Seswantšho sa 1: Plantere ye e bjalago direi tše pedi ye e dirišwago tšhemong ye e sa lengwego (two row no-till planter). Ela bokagodimo bjo bo sego bja lengwa hloko.
Seswantšho sa 2: Go beakanya llaga ya mašaledi a puno bokagodimong bja mmu ke ntlha ye bohlokwa ya temopabalelo. Theo Msimanga, motšweletši wa Diekeng profenseng ya Mpumalanga, o hlahloba tema ya diteko pele ga pšalo. Ela hloko gore ga go na mengwang mme mašaledi a puno a bonala bokagodimong bja mmu.
Seswantšho sa 3: Mohlala wa plantere ya kgale ye e fetotšwego go bjala fao go sego gwa lengwa.
Seswantšho sa 4: Johannes Simelane ke molemi seleteng sa Balfour, profenseng ya Mpumalanga, fao a bjetšego lehea dihektareng tše 300. O šetše a itirela diteko mabapi le dintlha tše di itšego tša temopabalelo.
Grabber 1: Nepo ya temopabalelo ke go tiiša motšweletši mošomong wa gagwe.
Grabber 2: Temopabalelo ke mokgwa wo o nyakago taolo ye e tiilego mme go fetolela mokgweng wo mofsa wa go lema go ka se diragale ntle le mathata.
Temopabalelo ke kgopolo ye mpsha go batšweletšamabele ba bantši mono Afrika-Borwa. Bala mo taodišwaneng ye ka ga tšeo batšweletši ba ba hlabologago ba di bolelago mabapi le temopabalelo le ditšhupetšo tšeo batšweletši ba swanetšego go di latela ge ba nyaka go bona fao mokgwa wo mofsa wo wa go lema o lebilego gona.
Na temopabalelo e akaretša eng?
Re a tseba gore bontši bja batšweletši bo diriša mekgwa ya kgale ya peakanyommu mme mogomapoto ke wona o dirišwago kudu polaseng. Batšweletši ba bantši ba bjala lehea fela mme ga ba le šielane le dibjalo tše dingwe tša go swana le dinawa goba sonoplomo ka mokgwa wa phetošopšalo. Lehono go kgolwa gore tirišo ya mogomapoto mengwaga ye mentši ke ntlha ye bohlokwa ye e hlolago tshenyego ya mmu.
Phokotšego ya palo ya diphedinyana tše di holago mmu.
Temopabalelo ke mokgwa wo o hlamilwego go šireletša mmu, go kaonafatša boleng bja mabu le go bušetša mmu maemong a wona a mabotse a go nona. Go ya ka temopabalelo le gona motšweletši o swanetše go diriša ka botlalo mohola wa dibjalo tše di fapanego ka mokgwa wa phetošopšalo, woo ka wona lehea le bjalwago ka tšhielano le dibjalo tše dingwe. Gape ka go tšweletša dibjalo tše di fapanego, motšweletši o thuša go fokotša dikgonagalokotsi (risks). Gopola mantšu a a rego: "Se boloke mae ohle tshaaneng e tee".
Re swanetše go lemoga gore temopabalelo ga se fela mokgwa wa go se leme selo goba wa go lema ka nepo ya go babalela mmu.
Mmu o swanetše go šišinywa ganyane fela ka moo go kgonegago. Se se ra gore ga go lengwe le ganyane, e ka ba ka mogoma goba ka sedirišwa sefe kapa sefe, mme go bjalwa ka plantere yeo e kgonago go bea peu mmung woo o sego wa šišinywa.
Mašaledi a puno a tlogelwa bokagodimong bja mmu. Ka mokgwa wo mašaledi a puno a šoma go khupetša mmu gabotse ka moo go kgonegago.
Phetošopšalo, go akaretša le dibjalo tša go swana le dinawa le dierekisi tša "cowpeas", e ba karolo ya mokgwa wa tšweletšo.
Batšweletši ba reng ka temopabalelo?
Go ya ka dihlopha tše tharo tša batšweletši ba ba hlabologago ba diprofenseng tša Mpumalanga, Limpopo le Leboa-Bodikela, batšweletši ba be ba tumiša mehola ya temopabalelo, eupša ba ile ba šupa le ditšhitišo tša yona ka moo ba di bonago.
Temopabalelo e ka thuša go thibela kgogolegommu.
Temopabalelo e ka thuša go fokotša ditshenyegelo mabapi le tirišometšhene.
Tirišo ya taolongwang ya sekhemikhale e ka thuša go fokotša ditshenyegelo mabapi le mošomo le gona e ka boloka nako.
Go hwetšagala ga dikhalthiba tša Roundup Ready go ka nolofatša taolo ya ngwang.
Pšalo ya dibjalo tša monawa tša go swana le dierekisi tša "cowpeas" goba dinawasoya e ka thuša go kaonafatša monono wa mmu.
Tlhokego ya tšhelete ya go reka plantere ye e bjalago moo go sa lengwago legatong la plantere ya ka mehla, e dula e le bothata bjo bogolo go batšweletši ba bantši. Theko ya gonabjale ya plantere ye e bjalago direi tše pedi, ya mohuta wa go bjala felo fao go sa lengwago, e ka ba gare ga R50 000 le R80 000.
Batšweletši ba bantši ba leša diruiwa tša bona mašaledi a puno, kudu mahlaka a lehea ao e lego furu ya mohola wo mogolo. Batšweletši ga ba tshepe go hwetšagala ga khupetšo ye botse, kudu dihleng tša go oma mola poelo ya dibjalo e fokola.
Batšweletši ba boletše thwii gore ba tšhaba kgonagalo ya phokotšego ya poelo ka baka la mokgwa wo mofsa wa tšweletšo, seo se ka ba gobatšago kudu ka potleng. Tahlego ya poelo e ka ba gona lebakengkopana, seo se ka šitišago batšweletši go fetolela go temopabalelo.
Ka baka la dikgonagalokotsi tše mmalwa tšeo di lebanego batšweletši, ba swanetše go ikgodiša gore mokgwa wo mofsa wo o ka dirišwa ka katlego. Diteko tša polaseng (on-farm trials) ka tirišano ya batšweletši e ka ba tsela ye botse ya go lemoša batšweletši mekgwa ya temopabalelo le go e bapiša le mokgwa wa ka mehla.
Batšweletši ba swanetše go hlohleletšwa go fetola didirišwa tša bona tša go swana le diplantere tše di kgonago go fetolwa, gore e be tša mohuta wa go bjala moo go lemilwego ganyane goba moo go sego gwa lengwa selo. Kua Brazil, go fa mohlala, batšweletši ba bantši ba ba hlabologago ba be ba sa kgone go reka metšhene ya sebjalebjale. Ka fao ba thoma go fetola diplantere tša bona tša kgale ba di dira diplantere tšeo di kgonago go bjala moo go sego gwa lengwa. Seo e be e le mathomo a "Phetogo ya Go-se-leme-selo" (zero-till revolution) ya mengwaga ye e latetšego wa 1970 nageng yeo.
Go bohlokwa gore batšweletši ba ba hlabologago ba batamelane le dikgwebo tša Agri tšeo di nepišago temopabalelo gore ba tsebišwe ditlhamo tše mpsha, gobane gonabjale ba tlogelane kudu.
Le ge batšweletši ba dumela gore dibjalo tša monawa di ka kaonafatša mekgwa ya bona ya tšweletšo, ba sa palelwa ke go katološa pšalo ya menawa. Lebaka le legolo ke gore batšweletši ga ba kgone go ikopantšha gabonolo le barekiši; mabapi le dierekisi tša "cowpeas" go hlokega le mmaraka wo o tshepegago. Mokgwa wo mokaone wa go thuša batšweletši go diriša mohola wa dibjalo tša monawa lenaneong la phetošopšalo, ke go kaonafatša khwetšagalo ya peu le go hlolela batšweletši mabaka a makaone a papatšo.
Batšweletši ba swanetše go hlohleletšwa go bjala furu mašemong a a hlaotšwego. Mabelethoro a swikiri a mohuta wa furu (fodder type sweet sorghums) ao a bjalwago selemo, goba rediši ya Sejapane le outse ye e bago phulo ya marega, e ka thuša kudu go bopa motlatši wa furu. Ka tsela ye batšweletši ba ka kgona go khupetša mmu ka mašaledi a puno ka ge ba sa hloke go a diriša bjalo ka mothopo wa furu.
Gopola gore dintlhatheo tša tšweletšo ya dibjalo di swanetše go phethagatšwa ka nepagalo ka mehla. Pele ga ge ba nyaka go fetolela go mokgwa wa temopabalelo, batšweletši ba swanetše go kgonthiša gore ba lemolla mmu wo o thatafaditšwego ke mogoma (plough pan) le gore ba fediša tšhilafatšo ya mengwang ya go swana le bjang bjo bo bitšwago "coach grass", ye e hlolago mathata. Ba swanetše go kgopela keletšo go batšweletši bao ba nago le boitemogelo bja temopabalelo. La mafelelo, ikgokaganye le bao ba kganyogago go thušana le batšweletši bao ba akanyago go fetolela go temopabalelo. Mohlamongwe ka tsela ye o ka lemoga gore temopabalelo ke motheo wa bokamoso bjo bokaone temong.