Go na le malwetši a mantši ao re a tšeago go batswadi le batswadikhukhu ba rena. Ke se sennyane goba ga go seo re ka se dirago go thibela malwetši akhwi. Le ge go le bjalo, go na le malwetši ao a re swarago ka lebaka la mokgwa woo re phelago ka wona.
sa je dijo tše di lebanego se na le taba le mebele ya rena re ka no swarwa ke malwetši akhwi.
Akhwi a bitšwa malwetši a mokgwa wa go phela.
Pukwana ye e fa tshedimošo ka ga tše dingwe tše o ka di dirago go thibela malwetši akhwi.
Elelwa: Ke mmele wa gago. Lephelo la gago le ka diatleng tša gago. Ka fao itlhokomele.
Pukwana yeklhwi ka ga Go nwa ka tekanetšo ke ye nngwe ya mehlwaela ya dipukwana.
Go itlhokomela ka borena.
Bontši bja Maafrika-Borwa bo nwa alkoholo go fetiša motho wa magareng ka dinageng tše dingwe lefaseng ka bophara.
Batho ba bantši ba šomiša alkoholo gampe. Ba nwa kudu le gona ka mehla. Sekhwi se hlola mathata a mantši, Batho ba bangwe ba lahlegelwa ke mešomo ka lebaka la go šomiša alkoholo gampe. Ba bangwe ba a tagwa gomme ba rumolana le go lwa le malapa a bona, bagwera le meloko. Ba bangwe ba babjiša ke go nwa gomme ba ka be ba a hwa.
Go kaone gore motho a se nwe dino tša alkoholo ka gobane di na le setagi se kotsi seo se ka senyago lephelo la gago.
Go diriša alkoholo gape go ka ba le diphetho tše kotsi lapeng la gago. Le ge go le bjalo, ge e le gore o a nwa, gona o swanetše go nwa ka maikarabelo.
Bala pukwana yekhwi gomme o ithute go nwa ka tekanetšo.
Lebelela Dudu. Ba šetše ba fihlile go feleletša seo se šetšego mo monyanyeng wa maabane wa lenyalo.
Le Bongi šole o sa ntše a tagilwe ka baka la go nwa kudu maabane!
Bongi o diriša sente ye nngwe le ye nngwe ye a e hwetšago bjaleng mola lapa la gagwe le hlaka ka ge a enwa tšhelete yeo ba e nyakelago dijo, diaparo le thuto! Ga ke mo hlomphe le gatee.
E ka no ba setagwa o bonala nke o nyaka thušo go ena le go mo sola.
Tšhomišompe ya alkoholo ke bothata bjo bogolo bja setšhaba ka Afrika-Borwa re tloga re nyaka go ithuta ka tšhoganetšo le bana ba rena mabapi le ka moo alkoholo e ka senyago mebele le menagano ya rena... re tlamegile go laola go nwa gomme re ithute go nwa ka tekanetšo.
Nnete ke gore Bongi o bonala a babja gomme ka mehla o bonala a nyamile...
Ee, batho ba dira phošo ya go gopola gore go nwa go dira gore motho a thabe nnete ke gore bo dira gore o ikwe o nyamile morago ga sebakanyana, gomme gwa hlola tšhegamo.
Batho ba go swana le Bongi ba na le bolwetši bjo bošoro bja go bitšwa botagwa (alcoholism) bjoo ba sa kgonego go bo laola ba tsoma thušo ya ka pejana go ba thuša pele ga ge ba šiwa ke lebaka .... botagwa bo ka bolaya.
Mahlatse ke gore go na le mekgatlo yeo e thušitšego batho ba bantši bao ba dirišago alkoholo gampe go tlogela go nwa gomme ba boele bophelong bja mehleng.
Ka fao, ba lapa la Bongi le bagwera ba swanetše go leka ka mešogofela go dira gore a leke go hwetša thušo ye bjalo le go ba tate wa mmakgonthe.
Etla monna Bongi re tla go iša gae.
Afrika-Borwa e swanetše go šomana le bothata bja alkoholo gonabjale mohlomongwe ke nako go akaretša tshedimošo ka botlalo ka ga go nwa dikolong.
Leina la ka ke Dudu. Re tlo bolela ka ga Diphetho tša lebaka le go diriša alkoholo/tagi. Go go thuša go letelele tša alkoholo tšea sephetho sa gore go nwa go lokile Alkoholo e ama lephelo la o šoro.
goba ga se gwa loka, a re thome ka Go nwa kudu lebakeng le letelele go go bolela ka ga diphetho tša alkoholo. ka senya mmele wa gago o šoro ka mo e lego gore o ka se sa tsoga o kaonafetše le gatee.
Phepompe: Go na le diphepo tše nnyane ka go alkoholo.O ka no se phele gabotse ge o enwa alkoholo ka mehla gomme o sa je. Sekhwi se ra gore o a babja, gomme wa ikwa o fokola ka mehla.
Tshenyo ya Bjoko: Alkoholo e nantšha go gopola ga gago. Morago ga nako ye telele alkoholo e tla ama ka moo bjoko bja gago bo šomago ka gona.
Bolwetši bja pelo: Go nwa go ka dira gore pelo ya gago e šome ka maatla le go hwa ka bolwetši bja pelo.
Tshenyo ya sebete: Ge o enwa nako ka moka, sekhwi se tla hlola tshenyo ya sebete. Alkoholo e ka senya lebete mme ya hlola taipitisi.
Go se tsogelwe: Ditho tša bonna tša monna di ka se šome ka tshwanelo gomme o tla ba le mathata a go tonelwa.
Bosenyi bjo bontši le dikgaruru di direga ka lebaka la gore batho ba šomiša alkoholo gampe.
Batho ba ba le boitaolo bjo bonnyane ge ba enwa.
Ka go dikotsi ka moka tša tsela tšeo go tšona batho ba hwilego, go hweditšwe gore bontši bja baotledi bo be bo enwa gomme bo nwele dino tše ntši go feta ka moo molao o dumelelago.
Bontši bja basepelakamaoto bao ba bolawago dikotsing tša therafiki ba be ba tagilwe.
Mahu a amanago le alkoholo le malwetši a bitša naga tšhelete ye ntši ngwaga ka ngwaga. Tšhelete yekhwi e be e ka dirišwa bokaone thutong, maphelong goba kargong ya dintlo.
Elelwa, gore dino di na le kelo tše di fapanego tša alkoholo.
O ka dio kgetha gore o nyaka go nwa efe go tšwa go tšekhwi.
Gape o se ke wa nwa se sengwe le se sengwe ge o sa tsebe gore go na le alkoholo ye kaakang ka go sona. Sekhwi se ka ba kotsi kudu!
nwela go ithabiša, gomme o sa tšee diyuniti tša go feta tše pedi tša alkoholo.
sa nwe letšatši le lengwe le le lengwe, ke gore, o sa dire gore go nwa e be mokgwa wa gago.
sa hlakantšhe dino tša gago. Enwa fela mohuta o tee wa seno sa alkoholo nakong e tee.
sa nwe le go otlela goba go sepela.
no tšewa ke mantladima.
Morago ga diyuniti tše 15-20: O ela kudumela gomme o ka no idibala.
Sekhwi se laetša gore o se ke wa nwa diyuniti tša go feta tše pedi. Ka diyuniti tše tharo fela, maitshwaro a gago a a fetoga gomme kakanyo ya gago e a neneketša.
O se ke wa nwa alkoholo ge...
Ge o otlela goba o tšea leeto le letelele goba go sepela fela.
Ge o enwa...
se ke wa dumelela go tlatša galase ya gago pele e fela.
Enwa ka boiketlo. Pele o eba le seno se se latelago, gamola galase ya meetse. Sekhwi se tla nenekiša go nwa ga gago.
Kgonthiša gore o jele se sengwe pejana. O se ke wa nwa o swerwe ke tlala se ke wa otlela goba wa sepela. Bokaone o hwetše senamelwa se sengwe sa go go iša gae.
ILLUSTRATION O se tsoge o dumeletše yo mongwe go go gapeletša go nwa ge o sa nyake.
Maphelo a bafsa a ka šokiša kudu Bafsa le alkoholo ka lebaka la tšhomišo ye bohlaswa Ge batswadi ba enwa alkoholo ya alkoholo. Batswadi ba bona e ka ka bontši no ba ditagwa. Bafsa bao le bona ba Motswadi wa setagwa a ka ba le ka no ba ba enwa le bona. Sekhwi sephetho se se šoro lapeng. A ka ga se bope lapa la lethabo. Re tlamegile no boa gae a tagilwe go šireletša bana ba rena dinong tša gomme a lwantšha maloko a lapa la alkoholo . gagwe. Motswadi yo a dulago a tagilwe a ka fetša tšhelete ya lapa dinong. Sekhwi se tlogela lapa le se na le selo se se ka dirišetšwago dijo le diaparo, gomme sa hlola bophelo bjo bo se nago lethabo bja go tekema bja lapa.
Bafsa ba itshwara ka ditsela tše di fapanego ge ba dula le batswadi ba ditagwa.
Ba ithuta go se tshepe batho ba bagolo.
Ga ba ntšhe maikutlo a bona goba ba botša ba bangwe ka mathata a bona.
Ba ka no thoma go diriša dino tša alkoholo gampe le diokobatši e le go leka go ikimolla khuduegong.
Ba phela ba tšhogile batswadi ba bona.
Ba ikwa ba na le boikarabelo bja maitshwaro a batswadi ba bona gomme ba ipona molato ka baka la sekhwi.
Ge o dula le motho yoo a nwago kudu, lebelela dika tšekhwi ka lapeng la geno.
Gore ga ba nnoši - go na le ba bangwe ba bantši ba ba nago le mathata a go swana le a bona.
bona ka noši ba ka se kgone go thuša batswadi ba bona.
Ga se bahlodi ba mathata a batswadi ba bona.
Go na le batho bao ba ka bolelago le bona.
Bafsa ba ithuta ka ga go nwa go malapa le bagwera ba bona. Ge o le motswadi, o swanetše go ba botho baneng ba gago ka ga alkoholo le diphetho tša yona.
Bafsa ba tla dira diteko ka alkoholo, ka fao, bjalo ka motswadi, o swanetše go ba direla tikologo ye e bolokegilego moo ba kago go boledišana nago ka ga go nwa.
Ruta bana ba gago, sa pele, gore ba se thome go nwa le gatee. Ge ba diriša dino tša alkoholo, ba rute ka ga go nwa go go bolokegilego gwa maikarabelo. Sekhwi se tla ba thuša go dira dikgetho tše di neLetlakalatšego.
O tseba bjang ge motho a na le mathata a go nwa?
Go na le ditsela tše dintši tšeo Mohlomongwe o tseba batho o ka laodišago ka tšona. Ke tlo bao o akanyago gore ba na le go thuša go laetša gore motho a mathata a go nwa. Ge e se fela ka ba a na le mathata a go nwa.
Re tla dira sekhwi ka go diriša katana le go laola go nwa ga tšhate ye e lego ka fase.
Lebelela dipotšišo tše di lego thuša. Potšišo ke gore: O tseba tšhateng. Swaya dikarabo tše bjang ge motho a enwa ka ntle di neLetlakalatšego. O ka se be le le maikarabelo?
dikarabo go dipotšišo tše dingwe, fela leka go nyakišiša ge o rata go mo thuša.
Gona ka mehla?
Na o a rumolana ge a enwa?
Na o a nwa ka gobane a tenegile, šaretšwe le/goba a nyamile?
Na o kile a wela kotsing ka lebaka la gore o be a tagilwe?
Na o be a thiša modirong ka lebaka la dipapalase?
Na o fetša nako ye telele a enwa go ena le go dula le lapa la gagwe?
Na o kile a itia motho ge a tagilwe?
Na o nwa go feta ka moo a nyakago?
Ge karabo go efe le efe ya mathata akhwi e le "Ee" gona o na le mathata a go nwa. O se dikadike go fihlela ge bothata bo golela pele.
Ke lenyalo la Zinhle. Bagwera ba gagwe ka moka go tšwa tikologong ba tlile monyanyeng wa gagwe. Go opelwa dikoša tše dintši , go a binwa gomme ebile go a nwewa. Lebelela seswantšho se se lego ka fase. Go na le mehlala ye 10 ya moo batho ba sa nwego ka tekanetšo. Di bolele. Hlalosa gore ba swanetše go dira eng gore e be banwi ba nago le kelelo.
Batho bao ba thekeselago; motho yo a idibetšego lebatong; motho yo a dutšego ka lebotlelo le le nyakilego go fela pele ga gagwe; go lwa; motho yo a bonalgo a babja; mosadi yo a imilego a enwa; motho yo a thekeselelago koloing ya gagwe a swere lebotlelo ka seatleng; yo mongwe yo a bonalago a nyamile; yo mongwe yo a tšhelago bjala ka mogolong wa yo mongwe; motho yo a fago mofsa bjala.
Ge o ka nyaka go tseba ka ga go nwa ka tekanetšo lebelela matlakala a 5 - 7.
a a lego ka fase go hwetša ditaba. MENGWAGA KA MOKA YA.
O laleditšwe phathing. Moo phathing go na le dino tše dintši le go bina.
aO phetha ka go tsena temeng. O nyaka go ba karolo ya lešaba.
b O nwa dipiri tše 2 fela. Gape o tlilo otlela ge o boela gae ka moragonyana.
c O a nwa go fihla o dikologa.
d Le gatee ga o nwe.
Bagwera ba gago ka moka ba thomile se go nwa gomme ba tagwa ka mehla.
aEmiša go ba bona O lapišitšwe ke kgatelelo gomme le go nwa ga o nyake go nwa?
b O kwa nke o rata go iteka gannyane. O emiša morago ga go lemoga gore ga o nyake go ikwa o tagilwe nako ka moka.
c O nwa gore o tagwe.
O bile le letšatši la ledubodubo gomme ga se wa hwetša sebaka sa go ja. O ikwa o lapile kudu.
a O ya gae O hwetša sa go ja gomme wa hwetša seno gore o iketle?
b O ya pareng goba šepining ya kgauswi le wena. O tla kgona go iketla ka pela ge o na le se o ka nwago. Dijo di tla be di lokile ge o boela gae ka moragonyana c O ya gae, wa ja gomme wa robala ka pela.. Dilo di tla loka ka moswane.
O moletlong moo go nago le dino tše ntši. Baeng ba šielana lebotlelo la borandi. Mang lemang o nwa go tšwa ka lebotlelong.
a O tšea galase. O swanetše go tseba gore o nwa bokaakang?
bO tsena mothakgalong gomme wa tšea megamolo ye mmalwa. Lebotlelo le ka no fela ka pela.
O etetše mogwera wa gago. O bula lebotlelo la borandi gomme a tliša le dipiri tše mmalwa.
aO nwa megamolo ye mmalwa O hlwele o letetše sekhwi letšatši ka moka. Morago ga megamolo ye mmalwa ka mehla o ikwa o le kaone?
bO nwa megamolo ye mmalwa. O a emiša ge o ikwa o dukologa gomme monagano wa gago o dubegile.
c O nwa mogamolo o tee goba ye, mebedi. Ga o nyake go lahlegelwa ke taolo ya mmele goba mogopolo wa gago.
Bjale hlakantšha dipalo tše di lego ka mašakaneng mafelelong a karabo ye nngwe le ye nngwe gomme o lekole sekoro sa gago.
O monwi wa kelelo. O nagana ka ga seo o se nwago gomme o lemoga diphetho tša go nwa.
Ga o iteseletše gore o gapeletšwe go nwa.
Mabakeng a mangwe o na le kelelo mabapi le ka moo o nwago ka gona. Dinakong tše dingwe o tloga o hloka boikarabelo.
swanetše go kgetha go nwa ka tekanetšo gomme o dule o le bjalo! O se ke wa dumelela bagwera ba gago go go gapeletša go nwa! Sekhwi ga se dire gore o tume.
O monwi wa go hloka maikarabelo. O nwa kudu gomme o nyaka go ipona o le karolo ya lešaba. Ge o ka tšwela pele ka go nwa ka tsela yekhwi , o ka no wela kotsing goba dintwa. Go feta moo, go nwa ga gago go tla ama lephelo la gago gampe gomme gwa hlola tshenyego ya bjoko, pelo le sebete.
swanetše go nwa ka go itekanetša goba o akanya ka go emiša go nwa!
Ka moka re phela le batho wa go ratega, bao ba nago le mathata a Go na le thušo ye e lego gona ya batho go nwa. Na re ka fetoša ba ba nago le mathata a go nwa. Ge o dilo bjang Re nyaka go tseba motho yoo a nago le mathata, kaonafatša dilo gape?
Ga re nyake mokgwa mooki go go fa leina la mokgatlo wo o wokhwi gore o kekele baneng. ka go thušago. O ka be wa boledišana taba ye le moruti.
Mme bothata bjokwi. Bo ka se tloge!
Ga go na le lebaka la go bolela ka ga bothata bja go nwa le motho yoo a šetšego a tagilwe. Mo letele go fihlela ge a hlaphologelwa. Ke moka botša motho yo se a se dirago le ka moo ba bangwe ba angwago ke sona.
Ge o sa kgone go fetola dilo, gona o nyaka go hwetša thuo go mokgatlo woo o šomanago le mathata a mohuta wokhwi ka mehla. Ke ye mentši mo tikologong ya rena.
Bitša maphodisa ge yo mongwe a go itia ge a nwele. Botša moagišani wa gago seo se diregago gore o be le lefelo le le bolokegilego le o ka yago go lona ge sekhwi se direga. Ge dilo di sa fetoge goba di befela pele, o ka no swanela ke go hwetša legae le lengwe moo o ka dulago gona gore wena le lapa la gago le bolokege.
Go na le ditsela tše dintši tša go thuša batho Dudu yo a rategago ba bafsa ba bantši. Tsela ye kaonekaone ke go kgonthiša gore ba kwešiša diphetho Thulani le bagwera ba gagwe e sa le tša go nwa. Gape o swanetše go ba ruta ba bafsa eupša ba na le bothata bjokhwi.
gore ba kgone go re "Aowa" gomme ba eme Go bothata go bona gore ba se ke ba nwa.
ka seo ba se bolelago. Ba tingwa dilo ge ba sa nwe. Ba hwetša go le bothata gore "Aowa".
Ba ka dira sekhwi ka ditsela tše dintši bjang?
Ba ka tloga, ge ba ekwa kgatelelo go tšwa go bagwera ba bona. Ba ka botša Mohlokathušo motho gantšintši gore ga ba nyake go nwa.. O swanetše go ba le pelotelele ka moo o ka kgonago nakong yekhwi. Ge o le mofsa, dilo di bothata. Kgonthiša gore ba a tseba gore ba ka bolela ka mathata a bona le wena.
A nke o bone gore o ithutile gakaakang ka go bala pukwana yekhwi. Dira mararantšu alkhwi gomme o bapetše dikarabo tša gago le tše di lego ka fase ga letlakala lekhwi.
Morago ga mogamolo o tee 10.
pelo ya gago e  ka lebelwana ya molomo.
Morago ga dino tše tharo  11. Morago ga go nwa dino tše pedi ya gago ke ye mpe.
Bosenyi bjo bontši le  di direga ka lebaka la gore batho ba šomiša alkoholo gampe.
Pele ga ge o enwa seno sa gago se sengwe enwa  wa galase ya meetse.
Putla: 1 - godimo; 2- otlela; 6-dumela; 8- kotsi; 10.
Fase: 2 - imile; 3- hwa; 4- kgaruru; 4. gamola; 7-mogamolo; 9- lapile.