Na o ka rata ho ithuta ho eketsehileng ka Bibele? Haeba ho jwalo, sebedisa hamolemo thuto ya rona ya Bibele e sa patalweng e tshwarelwang lapeng. Kopa thuto ya Bibele ka ho tlatsa foromo e ka tlaase mona. Go 2 Africa: Botswana
Tsheke Tsheko Road, Maun, Botswana 1.09 km
Sir Seretse Khama Road, Maun, Botswana 1.28 km
Maun, Botswana 1.33 km Plot 758, Mokolodi 2, Gaborone, Botswana
7699 Kudumatse, Gaborone, Botswana
MOLEPOLOLE ROAD, Gaborone, Botswana
Bonnington Farm Molepolole Road, Gaborone, Botswana
Plot 54353 New CBD - Gaborone, Gaborone, Botswana
Okavango Delta - Botswana ka tlase ga boetapele bja Tona ya Thuto ya Motheo, Mdi Angie
Motshekga, le Motlatša-Tona wa Thuto ya Motheo, Mna Enver
wena, morutiši, o tla ipshina le bona mo lethabong la go ithuta.
Re kganyogela lena, barutiši, le barutwana ba lena, katlego, ka
ditirong ka moka ka go tsenya maswao a ditaetši ao a laetšago seo
SEPEDI LELEME LA GAE - Mphato wa 6 Puku ya 2
Tona ya Thuto ya Motheo
ka thekgo ya mašeleng a go tšwa, ka ntle le go kgokgona go
le ka tshwanelo. O
se ke wa hlaola.
le go hlokomela.
ba gago. Bontšha go
gae. Bana ba se
dumelela ba bangwe go
le motse wa geno o
ba bangwe. O se ke
wa senya thoto ebile
o se ke wa utswa.
bangwe ba dira bjalo.
Bodumedi, go ba le
gore batho ga ba
A re baleng
eina la ka ke Nelson Mandela. Ke belegetšwe motsaneng wa
kgoši. O ile a nthea leina la Rolihlahla, leo ka Sethosa le rago gore
“motho yo a tshwenyago”.
thutha ka dinokeng gape re be re fela re eja todi ye bose
Re be re kgona go lwa ka dipatla ebile re raloka ka mašemong le ka dinokeng, re ipshina
baruti ba baromiwa. Ke nna motho wa mathomo ka gešo wa go tsena
sekolo. Tate ga se a ka a tsena sekolo. Go ﬁhla ka nako yeo, fela bjalo ka
bašemane ba bangwe kua Qunu, ke be ke apara kobo fela, gomme ke
itata ka yona mo legetleng le tee ka ba ka ngamela mo lethekeng.
ka kgona go nthekela diaparo tša sekolo.
ngotla mo lethekeng. Ke
segiša, fela ga se aka ke eba le
Kua sekolong, morutiši wa ka ka gore o be a sa kgone go
Ke be ke thabetše go tsena sekolo le go dula kua gae. Mma
O be a nthuta go hlompha le go ba le kwelobohloko go batho ba bangwe. Tate yena o nthutile go ba bogale.
Ke ile ka swanela go yo dula le malome yo a bego a ka kgona go ntlhokomela le go nkiša sekolong. Ke ile ka
Go be go le bohloko kudu go nna go huduga mo Qunu. Ke ile ka retologa ka lebelela gae le boipshino, dilo
ya bona ya letšatši. Ka bogela noka ye ke bego ke thutha ka go yona le bašemane ba bangwe. Mahlo a
ka a hloma mo mengwakwaneng ye meraro ya kua gae. Ka tloga
Ke ile ka yo dula le Malome Jongi kua motseng wa
yo mogolo wa tate. Ke be ke hlologela Qunu
ke raloka le morwa wa gagwe, Justice,
o be a ntshwere bjalo ka ngwana
wa gagwe. Ke be ke tsena sekolo sa
kua sekolong ka gobane ke be ke ithuta
wa ka wa gae mantšiboa.
A re boleleng
molekane wa gago. Hlama lefoko ka le lengwe le le lengwe go bontšha gore le ra
go reng. Ngwala mafoko mo.
Nelson Mandela o ya sekolong se se phagamego
tate, malome o be a dumela gore thuto e bohlokwa kudu.
Clarkebury e be e le botsana e sa swane le Mqhekezweni.
Sekolo sa gona se be se agilwe ka sehlopha sa meago ya
nako ye nngwe.
Feleletša lenaneo le la ka tlase ka go ngwala ditiragalo tše
Ke tiragalokgolo efe ye go bolelwago ka yona?
Le ge go be go le bose kua sekolong se sefsa, ke be ke golelwa bomma.
Bjale kopanya mafoko a ka go šomiša makopanyi. Kgetha mo go a a latelago.
Bašemane ba raloka kgwele ya maoto. Ba raloka khrikete.
Mo go le lengwe le le lengwe la mafoko a, thalela
o dire sediko go madiri (mantšu a tiro).
Lebo o ya sekolong ka maoto.
Mpho o raloka kgwele ya maoto.
A re lebeleleng popopolelo gape
go šomiša mašala gore go ngwala ga rena go elele. Lebelela mafoko a ka tlase
go bona gore ga go bose ge re sa šomiše mašala. Thalela lentšu le, mosadi,
Mosadi o be a reka kua mabenkeleng.
Mosadi o ile a swara thekisi go ya gae.
ao a šomišitšwego boemong bja “mosadi”.
Mosadi o ile a bula lebati, a tsena ka
khitšhing. Mosadi o ile a bea dithoto tša
mosadi mo fase.
Yena o ile a swara thekisi go ya gae.
Yena o ile a bula lebati a tsena ka
ka Sepedi ga a swane le a Seisemane. Na o ka nagana ka a
le šupa le morui wa selo seo. Lebelela lenaneo la ka tlase go
Wena o kgona go ikapeša borokgo bja gago.
Ke bona ba ikgobaditšego ge ba be ba raloka ka kgwele ya bona.
Nna ke ithutile go šoma ka ntle le thušo ya gagwe.
Šomiša lenaneo la ka godimo gore le go thuše.
Mafoko a a ka lebaka la lefetile, lebjale le letlago.
Gosasa ke tla ya/ile kua toropong.
Gosasa sehlopha sa kgwele ya maoto se tla ya/ile kua setadiamong.
Bašemane ba/ba be ba le kua sekolong gonabjale.
Kgwedi ye e fetilego pula e a na/nele kua Karoo.
di hwa ka lebaka la gore ga di kgone go hwetša dijo tša maleba gore di je.”
“O nepile, Tumi,” gwa bolela Mdi Maharaj. “Ka fao, bana,” a tšwela pele,
Ba bangwe ka mo klaseng ba ile ba thala diswantšho tša dipanda le
be e na le maoto a mabedi a kua pele le mosela wo mokopana
mehlano ya makgwakgwa. E be e le menwana ye mehlano mo letsogong
le lengwe le le lengwe le mogogorupa wa manala a nkego ke lenakana le bogale.
Ikwanotone e ja dimela – le se sengwe le se sengwe se se dirilwego ka dibjalo.
Dikolo ka moka mo motseng di kgathile tema mo Bekeng ya Puku ya Bokgobapuku ya mo toropong. Bana ba
tlala ka peseng ya sekolo gomme ya tlogelela. E be e le letšatši la go tonya la marega gomme phefo e be e foka.
morago ke tau le panda. “Ke tša nnete!” gwa goeletša ngwana yo mongwe. “Aowa, aowa!” gwa bolela yo
mongwe. “Ba apere. Ke batho fela ba ba aperego.”
dikologa, e swara bana ka moka ka diatla.
YNa le na le Beke ya Puku kua sekolong sa lena goba mo toropong ya lena? Na ke ye bjang?
YTumi o fa mabaka a mabedi a gore ke goreng diphoofolo di ehwa. Na ke afe?
YNa mantšu ao a kotofaditšwego a ra goreng? Boledišana le molekane wa gago.
le bulega gomme go tsena selo se sengwe se lahlela hlogo
“Na ga se selo se sebotse!” gwa bolela yo mongwe wa barutiši. “Ke
bolela bana. “Ke ikuwanotone.”
“Ee, go lokile!” a realo Mdi Mangena. “Daenasore!” O be a maketšenyana ka
kua moragorago. Ya fofafofa e lebile go Tumi gomme ya mo fa seatla. “Dumela!” Tumi a realo.
robala. Tumi o be a leka go botša Mdi Mangena ka ga daenasore, fela
ema dim dinokeng le le le.
Yo mongwe le yo mongwe a gadima go bona gore go diragala eng.
bohle ba emelela ba thoma go lebelela dipuku. Mdi Mangena o be a sa bontšha bana ba bangwe puku
ya dinonyana, ge a ekwa lentšu ka morago ga gagwe. E be e le hlogo ya sekolo.
“Ntshwarele,” a realo hlogo. “Ke be ke nyaka go fetša ka pela. Na
dilo di sepetše gabotse? Ke a bona dikhosetšhumo
di gorogile.” “Fela,” a realo Mdi Mangena,
Tumi a leka go hlaloša. “Ke ikuwanotone,” a realo go Mdi Mangena. “Di ja dibjalo
Bana ba bogela daenasore e eja Kgaolo ya Botshelela ya puku ye e bolelago ka ga mawatle. “Eya ruri,”
Gomme yo mongwe le le yo mongwe a leka go nagana gore ba ka raka daenasore bjang ....
Ga go na motho yo a nyakago gore daenasore e je
Bana ba bone dipuku dife ka bokgobapukung?
mogwera wa ka gore
a e bale? Efa lebaka.
sengwe le se sengwe ka kelohloko. Nagana ka ga seo se diregago. Ngwala lefoko
o bolele gore go direga eng seswantšhong se sengwe le se sengwe, gomme o
ga madiri. Lehono o ile go nyakišiša ka ga mantšu ao a
nka, a a bjalo ka
ka ga mathuši ao a bolelago ka go kgopela tumelelo.
kgope , le ka, di ka
Ona ke: nka, ake, anke le ako. A thalele mo mafokong a a latelago
gomme o a diriše mo mafokong a gago.
Mosetsana a ka raloka?
A ka raloka mosetsana?
Na nka ya go bogela kgwele ya maoto?
Anke ke bone.
Go dira projeke ka ga phoofolo
karolo ye nngwe le ye nngwe e thoma kae le gore e mabapi le eng. Mo go pego ye, dihlogo tše bohlokwa ke:
Maina a diphoofolo (a saense le a a tlwaelegilego)
Sebaka sa bophelo (e phela sebaka se se kaakang)
Ka morago o bale matlakala a tshedimošo ka ga tonki le pudi. Re go fa
ya gago. Le ka no šoma ka babedi ka babedi.
dirwa ka lerapo, a dirilwe ka keratini, yeo re bago le yona mo manaleng le mo moriring. Lenaka la kua
fela di bogale kudu mo go nkgeleleng.
SEBAKA SA BOPHELO: Tšhukudu e kgona go phela mo nageng sebaka
TIKOLOGO: Ditšhukudu tša Afrika-Borwa di rata go dula mo
GO IMA LE GO TSWALA: Tšhukudu ya tshadi e tswala namane e tee ka morago ga go ima sebaka sa dikgwedi
manaka a tšona fela mo go lweleng tikologo goba basadi; e a diriša go itšhireletša kgahlanong le ditau,
nkgelela monkgo wo di sa o ratego, di a hlasela.
matamong letšatši le lengwe le le lengwe go yo nwa meetse.
Ditonki di thomile go ruiwa mo gae – se se ra gore, di thomile go phela le batho
bjanyana di swara tonki e phetše gabotse. Ge di lla di re phrrr, o kgona go di
Batho bangwe ba re ditonki di na le kgang, fela se se dirwa
ke gore di kgona go ema gore di nagane ka ga se se di
loketšego. Go fa mohlala, ditonki ga di rate go koloba mo
gona, go boima go diriša tonki selo se e sa nyakeng go se
Batho bangwe ba re ditonki di na le maitshwaro ebile di na le pelotelele. Di
rata bana, gomme di thuša batho ba ba golofetšego gore ba ikwe ba thobegile.
tša sediko). Se se ra gore di kgona go bona dilo tšeo di dikologilego mmele wa
Di rata go ngwathangwatha: se se ra gore di rata go fula dimela tše boleta
ka maoto a kua morago. Gape di kgona go namela mehlare le ge dikala di
Dipudi di bohlale ebile ke bomaratahelele. Go bonolo
go di ruta go goga dikarikana le go sepela o di swere
ka mapanta. Di kgona go ithuta se sengwe le se
sengwe se sefsa mo tikologong ya tšona. Di nyakišiša
dilo tša go swana le dikonopi tša diaparo le dilo
ka nako ye nngwe di di je.
A re ngwaleng o e hlaloše. Sa mathomo, ngwala projeke ya gago mo pampišaneng, gomme ka
ditsenya ka moka.
Maabane ke etetše motswala wa ka. Ke ile ka namela mohlare wa
kwa go thokgega ...
goba yo oba sa go tsena ka ga wena
goba se i. E fa tshedimo Gape e bolela
Ralokela sehlopha sa kgwele ya maoto sa sekolo
Ralokela sehlopha sa kgwele ya maoto sa Komaneng
Balaki: Maina a batho ba babedi ba ba ntsebago
Mohlahli wa ka wa kgwele ya maoto
Sehlopha sa Kgwele ya maoto sa
Molelo o dula kae?
Nomoro ya gagwe ya mogala ke eng?
O tsena sekolo sefe?
O intšha bodutu ka eng?
Molelo o ralokela sehlopha sefe sa kgwele
Ke batho bafe ba ba tlago go bolela se
sengwe ka ga Molelo ge ba ka botšišwa?
Leina le le tletšego
Maina a batho ba babedi ba ba ntsebago
go ngwala kanegelo ya gago mo letlakaleng le le latelago.
Tikologo ke eng?
Thulaganyo ke eng?
Hlogo ya kanegelo ya gago ke eng?
Go diragala eng kua
Botša molekane wa gago gore go direga eng mo
seswantšhong se sengwe le se sengwe.
Diriša lenaneo le go bolela gore go direga eng mo seswantšhong se sengwe le se sengwe.
Bjale ngwala lefoko o bolele ka seo se diregago seswantšhong se sengwe
le se sengwe.
Ngwala ditiragalo tše ka nako ye e tlago. Diriša lenaneo le, gore le go thuše.
Ngwalolla mafoko a o a ngwadilego peleng, ka nako ye e tlago.
Na o lemogile gore ka nako ye nngwe re bolela ka ga moriri, goba meriri, ka ga
Ngwala hlogo ya leina mo maineng ka moka ao a lego ka tlase.
a e seg a leina e tla
koloi tše dibotse e le ruri.
kotlana wa ka wa dipuku?
Hie! Ke be ke le mahlatse kudu gore ke kgone go ya le bomotswala Kua
MotseKapa mo matšatšing a makhutšo a dikolo a Phupu. Re tlogile ka la 12
nna ke robala pankeng ya ka godimo!
Ge re goroga kua Motse-Kapa, selo sa mathomo se ke se bonego ke
Ka letšatši la boraro re bone diphenkwini gape. Mo nakong ye re di bone kua Lebopong la Boulder.
gape le diphenkwini.
Ka letšatši la bone, re ile ra ema ntlheng ya Afrika kua Cape Point,
kua mawatle a mabedi a kopanago gona. Mo ke fao meetse a
lewatle kua Akwareamong ya Mawatle a Mabedi. Go be go le bose
masome a mahlano! Ge letsogo le ka kgaoga, go hloga le lengwe gona
Gosasa re a tloga re boela gae. Ke fela pelo gore ke le bona neng, ka
Motswala wa gago
lenaneo la Maredi gomme o ngwale gore o dirile eng ka matšatš ao.
Tloga go ya Motse-Kapa
Efa mohlala o tee wa lefoko le le bontšhago gore Maredi o be a se aka a gata kua Motse-Kapa.
Lengwalo ka moka le ngwadilwe ka lebaka la lefetile, ka ntle le mafoko a mabedi. Ngwala mafoko ao mo.
Ke ka lebaka la eng Maredi a ngwalela Ngwato lengwalo le? O ra goreng ge a re dišaka di be di se na dihlong
Go mmotša gore o tla boela kua sekolong
Ngwalela mogwera wa gago lengwalo. Anegela mogwera wa gago ditaba ka ga
se o bego o se dira kua gae le kua sekolong, goba ka ga tiragalo ye nngwe fela ye
Re go ﬁle dikakanyo mabapi le temana ye nngwe le ye nngwe. Kgwarakgwara lengwalo la gago pele
gomme o kgopele mogwera wa gago gore a le lokiše. Ka morago o le ngwale gabotse mo letlakaleng le.
Ngwala atrese ya gago mo.
Ngwala ka ga ntlha ya gago ya mathomo ya ditaba.
Ngwala ka ga ntlha ya gago ya bobedi ya ditaba.
Fetša lengwalo la gago.
Mogwera wa gago
Ngwala leina la gago.
Bjale nyalanya mantšu a le malatodi a ona mothalong wa bobedi.
Ka morago o kgaoganye lentšu le lengwe le le lengwe go ya ka
mahlalošetšagotee a ona mothalong wa bobedi.
Ka morago o kgaoganye lentšu le lengwe le le lengwe go
Lebelela maina a masomepedi ao a lego ka lepokising. A rulaganye go ya ka disete
nngwe ya mantšu a mahlano ka mapokising a ka tlase. Ge o sena go tlatša lepokisi
le lengwe le le lengwe, ngwala hlogo ya sete ye nngwe le ye nngwe ka godimo.
tšwa sekolong ka pela?
Ngwala ka marui a maleba mo mafokong a a
tla go thuša.
Makakase o na le ntlo ya ______ (yena).
O na le ______ (mma) yo a mo hlokomelago.
Pule o raloka ka koloi ya ______ (yena).
Bjale lebelela gore o ka lemoga ka pela bjang gore o ka
la ka tlase mo go volume efe. Ngwala nomoro ya volume
ya maleba kgauswi le hlogo ye nngwe le ye nngwe.
Go kile gwa ba go na le mmutla wo o bego o dula o tshwenyegile. “Ijoo,
ijoo,” o be o ngunanguna mosegare ka moka, “Ijoo, ijoo, nna wee.”
Matshwenyego a wona a magolo e be e le gore go ka no tla tšhišinyego ya
lefase. “Na ge e ka diragala," a bolela a le tee, “go yo diragala eng ka nna?”
Go direga eng?
Ge ntše di eme fao, di hemela godimo, gwa tšwelela tau.
“Aowa, e sego nna,” gwa bolela tlou.
“Aowa, ga se rena,” gwa bolela dithutlwa.
Tau ya retologela go mmutla.
“Hle, Morena,” gwa bolela mmutla ka dihlong, “Ke be ke dutše ka gae ke ikhomoletše
“Morwarra, na o ka ba bogale go ka mpontšha gore masetlapelo a diragetše kae?” gwa
“Aowa, nka se ke ka boela fao gape!” gwa bolela mmutla.
namela dithaba le dithabanyana, ba putla dinoka, dikgwa le mašemo, go fihla ba goroga ka
“Aowa,” gwa bolela tau, “e be e se yona, ebile o be o sa swanela go boifa.”
“Se se ra gore ke bile mmutla wa setlaela!”
Tau ya myemyela ka lešoko. “O se ka wa tshwenyega ngwanešo. Ka
moka ga rena – go bolela nnete, le nna – ka nako ye nngwe re boifa dilo
gae dilo di lokile gomme di ka boela gae.
O se ka wa tshwenyega,
selo se re sa se kwešišego.
tsebe gore karabo ke eng, hle, boela morago o bale kanegelo gape.
Na tau e be e nyaka gore mmutla o e iše kae?
Ke ka lebaka la eng tau e ile ya lahlela
Mmutla o ile wa ikwa bjang ka morago ga
Go bontšha mmutla gore go diregile eng
Go dira gore mmutla o sege
kanegelong ao a re bontšhago se.
Tau e lekile bjang go dira gore mmutla o ikwe bokaone kua mafelelong a kanegelo? Ngwala dilo tše
Ka morago, kua mafelelong a kanegelo, go be go le molaleng gore tau e rata
Mo kanegelong o kgona go bona gore tau le mmutla ba fapana kudu. Mo
mmepeng wa segokgo wa ka tlase, ngwala mahlaodi ao a hlalošago yo mongwe
le yo mongwe wa bona.
makenetšhutu. Borasaense gape ba bolela ka ga
Maloba mo, borasaense ba bangwe ba ile ba thoma
Thothomelo ya ka tlase ga 2.0 mo sekaleng sa Richter gantši ga e kwale.
Thothomelo ya ka tlase ga 4.0 mo sekaleng sa Richter gantši ga e bake
Thothomelo ye e fetago 5.0 mo sekaleng sa Richter e kgona go senya.
Thothomelo ya 7.0 mo sekaleng sa Richter ke thothomelo ye kgolo,
gare, llaga ya kua ntle go e dikologa, gomme go na le mmantlele (o bopilwe ka
manyokenyoke. Kontinente ka moka ga yona e ka kgona go dula mo karolong
Dinako tšohle di a dikologa, gomme di dikologa ka go iketla kudu, gomme di a
lepokisi la emišwa goba la kgomarela mo go se sengwe goba mo mmotonyaneng
se diragala, lepokisi le kgarometšegela kua pele. Mo lefaseng, go kgaogana ka
gomme ya baka mello ye bogale mo mafelong a tikologo.
ga dilo tše di bakago
Go diragetše eng – kae le gona neng?
Batho ba amegile bjang?
gomme bobedi re mphatong wa 6. Ka mahlatse motswala o dula kgauswi le phaka ya bogareng, fao re kgonago go
Ke ka lebaka la eng a ile fao?
la gago mo pampišaneng, gomme ka morago o kgopele mogwera wa gago a go
lokišetše lona. Ka morago o le ngwale gabotse mo letlakaleng le.
Bolela gore o kwele bohloko bjang go kwa ka ga Tšhišinyego ya lefase.
Anegela mogwera wa gago ditaba ka ga sekolo, dipapadi le dintšhabodutu tša gago.
Kgwarakgwarinya mafoko a mabedi a esemese (SMS) yeo o ka
Bjale nyalanya mantšu a le le malatodi a ona.
Kopanya mafoko a ka go diriša makopanyi ao a lego mo
Na o šetše o kile wa ikwa o ka re o ka ineela? Gore dilo ka nnete di a go
thatafalela? Na o na le mathata ao a go paledišago go dira mošomo wa sekolo?
A re baleng ka ga ngwana yo a bego a sa ineele.
Ke belegwe ka 1967 mo motseng wo mongwe kua Venda, mo profenseng ya Limpopo.
lahlegile. Nnete ruri ke be ke yo phela bjang?
Ke ile ka tsena Sekolo sa Difofu sa Bosele ka 1973, gomme gona kua ke ile ka ithuta
go bala Breili. Ke ile ka diriša sebaka sa thuto ya maemo ya fao. Ke be ke tseba gore
ke swanetše go phasa marematlou gabotse. Bana ba sekolo ka nako ye nngwe ga ba
Yunibesithing ya Witwatersrand kua Johannesburg. Ke be ke nyaka go ithutela go ba
o be a bolela nnete – ke bo rata ka pelo ya ka ka moka.
Ka 1997, ke ile ka amogela Bolekane bja Fullbright. Se se be se era gore nka no ya kua Amerika go ithutela dithuto tša tikrii
lefelong lengwe la kgole go tšwa motseng wa gešo wa Venda! Go ema la mathomo ya ba Amerika! Ke be ke palelwa ke go
go ya gae go ya ka fao kua gae ba bego ba holofetše ka gona.
Yunibesithing ya Pretoria. Nnete ke gore selo se sengwe le se sengwe se a kgonagala ge o itshepa, e bile o ipeakanyeditše
go šoma ka maatla. Legodimo ke lona fela selekanyetso!
Sengwe se se nthušitšego gore ke dumele mo go nna mo mengwageng ya bonnyane bja ka, ke gore tate o be a nyaka
gore ke dire se sengwe le se sengwe se se bego se dirwa ke batho ba bafsa ba ba sa golofalago, bjalo ka go diša dikgomo
ka bana ba bangwe. Re be re bopa diphoofolo le dinonyana ka letsopa, re thutha, re gama dipudi, ebile re namela mehlare.
Bjalo ge, le ge ke be ke sa kgone go bona, e bile le mogwera wa ka a sa kgone go kwa, ga se ka ka ka tlelwa ke kgopolo ya
gore ke tšee gore dilo tše re di dirago di re dira batho ba maemo a tlase go batho ba bangwe.
Ka 2008 ke ile ka tsena mo Lefapheng la Thutotheo go sepediša karolo ya lesolo la go ruta go bala le go ngwala. Lesolo le, le
ikemišeditše go ruta batho ba bagolo bao ba ka bago dimilione tše 3.5 go ithuta go bala le go ngwala, gomme karolo ya ka ke
go ruta bagolo ba difofu go bala Breile. Ga re kgone go diriša mahlo a rena go bala, ka fao re diriša menwana ya rena!
Molaetša wa ka go bafsa ke go re: “Ithuteng le sa le kua dikolong. Le se ke la dumelela mathata le go kwa bohloko go le
Lenaneo la ka tlase ke khutsofatšo ya bophelo bja Ngaka Obert Moguvhe.
motho e. Taodišop ka ga wena
ke mo ga motho y o ngwadilwe
Breili ke eng?
Breili ke thulaganyo ye e dirišiwago ke batho ba ba foufetšego go bala le go ngwala, ba
diriša menwana ya bona. Tlhaka ye nngwe le ye nngwe ya alfabete e emelwa ke patrone ya
maronthorontho ao a kokomogilego, ao ba kgonago go a kwa ka go a kgoma, gomme ba
a lemoga ka dintlhana tša menwana ya bona. Lenaneo la ka tlase le bontšha gore alfabete
Ngwala leina la gago ka Breile. Tsenya ditlhaka tše tša leina la gago mo mothalong wa ka tlase, gomme ka
morago o ngwalolle maronthorontho a tlhaka ye nngwe le ye nngwe mo mothalong wa ka godimo.
Reka koloi ya lebelo ye e laolwago o le kgole ya
Ga go selo se se ka e emišago.
Ka koloi ya Pheki Phaki o ka ba ngwana yo a
Dumelang lena basetsana bohle ba babotse. Na
le nyaka gore basetsana ba bangwe
mo sekolong ba
Nnete gona le Mmasebotsana wa Lefase o
gae le wena.
Ke eng se papatšo ye nngwe le ye nngwe e go hlohleletšago go se dira?
Na papatšo e na le nnete e bile e a tshepega? Goreng?
swana. Di ngwale mo tlase mo.
A re ngwaleng tše di lego mo lenaneong la ka tlase. Araba ka Ee goba Aowa go setšweletšwa se
sengwe le se sengwe ka go swaya ka (ee)goba (aowa) mo kholomong ya maleba.
Na go na le papatšo ye e bolelago gore batho ba ba atlegilego ba na le
Na dipapatšo di go tshepiša gore o tla ratwa ke batho ba bangwe ge o na le
Na dipapatšo di dira eke bašemane le basetsana ke batho bao ba
Na di a akaretša ge di bolela ka ga basetsana le bašemane?
papatšong ya mpopo? O nagana gore ke ka lebaka la eng go dirilwe bjalo?
Na tikologo ya papatšo ya koloi ke efe?
YAhlaahla ka ga ye nngwe le ye nngwe ya ditšweletšwa le molekane wa gago.
se sengwe gape, goba go reka leswaokgwebo la gago?
Go ngwala papatšo ya gago
Le ya go hlohleletša batho bjang gore ba se reke?
bapatša mo thelebišeneng. Ngwala dintlha tša lena mo lenaneong le.
šedi ya bareki gore ba reke setšweletšwa sa gago.
Bjale o ya go diriša phoustara ya gago go ngwala sengwalwa se se ka dirišiwago
go gatiša papatšo ya gago ya thelebišene!
A re ngwaleng YThoma ka go tšea sephetho gore o ile go tsenya tiragatšo mo papatšong ya gago
YNgwala sengwalwa se se bontšhago thwii gore motho yo mongwe le yo mongwe o ya go reng.
tiragatšo. Se lebelele ge o sa tsebe gore o ka ngwala sengwalwa sa tiragatšo bjang.)
ka moka, kgetha maloko a sehlopha sa gago go diragatša papatšo ye go bontšha
gore e ya go lebelega bjang mo thelebišeneng.
Bala khathune gomme o bone gore na o dumelana le sehlopha sa botalalerata
Nkile ka reka mmotlole wa koloi ye e bego e
ba botša eng gabotse.
Dipapatšo ga di na bothata mo baneng. Bana
Ee, basekaseki ba dipapatšo ba lebelela ditshepišo, maano a go
Mo sehlopheng sa lena, ahlaahlang gore sehlopha sa botalalerata le sa boserolane di
Na o dumelana le sehlopha sefe? Goreng?
Bjale efa kgopolokgolo ya gago ka lefoko le tee. Ka morago o ngwale lefoko le tee le le
Bjale ngwala mafoko a mabedi ao a hlalošago mogopolo wa gago.
Feleletša lenaneo le la ka tlase ka tshedimošo ya tshekatsheko ya puku ye o e
mogwera wa gago gore a bale puku ye.
Go diragala eng mo kanegelong ya
Na kanegelo e diragala kae le gona
Kanegelo e mabapi le eng? Molaetša
wa yona ke ofe?
Ke karolo efe ye botse go di feta ya
Ke mabaka afe ao a ka dirago gore o
botše mogwera wa gago gore a bale
Ahlaahla mahlathi a a nako le mogwera wa gago. Ona a re botša gore re dira dilo gakae.
Hlama mafoko ao a bontšhago gore le lengwe le le lengwe le ra eng. Ka morago o
ngwale mafoko a gago mo lenaneong la ka tlase.
Se ke se dirago
Ke a go tshepiša gore ke tla go thuša ka moso.
Maabane ke __________ kgwele ya maoto sebaka se setelele.
Re holofela gore re tla ______________ gae ngwaga wo o tlago.
Bjale kgetha madiri a mane go tšwa mo phaseleng, gomme o a diriše go bopa mafoko a
go bontšha se moanegwa yo mongwe le yo mongwe a se bolelago.
mafelelo. Ke pidibidi ya sekobo e le ruri.
polaseng, gore di tle di thuthe ka letamonyaneng. Diphoofolo
ga di sware pidibidinyana ya sekobo gabotse. Di a e sega, ebile
E ya kua nokeng. E bona maganse a mantši a
ya bona maganse gape.
Ge e dutše e lla, e lebelela kua tlase mo gare ga
e bitša gore e tle go thutha le ona.
“Afa o kwele Jabu?” Sipho a botšiša, a fegelelwa godimo. “Tau, e bonwe tikologong ye
Jabu o ile a tšhoga. “Nka se yo hlahlela dikgomo, Sipho,” a realo. “E sa
ngangišana le Jabu. “Go lokile,” a realo. “Ke tla go bona nkgapela,
banna.” Šole! O bile o a tšhabeša.
Jabu o ile a thoma go gapela dikgomo felo gotee, a di gapela nokeng
kudu. Jabu o ile a lebelela mathoko ohle ka tlhokomelo. Ka matolo a gagwe a
o re, ‘Ke tlile go le ja,’” a nagana. “Tau e kwagala eka e mo kotsing. Ke nagana
Jabu o ile a ema a lebelela. E sa le e eba yena, o be a se aka a bona kgoši ya
diphoofolo ka bokgauswi ka tsela ye. Ka nnete e be e le phoofolo ya serena. Ge Jabu a be a
ya bona mošemanyana gomme ya bolela le yena.
Tau: Hawu! Mfana (mošemane)! Hle, nthuše. Ga ke kgone go itokolla. Hle, hle, etla o
emelliše lepheko le le gateletšego hlogo ya ka. Ke a rapela!
Jabu o ile a lebelela tau ka mahlong. O be a ekwa go itlhoboga mo lentšung la
Tau: Mmalo, aowa, mošemane, nka se ke ka ja motho yo a ntokolotšego!
gago! Moo ke a go tshepiša!
Ahlaahla dipotšišo tše le molekane wa gago.
diragala go lona.
YNa lefelo le le fapana le la mo wena o dulago? Le fapana bjang?
YNa o nagana gore Jabu e be e le motho wa maikarabelo? Lebaka?
Na o nagana gore kanegelo e ile go felela bjang?
ralokago karolo ya Jabu, Sipho le Tau. Gape, le tla nyaka dikgomo tše mmalwa.
Jabu o kwa go rora ga Tau
1 Jabu o be a sa nyake go yo bona melaba
E be e le kgole ka maoto.
O be a nyaka go yo nweša dikgomo.
3 Ke ka lebaka la eng matolo a Jabu a be a
O be a ekwa phefo.
O be a palelwa ke go kgoboketša dikgomo.
maleba go ya ka kanegelo.
2 Moanegi wa kanegelo o ra eng ge a re
Di be di ekwa phefo.
Di be di tšhogile di bile di sa kgone go šutha.
Di be di sa nyake go ya nokeng.
seswantšhong se sengwe le se sengwe sa mo godimo.
Jabu maabane o naganne/nagana ka leano la go šomana le tau.
Re be re sa tsebe/tsebile semelo sa nnete sa tau.
Maabane tau e dirile/dira tshepišo.
Bošego bjola banna ba dulela/duletše mollo, ba be ba bolela/boletše ka seo se diregilego.
Go diregile eng ka tau?
A re boneng gore Jabu o tšere sephetho sa go dira
tau, godimo. Tau o lokologile molabeng, a taboga a thintha mariri a gagwe.
Tau: Mmalo, ke a leboga mošemanyana! Ke tloga ke swanetše go go direla se
sengwe. Molala wa ka ka mokgwa wo o bego o thatafetše ka gona, ke be
ke tšhogile ke re batsomi ba tlile go mpolaya. Bjale, hle, mošemane, ka
ke tlala le go feta.
Phukubje: Ke tshepišo ya eng ye? O be o reng o dira tshepišo, Kgosi?
Phukubje: A taba ye e sa rego selo! O ra gore Kgoši ya ka, kgošikgolo
Tau: Ke nnete, e be e le molaba wo bothata wa
na le selo se bothata go feta
go bona molaba woo. Ke
morago ga fao o ka no ja
dijo tša gago.
Phukubje: O nyaka go mpotša gore selwana se se sennyane se kgonne, se
tloga se kgonne go swara hlogo, ya gago! Le gannyane, ga ke bone e ka direga. Kgoši, go
ka ba bjang ge o ka no lokela hlogo ya gago ka mo gore ke bone gore o be o le bjang ge
Tau: Hei wena. O a ntapiša ka dipotšišo tša gago. Se ke sa mafelelo se ke tla go direlago sona, ka
morago ga fao, o wele tsela, o ntlogele ke ipshine ka matena a ka.
ba o tantšwe gape ka lebelo!
bohloko go go bona o tantšwe ka tsela ye gape. Eupša
phethagatšwego di no fela di go tsenya mathateng gape.
Tau o ile ya rora ka pefelo, eupša molaba wola wa go tia o be
o mo swineletše. Jabu o ile a leboga phukubje. O kitimile a
Jabu a o ile a no myemyela, a bolela a le noši, a re, “Ke
Sipho o ile a boela go batsomi go yo kwa kanegelo ka
o ile a ya gae. O dumedišitše mmagwe, a dula, a ehuga,
theeletša banna ge ba bolela, ba anega ka fao ba
tantšego tau, ka fao ba bego ba swere bothata le ka fao
ba bontšhitšego bokgoni ge ba e swara.
Y Na kanegelo e fedile ka mokgwa wo o bego o o letile?
Y Thuto ya kanegelo ye ke eng?
Y Na o nagana gore phukubje e bohlale? O reng o realo?
thulaganyo e tšweleditšwego. O tla swanelwa ke go nagana ka ga ditiragalo
kgatong ye nngwe le ye nngwe.
Ngwala ka moo
Go diregile eng
Bolela ka yo mongwe le yo mongwe wa baanegwa. Tšea sephetho sa gore mo
go mantšu a a latelago ke lefe leo le hlalošago bokaonekaone yo mongwe le yo
Lebelela diswantšho tše ka tlhokomelo.
Bjale ngwala lefoko ka ga tikologo yeo e laetšwago mo seswantšhong se sengwe le se sengwe.
Lebelela mafoko a ka mo tlase gomme o phumole ao a sa bolelego ka ga hlogo.
Bea mafoko a a šetšego ka tatelano ya maleba gomme o a nomore.
Jabu ga se a ya le Sipho ka gore o be a swanetše go gapela dikgomo nokeng.
Dikgomo di be di lapile.
Jabu o tsebile gore o swanetše go fa dikgomo tša gabo tlhokomelo ye kgolo.
Mošemane yo a ilego a nyaka talente ya gagwe
O ya go bala
E be e le mathomo a makhutšo a
dikolo. Charlie, yo a bego a dula Limpopo, o be a bjala
merogo ka tšhengwaneng ya setšhaba, go lebana le
gagwe, Dingane, a feta a tshetshetha.
“Monna, Dingane, o tlile go dira eng ka nako ya
“Ke nna mokapotene wa sehlopha sa kgwele ya maoto
le le lengwe, re lokišetša molokoloko wo mogolo wa
diphadišano" Dingane a araba. "Ngwaga wo, ke nagana
gore re tlile go thopa sefoka!”
le noši, a re, “Ke duma gore nkabe ke le sehlopheng sa
kgwele ya maoto. Ke ile go thoma go ithutantšha.”
lepatlelong la kgwele ya maoto moo go ithutantšhwago.
gabotse. O ile a rarakantšha maoto a gagwe ka boyena,
kgahlanong le bona.
Bofelong bja papadi; Charlie o ile a lemoga gore kgwele
ya maoto ga se papadi ye a e kgonago. O ile gae a
tšhengwaneng ya merogo.
“O ile go dira eng ka nako ye ya makhutšo?” Jan a re,
ithutantšha go opela letšatši le lengwe le le lengwe. Re
Charlie a hemela godimo. “Ihuu, ke duma eke nkabe ke
kgona go sepela,” a nagana. Yo mongwe le yo mongwe o
dira selo se a ipshinago ka sona, mola yena a tšea nako
(Mothopo: Mehlala ya dipotšišo le tlhahlo ya go aba meputso ga pele ga
Na Charlie o be a le kae mathomong a kanegelo?
Charlie o be a dira eng mathomong a kanegelo?
mola a be a leka go raloka kgwele ya maoto.
Dithulaganyo tša Jan tša nako ya makhutšo a dikolo e be e le dife?
Kanegelo e re ka morago ga go itšhidolla ka kgwele ye maoto, Charlie
o ile a”goga maoto.” Se se re botša gore Charlie o be a ikwa bjang?
Na se se go botša eng mabapi le ka fao Charlie a bego a
ikwa ka gona?
O be a nyaka go šoma ka tšhengwaneng.
ikopanye le sehlopha se sefsa sa go opela. Na o dirile eng, go ya ka moo o naganago?
Go ya mafelelong a makhutšo, Charlie o bone bagwera ba gagwe, Dingane le Jan gape.
“Molokoloko wa phadišano ya tša kgwele ya maoto o be o le bjang? A botšiša Dingane.
Charlie o ile a bala ka ga eng mo pamfoleteng?
papadi ya kgwele ye maoto
sehlopha sa ba mašengwaneng
Ke ka lebaka la eng moahlodi a ile a fetoša sefahlego?
Go ya mafelelong a makhutšo, Charlie o bone bagwera ba gagwe, Dingani le Jan
gape. “Molokoloko wa phadišano ya tša kgwele ya maoto o be o le bjang? A botšiša
“Kkonsata yona e be e le bjang?” Charlie a botšiša Jan.
“Le šomile,” Charlie a ba botša. “O ka re nkabe ke na le se sengwe seo nka
“Na o dira metlae?” Jan a botšiša. “Merogo ka tšhengwaneng ya gago ke ye
sengwenyana, se fetoga se sephiswa gomme se hwe. Nna ke duma eke nka ba le
talente ya go swana le ya gago ka dibjalo.”
“O realo?" Charlie a fetola. "Mohlomongwe, ga se ka nagana gore mašengwana
ke selo se se kgethilwego. “ A myemyela. “Le reng lena ba babedi le sa tle mono
gosasa, ra keteka phenyo ya Dingane ka kgwele ya maoto? Le ka tla dijong tša
dilalelo. Re tlile go ja merogo, ka morago re ka ya khonsateng le Jan!”
O ka tseba bjang gore sehlopha sa Dingane sa kgwele ya maoto se na le bokgoni?
A O be a šetše a kgona sengwe.
B O be a kgona kgwele ya maoto.
D Bagwera ba gagwe ba na le ditalente go mo
Ke ka lebaka la eng Charlie a laleditše
bagwera ba gagwe?
Go raloka kgwele ya maoto
Charlie o ile a tšwela pele go nyaka eng selemo?
Bagwera ba bangwe ba ba ka ralokago le
C Lefelo le lefsa le a ka yago go le bona
D Selo seo a bego a tloga a se kgona kudu
YNa bothata ke eng?
Kanegelo ya gago e diragala kae?
Kanegelo e mabapi le eng? Maemo, goba bothata ke eng?
Go diragala ditiragalo dife?
Kanegelo e fela bjang. Na go bile le tharollo ya bothata?
Mo mathomong a kotara ya go feta, o ithutile ka ga madiri ao a thušago madiri a mangwe.
Na o gopola gore a bitšwa eng?
Nyaka, gomme o thalele mathuši mo mafokong a.
Ke nagana gore pula e tla na lehono.
O kgona go bapala kgwele ya dinao.
Yo mongwe a ka no thea tau.
Ba šetše ba bjala merogo ya marega.
Tau e hlwa e kitimiša dikgomo.
Thala thulaganyo ya gago ya mafelelo a beke ka go feleletša mafoko a.
Thulaganyo ya ka ya mafelelo a beke.
Tsenya maswaodikga a maleba mo mafokong a a latelago:
Lebelela mathuši ao a thušago madiri mo mafokong a.
O kgona go bolela maleme a tshelelago.
Charles o be a kgona go raloka kgwele ya maoto gabotse kudu.
Ga ke kgone go otlela.
Ga ke tsebe gore John o kae. Ga ke kgone go mo hwetša felo.
O kgona go thuma gabotse.
O hlwa a emiša koloi mo tseleng ge a swerwe ke boroko.
ba nyakago go kwa ka ga bophelo bja gago. Gonabjale o
na le mengwaga ye 16. O belegwe kae, neng?
ka gore dithoto ga se sona selo se bohlokwa. Gape, ke a tseba gore go ithuta go bohlokwa,
Na o rata mehuta efe ya dipapadi, gape le ditiro dife tša go itapološa?
Ke be ke dutše ke rata go bapala hokhi le kgwele ya maoto. Gape, ke rata go bapala chess. Ke
nthutile go raloka dikoša tše di itšego ka katara. Ka morago ke ithutile go bapala piano, meropa
tsenela dithuto tša go opela ba bile ba na le bahlahli ba go opela. Nna ke be ke no opela fela ke le
mongwe wa batho bao ba bonego video ke motšweletši, yoo a bego a kgahlegile ka mmino
wa ka le ka fao ke letšago meropa, piano le prompeta. O ile a ikopanya le nna, a ba molaodi wa
Ke eng seo o se hlokago, o sa se llelago ka ga bophelo bja gago
Ga ke sa kgona go dula nakonyana gae, Ontario. Ke tloga ke golelwa
Re botše ka leeto la gago la Afrika-Borwa.
Ke nyaka go ba le khuetšo ye botse go bafsa ba lena. Ke nyaka go botša ba bangwe gore ba ka
kgona go dira eng goba eng, fela ge ba tsentše mogolo wa bona mo go selo seo.
Boledišana le molekane wa gago ka dipotšišo tše.
gore ba ka be ba dula mo toropong goba metsemagaeng?
Maina a ona ke afe?
Thala mothalo go tloga lentšung le lengwe le le lengwe le le lego
ka go kholomo ya la nngele go ya go lehlalošetšagotee la lona ka
Ke mang yo a bego a boledišana le Bieber, le gona mo lenaneong lefe?
Tšea gore ke wena Justin Bieber. Romela mogwera wa gago poskarata, ye mo go yona o hlalošago leeto la
gago la go ya kua Serapeng sa Diphoofolo sa Kruger. Gopola go ngwala leina la mogwera wa gago le atrese
Ngwala mafoko a ka mokgwa wa tirwa. Re go
Lefoko le ka mokgwa wa tira
ge sediri se dira tiro. Mohlala:
le le ka mokgwa wa tira.
Lefoko le ba ka mokgwa wa
mo maemong a sedirwa mo
Lehono ke wena mogoeledi mo seyalemoyeng. Nagana gore ke mang yo o nyakago
go mmotšološa. Ngwala leina la motho yoo mo plokong ya mo gare ga mmepe
di botšiša mabapi le bophelo bja gagwe le ka mošomo wa gagwe. Di ngwale mo
dikgobeng tše di ﬁlwego ka tlase.
sengwe? Mokgwa wo mongwe ke go ba botšološa (go ba botšitša) gore ba nagana bjang ka
ka nako ya potšološo. Šomiša lenaneo la dipotšišo la ka tlase go nyakišiša gore bagwera ba gago ba nagana
eng ka ga dithulaganyo tša sekolo le gore ba ka duma go fetoga eng mo go tšona. Potšišo ya bofelo e re “Tše
dingwe”. Mo ke fao o ka ngwalago potšišo ye nngwe le ye nngwe ye o e ratago, fela ge e le gore e bolela ka selo
Nyakišišo mabapi le go fetola thulaganyo ya sekolo
apara sengwe le sengwe se re
fela yunifomo ya sekolo.
3. Letšatši la sekolo le oketšwe
gore re se ke ra ﬁwa mošomo
bašemane le basetsana.
le bana ka ga melawana
Lenaneo 1: Dikutollo tša nyakišišo ka ga go fetoga ga thulaganyo ya sekolo
O swanetše go ngwala bonnyane mafoko a mabedi ka ga ye
nngwe le ye nngwe ya dipotšišo.
Potšišo ya 1: Na bagwera ba gago ba thabetše gore ba apere se sengwe le sengwe
se ba se ratago kua sekolong?
Potšišo ya 2: Bagwera ba gago ba nagana eng ka ga go ba le dipapadi pele sekolo se tsena?
Potšišo ya 3: Na bagwera ba gago ba be ba dumela gore letšatši la sekolo le oketšwe gore
ba tle ba se ke ba dira mošomo wa gae?
Potšišo ya 5: Na bagwera ba gago ba dumetše gore go boledišanwe le baithuti ka ga
melawana ya sekolo?
Bagwera ba gago ba be ba nagana eng ka ga se?
Bjale ka gore o bone gore batho ba nagana eng ka dilo tše, o nagana gore ke diphetogo
dife tše di swanetšego go dirwa mabapi le thulaganyo ya sekolo?
YHlogo ye nngwe fela ye e ka kgahlago bagwera ba gago
wo wa segokgo bjalo ka mohlahli wa gago ge o bolela. Lebelela lenaneo le la ka tlase
Swaya ka Ee goba Aowa mabapi le dintlha tše di lego mo lenaneong la dipotšišo.
Morago: Na o be o lebeletši batheeletše ba gago (e sego maoto a gago)?
Na o be o bolela ka lentšu la kua godimo, le le kwagalago?
a, ka go šomiša le lengwe le
le lengwe la makopanyi a.
Mafoko a mafsa a go bopiwa ka
Lefokonolo le na le
a na le madiri ao a
ka no ba le madiri a
Re be re nyaka go raloka kgwele ya maoto. Pula e ile ya senya dithulaganyo.
Amo o nkgopetše gore ke mo thuše ka mošomo wa gae. Ke be nka mo thuša.
Ngwalolla mafoko a ka moka ka tirwa.
Re go thometše le lengwe le le lengwe.
phela mo maganateng, mo dithitong tša dithaba, le mo dihlakahlakeng ka lewatle.
mo santeng. Bangwe ba rena ba na le matlalo a botsothwa bjo bo tseneletšego bjalo ka tšhokolete.
bangwe ba rena ba na le matlalo a a amilwego ke bohubedu. Mahlo le meriri ya rena le yona di a
Re tla ka dibopego le disaese tšotlhe. Bangwe ba rena ke ba batelele gomme bangwe ke ba bakopana.
Ka moka re maloko a lapa le lengwe le legologolo la batho ba ba ka bago dibilione
Batho bohle ba hloka dijo, diaparo le dintlo gore ba phele gabotse. Gomme ga re je mehuta
dirilwego ka matlalo a diphoofolo gore ba dule ba ruthetše. Ba ja makhura a maruarua
gammogo le nama ya dibera le disili. Makhura a a humilego ka dijo tše, a swara mebele ya
a na le mengwaga ye 3. O rata go ja hlapi le ditšhipisi. O apara yunifomo ya sekolo,
gomme o ya kua sekolong ka paesekele ge e le selemo. O rata kgwele ya maoto kudu.
mmogo. Batswadi ba dula mo ntlong ya ba bagolo, gomme bana ba dula
mo ntlong ya bana. Ruth o tsena sekolo sa mo polaseng, gomme o ja dijo tša
Adili o dula kua Malešia mo motseng. Motse o na le ntlo e tee fela. Ntlo
ka bago 50. Malapa a ikgethela hlogo ya ntlo ya bona ye kgolo.
sa hostele ge a le yo mogolowane. Gonabjale o ithuta ka ga histori ya bona mo go dikoša le
Kofi o tšwa motsaneng wo mongwe kua Ghana. O dula ka ntlong ya Ashanti le
Leina le mengwaga
phoulo ya borwa (go tloga godimo go ya tlase). Ka fao di a putlana.
Na go rapela go direga kae?
Batho ba rapela gakae?
Ke meletlo efe ya bodumedi, ditirelo tša
Na basadi le banna ba rapela mmogo?
Naga e kae – e mo kontinenteng efe?
Swaya naga yeo mo mmepeng wa gago.
A o ka tutuetša mogwera wa gago
Na o šetše o kile wa bona
Di kwa bjang?
re semaka se segolo,
nna le ikuwana ya ka re a makatša
ya mebala ya go taga
mo lenaneong la
lenaneo le ke go thibela
ka, bao ba nyakago
ana go ra gore
la kgwebo ya tšona.
Na o nagana gore mongwadi ka nnete o be a sepela le ikuwana ya gagwe goba ke sereto fela se se
Ke ka lebaka la eng o nagana gore batho ba ka nagana gore ikuwana ke kwena?
Na o ka makatšwa ke go bona monna a sepela le seruiwaratwa sa gagwe sa ikuwana?
Balela godimo maina a diphoofolo tše mongwadi a bolelago ka tšona mo seretong. O lemoga eng ka ga
modumo o lego kua bofelong bja lentšu le lengwe le le lengwe?
Bana ba ya go khempa
Y Pharologano magareng ga diamuši le digagabi ke eng?
morago ga gagwe.
Tatagwe Vusi, Mna Mangena, a tla a kitima go tloga kua mollong wa kampa. “Le tseba bjang gore ka
nnetennete ke noga?” a botšiša, a ﬁhlile myemyelo ge a lebeletše bana ba bararo ba thothomela.
Mike le Vusi ba thintha dihlogo. Ba ne ba se na tlhalošo le e tee.
Mna Mangena a boa a swere totšhe mo letsogong le lengwe gomme mo go le lengwe a swere garafo.
“Vusi, ntshwarele totšhe gore ke tle ke sware garafo gabotse,” a goeletša.
“O se ka wa tshwenyega; Go tla tsena nna pele go lebelela segagabi seo.”
Mna Mangena a emišetša lebati la tente ka letsogo le lengwe godimo, gomme a bonega ka tenteng
ka totšhe. Bana ba bararo ba batamela, ba dutše ba le kgakalanyana le tente.
“Gopane ya Kapa. Mme gona o tsene bjang mo? Ke nagana gore ke le boditše gore le bofe boalo bja
“Se tšhoša bjang!” gwa ngunanguna Mike ge a boela kua morago, a tlogela sediko sa lesedi.
mo kanegelong. (Gopola: mahlalošetšagotee ke mentšu a go swana le: "bolela"
le "anega", a na le tlhalošo ya go swana.)
dipotšišo le molekane wa gago. Ka morago le ngwale dikarabo mo dikgobeng
tša ka tlase.
Bana ba ya kua tenteng ka tatelano efe?
Na o nagana gore Vusi o šetše a kile a bona gopane ya kapa (lekuwana)? Goreng o realo?
Ke ka lebaka la eng Vusi a thula Boni?
Re tseba bjang gore bana ba tšhaba digagabi?
Gopane ya Kapa e tsene bjang ka tenteng?
Re fela re bolela ka ga lebaka le ditlamorago tša selo se sengwe. Go dira bjalo, re
Gopane e tsene mo tenteng.
Gopane e be e bona gore bana ba e
O ile a thulana le Vusi.
Mike o ile a boa ka samorago ka lebelo.
Bana ba be ba sa bofa tente gabotse.
Vusi ga a ka a bona gopane.
Bjale šomiša gobane goba ka fao go kopanya mafoko, gomme o ngwale mafoko a mafsa mo lenaneong la ka
ka ba bjang) Diriša mantšu a a latelago gore a go thuše. Hlaloša gore o ile wa
ikwa bjang, gore go be go nkga bjang, gore o be o ekwa eng, mabjang le mehlare
Maitemogelo a ka a kua sekgweng
Y Gopane ya Kapa ke eng?
maoto a makopana le mosela wo o tiilego. O ka o bapetša le ngwana wa kwena fela nko ya yona ke
ye kopana. E na le mmala wo mosehla ka maswao a maswanyana. Leleme la yona la maphakga a
mabedi le thantshetšha kua ntle le ka teng ga molomo, fela bjalo ka noga. Gopane ya tshadi e beela
le go butšwetša moya. E diriša mosela wa yona go lahla goba go itia se sengwe le se sengwe se se
hwile gore e se ke ya bolawa.
karabo, bala tlhalošo ya ka godimo gape.
Magopane a Kapa a ja eng?
maina ao a nago le mahlaodi, gomme o dire sediko go ona ao. Dira lenaneo la
Kgetha a mane a mahlaodi a, gomme o ngwale lefoko ka lengwe le lengwe, gomme tlhalošo ya
ao a tlogetšwego mo lenaneong le le
bontšhago mokgwa wa go bapiša.
Bala mafoko ao a hlalošago gopane ya Kapa. Ka morago o leke go thala
diswantšho tše di sepelelanago le lefoko le lengwe le le lengwe.
le bosehlanyana ka mmala.
kgona go namela mehlare.
dintlwaneng tša go dirwa ka bjang.
Bala tlhalošo ye e lego ka tlase, ye e ngwadilwego ke mošemane wa sekolo wa
selo se se itšhego. O diriša mantšu a go swana le afe goba afe, ga, mmalwa.
Ke bone sengwe se sepela kgauswi le tente.
Ke be ke sa kgone go se bona gabotse.
Ka morago yo mongwe le yo mongwe o ile a tonya.
Ke ba mmalwa fela ba ba bonego se re se bonego.
Go be go se yo a se akanyetšago gore ke eng, ka
Lebelela tlhalošo ya ka godimo le mafoko a ka tlase, o nyake
maemelagontši a. A thalele ge o a bona.
1. Yo mongwe le yo mongwe o rata dijo tše di bose.
3. Yo mongwe o tšhumile totšhe ge ba bangwe ba be ba tswalela tente.
4. Ga go yo a tsebago go boela kua sekolong.
5. Sephiri se be se tsebja ke ba mmalwa fela.
6. Bontši bo rata diphoofolo; ke ba mmalwa fela ba ba ratago digagabi.
8. Ga go selo se nka se dirago?
Mošemane wa sekolo (9) o thulana le motho wa mathomo
ya gagwe, Tau, mo mabjanyeng ao a goletšego
se segolo sa akhioloji. “Papa, ke bone fosele!”
yo a bego a dutše a nyaka marapo a badimo ba
bogologolo sebaka sa mengwaga ye 20.
Matthew yo monnyane o ile a emišetša marapo a
a eya go bona gore Matthew o mmiletša eng, o
ile a makatšwa ke gore morwa wa gagwe o be a
swere lerapo la legetla la motho.
“Ke be ke sa dumele! Ka ikwa ke thothomela,”
“Gabotse ke nyakile go hwa ka go makala.”
ana bangwe ba go tšwa
a hlogo. Ba dumela gore mohlomongwe
yena le balapa la gabo ba be ba tlile nokeng
Ngaka Berger le sehlopha sa gagwe sa borasaense
badimo ba batho le lešika la motho.
Lešika le le be le sepela le hlamaletše ka maoto
lešika le le bego le na le meno a mannyane le
Gomme maoto a lona a be a sa bopega gabotse
Na mošemane le mpša ya gagwe ba ile ba utolla eng?
Difosele ke eng?
Lentšu le, sediba le ra eng? O nagana gore ke ka lebaka la eng ba bitša difosele Sediba?
Na lešika le le be le fapana bjang le batho?
Lehono ke be ke sepela le mpša ya ka, Tau
Re phela mo planeteng ye e fetogafetogago. Nako ye nngwe diphetogo tša gona di bakwa ke dilo tša tlhago,
ba gago le ditlogolo tša gago.
Mafelo a mangwe a bohwa
Lefelo la bohwa ke eng?
Motho o hlolegile mo Afrika-Borwa.
Mokgatlo wa Thuto le Saense wa Ditšhaba
go bolela gore ke mafelo afe mo nageng ya
lengwe la mafelo a. Le lengwe la mafelo
rego batho ba mathomo ba hlolegile gona.
Ke ka lebaka la eng lefelo le le le bohlokwa?
le Krugersdorp, go dumelwa gore ke marapo a dikabatho a
Ka 1947, Ngaka Robert Broom o ile a hwetša legata la mosadi,
transvaalensis mo magageng a Sterkfontein. Batho ba ile ba
hwetša leina le go le bothata go le gopola, ka fao, ba thea legata
Na o phetše neng?
thomile lefelong le. Ka ka fao le bitšwago Maropeng a Motho.
le bjona ka ga batho ba mathomo ba ba
Ka 1995, rasaense yo mongwe yo a
a hominitse ye nngwe gona mo lefelong le.
Ahlaahla dipotšišo tše le molekane wa gago, ka morago le ngwale dikarabo mo
Ke ka lebaka la eng Maropeng a Motho e le lefelo le bohlokwa mo go rena Maafrika-Borwa?
Phoustara ya gago e swanetše go dira gore batho ba nyake go etela lefelo la Maropeng a Motho, ka fao o
Moraloki wa kgwele ya maoto
Ngwala mahlaodi ka dikholomong tše di lego ka go la nngele la lenaneo le lengwe le le lengwe. Bjale, ngwala
malatodi a lehlaodi le lengwe le le lengwe mo dikholomong tša ka go la mmagoja.
Kgetha mahlaodi a mabedi go tšwa mo seswantšhong se sengwe le se sengwe, gomme o diriše le lengwe
Ke lora go fofela kua lefaufaung,
Godimo ga seketswana sa dinaledi.
Go na le mekotikoti mahlakoreng ohle,
Ke tla dikologa didiko ka seketswana sa ka
Go bogela matlakadibe a magolo a mahubedu. Morago
kgojama go dikologa mengwedi ya yona,
Le go feta motšhitšhi wa diasteroete.
Go bogela gore se sa dutše bjang
Na moreti o lora go sepela kua lefaufaung bjang? Hlaloša sephatšalefaufau sa gagwe.
Ke matlakadibe afe a mahubedu a magolo ao moreti a bolelago ka ona mo go Jupita?
ngwedi o tee.
le mohlaba wa yona di na le mmala
ka bogolo ka morago ga Jupita.
phadimo ya mmala wa namune le wa
mo go yona. Gabotsebotse ke ledimogadi le
atmosfereng ya yona. Go dula go le pula ya matlakadibe
Na o tla bona mengwedi ye mekae ge a dikologa Jupita?
Lebelela sereto sa ka ga go fofela lefaufaung gape. Ke toro. Fela nnete ke gore batho
Y Batho ba ya bjang kua lefaufaung?
Y Batho ba ba bitšwa eng?
go apara diaparo tše di kgethilwego?
mebele ya bona ga bo kgone go tšwela
gomme ba tsena ka go
Ke yona e ba fago oksijene,
tlase ya sutu ya bona, ye e
ba kgona go sohlomela
ka gare) o thuša go notlela
le ye nngwe. Pele ba ka rwala
mo gare ga ditsebjana
ya bona gore ba tle ba kgone
go bolela mmogo gape le
batho bohle ba ba nametšego
(setswalelamoya) gomme a tswalela lebati. Mo
ba tlatša lefelo ka lohle. Ba ema ba le noši mo go
pompelwa ka ntle ka go iketla ka iketlo. Ba kgona go kwa
le sešuhlalefaufau. Mathale a, a thusa
kgakala le sešuhlalefaufau.
apere sutu ya lefaufau ga go bonolo. Menwana ya bona, diatla le
bašuhlalefaufau ba bangwe ka gare ga sešuhlalefaufau, morago ga
lebelela lefase le legodimo la bofelo pele ba ka tswalela lebati.
1 Athekele e bolela ka ga eng kudukudu?
A Di thuša go dula ba bofeletšwe mo
Gore ba se ke ba fofela kua kgakala
Gore ba tle ba ipshine
D Di ba thuša go bolela le banamedi ba bangwe
5 Ke eng se se thušago basepelalefaufaung gore
ba se ka ba fofela kgakala ge ba le kua ntle ga
Go swarana ka diatla
Karolo ya kua tlase
mo lefaseng ke eng?
sešuhlalefaufaung? Efa mabaka a mabedi go tšwa mo athekeleng.
Ke ka lebaka la eng sehuba se sethata sa kua godimo se le karolo ye bohlokwa kudu mo sutung ya lefaufau?
pele ba tsena mo lefaufaung?
ka se se ratego mabapi le go ba astronote. Goreng o realo?
Se nka se ratago le gore ke ka lebaka la eng ke se rata:
Se nka se kego ka se rata le gore ke ka lebaka la eng nka se se rate:
Leeto la ka la lefaufaung
go ngwala kanegelo ka ga go ba kua lefaufaung le go sepela mo lefaufaung. O tla ba
Bolela le sehlopha sa gago, gomme ka morago le ngwale mo mmepeng wa kanegelo wa ka tlase ka
maitemogelo a gago. Hlaloša se o se bonego le gore o ile wa ikwa bjang. Bolela gore o be o na le mang.
Bjale beakanya go ngwala kanegelo ya gago.
Ke ka kebaka la eng o be o le mo
Go diragetše eng mo leetong la lena?
O ile wa ikwa bjang?
Bjale šomiša mmepe wa gago wa kanegelo go ngwala kanegelo ya gago.
Sa go ba kankaru.
Ke tla fetoga seela
Gore ke bone ba re sa ba tsebego
Ee, wono e tla ba ngwaga wo mobotse.
Na go na le dithulaganyo tša gagwe tše di kgonagalago?
Na wena o na le dithulaganyo dife mabapi le ngwaga wo mofsa?
Na o nagana gore mongwadi o mo maikutlong a mabjang?
Na o ikwa bjang ka ga ngwaga wo o fetilego? Ngwala mo lenaneong le.
ipshinne ka yona.
Go direga eng mo
kae le gona neng?
Ke karolo efe ya kanegelo
Ke eng se se ka dirago
wa gago gore a bale
Na legae la
Na a nagana eng?
Indian a kopana kae?
Ke ka lebaka la eng
Ke ka lebaka la eng Polar
25 Greenlands E dirilwe ka
O ka bontšha gore
Ekhweitha e kae?
Ke lewatle lefe le o
le kae mo mmepeng?
Bolela leina la
Bolela leina la phoofolo e
di hwetšwa kae?
tshela ka sekepe
Lengwalo la ka go Tona ya Thuto ya Motheo
Rulaganya lengwalo la gago. Ngwala dintlhanyana ka ga ye
nngwe le ye nngwe ya dihlogo tše.
Mo o tsenago gona sekolo:
Ke eng se se kgethilwego ka ga
sekolo sa gengo:
Itlhaloše ka bokopana (go fa mohlala: mengwaga ya gago, bong, leleme la gae, bjalobjalo):
Maikemišetšo a gago ka ga bokamoso: