Sa vhadzulapo vha Afrika Tshipembe, ri na mushumo muhulwane wa u ṱhogomela mutakalo washu. Ri na dzipfanelo na vhuḓifhinduleli malugana na izwi nahone izwi zwo ṱalutshedzwa zwavhuḓi kha Ḽiṅwalo ḽa Pfanelo dza Vhalwadze ḽa Lushaka.
Vhunzhi ha malwadze a vhangiwa nga kutshilele kwashu kune ra tou ḓikhethela, zwi no nga sa u daha, u nwesa zwikambi, na u shumisa na u shumisa pulani ya kuḽele ku si kwavhuḓi na mvelelo dza khombo dza ultra-violet.
Nḓila ya khwine ndi u thivhela khentsa, nga u tevhelela kutshilele kwavhuḓi. U thivhela khentsa nga u shandukisa kutshilele zwi a konadzea. Dzimodifiable risk factors zwo ṋetshedzwa kha thebulu, khathihi na nḓila dzo teaho dzine dza ṱoḓea u itela u swikelela na u bvela phanḓa na kutshilele kwavhuḓi.
Kha vha ḽe zwiḽiwa zwo fhambanaho, ho katelwa na mitshelo 3 na miroho 5 yo fhambanaho ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe.
Vha shumise zwibveledzwa zwi re na mapfura maṱuku,
Vha tshintshe kubikele, vha songo shumisa mapfura kana oḽi, ndi khwine vha tou zwi vhilisa lwa tshifhinga tshipfufhi vho shela maḓi maṱuku,
Zwikambi zwi a fhaṱela muvhilini.
Kha vha femele ngomu nga dziningo vha dovhe vha femele nnḓa nga mulomo musi vha tshi pfa vha na siṱiresi kana u vhilaela.
Kha vha ganame kana vha dzule kha tshidulo fhethu ho fhumulaho hu si na phosho vho bonya maṱo avho vha femele nga ngomu na nga nnḓa lwa minetse ya 5-10 nga matsheloni na nga madekwana, kana vha thetshelese muzika wo fholaho kana vha ite nyonyoloso dza u vha hangwisa nga ha mihumbulo i si yavhuḓi, na vhuḓipfi kana vhuḓifari.
Vha songo vhuya vha vuwa vho thoma u daha.
Arali vha tshi ṱoḓa thuso malugana na u litsha u daha, kha vha i humbele.
Vha humbele fhethu kana vhupo vhune khaho ha si dahiwe.
Arali hu na tshikha ine ya bva kha vhudzimu havho, vha ime u ita zwa vhudzekani u swikela hu tshi waniwa uri vho farwa nga mini na u swikela vha tshi alafhiwa.
Vhathu vhoṱhe vha tea u dzhiela nzhele tswayo dza u tsivhudza nga ha khentsa. Ndi zwa ndeme u dzhiela nzhele tshanduko dziṅwe na dziṅwe dzine dzi nga vha hone muvhilini wavho dzi no nga sa mapundu, tshikha dzi no bva vhudzimuni na u shanduka ha tshileme. Tshanduko dziṅwe na dziṅwe dzine vha si dzi pfesese dzi ṱoḓa u dzhielwa nṱha na u dzhielwa vhukando ho teaho. Ngauralo zwi nga vha zwa ndeme uri vha ye kha zwiimiswa zwa mutakalo u ṱoḓa thuso nga u ṱavhanya kha muphurofeshinala wa ṱhogomelo ya zwa mutakalo.
U waniwa ha khentsa nga u ṱavhanya na pulani ya u alafha yo teaho u bva kha muṱhogomeli wa mutakalo wa phurofeshinala, khathihi na u tevhedzela theraphi I si ya mushonga na ya mushonga, zwi nga thusa kha u langa kana u fhungudza khentsa, zwa vha thusa kha 'u bvela phanḓa na vhutshilo havho'. U ṱanganedza tshiimo tshavho, khathihi na thikhedzo u bva kha muṱa wavho, dzikhonani na vhadzulapo ndi zwa ndeme vhukuma.
Ho wanala uri vhunzhi ha vhathu a vha koni u swikelela mafhungo a mutakalo o teaho. Iyi bugwana, ya nga ha u Thivhela Khentsa na Tswayo dza u Thoma dza u Tsivhudza i wanala nga dziṅwe nyambo dza sumbe dza tshiofisi dzine dza vha Tshivhuru, Tshithosa, Tshizulu, Tshivenda, Tshitsonga, Tshisuthu na Tshipedi.