Timfanelo ta vabyali va swimila tinyiketiwa eka tinxaka to hambana ta swimila leti ti nga dikleriwa hi ku landza nawu wa Plant Breeders' Rights Act, 1976. Ku lava ku va tinxaka ta 290 ta swimila ti katsiwile eka nononoko wa swimila laha ku nga nyiketiwaku kona timfanelo ta vabyari va swimila.
Loko metheriyali ya ku byala ya muxaka wolowo yi nga si tshama yi xavisiwa eAfrika Dzonga eka nkarhi lowu nga henhla ka lembe.
Eka xiyimo xa muxaka wa xihlahla kumbe vhayini, metheriyaku ya ku byala yi nga si tshama yi va kona eka tiko rin'wana, eka nxaviselano kumbe eka xichava eka malembe ya le henhla ka ntsevu, kumbe eka xiyomo laha ximila xin'wana na xin'wana, ku tlula malembe ya mune.
yi fanele yi vonaka ku hambana na muxaka wun'wana wa swipisisi swa tinxaka to fanana yi fanele yi va ya yunifomo, hi leswaku, eka swimila hinkwaswo eka swimila leswi byariwaku, swi fanele ku fanana, no va na tikharektharistiki to fana xi fanele xi dzingile , hi leswaku swimila swa muxaka wolowo swi fanele endzhaku ka ku byariwa, swi tama swa ha fana na swimila swo sungula swi fanele swi va swa dinominexini ya ku amukeleka.
Languta eka Table 1 ya nawu wa Plant Breeder's Right Act, ku tiyisa leswaku xana muxaka wa ximila xa muxaka lowu ku lavekaku ku sirheleriwa eka wona wu dikleriwile.
Loko muxaka wa ximila wu nga ri kona eka thebuli, nghenisa xikombelo xa diklarexini na nhlamuselo hi ku tsala eka Registrar for Plant Breeders' Rights.
fomo ya xikombelo leyi yi nga tatiwa hi ku helela a technical questionnaire mali leyi yi nga vekiwa ya xikombelo na mali leyi hakeleriwaku nkambelo mbewu kumbe metheriyali ya ku byala mpfumelelo lowu nga tsariwa wo huma eka n'winyi, loko u nga si tshama u byala, ku hlawula, kumbe ku hluvukiswa muxaka wolowo.
Kombisa kahle hi leswi nga rivaleni eka nongonoko wa swivutisi swa vuthekniki , leswaku xana hi tihi tinxaka tin'wana leti muxaka wa ximila lexintshwa xi faneleke ku pimanisiwaku na tona leswaku ku va voniwa ku hambana ka wona.
U nga endla xikombelo xa ku sirheleriwa ka xinkadyana xa muxaka. Leswi swi vula leswaku muxaka wu ta sirheleriwa nkarhi wa nkambelo . U fanele ku tiboha hi ku tsala leswaku a wu nga wu xavisi metheriyali ya ku byala muxaka wolowo ku vulavuriwaku hi wona, ku fikela loko thesti yi hetisiwile na swona ku nyiketiwile timfanelo ta vabyali va swimila. Ku sirheleriwa ka xinkadyana ku bumabumeriwa eka swimila laha ku thestiwa ku nga tekaku nkarhi wo tlula lembe rin'we ku hetisiwa.
Ku na masiku lama ya nga vekeriwa ntirho lowu laha tidokumende na Metheriyali ya ku byala yi faneleke ku nghenisiwa eka Registrar. Masiku lawa, vunyingi bya Metheriyali ya ku byala byi nghenisiwaku na swona laha swi faneleke ku dilivhariwa, swi kumeka hi ku kombela eka Registrar.
Loko ku ri na nongonoko ya tinxaka ta ximila xeleso lexi ku endliwa xikombelo xa timfanelo ta vabyali va xona, nghenisa swikombelo xikan'we ku endlela ku sivela ku halaka ka mali na ku dyiwa ka nkarhi.
Fambiselo ra nkambelo wa timfanelo ta vabyali va swimila ri teka nkarhi wo ringana nguva kumbe sizini yin'we ya ku byala.