tuur­lik meer wins per hek­taar.
KON­SEN­TREER OP­NUUT OP BUL­LE
Ons wil tog met­ter­tyd ’n vrug­baar­der kud­de teel. Om al die die­re uit te s­kot wat el­ke jaar oop is, sal se­ker­lik sorg dat die min­der vrug­ba­re die­re met­ter­tyd uit­ge­ska­kel word. Ek meen se­lek­sie vir e­ni­ge ei­en­skap gaan nie net oor die uit­skot van die on­ge­wens­te die­re nie, maar eer­der oor die kies van die ge­wens­te die­re.
Om­dat bul­le ’n baie gro­ter en vin­ni­ger by­drae tot ’n kud­de le­wer, is dit die plek waar jy be­gin. Ek het ie­wers die vol­gen­de raak­ge­lees: “87,5% van die ge­ne­tie­se sa­me­stel­ling van jou kud­de van­dag is die re­sul­taat van die bul­le wat jy die af­ge­lo­pe d­rie ge­ne­ra­sies ge­bruik het.”
Met hier­die ken­nis tot ons be­skik­king moet ons op­nuut kon­sen­treer op die bul­le wat ons koop of ge­bruik.
Die streng­ste bul­se­lek­sie het ek by die wel­be­ken­de La­sas­ter-kud­de in Noord-A­me­ri­ka aan­ge­tref. Hul­le ge­bruik nie ’n bul wie se ma nie op twee­ja­ri­ge ou­der­dom ge­kalf het nie. Die vol­gen­de kri­te­ria is dat sy ma ook op geen sta­di­um oor­ge­slaan het nie.
Ver­der ge­bruik hul­le meer­bul­pa­ring in jaar een met so­wat 20 bul­le, waar­na daar­die 20 ver­min­der word tot 10 vir jaar twee en weer ver­min­der tot vyf in jaar d­rie, na ge­lang van hul eie pres­ta­sie ten op­sig­te van li­bi­do, dek­be­hen­dig­heid en na­tuur­lik die kal­wers se pres­ta­sie so­dra dit be­skik­baar is.
Daar­na word hul­le as vol­was­se kud­de­bul­le ver­koop. In­dien ’n bul in die teel­pro­gram ge­bruik word en sy ma slaan oor ter­wyl hy in die teel­pro­gram is, word hy ook sum­mier as teel­bul ver­wy­der.
SE­LEK­TEER SON­DER VER­SKO­NINGS
Waar­na moet ’n mens dus kyk? Hou aan om die die­re wat oor­slaan, uit te s­kot, maar be­gin ook bul­le ge­bruik wat van vrug­ba­re moe­ders kom wat op na­tuur­li­ke wei­ding son­der te veel hulp ge­reeld kalf. Stel hier­die bul­le dan bloot deur mid­del van meer­bul­pa­ring en hou die bul­le wat die toets van prak­tie­se vrug­baar­heid slaag. Moet nooit op­hou om voort­du­rend met dis­si­pli­ne en son­der ver­sko­nings vir dié ei­en­skap te se­lek­teer nie.
Jy sal ver­baas wees hoe hoog oor­erf­lik vrug­baar­heid eint­lik is. Ek sluit af met ’n ver­taal­de En­gel­se aan­ha­ling. ’n Dog­ter en haar pa het oor die oor­erf­lik­heid van vrug­baar­heid ge­re­de­neer na­dat sy af­ge­stu­deer het op u­ni­ver­si­teit. Is dit dan nou laag of hoog?
Die ou boer het die ar­gu­ment be­ëin­dig met die vol­gen­de stel­ling: “Ek is nie so se­ker oor die lae oor­erf­lik­heid van vrug­baar­heid nie, maar ek is baie se­ker oor die hoë oor­erf­lik­heid van on­vrug­baar­heid. Ek weet een ding: As jou ou­ers nie kin­ders ge­had het nie, is die kans baie groot dat jy ook nie sal hê nie.”
Ont­hou, daar is nie ’n ver­van­ging vir hier­die baie be­lang­ri­ke ei­en­skap nie. Maak se­ker jy se­lek­teer daar­voor vir vin­ni­ge voor­uit­gang. S­kot uit teen on­vrug­baar­heid by koeie en ge­bruik die reg­te bul­le uit vrug­ba­re koeie, en ver­snel so­doen­de jou kud­de se vrug­baar­heid.
Dan­kie aan die Pro­fi­ta­ble Ran­chingW­hat­sApp-groep vir die sti­mu­le­ring van hier­die ge­dag­tes.
Gerrrit van Zyl be­sit die Han­zyl-Bons­ma­ra-stoe­te­ry bui­te De­wets­dorp. Die stoe­te­ry het al tal­le pry­se ge­wen. Ger­rit skryf dié ru­briek in sy per­soon­li­ke hoe­da­nig­heid.
Dit is ’n klein bestuursaanpassing wat ’n groot ver­an­de­ring in die aan­tal kal­wers sal mee­bring, as­ook ’n kor­ter TKP en na­tuur­lik meer wins per hek­taar.
Om die vrug­baar­heid van jou kud­de te ver­hoog, moet jy bul­le ge­bruik van vrug­ba­re moe­ders. Be­paal deur meer­bul­pa­ring wie die toets van prak­tie­se vrug­baar­heid slaag, en wees kon­se­kwent.
Bied koeie die voor­deel om op­ti­maal te funk­si­o­neer. Die vin­nig­ste, kos­te­lo­se ge­leent­heid om dit te doen, is om haar in ’n goeie lig­gaams­kon­di­sie­tel­ling op groen gras te laat kalf.