Mbalo ya vhana i hulaho i sumbedza uri vhana vha xelelwa nga mubebi kana vhabebi nga mulandu wa tshitshili tsha HIV kana dwadze lṄa EIDZI. Tshivhumbeo tsha muṱa na nḓila ine muṱa wa fanela u shela ngayo mulenzhe tshi khou shanduka nga mulandu wa iḽi dwadze . Tshitshili tsha HIV kana dwadze lṄa EIDZI ḽo no vha kha tshiimo tshine lṄa vho lemedza vhaaluwa. Mbekanyamushumo dzo fhambanaho nga ha tshitshili tsha HIV kana dwadze lṄa EIDZI na maṋwe malwadze a vhudzekani ane a vha a phirela dzi a zwi ṱanganedza uri vhathu vho no aluwaho vha kha ḓi takalela u ita zwa vhudzekani na uri hezwi zwi a vha vhea fhethu hune hu si vhe havhuḓi. Vha vha vho no lemedzwa nga vhalwadze na vhana vhane vha vha tsiwana.. (Muvhigo wa Lushaka nga tshiimo tsha vhathu vho no aluwaho: 1994-2002). Vhathu vho no aluwaho vha a tambula musi vhane vha tea u vha londola vho no vhulahwa nga tshitshili tsha HIV kana vhulwadze ha EIDZI kana maṋwe malwadze a elanaho naho.
Vhathu vho no aluwaho vha khou lovhelwa nga vhana na vhaduhulu nga mulandu wa tshitshili tsha HIV kana vhulwadze ha EIDZI.
vhudifhinduleli ha u londola na u unda vhaduhulu.
U dzudzanya mbadelo dza dzilafho, zwiliwa zwa muta, mbadelo dza tshikolo, bugu na yunifomo dza vhaduhulu.
Vhaṋwe vhathu vho no aluwaho vha na nḓivho i songo ṱanḓavhuwaho nga ha tshitshili tsha HIV kana dwadze lṄa EIDZI. Hezwi zwi ita uri vhaṋwe vha vhathu vho no aluwaho vha si ḓitsireledze musi vha tshi onga vhalwadze vho kavhiwaho nga uhu vhulwadze kana miraḓo ya muṱa yo kavhiwaho nga uhu vhulwadze. Kha zwiṋwe zwiwo vhathu vho no aluwaho vha swika hune vha si ḓitsireledze lune vha nga fhedza vho kavhiwa nga tshitshili tsha HIV kana vhulwadze ha EIDZI. Vha ita hezwi musi vha tshi khou onga miraḓo ya miṱa yavho ine ya khou lwala ngeno iyo miraḓo i songo ḓibvisela khagala uri yo kavhiwa nga tshitshili tsha HIV. Nga nnḓa ha izwi hu na zwiwo zwine vha wana vhathu vho no aluwaho vha tshi khou tambudzwa lwa vhudzekani. Hezwi zwi vha vhea kha khombo ya u kavhiwa nga tshitshili tsha HIV kana dwadze lṄa EIDZI. U sa londiwa na u tambudzwa ha vhathu vha vhaaluwa nga u tou binyiwa zwi khou engedzea ngomu ḓzinduni, zwiṱiraṱani zwa ḓzidoboni na ḓoroboni khulwane (Muvhigo wa Minisita wa u tambudza, u sa londa na u sa fara zwavhuḓi vhaaluwa: Voḽumu ya 1). Masiandoitwa ane a bvelela nga murahu ha u vhona na u onga vhana na vhaḓuhulu tshifhingani tsha tshitshili tshi vhulaho tsha HIV na na dwadze lṄa EIDZI kanzhi zwi ita uri tshiimo tsha mutakalo wavho sa vhathu vhahulwane tshi tse.
Minwe mita i a khethululwa nga mulandu wa u vha na mirado yo kavhiwaho nga tshitshili kana u vha na dwadze la EIDZI.
A si vhaaluwa vhothe vhane vha vha na ndivho ya uri hu na tshumelo dzine dza thusa na uri hedzi tshumelo vha a tea u dzi shumisa, nga maanda vhane vha vha mahayani.
Vhaṋwe vhaaluwa a vha na maṋwalo a tsumbavhuṋe ane a vha one ane a ita uri vha kone u swikelela thuso dza matshilisano (dzigiranthi). Maitele a khumbelo dza dzigiranthi o leludzwa na hone o ṱalutshedzwa nnyi na nnyi ha dovha ha itwa uri hu vhe na u linganyiswa u itela uri a swikelele matshilisano na u badela vha shayaho.
Hu na thodea ya u tikedza Sisiteme ya u tikedza Muhura kha u netshedza zwiliwa-pfushi zwine zwa todwa nga vhaaluwa.
Sekithara dzo fhambanaho dza tshitshavha dzi khou bvela phanḓa na u shumisana u itela u nṋea maanḓa vhaaluwa uri vha vhe vhaaluwa vho fhelelaho na hone vha lingane na vhaṋwe vhadzulapo (u ṱuṱuwedza mutakalo une wa ḓisa matshilele avhuḓi, u thivhela u tambudzwa ha vhaaluwa, u dzhenelela na u imelelwa kha zwiṱirakitsha zwoṱhe zwa matshilisano). Vhathu vho ḓiimiselaho ngeno vha si khou badelwa vha khou thusa vhaaluwa nga hune zwa konadzea.
Muvhuso, mabindu na tshitshavha, dziNGO (madzangano ane a si vhe a muvhuso, dziFBO kha u vhumba vhupo vhune ha konisa na vhutshilo ha khwine ha vhaaluwa zwi khou bvelela nga fhasi ha mbekanyamishumo dzo fhambanaho. Nga u shumisana, sekhithara hedzi dzi a kona u bveledza vhudavhidzano ho teaho na hone vhu sa ḓuri ho ḓitikaho nga mbekanyamishumo dzine dza ita uri vha tshile tshifhinga tshilapfu u ya nga hune zwa konadzea ngaho (u kalahela kana u kegulela hayani). Thikhedzo na vhugudisi zwi fhiwa vhathu vhahulwane na miraḓo ya muṱa uri i kone u londola vhathu vho no aluwaho.
Ndivho ndi ya u khwinifhadza vhunzani ha vhutshilo ha vhaaluwa u khwinifhadza tswikelelo ya tshumelo dzine dza vha mutheo na u khwinifhadza ha u iswa ha idzo tshumelo dzine dza vha: tshumelo dza mutakalo, phesheni, vhuendi na dzinwe.
Vhukoni ha u fhata- Hedzi ndi mbekanyamishumo dza u gudisa vhaaluwa uri vha kone u sumbedza na uri vha dovhe vha neane mafhungo zwine zwa do vha thusa u divha nga ha uri tshitshili tsha HIV na vhulwadze ha EIDZI vhu fhireselwa hani kha vhanwe vhathu na u dovha vha sumbedzwa uri vha ditsireledza hani uri vha si kavhiwe.
U bveledzwa ha mbekanyamishumo dzine dza ita uri hu vhe na u didzhenisa na u kona u sumbedza vhaaluwa mveledziso ntswa na thekinolodzhi fhethu hune ha vha mushumoni hu tshi khou sedzwa vhashumi vhane vha khou kalaha kana u kegula musi vhe mishumoni.
Tshumelo dza ndondolo na thikhedzo dzine dza tutuwedza u didzhenisa ha vhaaluwa musi vhe hayani/ musi vha kha tshitshavha tsho ditikaho nga mutheo wa mbekanyamishumo dza ndondolo na thikhedzo, vhueletshedzi, pfunzo ya tshitshavha nga ha ndondolo, u tanganywa na vhanwe vhane vha tea u shela mulenzhe na u fhirisela phanda milandu uri i sedzwe lwa tshiphurofeshinala.
Vhaaluwa vha na lupfumo lune lwa vha ndivho na vhukoni vhune vha nga kona u neana na thanganathukhu ya murole. Hezwi zwi nga thusa u fhirisa ndivho ine ya vha muratho vhukati ha mirafho yo fhambanaho. U vha hone ha tshitshili tsha HIV na dwadze la EIDZI zwi khou ita uri vhaaluwa vha dinetshedzele kha u londola vhana vhane vha vha zwisiwana na vhana vha songo tsireledzwaho. U wana vhueletshedzi na thikhedzo yo engedzedzwaho na u khwathiswa ha vhaaluwa nga mashaka a tsini a vhaaluwa uri vha kone u lavhelesana na masiandoitwa a vhavhaho a HIV na EIDZI. U didzhenisa ha vhaaluwa kha u dzhia tsheo na uri hu vhe na maitele kha muta na kha tshitshavha ndi zwa ndeme kha mveledziso ya tshitshavha.