Ketapele e šupa tšatšikgwedi leo le gopolwago la bohlano la go thoma ga Molao wa Tšweletšopele ya Phihlelelo go Tshedimošo, 2000 ("PAIA" goba "Molao"). Go batho ba bantši bao ba tsentšego letsogo ka go ba kgauswi ge go phethagatšwa molao wo, se se kwagala e le seo se makatšago. Se se ka se, le ga go le bjalo, bolelwe ke batho ba bantši bao ka lebaka la go hloka temošo le go ba le mathata mo magatong a mathomo ka lebaka la phethagatšo ye e fokolago ke mekgatlo ya setšhaba ga se ba ipshina ka botlalo ka tokelo ye ya phihlelelo ya tshedimošo. Le ge ele gore ke nnete gore PAIA ke ye nngwe ya tše dintši tša ditokollogo tša go hlallelana ka ditlhakamolao tša tshedimošo mo lefaseng, e iša pele go tshwenya ke mathata a fapanego a phethagatšo.
Go hloka infrastraktšha yeo e swanetšego yeo e nyakegago go phethagatšo yeo e swanetšego ya Molao, mohl.
Go hloka matlafatšo ya go dira diphetho ke bašomi ba mmušo ka lebaka la setšo seo se fetilego sa sephiri.
Khomišene ya Ditokelo tša Botho ya Afrika Borwa e holofela gore pukukgakollo ye e tla thuša go fokotša mathata a phethagatšo ao a tshwentšego PAIA go tloga go nako ya yona ya mathomong, ka go oketša temošo magareng ga maloko a setšhaba le bašomi ba mmušo bao ba tla go swanela ke go thuša batho letšatši ka letšatši.
Go thuša go thuba setšo sa sephiri seo se ikepetšego mo go išago seo se thibelago go elela mo go lokologilego ga tshedimošo.
Pukukgakollo ye e tla gatelela gape ka kholofelo dintlha tše di swanetšego go tlhagišo ya direkoto le go boloka direkoto ka mo go swanetšego. Ge direkoto di sa bolokwe ka mo go swanetšego, se se ka dira gore mokgopedi a fetše a lefa tšhelete ye ntši ka lebaka la go nyaka direkoto sebaka se se telele. Bjalo, ke taelo gore direkoto di bolokwe gabotse, gape se se akaretša le taolo ya ka mehla gape le go bolela ka mehla gore direkoto tše dingwe ga e sa le tša sephiri.
La mafelelo, go bohlokwa gore mošomo o montši o dirwe go thuba kgopolo efe goba efe le mokgwa wo o nyakago go fetola tshedimošo go ba phahlo, gore bahlomphegi feela e be bona ba ka kgonago le go ka fihlelela ka go dira gore tshepedišo e be ye e raranego kudu go motho fela go ka e kwišiša, le go dira gore go hwetšagala ga direkoto go turwe kudu. Phihlelelo ya tshedimošo ke motheo le oksitšene ya temokrasi ya rena. Ke thulusi ye e nago le mohola ka go bea maikarabelo go bao ba nago le maatla. Bjalo go bohlokwa gore batho ka moka ba rena kudukudu bao ba phelago ka fase ga maemo a boima le maloko a setšhaba sa rena ao a bego a beetšwe ka thoko ba kgona go ipshina ka botlalo ka tokelo ye.
Go hlokega ga Pukukgakollo ye go tšweletše ka morago ga go thoma Karolo 10 ya Pukutlhahlo ka PAIA, yeo e dirilwego ka di 1 Matšhe 2005. Go ile gwa ba molaleng gore e tla re ge Pukutlhahlo e thuša maloko a setšhaba, PAIA e nyaka gore e nolofatšwe gore go be bonolo go e bala le go hwetšagala go metse ya rena. Pukukgakollo ye e šetše e fetolwetšwe ka go dipolelo tše lesometee tša semmušo, gape e ya hwetšagala ka mongwalo wa difofu (Braille), go phihlelelo ye bonolo le tšhomišo.
Go tloga go setšo sa sephiri le go hloka boikarabelo, go ya go setšo sa go bonagatša le boikarabelo ke tlhohlo. Ka gona go bohlokwa kudu gore badudi ba Afrika Borwa gape le bahlankedi ba sedimošwe mabapi le PAIA, le gore tokelo ya phihlelelo go tshedimošo e ka šoma bjang gore e ba hole . Go kgathatema mo go ditshepedišo tša temokrasi go ka kgonagala feela ge e le gore ke bokgathatema bjo bo sedimošitšwego. Ka gona go bohlokwa gore PAIA e fihle kgole go feta le dipolitiki tša bogolo tša ditokelo tša segae , le gore e oketša tekanyo ye mpsha go ngangišano ya setšhaba ka ditaba tše bohlokwa tša letšatši ka letšatši tšeo badudi ba swanetšego ke go lebana le tšona.
PAIA e gare ga phetogo ya setšhaba sa rena. E hlohleletša temokrasi yeo e nago le kabelo mo e lego gore badudi ba swara mmušo le lefapa la praebete go ikarabela. Pukukgakollo ye ke boitšhimolliši bjo bongwe go tšwa go Khomišene go tsebagatša Molao wo, le go bona gore badudi ba o šomiša gore o ba hole. Bohlokwa le bogolo bja mošomo wa Khomišene go molaotheo ke go lebelela le go bega ka ngwaga ka ngwaga ka ga temogo ya ditokelo tša leago le ekonomi, e fihleletšwe ke tlamego ya yona ka fase ga PAIA, go bona gore Molao o phethagatšwa ka mo go kgontšhago. Bjalo ka leloko la setšhaba o ka šomiša PAIA go kgopela phihlelelo ya direkoto tšeo di tšweletšago maano a mmušo mabapi le dintlo, tlhokomelo ya maphelo le neo ya thuto. Pukukgakollo e ikemišeditše go dira bonnete bja gore maloko a setšhaba a tseba PAIA bjalo ka senamelwa seo se ka šomišwago go phihlelelo ya ditokelo tše dingwe.
Khomišene ka kgonthe e tshepa gore Pukukgakollo ye e tla ba thulusi ye e nago le mohola go nyakišišo ya batho ba rena go ipshina ka tokelo ya bona ya phihlelelo go tshedimošo.
Kgotla - e ra kgotla yeo go yona motho a ka dirago kgopelo ya gore bothata bo rarollwe.
b setho sa setšhaba goba setho sa praebete seo se amegago se na le lefelo la sona le legolo la taolo goba la kgwebo; goba c mokgopedi goba motho wa boraro yo a amegago o dula fao goba ke modudi wa ka mehla.
Go fihlela ge Lekgotla la Melao le fetiša melao ya tshepedišo go ya ka ditaba tša PAIA tšeo di nyakwago go šomiša ke Dikgoro tša ga Magistrata, Dikgoro tša ga Magistrata di ka se tšeye sephetho go ditaba tšeo di tswalanago le PAIA. Ke Dikgoro tša Godimo fela tšeo di ka theeletšago dikgopelo tša PAIA. Lebelela karolo ya 2 ya Pukukgakollo go makgotla ka tšhielano moo e lego gore mathata a PAIA a ka rarollwa.
Ditefo - tšhelete yeo e lefelwago go sepetša kgopelo. PAIA e beakanyetša ditefo tša kgopelo le ditefo tša phihlelelo. Tefo ya kgopelo e lefiwa mo mathomong a tshepetšo ge o tliša fomo ya kgopelo. Tefo ya phihlelelo e lefiwa go sebaka seo se tšerwego goba o se feditšego o nyaka le tokišetšo ya rekoto yeo e kgopetšwego. Mokgopedi ka bo yena ga a swanela go lefa ditefo tša kgopelo. Koketšo A e na le lenaneo la ditefo tšeo di lefelwago.
Hlogo - ya mabapi le setho sa praebete, e ra ge go bolelwa ka motho wa tlhago, motho yoo wa tlhago goba motho yo mongwe le yo mongwe yo a dumeletšwego ka tshwanelo ke yena motho yoo wa tlhago; ge e le ka lebaka la tirišano, modirišani wo mongwe le yo mongwe wa tirišano goba motho yo mongwe le yo mongwe yo a dumeletšwego ka tshwanelo ke tirišano; ge e le lebaka la motho yo e lego setšebi sa molao mohlankedi mogolo khuduthamaga goba mohlankedi yo a lekanago wa go tseba molao goba motho yo mongwe le yo mongwe yo a dumeletšwego ka tshwanelo ke yena mohlankedi yoo; goba motho yo a swerego maemo ao sebakanyana a dumeletšwe ka tshwanelo ke motho yo a swerego maemo ao sebakanyana.
Hlogo ya setho sa praebete o šoma go amogela kgopelo ya mokgopedi go phihlelelo le go fetola go fihla moo.
Mohlankedi wa Tshedimošo - Yo ke mohlankedi yoo e lego gore kgopelo ya phihlelelo go rekoto / tshedimošo e swanetšego go tlišwa ka gare ga ditho tša setšhaba. O tla ahlola ge e le gore o fa goba o gana ka phihlelelo go rekoto. Mo go maemo a mmušo wa bosetšhaba, mohlankedi wa tshedimošo wa kgoro ye itšego ke Molaodi Kakaretšo; mo go maemo a mmušo wa profense, Molaodi kakaretšo ka go Ofisi ya Tonakgolo ke mohlankedi wa tshedimošo wa profense ka moka; mo go maemo a mmušo wa selegae, Molaodi wa Mmasepala wa mmasepala wo o itšego ke mohlankedi wa tshedimošo. Mo go lebaka la setho se sengwe le se sengwe sa setšhaba , mohlankedi wa tshedimošo ke mohlankedi mogolo khuduthamaga, goba mohlankedi yo a lekanago ka maemo wa setho seo sa setšhaba.
Boipiletšo bja ka gare - boipiletšo bja ka gare bo ra tshepetšo yeo e lego gore mokgopedi ga a kgotsofatše ke sephetho sa mohlankedi wa tshedimošo goba mo e lego gore kgopelo ya gagwe e ile ya hlokomologwa le phetolo ya se fiwe mo matšatšing a 30 / sebaka se se katološitšwego sa matšatši a 30. Boipiletšo bja ka gare bo swanetše go dirwa go motho yo a filwego maatla wa maleba moo e lego gore tshepetšo ye bjalo e ya swanela. Bala tlhathollo ye go kopantšha le 'motho yo a filwego maatla wa maleba.'
Tshedimošo ya Motho - e ra tshedimošo ka ga motho yo a ka šupiwago go akaretša eupša e sego go goma go tshedimošo ye e tswalanago le morafe, bong, boimana, boemo bja lenyalo, ya setšhaba, serafe goba morafe, mmala, kgahlego ya bong, ngwaga, maphelo a mmele goba mogopolo, boiketlo, bogole, bodumedi, maikutlo, tumelo, setšo, polelo le go belegwa ga motho; tshedimošo mabapi le tša thuto goba tša kalafo, tša bosenyi goba histori ya mošomo ya motho goba tshedimošo mabapi le thekišetšano ka tšhelete moo e lego gore motho o tšere karolo.
Mokgopedi ka bo yena - e ra gore mokgopedi yo a nyakago phihlelelo go rekoto yeo e swerego tshedimošo ka yena.
Setho sa setšhaba - e ra gore kgoro ye nngwe le ye nngwe ya mmušo goba taolo ka mo go mmušo wa bosetšhaba goba profense goba mmasepala wo mongwe le wo mongwe mo go mmušo wa selegae goba motho yo mongwe le yo mongwe yo a dirago mošomo wa taolo goba setheo ge o diriša maatla goba o dira mošomo go ya ka Molaotheo goba molaotheo wa profense goba o diriša maatla a setšhaba goba o dira mošomo wa setšhaba go ya ka tlhakamolao ye nngwe le ye nngwe.
Setho sa praebete - e ra gore motho wa tlhago yo a sepedišago goba a i lego a sepediša kgwebo efe goba efe, kgwebo goba profešene; tirišano yeo e sepedišago goba i lego ya sepediša kgwebo efe goba efe, kgwebo goba profešene; goba ye nngwe le ye nngwe ya morago goba motho yo a tsebago ka molao eupša go tlogelwa setho sa setšhaba.
Rekoto - mabapi le setho sa setšhaba goba praebete rekoto e ra tshedimošo ye nngwe le ye nngwe yeo e gatišitšwego ntle le go hlokomela sebopego goba polelo tšeo di swerwego goba ka fase ga taolo ya setho sa setšhaba goba praebete , gore e hlotše ke setho seo sa setšhaba, goba praebete.
Motho wa Maleba - yo ke motho yoo go dirwago boipelaetšo bja ka gare go yena. Mo go maemo a bosetšhaba a mmušo, motho wa maleba wa kgoro ye itšego ke Tona ya kgoro yeo; mo go maemo a profense Leloko Phethiši - MEC wa kgoro ye itšego ke motho wa maleba; mo go maemo a mmušo wa selegae, Molekgotlatoropo(Meyara) goba Seboleledi ke motho wa maleba. Kgaolo ya 9 ditheo, dikhamphani/dikgwebo tša mmušo le ditho tša praebete ga di na motho wa maleba ka baka leo ge mokgopedi a ka kwa a ena le ngongorego ka sephetho sa mohlankedi wa tshedimošo, o swanetše go tliša kgopelo kgahlanong le sephetho se bjalo ka go leba thwi go kgoro ya tsheko.
Mokgopedi - motho yo mongwe le yo mongwe yo a dirago kgopelo ya phihlelelo ya rekoto.
Motho wa boraro - ke motho yo goba setho seo se nago le kgahlego mo go rekoto yeo e kgopetšwego. Mabapi le phihlelelo go rekoto ya setho sa setšhaba motho yo mongwe le yo mongwe (go akaretša le eupša re sa tlogele, mmušo wa naga ya ka ntle, mokgatlo wa gare ga ditšhaba goba setho sa mmušo wona woo goba mokgatlo) ka ntle le mokgopedi yo go bolelwago ka yena le setho sa setšhaba. Mabapi le phihlelelo go rekoto ya setho sa praebete, motho wa boraro go ra gore motho yo mongwe le yo mongwe(go akaretša eupša re sa tlogele setho sa setšhaba) ka ntle le mokgopedi.
Matšatsi a mošomo - Matšatši a mošomo a ra gore matšatši a mangwe le a mangwe ka ntle le mokibelo, Sontaga goba maikhutšogohle, ka ge e hlalošitšwe ka go karolo1 ya Molao wa Maikhutšogohle, 1994 (Molao wa No. 36 1994).
Ka gare ga Pukukgakollo ye, tšhupetšo go bong bo tee e tla akaretša bong bjo bongwe.
Repabliki ya Afrika Borwa ke naga ya boipušo ya mmušo ka batho yeo e hlomilwego ka maitshwaro a tlhompho ya botho, go hwetša tekatekano le tšwetšopele ya ditokelo tša botho le ditokologo.1 Mokgwa wo wa mmušo wa batho o swanetše gore o bulege, o arabe le go ba le maikarabelo. Go bulega ke sebetša sa motheo mo go setšhaba sa mmušo wa batho e bile go dumelela batho go ka fihlelela tshedimošo ka seo mmušo mo makaleng ka moka o ba direlago sona goba o sa ba direlego sona, ka ge go ka no ba go le bjalo.
Tokelo ya phihlelelo go tshedimošo e hlomilwe ka fase ga karolo 32 ya Molaotheo. Karolo 32 e fa gore yo mongwe le yo mongwe o na le tokelo ya phihlelelo go tshedimošo efe goba efe yeo e swerego ke mmušo; goba e swerego ke motho ofe goba ofe yeo e tla go šomišwa go tšhireletšo goba tšhomišo ya tokelo efe goba efe.
Tokelo ye e beilwe gore e dumelele batho go ipshina ka ditokelo tše dingwe tša bona, mohlala ditokelo tša leago le ekonomi. Ditokelo tša leago le ekonomi di akaretša tokelo ya madulo, dijo le maphelo, thoto, tikologo ye e hlwekilego bj.bj. Tokelo ya phihlelelo ya tshedimošo ga e dumelele batho feela go ipshina ka ditokelo tša leago le ekonomi, e dumelela gape boipshino bja ditokelo tša segae le tša politiki. Ka gona tokelo ya phihlelelo go tshedimošo e tšwetša pele ponagalo, boikarabelo le go kgontšha pušo ya ditho ka moka tša setšhaba le tša praebete, le go thekga ditokelo tše dingwe tša botho.
PAIA ke molao wo o fago tiro Karolo 32 ya Molaotheo. E fa tokelo ka molao ya phihlelelo go tshedimošo yeo e swerego ke Mmušo, gape gape le ditho tša praebete.
PAIA efa ka botlalo diteng le bogolo bja tokelo. Efa ka botlalo ditshepedišo tše di swanetšego go šomišwa go kgopela phihlelelo go tshedimošo, efa le mabaka ao e lego gore ka wona tshedimošo e ka ganwa, le mabaka ao a ka lebelelwago go ithuša ge phihlelelo go tshedimošo go ganwa ka yona. PAIA e fetišitšwe ka 2000 ya thoma go šoma ka di 9 Matšhe 2001.
PAIA ka mokgwa wo e fa motho tokelo go tshedimošo ye nngwe le ye nngwe yeo e gatišitšwego yeo e swerego goba e laola ke setho sa setšhaba goba sa praebete. Molao ka kakaretšo o šoma go tshedimošo efe goba efe yeo e gatišitšwego yeo e swerwego goba e laolwago ke ditho tša setšhaba goba tša praebete. Ka nnete , PAIA ke karolo e nnoši ya tlhakamolao lefase ka bophara yeo e fago motho tokelo ya go kgopela phihlelelo go direkoto tša setho sa praebete, ge e ba rekoto e kgopelelwa go diriša goba go šireletša tokelo.
Ka gona tokelo ya phihlelelo go tshedimošo e ka šomišwa, mohlala ke setšhaba go nyakišiša magato ao mmušo o wa tšeago go šireletša le go phediša maphelo a bona kudu kgahlanong le go fokodiša ke leuba la HIV le AIDS. Ka nnete, tokelo ya phihlelelo go tshedimošo e ile ya šomišwa ke ba Lesolo la Tiro ya Kalafo ge e be e dira kgopelo ya phihlelelo go Kgoro ya Bosetšhaba ya Maphelo ka ga dikoketšo go Leano la Tshepedišo go Tlhokomelo ka Botlalo ya HIV le AIDS, yeo kudu e bego e na le leano la go thuša ka meriana ya go lwantšha HIV le Aids.
Gore batho ba kgone go nyakišiša gore mmušo o hlokomela batho ba difofu, motho mang le mang a ka, mohlala, ka kgahlego go setšhaba, a kgopela tshedimošo go tšwa go mmušo ka ga leano la wona la go hlokomela difofu ka go tliša tsela ya Mongwalo wa difofu ka gare ga dikgokagano tša wona. Batho ba ka šomiša gape tokelo ya bona ya phihlelelo go tshedimošo mo go maemo a mmušo wa selegae, moo ba ka nyakišišago maano a mmasepala ka ga tlhokomelo ya ditsela, go tsenya ga mekgwa ya tlhwekišo, dikabo tša tekanyetšo bj bj. Batho ba ka tšwela pele go šomiša tokelo ya bona ya phihlelelo go tshedimošo go nyakišiša leano la kabo ya dintlo go tšwa go Kgoro ya maleba ya profense ya Dintlo.
Ka ge go boletšwe ka mo godimo, motho gape a ka fihlelela tshedimošo go tšwa go ditho tša praebete, go swana le dikhamphani ge e le gore e nyakiwa go diriša goba go tšhireletšo ya tokelo ya motho, mohl. motho a ka kgopela direkoto tša gore go tlogetšwe diela tša ditšhila tša bontši bjo bokae ka nokeng ke khamphani ye itšeng ya moepo. Tokelo yeo e šireleditšwego ke tokelo ya maphelo, le tokelo ya tikologo yeo e sego kotsi.
Ka gona PAIA e fa motho tokelo ya go kgopela tshedimošo ka go fapana ga yona. Go na le , le ga go le bjalo, direkoto tše dingwe tšeo di lokolotšwego(exempted) go ka kgopelwa. Lenaneo la ditokollo tše gape le mabaka a gore setho sa setšhaba goba setho sa praebete a go ka gana ka tshedimošo a ngwadilwe ka fase ga Karolo 6 ya Pukukgakollo ye.
Ke mang a ka kgopelago tshedimošo?
PAIA e re fa gore motho mang le mang o na le tokelo ya phihlelelo go tshedimošo. Ka gona motho fela goba setsebi sa molao (mohl. khamphani, goba CC) ba ka kgopela phihlelelo ya tshedimošo go tšwa go setho sa setšhaba goba sa praebete.
Dikgopelo tša phihlelelo go tshedimošo di ka dirwa legatong la motho yo mongwe goba setho sa praebete. Neng le neng ge motho a kgopela tshedimošo sebakeng sa yo mongwe, mokgopedi o swanetše go kgomaganya bohlatse bja maemo ao a dirago kgopelo ka wona. Motho yo e lego mofepi wa motho yo a lego ka fase ga mengwaga ye 18; goba wa motho yo a sa kgonego go kwišiša tlhago ya kgopelo a ka kgopela tshedimošo legatong la bona. Ge rekoto e le ka ga motho yo a hlokofetšego, ka gona mokgopedi o swanetše go fa bohlatse bja maemo a gagwe bjalo ka yo mongwe wa leloko, la yo a hlokofetšego; goba e be gore mokgopedi o hweditše tumelelo ye e ngwadilwego go tšwa go wa leloko la yo a hlokofetšego go dira kgopelo.
Go lebaka la ge motho a se a rutega, a ka dira kgopelo ka molomo, yeo e swanetšego go fetolelwa ka go ngwalwa ke mohlankedi wa tshedimošo.
Tshedimošo e ka kgopelwa go mang?
Tshedimošo e ka kgopelwa go tšwa go baswari bohle ba ditho tša setšhaba le ditho tša praebete. Motho a ka kgopela tshedimošo / rekoto go tšwa go dikgoro tša mmušo, dikgoro tša profense, bommasepala, dikgwebo tša mmušo le praebete, dipetlele tša mmušo, dipetlele tša praebete, dikhamphani, di-CC, mogwebi ka noši bj bj.
Kgoro ya Ditšhelete, Kgoro ya Maphelo, Kgoro ya Merero ya Selegae, Kgoro ya Dintlo, Kgoro ya Ditirelo tša Tshokollo, Kgoro ya Tlhabollo ya Leago, Kgoro ya Bokgabo le Setšo, Kgoro ya Dinamelwa, Ditsela le Mešomo ya Setšhaba ya profense, Kgoro ya Maphelo ya profense, Khansele ya Mmasepala wa Toropokgolo ya Johannesburg, Khansele ya Toropokgolo ya Tshwane, Sepetlele sa Baragwanath, Sepetlele sa Kakaretšo sa Johannesburg, Mošireletši wa Setšhaba, Molekodi-pharephare wa Dipuku, Johannesburg Water (Pty) Limited.
Go swanetšwe go lemogwa gore setho sa setšhaba, go swana le dikgoro tša bosetšhaba le tša profense, maemo a selegae a mmušo le ditho tšeo di šomišago maatla a tšona go ya ka Molaotheo - mohl. Khomišene ya Afrika Borwa ya Ditokelo tša Botho , Mošireletši wa Setšhaba, bj bj di ka se kgone go kgopela tshedimošo go tšwa go ye nngwe go ya ka PAIA. Ditho tše tša setšhaba di ka kgopela tshedimošo feela ka fase ga PAIA go tšwa go ditho tša mmušo le dikgwebo tša mmušo goba dikammušo le ditho tša praebete.
Go na le tshedimošo ye ntši yeo e ka kgopelwago go tšwa go ditho tša setšhaba.
O ka dira bjang kgopelo ya phihlelelo go rekoto go tšwa go setho sa setšhaba?
Neng le neng ge motho a (mokgopedi) nyaka go kgopela tshedimošo go tšwa go setho sa setšhaba, o swanetše go dira kgopelo ye bjalo ka go ngwala. Fomo ya A e swanetše go tlatšwa go kgopelo ye e yago go setho sa setšhaba. Mokgopedi ga a gapeletšwe go fa lebaka goba mabaka afe goba afe a gore ke ka lebaka la eng a kgopela rekoto go tšwa go setho sa setšhaba. Go bohlokwa go lemoga gore lengwalo leo le kgopelago rekoto goba ka mogala goba kgopelo ya molaetša ka elekthroniki ga se kgopelo go ya ka PAIA. Ge Fomo ya A e se ya tlatšwa, ga gona kwano le PAIA le gona mokgopedi a ka se holofele go PAIA go hwetša thušo ye nngwe le ye nngwe go ya ka gona.
Go ditho tša setšhaba, fomo e swanetše go išwa go mohlankedi wa tshedimošo, gotee le tefo ya kgopelo ka palo ya R35.00. Fomo ya A e swanetše go išwa go mohlankedi wa tshedimošo ka letsogo go atrese ya mošomong, goba o e fekse goba o e romele ka molaetša wa elekthroniki.
Ka ge go šetše go boletšwe, bahlankedi ba tshedimošo ba ditho tša setšhaba ba gapeletšega go thuša batho, bao ka lebaka la go se rutege goba bogole ga ba kgone go tlatša difomo ge ba dira dikgopelo. Mohlankedi wa tshedimošo o swanetše go fokotša / fetolela dikgopelo tša bona tša molomo ka go di ngwala.
Go hlaga eng ka morago ga go tliša kgopelo go setho sa setšhaba/ Tshwaro ya kgopelo?
Ka morago ga go tliša Fomo ya A go mohlankedi wa tshedimošo le tefo ya kgopelo, mohlankedi wa tshedimošo o swanetše go fetola kgopelo mo motšatšing a 30. Mohlankedi wa tshedimošo a ka oketša sebaka sa matšatši a 30 gatee fela go tšweletša pele ka matšatši a 30, ka morago ga tsebišo yeo e ngwadilwego gotee le mabaka a tšweletšo pele ye bjalo go mokgopedi.
Moo mohlankedi wa tshedimošo a phethago ka go fa mokgopedi phihlelelo go rekoto, o swanetše go bontšha mokgopedi gore mokgopedi o swanetše go lefa tefo ya phihlelelo (ge e le gona) go nako ye a e tšerego a nyaka le tokišetšo ya rekoto, le gona o swanetše go bolela sebopego seo ka sona phihlelelo e tla fiwago.
Mo e lego gore phihlelelo go ganwa ka yona, mohlankedi wa tshedimošo o swanetše go fa mokgopedi mabaka a go gana go bjalo le go tsopola karolo ye itšeng ye a ithekgilego ka yona ka fase ga mabaka ao a ganago ka wona go ya ka PAIA.
Go hlaga eng ge kgopelo ya ka e se ya fetolwa mo matšatšing a 30/ go sebaka sa tšweletšo pele sa matšatši a 30 goba ge ke ekwa ke sa kgotsofatše ke sephetho sa mohlankedi wa tshedimošo?
Mo kgopelo ya phihlelelo e hlokomologwago goba mohlankedi wa tshedimošo a palelago ke go fetola kgopelo mo matšatšing a 30 goba mo go sebaka se se okeditšwego sa tšweletšo pele ya matšatši a 30, go se fetole go go bjalo go tšewa gore ke go gana.
Mo setho sa setšhaba se nago le motho wa maleba, mokgopedi a ka dira boipiletšo bja ka gare le motho wa maleba, kgahlanong le go palela ke go fetola ke mohlankedi wa tshedimošo. Tshepedišo ya boipiletšo bja ka gare e swanetše go dirwa le motho wa maleba mo matšatšing a 60 go tloga go tšatšikgwedi la ge mohlankedi wa tshedimošo a be a swanetše go ba a dirile sephetho malebana le kgopelo. Le ga go le bjalo, mo setho sa setšhaba se hlokago motho wa maleba, mokgopedi o swanetše go dira kgopelo go kgoro ya tsheko kgahlanong le sephetho sa mohlankedi wa tshedimošo.
Go na le mehlala/mabaka a mantši ao e lego gore mokgopedi a ka ikwa a se a kgotsofatša ke sephetho sa mohlankedi wa tshedimošo. Mokgopedi a ka no se kgotsofatše ke sephetho sa mohlankedi wa tshedimošo ka go se lokolle tshedimošo yeo e kgopetšwego; sephetho sa mohlankedi wa tshedimošo go lokolla tshedimošo eupša a kgaola diripa go fihla mo e lego gore botlalo bja rekoto bo a fokotšwa, ka gore tshedimošo ga e sa dira tlhaologanyo; palo ya ditefo tša phihlelelo tšeo mokgopedi a swanelago ke go di lefa; sebopego sa phihlelelo seo se filwego; goba nako ya katološo go šomana le kgopelo.
Go mabaka a mangwe le a mangwe a, mokgopedi a ka dira boipiletšo bja ka gare le motho wa maleba, mo matšatšing a 60 a ge o hwetša sephetho go tšwa go mohlankedi wa tshedimošo. Mokgopedi o swanetše go tlatša Fomo ya B go dira boipiletšo bja ka gare le motho wa maleba.
Ge mokgopedi a sa kgotsofatše ke sephetho sa motho wa maleba, goba ge motho wa maleba a sa fetole boipiletšo bja ka gare, mokgopedi a ka dira kgopelo go kgoro ya tsheko go ya ka PAIA. Kgopelo go kgoro ya tsheko e swanetše go dirwa mo matšatšing a 30 ka morago ga ge sephetho se dirilwe ke motho wa maleba; goba go palelwa ke go fetola ke motho wa maleba.
O ka dira bjang kgopelo ya phihlelelo go rekoto go tšwa go setho sa praebete?
Ge motho (mokgopedi) a nyaka go kgopela tshedimošo go tšwa go setho sa praebete, o swanetše go dira kgopelo ye bjalo ka go ngwala. Fomo ya C e swanetše go tlatšwa gore o kgone go dira kgopelo go setho sa praebete. Mokgopedi o swanela ke go fa mabaka a mangwe le a mangwe a gore ke ka lebaka la eng a kgopela rekoto go tšwa go setho sa praebete ka go šupa tokelo yeo a nyakago go e šomiša goba go e šireletša ka go kgopela tshedimošo.
Fomo ya C e swanetše go tlišwa go hlogo ya setho sa praebete le tefo ya kgopelo ye e lekanago R50.00. Hlogo ya setho sa praebete o swanetše go fetola kgopelo ya phihlelelo mo matšatšing a 30 ge a se no e hwetša. Hlogo ya setho sa praebete a ka katološa sebaka sa matšatši a 30 gatee fela, ka matšatši a 30, ka morago ga ge tsebišo yeo e ngwadilwego le mabaka a katološo ye bjalo go mokgopedi.
Go hlaga eng ge kgopelo ya ka e sa fetolwe mo matšatšing a 30/ mo go sebaka seo se katološitšwego sa matšatši a 30 goba ge ke ekwa ke se ka kgotsofatša ke sephetho sa hlogo ya setho sa praebete?
Mokgopedi a ka dira kgopelo go kgoro ya tsheko kgahlanong le go palelwa go go bjalo go fetola mo matšatšing a 30 a tšatšikgwedi yeo hlogo ya setho sa praebete a bego a swanetše go ba a phethile ka kgopelo.
Mo mokgopedi a sa kgotsofalego ka sephetho sa hlogo ya setho sa praebete go gana kgopelo ya phihlelelo; goba ka sephetho seo se tšerwego ka lebaka la ditefo tšeo di lefelwago mabapi le phihlelelo ya direkoto tša setho sa praebete; sebopego/mohuta wa phihlelelo, goba ka katološo ya sebaka sa matšatši a 30 go šomana le kgopelo, mokgopedi a ka dira kgopelo go kgoro ya tsheko mo matšatšing a 30 kgahlanong le sephetho se bjalo le go hwetša thušo yeo e lebanego.
Bjalo ka tsela ye nngwe go ka tliša kgopelo go kgoro ya tsheko, mokgopedi a ka dira ngongorego le Kantoro ya Mošireletši wa Setšahaba gore yo go boletšwego ka yena a bapale karolo ya bonamodi goba poelanyo, goba le go rerišana le dihlopha go rarolla ngangišano. Mokgopedi a ka iša bothata/ngongorego go Khomišene ya Ditokelo tša Botho ya Afrika Borwa go namola, go rerišana goba go boelanya go ya ka maatla a yona, magareng ga dihlopha mo e lego gore mokgopedi o ganwa ka phihlelelo goba ga a kgotsofatše ke sephetho sa mohlankedi wa tshedimošo goba hlogo ya setho sa praebete.
Mo go nago le motho yo rekoto e kgopetšwego e tswalana le yena, goba mo motho yo a itšeng a e na le kgahlego ka go rekoto yeo, motho yoo o tsebja ka motho wa boraro. Go lebaka le bjalo, mohlankedi wa tshedimošo o swanetše go tšea magato ka moka ao a swanetšego go tsebiša motho yoo wa boraro wa kgopelo, gape o swanetše go dira bjalo mo matšatšing a 21 ka morago ga ge kgopelo e amogetšwe.
Motho wa boraro a ka no dira dikemelo ka molomo goba ka go ngwala go mohlankedi wa tshedimošo le /goba a fa tumelelo go rekoto mo matšatšing a 21, ka morago ga ge a tsebišitšwe ka ga kgopelo.
Ka morago ga ge go filwe kakanyo yeo e hlokegago go dikemelo tša motho wa boraro, mohlankedi wa tshedimošo o swanetše go tšea sephetho sa gore e ka ba o fa phihlelelo go direkoto goba aowa. Go gana ga motho wa boraro ka tumelelo ga go re gore tshedimošo e tla thibelwa.
Nyakego ya go šuthiša kgopelo e tšwelela mo kgopelo e dirilwego, mohlala go Kgoro ya Toka le Tlhabollo ya Molaotheo, yeo e lego gore ga se ya swara goba ga e na taolo go rekoto yeo e kgopetšwego. Sebakeng seo rekoto e swere ke goba e laola ke Kgoro ya Temo. Ge seo se direga, mohlankedi wa tshedimošo wa Kgoro ya Toka le Tlhabollo ya Molaotheo o swanetše go, mo matšatšing a 14 , a šuthiše kgopelo go mohlankedi wa tshedimošo wa Kgoro ya Temo. Mohlankedi wa tshedimošo wa Kgoro ye go boletšwego ka yona morago o swanetše go fa kgopelo yeo tlhokomelo ya mathomo bjalo o ka rego ke moamogedi wa mathomo wa kgopelo.
Mohlankedi wa tshedimošo a ka diegiša phihlelelo go rekoto, ge e le gore rekoto yeo e tlo gatišwa mo matšatšing a 90 ka morago ga go amogela goba tšhutišo ya kgopelo, goba sebaka se bjalo seo se tšweleditšwego pele ka ge go nyakega go gatiša le go fetolela ga rekoto. Phihlelelo go rekoto gape e ka diegišwa ge e nyakwa ke molao gore e gatišwe le gona e sa tlo gatišwa. Phihlelelo go rekoto e ka diegišwa go tšwelela pele ge e le gore e lokišeditšwe go išwa go lekgotlatheramolao le lengwe le le lengwe goba motho, le gona e sa tlo išwa. Phihlelelo e ka diegišwa ka maemo ao a lego ka mo godimo sebaka seo se kwagalago.
Mohlankedi wa tshedimošo o swanetše go tsebiša mokgopedi mo matšatšing a 30 ka morago ga ge tsebišo ya tiegišo e filwe, gore mokgopedi a ka no dira dikemelo go yena, gore ke ka lebaka la eng rekoto e nyakega pele ga kgatišo goba go e tliša, gape le sebaka sa tiegišo.
Ge dikemelo tše bjalo di dirwa, mohlankedi wa tshedimošo o swanetše go fa phihlelelo ge e le gore mabaka a gona ao a kwagalago go ka tshepha gore tiegišo ka nnete e tla kgetholla mokgopedi ge phihlelelo e diegišwa.
Kgaolo e ka ga kgaoganyo, phumolo goba go širetša ga tshedimošo yeo e lego ka gare ga rekoto. Mohlankedi wa tshedimošo a ka kgaoganya, phumola goba širetša dikarolo tša tshedimošo tšeo di hwetšwago ka gare ga rekoto. Se se direga mo tshedimošo ye nngwe/itšeng ka gare ga rekoto e ka se lokollwego. Mohlankedi wa tshedimošo a ka kgaola dikarolo tša rekoto ka mabaka ao a kwagalago, le go ganela ka seo se ka goba se go swanetšego go ganwa ka sona go ya le ka mabaka a go gana ka gare ga Molao.
Ka go kgaola ga rekoto ka mabaka ao a kwagalago, mohlankedi wa tshedimošo o swanetše go bona gore botlalo bja rekoto ga bo hlokomologwe mo e lego gore bo tla lahlegelwa ke tlhalošo. Bona koketšo B ya mehlala ya rekoto yeo e širilwego mo botlalo bja rekoto bo se go bja hlokomelwa, le mo e lego gore tshedimošo e širilwe eupša botlalo bja rekoto bo bolokilwe.
Mo tshedimošo e gatišitšwego le gona e ka tšweletšwa ka mokgwa wa modumo, dithulaganyo di ka dirwa gore mokgopedi a kgone go kwa medumo yeo. Mo dingwalollo di ngwadilwego e bile di gatišitšwe tša medumo yeo di ka tšweletšwa, dingwalollo tše di bjalo di ka fiwa.
Ge mokgopedi e le segole , bogole bjoo bo mo thibela go bala, go boga goba go theetša rekoto yeo, bahlankedi ba tshedimošo ba swanetše go tšea magato ao a kwagalago go dira gore rekoto e be gona ka sebopego seo e lego gore mokgopedi o tla kgona go bala, go boga goba go theetša.
Mo mokgopedi a ka fihlelelago rekoto ka mokgwa wa go lekola, go boga goba go teetša, mokgopedi a ka dira dikopi tša goba a ngwalolla rekoto a šomiša setlabele sa mokgopedi.
Ge boipiletšo bja ka gare goba kgopelo go kgoro ya tsheko e dirilwe kgahlanong le go fiwa ga kgopelo ya phihlelelo go rekoto, phihlelelo e ka fiwa fela mola sephetho sa go fa kgopelo se tiišeditšwe la mafelelo.
Ge phihlelelo go rekoto e filwe, mokgopedi o swanetše go fiwa phihlelelo ka polelo yeo a e ratago, ge e le gore e gona. Mo rekoto e se go gona ka polelo yeo e ratwago goba mokgopedi ga se a bontšha polelo yeo a tla go e rata, rekoto e swanetše go fiwa ka polelo ye nngwe le ye nngwe yeo e lego gona.
Mohlankedi wa tshedimošo o swanetše go boloka rekoto go fihlela sephetho sa mafelelo se tšewa. Direkoto ka moka tša mabapi le kgopelo yeo ga tša swanela go fetolwa; pipetšwa; senywa; lahlwa le go dirwa tša maaka.
Go na le bothata mabapi le go swara rekoto - ke ditho tša setšhaba le tša praebete. Ditho tša setšhaba le tša praebete di na le dipholisi tša tšona ka ga go swara rekoto. PAIA ga e dire neo ka gore tshedimošo e swanetše go gatišwa bjang.
Go swara direkoto bohlaswa ga go huetše gabotse mo go ditefo tša phihlelelo tšeo di swanetšego go lefelwa ka lebaka la nako yeo e tšerwego ka go nyaka le ditokišetšo tša rekoto. Gape gape e huetša gampe go fiwa ga tshedimošo ka pela ka mo go kgonegago; se se ka bonwa mo tshedimošo e nyakegago ka tšhoganetšo le gona e be e swanetše go ba e filwe ka pela ka mo go kgonegago.
Mekgwa ye mebotse ya go laola direkoto e tla thuša batho ba maleba go fihlelela mediro ya bona ka fase ga Molao. E tla bona gore tlholo ya direkoto tšeo di botegago, go dira gore go be bonolo go ka bona rekoto, go dira gore go kgonege go šomana ka lebelo le dikgopelo tša phihlelelo go tshedimošo, le go fa dithulaganyo tša go lotadingwalwa goba go senya direkoto.
Taetšo ke tokumente goba sengwalwa seo se swanelago ke go hlophiwa ke ditho ka moka tšeo di lego gona tša setšhaba. Ditho tše dimpša tšeo di fetšago go hlomiwa di swanetše go hlopha taetšo mo dikgweding tše tshelelago mo go beng gona ga setho se bjalo sa setšhaba. Taetšo e swanetše go ba le leina le atrese ya setho sa setšhaba; ditirelo tšeo di dirilwego ke setho sa setšhaba; lenaneo la direkoto tšeo setho sa setšhaba se le swerego le tshedimošo ka gore maloko a setšhaba a ka fihlelela bjang direkoto tšeo. Setho se sengwe le se sengwe se swanetše go hlopha taetšo ka bonyane bja dipolelo tša semmušo tše tharo le go tliša se go Khomišene ya Ditokelo tša Botho ya Afrika Borwa. Taetšo e swanetše gore gape e dirwe gore e be gona mo go websaete ya setho sa setšhaba, ge e ba e gona le ka gare ga kantoro ye nngwe le ye nngwe ya setho sa setšhaba. Setho sa setšhaba se swanetše go, ge go hlokega se lokiše le go gatiša taetšo ya yona mo go sebaka sa go se fete ngwaga o tee.
Setho se sengwe le se sengwe se swanetše go hlopha mafapa a direkoto ao a hwetšagalago ka pele ka ntle le go kgopela tshedimošo go ya ka PAIA. Mohuta wo wa tshedimošo, wo e lego gore motho a ka o fihlelela ka ntle le gore motho a latele dinyakwa tša tshepedišo ka fase ga Molao. Mafapa a a direkoto a swanetše go tlišwa go Tona ya Toka le Tlhabollo ya Molaotheo. Tshedimošo gape e swanetše go akaretšwa ka gare ga karolo 14 ya ditaetšo.
Ditho tša praebete di ka hlopha mafapa a direkoto ao a hwetšagalago ka pele, ka ntle ga gore direkoto tše bjalo di kgopelwe ke mokgopedi go ya ka PAIA.
Gore o kgone go dira direkoto tša setho sa setšhaba gore di fihlelelege ga bonolo ka mo go kgonegago go mokgopedi, setho sa setšhaba se swanetše go kgetha batlatša bahlankedi ba tshedimošo.
Mohlankedi wa tshedimošo a ka neela maatla a gagwe go motlatša mohlankedi wa tshedimošo. Boromiwa bjo bo bjalo bo swanetše go ngwalwa le gona bo ka gogelwa morago nako efe goba efe.
Setho sa setšhaba se sengwe le se sengwe se swanetše go tliša pego ka ngwaga (nako ya go bega -1 Aprele go fihla ka di 31 Matšhe) go Khomišene ya Ditokelo tša Botho ya Afrika Borwa e bontšha nomoro ya dikgopelo tšeo di tlišitšwego go setho sona seo se itšeng sa setšhaba le gore na setho seo sa setšhaba se šomile bjang ka dikgopelo tšeo. Se swanetše go bontšha ka gare ga pego, gore ke dikgopelo tše kae tšeo di filwego ka botlalo; ke dikgopelo tše kae tšeo di gannwego; ke tše kae tšeo di filwego go ya ka karolo 46 le tšeo di filwego di se tša felela le gore ke ga kae neo ye nngwe le ye nngwe ya Molao wo go ilego gwa ithekgwa ka wona go gana ka phihlelelo ka botlalo goba yeo e sego ya felela; nomoro ya melato mo e lego gore nako ya sebaka sa matšatši a 30 e ile ya šuthišwa; nomoro ya boipiletšo bjo bo dirilwego; nomoro ya boipiletšo bjo bo dirilwego ka lebaka la go gana; nomoro ya dikgopelo go kgoro ya tsheko ka lebaka la boipiletšo bja ka gare bjo bo tšerwego ka bjo bo tšholotšwego.
Ge mokgopedi a tsebiša mohlankedi wa tshedimošo wa setho sa setšhaba gore o nyaka go dira kgopelo ya phihlelelo go rekoto ya setho sona seo se itšeng sa setšhaba, mohlankedi wa tshedimošo o swanetše go fana ka thušo ya go kwagala ye bjalo, mahala, go kgontšha mokgopedi go tlatša fomo yeo e kgethilwego.
Mo kgopelo ya phihlelelo e sa dumelelanego le dineo tša PAIA, mohlankedi wa tshedimošo a ka se gane kgopelo ka lebaka la go se dumelelane go bjalo, ka ntle le ge mohlankedi wa tshedimošo a tsebišitše mokgopedi ka go ngwala ka ga maikemišetšo a go gana kgopelo, gotee le mabaka a go ikemišetša go gana kgopelo le gore mohlankedi wa tshedimošo goba mohlankedi wo mongwe o tla fana ka thušo go mokgopedi, gore kgopelo e dirwe ka sebopego seo e lego gore go ka se sa ba le lebaka la go gana.
Mo go kgonegago, mohlankedi wa tshedimošo o swanetše go fa mokgopedi go oketša tshedimošo yeo e kgopetšwego (mo e lego gore phihlelelo e ka no fiwa goba go ka no ganwa ka yona), ka tshedimošo ye nngwe le ye nngwe yeo e swerego ke setho sa setšhaba, le gona di malebana le kgopelo.
Mohlankedi wa tshedimošo o swanetše go fa mokgopedi monyetla wo o kwagalago go ka tiiša goba go fetola kgopelo, gore e tle e kgone go dumelelana le melao ya fomo ya dikgopelo.
Mohlankedi wa tshedimošo o swanetše go fetola kgopelo ya phihlelelo mo matšatšing a 30, ka morago ga go amogela kgopelo. Mohlankedi wa tshedimošo a ka šuthiša sebaka sa matšatši a 30, ga tee feela ka sebaka sa matšatši a 30. Mohlankedi wa tshedimošo o swanetše go tšea sepheto sa gore o dumela kgopelo, o swanetše go fa tsebišo ka go ngwala go mokgopedi ka ga sephetho se.
Ge ka morago ga ge mohlankedi wa tshedimošo a hwetša kgopelo ya phihlelelo, go a bonagala gore kgopelo e be e swanetše go ba e dirilwe go setho se sengwe sa setšhaba, mohlankedi wa tshedimošo o swanetše go fana ka thušo ye bjalo yeo e hlokegago go kgontšha motho go dira kgopelo go mohlankedi wa tshedimošo wa setho sa setšhaba sa maleba; goba o swanetše go šuthišetša kgopelo go mohlankedi wa tshedimošo wa maleba, seo se thušago kudu.
Mo kgopelo ya phihlelelo e dirwago go mohlankedi wa tshedimošo wa setho sa setšhaba le gona rekoto ga se ya swara goba ga e ka fase ga taolo ya setho seo, eupša e swere ke setho se sengwe sa setšhaba;goba mo hlogo ya ditaba ya rekoto yeo e kgopetšwego e nyalelana kudu le mešomo ya setho se sengwe sa setšhaba, mohlankedi wa tshedimošo o swanetše gore mo matšatšing a 14 ka morago ga ge kgopelo e amogetšwe, a šuthiše kgopelo go mohlankedi wa tshedimošo wa setho seo se sengwe sa maleba sa setšhaba.
Mohlankedi wa tshedimošo o swanetše go tsebiša mokgopedi ka se ka go ngwala.
Ge kgopelo ya phihlelelo e filwe, tsebišo e swanetše go bontšha tefo ya phihlelelo (ge e le gona) yeo e swanetšego go lefelwa ge o nyaka phihlelelo, le sebopego seo ka sona phihlelelo e ka fiwago. Tsebišo e swanetše go bolela gape gore mokgopedi a ka dira boipiletšo bja ka gare goba kgopelo le kgoro tsheko, ka ge go fela go e ba bjalo.
Ge kgopelo ya phihlelelo go gannwe ka yona, tsebišo e swanetše go bolela mabaka ao a tletšego a go gana, go akaretša le dineo tša PAIA tšeo go ithekgilwego ka tšona. Tsebišo e swanetše go bolela gore mokgopedi a ka dira boipiletšo bja ka gare goba kgopelo le kgoro ya tsheko, ka ge go ka no ba bjalo, kgahlanong le go ganwa ga kgopelo, le gona e swanetše go bontšha tshepedišo le sebaka sa, go dira boipiletšo bja ka gare goba kgopelo go kgoro ya tsheko, ka ge go ka no ba bjalo.
Dihlogo tša ditho tša praebete ba swanetše go hlopha pukwana ya taetšo go ya ka karolo 51 ya PAIA ba be ba e iše go Khomišene ya Ditokelo tša Botho ya Afrika Borwa; le go setho seo se laolago mo e lego gore setho seo sa praebete ke leloko, ge e le gore se gona. E swanetše gore gape e dire gore pukwana taetšo e hwetšagale mo go websaete ya yona, ge e le gona. Ditho tša praebete ga di gapeletšege go hlopha pukwana taetšo ka dipolelo tše tharo.
Le ga go le bjalo, tokollo ga bjale e filwe go ditho tša praebete go ya ka tlhopho ya dipukwana taetšo tša yona. Bona Koketšo D.
Ka ge go šetšwe go boletšwe nako ye e fetilego, go na le magomo go tokelo ya phihlelelo go tshedimošo. Se se gona ka sebopego sa ditokollo, le mabaka ao ka wona mohlankedi wa tshedimošo a ka ithekgago ka wona go gana ka phihlelelo ka ge e filwe ka gare ga PAIA.
PAIA e dira lenaneo la nomoro ya direkoto tšeo di lokolotšwego go kgopelwa.
Tše ke direkoto tša Khuduthamaga le dikomiti tša yona; direkoto tša mabapi le mešomo ya tsebokahlolo ya dikgoro tša tsheko ye go boletšwego ka yona go karolo166 ya Molaotheo, direkoto tša Lekgotla leo le Ikgethilego leo le hlomilwego go ya ka karolo 2 ya Dihlopha tšeo di Ikgethilego tša Dinyakišišo le Molao wa Lekgotla leo le Ikgethilego No. 74 wa 1996, direkoto tša mohlankedi wa lekgotla la kgoro ya tsheko ye bjalo goba Lekgotla leo le Ikgethilego; direkoto tša maloko a le noši a Palamente goba lekgotlatheramolao la profense ka maemo ao; goba direkoto tša mabapi le sephetho seo go boletšwego ka sona go temana (gg) ya tlhalošo ya 'legato leo le laolago' ka gare ga karolo 1 ya Molao wa Tšweletšopele ya Taolo ya Toka, 3 wa 2000, mabapi le tšhišinyo, kgetho goba peo ya mohlankedi wa tsebokahlolo goba motho yo mongwe le yo mongwe ke Khomišene ya Tirelo ya Tsebokahlolo go ya ka molao wo mongwe le wo mongwe.
Phihlelelo go direkoto go ka ganwa ka yona, PAIA e ngwadile mabaka a go fapana ao ka wona setho sa setšhaba goba sa praebete se ka ithekgago ka wona go ka gana ka phihlelelo. Gona le mabaka a taelelo le a boikgethelo. Go gana ka mabaka a taelelo a hlokega go thibela thulano ya melao le go šireletša dikgahlego tše itšeng. Mohlala dikgahlego mabapi le poloko ya setšhaba, dikgahlego tša ditho tše itšeng tša setšhaba, mohl. dikgoro tša tsheko, Palamente, gammogo le dikgahlego tša kgwebo, dikgahlego tša motho wa boraro bj.bj.
Mabaka a, le ga go le bjalo, a nyaka go kalwa kgahlanong le gore le ge mabaka a le gona, dikgahlego tša setšhaba di tla fenya go gana, ka gona phihlelelo ya fiwa.
Mabaka a, le ga go le bjalo, a nyaka go kalwa kgahlanong le gore le ge mabaka a le gona, dikgahlego tša setšhaba di tla fenya go gana, ka gona phihlelelo ya fiwa.
Motho yo ka maikemišetšo a ganago ka tokelo ya phihlelelo go tshedimošo go ya ka PAIA a senya, goba a fetola rekoto; pipetša rekoto; goba a dira rekoto gore e be ya maaka goba a dira rekoto ya maaka; o dira molato e bile o swanela ke kahlolo go tefišo goba go išiwa kgolegong sebaka sa go se fete mengwaga ye mebedi.
Mohlankedi wa tshedimošo yo ka boomo goba ka bošaedi bjo bogolo a palelago ke go dumelelana le dineo tša karolo 14 (go tliša pukwana taetšo) o dira molato e bile o swanela ke kahlolo go tefišo goba go išiwa kgolegong sebaka sa go se fete mengwaga ye mebedi.
Hlogo ya setho sa praebete yo ka boomo goba ka bošaedi bjo bogolo a palelago ke go dumelelana le dineo tša karolo 51 (go tliša pukwana taetšo) o dira molato e bile o swanela ke kahlolo go tefišo goba go išiwa kgolegong sebaka sa go se fete mengwaga ye mebedi.
Tshepetšo ya thendara ke mo bafi ba tirelo ba memiwago go dira kgopelo ya go dira tirelo ye itšeng go ditheo tša mmušo, e bile ba be ba phadišane gore ba neelwe kontraka. Mohlala, Mmasepala wa Bua go la Free State o ntšha thendara ya go olela matlakala. Elly Transport, Billy Transport le Cicily Transport ba tliša thendara. Ka morago ga tshepetšo ya kahlolo, Cicily Transport e kgethwa bjalo ka mofi wa tirelo ya go olela matlakala. Na e ka ba bafi ba ditirelo bao ba paletšwego, Elly Transport le Billy Transport ba ka šomiša PAIA go kgopela phihlelelo go direkoto tša Komiti ya go Ahlola yeo e bego e swere setulo ge go hlaolwa mofenyi yo a tla go fa tirelo?
Karabo ke, ee, ba ka kgona. Le ga go le bjalo, tokelo ya phihlelelo go tshedimošo go swana le ditokelo tše dingwe e na le magomo. Se se ra gore kgopelo ya phihlelelo go rekoto go ka ganwa ka yona ge go e na le mabaka a go dira seo go ya ka PAIA. Ge bafi ba tirelo bao ba paletšwego ba nyaka mabaka a gore ke eng ba se ba kgethwa go tšwa go Komiti ya go Ahlola, ka gona ba swanela ke go šomiša molao wo o fapanego k.g.r Molao wa Tšwetšopele ya Taolo ya Toka wa 2000.
Nosipho o dula magaeng e bile o nyaka go tseba gore ke ka lebaka la eng motse wa gabo o sa hwetše ditirelo tša meetse a tanka go tšwa go mmasepala wa gagwe. O dira kgopelo ka fase ga PAIA go hwetša maano a go tliša meetse ka malapeng mo motseng wa gabo. O fiwa maano ka fase PAIA, e bile o utolla gore le ge go e na le maano a , baotledi ba ditanka ba tshedišitše motse wa gabo, ka ge e be e se mo tseleng ya bona go ya ka kontraka ya batliši ba tirelo ya tanka le mmasepala. Se se tlišwa go šedi ya bahlankedi ba mmasepala, bao ba kgopelago baotledi ba ditanka go ema mo motseng wa bo Nosipho gore baagi ba kgone go hwetša meetse. Se ke ka mokgwa wo PAIA e ka šomišwago go thuša batho go fihlelela ditirelo tša motheo.
Tsakane o dirile kgopelo ya ntlo ya RDP le Kgoro ya Dintlo ya profense kua Polokwane ka 2004. Ga a hwetše phetolo go tšwa go Kgoro. Ga bjale o nyaka go tseba ka tšhoganetšo gore e ka ba o gona mo go lenaneo la kgoro la go aba dintlo. O phetha ka go šomiša PAIA go kgopela mokgwa /tshepedišo yeo e šomišwago go aba dintlo, le gore leina la gagwe le mo go lenaneo kemelo gape le mo go maano le sebaka seo se tla tšewago go aga dintlo tša RDP. O tliša Fomo ya A go mohlankedi wa tshedimošo go kgoro, o hwetša phetolo ya gagwe mo matšatšing a 30. Ge a se no hwetša tshedimošo, o utolla gore leina la gagwe ga le gona mo go lenaneo, le ge e le gore o swanela tshepedišo . O utolla gore ka phošo ya taolo, leina la gawge le ile la tlogelwa. O bolela le MEC wa Dintlo go la Polokwane, yo a mo thušago ka gore leina la gagwe le akaretšwe mo go lenaneo tetelo.
ke kgopela bjang tshedimošo go tšwa go setho sa setšhaba?
Ke swanetše go emela phetolo sebaka se se kakang?
Na ke swanela ke go fa mabaka goba go bontšha tokelo ye ke nyakago go e šireletša goba go e šomiša ge ke kgopela tshedimošo go tšwa go setho sa setšhaba?
Ke kgopela bjang tshedimošo go tšwa go setho sa praebete?
Na ke swanela ke go fa mabaka goba go bontšha tokelo ye ke nyakago go e šireletša goba go e šomiša ge ke kgopela tshedimošo go tšwa go setho sa praebete?
Ke dira eng ge ke sa kgotsofatše ke sephetho sa mohlankedi wa tshedimošo wa kgoro ya mmušo goba moo mohlankedi yoo wa tshedimošo a sa fetole kgopelo ya ka?
Ke dira boipiletšo bja ka gare go mang?
Boipiletšo bja ka gare bo swanetše go dirwa mo matšatšing a ma kae?
Ke dira eng ge ke sa kgotsofatše ke sephetho sa mohlankedi wa tshedimošo wa Khomišene ya Ditokelo tša Botho, Mošireletši wa Setšhaba, Molekudi Pharephare wa Dipuka, Khomišene ya Tekatekano ya Bong goba ge mohlankedi wa tshedimošo wa ditho tše a sa fetole kgopelo ya ka?
Ke dira eng ge ke sa kgotsofatše ke sephetho sa hlogo ya setho sa praebete goba mo e lego gore hlogo yeo ga e fetole kgopelo ya ka?
E ka ba mohlankedi wa tshedimošo a ka kgona go fa tshedimošo ka bonnyane?
Dibopego tše tharo tše di fapanego tša phihlelelo ke dife?
Ge ke se no amogela fomo ya kgopelo, mohlankedi wa tshedimošo o swanetše go dira eng ge a se no utolla gore ga a laole goba ga a swara rekoto yeo e kgopetšwego?
Go direga eng go mabaka ao e lego gore motho wa maleba o palela ke go fa tsebišo ka sephetho sa boipiletšo bja ka gare Le gona , nka ithuša ka eng?
Karolo 90 ya PAIA e fa gore motho yo ka maikemišetšo a ganago ka tokelo ya phihlelelo e bile a senya goba a fetola rekoto, pipetša rekoto goba go e dira ya maaka o dira molato e bile a ka otliwa ka kahlolo goba a išiwa kgolegong sebaka seo se sa fetego mengwaga ye 2 . PAIA e swanetše go balwa ka kopano le Molao wa Bolotadingwalwa wa Bosetšhaba wa Afrika Borwa No 43 wa 1996 bjale ka ge o fetošitšwe http://www.scotland.gov.uk/library5/government/foisa-07.