Vuxika byi fikile naswona hinkwerhu hi na nkarhi wo languta, wo kambisisa no pfuxeta. Hambileswiku cincamikarhi yin'wana kunga nandzihiki, entiyisweni ku hi nyika nkarhi wo fikelela swin'wana.
Ku cinca kun'wana loku nga va kona i ku hlawuriwa ka tithirasiti tintshwa ta swiro swa GEMS. Nkarhi wa ku tirha wa tithirasiti tinharhu leti hlawuriweke hi swirho naswona swi tirheleke Xikimi wu fika emakumu eku heleni ka Mawuwani. Hi rhandza ku khensa Tatana Marthinus Brand, Tatana Adriaan van Wyk na Ms. Kgomotso Kgang hikwalaho ka ntirho wa vona na ku tinyetela ka vona ku vona leswaku swilaveko swa swirho swa GEMS swi hlayisekile mikarhi hinkwayo. Tani hi tithirasiti ta masungulo ta xikimi xa swa rihanyo lexikulu, va tirhile ntirho wukulu, ku nga ri ntsena eka matimu ya GEMS, kambe ni leka matimu ya swa timali swa swa rihanyo eAfrika Dzonga. Hi teka nakambe nkarhi lowu ku khensa Ms. Vuyelwa Vumendlini hikwalaho ka ntirho lowu a wu endleke tani hi thirasiti ba Museketeri wa Mutshamaxitulu wa Huvo. Ms. Vumendlini, mutirhi loyi a thoriweke ku va thirasiti, u ta suka eka Huvo ku va a ya sungula ntirho wuntshwa tani hi Mutsundzuxinkulu wa Xinawu wa Bangi ya Misava eAmerika. Hi rhandza ku amukela swirho swa tithirasiti swintshwa leswi nga ta sungula ntirho hi Mawuwani 2010.
Kun'wana ku cinca ka kahle loku veke kona i ka ku tumbuluxiwa ka khasimende ya swa rihanyo leyi nga na vutivi. I xikongomelo xa hina eka GEMS ku vona leswaku swirho hinkwaswo swi twisisa muanakanyo lowu hi ntalo. A hi rivali leswaku hikwalaho ka yini van hi swona - vukorhokeri bya xiyimo xale henhla bya tihakelo ta le hansi.
Eka nhlelo lowu wa facets hi kombela u hlaya xiyenge xa nkoka wo vulavurisana na dokodela wa wena. Ku na xiyenge xin'wana xo vulavula hi mavabyi ya chukele na xitsundzuxo xa leswaku u nga kamberiwa xiyimo xa dlilukhosi ya wena eka rin'wana ra masiku ya GEMS yo sikirina swa rihanyo lama humelelaka eka ndzawulo ya wena - hi kombela u xiya masiku lama. Masiku lama ku na swivangwa swo tala swa ku cinca rihanyo ra wena ehandle ka ku va u humesa mali kumbe ku suka laha u tirhaka kona.
Van'wana va n'wina lava nga "e-enabled" va ta tiphina hi xiyenge xa hina xa "Websmart", hi ku tiva hilaha va nga tirhisaka hakona vukorhokeri bya Friends of GEMS eka DotMobi. Naswona eka nhlelo lowu ku na atikili ya HIV/AIDS na ya Tuberculosis yo tirhisa tidiragi to tala, khombo ra swa rihanyo leri faneleke ku tekeriwa enhlokweni.
I xixika, ka titimela naswona u nga va u hlaseriwile hi mukhuhlwana, kambe u nga chavi! GEMS yi na wena ku ku hlayisa noku pfuna ku hanya kahle.
Munhu a nga ha tluleriwa hi TB yo vonaka kumbe yo tumbela. TB yo vonaka swi vula leswaku switsongwatsongwana swa engeteleleka emirini naswona swi vanga vuvabyi. Vanhu lava nga na TB yo vonaka va nga yi hundzisela eka van'wana vanhu hi ku khohlola kumbe ku phela marha. TB yo tumbela swi vula leswaku mirhi wu swi kotile ku lwa na vuvabyi lebyi. Vanhu vo tala eAfrika Dzonga va na TB yo tumbela hikwalaho ko va va vile na xitsongwatsongwana lexi eka nkarhi lowu nga hundza. Vanhu lava nga na xitsongwatsongwana xa muxaka lowu va titwa va hanyile kahle, a va na swikombiso swo karhi naswona a va nge hangalasi vuvabyi lebyi eka vanhu vanhu van'wana.
Loko masocha ya miri ya hlaseriwile hi mavabyi yo kota ya HIV/AIDS, TB leyi nga tumbela yi nga sungula ku tirha. Vanhu lava nga na HIV va nga kuma ntluleto wuntshwa wa TB na ku pfuxeta TB leyi nga tumbela leyi humelelaka hi xihatla naswona yi hangalakaka hi ku hatlisa na miri hinkwawo.
Hakanyingi TB yi tikomba hi: ku twa ku vava eka xifuva, mukhuhlwana wo ka wu nga heli naswona munhu a nga hefemuli kahle mavhiki mambirhi kumbe ku tlula. Swikombiso leswi swi nga endleka swi nga tikombi eka vanhu hinkwavo. Leswi tikombakangopfuIkuvamunhuatshamaakarhele, kujulukanavusikunakuva munhu a hunguteka ntiko wa miri hi ndlela leyi nga hlamuselekiki. Matshungulelo ya TB Yana eka dokodela wa wena: Dokodela wa wena u ta endla nkambelo hi ntalo na nkambelo wa sputum. Nkarhi wun'wana ku ta endliwa X-ray ya xifuva na/kumbe nkambelo wa ngati ku vona loko ku ri na TB. Loko swi kumekile leswaku ku na TB, ku ta endliwa ntshungulo wa yona hi ku tirhisa mirhi minharhu yo hambana ya anti-TB.
Mirhi ya yi fanele ku nwiwa hilaha swi bumabumeriwe hakona hikuva loko swi nga ri tano yi nga tirhi naswona switsongwatsongwana swa TB swi nge he amukeli ntshungulo lowu.
MDR-TByihumelela lokoswitsongwatsongwanaswaTBswingahatshunguleki hi ku tirhisa tidiragi timbirhi leti tirhisiwaka ku tshungula TB ro sungula. Leswi swi vula leswaku matshungulelo ya TB ya nga tirhanyana kumbe ya nga tirhi. MDR-TB yi vangiwa hi ku pfumaleka kumbe ku van a ntshungulo wuntsongo hikuva tidiragi ta TB a ti nga tirhisiwi kahle. Hikwalaho-ke, ku fanele ku tirhisiwa DOTS - ku vona leswaku vavabyi va tshunguriwa na leswaku va nga ha tluleriwi.
Swa tika ku tshungula MDR-TB naswona ntshungulo wa yona wu lehile laha ku tirhisiwaka tidiragi to tala, tin'wana ta tona ti vangaka mavabyi man'wana.
Hi ku tiva mavabyi lama nga languteriwangiki lama nga tlulelaka munhu loyi a nga na HIV na leswaku ya nga siverisiwa ku yini i nchumu wa kahle lowu nga tirhisiwaka ku va munhu a tshama a hanyile kahle.
Tihlanganise na AfA eka 0860 100 646 ku kuma mahunguman'wana kumbe ku joyina nongonoko wa malawulelo ya mavabyi ya HIV/AIDS wa xihundla.
NdzawuloyaRihanyoyitumbuluxileTsalwaraTimfanelotaVavabyilerikutivisaka hi timfanelo na vutihlamuleri bya wena.
Munhu un'wana na un'wana u na mfanelo yo kuma mahungu hinkwawo na ntiyiso hinkwawo mayelana na muxaka wa mavabyi ya munhu, matshungulelo, matshungulelo lama bumabumeriwaka, makhombo lama yelanaka na matshungulelo na tihakelo leti lavekaka. I mfanelo ya wena ku va u twisisa mahungu lama.
Muvabyi u na mfanelo yo hlayisa rihanyo ra yena; ku nyika vaphakeri va vukorhokeri va swa rihanyo hi mahungu lama nga fanela; na ku vutisa hi tihakelo leti nga fanela ta vutshunguri na/kumbe and ntshungulo wa le ndzhaku na ku lulamisa tihakelo.
U nga chavi ku vutisa muphakeri wa vukorhokeri wa wena swivutiso swo tala, ku vona leswaku u twisisa na ku tsakisiwi hi matshungulelo na tihakelo leti lavekaka. I mfanelo ya wena na vutihlamuleri. Loko u vutisa swivutiso u nga se tshunguriwa swi hunguta nxaniseko wa miehleketo eka nkarhi lowu taka na ku hambana ka miehleketo. Vutisa muphakeri wa vukorhokeri wa wena a tirhisa tihakelo ta mipimo ya Xikimi kumbe e-e, naswona loko a nga tirhisi tona, u tirhisa tihi (Languta Alert ku kuma mahungu man'wana mayelana na mipimo ya Xikimi.) Kuma vonele rin'wana lokou nga enetiwi hi tinhlamulo leti u nga ti kuma?
Mavabyiyachukele iyambuyelo wa le hansi wo hlawuriwa (PMB), leswi vulaka leswaku Xikimi xi ta hakela tihakelo ta nkambelo, vutshunguri na nhlayiso wa vuvabyi hi ntalo, loko u landzelela swinawana na maendlelo na swipimelo swa Nawu wa Swikimi swa Swa Rihanyo.
Vuvabyi bya chukele i vuvabyi bya nkarhi hinkwawo laha miri wawena wu tsandzekaka ku lawula mipimo ya chukelekumbe ya dlilukhosi.
Mirhi ya wena ya mavabyi ya chukela yi ta hakeriwa ntsena eka mbuyelo lowu nga fanela loko u tsarisiwile eka nongonoko wo lawula mirhi ya GEMS. Swi na nkoka leswaku u tsarisiwa eka nongonoko lowu.
Nongonoko wo lawula mirhi ya GEMS wu vona leswaku mirhi ya wena yi fambelana na swiletelo swo lawula tihakelo, swa tlilinikhali swofanela, na leswi nga na vumbhoni, hilaha swi kombisiweke hakona eka swinawana swa Xikimi, milawu ya mahlayiselo ya swa rihanyo na nongonoko wa mirhi. Dokodela wa wena u fanele a nyika swibumabumelo loko mirhi leyi yi wela ehandle ka swiletelo leswi vekiweke. Loko dokodela wa wena a lava mirhi yo durha kumbe leyinga ri ki eka nongonoko wa mirhi, wena na dokodel wa wena mi ta tivisiwa leswaku ku laveka swibumabumelo. Loko u nga lavi ku tirhisa endlelo lerin'wana u nyikiwaka rona, kumbe swibumabumelo swi nga amukeriwi, u ta tivisiwa naswona u ta hakela tihakelo ta le tlhelo.
Tsundzuka leswaku u fanele u rhangau kuma mpfumelelo wa masungulo u nga se amukeriwa hikwalaho ka mavabyi ya chukele. Leswi swi nga endliwa hi wena, dokodela wa wena kumbe xibedhlele. Tihlanganise na hina eka 0860 00 4367 ku kuma mpfumelelo wa masungulo.
GEMS yi twisisa leswaku vutihlamuleri byo lawula mavabyi ya chukele byi le ka wena naswona yi tiyimiserile ku ku pfuna ku fikelela swikongomelo swa wena swa swa rihanyo.
Loko u wela eka mihlawulo ya Sapphire kumbe Beryl, u fanele u endzela ntsena vaphakeri va vukorhokeri va swa rihanyo lava welaka eka Netiweke ya GEMS. Netiweke leyi yi ku nyika ndlela ya ku tihlanganisa na vaphakeri va vukorhokeri bya swarihanyo lahautshamakakona. Kuhundzamadokodelaya10000,madokodela ya meno, madokodela ya mahlo na tikhemisi swi wela ehansi ka Netiweke ya GEMS yaBerylnaSapphire.
Ku va u nga hakeli tihakelo ta le henhla na ta le tlhelo u fanele u endzela muphakeri wa vukorhokeri wa swarihanyo wa Netiweke ya GEMS hikuva u kuma nhlayiseko wa xiyimo xa lehenhla. Swa olova ku tiva dokodelawa Netiweke ya GEMS hikuva ku na xitivisoxokomba leswakuu lekaNetiwekeekasejariyayena.
Xikongomelo xa hina eka GEMS i ku nyika wena na ndyangu wa wena ku kuma vukorhokeribyo hlawuleka, bya kahle naswona bya nxavowa le hansi. Netiweke ya GEMSyikupfunakuendlaswoleswo!
Hi ku tirhisa vukorhokeri bya hina bya SMS ya Friends of GEMS SMS - rhumela SMS eka 33489 na nomboroya wena ya vuxirho, ndhawu na muphakeri wavukorhokeri loyi un'wilavaka (Dokodela, Dokodela wa meno), naswona hi ta hatla hi ku hlamula hi ku nyika mavito manharhu ya vaphakeri va vukorhokeri lava nga eka ndhawu ya wena. Vukorhokeri byi durha R1.50 hi SMS.
Ndlela ya kahle yo sivela mukhuhlwana i ku kuma vhasini ya mukhuhlwana lembe rin'wana na rin'wana.
Hlamba mavoko ya wena nkarhi hinkwawo naswona u nga khumbi nhompfu, mahlo kumbe nomo wa wena swinga fanelangi.
Lawula ku entshemula no khohlola hi ku tirhisa tithixu leti u nga ta ti lahla (naswona u hatla u ti chukumeta!) kutani u hlamba mavoko endzhaku.
U nga khumbi swilo leswinga kusuhi na wena swi tirhisiwaka hi vanhu vo tala - swo kota switepisi swa lifiti, penisele ya mutirhikuloni loyi a khohlolaka kumbe mawusi wa khompyutara, sw. na sw.
Ku va u nga vi eka khombo ro tluleriwa, fambela ekulena vanhu lava khohlolaka no va na mukhuhlwana. Hi nkarhi wo vekiwa ethlelo siku rin'we ku ya fika eka masiku ya mune na nkarhi wantluleto wa masiku ya nkombo kumbe ku hundza, swi kahle ku fambela ekule na munhu loyi a nga namukhuhlwana nkarhi wo ringana vhiki. Munhu un'we loyi a nga tluletiwa loyi a nga eka lifiti, bazi xihahampfhuka kumbe xikolo a nga hatla a tluleta van'wana.
Tshika ku dzaha. Hakanyingi vanhu lava dzahaka hi vona va nga na swiphiqo swa mukhuhlwana.
Swi nga endleka leswaku ndyangu wa wena wu nga ri swin'we loko khombo ri hlasela, kutani u fanele u kunguhata ka ha ri na nkarhi no tiva leswaku mi ta hlangana njhani naswona njhani hanbi ku ri kwihi na leswaku mi ta endla yini loko ku ri na xiyimo xa swa xihatla.
N'wana wa wena u ta tsarisiwa ku sukela siku a nga tswariwa ha rona loko wo antswisa tirhekodo ta wena ta vuxirho eka masiku ya 60 ku suka eka siku a nga tswariwa. Leswi swi katsa vana lava nga adopitiwa na le ka khombo r ova tincece leti ta ha ku tswariwaka ti hundzaka emisaveni.
Dathabeyisi ya PHR yi na tirhekodo ta swa rihanyo ta wena. U nga ha endla xikombelo xa PHR hi ku tirhisa webusayiti ya GEMS ivi u hlawula ku avelana mahungu lama na muphakeri wa vukorhokeri wa wena. Tsundzuka leswaku rhekodo leyi yi ta va na mahungu ya swa rihanyo na swikoxo leswi rhekodiweke hi GEMS.
Matimu ya swikoxo lama antswisiweke.
Matimu ya mavabyi ya nkarhi hinkwawo na tialeji.
I Swirhonkulu NTSENA leswi nga kombelaka PHR hikwalaho ka swipimelo swa swihundla.
Hi kombela u tihlanganisa na hina eka 0860 00 4367 loko u lava ku pfuniwa hi matirhiselo ya vukorhokeri lebyi.
Swi na nkoka leswaku swirho swi nyika Xikimi tinomboro ta ID ta vahlayisiwa. Hi lava mahungu lama ku vona leswaku swikoxo swi hakeriwa kahle na ku vona leswaku tirhekodo ta swirho swa hina ti tatiwile kahle no antswisiwa. Hi kombela u hi rhumela tikhopi ta switifiketi swo tswariwa kumbe tidokhumenta ta ID hi ku swi rhumela eka: Premium Management, Private Bag X782, Cape Town 8000 kumbe ku swi fekisela eka 0861 00 4367. U nga ha rhumela imeyili eka enquiries@gems.gov.za.
GEMS yi na vukorhokeri bya mbalango wa nkoka wa riqingho ra othomethiki lowu u nga nghenelaka eka wona loko u bela riqingho eka Senthara ya Tiqingho ya GEMS.
Loko ejenti yi hlamula riqingho ra wena, yi ta ku vutisa loko u lava ku nghenela mbalango wa hina. Leswi swi nge teki ku hundza minete ya nkarhi wa wena, kambe leswi swi ta hi pfuna eka ku ku nyika vukorhokeri bya xiyimo xa le henhla.
Lowu i nkarhi wa wena wa ku hi byela loko hi nga fikeleli swilaveko swa wena, kumbe loko u enetiwa hi vukorhokeri bya hina. Hi nga tsaka ku twa hi wena!
Hilaha hi hlamusele hakona eka mihlelo leyi nga hundza ya facets, GEMS yi le ku tirheni ku vona leswaku vukorhokeri hinkwabyo bya Xikimi byi fikelela swirho hi tindzimi leti swi tihlawuleleke rona hi 2012.
Tani hi goza leri landzelaka ra vuhundzuluxi, u ta swi kota ku va u hi byela hi ririmi leri u ri lavaka hi ku tihlanganisa na Senthara ya Tiqingho ya hina, ku endzela hofisi ya xifundza kumbe hikuva u loga eka xiyenge lexi nga hlayiseka xa swirho eka webusayiti ya GEMS na ku antswisa nhlawulo wa mbulavurisano hi Mawuwani 2010.