Gezani a nga ha yingisangi xivulwa xa makumu, u lo hundza na swa mavito a nyanyuka miri hinkwawo, a sungula ku pulutela. A halahala timheho ta mune ta misava, a titwa a ri karhi a hlekelela. Mandela uvelekiwa eka ri xaka ra vaThembu leri (hintolovelo) fumeka e migangeni ya Transkayi e hansi ka Phurovinci ya Kapa e ka nhlangano wa Afrika Dzonga. U bebuleriwe eka muganga lowu tsonga wa Mvezo e xifundzeni xa Umtata, Nstindza wa Transkayi. Kokwa wa yena akuri Ngubengcuka (Loyi a lovekeka hi lembe ra 1832), Hosi-leyi fumaka ya vaThembu, lava eku heteleleni va hluriweke mfumo wa vukolonyi wa manghezi. Unwe wa majaha ya hosi, leyi a yi tiviwa hi ra Mandela, u ve kokwana wa Nelson, loyi a veke xihlovo xa Xivongo. Leswi a veke nwana wa hosi hi nsati wa le ximatsini wa rixaka ra vaka Ixhiba, Swi hluke swa rhavi ra yena a swi nga faneleki ku teka vuhosi bya vaThembu. Tata wa kwe, Gadla Henry Mphakanyiswa (1880–1928), hambiswiritano u vekiwile tani hi ndhuna ya ximutana xa Mvezo. Endzaku ko papalata mfumo wa vukolonyi, u tekeriwe mfumo naswona a rhurisiwa aya e Qunu na muti wakwe. Hambiswiritano, Gadla a a hari unwana wa vandla ra hosi, naswona u hoxe xandla eku vekiweni ka Jongintaba Dalindyebo e vuhosini bya vaThembu, loyi a nwi hakeleke hi ku teka Mandela ehansi ka timpapa takwe, endzaku ka rifu ra Gadla. Tata wa Mandela a a ri na vasati va mune, lava va nwi velekeleke vana va khume-nharhu(mjaha ya mune na tintombhi ta nkaye). Mandela u tswariwe hi nsati wa wa vunharhu wa Gadla ('Wa vunharhu' hi kuya hi mpimo wa rixaka ra vuhosi), Nosekeni Fanny, nwana wa nhwana wa Nkedama loyi a a ri wa vaMpemvu  va rixaka ra ma Xhosa, Yindlu ya xinene, laha  Mandela a kuleleke e ximutanini xa kona. Vito ro nyikiwa ra yena Rolihlahla ri vula leswaku "kukoka rhavi ra murhi", kumbe hi laha kutolovelekeke, "nwa-timholova".