Lentšu lekhwi "koporasi" le tšwa go lentšu la "go šomišana" e lego leo le šupago gore go šoma mmogo go fihlelela nepo ye e akaretšago.. Nepokakaretšo yeo e gahlantšhago batho e ka ba selo se sengwe le se sengwe go tloga go go boloka tšhelete mmogo, go aga ngwako, goba go bopa kgwebo ya koporasi yeo e beakanyetšago maloko a koporasi modiro..
Koporasi e ra gore kgwerano ya batho bao ba kopanego ka go ithaupa go fihlelela dinyakwa tša ekonomi, leago le setho le diphišegelo ka tšhomišo ya kgwebo ye e hlakanetšwego ya go laolwa ka tsela ya temokrasi mo go ditheo tša koporasi.
Na Phapano ke eng gare ga Koporasi le Khamphani?
Koporasi e rulaganywa ka nepo ya go abela maloko tirelo. Ka Afrika-Borwa gantši tirelo yeo ke go abela maloko a koporasi modiro. Khamphani e rulaganywa ka nepo ya go tšweleletša beng lešokotšo e sego go abela setšhaba modiro.
Koporasi ke mokgatlo woo o laolwago ka tsela ya temokrasi ke maloko. Sekhwi se šupa gore ditlamo tša modiro, meputso le diphetho tše dingwe ka moka di tšewa ke badiredi. Kokwane ya koporasi ke gore leloko le tee le amogela bouto e tee ge go tšewa diphetho.
Ka go khamphani ya praebete, le ge go le bjalo, mong o na le taolo ye e tletšego mabapi le ka moo badiredi ba swarwago ka gona gammogo le diphetho tše dingwe tša kgwebo. Ka go khamphani ya setšhaba beng dišere ba laola diphetho tša kgwebo mo kokwaneng ya gore ge o na le dišere tše dintši gona o tla hwetšwa dibouto tše ntši.
Ka go khamphani beng ba kgwebo ba itshwarela bontši bja mašokotšo. Gape ba fela ba dula ka go ditšhaba tše dingwe. Sekhwi se šupa gore tšhelete yeo e dirilwego mo setšhabeng e tšwela ka ntle ga setšhaba, le go ya ka ntle ga naga. Dikoporasi di thibela tšhelete yekhwi go tšwa ka setšhabeng ka gobane badiredi ba arogana mašokotšo ka go lekana magareng a bona. Ka ge badiredi ba dula mo setšhabeng gomme ba diriša tšhelete ya bona ka go sona setšhaba seo, e hlola ditšhaba tše di tiilego tša maatla.
Ka ge badiredi ba laola kgwebo ka tsela ya temokrasi gomme ba thwalago balaodi ka noši, balaodi ba ikarabela go lekoko la badiredi gomme ba ka se no hlalefetša badiredi bjalo ka ge go ka direga ka go khamphani. Badiredi ba a matlafatšwa mo tshepetšong ye ka gobane ba laola diphetho ka gare ga lefelo la modiro.
Khamphani ke kgwebo yeo e šomago ka nepo ya go direla batho ba mmalwa lešokotšo, Sekhwi gantši se šupa gore badiredi ba ntšhiwa modirong gomme mafelo a mešomo a a tswalelwa ge mašokotšo e se sa le a magolo go lekana beng goba beng ba ka dira lešokotšo le lekaone mo gongwe. Koporasi ka thokong ye nngwe e hlamelwa go abela setšhaba modiro. Beng ba yona ke badiredi bao ba dulago setšhabaneng gomme ba ka se tswalele kgwebo gore ba yo dira mašokotšo mo gongwe,.
Dikoporasi ke mekgatlo ya boithaupo - ga go yoo a ka gapeletšwago go di tsenela. Dikoporasi di buletšwe batho ka moka bao ba kgonago go diriša ditirelo tša bona gomme ba ikemišeditše go amogela maikarabelo a boleloko.
Dikoporasi ke mekgatlo ya temokrasi yeo e laolwago ke maloko a yona, Maloko a kgatha tema ye bohlokwa malebana le go phetha godimo ga merero le go tšea diphetho. Koporasi e ka kgetha maloko a itšego goba go phethagatša mediro ye itšego. Le ge go le bjalo, maloko akhwi a swanetše go ikarabela go maloko. Ba swanetše go phethagatša maikarabelo a bona kholong ya koporasi gomme ba bone gore mokgatlo o sedimošitšwe mabapi le se ba se dirago nakong tšohle.
Mang le mang ka go koporasi ya praemari o na le lentšu la go lekana - leloko le tee bouto e tee. Ga go kgathelege gore leloko le na le dišere tše kae, gore leloko le dira kgwebo ye kaakang le koporasi, goba ke modiro wo mokaakang wo leloko le o dirago. Leloko le lengwe le le lengwe le na le lentšu le le lekanago ka go diphetho ka moka tše dikgolo.
Nepo ye bohlokwahlokwa ya koporasi ke go abela maloko a yona ditirelo. Nepo ya koporasi ke go abela maloko a yona ditheko tše di fihlelelwago, goba go hlolela maloko a yona modiro. Dinyakwa tša maloko di tla pele. Maloko a koporasi ya tirelo a ka no nyaka go bapatša ditšweletšwa tša ona ka theko ye botse, a ka no nyaka go reka dithoto ka tu-tšea, goba a no nyaka go hwetša kadimo ka kelo ye e išegago ya lešokotšo.
Ditirelo dife le dife tšeo di abjago ke Koporasi di swanetše go beakanyetšwa kudu maloko a yona. Go fa mohlala, koporasi ya papatšo ya molemi e swanetše go bapatša kudu dibjalo le leruo tšeo di tšweleditšwego ke maloko, e sego batho bao ba lego ka ntle ga koporasi. Metšhene ya go roka ye e lego ya koporasi ya go roka e swanetše go ba ya tirišo ya maloko e sego batho bao ba lego ka ntle ga koporasi.
Maloko a ntšhetša "kapetlele" ya koporasi ya ona gomme a laola ditaba tša ekonomi tša koporasi ka tsela ya temokrasi. "Kapetlele" ke tšhelete le ditlabakelo tše di dirišwago ke koporasi go phethagatša dinepo tša yona. Dikoporasi di ka hwetša kapetlele go tšwa go tšhelete yeo e lefetšwego dišere tše di filwego maloko, ditefo tša boleloko, dithuši, dimpho. Dikadimo le tšhelete ya mašaledi go tšwa go diphethagatšo tša mengwaga ye e fetilego.
Ye nngwe (mohlomongwe ka moka ga yona) ya kapetlele yeo e dirišwago ke koporasi gabotse ke ya moloko, gantši e le sebopegong sa dišere le dišere tša diponase. Leloko le lengwe le le lengwe le boloka tšhelete ye itšego gomme la amogetšwa dišere ka thokong ye nngwe. Dišere tšekhwi di laetša gore leloko le na le kabelo ya matlotlo a itšego (tšhelete le thoto) a koporasi. Kapetlele efe le efe yeo koporasi e e dirišago ke ya koporasi ka mphela ga yona.
Mongdišere ka go khamphani o reka dišere ka lehutšo la go dira lešokotšo. Leloko la koporasi le tsenela koporasi gomme la ntšha dikabelo go kapetlele ya yona ka gobane koporasi e tla aba kholo go maloko a yona.
Ge koporasi e na le tšhelete ye e šetšego morago ga ge e lefile melato ya yona ka moka le metšhelo gomme e abile dikholo tše di rulagantšwego go maloko a yona, e bitšwa "mašaledi". Gantši mašaledi a dirišetšwa go hlabolla koporasi. Go fa mohlala, koporasi gantši e rulaganyetša go ba le mašaledi a itšego ao e ka a dirišago go katološa le go hlabolla kgwebo ya koporasi goba ditirelo tšeo e di fago maloko a yona.
Le ge go le bjalo, ge go na le mašaledi a tlaleletšo ao a sego a rulaganyetšwa, go ra gore (ka go koporasi ya badiredi) meputso e ka be e bile ya godingwana goba (ka go koporasi ya ditirelo)ditheko goba ditefo goba dikhomišene/dipoelo tše di lefišetšwago tirelo di be di le godimo kudu. Mo seemong se se bjalo, mašaledi a ka bušetšwa go maloko, goba a dirišwa go thekga ditiro tše dingwe tše di amogetšwego ke maloko.
Mašaledi afe le afe a a bušetšwago go maloko a swanetše go aroganywa go ya ka tekano ya kabo yeo leloko le lengwe le le lengwe le e dirilego go mašaledi. Tšhomišano ya dikrosari, go fa mohlala, e ka buša karolo ya mašaledi a yona go maloko a yona ka tekatekano le kelo ya direkwa tše di dirilwego ke yo mongwe le yo mongwe wa bona gareng ga ngwaga.
Dikoporasi ke mekgatlo ye ikemetšego ka noši ya boithuši yeo e laolwago ke maloko a tšona. Di ka dira dikwano le mmušo le mekgatlo ye mengwe, fela ba swanetše go kgonthiša gore ba dula ka fase ga taolo ya temokrasi ka mehla ya moloko a yona. Ga ba a swanela go laolwa ke mekgatlo ya ka ntle.
Koporasi e swanetše go aba thuto le tlhahlo tše di tšwelelago go maloko a yona, bahlankedi ba ba kgethilwego, balaodi le badiredi. E swanetše go ruta maloko a yona ka moka ka ga tshepedišo le taolo ya dikoporasi, ditokelo le mehola ya boleloko, le kgwebo ya koporasi. Maloko ka moka a Koporasi a swanetše go tlamelwa gore a kgone go tsenya letsogo ka kgontšho go tlhabollo ya Koporasi. Gape a swanetše go aba tshedimošo go setšhaba ka kakaretšo mabapi le dikoporasi le gore di šoma bjang.
Dikoporasi di swanetše go šomišana le dikoporasi tše dingwe. Sekhwi se thuša go tiiša mokgatlo wa koporasi.
Dikoporasi di šomela tlhabollo ye e swarelelago ya ditšhaba ka moka tša tšona. Diphetho di tšewa ke maloko, fela maloko a letetšwe go bontšha tshwenyego ka ga ditlhabollo tša setšhaba tšeo di ka thušago mang le mang.
Molao ga o bee mollwane mabapi le mehuta ya dikoporasi tšeo di ka ngwadišwago.
Koporasi ya temo, ke koporasi yeo e tšweletšago, e šomanago goba e bapatšago ditšweletšwa tša temo gomme ya aba ditsenywa tša temo le ditirelo go maloko a yona.
Koporasi ya badiriši ke koporasi yeo e hwetšago le go phatlalatša dithoto go maloko a yona le go bao e sego maloko a yona gomme e bile e aba ditirelo go maloko a yona. Koporasi yeo e rekago krosari ka bontši gomme ya e rekišetša maloko a yona le go setšhaba gomme ya fa maloko a yona phokoletšo ye ikgethago goba pušetšo yeo e theilwego godimo ga seroto sa kwano ke mohlala wa koporasi ya badiriši.
Koporasi ya papatšo le phepo e ra koporasi yeo e fepago ka ditsenywa tša tšweletšo go maloko a yona gomme ya bapatša goba ya šomana le ditšweletšwa tša tšona. Mohlala ke koporasi ya go roka yeo e fago didirišwa le metšhene ya go roka go maloko a yona gomme ya bapatša didirwa tšeo di rokwago. Lekala lekhwi le buša le akaretša le dikoporasi tša papatšo ya tša temo le phepo.
Koporasi ya ditirelo tša ditšhelete ke koporasi ya praemari yeo nepokgolo ya yona e lego go aba ditirelo tša ditšhelete go maloko a yona goba koporasi ya sekontari yeo e abago ditirelo tša ditšhelete go koporasi ya praemari. Mohlala ke koporasi ya dipoloko le kadimo moo maloko a kgobelago dipoloko tša ona gomme a fana dikadimo.
Koporasi ya Leago ke koporasi yeo e sa šomelego lešokotšo gomme e abago ditirelo tša leago go maloko a yona bjalo ka tlhokomelo ya bagolo, bana le balwetši.
Sosaete ya Poloko ya koporasi ke koporasi yeo e abago dikholo tša poloko, go akaretšwa le inšorense ya poloko le ditirelo tše di amanago nayo, go maloko a yona le bafepša ba yona.
Koporasi ya tirelo ke koporasi yeo e abago dintlo, tlhokomelo ya tša maphelo, tlhokomelo ya bana, dinamelwa, kgokagano goba ditirelo tše dingwe.
Koporasi ya Bašomi ke koporasi ya praemari yeo e abelago maloko a yona modiro, goba koporasi ya sekontari yeo e abelago dikoporasi tša praemari tša bašomi ditirelo..
Go a kgonagala go kopanya mehuta ye e fapanego ya dikoporasi go ba koporasi ya meholantši.
Pele ga ge koporasi e ka kgopela go ngwadišwa, go swanetše gore bonnyane go be le kopano e tee ya batho bao ba nago le kgahlego pele ga ge koporasi e dira kgopelo. Batho bao ba lego gona mo kopanong yekhwi ba swanetše go amogela molaotheo wa koporasi gomme ba kgethe balaodi ba mathomo ba koporasi.
Morago ga kopano yekhwi, sehlopha se swanetše go hlagiša kgopelo ya go ngwadiša go Mongwadiši wa Dikoporasi. Kgopelo yekhwi e swanetše go dirwa godimo ga foromo ya semmušo yeo e hwetšagalago go kantoro ya Mongwadiši.
Maloko a koporasi ya sekontari e ka ba "batho semolao" bjalo ka mekgatlo sebakeng sa batho ka botee. "Motho semolao" ke sehlopha seo se nago le maatla a go swana a semolao bjalo ka motho ka noši, bjalo ka tokelo ya go saena dikontraka le go tšweletša melato ya kgorotsheko.
Tefo ya ngwadišo goba tšhupetšo ya gore tefo ya ngwadišo e lefilwe.
Seroto sa tefo ya ngwadišo se bewa ke melawana ya dikarolo 1 le 6 tša Molao wa Dikoporasi.
Kgopelo e kgotsofatša dinyakwa ka moka tša Molao wa Dikoporasi.
Molaotheo wa koporasi o kgotsofatša dinyakwa ka moka tša Molao wa Dikoporasi.
Molaotheo wa koporasi o sepelelana le dikokwane tša koporasi.
Leina le le šišintšwego la koporasi le latela melawana ya Molao wa Dikoporasi ka ga maina a dikoporasi.
Ge Mongwadiši a kgotsofetše gore kgopelo e kgotsofatša mabaka ka moka, Mongwadiši o tla fa koporasi setifikeiti sa ngwadišo se se nago le nomoro ya ngwadišo. Ge koporasi e se no ngwadišwa e ba "motho semolao". Se se ra gore e na le maatla a semolao bjalo ka dikhamphani le dihlopha tše dingwe tša mohuta wokhwi.
Go fa mohlala. E ka tšwela pele go ba gona le ge maloko a yona a fetoga lebakeng. E ka bula diakhaonto tša panka gomme ya ba le mabu le dithoto tše dingwe. E ka tsenela dikontraka gomme ya ba karolo ya melato ya kgorotsheko. Bjalo ka "motho semolao" koporasi e tla ba le bontši bja ditokelo le maatla bjalo ka batho ka noši.
Pele ga ge sehlopha se ka ngwadišwa bjalo ka koporasi, ga se na le maatla akhwi. Ge motho yoo a šomago legatong la koporasi a tsenela kontraka leineng la koporasi pele ga ge koporasi e ngwadišwa, gona motho yoo a ka rwešwa boikarabelo bja ditlamorago. Le ge go le bjalo, koporasi e ka amogela kontraka lebakeng la kgwedi e tee la ngwadišo ka go diriša sephetho seo se dirilwego ke kopano ya kakaretšo ya mehleng. Ge koporasi e amogela kontraka ka tsela yekhwi, gona koporasi e tlengwa ke kontraka gomme motho yoo a e saennego ga a sa tlamilwe ka boyena ke kontraka.
Bopilwe ka bathobaso, basadi, bafsa, batho bao ba dulago mafelong a magaeng, basadi goba batho bao ba sa itekanelago mmeleng.
Hlatloša tekatekano le kgathotema ya maloko a yona.
Koporasi ye nngwe le ye nngwe yeo e ngwadišitšwego e swanetše go ba le leina le le fapanego le maina a dikoporasi tše dingwe. Mongwadiši wa Dikoporasi a ka se ke a amogela leina le le swanago le leina la koporasi ye nngwe leo le ka hlolago kgakanego.
Mongwadiši gape o tla gana go amogela leina leo le lahletšago, le sa nyakegego goba le ganetšwago ka tsela ye itšego. Go fa mohlala, koporasi e ka se ipitše "khamphani".
Koporasi ya sekontari e swanetše go ba le mantšu akhwi "koporasi ya sekontari/secondary cooperative'" bjalo ka karolo ya leina la yona gomme koporasi ya thešiari yona e be le mantšu akhwi "koporasi ya thešiari/tertiary cooperative".
Koporasi e swanetše go tsenya leina ka go dikontraka ka moka, ditlankane, mangwalo a kgwebo, diotara, le ditokumente tše dingwe tša semmušo. Dikoporasi tša sekontari goba thešiari di swanetše go bontšha gore ke dikoporasi tša legato la sekontari goba thešiari ka go ditokumente ka moka tša semmušo.
Leina la koporasi ya sekontari goba ya thešiari le swanetše go ba taetšo ye e nepagetšego ya kgwebo ye e hlalošitšwego ka go molaotheo wa koporasi. Go fa mohlala, koporasi ya sekontari yeo e swaranego le ditaba tša kago ya dintlo e ka se kgone go ipitša koporasi ya sekontari ya dipolokelo le mekitlana..
Mongwadiši wa dikoporasi a ka laela koporasi go fetola leina la yona ge e le gore leina lekhwi ga le latele melawana ka go Molao wa Dikoporasi..
Ge koporasi e sa phethagatše ditaelo tše bjalo mo matšatšing a 60, Mongwadiši a ka ntšha setifikeiti sa phetošo seo se fago leina le lefsa go koporasi gomme sa fetola molaotheo go laetša phetogo yekhwi. Ge sekhwi se direga, Mongwadiši o tla rulaganya gape tsebišo ya phatlalatša ka ga phetošo ya leina..
Ga go motho goba sehlopha ka ntle le koporasi yo a ka laetšago ka tsela efe le efe ka gore ba phethagatša kgwebo ya koporasi ye e ngwadišitšwego. Ke molato go tshela melawana yekhwi.