Ge nako e dutše e eya, Jesu o ile a nea ba bangwe ba balatedi ba gagwe matla a go fodiša balwetši le go ntšha batemona bathong. Ba bangwe ba bona ba be ba sepela le yena metseng ka moka le metsaneng ge a tšama a botša batho ka Mmušo wa Jehofa. Basadi bao ba botegago, go akaretša Maria Magdalena, Johana, Susana le ba bangwe, ba ile ba hlokomela Jesu le balatedi ba gagwe. sesotho - nalane ya Mosotho
Ho nkukile dilemo tse mashome a mabedi ho bokeletsa mantsoe a Sesotho a
bangodi ba Sesotho hore a kenyeletsoe. Mme seo se batla maikemisetso a maholo le
hlalosoa ka tsela enngwe.
khatello ya dipuo tsa dichaba tse ding; babang ha ba se tsebe; babang ke mawatla a
mantsoe ka tsela e nepahetseng mme ba koekoetla Sesotho. Babang ba ngola puo ya
Sesotho ka tsela eo ba e ratang, ho sa natsoe hore lentsoe leo ba le ngolang le
nepahetse kapa che. Babang ba kopanya mantsoe a sa kopanyoeng, le a kopanyoang
nepahalo ya mantsoe a Sesotho.
Sesotho ke enngwe ya „puo tse kgolo ka ho fetisisa Afrika Borwa. Ke puo ya tse ding
Qwaqwa, le dikarolong tse ding tsa Northen Cape). Hofeta moo, o fumana Basotho
joalo ka ba ha Molefe le ba ha Moloi. O fumana Basotho ba mabapi kapa ba phelang
bo-Sebetoane ba ileng ba tsamaya dibakeng tse tshoanang le bo-Zambia le boZimbabwe mme ba amarela puo ya bona bakeng tseno. Ke ka hoo re fumanang
diphororo tse kgolo ka ho fetisisa Afrika tse nang le lebitso la Sesotho joalo ka Mosiwa-thunya (Victoria falls).
Ha ho makatse ha Sesotho se nonne hakanakana!! Dipuo tse ding tse buang Sesotho
na le mantsoe a qalang le a sebedisang “Q” hofeta puo efe kapa efe Afrika e ka borwa
(ebang o na le kgwao ka sena bala patlamantsoe ya Sesotho mme o shebe mantsoe a
Basotho ha ba sebedise 50% ya mantsoe a bona ka mabaka a mangatanyana a
hore ha se Sesotho kapa lentsoe/lebitso le itseng ha le eo ka Sesotho; leleng la mabaka
bona; leleng ke hore ho na le batho ba iqapelang mantsoe a Sesotho neng kapa neng
mmadi o tla fumana mantsoe a mangatahadi a sokang aa utloa kapa ho a bona-- kapa
mantsoe ao a sa tsebeng tlhaloso ya ona empa a le teng. Amang a mantsoe a sebedisoa
buuwa ka machaba re bua ka se kopanyang Sesotho sa Lesotho mmoho le sa Afrika
Borwa. Ho bolelang hore mongolo o sebedisoang mona o kopantse wa naha tsena tse
pedi. Sena se bolela hore ha ho latelloe tokafalo ya Sesotho sa naha tsena tse pedi,
Grammer). Diqatjwa tsa Basotho ka D.J.M Ngcangca, le tse ding tse ngata tse sa
bolelwang mona. PELE YA PELE BANA BESO!!!
Chitja; Basotho bao ba neng ba botsoa emeng ya meelelo ya mantsoe; mmoho le
ya didumi (vowels) ho ya ka Sesotho. Didumi tse tsebahalang lefatshe ka bophara ke:
“a” “e” “i” “o” “u” (A-E-I-O-U). Tsona di bitsoa joalo ka ha di ngotsoe, ntle le “O”
eo ka Sesotho enang le medumo e meraro. Mohlala: lentsoe “seboko” le na le meelelo
e meraro e sa boleleng ntho e le nngwe empa le ngoloa ka ho tshoana. 1. Seboko sa
yell). Joale mohlala wa lesakana le ka tlase mona le tla o bontsha pitsetso ya lentsoe
Modumo o tlase.
“O” ya modumo o tlase = aw (jwalo ka kokonono, konokono)
Patlamantsoe kgetlo la pele.
Sedumi “e” le sona se na le pitsetso tse pedi: mohlala, lentsoe “pele” modumo wa
e ka tlase mona:
“E” ya modumo o tlwaelehileng= E (jwalo ka pedi /pe-di/)
mme seo se tla bebofaletsa motho ya batlang ho tseba Sesotho, kae kapa kae neng
kapa neng .
ya lentsoe ka leng.
Metoa e emeng e le meng: e bolela hore lentsoe le hlalosoang ha le na
sekgowa kapa ha le hlalosehe hantle ka puo ya senyesemane.
ho fanoang ka lona le tlameha ho hlalosoa, empa le bolela tsela le kgetho eo
lentsoe leo le ka ngoloang ka yona mmoho le mantsoe a bapelaneng le lona.
Letshwao le bolelang hore tlhaloso ya lentsoe ha e kgotsofatse ka botlalo ho
Afrika Borwa ka ho ngoloa. Sena se bolela hore tsela eo lentsoe le ngotsoeng ka yona
le nepahetse: sepheo ke ho hlalosa feela. Kahoo o se ke wa ferekana. Sena se
etseditsoe ho kgotsofatsa emong le emong!! Jwalo ka ha sekgowa sa Amerika,
England le Australia se ka tholoa patlamantsoeng (bukantswe) e le nngwe. Ebang ha o
Ebang o mosothohadi, netefatsa hore o lokisa diphoso eseng ho tshoaya diphoso
patlamantsoeng yena!! Hona ho tla yetsa hore re matlafatse puo ya rona. Ka sekgowa
TSELA YA HO FUMANA LENTSOE LA SEKGOWA KA SESOTHO: (ka tsela e tloaelehileng
ya mantsoe a khomphutha ntle le Adobe).
2. Tlanya tlhaku ya lentsoe leo o le batlang hararo. (joalo ka aaa).
3. ngola lentsoe leo o le batlang ebe o:
4. Tobetsa letshwao “batla” kapa “kenya” hofihlela o thola lentsoe le batloang.
Tlhaku ya pele ya puo ya Sesotho. Yona e akga ka maetsi a mangata a semelo kapa a
A (a) /these/ Lesupa kapa lentsoe le bontshang bongata ba dintho tse haufunyane.
bakeng sa motho ka ho bontsha seo a se etsang nako e fetileng. Mohl. A tsamaya le
batho ba bangata. A kgutla a le mong. (bap. O).
A (a) /of/ Bongata ba “tsa”. Mohl. Ke batla a hao eseng tsa bona.
sokang aa utloa bukeng ena. Re bua ka aa bonang feela.
fa emong mme le yena a fe ya mo fileng.
manong: motho e motona o lokeloa ke ho fuwa mathata ohle le ha ho sa kgonahale.
Abetse (a-be-tse) // Bokgale ba ho abela.
Abetsoe (a-be-tswe) // Bokgale le boetsuwa ba ho abela.
a na le phapang e kgolo ka meelelo.
e futhumetseng hodima seaparo ka sepheo sa ho e otlolla. Tlh. Lentsoe lena, “aene”
diaparo; tshepe e etsang hore diaparo di otlolohe ha e pikitloa kapa e tsamaisoa
botala bo botsho, eo bokahare ba yona bo jewang, ebile e na le thotse e kgolohadi
Ahlolela (a-hlu-le-la) /to sentence/ Ketsetso ya ho ahlola. Ho isa kahlolong.
Ahloleloa (a-hlu-le-lwa) /sentenced/ Boetsuwa ba ho ahlola.
mme le yena a ake ya mo akang.
taba e hlokang botlalo kapa nnete; ho bua ntle le ho tseba ka botlalo. (bap. lekanya).
Akarelletsoa (a-ka-rel-lets-wa) /included/ Boetsuwa ba ho akarelletsa.
Akaretse (a-ka-re-tse) // Bokgale ba ho akaretsa.
Akaretsoa (a-ka-rets-wa) Boetsuwa ba ho akaretsa.
kateng; ho ya ka moo ke bonang ka teng; ka lebaka lena. Mohl. Akere wena o
tshepisitse batho nama. Akere o itse o tla ba felehetsa. Akere o itse ke tlohele. Akere
o wa tseba hore ha ke kgone. (bap. ankere).
Akgotsa (a-kgu-tsa) // Ho isa matsoho hodimo le tlase ka lebaka la ho teneha; ho
matsoho moeng ho bontsha maikutlo a ho se ananele.
Akgotseha (a-kgu-tse-ha) // E isang matsoho hodimo le tlase ka lebaka la ho teneha;
ya lahlang matsoho ka ho a lebisa tlase le hodimo ka sesupo sa ho se kgotsofale; ya
tsokang matsoho moeng ho bontsha maikutlo a ho se ananele.
Akofa (a-ku-fa) /hurry up, accelerate/ Ho tsamaya ka potlako e kgolo; ho bontsha
matjato a motsamao; ho tsamaya ka ho phakisa haholo. ho baka motsamao o
Akofile (a-ku-fi-le) // E, kapa ya bontshang motsamao o potlakileng haholo; ya
bontshang matjato ka ho tsamaya; ya tsamayang ka ho phakisa haholo.
Alemanaka (a-le-ma-na-ka) /calender/ Se bontshang nako tsa selemo joalo ka
Alotse (a-lo-tse) // Bokgale ba ho alola.
Amana (a-ma-na) /related/ Ho ba le kamano le motho kapa batho ba lelapa le itseng;
ho ba seng le motho emong. Ho ba leloko le kapa la.
Amang (a-ma-ng) /of things: others/ Ao ho buuwang ka ona ntle le tsona tsena kapa
ona ana. Mohl. Ke batla amang hape. Ebe o fumane amang ntle le ao. ba re ba tla
Amaretse (a-ma-re-tse) /adhered, attached/ Bokgale ba ho amarela.
itseng haholo ka tsela e sa lokang.
Amohela (a-mo-he-la) /welcome/ Ho ananela ka matsoho a mabedi se fanoang kapa
amohela kapa sesupo sa kamohelo. Ho dumela kapa ho fa moeti kapa motho ya
Amohelehe (a-mu-he-le-hi) /unacceptable/ E sa batleng kamohelo kapa kananelo.
bibele ya kgale.
tsona a qalang ka “ma” bongateng.
sebedisoang ho botsa potso. Mohl. Ana o rata mosadi eo kapa che?
rehelletsoeng ka sona. Ho bontsha thlompho ya seboko.
Anana (a-na-na) /these ones here/ Lesupi le bontshang ntho e haufinyane ka ho
toboketsa ebile mantsoe a teng a le ka bongateng.
Ananetse (a-na-ne-tse) // Bokgale ba ho ananela.
Ananyese (a-nan-ye-se) /onion/ Mofuta wa semela se monko o bohale, oo kotola ya
teng e jewang ebile e ka sebedisoa joalo ka motsoako wa dijo ha e phehiloe le ho
honang le moya teng. Ho ntsha mongobo seaparong kapa nthong e metsi kapa e lesoe.
Aneloa (a-ne-lwa) // Boetsuwa ba ho anela.
Anetse (a-ne-tse) // Bokgale ba ho anela.
kateng; ho ya ka moo ke bonang ka teng; ka lebaka lena. Mohl. Ankere wena o
tshepisitse batho nama. Ankere o itse o tla ba felehetsa. Ankere o itse ke tlohele.
Ankere o wa tseba hore ha ke kgone. (bap. akere). Tlh. Mantsoe “akere” mmoho le
“ankere” a bolelela ntho e le nngwe phapang ke hore la bobedi le sebedisoa ke bana
Ano (a-nu) /those ones/ Lesupi le bontshang bongata ba mantsoe a qalang ka “ma.”
a tsona a qalang ka “ma” ebile di le ka bongateng ka ho tobeketsa.
joalo. Mosetsana enoa o bohahala a le motshoana ha a le hole anthe o mosoeu.
ka mokukutoana mma yona a le teng: ho keke hoa hlalosoa seo monga taba a ka se
botsa ya di tsebang ka botlalo. Ho batla dikarabo tse nepahetseng ho ya nang le
taba ka ho botsa potso e itseng.
Aparetse (a-pa-re-tse) // Bokgale ba ho aparela.
Apolela (ap-u-le-la) /undress for/ Ho tsolela motho. Ho hlobolela diphahlo.
Apotse (a-pu-tse) // Bokgale ba ho apola.
nehelana ka seo potso e se lebelletseng.
Arabela (a-ra-be-la) /to respond, answer/ Ho fana ka maikutlo. Ho buisana.
Arabetse (a-ra-be-tse) // Bokgale ba ho araba.
Areka (a-re-ka) /ark/ Moaho o moholo, seka sekepe, o neng o ahiloe ke Noa ho ya ka
buka ya Genese, oo sepheo sa ona eneng e le ho tshireletsa ba lokileng kgahlanong le
moroallo o moholo wa metsi. /bon. diareka/.
Aroleloa (a-ro-le-lwa) // Boetsuwa ba ho arolela.
Atametsa (a-ta-me-tsa) /affiliate/ Ho kgema mmoho le seo motho a leng ka
lehlakoreng la sona; ho tsamaisana le mokgatlo, mokga kapa sehlopha. (bap.
Atametse (a-ta-me-tse) // Bokgale ba ho atamela.
Atisetsa (a-ti-se-tsa) /to multiply for/ Ketsetso ya ho atisa.
ntho e se ke ya baleha kapa ya chopoha. Ho beha letsoho lehetleng la motho ka
letsoho lehetleng la motho ka sesupo sa ho thaba kapa lerato. (bap. tlapurela).
ntle tsohle tse batlahalang di be teng.
Atlehile (a-tle-hi-le) // Bokgale ba ho atleha.
Atolotse (a-tu-lo-tse) // Bokgale ba ho atlolosa.
eleng batsoadi baka. Ngoanana e moholo ho nna. /bon. boausi/ Tlh. Lentsoe le
mabitso a merabe ya batho le sebopeho mmoho le tlhaloso ya batho. Mohl.
ba le bokgoni ba ho mamella se sa mamelloeng
Baahlodi (ba-a-hlu-di) /Judges/ Buka ya bosupa ya bibele testamenteng ya kgale ya
Baale (ba-a-le) /Baal/ Modingoana wa bohata ya neng a kgumameloa ke Bakanana
Babalase (ba-ba-la-se) /hang-over/ Boemo ba letsatsi le hlahlamang ka mora tai.
Baballa (ba-bal-la) /preserve/ Ho hlokomela kgahlanong le tshenyeho kapa phelo.
phedisana le babang. O keke wa kgona ho phela bophelo bohle o le mong kapa ntle le
leloko, baahisane mmoho le metsoalle.
Babasela (ba-ba-se-la) /painful/ Ho ba bohloko hoa leqeba kapa setho sa mmele.
Babatsa (ba-ba-tsa) /to praise/ Ho rorisa ka tsela e ntle. Ho bua hantle ka motho kapa
ntho e itseng.
Babatseha (ba-ba-tse-ha) /praise worthy/ E batlang thoriso. E ntle haholo e
Babatsoa (ba-bats-wa) // Boetsuwa ba ho babatsa. (mm. babatswa).
Babedi (ba-be-di) /twosome/ Ba fetang bonngwe ka palo empa ba le ka tlase ho tharo
kapa boraro. Mael. Metsotso e jele babedi/ ha metsotso e ntse e ja babedi: nako e ile;
nako e tsamaile haholo; nako e se e re sihile haholo.
Babetse (ba-be-tse) // Bokgale ba ho babela.
Babotse (ba-bu-tse) // Bokgale ba ho babola. Nathile kapa shapile ka seatla.
Bacha (ba-cha) /youth/ Batho ba lemo tse tlase. Bongata ba mocha. Tlh. Lentsoe lena
le ka bongateng; bonngwe ba lona ke “mocha”. (bap. Mocha).
Badile (ba-di-le) /learned/ Bokgale ba ho bala.
Badile (ba-di-le) /learned/ Ya rutehileng. Ya ileng sekolong. Ya tsebang haholo.
Badimo (ba-di-mo) /gods/ Bao ho dumeloang ho bona ba shoeleng; bafu kapa mofu
dumeloang hore o na le matla ho ba phelang; moya wa mofu. /bon. Badimo/.
Badimo (ba-di-mu) /ancestors/ Batho kapa motho wa kgale ya sa pheleng ya
amanang le ya phelang, eo ho dumeloang hore o na le tshutshumetso mmoho le matla
ya sa natseng keletso efe kapa efe. /bon. bobaehlotse/.
Baefese (ba-e-fe-se) /Ephesians/ Buka ya leshome ya bibele testamenteng e ncha.
Baesekele (bai-se-ki-le) /bycircle/ Sepalangoang se mabidi a mabedi se tsamaisoang
bibele, e lateloang ke buka ya Baefese.
Baheberu (ba-he-be-ru) /Hebrews/ Buka ya leshome le metso e robong ya bibele
Baji (ba-ji) /cheaters/ Ba qhekanyetsang ba bang. Ba jalletsang. Motho ya sebedisang
tshebediso) Mael. Le pele di na le baji: moo o yang teng o tla fumana ba bohlale
hofeta wena. Ho qhekanyetsoa ke babang pele.
Baka (ba-ka) /reason, because of/ Seo eleng sona sesosa sa ketsahalo e itseng; seo
phethahatsa se boleloang. Mohl. Ka baka la. (sheb. lebaka bakeng sa tshebediso).
Baki (ba-ki) /jacket/ Seaparo sa mmele o ka hodimo haholo se aparoang ke monna;
seaparo se boimanyana se aparoang ka ntle ho diaparo tse ding. /bon. dibaki/.
Bakile (ba-ki-le) /repentant/ Ya sa hloleng a etsa phoso kapa sebe. Bokgale ba ho
bohloko ka sepheo sa ho bontsha emong lebaka le itseng.
Bakolose (ba-ko-lo-se) /Colossians/ Buka ya leshome le metso e mmedi (12) ya
Bakorinthe (ba-ko-rint-he) /Corinthians/ Buka ya bosupa (7) le ya borobedi (8)
(bakorinthe ba bobedi) testamenteng e ncha ya bibele.
Balabala (ba-la-ba-la) /to complain/ Ho bontsha ho sekgotsofale ka ho bua mantsoe a
batho ba batshehadi hofeta ho ba batona. (bap. Komakoma).
Bale (ba-li) /girls for initiation school/ Basetsana ba mophato wa lebollo. Ngoale ha
di le pedi kapa di feta bonngwe. Tlh. Lentsoe lena le sebedisoa le le ka bonngweng
Bale (ba-le) /those ones over there/ Lesupi le bontshang batho ba hole.
yona ka lebelo. Tlh. Lentsoe le nepahetseng ke “baleha” hofeta “balea”.
Bana (ba-na) /children/ Bongata ba ngoana. (sheb. ngoana bakeng sa tshebediso).
Bana (ba-na) /these ones (people)/ Lesupi le bontshang batho ba bangata ba
Bane (ba-ni) /those ones/ Lesupi kapa lentsoe le bontshang kapa le supang batho ka
supang batho ba bangata ba le hojana, ka ho toboketsa.
senna kapa bonna. (bap. basadi!). Mohl. Banna-we, motho a tla omella mosadi ka
ba hole ka ho toboketsa.
Bao (ba-u) /those/ Lesupi le bontshang batho ba hojana ka tello.
Bapala (ba-pa-la) /to play/ Ho etsa ketso kapa ketsahalo e akgang ho sebedisa mmele
Bapisitse (ba-pi-si-tse) // Bokgale ba ho bapisa.
Bareng (ba-ri-ng) /what do they say/ Lebotsa le botsang seo batho ba se bolelang;
ho batla ho tseba seo ba se bolelang. Tlh. Lentsoe lena “bareng” le utloahala joalo ka
popo ya mantsoe a mabedi eleng “ba” mmoho le “reng”. Sepheo sa ho le etsa lentsoe
leleleng ke ho qoba tlhaloso ya lentsoe “reng” leo tlhaloso ya lona leleleng e fanang
ka moelelo o sa hlakang.
Basadi (ba-sa-di) /oh dear!/ Lekgotsa le bontshang ho makala hoa mosadi kapa
motho e motshehadi. (bap. banna-we!).
ka bona ka ho qolla: ba sa tshoaneng le rona kapa bona. Ba fapaneng le rona. Seqolli
motho a hatsele: a hloke mocheso kapa mofuthu o batlahalang.
meraro (13) ya bibele mmoho le ya leshome le metso e mene (14) eleng
bathesalonika ba bobedi testamenteng e ncha.
Batla (ba-tla) /want, seek/ Ho shebana le ntho e sa fumanoeng kapa e ipatileng. Ho
shebana kapa ho tsoma nnete kapa bonnete ba ntho e itseng.
Batlahale (ba-tla-ha-li) /unwanted, unnecessary/ E sa hlokahaleng; eo boteng ba
Batlana (ba-tla-na) // Ketsetsano ya ho batla: ho batla ntho kapa motho mme le yena
a batle seo kapa ya mo batlang.
Batle (ba-tli) /don‟t want to, refuse/ E sa rateng ho etsa ketso e itseng; ya hananang
le ketso kapa boemo bo itseng; ya kgahlanong le taelo kapa lebaka. Mohl. Ha ke batle
ho tsamaya bosiu. Ha re batle diketso tsa Mugabe. Ha a batle kgethollo ya mmuso
ona o fetileng.
chebahalo e ntle ya sefahleho; ba tshobotsi e kgahlang mahlo; ba sebopeho se setle
haholo; ba mekgoa le diketso tse ratehang. Mohl. Bohle re batle mahlong a Modimo;
re batle haholo ha re apere diaparo tse ntle. (bap. motle, setle, botle, letle).
Batleha (ba-tle-ha) /wanted, needed/ E hlokahalang kapa e batloang: eo ka baka la
tlhokeho ya yona e batloang ke batho kapa ntho tse ngata.
Batlela (ba-tle-la) // Ketsetso ya ho batla: ho batla bakeng sa.
Batleloa (ba-tle-lwa) // Boetsuwa ba ho batla.
Batlile (ba-tli-le) /wanted, wished/ Bokgale ba ho batla.
Batlile (ba-tli-le) /almost/ Eo eleng sebopehong sa ho tshoana le; e atamelang le.
Batliloe (ba-tli-lwe) // Bokgale le boetsuwa ba ho batla. (mm. batlilwe).
Batlisa (ba-tli-sa) // Ketsiso ya ho batla.
Batlisoa (ba-tli-swa) // Boetsuwa ba ho batlisa: ho thusoa ho batla se lahlehileng.
Batloa (ba-tlwa) /wanted/ Boetsuwa ba ho batla. (mm. batlwa).
Batsi (ba-tsi) /strong and healthy, able body/ E mmele o moholo o matla, ebile o
feela mmeleng, ebile o na le boko bo chatsi.
Be (be) /exclamation: oops!/ Lekgotsa le bontshang ho makalla ketso e itseng, e
etsahalang ka tsela e sa lebelloang.
Bebofaletsa (be-bo-fa-le-tsa) /easen for/ Ketsetso ya ho bebofatsa. (bap. nolofaletsa).
Bebofatsa (be-bu-fa-tsa) /to easen/ Ho etsa ntho e be bobebe. (bap. nolofatsa).
ntho e itseng e be boemong bo chesang, bo nang le mocheso kapa mofuthu.
Befile (be-fi-le) /angry/ E bontshang boteng ba khalefo kapa bohale.
dinama tse eketsehileng hofeta tekanyo. Motho ya mmele o mafura haholo hofeta
motenya haholo; motsamao wa ntenya kapa setutla. Motsamao wa motho ya nonneng.
Beisa (be-i-sa) /to race/ Ho etsa tlhodisano ya makoloi kapa ya batho.
dibeke/ Tem. Motho ya neng a reha matsatsi a beke ho ya ka tlhaloso ya batho ba
batsho Afrika e ka borwa o ferekantse sechaba. Lebaka? Letsatsi la boraro la beke le
bitsoa “Labobedi” ha le tlameha ho ba la boraro; letsatsi la bone la beke le bitsoa
“Laboraro” ha le tlameha ho ba la bohlano; letsatsi la bohlano la beke le bitsoa
“Labone”; letsatsi la botshelela la beke le bitsoa “Labohlano” bakeng sa la
botshelela; ha “Moqobelo” le “Sontaha” tsona e le matsatsi a bitsoang hantle, leha
tatellano ya ona le yona e bolela hore Moqebelo ke tsatsi la botshelela leha hose joalo.
ke tsatsi la pele la beke. Ke mang ya tla lokisa bothata bo? Ha re shebeng matsatsi a
beke ho ya ka Genese (Genesis) kgaolo ya pele le ya bobedi. (bap. sabata).
ho kgathala ya neng a le motle, matla, mafolofolo ebile a tumme haholo mme a
qetelle a tsofetse, a le mobe ebile a hloka matla le botle.
Beng (be-ng) /owners/ Batho ba nang le tokelo ya thepa e itseng. (bap. Monga).
seka sefaha sa kgauta kapa ntho e ntle e kgabisang letsoho. /bon. dibengele/.
Benghadi (beng-ha-di) /sir(s)/ Bongata ba batho ba hlomphehang. (bap. monghadi).
Beno (be-nu) /your relatives/ Batho ba amanang le wena kapa lona.
tsela e bakang hore moriri o fele ka botlalo.
Bere (be-re) /bear/ E nngwe ya diphoofolo tse kgolo tse boya bo bongata, tse hlaha,
eo hangata e fumanong dibakeng tse batang tsa lefatshe. /bon. dibere/.
Berebela (be-re-be-la) /to lock/ Ho notlela ka tshepe e thata. (bap. notlela).
“bereka” ke molata wa lentsoe la seburu, “werk”.
tlase. Ho belesa ka kgatello e bakang ho isa tlase.
Besa (be-sa) /fry/ Ho pheha sejo, haholo nama, ntle le metsi. (bap. hadika).
koloi e kgolo e nkang kapa e kalamisang batho ba bangata ba etang kapa ba yang
Bese (be-se) /bass/ Mocha wa mmino wa lentsoe le letenya.
hohong maemo a matle bakeng sa nako e tlang. Mohl. Ehlile o betlela bana ba hae
tsela ya kamoso. Ho isa ngoana sekolong ke ho mo betlela bokamoso.
Betsetsana (bi-tse-tsa-na) // Ketsetsano ya ho betsa.
hlalosa kapa ho lepa ntle le botlalo kapa tsebo e tsitsitseng; ho bua nnete ntle le ho
Bile (bi-le) /we then, eventually we/ Ha nako e tsamaya re ile ra; qetellong re
qetelletse re; hamorao re ile ra. (bap. Ile, ebile). Mohl. Re bile ra tsamaya morena a
hofeta moo. Mohl. Sehlopha sa batho ba rapelang mmoho ba bile ba kena kereke
Bitsa (bits-a) /to call/ Ho hoeletsa lebitso la ntho kapa motho; ho tlisa kopanong kapa
sebokeng ka ho bolella pejana. Ho tlisa motho kapa phoofolo haufi ka modumo wa
lentsoe kapa ka tsela e itseng.
Bitsana (bi-tsa-na) // Ketsetsano ya ho bitsa. Mael. Bana ba kgoale ba bitsana ka
sa thuso e itseng. Ketsetso ya ho bitsa. Ho isa kgotla ka ho ngolla lengolo.
Bitso (bits-o) /same name/ Ho ba le lebitso le tshoanang le la motho e mong.
seromo: lebitso le fuwang motho le na le ho hlalosa boemo bo bobe kapa bo botle ba
mpe. Ho bitsa ka tsela e hlokang tlhompho.
Bjatla (b-ja-tla!) /exclamation: break!/ Lekgotsa le sebedisoang ho fana ka
batho tulong e le nngwe. Ho ba tulong e le nngwe kapa sebakeng seleseng.
matla sa mmele. Chebahalo ya mmele o phetseng hantle o matla.
Bobe (bu-be) /ugliness/ Tlhokeho ya botle. Ntho kapa sebopeho se hlokang botle
Bobebe (bo-be-be) /easy/ Ka tsela e bonolo. Ha bonolo. Ka mokgoa o seng thata.
Bobebo (bo-be-bu) /light/ E hlokang boima. E sa imeleng. E boima bo bonyane.
Bobedi (bo-be-di) /duo/ Tse kapa ba babedi ba binang kapa ba etsang ketso e itseng.
thepa ya mmuso kapa ya mosebetsi ka boqhekanyetsi; tloaelo ya ho utsoa thoto kapa
diphahlo tsa mosebetsi ntle le tumello ya ramosebetsi. (bap. polo).
Bobolela (bo-bo-le-la) /cause to sound sick/ Ketsetso ya ho bobola.
Bobona (bu-bo-na) /themselves/ Batho ba itseng ntle le babang.
boemo bo tlase ba dilemo tsa motho.
Bocha (bu-cha) /new/ Boemo bo nchafetseng kapa bo nang le phetoho e sa tshoaneng
mokgoa, tloaelo le puo ya yona; pontsho ya lerato la naha mabapi le moetlo, setho,
tloaelo le puo ya yona. /bon. Bochaba/ (bap. sechaba).
Bochabela (bo-cha-be-la) /east/ Moo letsatsi le chabang teng kapa le hlahang teng;
lebaneng le bophirima.
Bochaki (bo-cha-ki) /tourism/ Tloaelo ya ho etela dibaka tse ncha ka sepheo sa
mpe kgahlanong le motho emong; tshebediso ya mantsoe a mabe kgahlanong le
Bodiba (bo-di-ba) /pond/ Metsi a noka a entseng letsha le leholo. Pokello e tebileng
fela hoa ntho ya bohlokoa e phetseng nako e telele.
Bodiba (bo-di-ba) /floating star, limosella capensis/ Mofuta wa semela se melang ka
Bodila (bo-di-la) /common pink sorrel/ Mofuta wa semela se nang le tatso e
tharo; ebile se ka sebedisoa joalo ka mokgabiso wa serapana. /bon. Bodila/.
Bodila (bo-di-la) /sour/ Enang le tatso ya finika.
Bodile (bo-di-le) /rotten, decomposed/ E senyehileng tatso, sebopeho kapa chebeho.
ketso ya seja batho. Tloaelo ya ledimo.
Bodisa (bu-di-sa) /sherperdness/ Ketso ya ho shebana le mohlape kapa diphoofolo:
motho. Lehae la ntho e phelang joalo ka motho. (bap. Seahelo).
Bodumedi (bo-du-me-di) /religion/ Ketso ya ho dumela. Mokgoa wa tumelo e itseng;
boemo ba ho kgoloa ho mekgoa le ditloaelo tse fapaneng le tse ding; tumelo ya
semoya e mabapi le ketsahalo e itseng.
Boemafofane (bu-ema-fu-fa-ni) /airport/ Sebaka seo sefofane se fihlelang teng; moo
sefofane kapa difofane di theohelang teng ka mora ho fofa. Setsi sa dipalangoang tse
Boemakepe (bu-ema-ke-pe) /seaport, harbour/ Sebaka seo sekepe se fihlelang teng;
Boemo (bo-e-maw) /state of/ Tsela kapa mokgoa oo ntho kapa ketsahalo e etsahalang
ka yona; lebaka le hlalosang ketso kapa ketsahalo. /bon. Maemo/ Mohl. Boemo ba
Boemo (bo-e-maw) /status, rank/ Tlhaloso ya ntho kapa motho ka sebopeho,
mosebetsi, ketsahalo kapa bophelo. Sebopeho sa motho ha se bapisoa le borui kapa
bofutsana ba hae. /bon. Maemo/ Mohl. Monghadi Motsepe ke motho wa boemo bo
hodimo. Kaizer Motaung le yena ke monna wa boemo bo phahameng.
Boemo (bo-e-maw) /condition, position/ Sebopeho sa ntho, maikutlo kapa mmele o
hlokang bophelo bo botle kapa bokudi. /bon. Maemo/ (bap. seemo).
Boemo (bo-e-maw) /stage/ Nako ya sebopeho, tloaelo, mokgoa le diketso tsa motho
nakong eo a etsang ntho tse itseng; nako eo dintho tse fapaneng le tsa pele di
etsahalang ka yona. /bon. Maemo/ Mohl. Boemo boo a leng ho bona ba papdi bo ka
nna ba mo tsoela molemo.
moetapele; ho ba ya laolang tsamaiso ya sehlopha, sechaba, mokga, batho kapa
Boetse (bu-e-tse) /hairy/ E tletseng boya kapa moriri. (bap. moetse, mohoete).
Boetsuwa (bo-etsu-wa) // Ketso e etsahalang ho moetsi kapa monga taba. Lentsoe le
bontshang hore ketso e etsoa ho moetsi ke moetsuwa kapa ntho e itseng. Mohl. otloa,
Bofa (bo-fa) /to commit/ Ho kenya motho ditabeng tsa leshano. (bap. Etseletsa).
lelelele, ya nehelang ka lerato ntle le ho tsilatsila. (mm. Fa, file, fana, fanana, fiwe)
Bofe (bu-fe) /which one/ Lebotsa le botsang lentsoe le qalang ka “B”.
lenyalo; thobalano e manyala. Ho robala le batho ba bangata ba fapaneng ka sepheo
sa ho kgotsofatsa takatso tsa nama. Ho hloleha ho itshoara mabapi le kotano. Kotano
kapa thobalano e hlokang boitshoaro. (bap. Sefebe, botekatsi).
Bofeela (bu-fe-ela) /nakedness/ Ntle le diaparo: ho se be le diphahlo mmeleng;
Bofela (bo-fe-la) /nakedness/ Ntle le seaparo kapa diaparo. E sa aparang diphahlo. E
feela ntle le seaparo. Tlh. Lentsoe le nepahetseng haholo ke “bofeela”. (bap. bofeela).
Bofelo (bu-fe-law) /an end/ Pheletso ya ntho kapa qetello ya yona. (bap. phello).
Boferekanyi (bo-fe-re-kan-yi) /terrorism/ Ketso ya ho ferekanya kapa ya
motho ya ferekanyang kapa wa morero wa ho kopakopanya sechaba le naha ka
Boferene (bo-fe-re-ne) /vagabonce/ Ho tsamaya ntle le moreho o tsebahalang.
Bofokodi (bu-fo-ko-di) /weakness/ Boemo ba ho hloka matla a mmele kapa kelello.
boemo ba ho ba mokopakopa: ho ba motho ya kopang ka baka la tlhopheho.
kapa mosadi wa morena. Boemo ba ho ba mosadi wa monna ya nyetseng ka molao.
Molekane wa monna emong. (bap. mofumahadi).
Ho thethesa bohadi: puisano e mabapi le tumellano ya dikgomo kapa tefo e amanang
le nyalo la moroetsana ke mohlankana. Mael. Ho hlabisa bohadi: mokete wa lenyalo
hlajoang kgomo mme ba bo mosadi le monna mmoho le bamemuwa ba keteke ka ho
etsa diketso tse amanang le keteko eo.
Bohadi (bo-ha-di) /dowry ceremony/ Mokete wa ho ntsha tefo ya lenyalo. Sekepele.
tsamaya le dibaka tsa naha kapa lefatshe ka sepheo sa leeto. Tsebo ya dibaka tse
fapaneng tsa naha kapa lefatshe le tsohle tse ho lona. (bap. Bochaki).
ka bonolo kapa ka potlako. Mael. Mma ngoana o tshoara thipa ka bohaleng:
motsoadi e motshehadi wa motho o tshireletsa ngoana wa hae ka tsela tsohle tseo
anang le tsona le ha ho le thata joang.
motho ya matla haholo; mokgoa wa mmuso o tloaetseng ho nkela mebuso e menyane
tseo e nang le tsona ka lebaka la matla a maholo. Tloaelo ya naha enngwe ya ho hapa
tseding ka lebaka la matla. (bap. sehanka).
Bohanyatha (bo-han-yat-a) /gigantism/ Boemo ba ho ba le mmele o moholo;
bontshang ho hanyetsa, ya sa dumellaneng le mokga o mong; ya sa dumellaneng le
maikutlo le diketso tsa mokgatlo o mong; motho ya hananang le puo, tloaelo,
Bohare (bo-ha-ri) /centre, middle/ Dipakeng tsa ntho tse itseng. (bap. mahareng)
Bohashana (bo-ha-sha-na) /small quantity/ Ya seemo se senyane ka sebopeho.
Bohatsu (bo-hats-u) /numbness/ Boemo ba ho felloa ke kutlo ya setho sa mmele ka
lebaka le itseng.
tumelong. Boemo ba motho wa diketso tse mpe, tse sa rateheng, tse tsamaisanang le
Bohla (bo-hla) /break air, belch/ Ho ntsha moya ka molomo ka baka la se jeweng
boemo ba motho ya hlotseng ntoa; ya loanang ka bokgabane ka sepheo sa ho hlola le
lehlabaphio: boemo ba motho ya rekisang ba habo ho ba direng; motho ya nkang
o mong; ya lahlehisang sehlopha sa habo ka ho tshehetsa sehlopha seseng.
Bohlale (bo-hla-li) /wisdom, wise/ Boemo ba tsebo e kgolo ya tlholeho e sa
itshetlehang dithutong tsa sekolo kapa tsa batho.Tsebo ya ho etsa ntho kapa ketso e
ba bohlale: motho ya hlokang bohlale o nkeloa leruo kapa tse ntle tseo a nang le tsona
ke ba hlalefileng.
Bohlale (bo-hla-le) /intelligence, intelligent/ Tsebo ya dithuto tsa sekolo; tlhalefo e
mabapi le thuto ya sekolo le diketso tsa teng. Bokgoni ba ho etsa dintho tsa letsatsi le
Bohlankana (bo-hla-nka-na) /ladhood/ Boemo ba motho e motona ya so nyaleng
empa ese ngoana. Motho e motona ya fitileng dilemo tsa bongoana empa a so nyale.
Bohlano (bo-hla-nu) /pentagon/ E mahlakore a mahlano kapa e nang le ntlha tse
Bohlasoa (bo-hla-swa) /untidiness/ Tlhokeho ya makgethe. Ketso ya ho etsa ntho tse
Bohle (bo-hle) /all, of people/ Leakaretsi le bontshang ntho ka sebopeho sa yona
kaofela. Lentsoe le akaretsang seo kapa tseo ho buuwang ka tsona ka botlalo. Batho
ka kakaretso kapa kaofela. Seemedi kakaretso se sebedisoang ho hlalosa batho ka
bongata. (bap. ohle) Mohl. Batho bohle ba tsamaile mmoho le dintja tsohle.
hoa ntho e itseng ka hara mokotla kapa setshelo.
Bohloko (bo-hlu-ku) /pain/ Kutlo ya ho opeloa ke setho se itseng sa mmele kapa ho
ba le maikutlo a seng monate. (bap. hlokofatsa, lehlaba).
Bohlokoa (bo-hlo-kwa) (bohlokwa) /important/ Ntho e molemo, e hlokoang kapa e
batlahalang hofeta tse ding tse ngata.
hlolang: ya tsamayang a robala hohle pele ho lenyalo; ya bokanang le babang ka ntle
ho lenyalo. mokgoa wa ho tsamaya le bosiu ka sepheo sa ho bokana le motho emong.
Bohlomphehi (bo-hlom-pe-hi) /gentlemanliness/ Boemo ba motho ya hlomphehang
Bohoa (bu-hwa) /in-laws‟s place/ Moo motho a nyetseng teng. Habo mosadi ya
nyetsoeng; lapeng la bo mosadi. /bon. 0/ (bap. bohoeng) (mm. bohwa, bohweng).
sehoba kapa ho ba sebini sa mmino wa Sesotho. Tsebo ya mmino wa Sesotho ya
mofuthu wa mosi wa metsi. /bon. mahobe/.
hodimo kapa ha e lekanyoa ka botlase le bophahamo. (bap. bolelele).
ho ba le kamano ya lenyalo le motho ya nyetseng moradi wa hao. (mm. bohwehadi).
mosadi ho sona; moo motho a nyetseng teng. Habo mosadi ya nyetsoeng; lapeng la bo
o thusa ka tsohle tseo anang le tsona moo a nyetseng teng ho sa tsotellehe boima ba
seo a tlamehang ho se etsa. Mael. Le sele ebile le sele le bohoeng ba ntja: ha ho
mmele kapa kelello. Tshitiseho ya ho etsa ntho ka baka la kotsi ya boko kapa setho sa
mmele. Boemo ba motho ya sa itekanelang kelellong eo ditho tsa hae tsa mmele di
holofetseng, kapa eo a sa kgoneng ho fana ka puo e nang le botsitso; ya nang le
tsa mmele. (bap. boqhoala).
ponahalo e sephara bo kopaneng le botenya le bolelele.
Bohome (bu-hu-me) // Mofuta wa semela se nang le peo e homelang kapa e hlabang
le seruuwa. Mosebetsi wa sehwai kapa motho ya jalang. (mm. sehoai).
Boichebo (bo-iche-bo) /introvertness/ Boemo ba motho ya nkang nako e ngata a
nahana ka ena feela, seo a se batlang a le mong ebile a batla bomong ba hae feela.
phuthoe ka tsela eo eleng nyane haholo. (bap. cheno, chenano).
ho tshoara masepa; ho nyela ntle le taolo ya moetsi wa ketso eo.
bakoang ke tlholeho. Boemo bo etsahalang bo sa reroa. (bap. Kabelo).
Boikaketsi (bo-ika-ke-tsi) /hypocrism/ (sheb. Boikaketso bakeng sa tshebediso).
Boikaketso (bo-ika-ke-tsi) (boikaketsi) /hypocrism/ Boemo ba motho ya buang seo a
sa se etseng; ya rutang seo a sa se etseng; ya hlokang nnete empa a batla ho joetsoa
nnete; wa diketso tse hananang le seo a se buang. (bap. moikaketsi, kaketso, ikaketsa)
mmeleng. Ketso ya ho ba ntle le ho apara. Boiketsi ba o apola.
nepahetseng ntle le tshutshumetso; boemo ba ho jara phoso e ka hlahang ka baka la
qeto e nkuweng. /bon. Maikarabello/ Tem. “boikarebello” le “boikarabelo” ke
mantsoe a mabedi a bolelang ntho e le nngwe.
Boikarabelo (bo-ika-ra-be-lo) /answerability, accountability/ Ketso ya ho ikarabela
diphoofotsoana tse sa bonahaleng ka mahlo ha di ngatafala ntle le thobaloano.
mabapi, pela kapa haufi le mokgatlo kapa motho ya itseng. Boiketsi ba ho atametsa.
le thuso ya motho kapa ntho e itseng. Boiketsi ba ho atisa.
kapa ho iketsa kgolo ntle le thuso. Boiketsi ba ho atolosa.
mora nako e telele. Ketso ya ho ikelelloa kapa elelloa bonnete le nnete, leshano le
ntle le thuso ya motho, naha enngwe kapa mmuso. /Bon. Maikemelo/ .
ho etsa se itseng ka boinehelo. Boiketsi ba ho emisa. /Bon. Maikemisetso/.
Boikemisetso (bo-ike-mis-ets-o) /ambition/ Monahano wa phethahatso ya se itseng;
boteng ba mosebetsi. Boiketsi ba ho ketla.
etsa ntle le potlako; motsamao o butle kapa o lesisitheho.
etsa ketso ho ena kapa o wa iketsa. Mohl. Boikarabelo=arabela, boikoetliso=koetlisa,
ntho e kgotsofatse wena feela. Boiketsi ba ho kgahlisa. /bon. Maikgahliso/.
ho iketsa seo o seng sona. Boiketso ba ho kgakanya. /bon. Maikgakanyo/.
ntle le thuso. Boiketso ba ho hakolla. /bon. 0/. (mm. Boikhakollo).
itseng molaleng. Ketso ya ho etsa ketso tse fetang matla a motho. Boiketsi ba ho
kapa ho etsa ketso e itseng ntle le tefo ka baka la boithaopo. /bon. Maikgathatso/.
bowena le maikutlo a hao ntle le tshutshumetso kapa ho sututsoa. Boiketsi ba ho
itseng ntle le ho etsetsoa joalo. Boiketsi ba ho kgetha. /bon. 0/.
le batho, sechaba kapa dinaha tse ding; mokgoa wa ho etsa dintho ntle le thuso ya
itshokolela ho fumana se batlahalang ntle le thuso ya motho emong. Boiteko ba ho
iphumanela se itseng ntle le thuso. /bon. Maikgoabetlello/.
Boikgoni (bo-ikgo-ni) /capability/ Ketso ya ho ikgona kapa ho etsa ketso tse itseng
ntle le thuso ya mang kapa mang. Boiketsi ba ho kgona. /bon. 0/ (bap. bokgoni).
itseng. Boemo ba ho tlohela morero wa pele. Ketso ya ho tswa ditabeng kapa ntoeng;
bontsha bohloko ka se sebe seo motho a se entseng. Ho ipona mafolo mabe. Pontsho
ya masoabi ka ketso e mpe e entsoeng ke moetsi; ho bontsha ho itshoaya phoso
mmele o be motle le sebopeho se kgahlang. Boiketsi ba ho koetlisa.
moithuti, morutoana kapa morutuwa ya sa tsoa phetha thuto tsa hae mme a etsa
mosebetsi o mabapi le thuto eo a e entseng ebile a le tlasa taolo ya morupelli.
Mosebetsi wa motho ya sebeletsang ho tseba thuto eo a e phethileng ka ho etsa diteko.
Boikokobetso (bo-iko-ko-bets-o) /humility, meekness/ Ketso ya ho ikokobetsa kapa
boikgantsho bo boholo. Ketso ya ho tsamaya jwalo ka mohlodi. Motsamao o nang le
thapolla ditho tsa mmele le ho etsa hlanaphetho.
bonna kapa botshehadi ka sepheo sa ho kgotsofatsa takatso ya thobalano. Ho bapala
la ho ikutloa haholo; tloaelo ya ho ba le maikutlo a phahameng. Mohl. Boikukelo
hodimo ba hae ke ntho e tloaelehileng.
Boikutlo (bo-iku-tlaw) /feeling/ Boemo ba ho ikutloa: kutloahalo ya mmele e bakang
kapa e hlahisang takatso ka lebaka la pono kapa ho thetsoa. Kutlo ya mmele kapa
setho sa mmele e susumetsoang ke boemo bo itseng ha bo hlalosoa ke boko. /Bon.
wa tlholo. Monahano wa motho wa tlholo ka ketsahalo. Boiketsi ba ho utloa. /bon. 0/.
raditebele bo tlase kapa bo hlokang boima bo boholo. (bap. boimatshintsi).
Boimana (bo-ima-na) /pregnancy/ Boemo ba motho ya immeng kapa ya lebeletseng
popelong ya mosadi kapa motho e motshehadi. /bon. 0/ (bap. kemaro) Tlh. Lentsoe,
bowena ka nako tsohle. Monahano o mabapi le wena feela. Boiketsi ba ho nahana;
ngatafatsa. /bon. 0/ (bap. boikarolo).
Boinyadiso (bo-in-ya-dis-aw) // Ketso ya ho inyadisa kapa ho nyala ntle le thuso ya
sio. Ho hlokahala pontsheng ya motho kapa batho. Ho se be teng pepeneneng.
bowena ba hao ka ketso tse itseng. Boemo ba ho hlokomela bowena ba hao bakeng sa
bowena ba hao ntle le ho rorisoa. Boiketsi ba ho babatsa. /bon. 0/ Mael. Boipabatso
sebaka seo motshoaruwa ya kotsi haholo, ya tshoenyang a koalloang ho sona. Karolo
eo mosebetsi kapa ketso e itseng e etsoang bonolo kapa bobebe. Boiketsi ba ho
ya theko kapa ntho e itseng ka bowena. Boiketsi ba ho behela. /bon. 0/.
boemong bo hodimo. Ketso ya ho dula sebakeng ntle le tumello. Boiketsi ba ho beha.
boikutlo ba maemo. Boiketsi ba ho pepesa. /bon. 0/.
mahlaba a mmele kapa bohloko ka bowena; boiketsi ba ho phekola. /bon. 0/.
bontsha boikgohomoso ka ho shebana le ho natsana le bowena feela. Boiketsi ba ho
beha chelete polokelong. Boiketsi ba ho bolokela. (mm. Poloko, polokong, polokeho).
Boiponahatso (bo-ip-ona-ha-tso) /transfiguration/ Ketso ya ho iponahatsa ka tsela e
bona bowena feela ntle le motho e mong. Boiketsi ba ho bona. /bon. 0/ (mm. Pono,
ponano, bona, bone, bontsha, pontsho).
pontsho ya bowena ka sebele. Boiketsi ba ho bontsha.
kapa mmele hore o hlahe hantle. Boiketsi ba ho bopa.
tsebo ya ho beha ntlha ka bowena ntle le thuso. Bokgoni ba ho araba ka bokgeleke;
boiketsi ba ho buella. (mm. Bua, buisa, buang, buile, puo, sebui, buisana, puisano).
taolo ya naha enngwe kapa motho emong. Boiketsi ba ho busa. (bap. tokoloho).
hlahisa ntho e ncha kgetlo la pele. Puo e hlokang nnete. Boiketsi ba ho qapa.
ho itlhokomela. Ketso ya ho tsamaya nako e sa dumela kapa e sale teng.
ho etsa ketso e itseng ka sheshe ka bowena. Boiketsi ba ho qobella.
bongateng ba ntho e itseng.
etsa ntho ntle le ho joetsoa kapa taolo. Boiketsi ba ho laela. (bap. Ratas).
ntle le ho bua. Boiketsi ba ho lahla.
Boitaolo (bo-it-a-ol-aw) /autonomy/ Boemo ba naha e tsamaisoang ke batho kapa
boiketsi ba ho laola. (bap. Ratas, boithatelo) Tlh. Mantsoe, “boitaolo” le “boitaelo” a
na le meelelo e fapaneng.
ntle le sejo. Boemo ba ho hana dijo. Boiketsi ba ho lapa. /bon. Maitapiso/.
ntle le thuso e itseng Boiketsi ba ho tataisa. /bon. 0/.
bowena ka ketsahalo e itseng. Boiketsi ba ho latola.
hao mabapi le kotsi e ka etsahalang. Ho ya le kgongoana hodimo. Ho se natse kotsi e
ho ba boemong ba botsitso ba kelello. Boiketsi ba ho lekanela.
nahanoang hore e thata. Boemo ba ho nka mohato bothateng. /bon. Maiteko/.
bakeng sa tumelo e itseng. Boemo ba ho nka kotsi ka baka la tumelo. Ketso ya ho
kgahlanong le motho ya tshajoang. (bap. iteta, teto).
bowena ba hao; boiketsi ba ho rekisa. /bon. Maithekiso/ (mm. Reka, rekisa, rekile,
ya batlang mosebetsi, le hlalosang tsebo ya hae ya kgale le ya joale ka mosebetsi oo a
o batlang. Setlankane sa boitlhaloso sa motho ya batlang mosebetsi. /bon. 0/.
newa; ho balabala ntle le lebaka le utloahalang. Boemo ba ho etsa ketso e itseng ka
borata kapa ka tsela e bontshang ho hana. /bon. Maithepetliso/.
itshoara kgahlanong le ho etsa ketso e itseng. Boiketsi ba ho thiba. (mm. Thiba,
wa ho bontsha tlhokeho ya leeme kapa tsela e sa bontshahatseng kgetho e
otlolohileng; mokgoa wa ho etsa dintho ka tsela e hlokang tshekamelo ka ho thola
kapa ho se bontshe maikutlo. Mohl. Morena De Klerk o bontsha boitholelo ha ho
buuwa ka ditaba tsa kgethollo. Che, nna ke tla ba bontsha boitholelo tabeng ena:
nkeke ka hlahisa maikutlo a ka. Hobaneng eka o sebedisa boitholelo tje monna,
bontsha maikutlo a hao!
sa hao kapa bowena. Boiketsi ba ho thusa.
kelello kapa bowena ba hao bo be matla. Boiketsi ba ho tiisa. (bap. Tiisetso, thoalo).
moroalo ka bowena ntle le taelo. Boemo ba ho kena mathateng ka bowena kapa ho
kena tabeng tse boima ntle le ho laeloa. Boiketsi ba ho jara.
ho nka kano. Ketso ya ho dumela ho etsa ketso e itseng tlasa tumellano. Boiketsi ba
ka lebaka le itseng. Boemo ba ho ikhalefisa. Boiketsi ba ho hlahafatsa. (mm. Hlaha,
boiketsi ba ho hlalosa. (mm. Hlalosa, hlolosetsa, hlalositse, hlalosang, tlhaloso).
ikutloisa bohloko ka baka le itseng. Boiketsi ba ho hlekefetsa.
sekodi mmeleng ka ho hloekisa kapa ho hlatsoa ka ntho e itseng. Boiketsi ba ho
papadi e itseng. Boiketsi ba ho hloma pele.
etsa ketso e itseng bakeng sa motho emong kapa bowena. Boiketsi ba ho hlopha.
ho ba lekgoba la ketso tse itseng. Boemo ba ho ja tloae. /bon. Maitloaetso/.
ho se dumellane ka taba kapa ketso e itseng pakeng tsa batho kapa mokgatlo. Boiketsi
maemong a ho etsa ketso e itseng. Boiketsi ba ho lokisetsa.
Boitokiso (bo-it-uki-saw) /preparedness/ Ketso ya ho itokisa kapa ho ba malala-alaotsoe. Mokgoa wa ho ba maemong a lokileng bakeng sa ketsahalo e itseng, e tlang
ho etsahala nako e tlang. Boemo ba ho dula o itlhophisitse.
ntho ka bowena ntle le thuso. Boemo ba ho laola bowena. (mm. Tsamaya, tsamaisa,
tsamaile, tsamayang, motsamao, motsamai) (bap. boipuso).
joetsoa ka melao ya mosebetsi lekgetlo la pele; ketsahalo e bonahatsoang le ho
tokoloho kapa ditshoanelo. Boemo ba batho ba ntoeng ya boipuso. Boiketsi ba ho
bohloko ba pelo kapa maikutlo ka bowena. Boemo ba ho kokobetsa bohloko ba pelo
kapa sera ntle le thuso. (bap. tshireletso).
mmele o motenya kapa boima haholo. Boemo ba mmele o moholo hofeta tekanyo;
ba dihlong ka bowena ba hao ka baka la ketso e itseng, e tlontlollang. Boemo ba ho ba
phethahatsa ketso e itseng bakeng sa motho emong kapa bowena. Boiketsi ba ho
ho kena ditabeng tse sa ameng moetsi; ho etsa ketso e itseng ntle le tumello kapa
etsa hore o sokole ka bowena. Boemo ba ho etsa ketso e senang mosola. Boiketsi ba
ka baka la tshokolo kapa tshotleho. Boiketsi ba ho sokolela.
atamela pela motho kapa ntho e itseng. Boemo ba ho ba haufi. Boiketsi ba ho sotetsa.
tshotleho ka bowena ka ketso tse itseng. Boiketsi ba ho sotla.
le ha batho babang ba rata ho sebedisa lentsoe lena ka modumo wa “U” o tebileng
makgatheng a ho etsa ketso e itseng. Malala a laotsoe. Boiketsi ba ho lokisa.
Boitumelo (bo-it-ume-law) /happiness/ Ketso ya ho itumela kapa ho bontsha thabo e
ho dumela. Tlh. Hangata lentsoe lena le sebedisoa ke Batswana.
boemong bo hodimo ka bowena. Boiketsi ba ho tumisa. /bon. 0/.
Bojadikata (bo-ja-di-ka-ta) /great starvation, recession/ Tlhokeho ya dijo e kgolo
Bojoala (Bo-jwa-la) (bojwala) /beer/ Seno se tahang kapa tawang. Seno se
Bojoale (Bo-jwa-le) /present/ Nako yona ena. Honajoale. Eseng hosane kapa
Bojoalo (bo-jwa-lo) /typical/ Sebopeho seo ntho kapa motho a hlalosoang ka sona se
Bojoang (bo-jwa-ng) /grass/ Semela se ka sebedisoang molemong wa phoofolo kapa
ba sebedisa lentsoe lena ba poma “bo” mme ho sale “joang”. /bon. Majoang/.
teboho ka pina kapa diketso tse itseng. Mael. Ho boka dikgomo: ho dumedisa. Mael.
Boka (bo-ka) /to make love, to have sex/ Ho robala le motho e motona kapa e
Boka (bu-ka) /polish/ Mafura a tlotsang dieta, fatshe ka hara ntlo kapa thepa ya ka
Bokaba (bo-ka-ba) /primitive/ Boemo ba motho kapa ntho e sa hlalefang. Mokgoa
wa sekgalekgale wa ho phela. Ketso ya motho kapa ntho e sa rutehang. Tloaelo tsa
Bokahare (bu-ka-ha-re) /an inside of/ Dipakeng tsa ntho e itseng; sebaka se ka hare
sa ntho e itseng. (bap. bohare).
boemo bo bonahalang ka sebopeho sa sona se hlahelletseng; lefetodi la bokatlase.
motho ya tsamayang ntle le morero kapa sepheo. Mokgoa wa motho ya joalo. Tloaelo
le mokgoa wa motho ya hlolehileng dithutong tsa hae ebile a etsa diketso tse mpe
Bokamoso (bo-ka-mus-aw) /future/ Motsotso, motsotsoana, hora, letsatsi, kgoedi
kapa selemo se tlang. Nako e tlang. Nako e latelang e tlang ho fihla ka mora nakoana
e itseng. Boemo ba motho ha bo hlalosoa ho ya ka nako e tlang. (bap. Kamoso).
nngwe kapa sebakeng seleseng. Ho kgobokana nqa e le nngwe.
tsa motho e motshehadi le e motona. (bap. Kotana).
hlahlojoa kantle, ntle le bokahare ba yona; ponahalo eo leihlo le e bonang, e
Bokaota (bo-ka-o-ta) /vagrant, rolling stone/ Boemo ba motho ya tsamayang
dibakeng tse ngata ntle le morero kapa sepheo sa bohlokoa. (bap. lekaota).
Bokapele (bu-ka-pe-le) /front side/ Lehlakore le ka pele la mmele kapa ntho;
Bokatlase (bu-ka-tla-se) /lower side, underneath/ Sebaka se hlahelletseng tlase kapa
Bokebekoa (bo-ke-be-kwa) /crime/ Ketso ya motho ya phelang ka ho utsoa,
qhekanyetsa le ho hlekefetsa ho fihlella seo a se batlang. Mosebetsi wa sekebekoa
Bokeno (bu-ken-aw) /entrance/ Sebaka seo batho ba tsamayang ho sona ha ba kena
sefate, lejoe kapa ntho e itseng ho etsa setshoantsho. (mm. Kgoba, kgobile, kgobang,
Bokgabane (bo-kga-ba-ni) /gentlemanlike, gentleness/ Ketso ya ho ba kgabane kapa
ho bontsha tlhompho. Boemo ba mohlankana kapa monna ya ketso tse ntle kapa
boteng ba bophelo ka popelong ya mosadi kapa motho e motshehadi. Boemo ba ho ba
Bokgale (bo-kga-le) /past tense/ Ntho kapa ketso e etsahetseng nako e fitileng kapa
kgale. Ketsahalo ya polelo kapa maemo a ntho e etsahetseng kgale. Ketsahalo e
etsahetseng pele ho hona joale. Lentsoe le bontshang ketsahalo e etsahetseng kgale
kapa nako e fetileng. (bap. Bojoale).
tuma ka baka la mmino kapa ho bua haholo. (mm. Kgeleketsa, kgeleketso, kgeleke).
lebisang kotsing ka lebaka la bohlasoa ba moetsi. (bap. Sekgoahlapa).
thata a sa lefjoe. Ketso ya ho sebetsa ka thata ntle le moputso. Mosebetsi wa lekgoba.
Bokgonatha (bu-kgu-na-tha) /stinginess, parsimonity/ Boemo ba motho ya
timanang haholo; motho ya sa faneng ka seo anang le sona le ha se le sengata.
kgutshoanyane kapa ho hloka bolele. Boemo ba ntho kapa motho ya seemo seseng
seholo ho ya hodimo. Ka tsela eo eseng telele. (mm. Kgutshoanyane, kgutsufala,
tiileng. Letlalo la sejo se itseng ha se chele. /bon. makhalokhalo/.
lero seka sereledi seo eleng sona se ikarabellang bakeng sa ho nahana, utloa, bona,
thetsa, rera, kapa ho bontsha diketso tsa motho kapa phoofolo e phelang. /bon.
Bokoala (bo-kwa-la) /cowardice/ Boemo ba lekoala kapa motho ya tshabang ho
ketso e itseng. Mosebetsi kapa boemo ba lekoala.
Bokoata (bo-kwa-ta) /barbarism, uncivilised act/ Boemo ba koata kapa motho ya
etsang diketso tse sa tsamaisaneng le sejoalejoale. Ketso ya ho etsa ntho tsa sekgale
Bokomonisi (bo-ko-mo-ni-si) /communism/ Mokgoa, tumelo le moetlo o
Bokopa (bo-kop-a) /without tail/ E hlokang mohatla. E senang mohatla kapa mosela.
kapa kelellong. Tlhokeho ya ho phela hantle. Bosio ba mafolofolo kapa matjato.
le thuto e fetang kamoo ho hlokahalang kateng; ho ba bohlale haholo
Bolacha (bo-la-cha) /simple/ Ka tsela e bobebe kapa e bobebo. Ka tsela e bonolo e
hlokang bothata. Ha bonolo ntle le tshitiso.
Boladu (bo-la-du) /pus, purulence/ Madi a bodileng a leqeba. Metsi, seka lero, a
Bolakara (bo-la-ka-ra) /candle holder/ Sesebedisoa se tshoarang lebone kapa ntho e
hohle ntle le sepheo kapa morero o tsitsitseng.
Bolala (bo-la-la) /that one over there/ Lesupi le bontshang ntho e hole e qalang ka
tlhaku “B” ; lentsoe le sebedisoang ho supa ntho e hole ka ho toboketsa. Mohl. Ke
Bolao (bo-la-o) /habitat/ Sebaka seo phoofolo kapa ntho e itseng e dulang ho sona
kapa teng; sehaelo sa phoofolo kapa ntho e itseng. (bap. selao).
mosebetsi o lefang tshebeletsong tsa mmuso kapa tsamaiso. /bon. 0/ (bap. selelapa).
bolaye: ha feela motho a jele a kgotshe, tseding ha di hlokahale.
Bole (bo-le) /that one/ Lesupi le bontshang ntho e hole e qalang ka tlhaku “B”.
Lentsoe le sebedisoang ho supa ntho e hole. Mohl. O bua ka bohobe bole.
haholo tse metsi, kapa tse ka tsheloang. /bon. malekana/.
nang le tshepiso ha e phethahatsoa. (bap. selekane).
metsi, kapa tse ka tsheloang. /bon. maleke/ (bap. mmolopita).
Bolela (bo-le-la) /report/ Ho fana ka tlaleho ya ketsahalo e itseng. Ho bua ka se
Bolele (bu-le-li) /does not mean/ Se sa hlaloseng seo ho buuwang ka sona; seo eseng
Bolele (bo-le-le) /amoebic plant, amoeba/ Semela se melang majoeng a dinoka tse
phallang metsi, se hlokang mahlaku joalo ka dimela tse tloaelehileng. /bon. 0/.
Bolelele (bo-le-le-le) /height/ Bophahamo ba motho kapa ntho e itseng ka ho ya
hodimo kapa ha e lekanyoa ka botlase le bophahamo. Boemo kapa sebopeho sa ntho
Boleleri (bo-le-le-ri) /act of wandering/ Boemo ba moleleri kapa motho ya
tsamayang a lelera. Ketso ya ho lelera kapa ho tsamaya hohle hohle ntle le sepheo.
Bolelletse (bu-lel-le-tse) /told/ Bokgale ba ho bolella.
diphoofolo. Tshebediso ya mobu le dijalo bakeng sa bohwai. (bap. Molemi, sehwai).
mantsoe a mabedi eleng “boo” le “eleng”.
Boleng (bo-le-ng) /worth, value, quality/ Boemo bo boholo ba ntho ha e bapisoa le
tse ding. Tokafalo le netefalo ya ntho e rekisoang kapa e rekoang.
Bolepi (bo-le-pi) /fortelling/ Boemo ba ho bontsha ketsahalo e tlang ho etsahala pele
Bolepu (bo-le-pu) /spider web/ Moaho o etsoang ke sekgo.
mmele o be bohloko kapa o kule. Boemo ba ho kula.
Bolofa (bo-lo-fa) /absenteeism, absconding/ Boemo ba ho ba sio mosebetsing kapa
lematsa wa heno. Mokgoa wa moloi kapa motho ya nang le lehloyo, mona, bosoto,
pelompe kapa ya kgahlanong le botle.
Bolokeha (bo-lo-ke-ha) /save, protected/ E tlasa tshireletso kapa bolebedi; e kekeng
diphoofolo tsa kgomo. (bap. Mmitedi, moitedi).
ya mmuso wa naha enngwe le bahatelli ba yona. (bap. Tokoloho).
Bolona (bu-lu-na) /yourselves/ Lona ntle le batho kapa motho emong. (bap. botsona).
Bolotsana (bo-lo-tsa-na) /deception, manipulation/ Mosebetsi wa molotsana kapa
motho ya jalletsang ba bang. Ketso ya moqhekanyetsi.
tshoawa phoso ntle le mabaka. Ho etseletsoa ntle le bonnete. Ho ba madi a mabe.
Bomadi-matsohong (//) /guilty/ Boemo ba ho ba le seabo polaong ya motho ya
itseng. Ho ba le seabo tlefetsong ya motho ya itseng. (bap. molato).
Bomang (bo-ma-ng) /who (plural)/ Batho ba feng: lebotsa le batlang ho tseba ka
batho ba itseng ba sa tsejoeng. (bap. bafe, mang).
Bomashome (bu-ma-shu-me) /tenth/ Ya makgetlo a leshome; ya leshome kapa palo e
latelang robong ka palo. /bon. 0/ (bap. leshome).
boemo ba motho ya jalletsang ba bang; motho wa diketso tse qhekanyetsang; mokgoa
wa motho ya tloaelehileng ka boqhekanyetsi.
tsamaya le ho dumellana ka bolona. Ketso ya sehlopha sa batho ka mmoho.
Bomodimo (bo-mo-di-mu) /godliness/ Ponahalo ya tokafalo ka diketso; sebopeho le
mokgoa wa motho ya lokileng.
Bomong (bu-mu-ng) /soloism, solo, oneness/ Ka tsela eo ho senang mothusi. Ka tsela
eo oleng mong. Ka bowena feela.
Bomoso (bo-mos-aw) /future/ Nako e tlang: motsotso, motsotsoana, hora, letsatsi,
beke, kapa kgoedi e latelang. (bap. kamoso, hosane.
boemong ba taolo ka baka la tlholo ya hae; motho ya tshajoang ka baka la matla a hae
chebeho ya yona ya leihlo e kgonang ho e bona. E pepeneneng mahlong a mmohi.
Bonahale (bo-na-ha-li) /unclear/ Eo leihlo le sa e boneng hantle. Mohl. Mongolo ona
bonoe kapa e be pepeneneng ya mahlo. Ho hlakisa taba kapa ketsahalo e itseng.
Bonaila (bo-na-ila) // Boemo ba mmala o mosoeu wa maoto a pitsi bo akgang
makgisa; makgisa a maoto a koatola a mmala o fapaneng.
Bonala (bo-na-la) /wealth, abundance/ Boteng ba kgora, monono le ntho tse
batloang bophelong. Bongata ba ntho tsa bohlokoa tse batlahalang. (bap. nala).
Bonamelo (bo-na-mel-aw) /outskirt/ Bokantle ba motse kapa toropo. Moo maoto a
nameloang teng. Moo ho fellang ntho e itseng teng. (bap. Sekgutlo, leqola).
emong le yena a o bone. Ho ya ho motho le yena a ye ho wena ka mabaka a itseng.
hao bo a hlopha hobane bo re qabanya le batho.
Bonatla (bo-na-tla) /giganticness/ Ponahalo kapa boteng ba mmele o moholo. Boemo
ba ho ba senatla kapa sefonthoane. Boholo ba mmele ba motho. (bap. Senatla).
Bone (bo-ni) /seen/ Bokgale ba ho bona.
Bone (bu-ne) /foursome/ Ba bane ka palo. Ba fetang boraro ba le ka tlasa bohlano.
Bonela (bo-ne-la) /expose/ Ketsetso ya ho bona. Ho bona bofeela ba motho kapa
Bonesa (bo-nis-a) /to light/ Ho etsa kganya ka tlung kapa hara ntlo kapa moo holeng
lebone. (bap. Kgantsha).
kganya e be teng kapa lefifi le fele.
Bongaka (bo-nga-ka) /medical/ Boemo ba ho ba ngaka kapa motho ya phekolang
mamarela tumelo ya hae le ha ho ka ba le diphetoho tsa mofuta ofe kapa ofe; motho
ya ngangellang ho latela le ho emela tumelo e itseng, mme ho se tsela ya hore a ka e
Bongata (bo-nga-ta) /plural/ Palo e fetang bonngwe. Palo e habedi kapa hofeta moo;
tse ngata hofeta bonngwe. Batho ba palo e hodimo ha e baloa. Ketso ya ho ba ngata.
batho ba palo e hodimo. Batho ha ba tletse sebakeng.
Bongoana (bo-ng-wa-na) (bongwana) /childishness, naiveness, senility/ Ketso tsa
ngoana kapa boemo le sebopeho sa motho ya dilemong tse tlase. Tlhokahalo ya ho
Bongoanana (bo-ng-wa-na-na) /girlish like/ Sebopeho, tsela le ketso ya ngoanana; ka
tsela ya motho e motshehadi ya so nyaloang ebile a le monyane. (bap. Bosetsana).
Bonna (bon-na) /manhood/ Seemo, boemo, sebopeho kapa ketso ya monna. Tsela eo
motho e motona a itshoarang ka yona. Tloaelo kapa mokgoa wa motho e motona;
ketsahalo e mabapi le motho wa monna kapa e motona. (bap. senna).
Bonna (bun-na) /myself/ Seemedi se bontshang motho ka boyena ha e le moetsi wa
Bonna (bun-na) /I, personally/ Nna ka sebele ntle le emong.
Bonne (bon-ne) /foursome/ Tse nne kapa tse nang le mahlakore ka palo; tse fetang
Bonnete (bun-net-e) /reality, actuality/ Ketso ya nnete kapa tsela e bontshang
tlhokeho ya leshano. Boemo ba netefatso. Pontsho ya toka.
ba ka tlase ho pedi. Palo e nyane kapa bonyane bo sa feteng bobedi.
hanyetsane le ho dumellana ka nako tse ngata. (bap. ntsoeleng, marematlou).
bolelang tse tla etsahala nako e tlang ka sepheo sa tefo. (bap. Boupelli).
ka moso tse amanang le bokamoso ba motho kapa ketso e itseng. (bap. senohi,
Bonokoane (bo-nuk-wa-ne) /crime/ Mokgoa wa senokoane kapa motho ya jalletsang
Bonolo (bu-naw-law) /easy, simple/ E etsahalang ka tsela e bobebe. E etsahalang ntle
le bothata kapa boima. E lelemelang ha e etsoa. Eo hoseng thata ho e etsa. /bon.
lebeletsoe kateng. Ha ho bonolo ho ya ka tsela eo eneng e nahannoe.
hlokang bohale kapa bothata. Motho ya ikokobeditseng. (bap. hlaha).
motho ya tsamayang hohle a sa dule sebakeng seleseng ka baka la mosebetsi wa hae o
ho etsa se itseng hofeta bongata ba batho.
lebitso la yona le qalang ka tlhaku “B” ka ho toboketsa.
itseng e lebise mahlo ho ntho e itseng. (mm. Bona, bonana, bone, bonoa, bonang,
Bonotshi (bo-nots-hi) /oneness/ Ntle le batho kapa ntho tse ding. Bowena feela ntle
le motho kapa ntho e itseng. (bap. Bodutu).
bososela ka tsela e bontshang taba e itseng. (bap. Bobotheha).
Bonyane (bon-ya-ne) /dimunitiveness/ Ketso ya ho ba nyane kapa ho ba ka tsela e
Bonyane (bon-ya-ni) /at least/ Ka mokgoa kapa tsela enngwe e itseng ntle le e
kgethiloeng. Ka tsela e bobebe, e hlokang bothata. Mohl. Bonyane o ke be o kgethile
mosadi kapa monna wa motho emong yena a nyetse kapa a nyetsoe. Lerato la motho
ya nyetseng le mosadi kapa monna eo eseng wa hae. (bap. Nyatsi, bofebe).
boemo ba senyofu. Ketso ya ho nyofa. Boemo ba lenyofonyofo kapa motho ya jang
lenyolonyolo: motho ya hlokang nnete ka ho iketsa eka o wa tseba empa ho sejoalo;
motho ya fetolang nnete ka tsela ya hae kapa e utloisisoang ke yena fela. (bap.
motho ya moholo mosebetsing o itseng wa letsema. Ketso ya ho okamela batho
sebaka sa batho ba kulang kapa ba lemetseng se senyane. (bap. kalafong).
mosebetsi wa motho ya shebanang le bababi, bakudi kapa batho ba lemetseng
boikemisetso. Ka mokgoa o nahannoeng wa ho etsa ketso e itseng. (bap. bomo)
batleng ho sebetsa; boemo ba motho ya sa batleng ho hula ka thata kapa ho theohela.
taba; mosebetsi wa paki kapa motho ya hlahisang nnete. Ntho e nepahatsang
ketsahalo ka ho hlahisa ntho e itseng. Seo paki e se buang. /bon. 0/ (bap. boikgodiso).
Bopapaedi (bo-pa-pa-e-di) /fugitiveness/ Ketso ya ho papaela kapa boemo ba motho
ya mathang a sa kgaotse. Boemo ba mopapaedi kapa motho ya balehang ka ho matha
Bopedi (bo-pe-di) /of north sotho (bapedi)/ Ka boemo kapa tsela ya Sesotho sa
teng Basotho ba sebaka seo. (bap. Sepedi, Bosotho, Lesotho, Mosotho).
kapa ho etsa wa heno hampe. Tlhokeho ya lerato.Tlhokahalo ya botle ho motho kapa
ntho e itseng. Ho se be le lerato.
Bophara (bop-ha-ra) /width/ Boemo ba ntho efe kapa efe ha e lekangoa ka ho isa ka
bosoeu le botsho. Bosoeu le botsho ho ntho e le nngwe.
ba mmala o mosoeu le o motsho phoofolong e tshehadi. (bap. phatshoana).
ya batho, diphoofolo le dikokoana hloko. Tlhaloso ya boemo ba motho ha bo bapisoa
le diketsehalo tse mabapi le yena. Ho phela lefatsheng.
le mekgoa e metle, e bontshang mohau, mamelo le kutloelo bohloko. Ho ba boemong
fihlela boemo bo felletseng. Boemo ba ho akaretsa sephetho.
Bophirima (bop-hi-ri-ma) /west/ Sebaka seo letsatsi le dikelang teng. Sebaka se
Bophirimela (bop-hi-ri-me-la) /west/ Sebaka seo letsatsi le dikelang teng. Sebaka se
shebaneng le nqa ya bochabela. Moo ho dulang batho ba bophirima. (bap.
kapa ho etsa diketso tsa phoofolo. Ketso ya phoofolo ha e etsoa ke motho.
Bopile (bo-pi-le) // Bokgale ba ho bopa.
kapa wa monna ka sebopeho se itseng sa diketso. Ketso ya poho.
ho etsoa dintho kapa diketso tse itseng. Ketso e bontshang lepotlapotla kapa ho
potlaka. (bap. Lepotlapotla).
holang hofeta dilemo tsa monga ona; bo sephara, bo botenya hofeta dilemo tsa motho.
bona ntho tse tlang ho etsahala ka moso ka semoya. Mokgoa wa moprofeta kapa
motho ya bonang kapa ya tsebang tse tlo etsahala ka thuso ya moya o halalelang;
morumuwa wa Modimo ya hlalosang tse tlang ho etsahala. (bap. Senohi, senohe).
Boputsoa (bo-puts-wa) /blue like/ Boteng ba mmala o moputsoa. E putsoa ka mmala;
ya mmala wa lehodimo le hlakileng kapa le seleng le bohoeng ba ntja.
motho ya sa rutehang. Mokgoa wa motho ya phelang sekgale. (bap. Leqaba).
ntho e itseng. Mokgoa wa moqapi kapa seqapi.
hae ebile a etsa diketso tse mpe haholo. Tlh. Lentsoe le nepahentseng ke
hapa ka tsela e mpe; ho fumana se batloang ka tsela ya ho jalletsa.
Boqhekoana (bo-qhe-kwa-na) /agedness of a woman/ Boemo ba motho e
Boqheku (bo-qhe-ku) /agedness of a man/ Boemo ba motho e motona ya tsofetseng;
etsa ketso e itseng ka ho bontsha menyakoe. (bap. kguba).
ho sebedisa setho se itseng sa mmele. Ketso ya seqhoala. Tlholeho ya ho etsa dintho
tse itseng ka baka la boemo ba mmele kapa kelello e hlokang bophelo bo botle.
puisano le motho kapa ntho e itseng. Ketso ya ho ba sera kapa mohlouwa. (bap. Sera,
Borahane (bo-ra-ha-ne) /Waxbill/ Mofuta wa nonyana e nyane, e mokobolo o
monyane, e jang peo; eo hangata e bonahalang nakong tsa mocheso; e mebala e
nang le nako e nyane e tsoetsoe. /bon. maraki/ (bap. ntjanyana).
borahane, e tholahalang haholo Afrika Borwa le Lesotho; e sefuba sa mmala wa
Boraro (bo-ra-ru) /triple, trio/ Ka tsela ya palo e fetang bobedi e le ka tlase ho bone;
ka tsela ya dibini tse tharo. (bap. Tharo) /bon. Mararo/.
kapa ntho e itseng. Boemo ba morapedi. (bap. Bodumedi).
Borata (bu-ra-ta) /voluntarily/ Hoa ketso kapa ketsahalo ya mmele: ka tsela e
hlokang taolo ya kelello kapa mmele; e tsahalang ntle le boikemisetso.
thetsoa. E lelemelang ha e jewa kapa e koenyoa.
Boreletsana (bo-re-le-tsa-na) /very smooth/ E thellang haholo ha e thetsoa. E
Borobedi (bo-ro-be-di) /octagon/ Ka tsela ya mahlakore kapa palo e fetang bosupa e
le ka tlase ho robong. E nang le makgutla kapa ntlha tse robedi. (bap. Robedi).
empa e le ka tlase ho leshome. E nang le makgutla a robong. (bap. Robong).
Borokgo (bo-raw-kgaw) /bridge/ Sebaka se ka hodima noka kapa ntho e itseng se
feela ntle le ho sebetsa; o keke o fuwa feela ntle le ho sebetsa. Mael. Kgomo ya
boroko: motho ya botsoa haholo. Sekgoba.
Boroku (bo-ro-ku) // Mofuta wa kokoanyana, seka kokoanahloko, e nyane haholo e
Borui (bo-ru-i) /wealth/ Boemo ba morui kapa motho ya nang le thepa, chelete,
mohlape kapa dintho tse ngata haholo. Boemo ba ho ba le leruo. (bap. Morui, leruo).
fanang ka thuto ya sedumedi kapa tumelo e mabapi le Modimo. (bap. Moruti).
seseng sa mmele ka baka la kotsi kapa bokudi. /bon. 0/.
lehlakoreng le letshahadi la bochabela kapa le letona la bophirima. Moo Basotho ba
Bosa (bo-sa) /is true/ Kannete; ka ho phethahala ntle le leshano; ka botlalo le nnete.
Bosadi (bo-sa-di) /womanhood/ Boemo ba mosadi bo tletseng. Boemo ba motho e
tsela e mpe ka ho fetisisa. Diketso tsa satane. Tshutshumetso ya satane e bontshang
bokgopo, bosoto, lehloyo le diketso tsohle tse mpe.
Boseberoane (bo-se-be-rwa-ni) /meagre, dimunitiveness/ Bonyane ba ntho e itseng
ha e fiwa motho kapa e etsoa. /bon. 0/.
Bosedi (bu-se-di) /carefulness, meticulousness/ Ketso ya ho ba sedi kapa maikutlo a
kelohloko e kgolo. Ketso ya ho hlokomela se etsahalang kapa se etsoang.
kapa moya dipakeng tsa ntho e itseng. (bap. Sefe, dutla).
Bosehla (bo-se-hla) /yellowish/ Boemo ba mmala wa mothoebe o hlakileng wa lehe
kapa kopanyo ya botala le mmala wa namuni. (bap. Tshehla). Mael. Ho latola
Boseka (bo-se-ka) /cable/ Thapo e kgolo e tsamaisang motlakase. /bon. Maseka/
Bosekana (bo-se-ka-na) /wire/ Thapo e sesane (tshetshane) eo hangata e sebedisoang
le disebedisoa tsa motlakase.
tse ding. Ntle le bo bong. Mohl. Bohobe bosele. Botle bosele, jj.
Bosesane (bo-si-sa-ni) /narrowness/ Boemo ba mmele kapa sebopeho se hlokang
Bosesanyane (bo-si-san-ya-ni) /lankiness, thinness/ Tlhokeho ya botenya le bophara
ba mmele kapa sebopeho sa ntho e itseng. Ho ota. (bap. Moketa).
tsitsinyeha ka hodima metsi ntle le ho kgaqa; ho tsamaya metsing ka mpa le ho
bonnete. Tlh. Lentsoe le nepahetseng ke “boshano”. (bap. leshano).
Boshemane (bo-she-ma-ne) /boyishness/ Mokgoa le sebopeho sa moshemane kapa
motho e motona ya so beng monna kapa ntate. (bap.bohlankana, seshemane).
sa hae ka tsela e sa amoheleheng kapa eseng molaong. Mosebetsi wa leshodu kapa
Boshodu (bo-sho-du) /stinginess/ Boemo ba ho tima dijo kapa ntho e itseng. Ketso ya
Bosio (bo-si-aw) /absence/ Tlhokahalo kapa ho se be teng hoa motho kapa ntho e
hlokomele hore mantsoe, “bosio” le “bosiu” a na le tlhaloso e fapaneng haholo.
Bosiu (bo-si-u) /night/ Nako eo letsatsi le diketseng ka yona; nako ka mora shoalane
ha letsatsi le diketse kapa ho le lefifi ho isa hoseng pele letsatsi le chaba. (bap.
shoalane, meso) Tem. Mmadi a hlokomele hore mantsoe, “bosio” le “bosiu” a na le
tlhaloso e fapaneng haholo.
hlokang botio; puo e tshehisang. (mm. Boswaswi).
bo metsi. (bap. lesoe, mongobo). (mm. boswe).
Bosoha (bo-su-ha) /bachelorship/ Boemo ba lesoha kapa motho ya so nyaleng;
boemo ba monna ya so beng le molekane kapa mosadi. (bap. Lesoha, lefetoa).
kapa ya mmala wa se hadikiloeng. (bap. sootho).
motho a bososele.
moetlo wa Mosotho; motsamao le monahano wa Mosotho.
bopelompe. Boemo ba ho ba pelothata. Tlhokeho ya mosa le lerato. (bap. Soto)
Bosowa (bo-so-wa) /erupt/ Hoa seretse se chesang: ho tsoa mokoting kapa fatshe
Bosupa (bo-su-pa) /seventh/ Palo e fetang botshelela empa e le ka tlase ho robedi;
boemo ba ho ba supa; makgetlo a masupa. (bap. Supa).
makoloane mophatong. Boemo ba motho ya rutang bana ba sekolo. (bap. Mosuwe)
Bosweu (bo-swe-u) (bosoeu) /whitishness/ Boteng ba mmala wa lehloa. Ponahalo ya
mmala o mosoeu kapa mmala wa lehloa. (bap.tshweu).
tsela e ntle haholo. Mosebetsi wa motaki. (bap. taka, motaki, bonono).
Botala (bo-ta-la) /greenishness/ Boteng ba mmala wa semela kapa setlama. Ponahalo
ketsahalo eo kelello e hloloang ho e hlalosa. Boemo bo tebileng ba ho hlalosa
teba kapa ho kenella hare tlhalosong ya ntho e itseng.
ho ya tlase tlasa metsi.
nang le neo ya ho bua dipuo tse ngata tsa merabe emeng; tsebo ya ho bua dipuo tse
Botekatsi (bo-te-ka-tsi) /prostitution/ Boemo ba letekatsi kapa motho e motshehadi
mmele, haholo motho e motshehadi. (bap. Letekatsi, sefebe).
kapa e bapisoa le bohodimo. (bap. Bolelele).
Botenya (bo-ten-ya) /obesity, fatness/ Boemo ba mmele o moholo haholo. Ketso ya
ho phela joalo ka thamaha: tloaelo ya motho ya phelang ka tsela e hlaha, e bohale,
ebile a sa tsotelle letho.
Botharasi (but-ha-ra-si) /hermaphroditism/ Boemo ba motho kapa phoofolo e nang
le ditho tsa botshehadi le botona mmeleng o le mong. (bap. tharasi, tharasa, letharaso)
kapa kotanang le motho ya tshoanang le yena ka botona. Thobalano e sa hloekang
mahlong a Modimo: e pakeng tsa monna le monna. (bap. letharaso).
ho etsa ketso e itseng. Ketso ya ho ba thata. /bon. Mathata). Mael. Mathata a hloele
ho ya ka tsela eo eneng e nahannoe.
Boitshoaro bo botle ba ntho e phelang. (bap. setho, motho, ramosa).
setho sa mokga kapa mokgatlo o itseng. Kamano le tshebeletso e itseng e akgang
ka letsoho. E mabothobotho ha mmele e thetsa kapa ho ya ka kutlo ya thetso.
e botsho bo hlakileng haholo. (mm. Bothokwa) (sheb. Mebala).
tlhaloso e nepahetseng; kapa ya nahanang ka tsela e fosahetseng. Ketso tsa sethoto;
papadi ketsong e itseng. Boemo bo supang boikemisetso. Ho ba boemong bo
tsitsitseng ba mmele, kelello kapa motsamao; ho bua ntle le ho bapala kapa ntle le
papadi; ho ba sebopehong se thata kapa se thatafetseng sa mmele kapa sa puo.
hoa ntho e itseng. Ka mokgoa o felletseng.
motho eo ketso tsa hae di sa kgahlising. Ketso ya ho etsa dintho kapa diketso tse
Botle (bo-tle) /beauty/ Chebahalo e ntle ya sefahleho, sebopeho sa ntho kapa mmele
wa motho. Kgahleho e bonoang ke leihlo.
dipuo tse itseng; setumo sa motho ya tsebahalang mokgatlong, ya nang le
tlola molao ofe kapa ofe wa naha le wa lelapa.
Botlola (bo-tlo-la) /intimidate/ Ho tshosa ka mantsoe a boima kapa ka diketso tse
tshela dintho tse metsi kapa tse itseng. /bon. Dibotlolo/ (bap. lephaka).
tse itseng tsa mmele. Tlhodisano ya papadi ya hlanaphetho, ho jethema, ho qhoma,
ho qhothoma le ho pelekanya ditho tsa mmele. (bap. moipelekanyi) (mm. Tlola,
Botona (bu-tun-a) /masculinity/ Boemo ba ho ba motona kapa ponahalo ya bonna bo
feletseng ho motho. Boteng ba setho sa bonna mmeleng. (bap. botshehadi).
ba ho tsejoa kapa ho tloaeleha sechabeng kapa bathong ka baka la ketso tse itseng;
boemo ba ho tsebahala sebakeng le sechabeng ka baka la mosebetsi o itseng;
ketso e itseng. Tsebahalo sechabeng le naheng ka bophara. /bon. 0/ (bap. setumo).
Botsa (bo-tsa) /ask/ Ho batla karabo bakeng sa ketsahalo kapa lebaka le itseng.
Botsamai (bo-tsa-ma-i) /tourism, travelling/ Ketso ya motsamai kapa motho ya
Botsana (bo-tsa-na) /ask each other/ Ketsetsano ya ho botsa. (bap. Potsano).
Botsetsa (bu-tse-tsa) // Ketsetso ya ho botsa. (bap. Potsetso).
tloaelehileng; boemo ba motho ya fumanang boemo bo bonolo bo le thata. (bap.
ya bosadi bo tletseng. Ho ba le setho sa mosadi, ngoanana, nkgono kapa phoofolo e
ya motho ya tshekallang: wa tloaelo ya ho tsamaya methating ya dithaba le ho hloa
dilomo. Boemo ba motho eo papadi ya hae eleng ho hloella dithaba le dilomo.
Botshelela (bots-hi-le-la) /hexagon/ Palo e ka hodimo ho bohlano empa e le ka tlase
ho bosupa. Boteng ba mahlakore a fetang bohlano empa ale ka tlase ho bosupa. (bap.
pontsho ya ho tshepjoa. Boemo ba ho etsa diketso tsa nnete ka nako e beiloeng.
Botsikoane (bo-tsi-kwa-ne) /fowl flea/ Mofuta wa kokonyana seka nta eo hangata e
Botsitso (bo-tsi-tswa) /stability/ Boteng ba kgutso le taolo. Ketso ya ho tsitsa kapa ho
laola maemo ka tsela e ntle. Phediso mmoho le bosio ba morusu le pherekano.
ho sebetsa; boemo ba seotsa. Tloaelo ya seotsa. (mm. Botswa).
motsoadi. Ketso ya ho tsoala kapa ho ba le bana ba tlhokomelong ya motsoadi.
haholo. (bap. setsohatsana). (mm. botswahatsana).
tsoalloa sebakeng. Boemo ba ho ba moahi wa sebaka ka tlhaho. (bap. letsoalla)
Botsoetse (bots-we-tse) /new motherhood/ Boemo ba motho ya sa tsoa tsoala lesea, a
Botsofadi (bo-tsu-fa-di) /acience, antigue/ Boemo ba motho wa kgale kapa ya nang
le nako e telele a phela. Boemo ba motsofe.
Botsofe (bo-tsu-fe) /old-age/ Boemo ba motho ya hodileng haholo dilemong kapa eo
bakeng sa mabitso a qalang ka “DI” ka bongateng. Mohl. Dintja ka botsona. Dihoete
ka botsona. Dihole ka botsona. Ka botsona di keke tsa bua. jj.
Boulela (bo-u-le-la) /to be jealous/ Ho bontsha lerato ka tsela ya ho hloya motho ya
hao a bue, buisoe kapa a qoqe le batho babang ntle le mabaka a utloahalang.
kgomathetsa kapa tsitsisa dintho tse pedi kapa tse fetang moo ka ho e potapotisa
motho emong kapa babang. (mm. Booena).
shoeleng e yang teng. Sebaka sa mofu. Lebitla. (bap. mmamaotoanafinyela, lefu).
Boyona (bo-yaw-na) /itself/ Seemedi se bontshang kapa emelang lebitso la ntho e le
hlahisa modumo o kgonang ho hlalosoa ke tsebe ka thuso ya boko. Ho etsa modumo o
se ya kgonang ho phethahatsa seo a se bolelang. Kgeleke ha se mophethi wa seo a se
Bua (bu-a) (buwa) /operate/ Ho qhaqha mmele wa phoofolo bakeng sa ho ntsha
roka mmele wa motho ke ngaka e itseng. Tlh. Lentsoe le nepahetseng ke “buwa”
ho emela motho nyeweng. (bap. Mmuelli, moemedi, emela).
Buile (bu-i-le) // Bokgale ba ho bua.
babedi kapa ba fetang moo. (bap. Puisano).
bala eleng ho fana ka thuto, tlhokomediso, lesedi, boithabiso kapa ho batla bohlale le
tsebo e itseng. /bon. dibuka/.
ho ya ka mongolo wa sechaba sa teng. /bon. dibukantswe/ (bap. patlamantsoe).
Buketsa (bu-ke-tsa) /to produce bad smell/ Ho ntsha monko o mobe haholo ka setho
seseng sa mmele. Ho nkgisetsa ka monko o bohale.
Buletse (bu-le-tse) // Bokgale ba ho bulela.
Bureditse (bu-re-di-tse) // Bokgale ba ho buretsa.
Buresitsoe (bu-re-di-tswe) // Boetsuwa ba ho buretsa.
Buretsa (bu-re-tsa) /hit hard/ Ho otla ha bohloko, ka thata, kapa ka ntho e thata.
wa sechaba. Ho laola sechaba, naha le moruo wa yona. Mael. Ho busa pelo: ho
lapeng, mosebetsing kapa sebakeng se itseng. Ho ba le taolo ya dintho.
baka la ditshenyehelo; ho lefa seo motho a se lahlehetsoeng mosebetsing; ho fa
entsoeng ho ya se entseng. Mael. Kgalapa di a buseletsana: Motho ya kileng a etsoa
hantle ke emong le yena o etsa joalo. Ho etsetsana botle; boemo ba batho ba
etsetsanang tse ntle ka ho kgutlisetsana botle mmoho.
ntho e tsoang teng.
diphoofolo ha di phomotse, hangata bosiu.
Lesotho. Tem. Pitsetso ya semelo e nepahetseng ya lebitso lena ke Botha-Bothe.
Butle (bu-tle) /slowly/ Ka tsela e lenama kapa e sa tatang.
Butle (bu-tle) /gently/ Ka tsela e bonojana e sa kgehlepetseng. (mm. butlebutle).
kapa boemo bo itseng. Mohl. Butle hle monna! Butle o nkutloisa bohloko!
empa e bontshang hore ketsahalo e tla fela. (mm. butle-butle).
motho kapa phoofolo. Ho qhaqha mmele wa phoofolo bakeng sa ho ntsha dikahare;
wa motho ke ngaka kapa motho ya itseng. Tlh. Lentsoe le nepahetseng ke “buwa”
eseng “bua”. Lentsoe “Bua” le hlalosa puo le molaetsa o itseng.
Tlhaku ya boraro (3) Sesothong. Re ka re ena le dikgang (controversy) hobane batho
ba neng ba re ba nchafatsa Sesotho ba ile ba e fetolela ho “tj”. Lebakabaka e le ho
patlamantsweng ena ho etsa hore mmatli wa mantswe a seke a sokola.
mmala wa phoofolo: e hlooho kapa sefahleho se sesoeu le mmala wa mmele o
motsho, kapa o mosehla, kapa o mokgunong. (mm. tjhaba).
phoofolo e tshehadi: e hlooho kapa sefahleho se sesoeu le mmala wa mmele o
motsho, kapa o mosehla, kapa o mokgunong. (mm. tjhabana).
Chabetse (cha-be-tse) // Ketsetso le bokgale ba ho chaba. (mm. tjhabetse).
kapa boteng ba letsatsi. Ho bonahala hoa kganya ya letsatsi. (mm. tjhabile).
tlontlolla pontsheng ya bohle. Ho otla ka tsela e phoqang ya shatjoang kapa ya
emong mme le yena a shadime ya mo shadimileng.
sebopeho se setle sa sefahleho kapa mmele. Ho rateha tshobotsi. (mm. tjhadimeho).
nngwe le ho e nahana ka tsela e fapaneng. Ho nahanela motho. (mm. tjhadimelo).
hore ketso e itseng e etsahale. Mohl. Letona le chaela kakanyo ya rona monoana. Ha
dumellana le seo ho buuwang ka sona kapa se koptjoang. (mm. Tjhaela, chaella).
ntho e be le mmele kapa sebopeho se phetseng hantle se batsi. (mm. tjhahliso).
matla o phetseng hantle; ho natlafala hoa mmele; ponahalo ya mmele o matla, o batsi.
kotutsoeng. Boteng ba se hlokahalang ka bongata.
Chaisa (cha-is-a) /collide/ Ho thetsa, thula kapa ho otlana ka mmele ka baka la kotsi e
lentsoe la Sesotho le ha le hloka sothofatso e ka bapisoang le lona. Lentsoe la
senyesemane, “chase” hase sothofatso ya lentsoe lena ka lebaka la moelelo o
mmele ka baka la kotsi e sa reroang. Ho etsa kotsi ya makoloi.
semela sa poone ha se le maemong a ho beha. (mm. tjhakatsa).
ahlotsoeng lekgotleng la dinyewe ka baka la tlolo ya molao. (bap. teronko) (mm.
sepheo se itseng. (mm. tjhalakiswa).
bontsha hore ntho e itseng e hloka bonnete; ho ntsha leshano le buuwang ka ho
seo a se etsang ha se sona. Boemo ba ho supa tlhokeho ya nnete. (mm. tjhanotso).
hananang le tshepiso e entsoeng pejana.
molekane ka ho etsa mokete wa lenyalo. (bap. nyala) (mm. tjhata).
Chatsi (cha-tsi) /vivicious/ E tletseng bophelo le matjato; e mafolofolo ka ho bua le
ka seemo sa kelello. Mohl. Ngoana enoa ha a mmele o batsi feela, ebile o kelello e
hantle. Re batla hore sefate sena se che. (mm. tjhe).
ho ba boemong bo hohelang ba sebopeho sa mmele le tshobotsi ya sefahleho; ho
rateha ka baka la bohloeki le moaparo o motle; pono e ntle e kgotsofatsng mahlo a
motho, le motho a lebisa leihlo ho wena. (mm. tjhebano).
leihlo ketsahalong e itseng kapa nthong e itseng. (mm. tjhebello).
hloko e kgolo. (mm. tjhebisiso).
ka ketsahalo kapa ntlha e itseng. (mm. tjhebo).
belaela o tlameha ho sutha, o suthele ba dumellanang le se buuwang.
ka holofatsang mmele ha a jewa kapa a newa. Motsoako o bolayang, o entsoeng ka ho
kopanya meriana e kotsi bakeng sa mmele wa motho kapa ntho e phelang. /bon.
lakatsang ho kopana le motho e motshehadi kapa e motona bakeng sa motabo. Mohl.
Ebe ke nnete hore monna ha a chele a ka hlokometsa bana ba masea?
Chella (chel-la) /lust for/ Ho ba le takatso ya mosadi kapa monna. (mm. tjhella).
bo tsohe bo fodile: maikutlo a khalefo a kokobela ha nako e ntse e tsamaya. Mael. Ho
ba phateng tse chesang: ho kula haholo ka tsela eo mokudi a hlolehang ho tsoha
moalong, moo a robetseng teng.
o moholo. Ho labalabela haholo. Ho lakatsa ka tsela e kgolo. (mm. tjhesehela).
kapa takatso e kgolo haholo. Tabatabelo e sa lokang. (mm. tjhesehelo).
itseng ka tsela e kgolo. Patlo ya ntho e itseng ka tsela eseng ntle. (mm. tjheseho).
Cheseho (chi-se-haw) /eagerness/ Mokgoa le maikutlo a ho batla ntho e itseng ka
matla; tabatabelo ya monahano e kgolo. (mm. tjheseho).
eo ntho e cheleng ka teng. Ho cha ka botlalo. (bap. lore!) (mm. tjhi!).
wa bosiu wa bacha ba metsaneng.
eo manaka a yona a leng sio; e hlooho e hlokang manaka. (mm. tjhitjana).
leqeba le be bohloko. Ho etsa hore motho a tsitsinye mmele bakeng sa mmino.
lebaka la pina kapa mmino. (bap. Mohobelo, mokgibo) (mm. tjhwatjhwasela).
tsitsinya mmele ka „baka la mmino wa diletsa. (mm. tjhwatjhwasela).
ntho e boima. (bap. Thuba, tletleranya) (mm. tjhwatla).
e itseng. (bap. thubo) (mm. tjhwatla).
nyamela hoa ntho e itseng ka potlako, mokoting kapa hara ntho e itseng. Ho nyamela
mosetsana ka dikgoka ho ya mo etsa mosadi. (bap. koetela) (mm. tjhobediso).
Chobela (chaw-be-la) /disappear/ Ho nyamela ka mokoting kapa hara ntho e itseng
ngoanana le mohlankana ka sepheo sa ho dula mmoho, joalo ka monna le mosadi ntle
le tumello ya batsoadi. Lenyalo le sa hlohonolofatsoang ke batsoadi. (bap. kwetelo).
Chobola (chaw-bu-la) // Ho bua hampe le motho ka ho se bontshe tlhompho le kgetho
e ntle ya mantsoe. (mm. tjhobola).
hantle le batho. Motho eo kgetho ya hae ya mantsoe e hlokang tlhompho.
kgahlanong le motho emong; tshebediso ya mantsoe a mabe kgahlanong le motho;
Choeha (chwe-ha) (choea) // Ho ntsha masepa a metsi ka sebono; ho nyela masepa a
masepa a metsi kapa a thapileng haholo. (mm. tjhweisa).
ntsha moya mothong kapa ho fedisa bophelo ba ntho e itseng. (mm. tjhweso).
Choeya (chwe-ya) // Tlh. Lentsoe le nepahetseng ke “choeha” kapa “choea”.
ya ho ba chomi ya motho emong ntle le bothata. (mm. tjhomatjhomano).
etsa setsoalle kapa kamano ya botsoalle. Ho ba chomi ya motho emong.
Chomi (cho-mi) /friend, acquintance/ Motho eo le amanang le yena ka setsoalle
feela empa ese wa heno kapa wa leloko. Motsoalle wa motho; mokgotsi wa motho
Chora (chaw-ra) /well postured/ Ho ba le mmele o emeng hantle, o molelele, oo
seemo sa ona o otlolohileng. (mm. tjhora).
Choro (chaw-raw) // Ketso ya ho chora: ho ba le mmele o emeng hantle, o molelele,
oo seemo sa ona se otlolohileng hantle. (mm. tjhoro).
sepalangoang se seholo, se nang le materoko, o tsamayang ka matla a mashala le
Tlhaku ya bone (4) ya Sesotho. Baqapi kapa bangodi ba pele ba Sesotho ba ne ba
nahana hore tlhaku “D” ha e sebediswe ka Sesotho. Ha se nnete. Tlhaku ya bone ya
puo ya Sesotho e ya sebediswa. E sebediswa ke Basotho mantsweng a mangatahadi
Tlhokomediso: ha ngata mantsoe a qalang ka “D” ke mangatafatsi (pluralizer).
Hape, amang a mantsoe a qalang ka tlhaku ena a sebedisoa a le ka bongateng. A
ngatafatsa mantswe a dintho tse itseng, haholo diphofolo, dintho le dimela. Mohlala:
a semelo/tlhaho a mangata a ka bonngweng a qalang ka tlhaku ena.
Daniele (ta-ni-e-le) /Daniel/ Buka ya bibele ya bomashome a mabedi le metso e
tsheletseng (26) testamenteng ya kgale.
testamenteng ya kgale. Tem. Lebitso lena, “deuteronoma” le bolela “tshoantshiso ya
molao” ka puo ya Sesotho.
Di (di) /they (things)/ Seemedi se sebedisoang ho emela mabitso a ka bongateng a
dintho. Mohl. Di teng kaofela. Di tsamaile le rangoane. Di kgutlile di kgathetse
haholo. Di ntle ha di dutse fatshe.
bongateng. Mohl. Dia tsamaya. Dia bonahala. Dia kenyeletsoa le tsona.
kaofela. Tlh. Ho molemo ho kopanya lentsoe lena ho qoba tlhaloso e sa utloahaleng
tlosa mmuso ka dikgoka ka sepheo sa ho kenya o mmuso omong. Ho etsa hore eng
kapa eng e wele. (bap. diha). Tem. Lentsoe le nepahetseng haholo la puo ya Sesotho
Diabanneng (di-a-ban-ne-ng) /man‟s confrontation/ Ketso e thata kapa e boima eo
ho nahanoang hore e tshoanetse banna feela. Bothata boo motho a kopanang le bona
Diabenya (di-a-ben-ya) /lightning/ Kganya e etsoang ke maru a pula nakong ya
dipula tsa letsolo. (mm. liabenya).
Diabolosi (dia-bo-lo-si) /satan/ Moya o kgahlanong le Modimo. Moya o sa batleng
toka, botsitso ba batho lefatsheng, mme o eketsa bokudi le bomadimabe. Lengeloi le
Diala (di-ala) // Se kgonang ho sheba ka ho phatlalla ntle le tshiro. Mael. Mahlo ke
Dialla (di-al-la) /before daybreak/ Nako pele letsatsi le chaba; hoseng ka meso kapa
hotsula kapa ho se ntsha moo seleng teng. (bap. Qaqapolotsa) (mm. Lilibolotsa).
Didibolotse (di-di-bo-lo-tse) /detached/ Bokgale ba ho didibolotsa.
Didietsa (di-di-ets-a) /ululate/ Ho etsa modidietsane kapa modumo wa tlholo ka
Dieketseng (di-eke-tse-ng) /girl after girl/ Lebitso la ngoana e motshehadi ya
hlahileng ka mora bana ba banana habo. Lebitso la ngoanana eo eleng keketso ho
lebitso lena le bolela “ntombifuthi” kapa “ntombizodwa”, ha ka puo ya setswana ba re
ke “ngwanyanakgape”. (mm. lieketseng).
diketso tse hlokang nnete; ho lahlehisa ka puo e fosahetseng. (bap. qhekanyetsa).
Diepeepe (di-e-pe-e-pe) /marvel(s)/ Boemo ba diketsahalo tsa meka le mehlolo;
mehlolo e meholo ka tsela e makatsang. (mm. liepeepe).
Diepetsane (di-epe-tsa-ne) /trouble maker/ Motho e motona ya masene, eo ka nako
merabe tseo di neng di etsahala Afrika e ka Borwa, mehleng ya morena Moshoeshoe
le Chaka. Nako eo tlala e kgolo eneng e rena ka yona: motho a ja motho, ntja e ja ntja,
buuwang ka tsona di le ka bongateng. (bap. Ding).
kapa eng e wele. (bap. dia). Tem. Lentsoe le nepahetseng haholo la puo ya Sesotho
Dihalefote (di-ha-le-fo-te) /share cropping/ Bolemi kapa temo eo batho ba babedi
bolemi ba karolelano boo sepheo sa bona eleng ho thusa monga tshimo ya sa
Dihaka (di-ha-ka) /wisdom teeth/ Meno a hlahang motho ya hodileng kapa ya
fetileng bongoana. Meno a hlahang dilemong tse pakeng tsa 16 le 20. Tlh. Lentsoe
lena le sebedisoa le le ka bongateng nako e ngata. (bap. haka) (mm. lihaka).
Dihele (di-he-le) /hell/ Sebaka seo ho dumeloang hore satane o dula teng; moo rafifi a
dulang teng kapa a tla isoa teng ka tsatsi la kahlolo. Lehae la satane. /bon. Dihele/.
dumele ka ho etsa kapa ho bua kgahlanong le. (bap. tsilatsila).
Dikae (di-kae) /date/ Lebotsa kapa lentsoe le bontshang hore moetsi o batla ho tseba
Dikela (di-ke-la) /to set/ Hoa letsatsi: ho nyamela bophirima. Ho phirima hoa letsatsi.
Diketekete (di-ke-te-ke-te) /multitude, masses/ Palo e kgolo ya batho e tlileng
le le ka bongateng ha le hlalosa boemo ba batho ba bangata. (bap. Sekete).
(haholo batho ba batshehadi) a kapjoang ka ho a isa hodimo le tlase ka letsoho. Tem.
Lentsoe lena le sebedisoa le le ka bongateng hangata. (mm. liketo).
se ratoang ke bongata ba batho. (mm. likhetho).
Dikgoka (di-kgu-ka) /by force/ Tsela ya ho etsa ntho ka ho sebedisa matla kapa
sebedisoa le le ka bongateng nako e ngata. Bonngwe ba lona ke kgoka. (mm.
dipuo tse sa utloahaleng le ho etsa diketso tse hlokang botsitso. (bap. tikoloho).
Dikronike (di-kro-ni-ke) /chronicles/ Buka ya bibele ya leshome le metso e meraro
bibele ya puo ya Sesotho ba ne ba sebedisa lentsoe lena “dikronike” ha hona le kgetho
Dila (di-la) /paint/ Ho neta lebota kapa ntho e itseng ka mobu kapa pente ya mmala o
itseng ka sepheo sa ho e nchafatsa kapa ho ntlefatsa. (mm. lila).
nngwe, bonngwe ba kobo ena ke “selala”. /bon. dilala/ (mm. lilala).
lebaka la ho noa joala bo bohale haholo; bofubetsoana bo bonahalang puonameng bo
sebedisoa le le ka bongateng nako tsohle. (bap. orisi) (mm. lilatsoa, dilatswa).
Dillo (tsa Jeremia) (//) /lamentations/ Buka ya bomashome (24) a mabedi le metso e
seo ho fanoang ka sona ntlong ya thapelo. Karolo e fumanoeng ka mora ho kotula e
tadimileng. Ketso tsa mehlolo tseo monahano o sa di utloisising hantle. (mm.
Dimenyamenya (di-men-ya-men-a) /sweets/ Sejo se nang le motsoako wa tsoekere
Dimo (di-mo) /cannibal/ Seja batho. Motho ya jang batho ba bang. Motho ya jang
nama ya batho. /bon. madimo/ (bap. ledimo) (mm. limo).
Dineo (di-neo) /gifted female/ Lebitso la ngoanana kapa motho e motshehadi eo ho
bongateng. (bap. Dife) Mohl. Ke batla tse ding. Le tlile le ding kajeno?
Dipakeng (di-pa-ke-ng) /between, in between/ Hara dintho tse pedi kapa tse fetang
palo eo. Hara mahlakore a mabedi. (bap. pakeng).
ka baka la lefu le itseng. Seka mongaopo o bakoang ke botenya kapa ho ipikitla pela
sebetsanang le tloso, kopanyo, keketso le katiso ya palo tse itseng. Lefapha la thuto le
rarolla mathata a itseng. (bap. bohlale) Mohl. Ke monna wa dipalo tse hodimo.
nka karolo ketsong eo sepheo sa yona e ka bang tlhodisano, boithapoloso kapa tlholo.
Dipesalema (di-pe-sa-le-ma) /psalms/ Buka ya bibele ya leshome le metso e robong
Diprovebia (di-pro-fe-bia) /proverbs/ Buka ya bibele ya bo mashome a mabedi ka
mora buka ya Dipesalema. Tlh. Lentsoe kapa lebitso la Sesotho ke Maele.
kapa ketsahalo e itseng ya mmele. Tlh. Lentsoe lena le dula le le ka bongateng.
dumelang hore ke mpho ya badimo; mosetsana eo ho nahanoang hore o filoe batsoadi
Disele (di-se-le) /different ones/ Seqolli se hlakisang ntho tseo ho buuwang ka tsona
ka bongateng ka ho kgetholla hara tse ding. Tse ding ntle le tseo ho buuwang ka
tsona.Tse fapaneng le tse bonoang kapa tse boleloang. (bap. Basele, bosele, sesele,
Disetsa (di-se-tsa) /to guard for/ Ketsetso ya ho disa. (mm. lisetsa).
Ditaba (di-ta-ba) /news/ Maemo a tikoloho ha a phatlalatsoa ke boraditaba,
tikoloho, sebaka le lefatshe. /bon. Ditaba/ (mm. litaba). Mael. Ho kena ditaba ka
sehlotho: ho ba ditabeng tse sa o ameng ebile o sa mengoa.
tse ntle. (bap. teboho) (mm. liteboho).
matlong. Mekgabiso ya ditshoantsho e etsoang ke Basotho matlong a bona. /bon. 0/
Lentsoe lena le sebedisoa le le ka bongateng hangata. (mm. litemetoane).
monate ebile di thabisa haholo. Mael. Tse sa jeseng ditheohelang: ditaba kapa
diketsahalo tse mpe ebile di sa utloise monate. (bap. Mathemalodi).
Mohl. Ha diyo moo reneng re di beile teng. Ke mang a itseng ha diyo? Ke di batlile
sebedisoang hape ke dinaha tse ding tsa lefatshe. /bon. Didolara, ditolara/ (mm.
maemo a dintho ka lebaka la pherekano. (mm. luba).
Duba (du-ba) /mix/ Ho isa ka tlase ka hodimo, ka hodimo ka tlase. Ho etsa motsoako
Dubakanya (du-ba-kan-ya) /disarrange/ Ho kopanya dintho ka tsela e mpe e
hlokang makgethe. Ho ferekanya ka diketso tse hlokang taolo. (mm. lubakanya).
kopanya dintho ka tsela e mpe e hlokang makgethe. Ho ferekanya ka diketso tse
lekgotla ha le kopana.
hofihlela letsatsi la nyewe kapa la lekgotla ha le kopana. (mm. lubiso).
e sa hloekang. Ho etsa hore metsi a be mabe. (bap. Tshilafatsa) (mm. luka).
o ahileng teng kapa moo o tsoaletsoeng teng. Tlh. Lentsoe lena “dula” ke lentsoe la
1652; ha ka nqe nngwe ba na le lebitso la bona la se Dutch le bolelang setulo. Mael.
moetapele nakoana e itseng ka baka la bosio ba ya tshoereng marapo. Ho etsa
mosebetsi wa moetapele ka baka la bosio ba hae. (bap. emela) (mm. lulela).
Dumedisa (du-me-di-sa) /greet/ Ho botsa motho ka tsa maphelo ha o kopana le yena
Dumedisitse (du-me-di-si-tse) // Bokgale ba ho dumedisa. (mm. lumedisitse).
ananela motho eo o phelang le yena, moahisane kapa motho ofe kapa ofe, ka ho
mmuisa ha o kopana le yena. /bon. Dumelang/ (bap. Fonaneng) (mm. lumela).
kapa ho ketso e itseng. (bap. Tshepa) (mm. lumela).
ananela batho bao o phelang le bona joalo ka baahisane kapa batho bafe kapa bafe, ka
ho ba buisa ha o kopana le bona nako efe kapa efe ka puo ya Sesotho. (bap.
Dumeleha (du-me-le-ha) /acceptable/ E amohelehang, e ananeloang, e molaong kapa
e ka buang kapa ya etsoa ka tloaelo. (mm. lumeleha).
Dumelehe (du-me-le-he) /unacceptable/ E sa amoheleheng: e sa hlokahaleng kapa e
hao ha bo dumelehe mohlankana tooe! Ha ho dumelehe ho sotla bana le basadi.
fanoe ka yona. Bokgale ba ho dumeleha. (mm. lumelehile).
dumella. (mm. lumelletsoe, dumelletswe).
tsoala neng kapa neng; ho ba boemong ba ho bontsha, hoa haholo phoofolo kapa
motho e motshehadi, hore peleho ya lesea kapa namane e ka ba neng kapa. (mm. lusa)
Dutla (du-tla) /leak/ Ho tsoa metsi ka baka la lesoba kapa mokoti nthong e itseng. Ho
E (e) /this one/ Lesupa le bontshang ntho efe kapa efe e le ka bonngweng, e haufi.
E (e) /that which/ Mohl. E bonahalang e le ntle haholo. E ratang ho loana ka
lebaka le sio. E fapaneng le tseding.
a “nahane”. Moelelo o fapana haholo ka lebaka la tlhaku “E” e qetellong ya lentsoe.
Ea (ya) /of/ Seemedi se bontshang thuo ka ho supa seo eleng sa motho kapa ntho e
motho emong ntle le mmuwi. Ntho eo eleng ya mmuuwa. (bap. tsabo) (mm. Yabo).
Eaka (ya-ka) /my, mine/ Seemedi se bontshang thuo e mabapi le mmuwi ntle le
motho e mong kapa mmuuwa. Ntho eo eleng ya mmuwi kapa moetsi. (mm. yaka).
ketsahalo e itseng. Mohl. Ekare bokudi ba hae bo a eba. O bonahala a phetse hantle
re tla mo fumana tje? Eba le maikemisetso ha o batla ho atleha.
Ebang (e-ba-ng) /if/ Ka lebaka la, ho tla etsahala se itseng kapa sena.
tlameha o qale ka ho hlapa ebe o wa ja. O lokeloa ke ho ja pele ebe o wa tsamaya.
tlang ho etsahala kapa se etsahetseng. Mohl. Ebe u tla khutla? Ebe bohle ba teng?
Ebe see o se buisoa ke eng? Ebe thato ya hae e tla phethahala tje?
ka tsela e itseng. (bap. Lejoale, abile). Tem. Mantsoe “abile” mmoho le “ebile” a na
le phapang e kgolo ka meelelo.
Ebileng (e-bi-le-ng) /consequently/ Hofeta moo; hodima moo.
tholoana; ho tlosa se aparetseng bokantle ba tholoana kapa sejalo se nang le
Eboleloa (e-bu-le-lwa) // Boetsuwa ba ho ebolela.
ba tlholeho bo bakoang ke phepelo ya moya. (bap. ahlama).
e etsahalang ka boyona. Boemo ba tlholeho bo bakoang ke phepelo ya moya. (bap.
lentsoe le bontshang ho dumellana le polelo ya mmuwi kapa taelo ya mmui.
E-e (air-air) /no, no/ Lentsoe le bontshang ho hanyetsana le se buuwang kapa se
kapa e motona. (bap. yena). Mohl. Eena o tsamaua le bona. Rona re tsamaya le
Mohl. Ha re eeng hle banna nako e tsamaile. Re kopa hore re eeng bohle. Ho itsoe
Efe (e-fe) /which one/ Lebotsa kapa lentsoe le sebedisoang ho batla karabo ka ho
Efela (e-fe-la) (efeela) /indeed/ Lentsoe le netefatsang se boleloang kapa ketsahalo e
enngwe ya ntho tse boletsoeng. /bon. Difeng/.
Eisa (e-i-sa) /to outcast/ Ho nyenyefatsa ka dipuo le diketso kapa ho nyefola motho
bo fatshe kapa diketso tsa hae tse itseng.
itseng ka baka la seemo se itseng. (bap. keiseho).
mora ketso e itseng. Boemo bo etsahetseng ka mora ketsahalo e itseng. Mohl. Eitse
hobane a tsamaye, ba sala ba bua ka yena.
natefisang dijo kapa ho etsa kgodu e monate motsoakong wa dijo tse phehiloeng;
mo phelekanyetsa. Ho etsa hore motho a hlaheloe ke tsietsi ka baka la diketso tsa
moetsi, tse mpe. Ho lahlehisa motho emong ka ho mo kenya kotsing. (bap. rekisa).
Eka (ik-a) /as if/ Lentsoe le akanyang ketsahalo ya dintho kapa boemo ba ketso.
boikokobetso ka sepheo sa ho kopa ntho e itseng. Monyetla wa hore se itseng se ka
etsahala kapa sa bolela ntho e itseng. Mohl. Ekaba o mosadi kapa monna?Ekaba o
empa re batla nnete.
dintho kapa boemo ba ketso ntle le bonnete bo felletseng.
bo bobe mme le yena a etse ya mo entseng ketso e joalo ka ho mo qhekanyetsa kapa
Ekareng (i-ka-ri-ng) /as if is/ Kakanyo ya ho lebella ketsahalo e itseng pele e
etsahala kapa ntle le ho tseba. Mohl. Ke eng ekareng o wa re tella tje monna!
ka ho dumellana le sona ka ho kgotsa. Mohl. Eke! O nepile! Eke! O tla hantle.
Ekeditse (e-ke-di-tse) // Bokgale ba ho eketsa.
Ekeditsoe (e-ke-dits-we) // Bokgale le boetsuwa ba ho eketsa
ba puo kapa ketsahalo e itseng. (bap. ehee).
Eketsana (e-ke-tsa-na) /to multiply (of leaving things) / Ketsetsano ya ho eketsa:
Ela (e-la) /that one/ Lesupi kapa lentsoe le bontshang ntho e hojana, e le nngwe
kapa e ka bonngweng.
botsha ponahalo e hlakileng.
lena, “ele” le sebedisoa le kopane ha e le lesupa feela.
Ele (i-le) /when it is/ Ha se itseng se le ka tsela e hlalosoang ka tsela e fapaneng; ka
tsela enngwe. Tlh. Lentsoe lena, “ele” le ka sebedisoa ka tsela tse pedi: le arohantsoe
lesupa. Mohl. Ha ele nna le wena re tla bua Sesotho. Ha ele nngwe e lokile. Ebang
ele tshehadi ke ya e batla.
Ele (i-le) // Mohl. Lebaka ele ho etsa kgang. Ho ne ho se lebaka la ho rohakana,
Eleditse (e-le-di-tse) // Bokgale ba ho eletsa.
Eleditsoe (e-le-dits-we) // Bokgale le boetsuwa ba ho eletsa.
elehloko ka tshebediso ya mantsoe a puo.
Elelloa (e-lel-lwa) /realise, aware of/ Ho hlokomela ketsahalo kapa ketso e itseng
Eleng (i-le-ng) /that which is/ Ka tsela e itseng ha e hlalosoa ka ho e fapanya le tse
ding; ka mokgoa o itseng ka tlhaloso enngwe. (bap. ele). Mohl. Re bua ka qoabi
Eletsana (e-le-tsa-na) // Ketsetsano ya ho eletsa.
Eletsang (e-le-tsa-ng) /advisory/ Eo mosebetsi kapa sepheo sa hae eleng ho fana ka
keletso, tharollo kapa bohlale.
Eloi (e-lo-i) /elohim/ Lebitso le bolelang hore Modimo waka o ntahletseng na?
maoto fatshe. Ho phahamisa mmele o dutseng. Ho otlolla sebopeho sa mmele ka ho
beha maoto fatshe. Mael. Ho ema ka ditshetshekoane: ho ba le mmele o motle, o
otlolohileng, o molelele hantle. Mael. Ho ema le monna wa mateneng: hoba
etsa hore motsamao wa ntho e tsamayang o se tsoele pele.
Emela (e-me-la) /wait for/ Ketsetso ya ho ema. Ho ema hofihlela motho kapa se
Emela (e-me-la) /represent/ Ho etsa mosebetsi wa motho ya sio. Ho ba moetapele
nakoana e itseng ka baka la bosio ba ya tshoereng marapo. Ho etsa mosebetsi wa
diketso tse mpe nako e telele hofihlela motho kapa ntho e utloa bohloko. Mohl.
Motho a tla re emella! Ke enoa monna o emella mosadi ka mantsoe a tshabehang.
Emelletse (e-mel-le-tse) // Bokgale ba ho emella.
Emeloa (e-me-lwa) // Boetsuwa ba ho emela.
Emere (e-me-re) /bucket/ Lekotikoti le sebedisoang ho tshela metsi; setshelo se
sebedisoang bakeng sa ho beha metsi. Sesebedisoa se sebedisoang ho tshela metsi sa
tsitsinyehe kapa a se tsamaye. Ho ema ntle le ho tsamaya.
Emong (e-mu-ng) /another one, other one/ Seemedi se supang kapa se bontshang
Empa (im-pa) /but/ Le ha ho le joalo ka tsela e itseng; ka tsela e fapaneng le eo
emong a e hlalosang ka teng. Mohl. Empa nna ha ke dumellane le wena. O bonahala
a kula le ha empa a kgona ho tsamaya. Empa nna ha ke riatso. Ka palo e fetang
bonne empa e le ka tlase ho tshelela. (bap. mpa ka).
Empa (im-pa) /while, whilst/ Ha ka lehlakoreng leleng ho le ka tsela e fapaneng le
eo ho buuwang ka yona. Mohl. Orata ho bua puo ya senyesemane le ha empa a
Ena (e-na) /this one/ Lesupa le bontshang ntho e haufinyane. (bap. yane).
Enana (e-na-na) /this one here/ Lesupa le bontshang ntho e haufi e le ka
bonngweng kapa e le nngwe ka ho toboketsa. (bap. bane).
Ene (in-ne) /was/ Lentsoe le bontshang bokgale ba seo ho buuwang ka sona. Mohl.
Morena Moshoeshoe ene ele motho ya mosa haholo. Ene ele mang ya tsebang hore
naha ya Lesotho e ka thola boipuso?
Eng (e-ng) /what!/ Lebotsi kapa lentsoe le botsang ka ho batla karabo ka tsela e
Eno (e-nu) /that one/ Lesupa kapa lentsoe le bontshang kapa ho supa motho kapa
motho ya haufinyane haholo.
motho kapa ntho e hojana ka ho toboketsa. (bap. eno).
se thusang ho enta mokudi ka sepheo sa pheko kapa motho ya batlang ho kenya
Eo (e-o) /that person/ Lesupi kapa lentsoe le bontshang kapa le supang motho ka ho
Eohle (yo-hle) /whole/ Lentsoe le bontshang kakaretso ya ntho ka botlalo ba yona.
bakeng sa lebitso la ntho e itseng ntle le ho le bitsa.
kapa ntle le lona. Ho pata tlasa mobu. Ketsetso ya ho epa.
sa ho ntsha se ka tlasa mobu kapa se epetsoeng.
Esaia (e-sa-ya) /Isaiah/ Buka ya bibele ya mashome a mabedi le metso e meraro ka
mora buka ya Sefela sa difela. Tem. Isaia ke moprofeta ya phetseng dilemong tsa bo
740, Jerusalema, pele ho tlhaho ya Morena Jesu, mme a ruta dilemo tse mashome a
mane nakong tseo.
Erekisi (e-re-ki-si) /pea/ Mofuta wa semela seka nawa, se polokoe, se setala se
nako e fetileng.
lelatodi kapa lefetodi. Mohl. Ke batla joala ese lebese. O bua ka molomo, ese nko.
ketsahalo e itseng e sa etsoe ho tla etsahala se itseng. Mohl. O tlameha ho rapela ka
nako tsohle esebeng wa keneloa ke satane.
Esekiele (ese-ki-ele) /Ezekiel/ Buka ya bibele ya bomasheme a mabedi le metso e
Esele (i-si-li) /different one/ Enngwe ntle le e lebeletsoeng. E fapaneng le e
ya sebopeho sa pitsi empa yona e le nyane. Seruuwa, seka pitsi, se se thokoa kapa se
ke tsa sejoalejoale tse tsamaisanang le theknoloji ya kajeno.
kapa le sebedisoang joalo ka lelatodi. Mohl. Re itse re batla joala, eseng lebese.
Rona re ja dihoapa le mantatana, eseng pere. Seo eseng Sesotho se a utloahala. Seo
Esere (e-se-re) /maybe not/ Ka mohlomong; ka tsela enngwe. Mohl. O tlameha ho
Esita (e-si-ta) /even/ Le ha ho le joalo; le ka tsela e tshoanang le ya. Mohl. Ke re
ya bo mmuwi.
bo sa phethahalang ka ho hanyetsana le bona. Mohl. Ha re batle eso holeng. Re
Esthere (ese-the-re) /Esther/ Buka ya bibele ya leshome lemetso e supileng (17)
Eteloa (e-te-lwa) // Boetsuwa ba ho etela.
Etetsoe (e-tets-we) // Boetsuwa le bokgale ba ho etela.
Etla (e-tla) /it will, shall/ Lentsoe le bontshang ketsahalo e etsahalang nako e tlang
Etlere (e-tle-ri) /while/ Nakong eo ho ntseng ho etsahala se itseng. Mohl. Etlere ha
o ntse o bala buka ena. Etlere ha o ntse o bua, o se lebale ho pheha.
ka dipuo kapa ka mosebetsi.
hoa ketso e sa lebelloang kapa e lebelletsoeng. Boemo ba se nkang sebaka kapa se
Etseditse (etse-di-tse) /did for/ Bokgele ba ho etsetsa kapa etsa.
motho kapa ntho enngwe.
Etsoa (ets-wa) /done/ Boetsuwa ba ho etsa. (bap. entsoe). (mm. etswa, entswe).
Etsoe (ets-we) (etswe) /moreover/ Ho tloha moo; ntle le moo; hofeta moo; ka tsela
Etsolla (etsul-la) /undo/ Ho etsa ketso kapa boemo bo kgutlele maemong a sona a
ketsahalo e boleloang.
Ewa (e-wa) (eoa) /collapse, fall/ Ho ya fatshe ka lebaka la ho diwa ke ntho e itseng;
eyo empa ke sile e le teng. Kemang ya itseng ha eyo? Che ha eyo e le ka nnete! (bap.
dintho teng. Sebaka sa tlhahiso ya dintho tse itseng. /bon. difaboriki/.
Fadile (fa-di-le) // Bokgale ba ho fala.
Fadiloe (fa-di-lwe) // Boetsuwa le bokgale ba ho fala. (mm. fadilwe).
Faea (fa-ya) /mix/ Ho kenya phofo metsing a belang ka sepheo sa ho pheha bohobe
kapa ho etsa papa. Kopanyo ya phofo le metsi a belang. Tlh. Lentsoe le nepahetseng
ke “faha” eseng “faea”.
Fafatsa (fa-fa-tsa) /springle/ Ho tshela metsi ka letsoho kapa ntho e itseng hodima;
Fafatsa (fa-fa-tsa) /drizzle/ Ho na hoa pula e nyane haholo; ho otla hoa lefafatsane;
Fafola (fa-fu-la) // Ho hula letsoho kapa leoto ha bohloko ka tsela eo ekang mosifa
eo holeng bonolo ho hula letsoho kapa leoto la yona ha bohloko ka tsela eo ekang
sepheo sa ho pheha bohobe kapa ho etsa papa. Kopanyo ya phofo le metsi a belang.
ho hlokofatsa maikutlo.
diehang ho nyala kgarebe o tla rakoa mme mohlankana emong a mo nyale pele.
Fala (fa-la) /scratch/ Ho ntsha masalla a dijo a thata pitseng ka sefalo; ho sebedisa
sefalo ho ntsha ntho e itseng. (bap. Phalo).
Falese (fa-le-se) /awkward, cumbersome/ Ka mokgoa o thata kapa o jesetsang
kgoebeleng; ha boima haholo ka tsela e tsoedipaneng.
boikemisetso; ho bontshoa se sa lebelloang.
mosebetsi; ho ya nqa enngwe ka mosebetsi.
fapaneng le seo ho tsuwang teng. Ho batla sebaka se secha sa bodulo.
Famotse (fa-mu-tse) // Ketsahalo ya ho famola: e butseng masoba a dinko; e
tsa ntho tse rekisoang; ho rekisa ka theko e tlase haholo.
kgolohadi; ho theola theko tsa ntho tse rekisoang; ho rekisa ka theko e tlase haholo.
Moo ho nang le dinyehlisetso tse kgolohadi. (bap. theolelo, tonosetso).
mohloane ha a fanye: motho ya lebeletseng ketso e itseng ya bohlokoa eo a sa
Faola (fa-ul-a) /castrate/ Ho poma setho sa botona sa motho kapa phoofolo e tona;
Faolla (fa-ul-la) /to provide with saved food/ Ho ntsha dijo kapa mofao o neng o
patiloe kapa o beiloe sebakeng se itseng se sa bonoeng.
Faollela (fa-ul-le-la) // Ketsetso ya ho faolla.
Faolletse (fa-ul-le-tse) // Bokgale ba ho faolla.
Faolletsoe (fa-ul-lets-we) // Bokgale le boetsuwa ba ho faolla.
Faolleloa (fa-ul-le-lwa) // Boetsuwa ba ho faollela.
Faotse (fa-u-tse) /castrated/ Bokgale ba ho faola.
Fapana (fa-pa-na) /come across/ Ho kopana le motho kapa ntho tseleng empa ho sa
Fapane (fa-pa-ne) /evil/ E mobe kapa ya diketso tse mpe; ya mekgoa e fosahetseng
tse sa rateheng; ya pelo e mpe. Mohl. Ngoana motho eo o fapane haholo, hle!
motho kgahlanong le emong ka ho mmuwa hampe; ho lahla motho ka dipuo tse mpe.
Fapantshitse (fa-pa-nts-hi-tse) // Bokgale ba ho fapantsha.
Fapanya (fa-pan-ya) /mislead/ Ho kgelosa ntho kapa motho kgahlanong le emong ka
kopakopanya dintho ka ho beha madulong a fosahetseng.
ho batla enngwe e tshoanang le yona kapa e batlileng e tshoana le yona; ho fetolelana
Fapoha (fa-pu-ha) /go astray, irrelevent/ Ho tsoa tseleng; ho bua ntho e sa
lahleha ka dipuo.
Fapohetse (fa-pu-he-tse) // Bokgale ba ho fapohela.
Faqa (fa-qa) /to struggle, to fight/ Ho hula ka thata ka baka la tlala e kgolo; ho ba
Faqile (fa-qi-le) // Bokgale ba ho faqa.
Faresa (fa-re-sa) // Ho se kgone kapa ho hloleha ho ntsha namane kapa ledinyane ke
Faresitse (fa-re-si-tse) // E boemong ba ho hloleha ho ntsha namane kapa ledinyane
Faretse (fa-re-tse) /stuck/ E tshoasehileng sefateng; e sa kgoneng ho theoha ho tsoa
Fariki (//) /Speckled Mousebird/ Mofuta wa nonyana e soothoana ka mmala; e
fumanoang haholo dibakeng tse bulehileng tsa dihlahla; e phelang haholo ka ho ja
Fasana (fa-sa-na) /to draw, equal/ Ketsetsano ya ho fasa: ho ba maemong a maleka;
itshoasolla ka baka la ho tlangoa.
Fasitse (fa-si-tse) // Bokgale ba ho fasa.
kapa nnete ya taba e itseng; ho tsomana le botlalo ba taba. (bap. batlisisa).
bonnete kapa nnete ya taba e itseng; ho tsomana le botlalo ba taba. (bap. patlisiso).
bapelaneng le le hodimo ka chebeho. Moo maoto a hatang teng. (bap. tlase).
le mobu kapa sebopeho sa lefatshe. /bon. mafatshe/ (bap. lefatshe).
hloekisa ka lesela kapa ntho e hloekisang.
Fatuki (fa-tu-ki) /wiper/ Sesebedisoa sa koloi se tlosang metsi ha pula e na. Seetsoa
sefatuki) Tlh. mabitso: “fatuki” le “sefatuki” a na le meelelo e tshoanang.
Feba (fe-ba) /promiscous, fornicate/ Ho bokana le batho ba bangata ntle le lenyalo;
e bobebe; ho dumela ho kotoa ntle le khanyetso.
Feberu (fe-be-ru) /fever/ Mocheso o moholo wa mmele o bakoang ke lefu le itseng
kapa boemo bo itseng ba bokudi. Tlh. Batho ba bang ba sebedisa lentsoe, “febere”
thobalano; ho tsitsinya mmele ka tsela ya ho feba kapa joalo ka sefebe; ho kota kapa
Fedile (fe-di-le) /finished/ Bokgale ba ho fela. (bap. qetile).
Feela (fe-el-a) /only, just/ Ntle le maikemisetso amang kapa kgetho enngwe; ka
telele, ebe polelo e tsoela pele. Letshwao le arolang dipolelo tse serapaneng seleseng
bokantle ba ntho e itseng ka ho hohla.
Fefenene (//) /helicopter/ Mofuta wa sefofane o hlokang mapheo a tloaelehileng, o
dulang bakeng tse ngata ntle le boema fofane feela. (bap. Seroala-nkgoana).
sepalangoang se tsamayang ka lona. Ketso ya ho fefenya.
ho kgena ka tsela e sa tshoareheng kapa e sa laoleheng. (bap. kgobohelloa).
bitsoang ka lebitso la sefate seo. /bon. difeiki/
letho; ho qhepha hoa ntho e teng; ho fokotseha ka botlalo. Tlh. Mantsoe, “fela” le
“feela” ha a bolele ntho e le nngwe. Tem. Ho na le Basotho ba bitsang lentsoe lena,
“feditse” kapa “fetsa” eleng puo ya Setswana. Ka puo ya Sesotho sa Borwa (boroa) o
Felehetsa (fe-le-he-tsa) /escort/ Ho tsamaya le motho emong ka sepheo sa ho
mmontsha tsela kapa ho mo thusa; ho ba mmoho le motho leetong.
fihla qetellong ya eng kapa eng.
Felleng (fel-le-ng) /wilderness/ Sebaka sa dithaba tse tletseng lehlabathe, se hlokang
metsi; se nang le dimela tse mmaloa. /bon. difelleng, mafella/.
Felletse (fel-le-tse) // Bokgale ba ho fella.
Feme (fe-me) /firm/ Sebaka sa mesebetsi moo ho etsoang ditlhahisoa tse ngata;
phepo kapa dijo.
mmala o itseng ka sepheo sa ho e nchafatsa kapa ho ntlefatsa. (bap. dila, penta).
lebota kapa ntho e itseng ka mobu wa mmala; neto ka ferefe ya mmala o itseng ka
diketso tse itseng.
kopakopanya hlooho ka diketso le dipuo tse itseng.
diketso tsa moferekanyi le boferekanyi. Ho etsa mosebetsi wa moferekanyi: ho kenya
lebaka le tsitsitseng. Ho etsa diketso tsa ferene.
maikutlo ka lebaka la ditaba tse mpe tse boleloang. Mael. Ho ferola dibete: ho beha
maikutlong a mabe a bakang boikutlo kapa maikutlo a mabe a mmele kapa kelello;
Fesetere (fes-te-re) /window/ Sebaka sa ntlo se nang le kgalase. Kosene enang le
tsamaya; ho tsamaya kapele ka sepheo sa ho sia.
taba ka tsela eo ekang e kgolo, ntle, kgahleha, mpe kapa nyane hofeta kamoo eleng
ba boemng ba mpefalo e kgolo.
bo hodimo hofeta kamoo ho hlokahalang ka teng; bo fetang tekanyo.
fedisa bophelo pele bo ba teng. (bap. folotsa, nyopisa).
Fetisetsa (fe-ti-se-tsa) /refer/ Ho isa taba pele bakeng sa tharollo ya bothata ba yona.
Fetisisa (fe-ti-si-sa) /most/ Ka tsela e kgolohadi hofeta tse ding; ka boemo bo
ka tsela e phahameng hofeta tsohle; ka mokgoa o moholo hofeta emeng kapa yohle.
dinchafatso kapa maemo a macha.
mmele nqa e nngwe. Ho etsa hore maemo a nke sebopeho seseng. (bap. phetoho).
tokolohong kapa boemong bo itseng. Ho lebisa boemong bo bocha.
etsa hore mmele o shebe sebakeng seseng; ho lebisa mmele nqa e nngwe.
etse ntho e batloang ke.
itseng ka puo ya sechaba seseng. (bap. toloka).
Fetolela (fe-tu-le-la) /to translate/ Ho etsa mongolo kapa puo ya sechaba seseng ka
puo e itseng ka puo ya sechaba seseng.
seemo sa tlhokeho ya kganya ka botlalo. (bap. lefifi).
matlakala moo a sa batlahaleng teng.
Fifala (fi-fa-la) /to be dark/ Ho fela hoa kganya; ho ntshofala ka baka la tlhokeho ya
letsatsi, kganya kapa lebone.
barutuwa ba kgale ba ne ba fihlisa ba bacha.
Filemone (fi-le-mo-ne) /Philemon/ Buka ya leshome le metso e robedi (18) ya bibele
ketso tse itseng hofeta ba bang.
se fetohe ha bobebe; ho bontsha manganga ka ntlhakemo ya puo e fanoang ntle le ho
fetoha; ho ba le ntlhakemo e sa tsitsinyeheng.
karolo enngwe ya mmele kapa mmele ohle. Tlh. Mantsoe, “finyela” le “finyella” a na
le meelelo e sa tshoaneng hohang.
uwang ntle le mathata; ho tsamaya hantle ho ya sebakeng seseng. (bap. phinyello).
dihahabi le nonyana tseding tse nyane; e hlooho e thokoa, e mahlo a masootho, e
molala o mosweu, e mokokotlo o mosootho le maoto a masehla. /bon. Difiolo/.
le nepahetseng ke “fetisa” hofeta “fitisa”.
ho lebisa se nang le bothata pele. Tlh. Lentsoe le nepahetseng ke “fetisetsa”.
ke “phetisetso”. (bap. phetisetso).
Fitisisa (fe-ti-si-sa) /more than/ Ka tsela e fetang e tloaelehileng; ka tsela e kgolo,
Foba (fu-ba) // Motho eo le nyetseng sebakeng seleseng le yena; monna wa ngoana
Fochosela (fu-chu-se-la) /to dance/ Ho tsitsinya mmele bakeng sa seletsa tsa mmino.
bakeng sa mmino wa diletsa kapa wa focho. (bap. moqoqopelo, motjeko, sekesa).
Fodile (fo-di-le) // Bokgale ba ho fola. Mael. Bo tsholoa bo chesa, bo tsohe bo
fodile: maikutlo a khalefo a kokobela ha nako e ntse e tsamaya.
empa a le kotsi kgahlanong le eo a tshehang le yena; lehlabaphio.
metsi a hatsele.
Fodisitse (fo-di-si-tse) // Bokgale ba ho fodisa.
ka mokota: ya hlalefileng o tsamaya a tshoere mofao hoba a sa tsebe tsa moo a yang
mahareng a mocheso le mohatsela; e sa weleng ka lehlakoreng le itseng.
Fofona (fo-fo-na) /sniff/ Ho batla monko kapa ho thola lephoka ka kutlo le thuso ya
Fofonetse (fy-fu-ne-tse) // Bokgale ba ho fofonela.
Fokisa (fo-ki-sa) /detect, spy/ Ho etsa mosebetsi wa lefokisi kapa motho ya etsang
dipatlisiso tsa ketsahalo e itseng. (bap. Lefokisi, leutloela).
Fokoleditse (fu-ku-le-di-tse) // Bokgale ba ho fokoletsa.
Fokoletsa (fu-ku-le-tsa) // Ketsetso ya ho fokotsa: ho fa ka ho nka bongateng,
qubung kapa sehlopheng; ho abela ka baka la bongata ba dintho; ho arolela.
boteng kapa boleng ba ntho.
bongata ba ntho e itseng.
Fokotsetsa (fu-ku-tse-tsa) /share/ Ketsetso ya ho fokotsa: ho abela ka ho nka qubung
Mantsoe, “fokotsetsa” le “fokoletsa” a na le meelelo e fapaneng.
Folakga (fu-la-kga) /flag/ Lesela le nang le mmala kapa mebala ya naha; lesela le
Foloditse (fo-lo-di-tse) // Bokgale ba ho folotsa.
ananela boemo bo itseng le ha ho le thata. Mael. Tlhapi folofela leraba hobane metsi
shoele o ba bona.
baka la ngobiso kapa boemo bo itseng. Tlh. Hona le batho ba sebedisang lentsoe,
e jehe bokahodimo ka baka la ngobiso kapa boemo bo itseng. (bap. rusiso, ruso).
puo efe kapa efe; thuto e bontshang le ho hlalosa modumo wa lentsoe. Mongolo o
hlalosang modumo wa puo ya sechaba. /bon. difonetiki/
metsi; ho otla ka ntho e lesoe kapa mongobo.
ka thupa e metsi; ho otla ka ntho e lesoe kapa mongobo.
omisa ntho e itseng; ho ntsha mongobo.
baleha ka letsoalo le leholo.
Fora (fu-ra) /Lesotho evangelical church/ Enngwe ya kereke tsa pele tsa naha ya
Foro (fo-ro) /furrow/ Tsela e etseditsoeng ho tsamaya metsi. (bap. lengope).
nnete e lebeletsoeng; bo se ke ba loka joalo ka ha ho lebelletsoe.
sebopehong se sa lokang; eo eseng yona e lebeletsoeng. Mohl. Hobaneng o re fa e
fosahetseng? Ke bomamg babang ba thotseng e fosahetseng? Qeto ya bona e ne e
fosahetse ka botlalo. Re bone hore e fosahetse.
motho. Tshitelo ya Modimo. (bap. Phosetso).
Fotha (fut-ha) // Motsoako o etsang lehadima ha o etsoa ke ngaka ya setho.
Fotseke (fu-tse-k) /go away!/ Lekgotsa le bontshang ho tebela ntja kapa ho bua le
motho hampe ka ho mo rohaka. Tem. Lentsoe lena ha se la puo ya Sesotho
hantlentle: lentsoe le nepahetseng la Sesotho ke “ha e ye!”. Lentsoe, “fotseke” le tsoa
bongata ba dipuo tsa batho ba batsho joalo ka ha e ka ke la bona.
ka baka la ho koaleha mahlo kapa ka lebaka la bokudi bo itseng.
Fubedu (fu-be-du) /red/ E nang le mmala wa madi kapa lelakabe la mollo. (bap.
Fubetsoana (fu-be-tswa-na) /pink/ Mmala o bokgubedu bo hlakileng haholo. Ya
mmala wa thunthuru ya sefate sa perekisi; bokgubedu bo sa tlalang kapa bo sa
kgomo e tshehadi kapa motho e motshehadi: ya mokgubedu bo hlakileng haholo kapa
Fufulela (fu-fu-le-la) /sweat/ Ho tsoa metsi a bodila masobeng a letlalo la mmele,
haholo sefahleho, ka baka la mocheso kapa bokudi bo itseng.
masobeng a mmele, haholo sefahleho, ka baka la mocheso kapa bokudi bo itseng.
o fula oa qamaka: motho o tlameha ho elahloko ha a etsa eng kapa eng.
batlana le ntho e itseng; ho tsomana le bonnete ba ketso e itseng. (bap. batlisisa).
ntho e itseng; tloaelo ya ho tsomana le bonnete ba ketso e itseng. (bap. patlidiso).
Furalletse (fu-ral-le-tse) // Bokgale ba ho furalla.
Futhumaditse (fu-thu-ma-di-tse) /warmed/ Bokgale ba ho futhumatsa.
mofuthu kapa mocheso o hantle. (mm. Phuthumalo).
ebe le mofuthu kapa e lahleheloe ke mohatsela. (bap. mofuthu).
Futhumetse (fu-thu-me-tse) /warm/ E nang le mocheso o motle; e sa cheseng
Futhumetse (fu-thu-me-tse) // Bokgale ba ho futhumatsa.
diketso. Ho ba boemong bo tshoanang le motho emong wa lelapa.
thollo; dijo tse sa faneng ka bophelo bo botle. /bon. difutsoe/ (bap. mofutsoela).
kapa metsi le sejo se thatafetseng kapa se hlephileng.
Futsoela (fu-tswe-la) /to make a salad/ Ho kopanya dijo tsa mefuta e fapaneng
seseng; ho kopanya lebese kapa metsi le sejo se thatafetseng kapa se hlephileng. (bap.
tse ding. Re ka qolla haholo mantsoeng a qalang ka “K”. mohlala: kgomo, kgama,
kgora, kgona, kganya, kgarebe, kgotso, kgethollo, jwalo jwalo. Hantlentle, puo ya
Setswana ke yona e nang le mantsoe a mangatanyana a qalang ka “G” puong tsa
qetellang lentsoe, ke ha e bontsha sebaka. Mohlala: matshekga=matshekgeng,
Gau (ga-u) /gold medal/ Tlotla ya gauta eo motho a e tholang ka ho hlola papadi e
itseng kapa ditlhodisano tse itseng.
Gauteng (//) /Gauteng Province/ Enngwe ya diprofinsi tsa Afrika Borwa, e bohareng
Genese (ge-ne-se) /genesis/ Buka ya pele ya testamente ya kgale. Tem. Tlhaloso ya
Sena se bolela hore mantsoe a mararo a boletsoeng a ka sebedisoa bakeng sa lereho
seo Morena Jesu a thakgisitsoeng teng. Ho ya ka buka ya bibele ya Luka (23:33
le mareho. Mareho a tlhaho a tlhaku ena a sebedisa ditlhaku “K” le “T” ha eba
amang a qalang ka tlhaku “H” ha a rehofatsoa. Empa mantsoe a nepahetseng ke
Maetsi a bobedi a sebedisa “T” ha a rehofatsoa. Mohlala: hlapisa=tlhapiso,
ka ho bontsha nako. Moh. Ha ke tsamaya, ke ha di kgutla.
Ha (ha) /whilst, while/ Ka nako eo ho etsahalang se itseng; nakong eo se itseng se
ntse se etsahala. Mohl. Ke tla o bona ha ke ntse ke phela.
Ha (ha) /whereas/ Ka tsela enngwe e itseng; ka mokgwa omong o fapaneng.
Haba (ha-ba) /go swiftly, hurry/ Ho potlakela sebakeng se itseng; ho tsamaya kapele
ebile e le tenya; e bophora bo boholo; e kgolohadi. /bon. Dihabahaba/.
Habakuke (ha-ba-ku-ke) /Habakkuk/ Buka ya bibele ya bomashome a mararo le
metso e mehlano (35) ya testamente ya kgale. Tem. Lebitso lena, “habakuke”
(habakkuk) ke lebitso la seheberu la moprofeta ya neng a dula Jerusalema le bolelang
Habedi (ha-be-di) /twice/ Ka makgetlo a fetang bonngwe; ka makgetlo a ka tlase ho
boraro kapa tharo. (bap. pedi, bobedi).
Habeletsa (ha-be-le-tsa) /hurry/ Ho tsamaya ka potlako; ho tsamaya kapelenyana; ho
Habeletsane (ha-be-le-tsa-ni) /swift walker/ Motho ya tsamayang ka potlako; motho
kapa ka potlako; ho ba boemong bo lebisitseng sebakeng se itseng ka ho bontsha
hofeta monga sona; phahlo e kgolo haholo hofeta motho ya e apereng. /bon.
hore se butsoe; ho besa nama ka mollo feela ntle le metsi. (bap. tlabola).
ja: o etsa ntho tse sa tloaelehang kapa tsa motho ya sa phelang hantle.
Hae (ha-i) /his, hers/ Seemedi se bontshang thuo ka ho supa ntho ya motho e
motshehadi kapa e motona. Lentsoe le bontshang hore thuo ke ya mmuuwa ha ho bua
Monyala-ka-pedi o nyala wa hae: motho le ha e le mofutsana joang, o ntsha bonyane
boo a nang le bona ho nyala eo a mo ratang.
tla etsahala; ka lehlakoreng leleng la boemo bo etsahalang ka lebaka la ketsahalo e
Haebanyaneng (ha-e-ban-ya-ni-ng) /if/ Lentsoe le bontshang, ka ho toboketsa, hore
ha ho sa etsahale ntho kapa ketso e itseng, ketsahalo e itseng e tla etsahala; ka
lehlakoreng leleng ho tla etsahala se itseng ebang se sa phethahale. (bap. ebang) .
Haebo (ha-e-bo) /exclamation: phew!/ Lekgotsa kapa lentsoe le bontshang ho
makalla puo kapa ketsahalo e makatsang kapa e mpe. Tlh. Lekgotsa lena le sebedisoa
ka ditshiba tsa enngwe: motho o hloka thuso ya babang ho atleha kapa ho phethahatsa
seo a batlang ho se etsa.
se mabapi le sa ntho kapa motho emong; ho amana ka bodulo.
hoa ntho e molemo; ho ba ntle le. (bap. nyane).
Lentsoe la morena le haeloa lesaka: seo morena kapa motho e moholo a se buang se
moetsuwa ntle le ho se hlalosa. Lentsoe le botshang thuo ya sebaka sa moetsuwa kapa
Lentsoe le bontshang ho makalla ketsahalo e lebeletsoeng nako e telele empa esa
etsahale; ho kgotsa boemo ba ketso kapa ketsahalo e makatsang. Mohl. Ha ke so bone
moetsi. Moo eleng sebaka sa mmuwi kapa moetsi. (bap. Heso, heno, mohaeso).
Haeya (ha-e-ya) /phenomenon, wonder/ Ketso kapa ketsahalo e akgang mohlolo,
lena, “haeya” le sebedisoa le le ka bongateng hangata.
Haggai (ha-ka-i) /haggai/ Buka ya bibele ya bomashome a mararo a metso e supileng
(37) testamenteng ya kgale. Tem. Haggai ke lebitso la moprofeta ya phetseng
mmuwa a dulang, a hlahetseng kapa a tsoang teng.
itseng; ho ba le tlhotlholetso. (bap. Kgahlamela).
Hahlano (ha-hla-nu) /five times. fifth/ Ka palo e fetang bonne empa e le ka tlase ho
tshelela. Ka makgetlo a mahlano; ka ho feta bonne kapa nne. (bap. Bohlano).
Haholo (ha-ho-lo) /too much, more, greatly/ Ka tsela e tletseng sebaka; ka ho etsa
ka tsela e kgolo kapa e fetang tekanyo; e hlokang bonyane hohang; e tsahalang ka ho
Haholoanyane (ha-hu-lwan-ya-ni)/more especially when/ Ka tsela eo eleng
boemo bo boholo ba ntlha kapa ketsahalo eo ho buuwang ka yona ka ho toboketsa.
Hajoale (ha-jwa-le) (hajwale) /now/ Ka ona motsotsoana, motsotso, hora, letsatsi
kapa nako yona ena eo ho buuwang ka yona. Honajoale. Tje ka ha re bua.
boleshome le metso e tsheletseng (16) ho ya ho dilemo tse mashome a mabedi (20);
Haka (ha-ka) /connect, tow/ Ho kopanya leteroko le mofuta o itseng wa
Haka (ha-ka) /my place/ Moo mmuwi kapa moetsi a dulang teng; sebaka sa mmuwi.
Hakaakang (ha-ka-a-ka-ng) /how much/ Lentsoe le sebetsang joalo ka lebotsi le
batlang ho tseba ka sebopeho seo ntho e tlamehang ho etsahala ka yona. Mohl. A ko
Hakaalo (ha-ka-alo) /that much/ Ka tsela e bontshang boholo kapa bonyane ba
ketsahalo kapa ketso; ka tsela e makatsang ha e hlalosoa. Mohl. Che, ke ne ke sa re o
Hakaalokalo (ha-ka-alo-ka- lo) /that very much/ Ka tsela e bontshang boholo kapa
bonyane ba ketsahalo kapa ketso ka ho toboketsa; ka tsela e makatsang. Mohl. Motho
eo hobaneng a ne a otloa hakaalokalo? Ha ke so bone tsotsi e muloa hakaalokalo!
ketsahalo ya ketso e itseng; lentsoe le botsang makgetlo a ketso e itseng. Mohl. O
batla ho kgalemeloa hakae? Ke hakae o joetsoa ntho e le nngwe mosadi tooe?
tsa tshenyo, sephethephethe, bohlanya le dimakatso ka tsela e eketsehileng.
Hakalekale (ha-ka-le-ka-le) /this manner, this way/ Ka tsela e bontshang boholo
kapa bonyane ba ketsahalo kapa ketso ka ho toboketsa haholo; ka tsela e makatsang
ha e hlalosoa. Mohl. Che eseng hakalekale, ke kgathetse! Ha ke so bone motho ya
Hakalo (ha-ka-lo) /that much/ Ka tsela e bontshang ho supa boholo, ho fela kapa
Hakalokalo (ha-ka-lo-ka-lo) /that much & that more/ Ka tsela e bontshang ho supa
boholo kapa bonyane ba ketsahalo kapa ketso ka ho toboketsa haholo; ka tsela e
makatsang ha e hlalosoa nakong e fetileng. (mm. hakaalokalo).
Hakana (ha-ka-na) /this much/ Ka tsela le mokgoa o boleloang; ka sebopeho se
Hakanakana (ha-ka-na-ka-na) /this much & this more/ Ka tsela e bontshang ho
supa boholo kapa bonyane ba ketsahalo kapa ketso ka ho toboketsa haholo; ka tsela e
ntho e itseng fatshe.
bakeng sa potso e thata. Mohl. Che-bo monna heso, e re ke o hakolle. Ke mang ya tla
o hakolla ha o sa hakolloe ke nna?
ka karabo e nepahetseng bakeng sa potso e thata. (mm. Khakollo).
Hakollotse (ha-kul-lo-tse) // Bokgale ba ho hakolla.
kapa ho ba le mmele o moholo.
Hakotse (ha-ku-tsi) /fat/ E tenya, e nonneng, e nang le mmele o motenya; e shahlilng
sebopehong sa mmele. (bap. nonne, tenya).
Halala (ha-la-la) /exclamation: viva!/ Lekgotsa le sebedisoang nakong tsa
bontsha phetoho ya ketsahalo ka mora tlholo e itseng ka ho hoelehetsa.
Halapetsa (ha-la-pe-tsa) // Ho bua ka mahalapa. (bap. Kgalapetsa).
dipuo tse itseng. (bap. kwata).
pepeta letsoele bakeng sa ho ntsha lebese. (bap. antsha, anyisa).
Hamorao (ha-mu-ra-u) /later/ Nako e latelang ya joale: ka mora metsotso, dihora,
matsatsi kapa beke e tlang kapa e tla latela. (bap. mmamorao, morao).
Hampe (ham-pe) /badly/ Ka tsela e hlokang botle; ka tsela e mpe; ka tsela e sa
kgahlanong le ketso e itseng.
Hana (ha-na) /by the way/ Ka tsela kapa sesupo se itseng se botsang mmuiswa kapa
Basothong? Hana Sesotho se na le mantsoe a makae ka palo? Hana ke mang ya neng
a re Basotho ba hloka patlamantsoe?
Hane (ha-ne) /four times/ Ka makgetlo a fetang boraro; ka makgetlo a ka tlase ho
itseng; ho se fane ka tumello.
tsitsinyeha; ho etela sebaka kgafetsa kapa nako le nako.
tsamayang joalo ka sepalangoang; se etsang hore ntho e tsamayang e eme kapa e se
buuwang ka yona. Mohl. Hang ka mora hore a hlokahale, mosadi wa hae a nyaloa.
“hanghang” mmoho le “hang” a na le meelelo e fapaneng haholo.
potlaka; ka ho panya hoa leihlo; hona joale ntle le tshenyo ya nako. Tlh. Mantsoe,
Hanne (han-ne) /four times/ Ka makgetlo a fetang boraro; ka makgetlo a ka tlase ho
Hantle (han-tle) /well, perfecly, niecely, fine/ Ka tsela e lokileng; ka mokgoa o
nepahetseng; ka sebopeho se hlokang phoso kapa bobe.
Hantlentle (han-tle-ntle) /actually/ Ka tsela ya nnete kapa bonnete; ka sesupo se
Hanyane (han-ya-ne) /little way, less, slowly/ Ka tsela eseng kgolo; ka tsela e nyane;
ka tsela e bontshang ho hloka matjato le botio.
makatsoa ke sephetho sa ketsahalo, puo kapa ketso e itseng. Mohl. Hao banna,
Mosala o hlokahetse re ne re na le yena maobanyana moo!
batlana le ntho e itseng. (bap. mohaodi, mohahlaodi).
kgahloa ke motho emong.
Hape (ha-pe) /again/ Lekgetlo leleng; ka mora nako e latelang.
kapa le nang le setena; ka nako le nako ntle le kgefutso.
hore emong a etse ketso a sa ikemisetsa. Tlh. Lentsoe lena le utloahala joalo ka la puo
ya Setswana kapa Sepedi. (bap. qobella).
Hara (ha-ra) /amongst, among/ Sebaka se pakeng tsa ntho tse pedi; bohareng ba
dintho tse itseng; bohareng ba ketsahalo kapa ketso. (bap. pakeng).
Hara (har-a) /enfold, fold/ Ho phutha maoto ka tsela e itseng; ho dula ka ho sotha
Hararo (ha-ra-ru) /thrice/ Ka makgetlo a fetang bobedi kapa pedi; ka makgetlo a ka
tlase ho bone kapa nne.
kapa sebakeng se itseng sa mmele ka ho thatela; ho dika ntho e itseng.
Harobedi (ha-ru-be-di) /eight times/ Ka makgetlo a fetang bosupa kapa supa; ka
makgetlo a ka tlase ho borobong kapa robong. (bap. Borobedi).
makgetlo a ka tlase ho leshome. (bap. Borobong).
kopakopanya ditho tsa mmele; ho hlasela ka ho sebedisa meno a bohale.
nqa tse fapaneng ka moya kapa ka ntho e itseng. Ho jala ditaba tse molemo kapa tse
bolella bongata ba batho.
yona; ho bua ka lebitso la motho hampe ntle le nnete kapa bonnete.
Hasahasa (//) /propagandize/ Ho bua kgahlanong le mokga o mong wa sepolotiki
mokga wa heno le ha nnete e le sio; ho bua ka lebitso la motho, moetapele kapa naha,
hampe ntle le nnete. (bap. khasakhaso, feteletsa, pheteletso).
Hasane (ha-sa-ne) /scattered/ E boemong bo tletseng sebaka kaofela; tse tletseng
makgetlo a ka tlase ho borobedi kapa robedi. (bap. Bosupa).
Hata (ha-ta) /to step/ Ho tsamaisa leoto ka tsela e kgahlang; ho tsamaya ka
papading ya tlhodisano ka tsela e mpe haholo. (mm. Hatakelwa).
kapa ho etsa diketso tse hlokang botho kapa setho; ho hodisa motho ka thata.
diketso tse tsoileng tseleng.
etsa qopitso tse ngata.
hatsele kapa a hloke mofuthu o hlokahalang. Tlh. Lentsoe le nepahetseng haholo ke,
Haufi (ha-u-fi) /near/ Pela ntho kapa motho; mabapi le.
Haufi (//) /soon, sooner, recent/ Ya nako eseng hole: e ka etsahalang neng kapa
neng; e ka nnang ya etsahala ho tloha hona joale. Eo eleng nakoana e etsahetse.
panya hoa leihlo; e sa tsoa etsahala kapa e makgatheng a ho etsahala neng kapa neng.
leihlo; e makgatheng a ho etsahala neng kapa neng.
le. Ho bontsha mosa kgahlanong le.
ka baka la boemo kapa chebahalo ya teng; a bakang mahlomola. (bap. hlomola).
bohloko ka baka la boemo kapa sebopeho se itseng. Ho ama maikutlo ke pono e mpe
e etsahalang ho motho emong. Mohl. Baahi ba naha ya Zimbabwe ba haulana ka
He (her) /so/ Lebotsa le qetellang potso ka ho toboketsa le ho bontsha puo e hlokang
tlhompho. Mohl. o reng he?
bontsha tello. Mohl. Ke tla tsamaya he! Nka chelete ya hao he!
mahlakoreng; e bulehileng ka mathoko; e tenya ka sebopeho.
puo, ketsahalo kapa ketso e itseng. (bap. banna-we! Basadi!).
ke motho e motshehadi, ho bontsha ho makatsoa ke ketso kapa puo e itseng.
sebedisoang, haholo ke motho e motshehadi, ho bontsha ho makatsoa ke ketso kapa
puo e itseng ka ho toboketsa. (bap. haebo). Mohl. Helang-bo! Bonang ke mang ya
buang hle! Helang-bo le wena o tseba sekgowa!
kapa tsa bohlokoa. Mohl. Hele banna, ya tla ba ntle taemane ena! Hele! Ngoana a tla
ba motle basadi! Hele! Ha ke so bone botle bo bokalo! (bap. kgidi! Kgele!).
Heleditse (he-le-di-tse) /demolished/ Bokgale ba ho heletsa.
bontshang tlholo ya motho ya sa tsoa hlola. Lekgotsa le sebedisoang bakeng sa ho
Helele (he-le-le) /hi! Hallow!/ Lentsoe le sebedisoang ho dumedisa ka tsela e sa
Hemela (he-me-la) /influence/ Ho etsa hore ntho kapa motho a etse diketso tsa
akgehileng; ho tsosa motho ya idibaneng ka ho mo fa moya.
ama kapa ho thetsa ka tsela e tenang. (bap. hlopha).
merung ya difate tse telele, tse kgolo; e iphepang haholo ka ditholoana le
dikokoanyana, ebile e rata metsi haholo. /bon. dihetlantsho/. (mm. sebabolehetlantso).
Hiba (hi-ba) /touch and go/ Ho thetsa motho ka letsoho ebe ya thetsang o wa baleha
Hlabahlabane (hla-ba-hla-ba-ne) /mexican poppy/ Mofuta wa semela se hlaha sa
naheng, seo mahlaku a sona a nang le meutloa, se hlahisang dithunthuru tse
emong bohloko ka ho etsa diketso tse sa rateheng; ho kgentsha ka mantsoe a mabe.
monyaduwa, oo ho ona ho hlajoang kgomo mme ba bo mosadi le monna mmoho le
bamemuwa ba keteke ka ho etsa diketso tse amanang le keteko eo.
Tlhakola; nako ya selemo ya mocheso le dipula tse ngata e lateloang ke Hoetla ha e
hlalosoa ka boroa ba lefatshe.
meno le thuso ya leleme. (bap. koenya).
eo e sa thapiseheng; e sa tloaeleng batho kapa hae. Hoa motho: ya diketso tsa naha; ya
setsoalle, bo sa thapang kapa bo bohale haholo.
la maemo a hodimo a boetapele, papadi, mmino kapa setumo. Mohl. Ke motho ya
beha keletso e ka thusang; ho bua polelo e ka thusang ba mametseng.
ka mokgoa kapa tsela e sa bontsheng tlhophiso e ntle; hampe ntle le ho hlophisa.
etsahalang ka ho latellana; e tlang ka mora enngwe ka tatelano kapa tatellano.
kapa di etsahale ka tatellano.
a tsamaye moo tsela eleng sio; ho tsamaisa hlatheng moo ho tletseng joang, majoe le
ekeletsa ntho e felang kapa eka nnang ya fela.
motho ntho eo a e qetileng.
kapa boemo ba ketsahalo kapa ketso e itseng. (bap. Tlhatlhobo).
boemo ba ntho e itseng, ka botlalo, ntle le ho jalletsa. (bap. Tlhatlhobiso).
nonyana e mahlo a makgubedu; e masiba a mmala o bosoothoana bo hlakileng le
dikokoanyana, ebile e rata metsi haholo. /bon. dihlakahlothoana/.
mmoho le ba Natala (Nquthu) ba le sebedisa haholo hofeta ba mabalane. (bap.
pela motho kapa ntho e tlang; ho ya kapa ho tsamayela nqa ya motho ya tlang. (bap.
la kajeno; kgoedi e tlang ka mora ya pele, kapa e lateloang ke Pherekgong; kgoedi e
ntle le kotloloho ya tsela; ho tsamaya ka ho hlahlathela. (bap. tlhakotho).
tsamaya ka thoko ho tsela; ho baka ho tsamaya ka potlako ntle le kotloloho ya tsela;
ya dikarolo tsa semela, eo hangata eleng tala ka mmala, e sebopeho se sephara, e
Lentsoe le nepahetseng ke “lehlaku” hofeta “hlaku” le ha le lona le lokile ha ho
ya lefatshe la kajeno; kgoedi e tlang ka mora Hlakola. (bap. tlhakubele).
Hlala (hla-la) /to divorce/ Ho tlohela mosadi kapa monna eo le nyalanang le yena ka
babedi ba nyalaneng. Mohl. Motho wa pele wa ho hlala lefatsheng ke mang?
bohlale ba ho etsa dintho tseo babang ba sa kgoneng ho di etsa.
Hlalefile (hla-le-fi-le) /clever, intelligent/ E, kapa ya bontshang tlhalefo: ya
moelelo wa seo polelo, lentsoe, ketso kapa ketsahalo e se bolelang; ho fana ka lebaka
leo ketso kapa ketsahalo e etsahalang ka lona; ho bolela seo lentsoe le se buang.
ka ho isa hlooho fatshe le ho phahamisa maoto.
Hlanasela (hla-na-se-la) /busy/ Ho etsa mosebetsi kapa ketso e itseng ka ho bontsha
matjato le potlako e kgolo.
le tlase ka lebaka la mosebetsi o tlamehang ho phethoa kapele; ya matasatasa haholo
ebile a bontsha kelohloko; ya bontshang morolo le matjato a seo a se etsang. Ya
potlakileng haholo ka seo a se etsang. (bap. Phathahana, phathahane).
Hlanasetse (hla-na-se-tse) // Bokgale ba ho hlanasela.
Hlano (hla-nu) /five/ Tse fetang bonne kapa nne ka palo; tse ka tlase ho botshelela
kapa tshelela ka palo. (bap. bohlano, sehlano).
fetoha diketsong kgahlanong le boemo bo itseng; ho fetohela motho, mmuso kapa
mokga. Ho sebetsa kgahlanong le.
seseng se sa tshoaneng le sa pele. Ho ba boemong bo bocha bo fapaneng le ba pele.
lehlanya; ho bua ntho tse tsoileng tseleng. (bap. lehlanya, bohlanya).
mantsoe a mabe kgahlanong le motho emong. (mm. tlhanyetso).
mo koalla chankaneng; ho lefisa moetsi wa phoso tefo e itseng.
semela se sa batlahaleng tshimong kapa serapeng sa dijalo.
tlhapa; puo e mpe e utloisang mmuuwa kapa moetsuwa bohloko. (bap. tlhapa).Tlh.
lentsoe le nepahetseng ke “tlhapa” hofeta “hlapa”.
ho rera ho tsamaisana le se batloang le ho phethisa nnete e batlahalang.
senyane se nang le senoko se bohale.
tai, sethethefatsi, ho kula kapa bohloko. Ya maikutlo le kelello e phodileng. Ya ntle le
itlhatsoa ka metsi. Bokgale ba ho hlapa.
Hlapolla (hlap-ul-la) /dilute/ Ho tshela metsi senong se matla ka tatso; ho eketsa
Lentsoe “hlapolla” le “hlapolosa” ha a bolele ntho e le nngwe ka puo ya Sesotho.
kapa seno se tiileng se hlephe ka ho tshela metsi kapa ho kenya motsoako o itseng; ho
bolele ntho e le nngwe.
ja motho ka bohale.
Hlasetse (hla-se-tse) /attacked/ Bokgale ba ho hlasela.
ho dula ka kutlo le tlhokomelo ya se etsahalang tikolohong kapa sebakeng.
amana le diphoofolo. Ka puo ya Sekone (nguni) le na le moelelo o mong.
etsahala ketso e itseng.
Hlatsa (hla-tsa) /vomit/ Ho ntsha dijo ka molomo ka baka la motsoako o sa
dumellaneng; ho ntsha tse tsoang ka maleng ka molomo ka baka la bokudi.
molala o mosweu, le sefuba se sekgunong mmoho le setono se masiba a matsho. /bon.
thuso ya metsi mmoho le sesepa.
Hle (hle) /please/ Lentsoe le sebedisoang ho kopa ka boikokobetso; lekgotsa le sa
tsamaye hanyane ka boikonko kapa ntle le ho potlaka. (bap. mohlehlisa).
hofeta mosadi wa hao. Hleka ke wena mmelaelloa polaong ya maobane.
tsitsinya mmele kapa ntho e itseng.
tse lematsang mmele; ho utloisa bohkoko ka dipuo tse utloisang pelo bohloko. (bap.
Hlepha (//) /soft pap/ Bohobe ba poone bo bonolo haholo; papa e metsi kapa e
Hlephesela (hlep-he-se-la) // Ho tsamaya joalo ka motho ya nang le mmele o mafura,
o motenya; motsamao wa motho e motenya kapa ya nang le ditho tsa mmele tse
motho ya nang le mmele o mafura, o motenya; motsamao wa motho e motenya kapa
ya nang le ditho tsa mmele tse tsitsinyehang ha a tsamaya. (bap. tlhepheselo).
Hlephola (hlep-u-ha) /extract, abstract/ Ho ntsha karoloana e nyane ho e kgolo ka
ho thuba, ngoatha kapa ho choatla; ho ntsha lekumane karolong ya ntho e kgolo.
kgolo. (mm. Hlepholeho).
ya ntho e kgolo. (bap. tlhepholo).
tlosa „tshiba tsa nonyana mmeleng wa yona.
Hlobaeloa (hlu-ba-e-lwa) // Boetsuwa ba ho hlobaela. (mm. Hlabaelwa).
Hlobaetsa (hlu-ba-e-tsa) /pathetic/ Hoa ketsahalo kapa boemo ba motho: e
tshepiseng ka lebaka la ho etsa diphoso. E boemong bo sa bontsheng katleho.
Hlobaetse (hlu-ba-etse) // Bokgale ba ho hlobaela.
Hlobaetsoa (hlu-ba-ets-wa) // Boetsuwa ba ho hlabaetsa. (mm. Hlobaetswa).
mmeleng; ho etsa hore motho a tsole kapa a be ntle le diaparo. Ketsiso ya ho hlobola.
diaparo; ho etsa hore mmele o be fela. (bap. bofeela).
neng a le motle, matla, a tseba ho bina, e le kgeleke, a le mafolofolo ebile a tumme
haholo mme a qetelle a tsofetse, a le mobe ebile a hloka matla le botle joalo ka pele.
mantsoe a bontshang ho ya ka hodima ho ntho e itseng, empa ntho tseo ho uwang ka
hodima tsoana ha di tshoane. Mohl. O kalama ntho e tsamayang joalo ka pere, koloi,
sekepe, sefofane, jj. O hloella ntho e emeng joalo ka sefate, thaba, selomo, ntlo,
Hloelletse (hlwel-le-tse) Bokgale ba ho hloella. (bap. hloele).
baka la bohloko bo itseng. (mm. Hlwentsha, hloentsa).
Hlohla (hlaw-hla) /to fill/ Ho kenya ntho e itseng ka hara mokotla, kapa setshelo, ka
Hlohleleditse (hlo-hle-le-di-tse) /incited, influenced/ Bokgale ba ho hlohleletsa.
ka dipuo. (bap. Tlhotlheletso) (mm. Hlohlelletsa).
jethoha ka ho ema ka maoto fatshe. /bon. Dihlohlodingoane/ (mm. Hlohlolingoane).
botsikinyane; e batlang ho ngoauwa.
Hlohloneloa (hlaw-hlaw-ne-lwa) /lustfull/ Ho ba le takatso ya thobalano e sa lokang;
nang le ditlhapa.
phahame. Pako ya ho tsitsinyeha hoa ntho e neng e eme. (mm. Tlhotlhonyo).
se ho yona; ho tsitsinya ka matla. (bap. tlhotlhora) Tlh. Lentsoe le nepahetseng la puo
ho qholotsa ka ho kgotla ka ntho e itseng.
moriri, sefahleho, phatla le ditsebe; setho sa mmele se ka hodima molala, kapa se
ya kgomo: motho eo emong anang le kamano e ntle haholo ya bokgotsi. Mael. Ho ja
Ho nahana ka ho batla tharolloa ya bothata bo itseng.
ya ka hodimo ka boikarabelo; motho ya eteletseng lelapa pele. /bon. Dihloho/.
Hloho (hlaw-haw) (hlooho) /headline(s)/ Taba e etellang pele, ebile e le ka
haholo ho lesea, o bakang boemo bo sa tsitsang ba bokahodimo ba hlooho ya lona;
Hlohonolofaditse (hlaw-haw-naw-law-fa-di-tse) // Bokgale ba ho hlohonolofatsa.
ho fumana tsohle tse ntle le tse labalabeloang. (bap. tlhohonolofalo).
sebedisoa. Mohl. Ke hloka chelete haholo. e be o hlokang eng eo re ka o etsetsang
yona? O hloka mosadi monna enoa.
eleng yona ya bohlokoa; eo ho pheloang ka yona. (bap. batlahala).
Hlokahetse (hlo-ka-he-tse) // Bokgale ba ho hlokahala: e felletsoeng ke bophelo; e
shoeleng kapa e sa pheleng.
Hlokofala (hlu-ku-fa-la) /hurt/ Ho utloa bohloko pelong, moyeng kapa mmeleng; ho
ba boemong bo hlokang monate. (bap. tlhokofalo).
fana ka keletso; ho etsa hore motho a elelloe ketso kapa ketsahalo e itseng.
mo tshireletsa kapa ho mo boloka.
Hlokometse (hlaw-ko-me-tse) /aware, cognizant, conscious/ E, kapa ya makgatheng
Hlokometsoe (hlaw-ko-me-tswe) /protected/ E kapa ya boemong ba ho baballoa: eo
tlhokomelo e lebisoang ho yona. (mm. hlokometswe).
etsa ntho „kgetlo la pele.
kapa ketsahalo e itseng.
Hlola (hlaw-la) /symbolic/ Ho etsa diketso tse bolelang ho tla hoa ntho e mpe kapa e
ntle; ho etsa diketso tse bolelang ho hlaha hoa ntho e itseng. Mael. Se sa feleng se a
menahano kapa dipuo. Tebello e sa tshoaneng ya batho ba babedi kapa ba fetang moo.
Hlolletse (hlawl-le-tse) // Bokgale ba ho hlolla.
lakatsa ho bona motho eo eleng kgale a sa bonoe; ho bontsha tabatabelo.
haholo; ya batlang ho bona motho kapa ntho eo eleng kgale e sa bonoe.
ba ho batla ho bona motho eo eleng kgale a sa bonoe.
motho; ho eketseha hoa thuo; ho ba le keketseho ya monono le nala.
Hlomamisa (hlu-ma-mi-sa) /inaugarate/ Ho etsa mokete wa ho beha motho ya itseng
lentsoe, “ama” eleng sothofatso ya lentsoe la senyesemane, “to arm”.
Hlometse (hlo-me-tse) /armed/ E boemong ba dihlomo: e bonahalang ka dibetsa tse
diketso tse itseng; ho hlonamisa pelo. Ho mpefatsa boemo ba motho emong; ho
tse lokileng; ho se etse boithatelo. Ho bontsha lerato ka ho bua mantsoe a matle.
Hlompheha (hlom-pe-ha) /respectful/ Ya kapa e loketsoeng ke tlhompho ka baka la
bua nnete. (bap. Tlhompheho, tlhompho).
ho etsa diketso tse mpe, tse tsoileng tseleng, kgahlanong le. (bap. Tlhomphollo).
kgathala ya neng a le motle, matla, a tseba ho bina, e le kgeleke, a le mafolofolo ebile
a tumme haholo mme a qetelle a tsofetse, a le mobe ebile a hloka matla le botle joalo
mpe tse boima.
bophahamo ba thaba, moaho kapa ntho e phahameng haholo. (bap. tlhoro).
hula matsohong a motho emong; ho nka ntle le tumello.
bontsha bobe kapa tlhokeho ya mosa kgahlanong le motho kapa ntho.
Hoa (hwa) (hwa) /of/ Ya motho kapa ntho e itseng. Seemedi se bontshang thuo ka ho
supa seo eleng sa mmuwi kapa mmuwiswa. Mohl. Ho ke hoa mang? Che, ke hoa ka.
kapa mmuwi. Hoo eleng hoa nna. Hoo ho leng boikarabelong baka. (mm. Hwaka).
Hoamme (hwam-me) // Hoa mafura: a thatafetseng; a tiileng kamora ho hatsela.
ho tsamaya ka motsamao o hlophisitsoeng joalo ka wa sesole. (mm. Hwanta).
baka la sejo kapa seno se itseng se bakang lesokolla kapa bohloko bo itseng; lekukuno
le utloahalang karolong enngwe ya mmele. (mm. Hwayahwaya, hoaeahoaea).
Hoba (hu-ba) /because/ Ka lebaka la; ka mora ketsahalo e itseng. Mohl. O na le
wa lematsa kgarebe hoba fela o batla ho kgaohana le wena.
modumo wa metsi a batlang ho bela.
potso kapa lentsoe “hobaneng”. Mohl. Hobaneng o rata leshano tje? Hobane ke
tshaba ho bua nnete. Hobaneng o le motenya hakana? Hobane ke ja haholo.
Hobaneng (hu-ba-ne-ng) /why/ Ka lebaka lefeng? lebakeng lefe? Ho araba potso
kapa lentsoe “hobane”. Mohl. Hobaneng o rata leshano tje? Hobane ke tshaba ho
bua nnete. Hobaneng o le motenya hakana? Hobane ke ja haholo.
lentsoe le nepahetseng haholo ke “bohola” le “bohotse” hofeta “hobutse” le “hobula”.
etsa ketso e kgethehileng; motho, haholo e motona, ha ho hlalosoa seo a se etsang se
itseng ka tsela ya bosoasoi. /bon. Bachang/ Tlh. Le ha lentsoe lena “hochang” le
utloahala joalo ka mantsoe a mabedi eleng “ho” le “chang”, ho molemo ho le sebedisa
Hodima (hu-di-ma) /on top of/ Ka nqa ya sebaka se phahameng; moo ho phahameng;
itebala kapa ho lebala ka se kotsi se ka etsahalang. Mael. Mathata a hloele manolo
tsela eo eneng e nahannoe.
Hodimo (hu-di-mu) /up/ Nqa ya sebaka se phahameng; lehlakoreng le yang
utloahaleng; ho buela fatshe ka lentsoe le tlase. (mm. Hwetjhetsa).
(hoeela) le “hohela” a na le meelelo e fapaneng.
bitsa motho kapa ntho e itseng; ho phahamisa lentsoe bakeng sa ho batla thuso.
Hoeleketsa (hwe-le-ke-tsa) /stammer, stumble/ Ho bua ka tsela e sa hlakang ka baka
la bokudi bo itseng; ho bua joalo ka lehoeleketsi kapa lehoelea. (bap. lehoelea).
ka tsela e sa hlakang ka baka la bokudi bo itseng; ho bua joalo ka lehoeleketsi kapa
ka dipuo kapa ka maikutlo; ho loantshana ka diketso le ka dipuo. (bap. ngangisana)
dumellane ka dipuo kapa ka maikutlo; ho loantshana ka diketso le ka dipuo.
ba ho se dumellane ka dipuo kapa ka maikutlo; ho loantshana ka diketso le ka dipuo.
Hoetla (hwe-tla) (hwetla) /autumn/ Nako ya selemo e tlang ka mora Lehlabula pele
Motsheanong ka boroa ba lefatshe. (bap. lehlabula, mariha, selemo). (mm. hwetla).
ntho eo ho buang ka yona ka ho toboketsa. Mohl. Ke hofeng hona ho? O batla
hofeng? O bua ka hofeng?
Hofeta (hu-fe-ta) /more than/ Ka tsela e ka hodimo ho enngwe; ka tsela kapa
lena, “hofeta” le utlohala joalo ka karolo ya mantsoe a mabedi a fapaneng: “ho feta”.
ya ho hlalosa lentsoe, “feta” le ikemetse. Empa moo le sebedisoang leleleng ke ha le
boleloang ka ho hlalosa. Tem. Lentsoe lena, “hofihlela” ke karolo ya mantsoe a
mabedi a fapaneng: “ho fihlela”. Sepheo sa ho a kopanya ho etsa lentsoe leleleng ke
dumella le ketso kapa ketsahalo e itseng. (bap. Lekgale) Mohl. Nkekebe ka tsamaya
teng; sebaka ka botlalo le bophara ba sona. (bap. kae-kapa-kae).
ya sekgohola le moya o mongata; ho tsamaisa mobu le metsi kapa moya; ho nkoa ke
mobu le metsi kapa moya; ho nkoa ke metsi.
metsi kapa moya mmoho le.
Hokae (hu-ka-e) /where/ Lesupa le bontshang sebaka ka ho botsa; lentsoe le batlang
kopane; ho etsa hore dintho tse itseng di be mmoho tlasa taolo e le nngwe. Ho etsa
Hoki (ho-ki) /pig/ E nngwe ya diphoofolo tsa hae eo hangata e bang tenya, e jang
dimela kapa nama, ebile e le bohlasoa haholo. /bon. dihoki/ (bap. kolobe).
hoa kelello ka baka la dilemo tse phetsoeng.
Hola (ho-la) /that one/ Lesupa le bontshang ntho e hole; lentsoe le supang ntho e
Holeng (hu-li-ng) /that is, the way that is/ Ka tsela eo ntho, ketso, mokgoa, tlhaloso
kapa boemo bo etsahalang ka teng. Mohl. Ka tsela eo holeng thata ka yona. Ka tsela
eo holeng hole ka teng ha ke bone hore ke tla fihla. (bap. oleng, seleng).
Holoba (haw-law-ba) /creep/ Ho tsamaya joalo ka ntho e hlokang maoto; ho hosha ka
Holofaditse (haw-law-fa-di-tse) /crippled/ Bokgale ba ho holofatsa.
itseng tsa mmele ka baka la kotsi; ho hloleha ho sebedisa ditho tsa mmele ka baka la
temalo ya boko kapa bokudi bo itseng.
sebedisa setho sa mmele, kapa kelello ka baka la bokudi, temalo kapa kotsi e itseng.
kgoneng ho sebedisa setho kapa ditho tse ding tsa mmele ka lebaka la ho lemala kapa
shapa motho ka ntho e itseng empa hose joalo.
puisano e sa tsitsang kapa e hlokang botio. Mohl. Ha re ke re re homohomo nna le
sehlopha sa batho. (bap. lehomohomo) .
Hona (hu-na) /there is, are/ Lentsoe le supang le ho bontsha ho teng, se teng, ba teng
Honajoale (haw-na-jwa-le) /now/ Ka sona sebaka sena; ka nako yona ena; ntle le
neng-kapa-neng) (mm. Honajwale).
Honela (ho-ne-la) /giant/ Motho ya mmele o moholo, o phahameng, o nang le
ditshika tse kgolo, ebile o le matla haholo; motho ya nang le matla a maholo a mmele;
lekejakejane la motho. (bap. senatla).
nngwe; ka nako e tshoanang.Tsela eo diketsahalo kapa ketso e etsahalang ka nako e le
nngwe. Ho etsahala ka nako e le nngwe. (bap. sehong). Mael. Tsie e kolloa hong: ha
ke ketso e itseng e amanang le lerato la yona.
sebopeho; ho nyenyefatsa ka tsela e itseng.
nyane kapa e nyenyefale. (bap. khonyetso).
Hora (haw-ra) /an hour/ Metsotso e mashome a tsheletseng; metsotsoana e dikete tse
tharo le makgolo a tsheletseng. /bon. dihora/.
Hora (//) // Ho tlosa masalla a dijo, pitseng kapa sejaneng, ka letsoho kapa ntho e
Hore (hu-ri) /so that/ Ka tsela e tla lebisa ketsahalong enngwe e itseng; ka mokgoa o
o ithute haholo. Hore o seke wa lemala, o tlameha ho itlhokomela.
lentsoe le che kapa le fele.
Horeng (hu-ri-ng) /why/ Lebotsa le batlang ho tseba lebaka leo ntho e etsahalang ka
lona; lentsoe le sebedisoang ho batla ho tseba lebaka la ketsahalo kapa ketso. Ka
ba Borwa ha ba sebedise lentsoe lena “horeng” empa ba kgetha lentsoe “hobaneng”.
a dijo, pitseng kapa sejaneng, ka letsoho kapa ntho e itseng.
Horula (ho-ru-la /to drain/ Ho tlosa masalla a metsi kapa ntho e metsi ka hara pitsa
kapa setshelo; ho metsa se salletseng ka setshelong ka letsoho kapa ntho e itseng.
boitshoaro bo botle. Tlh. lentsoe lena le utloahala joalo ka popo ya mantsoe a mabedi
Hosane (hu-sa-ni) /tommorow/ Letsatsi le latelang la kajeno; letsatsi le tlang ha ho
Hosasa (ho-sa-ni) /tommorow/ Letsatsi le latelang la kajeno; letsatsi le tlang ha ho
fela la kajeno; kamoso kapa letsatsi le hlahlamang la kajeno. (bap. bokamoso).
kapa ho hanyetsana le boemo bo itseng: ntle le; eseng. Tem. Lentsoe lena, “hose” ke
karolo ya mantsoe a mabedi a fapaneng: “ho le se”. Sepheo sa ho a kopanya ho etsa
ikemetse. (sheb. “se” bakeng sa tshebediso). (bap. Ntle).
Hosea (ho-se-a) /Hosea/ Buka ya bibele ya bomashome a mabedi le metso e robedi
chabe; nako e qalang letsatsi.
Hosengjoalo (hu-si-ng-jwa-lo) /otherwise/ Ka tsela enngwe; ka lebaka leleng; ka
mokgoa omong. Ebang hose joalo. Ebang ho sa be ka tsela e itseng.Tem. Lentsoe
lena, “hosengjoalo” ke karolo ya mantsoe a mabedi a fapaneng: “hoseng le joalo”.
ya ho hlalosa mantsoe, “hoseng” le “joalo” a ikemetse.
phalleng ka potlako.
Hoshe (haw-she) /I love you!/ Lekgotsa le bontshang hore motho e motona o rata e
kapa ho tsholla, ho tsoa mokotleng kapa setshelong, hoa ntho e itseng.
tsohle kapa hohle ho ka mokotleng kapa setshelong.
hlalosoe leleleng, eleng ntho e sa kgonahaleng hobane “thoe” kapa “thwe” e le nngwe
semela kahodimo. (mm. Khotsulo). (sheb. Motsula bakeng sa tshebediso).
bangata ho bontshang boipelaetso bo boholo kgahlanong le ketso e mpe.
kgotsofale ke ketsahalo e itseng; ho etsa sello sa tletlebo kapa boipelaetso.
tsela eo eseng ntle.
Tlhaku ya borobong (9) ya Sesotho. Bongata ba mantsoe a qalang ka “I” ke maetsi a
araba=ikaraba, ruta=ithuta. Sena se etsa hore tlhaku “I” e be le mantsoe a mangata
kutloahalo, kutloahatso, maikutlo, moikutloi. Mantsoe ana kaofela a ka fana ka
meelelo e fapaneng ha a hlalosoa.
Ikaha=boikaho, ikisa=boikiso, ikarabela=boikarabelo, jwalo jwalo. Ha se mantsoe
a tloaelehileng feela.
ntsha seboko; lentsoe le sebedisoang ke moitsuwa ho bontsha bohloko ka ho hoeletsa
kutlo ya kelello ka baka la ketsahalo e itseng; ho wela fatshe ke bohloko kapa tshabo.
ikahlola: Motho ya molato o wa iponahatsa ka diketso. (mm. boikahlolo, kahlolo).
Ikaketsa (ika-ke-tsa) // Ho etsa le ho bua dipuo tsa moikaketsi: ho bua seo o sa se
etseng; ho ruta seo o sa se etseng; ho hloka nnete empa o batla ho joetsoa nnete; ho
etsa diketso tse hananang le seo o se buang. /bap. moikaketsi/
Ikalolela (i-ka-lu-le-la) // Leiketsi la ho alolela. (mm. kalolo, kalo, alotse, alotsoe,
bolelang nnete; ho itlama ka ho bua nnete. (mm. kano, kanne, kantsha, kantshoa).
ya tloaetseng ho etsa joalo. (mm. antsha, antshoa, antse, anyisa, anyisoa, moanyi).
futsaneha ka tsela eo ho bonahalang ka ho hloka diaparo. (mm. boikaparo, ikapere,
Ikaraba (i-ka-ra-ba) // Leiketsi la ho araba: ho ipha karabo ya potso kapa dipotso tse
ka karabo mabapi le potso tse botsoang ka bowena. (mm. boikarabo, boikarabelo,
tlamehang ho aroloa ntle le ho laeloa joalo. (mm. boikarolelo, boikarolo, karolo,
kgahlanong le tsietsi e ka etsahalang. (mm. Boikatelo).
bongata ba ntho e itseng; ho ikhudisa kapa ho iketsa kgolo. (mm. boikatiso, katiso,
ba ntho e itseng. (mm. boikatisetso, boikatiso, katiso, katisano, atisoa, atisitse,
fela hoa moya nameng ya motho. (mm. boikelo, boyabatho).
ka bowena. (mm. boikelo, elana, kelano, eloa, ile, ileng).
Ikemela (ike-me-la) /self representing/ Leiketsi la ho emela: ho ba ntle le thuso ya
Ikemetse (ike-me-tse) /independent, liberated/ Leiketsi la ho emetse: e sa hlokeng
makgatheng a ho etsa ketso e itseng ka bowena. (mm. boikemisetso, boikemiso,
ka bowena. Mael. Kea shoa kea ikepela: ke o rata haholo feela. (mm. boikepelo,
Iketlile (i-ke-tli-le) /relaxed/ E boemong bo hlokang mosebetsi; e phomotseng ha
monate ebile e sa sebetse ka thata. Bokgale ba ho iketla.
se itseng ka bowena.
ntho tse ding tse ntle. (mm. boikgabiso, kgabiso, kgabisoa, kgabisitse, kgabisitsoe,
eka ha o utloe kapa bone letho empa ho se joalo. (mm. boikgakanyo, kgakanyo,
lebaka le utloahalang. (mm. boikgalefiso, kgalefo, kgalefelo, halefela, halefeloa,
kgonang ho haseha ntle le thuso ya motho. (mm. boikhaso, khaso, khasano, hasoa,
batlahalang ntle le thuso ya motho emong. Leiketsi la ho kgoabetlella.
kapa karolo enngwe ya mmele haholo ka thata. (mm. boikgoabitlo, kgoabitlo,
ho iketsetsa eng kapa eng. (mm. boikgono, bokgoni, kgonahalo, kgonoa, kgonne,
bowena feela ntle le batho babang. (mm. boikhopolo, khopolo, hopoloa, hopotsa,
ikoahela ka ntho e itseng. (mm. boikgukgumetso, kgukgumetso, kgukgumetsoa,
ka bowena ntle le thuso ya babang. (mm. boikgutliso, kgutliso, kgutlisetso, kgutlisoa,
ntho e itseng ka bowena. (mm. boikharo, kharo, kharelano, haroa, harelana, harelane,
thateloe ke ntho e itseng ka bowena. (mm. boikharelo, boikharo, kharo, kharelano,
dibakeng tse fapaneng ntle le thuso ya eng kapa eng. (mm. boikhaso, khaso, khasano,
lesoba ntle le thuso ya eng kapa eng. (mm. boikibollo, kibollo, kibollano, kibolloa,
ho etsa ketso e itseng ntle le ho laeloa. (mm. boikitlaetso, kitlaetso, kitlaetsoa,
ho bontsha maikutlo a tlhompho a fatshe; ho ba fatshe ka diketso. (mm.
Ikomisa (i-ko-mi-sa) /self drying/ Leiketsi la ho omisa: ho oma ntle le thuso ya eng
tsamaya ka ho etsa dikguba; ho tsamaya ka ho etsa boqhetseke. (mm. boikonko,
motho kapa ntho e itseng ka bowena ntle le ho romeletsa. (mm. boikopanyo,
e hlokang molemo kapa e senang thuso. (mm. boikopiso, kopiso, opisoa, opisitse,
kapa ka morero; ho ichapa ka tsela e itseng. (mm. boikotlo, kotlo, kotlano, otlana,
“ikukela” mmoho le “inkela” a na le meelelo e fapaneng haholo.
mmeleng ka bowena ntle le thuso ya motho emong. (mm. boikuto, kuto, mokuto,
Ikutloa (i-ku-tlwa) /feel/ Leiketsi la ho utloa: ho ba le maikutlo, boikutlo kapa
monahano o ka hlalosoang ke wena feela. (mm. boikutlo, kutlo, kutloahalo,
Ikutsoa (i-ku-tswa) // Leiketsi la ho utsoa: ho etsa ketso e itseng sephiring kapa
lefu la motho ya ratoang.
hlola a kgutla. Ke mang emong hape a ileng Gauteng? Che bohle re ile ra iponela. O
ne o ile kae maobane?
wena ntle le ho mamoloa ke emong. (mm. boimamolo, mamolo, mamolako,
Imela (i-me-la) /heavy/ E moroalo o boima; e sitang eo a e kukang; e kgolo bakeng
Imeloa (i-me-lwa) // Boetsuwa ba ho imela: ho se kgone ho etsa ka lebaka la boima.
Imme (im-me) /pregnant/ E boemong ba ho bontsha kemaro; e tshehadi e nang le
bophelo ka popelong; e ka tsoalang ka mora dikgoedi tse itseng ka lebaka la kemaro.
mongobo kapa e be metsi; ho ngobisa.
Inahanela (i-na-ha-ne-la) /inconsiderate, selfish/ Ho ba le maikutlo a mabapi le
Inama (i-na-ma) /bow down/ Ho isa hlooho fatshe kapa tlase ka baka la tumelo e
itseng; ho isa hlooho fatshe kapa tlase ka baka la ho rorisa Modimo. Mohl. Badumedi
iname: mokgoenyana o thusa ka tsohle tseo anang le tsona moo a nyetseng teng ho sa
tsotellehe boima ba seo a tlamehang ho se etsa.
Iname (ina-me) /bowed/ E boemong ba ho inama: e shebisitseng hlooho fatshe ka
lebaka la ho rapela kapa tumelo e itseng.
hlooho fatshe kapa tlase ka baka la tumelo e itseng; ho isa hlooho fatshe kapa tlase
ka ho itshereletsa kgahlanong le sera kapa motho ya hlaselang ka bowena ntle le
thuso ya mang kapa mang. (mm. boinamolelo, namolelo, namotse, namotsoe,
thepa kapa moputso ka lebaka la ditshoanelo. (bap. ikukela).
ipatlela bonnete ba taba e boleloang kapa e etsahetseng ntle le ho joetsoa.
metsi. (bap. omisa) Tlh. Mantsoe “inola” le inolla” a bolela ntho e le nngwe.
ntshana se inong: ho thusana ka tsela efe kapa efe; ho arolelana ditaba tsa bohlokoa.
tshilafatsang bowena ntle le boikemisetso; ho nyela diaparo tsa hao. (mm. boinyelo,
kotsi e ka o hlahelang ka bowena, ntle le ho thusoa. (mm. boipaballo, paballo,
moo e batlahalang; e tholahalang hohle. Mohl. Selemong sena chai e ya ipapala.
hatella leqeba, seso kapa ntho e itseng ka bowena. (mm. boipepeto, pepeto, pepeteho,
bohloko ka ho otlanya setho seseng sa hao sa mmele kgahlanong le ntho e thata e
borokong ka bowena ntle le ho thusoa. (mm. boiphaphamiso, phaphamiso,
phedisoa; ho ba boemong ba ho iketsetsa eng kapa eng ka bowena. (mm. boiphediso,
iphodisa ka bowena ntle le ngaka kapa mooki. (mm. boiphekolo, phekolo,
leleng; ho etsa lekgetlo la bobedi kapa hofeta moo. (mm. boipheto, pheto, phetoa,
Ipheta (//) /oversize/ Leiketsi la hofeta: ho ba boemong ba ho etsa diketso tse kgolo
Iphetetsa (ipe-te-tsa) /revenge, vindictive, vengeful/ Ho etsa se kileng sa etsoa ke
ho diwa ditulong tsa boetapele ka bowena, ka ho etsa diketso tse bakang seo. (mm.
hao ka ho etsa diketso tse itseng; ho etsa hore mmele o phole. (mm. boiphodiso,
letsoho mmeleng wa hao ka bowena ntle le ho thusoa. (mm. boiphollo, phollo,
itshoara ka tsela ya ho tsamaisa letsoho mmeleng mona le mane. (mm. iphomoletse,
ommeng sefahlehong ka sepheo sa ho tlosa metsi, lesoe kapa mongobo. (mm.
kenya hara ntho kapa ho potapotisa ntho e itseng mmeleng ka bowena. (mm.
ka phoso kapa ka lebaka la bowatla. (mm. boipipetso, pipetso, pipetsano, bipetsana,
kopana ka bolona ntle le ho laeloa joalo. (mm. boipokello, pokello, bokelloa,
haholo ka lebaka la phoso e entsoeng. (mm. boipolo, polo, sepolo).
Ipolela (i-po-le-la) /confess/ Leiketsi la ho bolela: ho hlalosa seo o se entseng kapa
seo oleng sona. (mm. boipolelo, polelo, boleloa, boletse, boletsoe, bolella, bolelloa,
iponahatsa ka tsela e sa tloalehang kapa ho fetoha sebopeho se tsebahalang.
bone diketso tsa hae tse mpe, empa o bona tsa babang.
iketsa ntho e itseng. (mm. boipopo, popo, bopile, bopiloe, bopela, bopeloa, popelo).
tsela e telele ha e kgutshoane e le teng. (mm. boipololohiso, potoloho, potapota,
letsatsi ka diketso tse sa hlokahaleng. Ho ipeha boemong ba mpefalo kapa ho hlora
ntho e itseng ho bakang boipuso kapa tokoloho. Ho ba ntle le khatello kapa
tshibollo kapa ntho e itseng kgetlo la pele. (mm. boiqapelo, qapelo, qapeloa,
lentsoe lena “qaphela” o tshoana le wa puo ya Sekone ha o bitsoa joalo ka “xaphela”
boinyatso kapa ho nyatsa ka ho bua dipuo tse bontshang ketso eo. (mm. boiqaphelo,
kapa ho intshetsa lekumane ka bowena ntle le thuso. (mm. boiqhetsolelo, qhetsolo,
Iqhoedisa (iq-hwe-di-sa) // Leiketsi la ho qhoedisa: ho noa metsi kapa seno ka tsela e
Isao (isa-o) /next year/ Selemo se tlang; selemo se latelang sona sena. (bap.
kapa ka baka la bohlasoa ba hao. (mm. boitabolelo, tabolo, tabolelo, taboleloa,
lokoloha kelellong le monahanong. Ho etsa thato ya hao, neng kapa neng. (mm.
lebaka la ho lokoloha. (mm. boitaolo, taolo, laotse, laotsoe, laoleha, taoleho,
Itapisa (ita-pi-sa) /fasting/ Leiketsi la ho lapisa: ho itima dijo ka baka la tumelo kapa
Itebala (ite-ba-la) /mindfulessness, unattentive/ Leiketsi la ho lebala: ho ba
molebedi wa hao kapa bowena. (mm. bolebedi, boitebelo, tebelo, lebeloa, lebetse,
bakeng sa mosebetsi kapa ketso eo o e entseng, e ntle. (mm. boiteboho, teboho,
tebello ya ho bona hore na ebe se a o tshoanela. (mm. boitekanyo, tekanyo, lekanyoa,
etsa dintho ka tsela e nang le kelello, ebile e sa fete bowena ba hao. (mm.
lekala kapa ntho e hodimo, e leketlang. (mm. boiteketliso, teketliso, leketlisoa,
tse mpe tse sa tsoa etsahala kgahlanong le bowena; ho itlhatlhobisisa. (mm.
kgahlanong le bowena ka ho etsa diketso tse itseng; ho bua dipuo tse hohelang tello
Itemela (ite-me-la) /plough for oneself/ Leiketsi la ho lema: ho lema ntle le thuso ya
mang kapa mang. (mm. boitemelo, temo, bolemi, lemme, lenngoe, lemela, lemisa,
thusa; ho kenya diaparo mmeleng wa hao ka bowena. (mm. boitentsho, tentsho,
kgahlanong le se tshajoang; ho lebana le kotsi ntle le tshabo; ho bua kgahlanong le
Iteteelletse (it-ite-el-le-tsi) /overdressed/ E kapa ya apareng diaparo tse ngata
modumo wa mmino ka bowena bakeng sa hao. (mm. boitetsetso, tetsetso, tetsetsano,
ba hao; ho iketsetsa thapelo e mabapi le wena. (mm. boithapello, thapello, thapelo,
kapa ho mamela lebaka le utloahalang. (mm. boithatafatso, thatafatso, thatafatsoa,
ntho e thatetseng mmele. (mm. boithatollo, thatollo, thatolloa).
fumana mosebetsi kapa ho etsa kgoebo e itseng. Leiketsi la ho rekisa. (mm.
kgahlanong le ho etsa phoso kapa ketso e mpe, e sa dumeleheng. (mm. boithibo,
boemong ba ho tlosa se thibileng lesoba ntle le thuso ya eng kapa eng. (mm.
kapa ntho e itseng hloohong ntle le ho thusoa. (mm. boithoeso, thoeso, thoesano,
nang le bophelo ka popelong; e ka tsoalang ka mora dikgoedi tse itseng ka lebaka la
dipuo le mmino; ho phahamisa ka mantsoe a monate a nang le thoriso; ho beha
hodimo ka mantsoe a lokileng a pina kapa thothokiso. (mm. boithoko, thoko, rokoa,
diaparo ka lebaka la bokudi kapa boemo bo itseng, bo sa tloaelehang. (mm.
sethunya ka phoso kapa ka boikemistso ka tsela e bakang hore kulo e tsoe mme e o
phethahatsa morero o itseng; ho nka maikarabelo a itseng ntle le ho qobelloa kapa ho
ipapisa le mokga, sehlopha kapa leano le itseng ka bowena ntle le ho qobelloa. (mm.
ka lebaka la ho kgena haholo. (mm. boitlefetso, tlefetso, tlefetsano, tlefetsana,
motsu ka phoso kapa ka boomo. (mm. boitlhabo, tlhabo, tlhabano, hlabana, hlabile,
Itlhahanela (itl-ha-ha-ne-la) /rush, hurry up/ Ho tsamaya nako e sa dumela; ho
ba se hlokahalang bakeng sa tshebediso e eketsehileng ya kamoso. (mm.
diaparo mmeleng ka bowena ntle le ho thusoa. (mm. boitlhobodiso, tlhobodisano,
hore bokgoni ba ho loana bo fele. (mm. boitlhodiso, tlhodiso, tlhodisano, hlodisana,
makgatheng a ho kgena haholo ntle le mabaka a utloahalang. (mm. boitlhokofatso,
netefatsa hore bowena ba hao bo hlokomelehile kapa bo tlasa tlhokomelo e kgolo
ditlhodisano. Ho nka maemo a pele. (mm. boitlhomo, tlhomo, hlongoa, hlomme,
dipapading tsa ditlhodisano. Ho nka maemo a pele. (mm. boitlhomo-pele, tlhomopele, hlongoa-pele, hlomme-pele, moitloma-pele) Mohl. Sehlopha sa Orlando
tse hlokang tello, tse bontshang boithati. Ho etsa diketso tse bakang hore moetsi a
diketso tse bakang tello e mabapi le bowena. (mm. boitlhomphollo, tlhomphollo,
ipeha boemong bo loketseng ho etsa ketso e itseng. (mm. boitlhopiso, tlhopiso,
itsebahatsa ho boemo bo itseng; ho tloaelana le mokgoa o itseng. (mm. boitloaetso,
ho ba kgahlanong le seo o se buang ka mantsoe a sa tshoaneng; ho bua dipuo kapa
kena ka metsing ka bowena ntle le ho etsetsoa. (mm. boitodiso, todiso, todisano,
o motle ka bowena, ntle le thuso ya emong. (mm. boitoho, bolohi, moloho, lohile,
boemong ba malala a laotsoe; ho ba seemong se loketseng ketsahalo e itseng. (mm.
robehileng kapa se sa lokang se loke ka ho se lokisa ka bowena. (mm. boitokisetso,
boemong ba ho lokela ho phetha mosebetsi kapa ketso e itseng. (mm. boitokisetso,
kapa ho nyathoha ka bowena ntle le ho laeloa joalo. (mm. boitsamaiso, tsamaiso,
Itse (itse) (its-e) /said/ Bokgale ba “ore”. Bokgale ba ore. Mohl. O itse o tla tsamaya
mantsiboya. Che ore o tsamaya honajoale. (bap. ore) (mm. itseng).
enngwe e sa hlalosoeng; enngwe eo ho ka buuwang ka yona. Mohl. Morena
Masupha o ne a bua le batho ba itseng. Ba entse diketso tse ngatanyana tse itseng.
o icheba kapa o nahana ka seo o se entseng pejana. (mm. boitshabo, tshabo, tshajoa,
impefatsa ka diketso tse itseng; ho iketsa mobe. (mm. boitshabehiso, tshabehiso,
eng bakeng sa ho fumana moputso. (mm. boitshebeletso, tshebeletsano, sebeletsana,
phethahatsa boemo bo itseng ba mosebetsi ntle le ho etsetsa emong; ho sebeletsa
mosoung omong wa sebaka ntle le ho thusoa; ho tshela ka bowena ntle le thuso ya
Itshepa (its-hep-a) /confident/ Leiketsi la ho tshepa: ho bontsha maikutlo a
mabapi le lebota kapa ntho e emeng. (mm. boitshetleho, tshetleho, tshetlehile,
tshireletso ya hao. (mm. boitshireletso, tshireletso, tshireletsana, tshireletsano,
kapa seemo se kgahlanong le se tlamehang ho phethoa. (mm. boitshitiso, tshitiso,
boemong ba ho laola maikutlo a hao ka ho thibela seo o batlang ho se etsa. (mm.
bua ntle le ho fuwa sebaka. Leiketsi la ho sohlometsa. (mm. boitshohlometso,
ditlhoko tsa bophelo ka bowena ntle le ho thusoa; ho ikgoabitlella kapa ho iketsetsa
ntle le ho etsetsoa joalo. (mm. boitsholelo, tsholo, tsholelo, tsholela, tsholetse,
bakang hore letsoalo le be teng ka bowena. (mm. boitshoso, tshoso, tshosoa,
tse sa amaneng le wena; ho rata ditaba tse sa o ameng; ho ba teng moo o sa
kapa diletsa tsa mmino; ho choachoasedisa mmele bakeng sa mmino.
qenehele mmele; ho choachoasela bakeng sa mmino ka tsela ya ho sothaka mmele
etsa hore o tsejoe naha ka bophara ka ho etsa diketso tse ntle; ho itsebahatsa lefatshe
bo makatsang. Tem. Lekgotsa lena, “iyo”, le sebedisoa haholo ke batho ba mabalane
kapa metseng ya ditoropo. Hape le sebedisoa ke mefuta e mengata ya batho ba batsho
ntle le Basotho.
kgora joalo ka ya jeleng pejana. Se setle se etsahetseng ho emong pejana se tla
ntho tse sa tloaelehang kapa tsa mahlanya. Mael. Motsamai o ja noha: motho ya
leetong ya lapileng o ja eng kapa eng eo a e fuwang kapa eo a kopanang le yona. Ya
Jabeloa (ja-be-lwa) // Boetsuwa ba ho jabela.
Jabetse (ja-be-tse) // Bokgale ba ho jabela.
Jadile (ja-di-le) // Bokgale ba ho jala.
Jaha (ja-ha) /speed/ Ho tsamaya ka pele; ho bontsha potlako ka ho tsamaya ka pele.
Jahella (ja-hel-la) /speed after/ Ho tsamaya ka pele ka mora ntho kapa motho.
ba mojaki. Tlh. Batho ba bangata ba sothofatsa lentsoe la senyesemane, “hire” ba le
Jakobo (ja-ko-bo) /james/ Buka ya leshome le metso e mmedi (12) ya bibele
sothofaditsoe ho “jakobo” ha sothofatso ya lebitso “jacob” le yona e le “jakobo”.
Jalajetse (ja-la-je-tse) // Bokgale ba ho jalajala.
Jalleditse (jal-le-di-tse) /cheated/ Bokgale ba ho jalletsa.
Jehofa (je-haw-fa) /Jehovah/ Tlhaloso ya Modimo ho ya ka Seheberu; Mmopi wa
lefatshe le batho le tsohle tse hlodiloeng ka bophara ba lefatshe. /bon. 0/. Mabitso a
Elohim, Adonai) ho ya ka buka ya bibele ya Genese, 1:1, Dipesalema 19:1 mmoho le
buka ya bibele ya Genese 17:1 mmoho le Dipesalema 91:1; Jehofa Mothusi (Jehovah
ya ka buka ya bibele ya Dipesalema 23:1; Jehofa wa Makgotla (Jehovah Sabaoth)
botlokotsebe bo tletse kapa bo atile naha yohle. Mael. Metsotso e jele babedi: nako e
Jeme (je-me) /jam/ Mofuta wa sejo sa motsoako wa ditholoana o tsoekere, o
Lesotho le dikarolong tse ding tsa Afrika e ka Borwa; e hlooho e kgubedu, mmele o
meraro (23) testamenteng ya kgale.
Jesa (je-sa) /generous/ E fanang; ya etsang dintho ka bolokolohi, ya seng lekgonatha;
mmino. Baroetsana ba rata monna ya jesang.
dumelang ho Yena ba tla fumanang bophelo bo sa feleng; eo ho thakgisoa hoa hae ho
itshetlehileng leratong la batho bohle. Eo a kgonang ho lopolla bohle bokgobeng ba
Marabe o jewa ke bana: ebang ho na le dijo tse nyane tse setseng lapeng, batsoadi ba
Joale (jwa-le) (jwale) /now/ Ka sona sebaka sena; nako yona ena; eseng hosane kapa
maobane; eseng nako e fitileng kapa e tlang; hona tjena. Tem. Basotho ba mabalane
puo ya Setswana. (mm. jwanong).
Joalojoalo (jwa-lo-jwa-lo) /so on and so forth, etc, etc/ Ka tsela e tjena le e latelang
Joana (jwa-ana) /like this/ Ka tsela e boleloang; ka mokgoa o hlalosoang kapa o
Joang (jwa-ng) (jwang) /how?/ Lebotsa le batlang ho tseba tsela eo ketso e
etsahalang ka yona; lentsoe le batlang ho tseba kamoo ketsahalo e etsahalang ka teng.
Joang (jwa-ng) (jwang) /grass/ Semela ka kakaretso se sa qolloe ka ho se bitsa ka
Joang-joang (jwa-ng-jwa-ng) /somehow/ Ka tsela e itseng; ka mokgoa o itseng; ka
sebopeho se itseng.
ya kgale, e lateloang ke Buka ya Dipesaleme.
Joele (ju-we-le) /Joel/ Buka ya bibele ya bomashome a mabedi a metso e robong (29)
testamenteng ya kgale e tlang ka mora buka ya Hosea, e lateloe ke Buka ya Amose.
Johanne 1 (jaw-han-ne) /John 1/ Buka ya bomashome a mabedi le metso e meraro
Johanne 2 (jaw-han-ne) /John 2/ Buka ya bomashome a mabedi le metso e mene (24)
Johanne 3 (jaw-han-ne) /John 3/ Buka ya bomashome a mabedi le metso e mehlano
dikgomo ho hula ntho e itseng e boima; lekala la sefate le leholo, le betliloeng, le
Jonase (jaw-na-si) /Jonah/ Buka ya bibele ya bomashome a mararo a metso e mmedi
(32) testamenteng ya kgale e tlang ka mora Buka ya Obadia.
ke ketsahalo e itseng e tshosang; lentsoe le sebedisoang ho bontsha ho tshoha.
sebedisoang ke motho ya hlokofatsoang ho bontsha hore moetsi a emise ka ketso ya
Joshua (jo-shu-a) /Joshua/ Buka ya botshelela (6) ya bibele testamenteng ya kgale e
tlang ka mora Deuteronoma, a lateloe ke buka ya Baahlodi.
etsahalang se a tshosa kapa se bohloko. Lentsoe le sebedisoang ke moetsuwa, a
hoeletsa ho bontsha bohloko kapa letsoalo la ketsahalo e itseng. (bap. jonna, joo).
kapa motho emong.
Juda (ju-ta) /jude/ Buka ya bomashome a mabedi le metso e tsheletseng (26) ya
Tlhaku ya leshome le motso o lemong (11) ya puo ya Sesotho. Ke e nngwe ya ditlhaku
tse nang le mantsoe a mangatahadi a puo ya Sesotho. E akga ka mareho, maetsi,
kgomo, kgaba, kgiba, kgothatsa, kgona, jwalo jwalo. Empa ha ngatanyana moo eleng
Ka (ka) /personal pronoun “I”/ Seemedi se sebedisoang bakeng sa motho a le ka
bonngweng nakong e fetileng. Mohl. Ka tsamaya. Ka bona. Ka nyakalla. (bap. ke).
qalong ya lona ho fana ka moelelo o phethahetseng kapa o tletseng. Ka molamu ona.
Ka boraro ba lona. Ka matla ohle. Ka boikgantsho.
feta ketsahalo e itseng ebile le lateloa ke lentsoe “mora” hangata. Mohl. Ka mora
hore ba tsamaye, ra sala re ithuta hohong ka bona.
boomo. Ka nnete.
moholo. Ke rata ho bua ka puo ya Sesotho.
Ka (ka) /about/ Lebopi le bontshang kamano le seo ho buuwang ka sona. Mohl. O
bua ka eng monna heso? Hobaneng o bua ka Thabo kajeno? Che ke kgotsofetse ha o
mpha tlhaloso ka thuto ena.
laola ka lebaka la bonatla kapa dikgoka; ho ba ka sehlohlolong ka lebaka la boemo
Kabaso (ka-ba-so) /domination, dominance/ Ketso ya ho kabasa: taolo ka lebaka la
sehlohlolong ka baka la boemo kapa boetapele.
Kabela-manong (ka-be-la-ma-no-ng) // Seo ka lebaka la tlhaho, seemo kapa
sebopeho sa sona se tlamehang ho lebana le mathata; motho eo ho dumeloang hore o
o lokeloa ke ho fuwa mathata ohle le ha ho sa kgonahale.
Kabelana (ka-be-la-na) // Ketsetsano ya ho kabela: ho kabela emong mme le yena a
ho fa karolo, moputso kapa mpho ka ho lekana; ho arolela ka ho lekana.
kapa ho sa ratoe; se etsahalang ntle le boikgethelo; boemo ba ketsahalo ya dintho e sa
reroang ke motho, empa e susumetso ke tlholeho. Mohl. Ebe ke nnete hore lenyalo ke
Kabeloa (ka-be-lwa) // Boetsuwa ba ho kabela.
Kabetse (ka-be-tse) // Bokgale ba ho kabela.
Kadile (ka-di-le) /measured/ Bokgale ba ho kala.
Kadimo (ka-di-maw) /borrowing/ Ketso ya ho kadima: tloaelo ya ho fa ka sepheo sa
Kae (ka-e) /where/ Lebotsa le batlang ho tseba sebaka seo ho buuwang ka sona;
hlalosoe ka lebitso; sebaka se sa tsejoeng. (bap. Keakea).
Kae-kapa-kae (ka-e-ka-pa-ka-e) /anywhere/ Sebaka seo ho buuwang ka sona empa
Kae-le-kae (ka-e-le-ka-e) /everywhere/ Sebaka seo ho buuwang ka sona ka ho supa
bophara ba sona ntle le ho bitsa lebitso la sona. Hohle hohle.
Kafore (ka-fu-re) /kaffir/ Lebitso la thohako le (neng le) sebedisoang bakeng sa
motho e motsho kapa MoAfrika ya dulang Afrika Borwa ke mmuso wa kgethollo
nakong eo. /bon. dikafore/.
e itseng; eo ponahalo ya yona eseng kantle. (bap. bokahare).
boemong ba nqa ya bophahamo; e bapelaneng le ka tlase. (bap. Hodimo). Tlh.
Kahoo (ka-ho-u) /therefore, hence/ Ka lebaka leo; ka tsela eo; ka mokgoa oo.
Kajeno (ka-je-nu) /today/ Letsatsi la hona joale; letsatsi le latelang maobane; nako e
tla latela ya hosane. (bap. kamoso, kasheko). Tlh. lentsoe le nepahetseng ke
Kakaladitse (ka-ka-la-di-tse) /knocked down/ Bokgale ba ho kakalatsa.
Kakaladitsoe (ka-ka-la-dits-we) /knocked down/ Boetsuwa ba ho kakalatsa.
Kakalatso (ka-ka-la-tso) /knocking down/ Ketso ya ho kakalatsa: ho dia fatshe ka
Kakalatsoa (ka-ka-la-tswa) /knocked down/ Boetsuwa ba ho kakalatsa.
Kakalletse (ka-kal-le-tse) // Bokgale ba ho kakalla.
fatshe, mmele o shebile hodimo.
Kakalopa (ka-ka-lu-pa) /to wander, meander/ Ho tsamaya ntle le morero kapa
sepheo se sa bonahaleng; ho sollaka ntle le sepheo sa bohlokoa. Ho tsamaya joalo ka
Kakalopo (ka-ka-lu-paw) /wandering/ Ketso ya ho kakalopa kapa ho tsamaya ntle le
Kakapa (ka-ka-pa) /macho, machismo/ Motho e motona ya nang le ponahalo ya
ditshika, tshobotsi, mmele le mokgoa wa senna; motho ya nang le boiphihlelo ka ho
etsa ntho kapa ketso e itseng. /bon. Dikakapa/ (bap. kakarapa, mmampodi).
Kakarapa (ka-ka-rap-a) /superstar/ Motho ya tsebahalang lefatshe ka bophara ka
le “kakarapa” ke mantsoe a mabedi a nang le meelelo e fapaneng.
Kakaretso (ka-ka-rets-o) /generalisation, conclusion/ Ketso ya ho akaretsa: ho
tloaelehileng haholo metseng ya ditoropo. Mmele o matla o motle ka lebaka la ho
letsoho, ka nako e le nngwe; ho tshoara ha boima ka seatla. (bap. kakatlela).
ka letsoho, ka nako e le nngwe; ho tshoara ha boima ka seatla. (bap. kakatlelo).
ngata tse boima ka letsoho ka nako e le nngwe; ho tshoara ha boima ka seatla.
atlarela ka letsoho ka thata ka ho etsa hore ntho e se chopohe. Tlh. Mantsoe ana a
mabedi, “kakatlela” le ho “kakatela” a na le moelelo o tshoanang. (bap. atlara).
Kakatletsa (ka-ka-tle-tsa) /stamble/ Ho etsa modumo o tshoanang le wa kgoho e
ho bua hantle. (bap. hoeleketsa). Mael. Kgoho e kakatletsang lehe ke la yona: motho
o bontsha seo a se entseng ka dipuo.
Kakatletso (Ka-ka-tle-tso) /stambling/ Ketso ya ho kakatletsa: ho etsa modumo o
koenya mantsoe; thatafallo ya ho bua hantle.
Kaketsa (ka-ke-tsa) // Ho etsa le ho bua dipuo tsa moikaketsi: ho bua seo o sa se
ba diketso tse hananang le seo o se buang. /bap. ikaketsa, moikaketsi/.
hloka nnete empa o batla ho joetsoa nnete; ho bua diketso tse hananang le seo o se
leqeba, bohloko ba mmele kapa bokudi bo itseng bo fele kapa bo fokotsehe.
alafafjoang teng. Sebaka sa batho ba kulang kapa ba lemetseng se amohelang batho
hloekisa metsi ka sepheo sa ho bolaya dikokoanahloko.
tsoana ha di tshoane. Mohl. O kalama ntho e tsamayang joalo ka pere, koloi, sekepe,
sefofane, jj. O hloella ntho e emeng joalo ka sefate, thaba, selomo, ntlo, letsoapo
Kalame (ka-la-me) /riding/ E ka hodimo ho ntho e tsamayang joalo ka
ntho e tsamayang joalo ka sepalangoang, phoofolo kapa motho. (bap. hloa, thloello).
Kalamollotse (ka-la-mul-lu-tse) // Bokgale ba ho kalamolla.
Kalana (ka-la-na) /habitat/ Sebaka kapa ntlo ya nonyana kapa phoofolo; moo
bonngwe ntle le ho akaretsa bongata. Mohl. O tlameha ho hlalosa lentsoe kaleng.
Kaletse (ka-le-tse) /riding/ E kahodimo ho sepalangoang; e kalameng ntho e
ntho tse pedi kapa tse fetang moo ka sepheo sa ho bapisa ho tshoana hoa tsona.
seng le; ho ba leloko le. /bon. dikamano/ (bap. leqhama).
tsela e mpe; ho hlothola seo motho kapa ntho enang le sona.
kangoeng; tlhophollo ya moriri o hlophisitsoeng hantle.
Kamoo (ka-mo-u) /more than, by the way that/ Ka hofeta; ka tsela enngwe e
hlahetseng se seholo hofeta kamoo re neng re nahana kateng. Re batlile hofeta
kamoo re neng re tshoanela ho batla. E kgolo hofeta kamoo re nahanang. O motle
hofeta kamoo a boleloang. Kamoo a leng motle kateng ekare ha a e ntloaneng.
Kamoo (ka-mo-u) /that side/ Lesupa le bontshang sebaka seseng seo ho buuwang ka
sona se ka lehlakoreng leleng. Mohl. Ke a tla kamoo ka mokgorong. O rata ho ya
kamoo ho sa dumelloang ka teng. Hobaneng o ya kamoo?
Kamore (ka-mu-re) /room/ Enngwe ya moaho wa ntlo e nang le bodulo bo fapaneng
le emeng; sebaka seseng sa bodulo sa ntlo kapa moaho; karolo ya ntlo eo ho duloang
ho yona e nang le lebitso, tshebediso kapa tlhaloso e sa tshoaneng le tse ding. /bon.
bonngwe. Tlh. Lentsoe le nepahetseng ke “kapa” le ha batho babang ba sebedisa
Kankere (kan-ke-re) /cancer/ Lefu le hlaselang karolo enngwe ya mmele mme e
neng ho tloha hona joale. Mohl. Ke bona eka a kanna a tsamaya neng kapa neng.
kapa ketso e itseng; ka tlhokeho ya leshano; ka ho bontsha botio. (bap. Nnete, bosa).
bonnete ba ketsahalo kapa ketso e itseng ka ho toboketsa; ka tlhokeho ya leshano ka
Kano (ka-naw) /undertaking, vow/ Ketso ya ho netefatsa hore se buuwang ke nnete
feela; tshupo ya boitlamo le nnete. (bap. boitlamo).
diqhomane ho ba direng kapa kgahlanong le bona. /bon. dikanono/ (sheb. sebetsa).
mosoeu. Kanthenyane o tsotsi ya matarapane: ke ne ke sa tsebe! Kanthenyane wena
Kantle (kan-tle) /beside/ Ntle le moo; ka thoko ho moo kapa lebaka le itseng. (bap.
Ntle le) Mohl. Kantle le moo, kea inkgona. O tseba ho itsamaisa kantle le moo.
tse ding. Tsohle ka ho toboketsa.
Kapa (ka-pa) /or/ Lentsoe le kopanyang mantsoe kapa dipolelo tsa serapana tse
fetang bonngwe. Mohl. O tla tsamaya le bona kapa le rona hosane? Che, ke tla
tsamaya le morena hoseng kapa mosadi waka mantsiboya.
fumanoang haholo mapalapaleng le merung ya Afrika e ka Borwa; e hlooho e ntsho
pampiri kapa ntho e koahelang.
Kaparo (ka-pa-raw) /dressing, wearing/ Ketso ya ho apara: mokgoa kapa tsela ya
Kapele (ka-pi-le) /quick, quickly, fastly, faster/ Ka tsela e bontshang matjato a
maholo; ka tsela e bontshang ho potlaka; ka ho bontsha mafolofolo a ho etsa.
lehlakoreng leo mmele o tobaneng le lona, ebile le se kamorao. Tem. Ho na le
phapang e kgolohadi pakeng tsa mantsoe, “kapele” le “ka pele”. “kapele” ke lentsoe
leleleng le bontshang potlako ya ho etsa ketso e itseng, ha “ka pele” e le popo ya
mantsoe a bontshang sebaka se latelang kapa seo ho uwang ho sona. Mantsoe,
Kapelenyana (ka-pe-lin-ya-na) /quick, quickly, fastly, faster/ Ka tsela e bontshang
matjato a maholo; ka tsela e bontshang ho potlaka; ka ho bontsha mafolofolo a
Karolo (ka-ru-law) /part of/ Sekoto sa ntho e itseng; lehlakore la ntho e itseng e sa
Karoloana (ka-ru-lwa-na) /feature, portion/ Karolo e nyane ya ntho; sekotoana sa
kapa lebala le tie ka ho hata ka ntho e itseng.
mabapi le ntho e lehlakoreng le nqa enngwe.
mmoho le mokga o itseng; boemo ba ho ba le kamano le. (bap. boikatametso).
Katara (ka-ta-ra) /guiter/ Seletsa sa mmino se entsoeng ka maseka le lekopokopo
seo modumo wa sona o laoloang ka ho tlanya leseka le kgethiloeng. /bon. dikatara/.
Katse (ka-tse) /cat/ Mofuta wa phoofolo e thapileng ya hae wa lelapa la nkoe kapa
lengau. /bon. dikatse/ Tem. Dilemong tsa pele ho 1800, katse e ne e se phoofolo ya
ebile e tsongoa ke batsomi bakeng sa ho jewa joalo ka nama. Ha diruuwa di ntse di
Ke (ke) /is/ Mohl. Ke motho e moholo. Ke lehlanya la rona. Ke ngoana ngoanana
Ke (//) /I/ Seemedi se sebedisoang bakeng sa motho ka bonngweng nakong ya joale
ka ho hlalosa boemo bofe kapa bofe. Mohl. Ke mmone ebile ke kgotshe ke yena.
Ke (//) /who/ Mohl. Ke mang ya itseng le tsamaye? Ke mang ya reng Sesotho ha se
puo e nonneng haholo ka mantsoe?
Kebesela (ke-be-se-la) /shaky, unstable/ E hlokang botsitso ba ho ema hantle; e sa
kgoneng ho tsitsa ka boemo kapa moemo; e sa kgoneng ho tshetlela.
ho ema hantle; boemo kapa moemo o sa tsitsang.
ditholoana ka baka la ho beha hoa sefate; ho leketla hoa lekala ka lebaka la boima ba
Kebolela (ke-bu-le-la) (sheb. Ebolela bakang sa tshebediso). Mael. Ho ja
nang le bokantle. (bap qaqapolotso). (mm. Kebolela).
molomo ka baka la tlala, mokgathala kapa boroko. Puleho ya molomo e etsahalang
ntle le thato ya monga ona. (bap. edimoloho).
boemo ba hae bo itseng. Boemo ba seeiso kapa motho ya sa ratoeng ka mabaka a
itseng. Ho se ratoe kapa ho se natsoe ka lebaka la boemo bo tlase kapa bo kgesehang
tsamaya feela tjena ntle le ho sadisa hantle. Ba keke ba utloisisa puo ena ya heso
tsamaya feela tjena ntle le ho sadisa hantle. Ba kekebe ba utloisisa puo ena ya heso
Kekeletso (ke-ke-le-tso) /an increase, increment/ Ketso ya ho atisetsa moputso.
Keledi (ke-le-di) /tear/ Metsi a tsoang mahlong ka baka la ho lla kapa ho thaba; seka
e metsi kapa madi mmeleng.
kapa keledi; ho tsoa hoa ntho e metsi kapa madi mmeleng.
mohopolo, mokgoa le diketso tsa hae; karolo ya monahano wa motho e ikarabellang
ya boko ba motho hofeta ya diphoofolo, kapa eo diphoofolo di e hlokang, e
shebisisa se etsahalang; ho ba leihlo le nchocho mabapi le ketsahalo e itseng.
boemo ba ho ba le lesea ka hara mmele wa mosadi kapa motho e motshehadi. Boemo
batho ka ho tshoana. (bap. Boimana, bokgachane, mmeleng).
bohloko ho motho kgafetsa; ketso ya ho etsa diketso tse mpe nako e telele hofihlela
Kemo (ke-maw) /standing/ Ketso ya ho ema: ho emisa maoto; ho otlolla maoto.
Kemo (ke-maw) /position, stand/ Ketso ya ho bontsha kamoo motho a nahanang ka
teng; pontsho ya qeto eo motho a e nkileng. (bap. qeto, boemo, ntlha-kemo).
sebakeng se sa dumelloang.
thupello teng. Mohl. O kena sekolo kae? Ke kena mophatong wa boraro, mane
Kenakena (ke-na-ke-na) /interfere/ Ho itshunya ditabeng tseo eseng tsa hao; ho bua
pele emong a qeta ho bua; ho itahlela tabeng tse sa o batleng.
ditabeng tseo eseng tsa hao; ho bua pele emong a qeta ho bua; ho itahlela tabeng tse
ntlo: e kgonang ho kenoa; eo ho leng bobebe ho tla kapa ho kena ka hara yona.
Keneiloe (ke-ne-il-we) /gifted female/ Lebitso la motho e motshehadi ya nang le neo
hlekefetsa ka dipuo, diketso le mantsoe. Mohl. Motho a tla kenella ngoana batho.
dipuo le diketso tse mpe.
tseba bolelele ba nako eo ketsahalo e etsahalang ka yona ka ho toboketsa. Mohl.
Keneneng re tsamaya. Keneneng o kgalemeloa ka ntho e le nngwe. (bap. honeneng).
batla ho tseba bolelele ba nako eo ketsahalo e etsahalang ka yona. (bap. Honeng).
Keng (ke-ng) /what?/ Lebotsa le batlang ho tseba se etsahalang; lentsoe le
sehlopheng kapa hara ntho tseo di seng di le teng.
bosootho le mokokotlo o mosweu; e mokobolo o molelelehadi; e maoto a malelele
Kereke (ki-re-ke) /church/ Moaho wa badumedi. Ntlo ya thapelo. Sebaka sa thapelo,
moo ho rapelloang le ho rorisa Modimo teng. Ntlo kapa moaho wa phutheho ya
Kerese (ke-re-se) /candle/ Lebone le entsoeng ka sehlahisoa sa mofuta wa mafura a
Keresemese (ke-re-si-me-se) /christmas/ Letsatsi la bomashome a mabedi a metso e
hlahile ka tsatsi leo.
Ketafalo (ke-ta-fa-lo) /melancholia/ Lefu le etsang hore mokudi e be moketa: a ote
Ketapele (ke-ta-pe-le) /lead, leadership/ Ntlha ya pele papading kapa tlhodisanong
eo eleng yona e bakang sehlopha kapa motho hore a etelle pele. Ntho kapa motho ya
tsoalo, boipuso kapa ketsahalo e itseng.
mmuso, morena, moetapele kapa naha le boruwi ba yona. (bap. phetola).
mmuso ka dikgoka; ho tlosa motho wa maemo a hodimo, joalo ka morena, setulong.
boemo ba se nkang sebaka kapa se tsoelang pele.
Ketsahalo (//) /action/ Ketso eo hangata e etsahalang ntle le tshutsumetso ya boemo
ba moetsuwa. Ketso e etsahalang ka boyona ntle le moetsuwa. /bon. diketsahalo/.
emong leshano. Puo e hlokang nnete kapa bonnete. Maka a tletseng kapa a nonneng.
Ketsetsano (ke-tse-tsa-naw) /reciprocal verb/ Ketso e bontshang hore se etsahalang
Ketsetso (ke-tse-tso) // Ketso e bontshang hore moetsi wa ketso o etsa se itseng ho
moetsuwa. Ketso e bontshang hore motho o thusa e mong ka ho mo etsetsa ntho e
motho kapa ntho e etse ketso e itseng. Pako ya ketso kapa ketsahalo. Mohl. Hatisa,
wa pele ya buang: ya sio sebakeng seo a blatloang ho sona; ya hlalosang kapa
Kgabane (kga-ba-ni) /gentleman/ Motho wa metsamao e metle ya iphotlileng;
motho wa boitshaoro bo lokileng. /bon. Makgabane/ Tem. Bongata ba lebitso lena,
Kgabareng (kga-ba-re-ng) /eventually/ Qetellong ya ketsahalo kapa puo; phellong
kapa pheletsong ya ketsahalo kapa ketso e itseng. (bap. nengneng, sethathong).
semela se jewang hore se kgone ho phehoa kapa ho jewa. (bap. habela).
Kgabetla (kga-be-tla) /whack, wallop/ Ho otla ka letsoho kapa ntho e itseng ha
bohloko ka letsoho kapa ntho e itseng hampe haholo.
Kgabo (kga-bo) /ape/ Mofuta wa tshoene seka motho, e matsoho a malelele, le
hela hampe, ka tsela e hlokang kelo hloko.
dijalo ha bohlasoa; ho hela hampe, ka tsela e hlokang kelo hloko.
Kgadi (kga-di) // Ho kgadisetsa motho emong ka ho bontsha seo moetsi a nang le
kgadikgadi bakeng sa tshebediso).
moetsi o kgadisa moetsuwa ka seo a nang le sona, haholo sejo. (bap. Kgadi).
mmontsha ntho e itseng, haholo sejo. Ho hohela ka sejo kapa ketso e itseng; ho leka
ntho kapa motho a lakatse ka ho mmontsha ntho e itseng, haholo sejo. Ho hohela ka
itseng ka ho mmontsha se kgahlehang.
tlhompho ho motho ya entseng ntho e ntle haholo. Ho rolela motho katiba bakeng sa
ketso e ntle eo a e entseng; ho fana ka tlotla bakeng sa tlholo. Seo motho a se
Kgafetsa (kga-fe-tsa) /often, everytime, each time/ Ka nako tsohle; nako le nako; e
boleloang joalo ka: “kgafetsakgafetsa”. (mm. Kgafetsa-kgafetsa).
diketso tse ratehang. (mm. Kgahlang, kgahlisa, kgahlisoa, kgahlile, kgahliloe).
Kgahlameditsoe (kga-hla-me-di-tswe) // Boetsuwa le bokgale ba ho kgahlametsa.
boemo: se bontshang ditlamorao tse itseng (tse mpe kapa tse ntle).
moo a tlang teng Tem. Mantsoe, “kgahlametsa” mmoho le “hlakametsa” a na le
meelelo e tshoanang le ha lentsoe la bobedi le utloahala joalo ka la puo ya Sekone
ya ho ya kopana le motho ya tlang empa a so fihle moo a tlang teng.
kotsi: ho kopana ntle le ho rera. (bap. kopana).
kopano ya batho sebakeng se itseng. Boemo ba ho kopana tseleng ka tshohanyetso
Kgahlanong (kga-hla-nu-ng) /against/ Se, ho, ya, ba sa dumellaneng le ketso kapa
ketsahalo e itseng; boemo ba ho se dumellane le ketso e itseng.
chebahalo e ntle kapa diketso tse ratehang.
botle, chebahalo e ntle kapa diketso tse ratehang.
kapa a thatafetseng. /bon. dikgahleledi/. (mm. Khahleleli).
ka ho etsa ketso e ntle. (bap. kgotsofatsa).
Kgaitsedi (kga-its-e-di) /sister/ Ngoaneso e motshehadi. Motho e motshehadi eo
ya moholo kapa ya monyane ho nna eo re amanang ka batsoadi le yena. /bon.
bokgaitsedi/ Tem. Bongata ba batho ba Basotho ba sebedisa lentsoe, “ausi” le ha le
lentsoe la tlholeho la puo eo hobane ba sebedisa lentsoe, “suster” bakeng sa
Kgaka (kga-ka) /guinea fowl/ Mofuta wa nonyana e tsamayang ka ho thoena, e
kopantseng mebala e mesoeu le e metsho. /bon. dikgaka/ (mm. khaka).
boo eseng bona; ho iketsa ntho eo eseng yona; ho baka maikutlo kapa mokgoa o
fapaneng le oo eleng ona. (bap. ikgakantsha).
boemo boo eseng bona; ho iketsa ntho eo eseng yona; ho baka maikutlo kapa mokgoa
o fapaneng le oo eleng ona. (bap. boikgakantsho).
Kgakeditse (kga-ke-di-tse) /acceded/ Bokgale ba ho kgaketsa.
Kgakeletsa (kga-ke-le-tsa) /bear up/ Ho beha setshelo kapa matsoho sebakeng seo
Kgakeletso (kga-ke-le-tso) /bearing up/ Ketso ya ho kgakeletsa: ho beha setshelo
fanoang. Ho amohela se tsholohang ka matsoho kapa ka setshelo.
Kgaketla (kga-ke-tla) /shell/ Bokantle ba peo ya semela bo nang le letlalo le thata;
bokantle bo thata ba letlalo la phoofotsoana tse itseng. /bon. dikgaketla/.
Kgaketlana (kga-ke-tla-na) /small shell/ Kgaketla e nyane. /bon. Dikgaketlana/.
Kgaketsa (kga-ke-tsa) /to be gratefull, accede/ Ho bontsha kananelo ka matsoho ka
matsoho ka sepheo sa ho dumela se fanoang.
tsela e bohloko, e senyang tshobotsi; ho nathaka ka sepheo sa ho lematsa.
sefahleho ka ho shapa; kotlo ka tsela e bohloko, e senyang tshobotsi; nathako ka
sepheo sa ho lematsa tshobotsi kapa mmele.
motsoako wa moriana o metsi ka hanong ebe o wa tsitsinyoa bakeng sa ho fedisa
Kgala (kga-la) /greedy/ E moharo, e batlang dijo tse ngata; e labalabelang dijo
hofeta tekanyo; e pelo e telele. Ya kapa e boemong ba ho rata dijo haholo.
Kgala (kga-la) /crab/ Mofuta wa phoofotsoana ya metsing e maoto a mangata a
hlabang, e kgaketla e thata, e kgonang le ho tsamaya naheng. (bap. lekgala). Mael.
Kgala e bidietsa ntsele: Bahlabani ba loana ka matla ho tshireletsa morena wa bona;
akaretsa se boleloang; ho hlalosa ka ho phethela puo.
Kgalala (kga-la-pa) /of a person, star/ Setsebi sa mmino; sebini se hloahloa, se
lebaka la ho leboha ya faneng ka tse itseng pejana. /bon. dikgalapa/ Mael. Kgalapa
di a buseletsana: batho ba etsetsanang tse ntle ba kgutlisetsana botle mmoho.
Kgalapetsa (kga-la-pe-tsa) /nasalize/ Ho bua ka mahalapa. (mm. khalapets).
Kgalapetso (kga-la-pe-tso) /nasalization/ Ketso ya ho kgalapetsa kapa ho bua ka
Kgalase (kga-la-se) /glass/ Seetsoa se entsoeng ka motsoako wa lehlabathe o
Kgale (kga-le) /long time ago, old, olden, stale/ Nako e fitileng; nako e ka mora
maobane kapa hona joale; motsotso le motsotsona o fetileng. Selemo kapa dilemo tse
fetileng. Mael. Metsi a macha a ntsha a kgale: bokgoni ba mohlankana kapa morati
etsahala; nako e fetileng, e hole haholo; nako e morao haholo. (bap. Sekgalekgale).
Kgalemela (kga-le-me-la) /remonstrate/ Ho joetsa motho ka thata ho tlohela diketso
tse mpe; ho eletsa ka thata; ho fa maele ka baka la lerato.
tloaelo ya ho joetsa motho ka thata ho tlohela diketso tse mpe; keletso e thata; ho fa
Kgalemetse (kga-le-me-tse) /remonstrated, scolded/ Bokgale ba ho kgalema.
phoso e entsoeng; ho buisana le motho ka thata bakeng sa ho lokisa botlaila.
fapohela hanghang ntle le morero. Lentsoe le bontshang ho fapohela ka potlako.
mafika; e nang le maoto a matsho. /bon. Dikgalodi/. (mm. Letšoana-tšoana,
metsi. /bon. dikgama/ Tem. Mmadi a ele hloko hore dikgama di na le mefuta e
dumellane ka diketso kapa ditloaelo; ho ba le maikutlo a fapaneng; ho se tshoane ka
Kganathetse (kga-na-the-tse) // Bokgale ba ho kganathetsa: e boemong kapa
mamaretsa ka thata. (bap. mamaretso, kgoakgoathelo).
Kganathetsoa (kga-na-the-tswa) // Boetsuwa ba ho kganathetsa.
ba ho se utloane ka puo; puisano e hlokang mohlodi. (bap. phapano) /bon. Dikgang/.
tabahadi e mpe e bakang dikgohlang le ho se utloane. /bon. Dikgang/ Tem. Ka puo
ya Setswana lentsoe lena “kgang” le na le moelelo omong. (bap. pharela). Mael.
Kgang ya monna e kgaoloa ke letlaka: Bothata ba motho ya sa utloisiseng, manganga
kapa ya hlokang kutloisiso bo fedisoa ka ho bontsha ya tla hlola ntoa kapa
Kgangoa (kga-ng-wa) // Boetsuwa ba ho kgama. (mm. Kgangwa).
Kgannile (kgan-ni-le) // Bokgale ba ho kganna.
Kgantshi (kga-nts-hi) /goose/ Mofuta wa nonyana e maoto a ho sesa, e molala o
molele, eo ka nako tse ding e ka ruuwang hae joalo ka seruuwa, empa yona e le kgolo
Kganya (kgan-ya) /light/ Boteng ba ponahalo ka baka la ho chaba hoa letsatsi,
Kganyapa (kgan-ya-pa) /tornado/ Mofuta wa setsokotsane se matla ka ho fetisisa, se
tsamaisanang le pula e kopaneng le moya o fefolang le ho qoqola difate mmoho le ho
le nepahetseng ke “kgantsha”. Lentsoe, “kganyesa” le tsamayelana ke la puo ya
diketso le dipuo tse kgahlanong le motho kapa mokgatlo omong. Tloaelo le boemo ba
boima ka lebaka la se tla etsahala.
Kgaohile (kga-o-hi-le) // Bokgale ba ho kgaoha.
boemong bo itseng ka ho leleka nakoana kapa molebe.
Kgaola (//) /resolve/ Ho rarolla bothata, qaka kapa bothata pakeng tsa batho kapa
mekga e mmedi kapa hofeta. Mohl. Kgang ya monna e kgaoloa ke letlaka. Ya kgaola
Kgaola (kga-u-la) /escape/ Ho kgona ho itokolla ditlamong ka sepheo sa ho baleha;
ho itlamolla ditlamong ka morero wa ho ja fatshe. Mohl. Ya kgaola ya ya!
Kgaolela (kga-u-le-la) /cut for, share for/ Ketsetso ya ho kgaola: ho thusa ho kgaola
Kgaolelo (kga-u-le-law) /cutting for, sharing for/ Ketso ya ho kgaolela: thuso ya ho
lekgutshoanyane; ho kgutsufatsa lengolo la lenyalo, tlhaho kapa la lefu.
Kgaoletsa (kga-u-le-tsa) /make short cut/ Ho nka tsela e kgutshoanyane; ho tsamaya
ka tsela e sa potoloheng; ho paroletsa. (bap. Paroletsa).
Kgaoletsa (//) // Ho tsometsa motho a etsa ketso e mpe, a ipatile; ho thola motho a
etsa ketso e tshabehang ka boipato.
lengolo la lenyalo, tlhaho kapa la lefu. Tshebediso ya tsela e kgutshoanyane kapa e
Kgaolo (//) /chapter/ Enngwe ya dikarolo tsa buka enang le dirapana tse
Kgaotse (kga-o-tsi) // Bokgale ba ho kgaola.
kerekeng; ho fedisa kamano ya motho le mokgatlo kapa mokga.
thabo. Metsi a tsoang mahlong ka baka la ho lla kapa ho thaba; seka metsi se hlahang
mantsoe a nepahetse.
hofeta kamoo ho hlokahalang; e tletseng hofeta tekanyo e tletseng haholo ha e fanoa;
kapa e kgangoe ke metsi. (bap. tebisa).
metsi; ho kgangoa ke metsi.
Kgaratsa (kga-ra-tsa) /spiral aloe, aloe polyphylla/ Mofuta wa semela sa lelapa la
mesiko ya dithaba tsa Lesotho ebile se kgona ho emela mefuta yohle ya maemo a
kapa motho wa boemo bo hodimo. /bon. dikgare/.
Kgarebe (kga-re-be) /girlfriend/ Mosetsana ya ratanang le mohlankana; ngoanana
ya ratanang le moshanyana; motho e motshehadi ya utloanang le e motona ka tsa
Kgarejana (kga-re-ja-na) /little girlfriend/ Mosetsana e monyane ya ratanang le
motshehadi, ya monyane, ya utloanang le e motona ka tsa lerato. /bon. dikgarejana/.
ntho e itseng ha bohloko kapa ka tsela ya lentsoe le phahameng. Ho bua ka ho
kgaruma motho emong mme le yena a kgarume ya mo kgarumang.
bohale pakeng tsa batho ba babedi.
Kgarumo (kga-ru-mo) /hauling/ Ketso ya ho kgaruma: puo le motho kapa ntho ka
tshebediso ya lentsoe le phahameng.
Kgasa (kga-sa) /crawl/ Ho tsamaya ka mangole fatshe; ho tsamaya ntle le ho hata ka
bokatlase ba maoto; ho tsamaya joalo ka ngoana ya so tsebeng ho tsamaya.
kapa boemo ba mmele wa hae. (bap. Mokgasampane, motasallane).
ho motho ya mosesane kapa ya mmele o monyane.
kapa motho a tsamaye ka mangole.
tsamaya ntle le ho hata ka bokatlase ba maoto; ho tsamaya joalo ka ngoana ya so
nang le metsero e mesweu; e phelang ka ho ja dikokonyana tse fumanoang haholo
motho ka thata. Tshotlo ya motho kapa sehlopha sa batho.
pelo ka lebaka la ketso e sa lebelloang kapa e sa thabiseng.
etsahalang. Mohl. Mmuso ona ha o kgathalle ditletlebo tsohle tsa batho.
Kgathalletse (kga-thal-le-tse) // Bokgale ba ho kgathalla.
sesupo sa ho natsa ka ho bontsha tlhokomelo, ho mamela le lerato.
motho kapa ntho e felloe ke matla ka baka la mokgathala. Ho ama maikutlo a motho
ka diketso tse sa kgahliseng.
boteng ba maikutlo a ho ngongoreha; tlhokeho ya monate maikutlong a motho.
matla ka baka la mokgathala. Maikutlo kapa boikutlo ba ho se be monate ka lebaka la
ketso tse itseng. (bap. mokgathala).
e keke ya hlola e thusa ka letho.
kelello di be boemong bo phomotseng, bo lokolohileng.
lokolohileng le maikutlo mmoho le mmele o phomotseng.
lokolohileng le maikutlo, kelello mmoho le mmele o phomotseng.
Kgatsela (kga-tse-la) /first cow‟s milk/ Lebese la kgomo e sa tsoa tsoala namane;
chesoa le ho phehoa ka mollo o moholo hore se fetole mmala, mme se be le boleng.
Kgehlepetsa (kge-hle-pe-tsa) /to abuse/ Ho utloisa bohloko mmeleng le kelellong;
ho sotla maikutlo le mmele ka diketso tse mpe, tse ronehang. (bap. kgohlopa).
kutloiso bohloko ya mmele le kelello; tshotlo ya maikutlo le mmele ka ketso tse sa
rateheng. Mohl. Kgehlepetso ya bana le basadi ke ntho e atileng morao tjena.
ketsahalo e ntle kapa e makatsang. (bap. kgele!).
Kgella (kgel-la) /undermine/ Ho nkela motho kapa ntho e itseng tlase; ho bontsha
hobaneng? Keng ekare o nkgella fatshe, monna.
Kgella (kgel-la) // Ketsetso ya ho kga: ho thusa ho nka metsi kapa ho tshela metsi.
hanghang; ho tsoa tseleng kapelenyana. Mohl. Ke ile ka re kgelo mane motseng wa
bona ha ke ntse ke tsamaya.
ketso e sa batlahaleng; ho etsa phoso ka ho tsoa tseleng e lokileng; ho etsa sebe ka
tseleng e lokileng; ho etsa sebe ka mora botle.
dipuo kapa diketso tse mpe.
fosahatseng; ho lahla ka dipuo kapa diketso.
mmoho: batho ba mofuta le moetlo olemong ba tsamaya mmoho le ho etsa ditloaelo
tsamaya mmoho, ho fofa mmoho le ho etsa ketso tse tshoanang.
kapa batho ba tsamaye mmoho.
sehlopha ka nako tse ngata; bommoho.
ho lahleheloa ke taolo ya ho tshetlela ka baka la maoto a fokolang, a sa tsepamang.
haholo; e lokeloang ke ho kgesoa; e sa rateheng hohang; eo hoseng ya e ratang. (bap.
hlokang tekano; ho sebedisa kgesollo ho ya ka mmala, maemo, botona, botshehadi,
ho etsetsa ka ho bontsha leeme ho ya ka mmala, maemo, botona, botshehadi, morabe
wela mokoting kapa sekgetsheng, hanghang. Mohl. Ke ne ke tsamaya ha ke tla re
kapa ntho tse tsamayang le metsi botebong ba lewatle kapa moo honang le sekgetshe.
tshelang ntho tsa bohlokoa tse nyenyane, ebile di sa imele. /bon. Dikgetsi/.
ketsahalo e ntle kapa e makatsang ka ho toboketsa. (bap. kgelele). Mohl. Kgididi! Ya
tla ba ntle ntho banna! Kgididi! A tla ba motle ngoana batho!
thiba ntho hore e se tsamaya kapa e se thetehe. (Bap. sekgini, haneo, boriki).
tsamayang kapa e ka thetehang. (bap. Sekgini).
Kgisa (kgi-sa) // Ketsiso ya ho kga: ho thusa ho nka metsi sedibeng kapa moo a leng
teng bakeng sa motho emong. Mohl. Ke tla o kgisa metsi hobane ha o kgone.
ka dipuo; ho se tsoelepele ka lebaka la ho hloka tumellano.
phoofolo e tona: e thokoa enang le maroborobo a masoeu.
batlahalang ntle le thuso ya motho emong. (bap. ikgoabetlella).
itshokolela ho fumana se batlahalang ntle le thuso ya motho emong.
ha bohloko ka makgetlo a mangata; ho ngoaya ka thata kgafetsa kgafetsa.
patehileng; ho hlahisa pepeneneng se neng se patehile. (mm. Kgwatjholo).
maroborobo kapa e mebala e fapaneng letlalong leleleng. E mebala e qaqohaneng
ebile e fapane ho sa natsoe mofuta wa mmala. (bap. kgoatshana).
thata haholo; e sa kgoneng ho tloha ha bonolo moo e mamaretseng teng.
Kgoale (kgwa-le) /field rat/ Mofuta wa tadi ya naheng e moreto, e jewang ke
ba motho ba batlana mme ba thusane. Tem. Nonyana ena e na le mefuta e mengata.
mokokotlong, e thokoa ka mmala, e jewang. /bon. dikgoana/. (mm. Khoana).
mokalami a kekeng a wela: ka tsela ya ho manamisa maoto mmeleng wa ntho e
kalangoang ka tsela eo mokalami a kekeng a wela: ka tsela ya ho manamisa kapa ho
le fetileng. Tlh. Batho babang ba bitsa lentsoe lena, “qoakgatsa” kapa “qoakatsa” ha
lentsoe le nepahetseng ka Sesotho sa mmankgonthe e le “kgoaqatsa” kapa “selatsa”.
ho beha pepeneneng kapa phatlalatsa.
sebopeho sa yona.
sebedisoang bakeng sa ho tlama kgomo molaleng. /bon. Dikgoathatha/ (mm.
thata; tsoelopele ka morero o itseng le ha ho le boima. (bap. mamello, kgoabetlello).
phoofolo e tshehadi: e maroborobo kapa e mebala e fapaneng letlalong leleleng. E
mebala e qaqohaneng ebile e fapane ho sa natsoe mofuta wa mmala. (mm. Kgoadi).
ka tlhokofalo e kgolo; kgorohelo ka ho bontsha pefo kapa ho kgena haholo.
tlhaselo ka bohale bo boholo; phutuhelo ka tlhokofalo e kgolo; kgorohelo ka ho
“kgoechelletsane” ana le meelelo e tshoanang. (mm. Khocheletsane, kgotjheletsane).
dumele kapa a amohele se buuwang kapa se etsahalang.
Kgodisa (kgo-dis-a) /hiccup/ Boemo ba ho hema eka moya o wa fela, bo etsahalang
ntle le taolo ya moetsuwa kapa moetsi, empa bo bakoa ke boemo ba ditho tsa mmetso
ya taba kapa boemo bo itseng. (bap. Bopaki, boikgodiso).
Kgodiso (//) /pay day/ Nako ya ho fumana moputso ka mora mosebetsi; letsatsi leo
basebetsi ba tholang chelete ya mosebetsi ka lona.
dilemong tse ngata tse fitileng. Phoofolo ya ditshomo. /bon. Dikgodumodumo/ (mm.
kgoebele (kgwe-bi-le) /akwardness/ Ka tsela eo motho a sa lokolohang; ka tsela e
dintho bakeng sa motho kapa ntho e itseng; tshokodiso ya motho ha a tlameha ho
Kgoechelletsane (kgwe-chel-le-tsa-ni) /back place/ Sebaka se morao haholo se
letsatsi. /bon. Dikgoedi/.
Kgoedi (//) /month/ Enngwe ya dikarolo tsa selemo tse leshome le metso e mmedi
wa ngoana e monyane ka tumelo ya ho mo tiisa kgahlanong le meya e mebe kapa
ntho tse mpe. /bon. dikgoeetsa/ (mm. Kgweetsa, khoeetsa).
lebaka la se tla etsahala.
hoeletsa: boemo ba ho bontsha tlhokahalo ya ho kgotsofala; tlhokeho ya monate ka
ho etsa lerata kapa dipuo tse bontshang ho se rate ketsahalo e itseng. (bap. mohoo).
kopaneng le metsi, e tsamayang dikotopong: metsi a sa hloekang a kopaneng le
be lesoeu ka ho sebedisa setlolo se kgantshang letlalo.
kganye kapa le be lesoeu ka ho sebedisa setlolo se kgantshang letlalo.
potlako e kgolo se phelang ka ho ja dimela. /bon. dikgofu/.
na le meelelo e tshoanang.
diketso tse mpe; ya boitshoaro bo bobe haholo. (bap. kgopo).
mokgoa wa bopelompe; ketso ya ntho tse mpe; boitshoaro bo sa lokang.
hore motho a kgohlahale, a etse diketso tse sa lokang kapa tse mpe.
motho: ya mobe ka pelo; ya diketso tse mpe haholo; ya sa lokang hohang.
e mpe. Eo eseng molaong.
Kgohlela (kgo-hle-la) /cough/ Ho ntsha moya ka thata ka baka la bokudi bo itseng
la boemo ba lefu le itseng.
moya le sekgohlela ka molomo ka baka la bokudi. (bap. mokgokgothoane,
Kgohlo (kgaw-hlaw) /goch/ Sebaka sa thaba moo ho nang le bophahamo bo boholo
ba mafika, dilomo le matsatsa a malelele. /bon. dikgohlo/ (bap. selomo).
batho ba batshehadi o entsoeng ka dikaroloana tsa dithotse tse fapaneng.
thata, oo hangata o sebedisoang ke badisana kapa batho ba sebetsang mosebetsi o
moholo kapa o thata. /bon. dikgohlopo/.
bohloko ka tsela e hlokang bonolo. Tsitsinyo e hlokang qenehelo.
ruuwang, e nang le mapheo le masipa empa e sa fofe, e akgang mokoko, sethole le
hlokang thuso. Mael. Kgoho e kakatletsang lehe ke la yona: motho o bontsha seo a se
entseng ka dipuo.
atileng lefatshe ka bophara, e mapheo a malelele, e ratang dibaka tse metsi, e tshoeu
bo kopaneng le mapheo a matsho. /bon. dikgohotsadira, kgohotsadira/. (mm. kgohoya-dira, khoho-ea-lira).
pula ya sekgohola le moya o mongata. (bap. Hohola, sekgohola).
kapa moya nakong tsa dipula tse ngata. (bap. Hoholeha).
mobu le metsi nakong tsa dipula. /bon. Dikgoholeho/ (mm. Khoholeho).
etsa diketso tse bontshang ho nahana ka bowena feela; ho beha bowena hodimo
Kgoiti (//) /arable land/ Naha e mobu o motle bakeng sa temo ya dijalo; sebaka sa
mmala o motsho le mapheo a nang le matheba a masweu ha e tshehadi e ka ba le
etsa kopano ya ntho tse ngata ka ho atametsa mmoho haholo. (bap. kopanya).
mokgoa wa kopanyo ka ho etsa ntho tse fapaneng ntho e le nngwe. Katametso ya
tumellano ya batho ba bangata. /bon. 0/ (bap. kopano, marematlou).
bohloko ka diketso tse tenang.
ntho eo eseng metsi, ka pitseng, mokotleng kapa setshelong.
fatshe; ho nka ka letsoho ntho tse ngata tse nyane fatshe. (bap. thonaka).
matlakala kapa dithole fatshe; ho nka ka letsoho ntho tse ngata tse nyane fatshe.
Kgola (//) /hoof/ Bohato ba leoto la phoofolo le thata, seka lenaka. /bon. Dikgola/.
phahameng; e tletseng sebaka; e imelang ka lebaka la botenya kapa bophara.
dumellana le thero ya bodumedi e itseng. (bap. tumelo).
Kgoloa (kgaw-lwa) /to believe/ Ho dumela thero ya lentsoe kapa seo Modimo a se
kgopjoa ke ntho e fatshe.
itseng fatshe. (bap. Kgopa, kgopjoa).
maoto a tsheletseng a hlabang, e tsamayang ka lekeke, e kgonang le ho phela naheng
ka nako tse ding. /bon. Makgolokoe/ (bap. kgala, lekgala) (mm. Lekholokoe).
tsela e itseng. Ho hokahanya ntho tse pedi kapa tse fetang moo.
kopanya mmoho dintho tse itseng, haholo tshepe. (bap. Sekgomathetsi, cheseletso).
Kgomo (kgo-mu) /cattle/ Enngwe ya diphoofolo tsa hae, e ruuwang, e maoto a
lenaka: ho bua se nepahetseng kapa se utloahalang. Mael. Kgomo ya lebese ha e
motho ka dipuo: motho o tshoaroa ka dipuo tsa hae ho seo a se entseng. Mael.
Kgomo ha enye bolokoe kaofela: motho ha a tlameha ho bua makunutu le ditaba
kgomo le je motho: kgomo e ka teloa ya neheloa bakeng sa ho lopolla motho. Mael.
katleho. Mael. Motsoalle wa hlooho ya kgomo: motho eo emong anang le kamano e
ntle haholo ya bokgotsi. Mael. Lebitla la kgomo ke molomo: kgomo ha e shoele ha e
patoe lebitleng empa e ya jewa. Mael. Ha ho kgomo ya boroko: ha ho motho ya
Mael. Kgomo ya boroko: motho ya botsoa haholo. Sekgoba. Mael. Ho boka
nyala motho wa lelapa kapa seboko se tshoanang le sa ya nyalang.
Kgomo (//) /beef/ Nama ya phoofolo e joalo.
bakoang ke ho se robale hantle kapa ke lefu le itseng la mmopo, qoqotho le mmetso.
boqhetseke ba ntho e itseng. (bap. bokgoni).
boemo bo itseng bo etsahale ntle le bothata; phihlello ya monyetla kapa ketso e
phethahale ka tsela e itseng. Ho phethisa se batloang.
hore tabatabelo e batloang e phethahale ka tsela e itseng. Phethiso ya se batloang.
kgonatha joalo ka makgowa. Ha o qala ho sebetsa o tlameha ho kgonatha pele o
ho reka thepa ntle le ho lefa hofeta chelete e teng. (bap. bokgonatha, poloko).
Kgongwana (kgo-ng-wa-na) (khongoana) /deceived/ Boemo bo fosahetseng bo
lebala kotsi e kannang ya etsahala ka ho se natse kapa ho lebala. (bap. Boitebalo).
Kgono (kgaw-naw) /snoring/ Ketso ya ho kgona: ho hema ka thata, ka molomo,
le nepahetseng haholo ke “kgono” hofeta “kgong” le ha ho na le batho ba sebedisang
lentsoe “kgong” dibakeng tse ding tsa Basotho. (mm. kgunu).
itseng. (bap. bokgoni).
Kgonya (kgon-ya) /roar, moo/ Ho lla hoa poho ya kgomo; sello sa kgomo e tona e
tona e itokisetsang ho loana le dipoho tse ding. (bap. Rora)
thula lejoe kapa ntho e itseng fatshe. (bap. Kgolokgotha, kgolokgotheha).
bokgopo kgahlanong le; ho lesa botho kapa mohau kgahlanong le. (bap. hlahafela).
bokgopo kgahlanong le; ponahalo ya lehloyo ka diketso kgahlanong le.
kapa kgopamo; e hlahisang le ho bontsha tlhokeho ya setsoalle.
kapa ho hloka mohau le lerato. (bap. Bokgopo) Mohl. Batho ba ditoropong ba na le
kgopamo e kgolo kgahlanong le diphoofolo.
utloisoa bohloko ka baka la bobe ba diketso tsa motho emong. (bap. kgopisa).
emong. Bohloko ba maikutlo.
Kgopi (kgo-pi) /grasshopper/ Mofuta wa tsie e hlooho e kgolo ya naheng, ebile e
moo a yang teng.
motho a kgene; ho utloisa bohloko ka diketso kapa dipuo; ho hlokisa monate pelong.
bohloko; e diketso tse hlaha. /bon. Makgopo/.
kapa motho, le kopaneng le lesapo la mokokotlo. Leleng la masapo a tshireletsang
dikahare tsa mmele le bonahalang haholo nqa ya sefuba, lehlakoreng la pelo le
Kgora (kgu-ra) /abundance/ Boteng ba dijo tse ngata; boteng ba chai masimong;
hlooho e nyane, le setono sa masiba a motsu haholo, eo hangata e tholahalang naheng
hlasela ka potlako e kgolo, hanghang. (mm. kguruha).
kapelenyana; phutuho kapa tlhaselo ka potlako e kgolo.
Kgorula (kgaw-ru-la) /last born/ Ngoana ho fela lapeng; motho eo eleng wa ho
okametseng ka borena e motona; motho e motona ya laolang naha kapa motse. (bap.
lentsoe “morena” bakeng sa “kgosi”. Empa ha e le “kgosana” le “kgosatsana” ba di
Kgotha (kgaw-tha) /to touch with/ Ho thetsa ka ntho e itseng ka tsela e tenang ya
mantsoe a monate, ka mora bothata.
bua puo e etsang hore motho a nke mohato kapa bohato.
nyahama. Matla a pelo le maikutlo. (bap. sebete). (mm. khothalo).
Kgothatsa (kgut-ha-tsa) /console, inspire/ Ho bua mantsoe a monate ho motho ya
mahlomoleng kapa ya lahlehetsoeng; ho bua mantsoe a monate ho motho ya
bebofaletsa bohloko ba pelo kapa moya ka dipuo kapa mantsoe a thobang.
sebetsang ka tsela e bontshang morolo ka mora ho joetsoa ditaba tse monate kapa tse
leetsi “kgothometsa” eleng ho tsamaya kapa ho kena ka ho kgothometseha.
Kgothola (kgut-hu-la) /detach/ Ho ntsha ntho e itseng ho enngwe; ho tlosa ntho e
mamaretseng ka tsela e itseng. Ho tlosa poone seqong sa yona. Mohl. Rona re qetile
itseng ho enngwe; ho tlosa ntho e mamaretseng ka tsela e itseng. Ho ntsha poone
seqong sa yona.
Kgothomeditse (kgut-hu-me-di-tse) // Bokgale ba ho kgothometsa.
taolo ya motsamao ka baka la ho kgopjoa.
ho diela. Tahlehelo ya taolo ya motsamao ka baka la ho kgopjoa.
Kgotla (kgu-tla) /men‟s meeting place/ Sebaka seo banna kapa batho ba batona ba
teng; moaho oo batho ba qosoang ba ahloleloang teng. Sebaka sa ho rarolla
a tsekisoe: ka lekgotleng la dinyewe motho ha a tsekisoe ha a buile phoso.
molao; phethahatso ya lerato pakeng tsa sechaba. (bap. toka, kgutso). Mael. Ho
pontsho ya motlotlo le kamohelo ya se etsahalang le se buuwang; kananelo ya
hore motho a thabele se etsahalang kapa se buuwang. Sebopeho sa kgotso.
kgotsofatsa: e boemong bo thabetseng sephetho sa ketso kapa ketsahalo.
ba bangata ka nako efe kapa efe. (bap. dumelang).
Kguba (kgu-ba) /style, fashion/ Mokgoa kapa ketso ya ho etsa dintho ka tsela e sa
tloaelehang kapa e bontshang boqhetseke. Pontsho ya moaparo o mocha wa
ho le bitsa “feshene” ha Sesotho se na le lentsoe la sona eleng “kguba”.
Kgubedu (kgu-be-du) /red, redish/ E mmala wa madi. (bap. bokgubedu, bofubedu).
ya mokgubedu bo hlakileng ka mmala.
Kgubetsoana (kgu-bets-wa-na) /pink/ Ya mmala wa thunthuru ya sefate sa perekisi;
bokgubedu bo sa tlalang kapa bo sa loelang. (bap. bokgubetsoana).
itshireletsang ka yona nakong tsa kotsi, se phelang metsing kapa naheng, se
tsamayang ka lenama le leholo. (bap. sekolopata).
ntho e itseng. (bap. sekgukguni).
Kgumame (kgu-ma-me) // Bokgale le ketsahalo ya ho kgumama: e kapa ya beileng
fatshe bakeng sa borapedi; sesupo sa ho rata tumelo e itseng ya sedumedi. Thato e
fetang tekanyo ya ntho e itseng.
Kgumametse (kgu-ma-me-tse) /worshiped/ Bokgale ba ho kgumamela.
mmala o mokgubedu bo lefifi.
e mmala o mokgubedu bo lefifi.
haholo; o mokgubedu o batlileng o ba mosootho.
Kgupa (kgu-pa) (Khupa) /Denham's Bustard/ Mofuta wa Nonyana e kgolo, e
bohle. Hobaneng batho ba sebedisang dithethefatsi ba na le kgutlelo?
Kgutlotharo (kgu-tlaw-tha-ru) /triangle/ E nang le mahlakore a mararo; tse tharo ka
wa ho etsa mosebetsi wa bana kapa ngoana ya hlokaheletsoeng ke motsoadi kapa
le ntatae; motho ya hlokang mme le ntate. /bon. Dikgutsanakgudu/
hlokang batsoadi bohle le ba habo ka botlalo. /bon. Dikgutsanakgutse/.
e be kgutsana.
Kgutshoane (kguts-hwa-ne) /short/ E hlokang bolele ba mmele; e hlokang
bophahamo ba mmele. (Bap. kgutshoanyane). Mael. Ho ba le pelo e kgutshoane: ho
nku, podi, kolobe le tse ding tse ruuwang tse hlokang bophahamo kapa mmele o
Kgutshoanyane (kguts-hwan-ya-ne) /in short, briefly/ Ka tsela eo eseng telele
haholo; ka tsela e kgutshoane kapa ka bokgutshoanyane; ka ho akaretsa ditaba ka
tsela eo eseng telele. (bap. kgutshoane).
Kgutsufaditse (kgu-tsu-fa-di-tse) /abbreviated/ Bokgale ba ho kgutsufatsa.
Kgutsufaditsoe (kgu-tsu-fa-di-tswe) /abbreviated/ Boetsuwa ba ho kgutsufatsa.
sebopeho sa bolelele le bophahamo.
Kgutsufatsa (kgu-tsu-fa-tsa) /abbreviate/ Ho etsa hore lentsoe, polelo kapa puo e be
nyenyefatso ya polelo kapa puo e telele. (bap. kgaoletso).
Khabeletso (kha-be-le-tso) /hastiness, haste/ Ketso ya ho habeletsa: ho tsamaya ka
potlako; ho tsamaya kapele.
ntle le ho sebedisa metsi kapa ho tshela metsi. /bon. Dikhadiko/ (bap. besa).
maru nakong tsa dipula tse matla. (bap. letsolo, lehadima).
tshutshumetso nthong e itseng; ho ba le tlhotlholetso. (bap. Kgahlamelo).
Khalaletso (kha-la-le-tso) /hallowedness/ Ketso ya ho halaletsa: ho etsa motho a
kgena; ho bontsha bosio ba monyaka ka diketso le dipuo tse itseng. (bap. kwata).
diketso le dipuo tse kgahlanong le motho, mokga, sehlopha kapa mokgatlo omong;
etsa hore motho emong a etse ketso ntle le boikemisetso. /bon. dikhapeletso/
mala. Tlh. Ho “khapha” le ho “hlatsa” ke mantsoe a mabedi a bontshang ketsahalo
ohle kapa karolo; ho ba nqa tsohle kapa sebakeng se itseng sa mmele ka ho thatela;
ka mokga kapa mokgatlo o itseng ka sepheo sa ho phomellisa mokga wa heno;
bua hantle ka mokga kapa sehlopha sa heno le ha ho hlokahala bonnete. (bap.
ya ngolang; mongolo o kgethehileng.
utloela bohloko ka ho etsetsa ketso e itseng.
ama kapa ho thetsa motho ka tsela e tenang ka ho pheta ketso eo. (bap. hlopa).
kapa mafura a thatafale.
bangata o potlakileng, o bontshang boikonko. Motsamao wa batho ba ipelaetsang
hoa metsi; ho etsa modumo wa metsi a batlang ho bela.
hore dibaka di kopane; ho etsa hore dintho tse itseng di be mmoho tlasa taolo e le
nngwe. (bap. kopanyo).
baka la bokudi, temalo kapa kotsi e itseng ya boko.
nyane ka sebopeho; ho nyenyefatsa ka tsela e itseng.
tlosa masalla a dijo, pitseng kapa sejaneng, ka letsoho kapa ntho e itseng.
fatshe kapa ho thetsa fatshe ka lebaka la boholo ba seaparo.
utloane ka dipuo. /bon. Dikhulakhulano/ Mohl. Ekare nako e ngata ho na le
Thabo Mbeki le Jacob Zuma di tla fela neng?. (mm. Khulakhulanyo).
ho hula motho ka tsela e sa kgotsofatseng; ho hula makgetlo a mangata, hampe.
Kibana (ki-ba-na) /blocked/ Ketsahalo ya ho kiba: e thibaneng lesoba la metsi; e
Kilana (ki-la-na) /small gizza/ Setho sa mmele se senyane haholo, seka
etsahetseng ka tsela e itseng; ya kapa ba entseng se itseng nako e fetileng. Mohl. O
kile wa tsamaya le batho ba dinokoane. A o kile wa lahleha bophelong ba hao? O
kile a bua ka taba ena. Nna nkile ka bona moloi, wena? Ebe ba kile ba utloa ka tsa
lefu la Mugabe? Re kile ra utloana nna le yena. Ke mang ya kileng a bona mohlolo o
kahlolo e thata.
rata ntho kapa motho ka tsela ya ho mo etsa modingoana.
tsela ya ho mo etsa modingoana. (bap. Kgumamela).
nako kapa ntle le tumello ya batsoadi. (bap. bolotsa, bolla).
lebollo ntle le tumello ya batsoadi; lebollo ka thato ya moetsi.
Kitlaeditse (ki-tla-e-di-tse) // Bokgale ba ho kitlaetsa. (bap. moikitlaetsi).
Kitlaeditsoe (ki-tla-e-di-tswe) // Boetsuwa le bokgale ba ho kitlaetsa.
bontsha boikitlaetso ba ho etsa se itseng le ha ho le thata.
e itseng. (bap. boikitlaetso).
“ko” le sebedisoa haholo ke Basotho ba mabalane kapa metseng ya ditoropo. Ntle le
moo le sebedisoa ke Batswana le Bapedi. Kgetho ya Basotho e nepahetseng ke:
Koa (kwa) /there/ Lesupa le bontshang sebaka se hojana. (bap. nqane) (mm. Kwa).
motho a koale monyako kapa lemati hantle.
Koadisitse (kwa-di-si-tse) // Ketsiso ya ho koala.
Koadisisitse (kwa-di-si-tse) // Ketsisiso ya ho koala.
ya mosadi e mocha ya sa tsoa nyaloa. Kananelo ya monyaduwa. /bon. 0/.
bokahare ba yona bo nang le dithotse tse tshetshane, eo hangata e sebedisoang haholo
ho etsa jeme ebile e ka jewa mmoho le letlalo la yona. /bon. dikoafa/ (mm. kwafa).
Lentsoe le kopanyang dipolelo ka ho bontsha phetoho ya maikutlo kapa ketsahalo.
Mohl. Ke tla tsamaya, leha koana kene ke batla ho dula nakoana. Ke utloile ka qeto
e entsoeng, leha koana ke sa dumellane le yona. Koana nna mmuso wa kgethollo ke
Koaretene (kwa-re-te-ne) // Chelete ya kgale haholo, ya boleng ba nako eo. /bon.
ya sa rutehang ebile a na le ketso tsa botlokotsebe; motho ya etsang diketso tsa
bokoata: boemo ba koata kapa motho ya etsang diketso tse sa tsamaisaneng le
le monyaka; ho lahleheloa ke setsheho. Tem. Lentsoe kapa mantsoe a nepahetseng a
Koatola (kwa-tu-la) /horse/ Pitsi ha e hlalosoa ka motsamao wa yona; lebitso la pere
tse ding le bakoang ke kokoanahloko e tshoaetsang ka lebaka la boya le dihlahisoa
tsa diphoofolo tse joalo.
kobong: lehlabaphio kapa sera; motho ya iketsang eka o rata emong empa ho se joalo.
Koboanela (ku-ba-ne-la) /pandemic, endemic/ Ketso e etsahalang hohle, bathong ba
Kobotse (ko-bo-tse) // Bokgale ba ho kobola.
Kobotsoe (ko-bo-tswe) // Boetsuwa le bokgale ba ho kobola.
wa motho ya sa itekanelang kelellong ka baka la sebopeho sa hae sa mmele kapa
Kobuselo (ko-bu-se-law) /foolish move/ Ketso ya ho kobusela: motsamao wa motho
Kobusetse (ko-bu-se-tse) // Bokgale ba ho kobusela.
motho ya sa itekanelang kelellong ka baka la sebopeho sa hae sa mmele kapa
bohloko ba hlooho. (bap. obuobu). Tlh. Lentsoe le nepahetseng haholo la Sesotho ke
itekanelang kelellong ka baka la sebopeho sa hae sa mmele kapa bohloko ba hlooho.
molaleng; enngwe ya setho sa mmele, ya molala, e hlahellang ho motho e motona
hlola se bonahala hantle.
se kekeng sa hlola se bonahala hantle.
nonyana e phelang ka ho ja mothamo wa maroana, matsoaitsoai le mefuta emeng ya
e etsang ntloana ya yona ka ho phunya sefate lesoba. /bon. Dikodutsoku/.
batho ba bangata ka lefu la sewa kapa ka tlhaselo ya diqhomane tse kgolo.
ketso e itseng bo soabisang; tlholeho ya ho phethahatsa morero o moholo.
Koeetsa (kwe-etsa) /pond/ Sebaka sa noka moo metsi a emeng, moo ho nang le
ditlhapi kapa dibupuwa tsa metsi tse nyane. (bap. letsha, qanthana).
Koefa (//) /to distribute in bulks/ Ho rekisa ka bongata kapa ka thoto.
sepolo: motho ya etsang dintho ka lenama o fumana mathata kapa ha a fumane letho.
masiba a bokahodimo ba mmele a mathokoa, le a masweu a bokatlase ba mmele; e
maoto a makgutshoane; e fumanoang haholo dibakeng tsa dinoka. /bon.
Koekoetla (kwe-kwe-tla) /avoid/ Ho qoba motho kapa ntho ka ho nka tsela enngwe;
noka, o phelang le naheng ka nako tse ding, o letlalo le mahoashe, o meno a mangata
joalo (Koena) ebile a hlahile dilemong tsa bo 1400 mme a tsoala Khabo, Ngoato le
Koena (kwi-na) /to be healthy/ Ho ba le mmele o phetseng hantle, o shahlileng, o
matla ebile o hloka bokudi.
maikutlo kgahlanong le seo se neng se tlameha ho etsoa kapa ho buuwa. (bap.
kgahlanong le tshepiso e entsoeng pejana; ho fetola maikutlo kgahlanong le tshepiso
maikutlo kgahlanong le tshepiso e entsoeng pejana. (bap. tlhanohelo).
ya pele; ho fetola maikutlo kgahlanong le seo se neng se tlameha ho etsoa kapa ho
Koenne (kwin-ne) /healthy/ E nang le mmele o matla o phetseng hantle. (bap. batsi).
tsamaisa ka mmetso ka thuso ya leleme. (bap. Kometsa, hlafuna).
mmetso ha bonolo; e lelemelang ha e nowa kapa e jewa.
molomong le ho se tsamaisa le mmetso ka thuso ya leleme. (bap. kometso).
monate, e jewang mmoho le letlalo la yona, e melang sefateng sa tholana e joalo.
ya nang le tshobotsi e ntle. /bon. dikoete, bokoete/ (bap. sebabole). (mm. Kwete).
Koetela (kwi-ti-la) /abduct, hijack/ Ho nka motho kapa ntho e itseng ntle le
Koeyoko (ko-e-yaw-kaw) /curfew/ Nako ya pehelo ya ho kgetha motsamao wa batho
kapa ho tsamaya ka dinako tse kgethiloeng ka baka la boemo ba morusu wa sebaka
motho a robale; ho etsa hore boroko bo be teng ka ho etsa diketso tse itseng.
Koko (//) /monster/ Phoofolo e kgolo, e tshosang ya ditshomong; phoofolo e kgolo,
e tshosang ya ditorong; ntho e kgolo e tshosang. Setshosa bana. /bon. dikoko/.
Kokoana (ko-kwa-na) /virus, phathogen, antigen/ Mofuta wa sebupuwa se senyane
ka ho fitisisa, se fumanoang dithong kapa mmeleng wa ntho tse phelang, se bakang
se sa alafjoe kapa se sa thibeloe. /bon. dikokoana/.
sebupuwa, eo hangata e sa bonahaleng ka leihlo, eo boteng ba yona mmeleng bo
Kokoanyana (ko-kwan-ya-na) /insect/ Enngwe ya dibupuwa tse nyane, e fofang,
hahabang kapa e tsamayang. Enngwe ya lefapha la dibupuwa tse nyane, tse nang le
masiba, kapa dikgaketla, kapa maoto a mangata. /bon. Dikokoanyana/
Kokobane (kaw-kaw-ba-ne) /paralysed/ E omelletseng setho sa mmele ka lebaka la
mohatsela kapa bokudi; e nang le ponahalo e honyetseng. (bap. holofetse, omelletse).
mmele ka baka la lefu le itseng.
etsa hore setho sa mmele se honyele ka baka la bokudi kapa lefu le itseng.
setho sa mmele se honyele ka baka la bokudi kapa lefu le itseng.
sa ketso; phokotseho ya ketsahalo e itseng. (bap. loela).
Kokobetse (ko-ko-be-tse) /decreased, recovered/ E boemong bo fokotsehileng: e
hore boemo bo itseng bo ebe kapa bo fele hanyane hanyane.
Kokobetsoa (ko-ko-be-tswa) // Boetsuwa ba ho kokobetsa.
metsi, haholo lekoeba kapa leloapi, le ka setshelong.
ya naha, e maoto le molala o molelele, mokobolo o bohale, seka lerumo. /bon.
dikokolofitoe/. Tem. Nonyana ena e na le mefuta e mengata.
sebedisoang ho hlalosa boemo ba mmele ka ho bontsha tokafalo ka mora ketsahalo e
letho ka lebaka la thethefalo ya kelello. (bap. kotsomala, popomatsa).
morolo, matjato le mafolofolo a mmele ka lebaka la thethefalo ya kelello.
Kokometse (kaw-kaw-me-tse) /idling, inactive/ E dutseng feela ntle le mosebetsi; ya
atisa boholo ba setho sa mmele kapa sejo se phehiloeng. (bap. ruruha).
sebopeho sa mmele; katiso ya setho sa mmele kapa sejo se phehiloeng.
mekoting ya difate, merung e teteaneng le dimela tse hlabang; e ntsho e nang le
setho sa mmele, sejo kapa ntho e kokomohe: e shebahale joalo ka ha eka e ruruhile.
e kokona kapa ho ntsha nama e masapong a yona.
(bap. kgalala). Tem. Batho ba bang ba fapanya mantsoe ana: “kokonono” le
pepeneneng; phatlalatso e pontsheng ka sepheo sa ho bapatsa kapa bopaki. (bap.
ntho ka tsela eo e shebahalang e le ya nnete; ho etsa boqhekanyetsi ba ho fumana se
metsi mohloding wa noka.
mongobo ka baka la ho hasoa ka metsi kapa ntho e metsi. (bap. metsifatsa, thapisa).
nama kapa ntho tse ngatanyana tse jehang ho yona. /bon. dikolobe/.
Kolobeditse (ko-lo-be-di-tse) /baptized/ Bokgale ba ho kolobetsa.
Kolobeditsoe (ko-lo-be-di-tswe) /baptized/ Boetsuwa le bokgale ba ho kolobetsa.
Kolobemoru (ko-lo-be-mo-ru) /warthog, bushpig/ Mofuta wa kolobe e hlaha e
Kolobetsa (ko-lo-be-tsa) /baptise/ Ho inela ka hara metsi a noka ka ho etsa hore
motho e be sebupuwa se secha ho ya ka tumelo ya Sekeresete; ho tshela ka metsi ka
sepheo sa tumelo ya bokeresete, eleng sesupo sa hore moetsuwa o tla fetoha
“kolobisa” a na le meelelo e fapaneng.
Kolobetso (ko-lo-be-tso) /baptism/ Ketso ya ho kolobetsa: kinelo ka hara metsi a
noka ka ho etsa hore motho e be sebupuwa se secha ho ya ka tumelo ya Sekeresete;
ho tshela ka metsi ka sepheo sa tumelo ya bokeresete, eleng sesupo sa hore moetsuwa
o tla fetoha mekgoeng ya kgale.
Kolobetsoa (ko-lo-be-tswa) /baptized/ Boetsuwa ba ho kolobetsa.
Kolobile (ko-lo-bi-le) /wet, damp/ E tshetsoeng ke metsi; e mongobo kapa lesoe ka
lebaka la ho tsheloa ke metsi kapa ho neloa ke pula. Bokgale ba ho koloba.
kapa ho tsheloa ke metsi kapa ntho ekang metsi. (bap. ngobisa).
pula kapa ho tsheloa ke metsi, kapa ntho ekang metsi. (bap. ngobiso).
ho ba metsi kapa mongobo ka baka la ho hasoa ka metsi kapa ntho e metsi.
kapa se seholo, sa mabedi a mane kapa hofeta, se kalamisang kapa se jarang batho ho
ya ka boholo ba sona. /bon. dikoloi, makoloi/ (sheb. sepalangoang).
Kolokile (ko-lo-ki-le) /on queue/ E moleng kapa e latellang enngwe ka ho etsa
sekoloto. /bon. dikoloto/ (bap. sekoloto).
Koma (ko-ma) /penis/ Setho sa mmele sa botona. Karolo ya bonna ya motho; setho
patiloe ya monna kapa motho ya bollotseng. (bap. pinyane, lekunutu).
Hangata lentsoe “komakoma” le sebedisoa ho batho ba batona hofeta ba batshehadi.
pontsho ya ho se kgotsofale ka ho bua kgafetsa; tletlebo ka dipuo molebe; tloaelo ya
Komeditse (ku-me-di-tse) /swallowed/ Bokgale ba ho kometsa. (bap. koentse).
Komello (ko-mel-law) /draught/ Ketso ya ho omella: tlhokeho ya pula nako e telele;
ho se be teng hoa metsi a pula dinokeng le didibeng; ho cha hoa dimela ka baka la
ntho e itseng e hloke mongobo kapa lesoe.
Komiti (ko-mi-ti) /committee/ Sehlopha sa batho ba kgethiloeng bakeng tsa
tsamaiso le phethahatso ya ditakatso tsa sechaba le mokga. (bap. sehlopha).
metsi kapa lesoe. Tlhokeho ya mongobo. (bap. lenyora).
konopo hore ketso e amanang le motlakase e etsahale.
hore ketso e amanang le motlakase e etsahale.
e boya bo bongata joalo ka ba nku kapa konyana. /bon. dikonyana/.
ho ba dumelang ho yena; mora Modimo ya shoetseng baetsadibe bohle. /bon. 0/
batho kapa diphoofolo tse tona. Karolo ya bonna ya motho.Tem. Peleto kapa pitsetso
e nepahetseng ya lentsoe lena ke “kooma” eseng “koma”.
Kopa (ku-pa) /ask, beg/ Ho batla ka boikokobetso; ho botsa ka ho bontsha tlhompho.
Kopa (//) /apply/ Ho ngola lengolo la ho batla mosebetsi kapa boemo bo itseng; ho
etsa boipiletso ba mosebetsi ka lengolo.
kgonahala. Mohl. Ha nka kopa ke tla sesa hofihlela ka mosou wane wa noka. Ebe o
tla kopa ho dula o lefella batho bohle dikoloto tsa bona?
boemo bo hlokang taolo, bo nang le mokutu le moferefere.
boemo bo hlokang taolo, bo nang le mokutu le moferefere. (bap. manyampetla).
phethahatsa mosebetsi; tshebetso ka ho thusana.
Kopaneloa (ko-pa-ne-lwa) /allied, unified/ Boetsuwa ba ho kopanela.
Kopanetse (ko-pa-ne-tse) /intergrated, combined/ Eo tshebediso ya yona e akgang
bongata kapa ntho tse fetang bonngwe. Bokgale ba ho kopanela.
ba ho kopanya: e kapa tse mmoho nqa e le nngwe. (mm. Kopanetswe).
tumellano ya bongata ba batho e phethahatsa tabatabelo ya bona.
Kopantse (kaw-pan-tse) /mixed, combined with/ E bonahalang e na le dikarolo tse
fetang bonngwe; bokgale ba ho kopanya. (mm. Kopantseng).
seleseng; mokgoa wa ho etsa hore ntho di be mmoho nqa e le nngwe.
Kopanyo (//) /consolidation/ Ketso ya ho etsa hore ntho tse arohaneng di be
sebakeng seleseng; mokgoa wa ho etsa hore ntho di be mmoho nqa e le nngwe.
haholo dinaheng tsa Afrika e ka borwa, e mebalabala; e jang ditholoana mmoho le
dikokoanyana; e etsang ntloana ya yona ka ho etsa mokoti sefateng. /bon.
Kopela (ko-pe-la) /beg for/ Ketsetso ya ho kopa: ho kopa bakeng sa.
Kopelo (//) /pain/ Ketso ya ho opeloa: kutlo ya bohloko ba setho seseng sa mmele;
Kopi (ko-pi) /cup/ Sesebedisoa sa ho tshela metsi kapa mofuta wa lero se entsoeng
ka letsopa le thatafaditsoeng ka mollo. Se sebedisoang ho tshela seno kapa lero le
botsa ka ho bontsha tlhompho.
bo itseng. Lengolo la patlo ya mosebetsi kapa boemo bo itseng. /bon. Dikopo/.
Kopo (//) /plea/ Boemo ba ho kopa ka ho etsa khoelehetso ka boikokobetso.
fana ka ditaba, diketsahalo le ditsebiso tsa tikoloho. (bap. lesedinyana).
Koro (ko-ro) /wheat/ Mofuta wa semela seo ha se potsoe peo ya teng e sebedisoang
molekane bakeng sa ho mo thetefatsa kelello; motsoako oo ho dumeloang hore o etsa
kapa motho hahabo. Ho isa lekgoloa naheng ya bo lona. Ketso ya ho isa lapeng kapa
kgotsofale ka ho buela fatshe kgahlanong le.
kamano ya dikobo e pakeng tsa batho ba babedi.
botona ho setho sa botshehadi; kamano ya thobalano pakeng tsa batho ba babedi.
etsa ketso e itseng; nyopiso ya morero wa motho kapa ntho. (bap. thibelo, nyopiso).
lebese nakong eo kgomo e hangoang ka yona. /bon. Dikotelo/.
le ntho tse nyane tsa bohlokoa. /bon. dikotla/ (bap. mokotla).
ntho e thata kgahlanong le enngwe e tiileng; ho batanya ka thata kgahlanong le.
bohloko mmeleng, moyeng le kelellong; tematso ka ho shapa kapa ho natha; tlhokeho
Kotlobana (kaw-tlaw-ba-na) // Ho ba le ponahalo e kobehileng ya mmele kapa
ka lebaka la mohatsela, temalo kapa bokudi; e nang le chebahalo ya tshoteho ya
e otlolohe, e be boemong le sebopeho se lepeletseng, se hlokang lekgutla, makukuno
bua ka tsela enang le bonnete, e utloahalang, e sa pateng letho.
tsamaiso ya thepa, diphahlo le dithuso kgahlanong le naha enngwe ka baka la boemo
Koto (kaw-taw) /knobkierrie/ Molamu o nang le hlooho; thupa e nang le lefito
Koto (//) /perking/ Ketso ya ho kota: thobalano le motho ka sepheo sa ho bokana;
wa dimela tse itseng. /bon. Dikotola/.
motho o tsamaisang metsi; sekoti se entsoeng ka ho cheka kapa ho fata ka
disebedisoa tsa batho ka sepheo sa ho tsamaisa metsi.
dulang a tshoere koto kapa molamu ka nako tsohle. /bon. bokotosebefo/.
Kotsamo (ku-tsa-maw) /squatting/ Ketso ya ho kotsama: bodulo ntle le ho beha
Kotsi (ko-tsi) /danger, dangerous/ Hoa ntho kapa motho: e ka bolayang kapa ya
ntsha kotsi ka baka la boemo kapa sebopeho sa yona; e tlamehang ho sebedisoa ka
hloko le ditaelo tsa yona ka baka la bobe bo ka hlahang. /bon. dikotsi/ (bap. tsietsi).
bakeng sa boemo bo bobe bo hlahileng mmileng wa makoloi. Bonnete ke hore
lentsoe le nepahetseng ke “tsietsi” le bolelang se sebe se hlahetseng motho ntle le
boikemisetso. Ha “kotsi” yona e ka bakoa ka boikemisetso kapa ho tlola molao wa
tshebediso ya ntho e itseng. Mohl. Batho ba ka kopana ka tsietsi hofeta ka kotsi.
Kotso (ko-tso) /type of rat/ Mofuta wa tadi ya masimong, e molomo o motsu, e
fumana maemo a hodimo a taolo. (bap. Kotsamo).
Kou (ko-u) /bay/ Sebaka se seholo sa metsi a lewatle se phatlaletseng nqa ya naha;
koloi ka ho etsa lerole moo se pepetloang kapa se kgannoang se tsamayang teng.
Kubu (ku-bu) /hippopotamus, hippo/ Phoofolo e kgolo ya metsi, seka kolobe, e
dulang metsing, le naheng ka nako tse ding, e mohatla o monyane, e dipuonama tse
ka ho isa bokahodimo ka tlase.
Kubutelletse (ku-bu-tel-le-tse) // Bokgale ba ho kubutella.
sa motho emong. Ho phamola ka tsela e mpe. (bap. nkela).
Kukela (ku-ke-la) /undermine/ Ho bontsha lenyatso kgahlanong le motho emong;
ho nkela ntho kapa motho fatshe kapa tlase. (bap. nkela) Mohl. O nkukela fatshe.
bolele ho kukela batho fatshe. Kgethollo ya morabe e bolela ho kukela batho fatshe.
sa motho emong ka tsela e sa lokang.
Kukelo (ku-ke-law) /undermining/ Ketso ya ho kukela tlase: boemo ba ho bontsha
lenyatso kgahlanong le motho emong; ho nkela ntho kapa motho fatshe kapa tlase.
sa mmele ho etsang hore ho be le kutlo eseng monate.
lekukuno; ho etsa hore karolo enngwe ya mmele e be le bohloko.
boemo ba ho baka lekukuno; ho etsa hore karolo enngwe ya mmele e be le bohloko.
Kukunetse (ku-ku-ne-tse) // Bokgale ba ho kukunela.
babasela hoa setho seseng sa mmele ho etsang hore ho be le kutlo eseng monate.
Kula (ku-la) /sick/ Ho hloka bophelo bo botle mmeleng kapa kelellong ka baka la
bohloko bo itseng; ho se be monate ka baka la lefu kapa boloetse bo itseng.
tuka neng kapa neng; ponahalo ya mosi o bontshang hore lelakabe la mollo le ka
hlaha neng kapa neng; pontsho ya hore mollo o ka hotela haufinyane. (bap. kubella).
neng kapa neng. (bap. khotetso, kubello, lakabetso).
tsoela molemo hoa ntho kapa ketsahalo e itseng.
mobe o kgahlanong le motho emong; ho etsa kopano ya mmomori wa ho etsa motho
e hlokang setsoalle ebile e akga dipolayano tse ngata. Mohl. Ntoa e kile ya kupa
Sesotho wa ho bontsha ngoana wa kgoedi tse tharo kgoedi bosiu. /bon. 0/
etsa tsebe e kgone ho hlalosa modumo ka ho tolokela karolo ya boko. (bap. tatso).
tlhaloso ka yona.
Kutlo (ku-tlaw) /feeling/ Tsela eo mmele wa motho kapa ntho e phelang o hlalosang
kelello le ditsebe di kgonang ho e utloisisa; eo hoseng komang ka yona; e
moelelo wa teng oleng bonolo ho e hlalosa; eo tsebe e tholang bobebe ho e hlalosa.
ketsahalo e itseng ka bo mabarebare ntle le ho ikgodisa; ho joetsoa taba e sa
tsebahaleng kapa eo bonnete ba yona bo sa tsejoeng.
ho nahanela motho emong ya bohlokong; ho ba le maikutlo a kutloelo bohloko
kgahlanong le motho ya mathateng.
tsebo ya ho hopola se boleloang, se hlalosoang, se etsahalang le se rutoang. Bokgoni
ba ho hlalosoa se rutoang kapa se boleloang; ho kgona ho mamedisa ka tsela eo se
boletsoeng kapa se rutiloeng. Ho etsa phapang pakeng tsa ntho tse pedi.
Kutso (ku-tsaw) /theft, stealing/ Ketso ya ho utsoa: ho nka seo eseng sa hao ka tsela
e mpe; ho nka ka botsotsi. Ho nka tseo kapa seo eseng sa hao ntle le tumello; ho hapa
babang tsa bona ntle le tsebo ya bona. (bap. boshodu, mautsoe).
tumellano; ho hapa sa motho emong ka tsela e seng molaong.
bopileng; karolo ya ho qetela ya seboledi se itshetlehileng ka leetsi mme e le sona se
bitsa, loma, sila, ruta, reka, hama, jj. Tsa mahlomela joalo ka: boetsuwa, ketsahalo,
ntsha ka tlase se patiloeng; ho beha pepeneneng seo se neng se patiloe kapa se
mmala kapa sebopeho sa ntho e itseng. Mohl. Tenya, holo, nyenyane, lelele, tonana,
bontsha thuo kapa seo eleng sa mmui kapa mmuiswa. Mohl. Ka, hao,eso, eno, abo,
batlana le se itseng.
moroetsana o ithuta molekane le ba habo ba se ba dula mmoho.
Kwakwa (kwa-kwa) /panga/ Mofuta wa sebetsa se bohale, seo ekareng selepe, se
Kwara (kwa-ra) /mock, tease/ Ho soma: ho bua dipuo tse tshehisang kapa tse
bua joalo ka lekwerekwere. (mm. Koeretsa, koerekoetso).
bua joalo ka lekwerekwere. Puo ya badichaba naheng ya heno. (mm. Koeretso).
Tlhaku ya leshome le metso e mmedi ya Sesotho. Ha se nnete hore Basotho ha ba na
ba baqapi ba ngolo ya puo ya Sesotho e ne ese Basotho. Kahoo bane ba etsa seo ba
se ratang ka puo ya Sesotho. Tlhaku “L” e ikemetse, ebile ha ho kamoo e ka
Tlhokomediso: Bongata ba maetsi a qalang ka “L” a nka tlhaku “T” ha eba mareho.
lejoe=majoe, lefatshe=mafatshe, lekase=makase, jwalo jwalo.
La (la) /of people: you/ Seemedi se emelang batho bao ho buuwang le bona ka
bontshang seo eleng sa motho eo ho buuwang ka yena ebile se qala ka tlhaku “L”.
Labobedi (la-bu-be-di) /Tuesday/ Letsatsi la boraro la beke. Tlh. Ha ho thoe
labobedi, ha ho bolele hore letsatsi lena ke la bobedi bekeng, empa ke la boraro ka
tatellano ya palo. Letsatsi la pele la beke ke Sontaha. (sheb. beke bakeng sa tlhaloso).
Labohlano (la-bu-hla-nu) /Friday/ Letsatsi la botshelela la beke ka Sesotho: le tlang
ka mora labone, le lateloe ke moqebelo. /bon. Bolabohlano/.
Labone (la-bu-ne) /Thursday/ Letsatsi la bohlano la beke le tlang ka mora laboraro,
Laboraro (la-bu-ra-ru) /Wednesday/ Letsatsi la bone la beke le tlang ka mora
Labobedi, ebe le lateloa ke Labone. /bon. Bolaboraro/.
sebaka se itseng. (bap. malaecha).
ba se etsahalang kapa se etsoang ke moetsi se sa ratoeng ke emong. Mohl. Thabo o
Lahleha (la-hle-ha) /lost/ Ho se tsebe tsela; ho nka tsela kapa mocha o fosahetseng.
Lahlehelana (la-hle-he-la-na) // Ketsetsano ya ho lahleha: ho se bone motho eo ho
tsamawang le yena; ho nyamela hoa motho eo ho tsamawang le yena.
hore e hokae; e sa bonahaleng ponahalong le pontsheng ya mahlo.
emong a lahle seo a se tshoereng.
ponahalo ya kganya e bakoang ke boemo ba lehodimo.
ya kganya ya tladi kapa letsolo. Mohl. Re sa eme la re laitseke lehodimo! Hoba le re
Lakabane (la-ka-ba-ne) /iguana/ Mofuta wa sehahabi se seholohadi, se molala o
Lakabetse (la-ka-be-tse) // Bokgale ba ho lakabetsa.
Lakabetsoa (la-ka-be-tswa) /ignited, inflamed/ Boetsuwa ba ho lakabetsa.
Lakaditse (la-ka-di-tse) // Bokgale ba ho lakatsa.
Lakaletsoa (la-ka-le-tswa) /wished/ Boetsuwa ba ho lakaletsa.
ho batla ka tsela e sa nepahalang; ho ba le cheseho ya; ho ba le maikutlo a maholo a
ho etsa ketso e itseng. (bap. batla).
bakeng sa rona bohle ba ratang toka le kgutso.
hlekefetsa; ho emela motho nqa e sa bonahaleng ka sepheo sa ho mo noanyetsa
bakeng sa tlhaselo. (mm. Lalletse, lalletsoe).
haholo papading ya bolo ya maoto.
Laotse (la-u-tse) /controlled/ Bokgale ba ho laola.
Lapa (la-pa) /hungry/ Ho lakatsa sejo; ho ba le kutlo ya tlhokeho ya dijo maleng; ho
hlokahalang tsa bophelo; ho ba ntle le dijo kapa se jewang. Mohl. Ke kgale ke bona
boemong ba ho batla dijo; ya lakatsang se jewang; ya nang le tabatabelo ya sejo.
batle dijo; ho labalabedisa sejo. Tlh. Ka puo ya Setswana lentsoe lena, “lapisa” le na
tse ding ka lebaka la motsoako wa yona. /bon. Larinya/.
kapa enngwe; ho tla ka lenane kapa tlhatlhamano. (bap. latellana) Tlh. Mantsoe,
“latelana” le “latellana” a batlile a tsoana haholo ka meelelo.
bontsha maikemisetso a mabe; ho lakaletsa bobe ka ho etsa diketso tse mpe; ho sala
motho kapa ntho e itseng morao ka sepheo se sebe.
boemo bo itseng; ho phenyokolla ka sepheo sa ho batla bonnete ba taba e itseng.
ka motho e molelele ya sa phelang hantle kelellong. Ho tsamaya joalo ka motho ya
lemetseng ditho tsa mmele, haholo maoto.
ka lathalatha; ho tsamaya joalo ka motho e molelele ya sa phelang hantle kelellong.
Lathasetse (la-tha-se-tse) // Bokgale ba ho lathasela.
phoso kapa se bakang kahlolo kgahlanong le moqusuwa. (mm. latofaditse).
Latolana (la-tu-la-na) /incompatible/ Tse sa dumellaneng kapa tse hananang; e sa
tsamaisaneng le enngwe; e sa utloaneng le enngwe ka diketso.
lelemelang ha e jewa.
Laumeloa (la-u-me-lwa) /incursed/ Boetsuwa ba ho laumela.
Laumetse (la-u-me-tse) /incursed/ Bokgale ba ho laumela.
bokamoso a tiisang kelello ya motho eo ho qetang ho etsahala ketso e itseng ho yena;
ka ho bua mantsoe a ahang bokamoso; ho fana ka keletso tse thata; ho kgalengoa ka
le bontshang seo ho buuwang ka sona se le ka bonngweng ebile se le haufinyana.
Le (li) /and/ Lentsoe le kopanyang mabitso, mareho, dipolelo le mantsoe a fetang
bonngwe. Mohl. Ke tsamaya le ntate le mme. Ke batla nama le moroho le sehoapa.
Le (li) /you: in the plural/ Mohl. Le tsamaile le kgotshe haholo. Ebile le kgutla le
lapile. Le entseng maobane lona bana?
Le (le) /preposition: with/ Mohl. Wena le yena lea tsebana. Le tsamaya le yena.
Nna le bona le tsona re batle haholo. Bohle re tla kgutla le yena.
Leakaretsi (le-a-ka-re-tsi) // Lentsoe le sebedisoang joalo ka seemedi se akaretsang
beiloeng; letsema le leholo leo sepheo la sona eleng ho qeta mosebetsi o itseng ka
Leaparakobo (li-a-pa-ra-ku-bo) /Mosotho/ Motho wa mosotho ha a reneketsoa;
sa mmele; mmala o mmeleng kapa nthong e itseng o sa tshoaneng le omong kapa
hara tse ding, hohong, seseng, emong, enngwe kapa batho babang. Mohl. Mong?
Lebaka (le-ba-ka) /a reason, circumstance/ Seo ketsahalo kapa ketso e etsahalang
le ka sebedisoa ntle le ho hokela, “le” qalong ya lona mme ya ba “baka” ntle le ho
sebedisa sehonyetsi. Mohl. Baka laka le a utloahala. Ka baka leo, ke tla tsamaya ke
phehoang le ho etsoa bohobe bo bongata ka sepheo sa ho rekisoa. /bon. mabaka/
Lebala (lib-a-la) /ground/ Fatshe moo ho hatoang teng; fatshe mobung moo ho
fieloang teng; sebaka se thata sa mobu sa lapeng kapa moo ho bapalloang teng.
Lebala (//) /stadium/ Moaho o moholo o kampetsoeng moo ho bapalloang teng;
sebaka se nang le bodulo ba batho ba bangata seo ho etsetsoang dipapadi,
ditlhodisano, dikopano tse kgolo le mekete teng. /bon. mabala, mabaleng/.
Lebase (le-ba-se) /boss/ Mmampodi mosebetsing; motho eo eleng yena ya moholo
ka boemo ba mosebetsi. /bon. Mabase/ Tlh. Lentsoe lena, “lebase” le na le modumo
o tshoanang le wa lentsoe la senyesemane, “the boss”. (bap. sebase).
Lebatama (le-ba-ta-ma) /heatwave/ Mofuthu o moholo hofeta tekanyo; boteng ba
Lebatowa (le-ba-tu-wa) (lebatooa) /region, phase, zone/ Karolo ya sebaka e
ya sebaka sa naha mmoho le baahi ba sona e emelang takatso e itseng. Karoloana e
lebale, a se hopole.
Lebejana (le-be-ja-na) /cream, creamy/ Lero la lebese kapa le latsoehang joalo ka
Lebele (li-be-le) /sorghum, grain/ Mofuta wa semela se peo e tshetshane, se
mabele, joala ba setho le dihlahisoa tse ding tse ngata. /bon. Mabele/ Tlh. Hangata
lentsoe lena le sebedisoa le le ka bongateng. (bap. moqophothi).
hlokang setsoalle kapa eo ho leng thata ho e thapisa. Hoa motho: ya hlaha kapa ya
bohale haholo ntle le mabaka a utloahalang, ya hlokang kutloisiso ya ntho tse
kopaneng le monna kapa motho e motona ka tsa pokano. /bon. mabelete/.
ntho, ketsahalo kapa motho ya itseng. (mm. lebelletse).
Lebete (le-be-te) /spleen/ Enngwe ya ditho tsa mmele e fumanoang tlasa pelo, pela
mpa, e sebetsanang le madi ebile e thusa ho tshireletsa mmele ka ho o hloekisa
Lebetlela (li-be-tle-la) // Mofuta wa molamu, o thata, o motle wa bokgabane, wa
maemo a hodimo, oo hangata o etsoang ka ho betloa ka mochini kapa seetsoa se
Lebewana (le-be-wa-na) /representative, deputy, vice/ Motho ya emelang mokga,
Lebile (le-bi-le) /headed to/ E shebileng nqa e itseng; eo mmele wa yona o shebileng
sebakeng se itseng. Bokgale ba ho leba.
seo motho ya hlokahetseng kapa ya shoeleng ebile a patoa ho sona; lehae la ba
ha e shoele ha e epeloe lebitleng, empa e a jewa.
Lebitsohokoa (le-bi-tso-hu-kwa) // Kopano kapa kopanyo ya mabitso a mabedi kapa
hofeta moo ho etsa lebitso le leleng; Mohl. Sejamonna, pelompe, ntatemoholo, jj.
lehlakoreng le letsehadi la bophirima le letona la bochabela. Tlh. Batho ba bang ba
sebedisa “lebowa” bakeng sa “leboa”. (bap. borwa, bophirima, bochabela).
e kgolo, e thokoa bo botsho, e jewang. /bon. mabodi/.
Lebodiqhoa (le-bo-diq-hu-wa) /ice rat/ Mofuta wa tadi e jang dimela; ya dibaka tse
Leboella (le-bo-el-la) /resevered grazeland/ Sebaka sa naha sa joang ba diphoofolo
“letobo” a na le meelelo e tshoanang phapang ke peho ya mekolokotoane feela.
bakeng sa. Mohl. Matlakala o thotse ngoana ngoanana: re a mo lebohisa kannete.
kapa hlahisang dipalesa tse ntle tse bulehang haholo; se mahlaku a boima a
mabapi le sehlopha sa batho ba mophathong, ba phetang setso ka ho rutoa mekgoa le
itshoara le dikamano le batho babang, ebile o le tlasa taolo ya basuwe ba
Lebolotsana (le-bo-lo-tsa-na) /small pumkin, squash/ Mokopu o monyane o sa
Lebone (le-bo-ne) /the light, lamp/ Sesebedisoa se kgantshang, se etsang hore ho
ka molamu, ka boraro, jj.
Lebopo (le-bu-paw) /coast/ Sebaka sa naha se pela lewatle. Moo metsi a lewatle a
fellang teng. /bon. mabopo/ Mohl. Re ne re le lebopong la Thekong ha re tlahopola
nyaloang bakeng sa ho etsetsa motho ya senang bana makgabunyane; lenyalo la ho
etsa bana feela ntle le ho ba le molekane. (bap. seantlo, sethepu).
Lebote (le-bo-te) /ignorance, inability/ Se arolang motho kapa ntho pakeng tsa
tlhokeho ya tsebo e ka ntsha lewatla kotsi.
Lebotsa (le-bo-tsa) /interrogative pronoun/ Lentsoe le sebedisoang ho botsa kapa
ho etsa potso; lentsoe le batlang karabo. Mohl. Hokae? Neng? Jwang? Joang?
Joang? Tlh. Lebotsi le lebotsa ke mantsoe a hlalosang ntho e le nngwe: phapang ke
le letsehadi la bophirima le letona la bochabela. Tlh. Batho ba bang ba sebedisa
“lebowa” bakeng sa “leboa”. (bap. borwa, bophirima, bochabela).
ho fapohela Motse Kapa feela ka baka la kotsi ya sekepe seo ba neng ba se kalame.
Motho e mosoeu Afrika, eo naha ya habo ya tlhaho eleng Holland, Europa, eo kajeno
a shebaneng le tsa temo le thuo ya diphoofolo, hape e le moahi wa Afrika Borwa ya
wa masole; motho ya etellang pele karolo ya sesole. Motho ya laolang boemo bo
Lebusumane (le-bu-su-ma-ne) /bushman/ Emong wa Baahi ba pele ba Afrika
Borwa, ya phelang mahoatateng le mahaheng, ya phelang ka ho tsoma le dihoete
Lebusumane (le-bu-su-ma-ne) /coloured person/ Motsoako wa motho e motsho le
lekgowa; motho wa madi a kopaneng joalo ka Mo-Afrika le lekgowa. Tem.
Hantlentle lebitso lena ha le hlalose motho wa madi a kopaneng, empa ke sothofatso
person” kapa motho wa madi a kopaneng.
sa tsamaisaneng le mmele kapa madi a hae. /bon. Machachesi/ (bap. lekgopho).
feela ntle le taolo. /bon. Machoeya/ (bap. letshollo).
Lecha (li-cha) /new/ Boemo ba ntho, haholo eo lebitso la yona le qalang ka tlhaku
“L”, bo nchafetseng kapa bo nang le phetoho e sa tshoaneng le ya kgale. Mohl. Ke
batla lesale le lecha, eseng la kgale.
Lentsoe le nepahetseng ke lenyalo. /bon. 0/ (bap. lenyalo). (mm. Letjhato).
bo ponngoeng mohatleng wa pere, kgomo kapa phoofolo e itseng ha o le letsohong la
hlokang nnete ka ho bua leshano ka motho emong bosiong ba hae; motho ya
Lediboho (le-di-baw-haw) /border gate/ Sebaka sa moedi wa naha moo batho ba
Ledimo (le-di-mu) /cannibal, man eater/ Motho ya jang batho; motho ya sa
tloaelehang ya bolayang batho bakeng sa ho ba etsa dijo; seja-motho. /bon. madimo/
ke makoloane kapa ditsoejane; pina ya mophatong ya batho ba lebollong; pina ya
haholo tsa ntoa, tse sa lebelloang.
tsa mahae kapa pela dibaka tse nang le batho; e masiba a mmala o mothokoa kapa
leloko la letsibana mmoho le kgoroana, e hlooho e nyane, le setona sa masiba a
motsu haholo, eo hangata e tholahalang naheng ebile e ka ruuwa ke motho. /bon.
moelelong wa seboledi e le ho supa sebaka, mokgoa kapa nako; hape, le eketsa
kamano le motho. Ho etsa dintho ka kgethollo le maikutlo a fosahatseng.
Leemedi (le-e-me-di) /pronoun/ Lentsoe le emelang motho; lentsoe le sebedisoang
bakeng sa motho. Mohl. Yona, yena, tsona, bona, rona, jj. (bap. seemedi). Tem.
“seemedi” le “leemedi” ke mantsoe a bolelang ntho e le nngwe.
supa motho kapa lebitso la ntho. Mohl. Tseo, yena, bona, bonono, jj.
lebitso joalo ka: yena, bona, yona, tsona, hona, jj. /bon. maemediqho/.
Leetsetsi (le-e-tse-tsi) // Ketso kapa leetsi le bontshang hore moetsi wa ketso o etsa
se itseng ho moetsuwa. Ketso e bontshang hore motho o thusa e mong ka ho mo
e kgolo pakeng tsa mantsoe, “leeketsi”, “leetsi”, “leetsuwa” le “leiketsi”. Tem. Ka
puo ya Sesotho, mefuta ya maetsi e mengata ka tsela e makatsang. Mohl. Leetsane
kapa ntho e etse ketso e itseng. Pako ya ketso kapa ketsahalo. Mohl. Hatisa, chakisa,
ho fa moetsi seo eleng sa hae bakeng sa lebaka le itseng. (bap. patala).
ke lefa la ba bohlale: motho ya hlokang bohlale o nkeloa leruo kapa tse ntle tseo a
nang le tsona ke ba hlalefileng.
Lefafatsane (le-fa-fa-tsa-ni) /drizzle/ Pula e nang hanyane; pula e fafatsang ntle le
Lefahla (le-fa-hla) /twin/ Motho ya tshoanang le emong ebile a hlahile ka nako e le
nngwe le yena. Ngoanabo motho ya tshoanang le yena ka tshobotsi kapa seemo ebile
Lefaloa (le-fa-lwa) (lefalwa) /Goose, shelduck/ Mofuta wa nonyana ya lelapa la
a mmele a masweu le mapheo a masootho kapa kgubedu kapa kgunong; le phelang
metsing le naheng ka nako tse ding; le phelang ka diphoofotsoana tsa metsing le
Lefapha (le-fap-ha) /department, chamber/ Karolo ya tsamaiso ya mmuso, mokga,
mocha kapa sehlopha se sa tshoaneng le tseding ka mosebetsi kapa tshebetso. /bon.
Lefatsa (le-fa-tsa) /wood/ Thupa ya sefate e kgolo e boemong ba ho besoa kapa ho
sehlahisoa se secha. /bon. mafatsa/ (bap. patsi, phatsa).
Lefatshe (le-fats-he) /world, earth/ Sebaka seo bophelo boleng ho sona ka ponahalo
ya batho, dimela, mawatle, dinoka, dithaba, maru le tsohle tse bonoang ke mahlo ka
bophara. /bon. Mafatshe/ (bap. naha).
Lefaufau (le-fa-u-fa-u) /firmament/ Sebaka se hodimo moyeng; hodimo moo ho se
nang letho le phelang. /bon. mafaufau/ (bap. sepakapaka, lehodimo).
Lefe (le-fe) /which one/ Lebotsa le batlang ho tseba ntho ka ho e qolla hara tse ding.
Lefeela (le-fe-ela) /vanity, nothing/ E sa thuseng ka letho; e hlokang mosola; e sa
bontsheng thuso ho motho kapa ntho efe kapa efe. /bon. Mafeela, mafela/.
ba ketsahalo e hlokang mosola. Tlh. Tlhaloso ya mantsoe, “lefeela” le “lefela” e
bolela ntho e le nngwe leha lentsoe le nepahetseng haholo e le “lefeela”.
Lefella (le-fel-la) /desert/ Sebaka sa lehlabathe le lengata, mocheso le komello, moo
fokolloang ke bophelo ka baka la komello le tlhokeho ya dimela tse tloaelehileng.
ya e hlokang kapa ya lahlehetsoeng ke yona ka baka la boemo bo itseng.
Lefelletse (le-fel-le-tse) /paid for/ Bokgale ba ho lefella.
Lefelloa (le-fel-lwa) // Boetsuwa ba ho lefella.
Lefeng (le-fe-ng) /which one/ Lebotsa le batlang ho tseba ntho ka ho e qolla hara tse
ngoanana ya fitiloeng ke nako ya lenyalo. Moroetsana ya hlokang lenyalo. /bon.
“mofumahatsana” ke hore: ka Sesotho lefetoa ke motho e motshehadi ya boemong bo
fetioleng ke hore a ka nyaloa le ha monyetla o monyane o ntse o le teng;
bitsoang ka yona.
Lefetodi (le-fe-to-di) /opposite/ Lentsoe le bontshang phapang ho leleng; lentsoe,
kganya ya letsatsi kapa lebone. Boemo bo hlokang kganya. /bon. mafifi/.
Lefika (le-fi-ka) /rock, boulder/ Lejoe le leholo haholo ka sebopeho sa bolelele ba
hlaha, ya lelapa la phiri e nang le maroborobo mmeleng. /bon. mafiritshoana/
tlama ka tsela e thata bakeng sa ho tlamolla. /bon. mafito/ (bap. lemeno).
sejo le setseng ha ho jewa dijo; bohashana bo setseng ba sejo ha ho qetoa ho jewa; se
setseng nakong ya dijo. /bon. mafoforetsane/ (bap. lesalla).
Lefokolodi (le-fo-ko-lo-di) /millipede/ Mofuta wa kokoanyana, seka sehahabi, e
ntsho kapa kgunoana ka mmala, e maoto a mangata. /bon. mafokolodi/ (bap.
Lefokisi (le-fo-ki-si) /detective/ Motho ya etsang dipatlisiso tse amanang le
mosebetsi wa lona eleng ho batlana le sesosa sa tlolo ya molao kgahlanong le motho
Lefokotsane (le-fo-ko-tsa-ne) /Cliff-Swallow, Pearl-breasted Swallow/ Mofuta wa
nonyana, seka mmankabelane, e nyane, e fofang ka potlako, e bonahalang nakong tsa
dipula. Nonyana eo ho dumeloang hore boteng ba yona ke sesupo sa pula. /bon.
mafokotsane/. Tem. Nonyana ena e na le mefuta e fetang bonngwe.
sebedisa lentsoe lena “lefome” le le ka bongateng “mafome” le ha le na le bonngoe.
hlalosoa ho ya ka kutlo ya nko ha e tolokeloa ke boko. /bon. mafotha/ (bap.
mmeleng kapa nameng; tlhokeho kapa phello ya bophelo. Boemo ba ho shoa kapa ho
a ka shoa neng kapa neng ho sa lebelloa. Mael. Lefu ke ngoetsi ya malapa ohle: ho
ona; boikutlo bo fokolang ba mmele kapa kelello.
moyeng, e hlaselang matshoafo, e etse hore motho a kgohlele haholo, a ntshe
dikgohlela, a be le mocheso kapa mohatsela o moholo, a fufuleloe bosiu, mme a
seo anang le tsona kapa sona; lehloyo le lebisoang ho motho ya ratang kapa ya
mmele kapa dithong tse ding tsa mmele, se bonojana hofeta lesapo. Karolo ya setho
sa mmele e tshoanang le lesapo empa yona e le bonolo. /bon. Mafufuro/. (bap.
bo baka setsheho. Mael. Lefu leholo ke ditsheho: se bohloko se na le ho tshehisa;
tlhopheho; ketso ya ho ba mokopakopa ka baka la tshotleho. (bap. bofuma).
Lefuputsoana (le-fu-puts-wa-na) /milligram/ Motso wa boima o monyane haholo o
lekanang le dikgato tse sekete (1000) tsa boima. /bon. Mafuputsoana/ (bap. sempha,
Lefura (le-fu-ra) /fat, oil/ Enngwe ya maro a mmele kapa ntho e itseng, a bakang
mafura: ho etsa koloi e tsamaye ka ho potlaka.
ka diketso, tshobotsi, sebopeho kapa mokgoa ka lebaka la kamano ya madi.
dipolelo ka ho bontsha se latelang ka mora se boletsoeng. Mohl. Ke tla tsamaya leha
phoofolo teng; ntlo ya phoofolo kapa motho. (bap. heso, habo).
Lehae (le-ha-e) /rural/ Ya motseng: moo ho nang le masimo, diruuwa, temo le
bophelo bo iketlileng bo hlokang marangrang. Naha kapa sebaka sa bolemi le thuo ya
lefatshe e kgolo, eo ho lengoang masimo le ho jala dijalo ho yona mmoho le thuo ya
Lehaeng (le-ha-eng) /rural erea/ Ya motseng: moo ho nang le morena, masimo,
Lehadima (le-ha-di-ma) /lightning/ Boemo ba lehodimo bo fupereng pula ka ho
bontsha kganya ya letsolo; diabenya kapa kganya ya maru le modumo wa teng
nakong tsa pula e hlaha. /bon. Mahadima/ (bap. letsolo, letolo).
Lehafi (le-ha-fi) /armpit/ Bokahare ba qalo ya letsoho; mokoti wa sebaka seo
Lehaha (le-ha-ha) /cave/ Lefika le nang le mokoti o moholo, seka lehae kapa ntlo;
Lehakoana (le-ha-kwa-na) /precious stone/ Lejoe le nang le boleng; lejoe le letle
Lehakoe (le-ha-kwe) /ignitious rock/ Mofuta wa lejoe le thata le phatsimang, la
boemo bo hodimo ka thekiso, le nang le boleng. /bon mahakoe/ (mm. Lehakwe)
Lehakoe (//) /beautiful woman/ Motho e motshehadi ya motle haholo; mosetsana ya
Lehala (le-ha-la) /talkative/ E buang haholo; ya buang haholo; ya ditaba tse ngata.
Lehalahala (le-ha-la-ha-la) /talkative person/ Motho ya buang haholo a sa kgaotse;
motho wa dipuo tse hanang ho fela. /bon. mahalahala/ (bap. lehehle).
Lehalanyane (le-ha-lan-ya-ne) /African Sacred Ibis/ Mofuta wa nonyana ya lelapa
mefuta e mengata.
Lehalapa (le-ha-la-pa) /palate/ Bokahodimo ba lehano ka hodima leleme, bo thata,
Lehana (le-ha-na) /opposite/ Lentsoe le hanyetsanang le leleng: Lentsoe le
Lehana (le-ha-na) /rebel/ Motho ya fetohelang mokga, sehlopha kapa naha ya habo,
Lehanana (le-ha-na-na) /nasal/ Bokahare ba nko bo bakang puo kapa modumo o
Lehano (le-ha-nu) /digestive system/ Sebaka seo sejo se tsamayang teng ho tloha
Lehanyatsa (le-han-ya-tsa) /tender corn/ Poone e bonolo e so fihleng boemong ba
Lehapu (le-ha-pu) /watermelon/ Mofuta wa semela sa tjoto e kgolo, se sefubetsoana
diphoofotsoana tsa dibakeng tseo. /bon. Mahaqasi/. Tem. Nonyana ena e na le
Leharasoa (le-ha-ra-swa) /ragamuffin, fail-pop/ Motho wa boemo bo tlase, ya
aparang diaparo tse tshila, tse tabohileng ka baka la tlhopeho. /bon. Maharoasoa/
tlase, ya aparang diaparo tse tshila, tse tabohileng ka baka la tlhopeho le tshotleho;
Lehare (le-ha-re) /razor/ Sesebedisoa se ntlha e sesesane se beolang moriri wa
efe; qalo ya ntho e phelang e bohareng. /bon. Mahareng/.
a batho, seo Morena Jesu a thakgisitsoeng teng. Ho ya ka buka ya bibele ya Luka
kapa mokgeng wa batho ba tsamaisanang ka sepheo sa tumelo e le nngwe ya
Lehatlelo (le-ha-tle-law) /menstruation, menstrual/ Boemo ba motho e motshehadi
Lehe (li-hi) /egg/ Kgaketla eo bokahare ba yona bo nang le bophelo ya nonyana kapa
kgoho eo ha e fuwangoa e fanang ka tsuonyana kapa ledinyane la nonyana. /bon.
Mahe/. Mohl. Kgoho e kakatletsang lehe ke la yona.
Lehehle (li-he-hle) /orator/ Motho wa dipuo tse hohelang, tse etsang hore
momamedi a latele se buuwang; motho ya nang le tsebo ya ho bua. /bon. mahehle/.
behelang meferong kapa joang bo bolelele; e phelang haholo ka peo ya dimela le
Lehelehele (li-he-le-he-le) /liar/ Motho wa dipuo tse hlokang nnete kapa bonnete;
ding ba sebedisa lebitso la bobedi.
Lehetla (li-he-tla) /shoulder/ Sebaka sa mmele pakeng tsa molala le qaleho ya
letsoho; moo letsoho le qalang teng. /bon. mahetla/.
batho ba tlemeha ho thusana.
Lehlaba (li-hla-ba) /pain/ Bohloko bo teng sethong sa mmele; bohloko bo bakoang
batho ba habo, sechaba sa habo kapa mokga wa habo ka ho fana ka dintlha,
lehlakore la letsatsi le leng ka boroa ba lefatshe, e qalang kgoeding ya Tshitoe
mosebeletsi wa sechaba wa mmuso, ya etsang mosebetsi o kgethehileng; motho ya
e itseng ho na le ngoana ya sa tsoa tsoala le motsoetse; letshwao le bonthsang boteng
ba lekgabunyane le sa tsoa hlaha.
ya kopana le moeti kapa ntho e tlang; ya lebisang nqa ya motho ya tlang ka sepheo sa
Lehlakana (le-hla-ka-na) /cigarette/ Karolo e le nngwe ya kwae e tsujoang e tsoang
nonyana eo hangata e nang le masiba a matsho eo ka nako tse ding e ka nkang mmala
Lehlakaphothoane (le-hla-ka-phut-hwa-ne) /horsetail/ Mofuta wa semela se
bonahalang haholo mahlakoreng a dibaka tse metsi kapa metsing a sa tebang. /bon.
Lehlakore (le-hla-ko-re) /side/ Karolo ya mmele e ka nqa enngwe. /bon. mahlakore/.
Lehlaku (le-hla-ku) /leaf/ Karolo ya semela e nang le lehaba le letala le
itshetlehileng kapa le tshoeroeng ke lekala. Enngwe ya dikarolo tsa semela, eo
hangata eleng tala ka mmala, e sebopeho se sephara, e hlahang mahlakoreng a lekala
Mose o molelele. Nako e tlang. Sebaka se hole haholo. Ka hora ya bobedi. Jj.
Lehlanya (le-hlan-ya) /mad person/ Motho ya sa phelang hantle kelellong; motho ya
dithabeng, haholo mabapa le dinoka seo mahlaku a sona a ka sebedisoang bakeng sa
Lehlasedi (le-hla-se-di) /beam, radiation, ray/ Kganya ya letsatsi ha e kenella
nthong; mocheso wa letsatsi ha o thopothela ho ntho e itseng. /bon. Mahlasedi/.
sekoto sa mmino kapa pina e monate ho ya ka tatellano ya ona. (bap. lengae).
ithateng ka ho se hloekise sebaka seo a dulang ho sona le diaparo tseo a di aparang;
motho ya etsang diketso tse etsang hore a lahleheloe ke tsohle tseo a nang le tsona.
phela ka mora ntoa kapa kotsi e bolaileng batho ba bangata; motho eo ketso e mpe e
Lehlena (li-hli-na) /hobo/ Motho ya phelang bophelo ba naheng kapa ya dulang moo
eseng lehae, a phela ka mphemphe, ebile a sa itlhokomele. (bap. Letawa, sekatana).
sefako se nang nakong tsa mohatsela o moholo, haholo nakong tsa mariha. /bon. 0/.
Lehloele (le-hlwi-le) (lehlwele) /clot/ Madi a sa phalleng mmeleng ka baka la ho
tse ntle tse etsahalang di sa reroa; phumano ya ntho tse ntle, ntle le ho di sebeletsa.
Mael. Ka lehlohonolo la motea phala: ka ho etsahala ntle le bothata, ka tsela e
senyane; lekala la semela kapa sejalo se senyane; lekala la joang ba naheng. /bon.
lekala la joang ba naheng le lenyane. /bon. Mahlokoana/ (mm. Lehlokwana). Mael.
moputso wa basebetsi bohle o tlo nyolloa kgoedi e tlang.
Lehlomela (le-hlu-me-la) /hibernating plant/ Mofuta wa semela o tsamaisanang le
kelello ba ho se rate motho kapa ntho e itseng; tlhokeho e kgolo ya lerato; mona o
bophelo ka baka la komello le tlhokeho ya metsi le dimela tse tloaelehileng. (bap.
mahlo. /bon. mahodi/. Tem. Nonyana ena le yona e na le mefuta e fapaneng, e sa
Lehodiotsoana (le-ho-di-ots-wa-na) /hurricane/ Setsokotsane se matla haholo se
tsamaisanang le moya wa pula e ngata e hoholang dimela, meaho le ntho tse
Lehoelea (le-hwi-le-a) (lehwelea) /stammer, lisp/ Motho ya hoeleketsang ha a bua:
motho ya sa tsebeng ho bua hantle ka baka la bokudi ba kelello bo amang puo. /bon.
Lehoeleketsi (le-hwe-le-ke-tsi) /stutter/ Motho ya hoeleketsang ha a bua. Motho ya
nang le bothata ba ho bua ka tsela e tloaelehileng. /bon. mahoeleketsi/.
Lehoere (le-hwi-re) /virgin/ Motho ya so kang a robala le monna kapa mosadi;
motho ya so kang a kopana le e motona ka thobalano kapa ka ho bokana; motho ya so
Lehoetla (le-hwe-tla) (Lehwetla) /autumn/ Nako ya selemo e qalang ka kgoedi ya
Lehohodi (le-ho-ho-di) /flood debris/ Ntho tse hohotsoeng ke metsi a pula e ngata
tse akgang matlakala, difate le tsohle tse hoholehang; ntho tse hlatsoang ke metsi a
“L”: e hlokang bonyane kapa e kgolo; e nang le chebahalo e sephara kapa e
phatlalletseng haholo. Mohl. Ke batla lejoe le leholo. Morena moshoeshoe o patiloe
a malelele, e bonahalang karolong e ka boroa ya le fatshe nakong tsa mocheso, e
Leholotsane (le-ho-lo-tsa-ne) /African Sacred Ibis/ Mofuta wa nonyana ya lelapa
Lehure (le-hu-re) // Mofuta wa leeba le fumanoang sebakeng ka nako tse ikgethang
Leihlo (le-i-hlaw) /eye/ Setho sa mmele se sefahlehong, tlasa phatla, se thusang
Taba di mahlong: se ka pelong mmoho le se nahannoeng ke motho se iponahatsa
e itseng hamorao kotsi e se e etsahetse. Mael. Mahlo a tshela noka e tletse: mahlo a
Leiketsi (le-i-ke-tsi) /personal verb/ Leetsi le bontshang hore ketso e etsahala ho
tsa mantsoe, “leeketsi”, “leetsi” le “leiketsi”.
Leindia (le-in-dia) /Indian/ Moahi wa naha ya India ya buang enngwe ya dipuo tsa
naha eo, eo kajeno a fumanehang lefatshe ka bophara kapa bongateng ba dinaha tsa
lefatshe. /bon. Maindia/ Tem. Ho na le kakanyo ya hore lebitso, “lekula” le na le
moelelo o tshoanang le “kafore”. Sena se bolela hore lebitso kapa lentsoe le
Leino (le-in-naw) /tooth/ Setho sa mmele, seka lesapo se tholahalang ka hara
molomo wa motho kapa phoofolo; lesapo le thatahadi le thusang ho hlafuna le ho
ntho e itseng. Mael. Meno masweu maloma a fodisa: motho ya tshehang empa a le
kotsi kgahlanong le eo a tshehang le yena; lehlabaphio.
Lejabajaba (le-ja-ba-ja-ba) /utensil/ Sefaha, sejana kapa ntho efe kapa efe e ntle ya
boemo bo hodimo ka baka la thuto kapa bophelo boo a bo phelang; motho wa
Lejakathata (le-ja-kat-ha-ta) /workaholic/ Motho ya sebetsang haholo bakeng sa
China, se bochabela bo hole, ya buang puo ya sejapane. /bon. majapane/.
Lejapere (le-ja-pe-re) /Mosotho/ Motho wa Mosotho ha a hlalosoa mabapi le
Lejatlhapi (le-ja-tl-ha-pi) /socialite/ Motho wa thuto le tsebo e kgolo ka baka la
tsa babang; ya etsang dintho a le mong feela; wa ditloaelo tse shebaneng le boyena
Lejeremane /le-je-re-ma-ne) /German/ Moahi wa Jeremane, Yuropa, ya buang puo
Lejoana (le-jwa-na) /precious stone/ Mofuta wa lejoe le nang le boleng, le rafjoang,
Lejoe (le-jwe) /stone/ Enngwe ya karolo tsa lefatshe e thatafetseng, eo enang le
mefuta e mengata ho ya ka sebaka sa lefatshe; eo eleng enngwe ya dintho tse bopang
lefatshe; eo ha e qhetsoha kapa e hohleha e bakang mofuta wa mobu. /bon. majoe/.
dumellane ka dipuo; ho se tsoelepele ka lebaka la ho hloka tumellano.
Lejoeleputsoa (le-jwe-le-puts-wa) // Karolo ya sebaka sa mabalane sa Profinsi ya
Gauteng, e tummeng ka kgoebo, matshoele a batho le marangrang a maholo. (mm.
Leka (le-ka) /try, attempt, endeavour/ Ho etsa ketso e itseng le ha ho sa kgonehe;
etsa matsapa a ho phethahatsa boemo bo itseng.
Leka (le-ka) /tempt/ Ho nonya maikutlo; ho etsa hore motho kapa ntho e etse ketso e
Leka (le-ka) /frustrate/ Ho kopakopanya motho maikutlo ka diketso tse sa rateheng;
Lekaba (le-ka-ba) /uncivilised person/ Motho ya sa rutehang kapa ya phelang
sekgale; motho wa diketso tse hlokang thuteho le tokoloho ya kelello; motho wa
Lentsoe le utloahalang le nepahetse haholo ke “leqaba” hofeta “lekaba”.
Lekabasa (le-ka-ba-sa) // Motho ya laolang ka baka la ho tshajoa; motho ya laolang
ka baka la bonatla kapa dikgoka; motho ya sehlohlolong ka baka la boemo kapa
Lekabelane (le-ka-be-la-ne) /Barn Swallow, Rock Martin/ Mofuta wa nonyana ya
Lekakarane (le-ka-ka-ra-ne) /Southern Black Korhaan/ Mofuta wa Nonyana e
Lesotho dibakeng tse ommeng tse bulehileng; e phelang ka ho ja dihahabi tse nyane
bo sa tiang; motho ya tshehisang kapa wa diketso tse tshehisang; motho ya ratang
Lekala (le-ka-la) /branch/ Karolo ya sefate kapa semela, e nang le mahlaku, e tsoang
Lekala (le-ka-la) /branch, division/ Mocha o itseng wa thuto; karolo enngwe ya
Lekalekana (le-ka-le-ka-na) /equal, same/ E kapa tse tshoanang kapa tse
Lekana (le-ka-na) /equal/ E boemong bo tshoanang ba bolelele, bokgutshoanyane,
Lekanela (le-ka-ne-la) // Ho ba boemong bo tsitsitseng. (bap. itekanetse, itekanela).
Lekantse (le-kan-tse) /purported/ Bokgale ba ho lekanya.
be boemong bo lekang ka palo. Ketsetso ya ho lekana. /bon. Maleka/.
bapisa ka tsela e itseng. (bap. akanya, lekanyisa).
Lekanyane (le-kan-ya-ne) /wild dog/ Mofuta wa phoofolo e hlaha, seka ntja, e
Lekanyane ho phela le diretsana (diretse): ba atlehang bophelong ke ba sa tshabeng
phephetso tse thata; ba atlehang bophelong ke ba sa qobeng mathata kapa ba sebete.
Lekanyetsa (le-kan-ye-tsa) /size, asses, evaluate, tape, measure/ Ho fa ka tsela e
Lekaota (le-ka-u-ta) /vagrant, rolling stone/ Motho, haholo wa monna, ya etsang
Lekarapa (le-ka-ra-pa) /helmet/ Mofuta wa katiba e thata ho tshireletsa hlooho ya
Lekase (le-ka-se) /casket, coffin/ Lebokose le tshelang mofu; lebokose le
batle ho etsa phoso, sebe kapa ketso e sa batlahaleng. (bap. moleko) (sheb. Lekeha
etsa phoso, sebe kapa ketso e sa batlahaleng.
Lekehile (li-ke-hi-le) /frustrated/ E boemong ba ho kopakopangoa maikutlo; e
sepheo se batloang kapa se labalabeloang. Mohl. Ke ikutloa ke lekehile ke monna
enoa wa letawa ya noang letsatsi le letsatsi.
Lekejakejane (le-ke-ja-ke-ja-ne) /hercules, leviathan, titan/ Motho wa mmele o
Lekeke (le-ke-ke) /crooked, side walking/ E tsamayang ka lehlakore; e sa
diketso tsa motho di bontsha ho futsa ntatae kapa mmae; se etsoang ke ngoana ke
Lekekeruwane (le-ke-ke-ru-wa-ne) /Crowned Lapwing/ Mofuta wa nonyana e
bosootho bo lefifi, enang le hlooho e sepapetloa ka lebaka la masiba a sekotlo sa
ka ho tshoara bokahodimo ka tsela e itseng. (bap. fanyeha).
se jaloang ha se le boemong bo botle ba botala masimong kapa serapeng; lehaba la
Lekgabane (le-kga-ba-ni) /gentleman/ Motho ya metsamao e metle ya iphotlileng;
Lekgala (//) /crab/ Mofuta wa phoofotsoana ya metsing e maoto a robedi, le seka
matsoho a mabedi ao se itshireletsang ka ona, ebile e na le kgaketla e thata, e
mmae; se etsoang ke ngoana ke bopaki ba lefutso la motsoadi.
Lekgalana (le-kga-la-na) /aloe/ Mofuta wa semela sa lekgala se sebedisoang haholo
Lekgala-la-thaba (//) /spotted aloe/ Mofuta wa lekgala le hlaha le melang haholo
lena le se le sebedisoa dirapaneng tsa malapeng.
bone menyakoe e tjena lekgale! Ha ke so bone ntho e joalo lekgale!
tebileng, se bulehileng ka tlholeho, moo hofetoang ho sona. /bon. makgalong./
e mpe, e sa tsamaisaneng le se batloang kapa se batlahalang; ketso e sa kgahliseng
Lekganyane (le-kgan-ya-ne) /Zion christian church member/ Molatedi wa enngwe
ya dikereke tse kgolo tsa Afrika Borwa, e thehiloeng ke Lekganyane, eo ntlo kgolo
ya yona eleng Profinsing ya Limpopo, sebakeng sa Moria. /bon. makganyane/.
tholoana e jewang. /bon. Makgapetla/ Tlh. Batho ba bang ba sebedisa lentsoe lena
ya ka nako ya joale, maobane kapa hosane. /bon. Makgathe/.
tholahalang haholo Afrika Borwa le Lesotho; e jang nama; e phelang haholo
dibakeng tse bulehileng tsa joang; e batlileng e na le Sebopeho sa ntsu; e mokobolo o
sekoekoe; e hlooho e nang le sekola sa masiba; e masiba a mapheo a matsho le a
mmele a masweu le bothokoa bo hlakileng. /bon. Makgeloha/. (mm.
bolelang kapa hlalosang mokgoa wa ntho efe kapa efe ho ya ka mmala, sebopeho,
moputso wa motho kapa karolo ya moputso bakeng sa mmuso; karoloana ya chelete e
ngoana emong lekgetlo la bobedi pele a nyaloa. O kgutla lekgetlo la boraro.
Lekgoaba (le-kgwa-ba) /crown/ Mofuta wa nonyana e ntshohadi; e fumanoang
dibakeng tsa masimo a dijalo; e phelang ka peo ya poone, dinqanqana, dihahabi tse
nyane le mmoho le dibodu ka nako tse ding. /bon. Makgoaba/ (bap. Mokgoaebane)
ebile e le mora wa hae wa boraro mme yena e le qaleho ya ba tsoalang Makhoakhoa.
Seboko sa karolo ya batho ba Basotho ba dulang Makhoakhoeng ebile ba tsoa ho
motho ya tsoang makhoakhoeng ebile a dula teng. /bon. Makgoakgoa, makhoakhoa/.
bothata bo itseng. /bon. Makgobonthithi/.
la mmele, le etsang hore motho a ingoaye, haholo ha a thetsitsoe kapa a habotse ntho
se sa tsamaisaneng le mmele. /bon. 0/ (bap. sekgolopane) (mm. Lekhoekhoe).
Lekgokolo (le-kgo-ko-lo) (lekhokolo) /manhood blanket/ Mofuta wa kobo ya
Basotho, e ntle, eo hangata e aparoang ke motho e motona ya kenang bonneng; kobo
Batho babang ba na le ho bitsa lentsoe lena ka tsela e fosahetseng ba le bitse
“lekgolokotso” bakeng sa ho le bitsa “lekgokolotso”. (bap. letlakala, dithole).
robong le metso e robong; palo e ka tlase ho le kgolo le motso o le mong. Metso e
kgutlela hae; motho ya nang le nako e telele a sa chakele hahabo. /bon. makgoloa/.
ya dumelallanang le thero ya lentsoe kapa seo Modimo a se bolelang; ya
haholo; motho ya sa faneng ka seo anang le sona le ha se le sengata. Motho ya joalo.
manganga a manyane. Tlh. Lehonono ke lentsoe le sebedisoang, empa le
bakoang ke ho longoa ke kokoanyana, kapa se bakoang ke sejo se sa tsamaisaneng le
ba molato ho sekoasekoang taba tsa bona teng; sebaka seo baahlodi ba ahlolang ba
molato teng le babuelli ba emelang ba molato teng. /bon. makgotla/ (bap. kgotla).
lentsoe, “makalo” ke letshwao la puo le ha bobedi ba mantsoe ana a bontsha ho
Lekgowa (le-kgu-wa) /white man/ Motho wa mmala o mosoeu, wa tlhaho le semelo
bolele motho emong le emong e mosoeu. Baahi kapa batho ba dikarolong tse ding tsa
mmala o hlakileng ba dinaha tse ding, ba ka ba basoeu ka mmala empa ha ba bitsoe
makgowa. Sena se bolela hore makgowa ke babang ba batho ba Europe (Yuropa,
tseding tsa lefatshe.
dimela tse jewang ke diphoofolo. Chebahalo e ntle ya naha nakong tsa Lehlabula
kgeleke, a le mafolofolo ebile a tumme haholo mme a qetelle a tsofetse, a le mobe
ebile a hloka matla le botle joalo ka pele.
Lekgutla (le-kgu-tla) /triangle/ E mahlakore a mararo; e ntlha tse tharo kapa
dikarolo tse tharo. E hlokang bochitja. (bap. kgutlo-tharo).
Lekgutla (//) /haunch back/ Mokokotlo o lesapo le phahameng; boemo ba mmele ka
enngwe ka puo, motsamao kapa ka setshoantsho.
Lekoa (le-kwa) (lekwa) /vaal river/ Enngwe ya dinoka tse kgolo tsa Afrika Borwa e
Lekoala (le-kwa-la) /coward/ Motho ya tshabang ho loana; motho eo hangata a nang
makoala re none: ha ho be le kgotso bakeng sa rona bohle ba ratang toka le kgutso;
dithoere; karolo ya setho sa mmele ya motho e motona, e pakeng tsa qalo ya dirope,
Lekoatlakoatla (li-kwa-tla-kwa-tla) /running/ Modumo wa ho matha; motsamao o
potlakileng haholo. /bon. Makoatlakoatla/. (mm. Lekwatlakwatla).
Lekodikotoana (le-ko-di-ko-twa-na) /African Quail finch/ Mofuta wa nonyana e
ke badisana, se modumo wa nonyana ya lekodikotoana. /bon. makodilo/.
lona le nepahetse joalo ka “lekodulo”.
Lekoeba (le-kwe-ba) /foam, buble/ Sephetho sa metsi a nang le sesepa ao ho
hlatsoang ka ona; bokahodimo ba ntho e metsi e nowang ha e tsitsinyeha; se etsoang
ke ho bela kapa ho tsitsinyeha hoa metsi a belang a nang le motsoako wa dijo,
e hlokang mosola kapa e kekeng ya thusa ka letho. Tlh. Batho babang ba sebedisa
Lekomonisi (le-kaw-maw-ni-si) /communist/ Motho ya nang le tumelo ya puso ya
Lekopanyi (le-ko-pan-yi) /conjunction/ Lentsoe le kopanyang dipolelo tse pedi tsa
Sehokelo). Tem. Mantsoe, “lekopanyi” mmoho le “sehokelo” a bolela ntho e le
Lekope (le-ko-pe) (leqope) ?? // Mofuta wa seletsa sa Basotho sa sekgalekgale. /bon.
Lekopo (le-kaw-paw) /giant forehead/ Phatla e kgolo haholo; hlooho e nang le
ipone lekopo: motho ha a bone diketso tsa hae tse mpe, empa o bona tsa babang.
Lekopokopo (le-ko-po-ko-po) /zink tin/ Nkgo e kgolo ya lesenke, ya dikgato tsa
metsi (litres) tse 20 eo hangata ho tsheloang phofo kapa metsi ho yona. (bap. emere).
tshela metsi, haholo nakong tsa maeto a malelele. /bon. Makuka/.
tlhabo kapa boima bo etsang hore motho a utloe bohloko. /bon. makukuno/.
Lekula (le-ku-la) /Indian/ Moahi wa naha ya India ya buang enngwe ya dipuo tsa
lefatshe. /bon. Makula/ Tem. Ho na le kakanyo ya hore lebitso, “lekula” le na le
Lekumane (le-ku-ma-ne) /piece/ Sekotoana sa ntho e itseng e hlephuhileng ho e
kgolo. Karolo e nyane e tsoang ho ntho e kgolo. /bon. Makumane/.
la leebana, e bosootho bo bothokoa ebile e na le mmala o motsho molaleng; e
Borwa; letsoantle ha le hlalosoa ke ba bang ba matsoalla a Afrika Borwa; motho eo
eseng moahi wa Afrika Borwa wa tlhaho. /bon. Makwerekwere/ Tem. Lebitso lena
Lela (li-la) /intestine/ Setho sa mmele se ka mpeng, se tsamaisang dijo kapa dino ka
lahleheloa; ho bontsha ho hlonama ka ho ntsha dikgapha; ho ntsha dikeledi ka baka la
Lelakabe (le-la-ka-be) /flame/ Ponahalo ya mollo e sebopeho se sekgubedu; boteng
Lelahleloa (le-la-hle-lwa) // Lentsoe leo boteng ba lona bo matlafatsang polelo ka ho
bontsha tumelo, khanyetso, maikutlo a kameho kapa taelo. Mohl. Hela! Kgutla moo.
E , kea tsamaya. Monna, o ya kae? /bon. malahleloa/ (bap. lekgotsa).
Lelana (le-la-na) /appendicitis, appendix/ Karolo kapa setho sa mmele se
fumanoang qetellong ya mala a maholo, eo ha dijo di ka kena ho yona ntle le ho tsoa
Lelapa (le-la-pa) /family/ Sebaka seo eleng lahae la batho ba phelang mmoho; batho
ba amanang ka tsoalano kapa lenyalo. Kopano ya batho ba amanang. Baamani kapa
seng ka wena ntlong kapa moahong o le mong. /bon. Malapa/ (bap. motse). Mael.
Lelatodi (le-la-tu-di) /opposite/ Lentsoe le hanyetsanang le leleng: Lentsoe le
Lelebe (li-le-be) /libia minora/ Ditho tse bonojana tsa bokahare ba setho sa motho e
Lelefalo (le-le-fa-law) /enlongating/ Ketso ya ho lelefala: boemo kapa sebopeho sa
Lelefatso (le-le-fa-tsaw) /prolonging/ Ketso ya ho lelefatsa: mokgoa wa ho etsa hore
ntho, puo kapa ketsahalo e be telele, e nke nako e ngata.
Leleiri (le-le-i-ri) /napkin/ Seaparo se aparoang ke lesea kapa lekgabunyane le so
Leleka (le-le-ka) /expatriate/ Ho tlosa motho wa molata naheng eo eseng ya habo ka
ho mo isa naheng ya habo kapa lefatsheng la habo.
ketso e itseng.
lebitso la bona le qalang ka tlhaku “L”: bo nang le chebahalo e telele; e nang le
ka motsotso kapa hora e le nngwe ya letsatsi. Mohl. Bana ba hlahileng ka letsatsi
leleleng ba bitsoa mafahla. Ke qetile mosebetsi ka letsatsi leleleng ka hora tse pedi.
Ke batla leleleng feela. Re nkile letsatsi leleleng ho tloha Maseru ho ya Matoabeng.
bakeng sa ho bua, ho koenya le tlhafuno ya dijo. /bon. Maleme/ Mael. Motho ya
leleme: motho ya leshano haholo. Mael. Ho ba leleme: motho ya buang ka batho
maikutlo; ho batla taba ka ho botsa potso e itseng. Mael. Ho ala leleme phate: ho bua
taba ka tsela e sa utloahaleng; ho ba tshopodi ka puo; ho se hlalose ka tsela e
Lelemela (le-le-me-la) /palatable, nectereous/ E monate ha e jewa; e theohelang ha
boletsoeng; le ka boleloang kapa la bitsoa ntle le leo le seng le bitsitsoe. (bap.
“leleng” le na le moelelo o fapaneng haholo le “le leng” (that is). Mael. Lehlaahlela
le lla ka leleng: batho ba tlemeha ho thusana ho phethahatsa morero o itseng.
itseng; puo kapa ketso e thata ho e hlalosa kapa ho e lokisa. Puo kapa boemo bo thata
morero o sa bonahaleng. (bap. moleleri).
bongateng hangata le ha le na le bonngwe.
seemo se ka hodimo se tiileng sa ntho e lero seka metsi. /bon. maloapi/ (bap.
Leloele (le-lwe-le) /red-hot poker/ Mofuta wa semela se lekala leleleng le
motho ya dutseng hae a sa sebetse. /bon. Malofa/ Tem. Lentsoe lena, “lelofa” le
tshoana le sothofatso ya lentsoe, “loafer” eo ka puo ya Sesotho eleng: “sekgoba”.
Leloko (le-lu-ku) /family member/ Motho eo eleng wa lelapa ho ya ka tsoalano kapa
kamano; motho eo eleng wa sehlopha sa lelapa ka morabe. /bon. Baleloko/.
Bongata ba lentsoe lena, “leloko” le a fapana ho ya ka moelelo: bongata ba batho ba
lelapa ke “baleloko” ha tlhatlhamano ya lelapa e le “meloko”.
Lelomolo (le-lo-mu-law) /holiday/ Letsatsi la phomolo leo ka lona ho etsoang
sehopotso sa letsatsi leo honeng ho etsahala diketso tse itseng tse mabapi le bochaba,
itseng wa sechaba se itseng; phethahatso ya moetlo joalo ka ho tlosa seqoma, ho
Lema (le-ma) /spite/ Ho etsa ketso e itseng ho motho ka sepheo sa ho mo utloisa
Lemaditse (le-ma-di-tse) /injured/ Bokgale ba ho lematsa.
Lemaditsoe (le-ma-di-tswe) // Boetsuwa le bokgale ba ho lematsa.
motho ya qabanyang babang kapa metsoalle ka ho bua dipuo tse fapaneng bathong
Lemati (le-ma-ti) /door/ Sebaka sa moaho kapa ntlo moo ho kenoang teng se
Lematsoa (le-ma-tswa) /injured/ Boetsuwa ba ho lematsa.
Lemena (le-me-na) /trap, den/ Ntlo ya tau kapa bodulo ba ditau. Sebaka seo
ba bang; motho wa diketso tse qhekanyetsang; motho ya tloaelehileng ka
Lemeno (le-me-naw) /folding/ Sebaka seo seaparo se fellang teng; moo seaparo kapa
Lemina (le-mi-na) /mucous/ Seka metsi kapa lero le tsoang nkong ha motho a
tshoeroe ke sefuba; seka metsi a nko a bonahalang ha motho a kula, haholo ya
ketso e itseng; ho ba hlokolosi ka se etsahalang. Ho bontsha temoho.
ketsahalo kapa ketso e itseng; ho bontsha ka ho thibela phoso e ka etsoang.
lenama, o fetolang mmala wa ona ho ya ka sebaka. /bon. Mampeshe/ (bap. lenoabo).
Lemuloana (le-mu-lwa-na) /rally, convention, congress/ Kopano ya batho eo
Lena (le-na) /this one/ Lesupa le bontshang ntho e haufinyane ya lebitso le qalang ka
Lenaila (le-na-ila) /hairy legs/ Hoa phoofolo, haholo pitsi: e maoto a boya; e tletseng
Lenaka (le-na-ka) /horn/ Seka lesapo le hlahang hloohong kapa sefahlehong sa tse
Lenakana (le-na-ka-na) /antenna/ Seka lehlokoa le bonojana, le tsitsinyehang le
Lenama (le-na-ma) /slow/ E etsang dintho butle; e sebetsang, tsamayang kapa buang
ntle le potlako kapa matjato. (bap. lesisitheho, butle).
Lenane (le-na-ni) /sequence, chronology, order/ Tsela kapa sebopeho seo ntho di
Lenaneo (le-na-neo) /programme/ Ketsahalo e hlophisetsoeng ho etsahala ka nako e
Lenanethuto (le-na-ne-thu-taw) /syllabus/ Karolo ya thuto eo eleng yona e
tse ding tse ngata; pina ho ya ka tatellano ya tsona. Pina e binoang ke lekoloane ka
thatafaditsoeng ka letsatsi. /bon. Mangangajane/ Tem. Batho ba bangata ba sebedisa
lentsoe lena le le ka bongateng le ha le na le bonngwe.
meferong, e mmala o mosehla le matheba a matsho, o phelang ka ho tsoma
ka mmele, o lebelo haholo, o mmala o mosehla le matheba a matsho joalo ka lengau,
Lengele (le-nge-le) /tranquility, lull, calm / Nako eo ho thotseng haholo ka yona;
nako ya tlhokeho ya lerata le morusu. (bap. lenyele) Tlh. Batho babang ba bitsa
le Modimo; sebupuwa sa semoya, se nang le ponahalo ya kganya, se nang le mapheo
kapa ponahalo e joalo. /bon. Mangeloi/ Tlh. Lentsoe le nepahetseng ke “lengeloi”
hofeta “lenyeloi”. Tem. Ha ho tlosoa tlaku ya pele eleng “L” ya lentsoe lena,
“lengeloi” mmoho le tlhaku tse pedi tsa ho qetela “oi”, ho sala “engel”, mme sena se
ka netefatsa hore lebitso lena ke la molata “angel”.
Lengeloi (le-ng-e-loi) /well mannered lady/ Motho, haholo wa mosadi kapa e
motshehadi, e motle, ya hlokang dikgang ebile a le diketso tse ntle tse ratoang ke
monna wa hae kapa batho le sechaba ka kakaretso. /bon. mangeloi/.
manyane a mangata, a letsoho, pele ho menoana, le thusang tshotheho le tsitsinyeho e
Lengoele (le-ngwe-le) (lengole) /knee/ Lesapo le pakeng tsa serope le mmomo le
etsang hore leoto le kobehe mme le kgone le ho laola motsamao; setho sa mmele seo
“lengole” ho ya ka dibaka tsa Basotho. (mm. Lengwele).
leoto le kobehe mme le kgone le ho laola motsamao; setho sa mmele seo ho
nngwe: phapang ke tsela eo e bitsoang ho ya ka dibaka.
Lengolo (//) /qualification/ Leqhephe le thata le pakang boemo ba motho ba thuteho
ya mocha o itseng wa thuto; bopaki bo ngotsoeng ba thuteho. /bon. Mangolo/.
khoholeho ya mobu o mongata ke metsi; sebaka se chekehileng ka baka la khoholeho
ya mobu mme se tsamaya metsi a manyane hofeta a noka. /bon. Mangope/. Mael. Ho
sa ho mmuella kgotla; motho ya sebetsang joalo ka morumuwa ho etsa mosebetsi
bakeng sa motho emong; motho ya emelang emong lekgotleng la dinyewe joalo ka
le moelelo o tshoanang, phapang ke dibaka tseo Basotho ba dulang ho tsona le ha ka
ya mobu o mongata ke metsi; sebaka se chekehileng ka baka la khoholeho ya mobu
mme se tsamaya metsi a manyane hofeta a noka. /bon. Mankoane/.
Leno (le-nu) /that one/ Lesupa le bontshang ntho e hojana eo lebitso la yona le
le ikgetha hara amang. Leno lona ke a le tseba.
tse kgolo ka ho kola dikokoanyana, o fetolang mmala wa ona ho ya ka sebaka seo o
kopanang teng ka lebaka la ho fokola hoa lefufuro. /bon. Manoanyetso/.
motsamao o tsitsitseng. Leleng la masapo a manyane a bohato ba leoto, a mangata,
phelang ka ho ja setopo sa phoofolo kapa ntho tse shoeleng le tse bodileng, e dulang
motho e motona o lokeloa ke ho fuwa mathata ohle le ha ho sa kgonahale.
Lenonyane (le-non-ya-ne) /vulture/ Mofuta wa nonyana, seka lenong, o hlooho e
dilomong tsa dithaba, e phelang ka ho ja ntho tse shoeleng. /bon. Manonyane/ (bap.
Lentsoe (lin-tswe) /word/ Modumo o ngotsoeng wa eng kapa eng e bontshang puo
efe kapa efe; modumo wa puo ya molomo o ngotsoeng ebile o ka hlalosoa; modumo
Lentsoe (lin-tswe) /voice/ Modumo o etsoang ke molomo ho ntsha puo e nang le
ke moruti kapa motho ya balang ka taba tse monate tsa bibele e halalelang; phano ya
ditaba tsa Modimo ho ya ditemana le dikgaolo tsa bibele. /bon. 0/.
Lenya (len-ya) /impurity, abomination/ Se sa hlokahaleng mmeleng wa motho;
Lenyala (len-ya-la) /abomination/ Se ditshila pela mahlo a Modimo; se sa lokang ha
mo ronang. (bap. manyala). Tem. Lentsoe lena, “lenyala” le sebedisoa le le ka
bongateng hangata joalo ka “manyala”. “Lenya” ke lentsoe la kgale la Sesotho le
Lenyalo (len-ya-law) /marriage/ Kopanyo ya monna le mosadi e phethahatsoang ka
ho etsa lelomolo; ho dula mmoho, semmuso, hoa motho e motshehadi le e motona
kapa thobalano ntle le lenyalo ha e dumelloe. /bon. Manyalo/ (bap. nyalo).
tello kgahlanong le; ho nkela motho fatshe ka baka la boemo ba hae; tlhokahalo ya
boemo ba mmele kapa sebopeho. /bon. 0/.
Lenyelenyele (len-ye-len-ye-le) /blitz/ Ka tsela e bontshang sekgahla se seholo; ka
lehodimong le Modimo; sebupuwa sa semoya, se nang le ponahalo ya kganya, se
ke “lengeloi” hofeta “lenyeloi”. (sheb. Lengeloi bakeng sa tshebediso le semelo).
motle, wa diketso tse ntle tse ratoang ke monna wa hae kapa batho ka kakaretso.
phapang pakeng tsa “lenyetse” le “lengetse.” Mantsoe ana a bolela ntho tse fapaneng.
lena “lenyofonyofo” le tsoa ho leetsi, “nyofa” le bolelang ho ja haholo, leha batho ba
bang ba le sebedisa bakeng sa bobodu ba diketso tsa motho. (bap. lenyolonyolo).
etsang hore seaparo se wele fatshe ka baka la sebopeho sa tulo ya masapo kapa
mmele wa motho. /bon. Manyoka/ Mohl. Borikgoe ba hae bo tsoa ka lenyoka.
kapa ho qabana le batho. Hoa phoofolo: e hlorisang batho ka baka la diketso tsa yona.
iketsa eka o wa tseba empa ho sejoalo; motho ya fetolang nnete ka tsela ya hae kapa e
manyolonyolo a hlalosang moalo ka tsela e kgotsofatsang bona.
motho kapa phoofolo e jeleng dijo tse sa hloekang; mofuta wa seboko o bakoang ke
phepo e ditshila kapa dijo tse sa butsoang hantle tse nang le mahe a sebokoana sena,
hojana eo lebitso la yona le qalang ka “L”. Mohl. Lejoe leo le letle ebile le thata.
Leoka (le-u-ka) /acacia/ Mofuta wa sefate se nang le makala a motsu a hlabang
Leoto (le-u-tu) /foot/ Setho sa mmele ho qala tlasa leqaqailane se thusang bakeng sa
Leoto ke moloi: motho o tsamaya a fihle le moo a sa tshoanelang ho fihla teng.
Leotoana (le-u-twa-na) (leotwana) /chicken feet/ Setho sa mmele se thusang ho ema
hoa nonyana kapa kgoho; tlhaloso ya setho seo ha e le sejo. /bon. maotoana/ (bap.
dijo ntle le ho sebedisa metsi. /bon. Mapane/.
Lepantiti (le-pan-ti-ti) /prisoner/ Motho ya koalletsoeng ntloanatshona; motho ya
lona le sebaka sa teng sa Mexico le Amerika. /bon. Mapantiti/ (bap. motshoaruwa).
Lepantsula (le-pan-tsu-la) /fast urban dancer/ Motho wa motse setoropo ya
kapa tsotsi. Motho wa mekgoa, mmino le diketso tse hlaha. /bon. Mapantsula/.
e tsitsinyehe kapa e tsamaye moyeng ka ho tshoara bokahodimo ka tsela e itseng.
tsamaye ka ho lokoloha sebakeng se hlokang moepa kapa motheo.
Lepeletse (le-pe-le-tse) /flat/ Hoa tsela kapa sebaka: se hlokang motheo le moepa.
Lepera (li-pe-ra) /leprosy/ Mofuta wa boloetse bo bakang hore ditho tsa mmele di
hloke kutlo, le ho eboha kapa ho qhetsoha ebile le baka phetoho ya mmala wa letlalo
ke batho ba batona ho koahela mmele tlasa letheka feela. /bon. Mapesho/.
fapaneng le mekgoa e meng; tloaelo ya batho kapa sehlopha e sa tshoaneng le ya
dihlopha tse ding. Tumelo e ikgethileng ya batho ba itseng. /bon. Mapetjo/.
thubehang, se sebedisoang bakeng sa ho tshela metsi kapa dijo. /bon. Maphaka/
ka tlhaloso ya boko kapa kelello; tlhokeho ya dijo ka mpeng ha e hlalosoa ke kutlo ya
Lepheo (lep-he-o) /wing/ Letsoho la nonyana, le nang le masiba, le sebedisoang
se ditshila se nang le dijo, e nang la mapheo a makgunoana. /bon. Maphele/.
e se e etsahetse. Mohl. Kgutlile, sebeditse, qetile, nahanne, utloile, buile. Tlh.
hlalosa bokgale nako tse ding.
Lephewana (lep-hi-wa-na) /fin/ Setho se sebedisoang ke tlhapi kapa tse ding tsa
ketsahalo e itseng; nako ya phomolo kapa ho ja ka mora kopano ya seboka, mosebetsi
kapa ketsahalo e itseng. /bon. Maphola/.
semela le jehang ka baka la monate wa lona. /bon. Maphoqo/
le lebese; papa e makumane, e tiileng ya lebese. /bon. Maphotho/
Lephura (lep-hu-ra) /grinder/ Motho kapa ntho e thubang, poone kapa ntho e thata
ka meno kapa ka ntho e itseng. /bon. maphura/.
Lepolesa (le-po-le-sa) /police/ Motho eo mosebetsi wa hae eleng ho netefatsa hore
batho ba tlolang molao. /bon. Mapolesa/ (bap. letseka) (mm. Leponesa).
Lepotlapotla (le-po-tla-po-tla) /haste/ Ketso ya ka pele pele; ho tata haholo.
Lepotoketsi (le-po-to-ke-tsi) /portuguese/ Moahi wa Portugal, ya buang puo ya
Leqa (le-qa) /chunk of meat/ Nama e tenya; nama e kgolo ha e sehoa. Karolo e
Leqai (le-qa-i) /uncircumcised male/ Motho e motona ya sa bollang; motho e
Leqakabetsi (le-qa-ka-be-tsi) /predicament/ Bothata bo etsahalang ho motho bo
hlokang tharollo e kgolo; boemo bo thatafallang motho. Bothata boo motho a
kopanang le bona; boima boo ho leng thata ho bo rarolla. /bon. Maqakabetsi/.
Leqala (le-qa-la) /hard reed/ Lehlaka le thata haholo leo hangata le sebedisoang ke
sa ho etsa dietsoa tsa ntlo. /bon. meqala/ (bap. moqala).
ya hlophehileng wa thuto e hodimo kapa ya tsebang haholo. /bon. Maqaqa/.
Leqaqane (le-qa-qa-ne) /civet/ Mofuta wa phoofolo ya leloko kapa lelapa la qoabi, e
phelang naheng ka ho ja nama ya diphoofolo tse nyane ho yona. /bon. maqaqane/.
Leqase (le-qa-se) /straw mat/ Moalo o entsoeng ka lodi kapa semela se itseng, o
Leqatha (le-qat-ha) /newly weds house/ Ntlo ya banyalani ba bacha; ntlo e sa tsoa
Leqeba (le-qe-ba) /wound, sore/ Sebaka sa mmele moo ho nang le lepatso, borurusi,
Leqebekoane (le-qe-be-kwa-ne) /dumbling/ Bohobe ba phofo ya koro bo pheiloeng
ka mosi wa metsi a belang mme wa kokomoha ho bontsha putso. /bon.
Leqeme la mosebetsi le tletse.
hlahlangoang ke enngwe; palo ya buka ho ya ka palo ya karolo. /bon. Maqephe/.
enngwe e fapaneng le ya pele ha ho le thata. /bon. Maqheka/.
kgolo; ntho e nyane e thubehileng ho e kgolo. /bon. maqhetso/
Leqhoa (leq-hwa) /ice/ Metsi a thatafetseng ka baka la mohatsela o moholo; metsi a
yona bakeng sa tumelo e itseng. /bon. maqhoele/.
Leqhofa (le-qho-fa) /dead person‟s hut/ Ntlo eo motho a sa tsoa shoella ka hara
yona; ntlo ya mofu. /bon. maqhofa/ (Bap. leqatha). Tem. Ka mora lepato, ntlo ya
phephetsang maikutlo a motho emong. (bap. lenyokonyane).
lelapa la sekone, eo hangata semelo sa hae eleng Profinsi ya Kapa Bochabela le
tsamayang a ya hodimo le tlase. Se sebedisoang ke sealemoya kapa thelefishine ho
ntho e itseng. /bon. Maqhutsu/.
kapa mofuta o itseng wa semela, seo se sebedisoang joalo ka sejo dibakeng tse ding
kobo kapa seaparo se seholo. /bon. Maqola/ Mael. Lefu le leqoleng la kobo: motho a
ka shoa neng kapa neng ho sa nahanoa.
ho mmuella kgotla; motho ya sebetsang joalo ka morumuwa ho etsa mosebetsi
ya letlalo la menoana moo manala a qalang teng. Mahoashe a letlalo la diphoofolo
Lequloana (le-qu-lwa-na) /informal gathering/ Kopano ya batho eo sepheo sa yona
bontshahatsa kganya ka lebaka la karolo e sa lokang e aparelang leihlo. /bon. mara/.
hobane baheno ba hlahetsoe ke kotsi kapa ba shoele o ba bona.
Lerabele (le-ra-be-le) /rebel/ Motho ya fetohelang mokga, sehlopha kapa naha ya
Lerako (le-ra-ko) /wall, hedge/ Kaho e arolong sebaka sa ntlo kapa moaho; kaho eo
Lerama (le-ra-ma) /cheeck/ Karolo ya sefahleho e ka tlasa leihlo, pela mahlakore a
baka la botsofadi kapa bokgale ba yona; ntho e shebahalang e le boemong bo sa
Lerao (le-ra-o) /buttock/ Setho sa mmele se ka tlasa bomorao ba letheka, ka hodima
qaleho ya serope, seo hangata se nang le pokello ya nama e ngata haholo, se
Marapo/ Mael. Lerapo la papa: seshebo kapa seo ho jelelloang bohobe ka sona.
etsa ketso hlokang mosola. Tlh. Batho babang ba sebedisa lekoko bakeng sa lerapo
Leraretsi (le-ra-re-tsi) /multiple word/ Lentsoe, haholo lereho, le ahiloeng ebile le
mmaloa leleleng. /bon. Mararetsi/ Mohl. Marema-tlou, kae-kapa-kae, neng-kapaneng, motho-feela-makgetha, ntja-pedi, leebana-kgoroana, mang-mang, tshoenemotho, masa-a-kokometse, jj. (bap. Lebitsohokoa).
Lerashea (le-ra-she-a) /Russian/ Moahi wa naha ya Rashea, e Asia, ya buang puo ya
Sesotho (Basotho ba Borwa, Lebowa le Batswana) ba kgetha ho sebedisa tlhaku “L”
Lerato (le-ra-to) /love/ Maikutlo a tibileng a thato kgahlanong le motho kapa ntho e
itseng; boemo ba pelo kapa kelello bo bontshang ho lakatsa kapa ho hoheloa ke
motho kapa ntho e itseng. Maikutlo kapa boemo ba batho ya ratanang ka ho bontsha
dipuo le diketso tse itseng. Ketso ya ho rata motho kapa ntho. /bon. 0/ (bap. Thato).
ntlo, ntja, motho, jj.
Lerematlou (le-re-ma-tlou) /unity/ Motho wa kakanyo kapa monahano o tshoanang
le wa sehlopha kapa mokgatlo wa batho ba habo. /bon. Marematlou/ Mael.
Marematlou a ntsoe leng: ba tsamaisanang mmoho ba bua puo e tshoanang; ba
mokgatlo o le mong ba kgema mmoho. (bap. marematlou, motshehetsi).
Lerenene (le-re-ni-ni) /gum/ Nama e kgubedu kapa e kgubetsoana ya lehano, e
nakong ya thobalano. /bon. Marete/ (bap. lekolota).
Leribe (le-ri-be) // Enngwe ya ditereke tsa naha ya Lesotho pakeng tsa Butha-Buthe
entsoeng ka letsopa le besitsoeng, o ka sebedisoang ho tshela mefuta ya dino tse
tsa mantsoe, “kgodu”, “moro” le “lero”. “Kgodu” ke metsi a moroho o phehiloeng;
“moro” ke metsi a nama e phehiloeng mmoho le dinoko; ha “lero” e le metsi a
ka mmala, eo hangata e tholahalang sebakeng kapa mobung moo ho nang le masapo
Lerobane (li-ro-ba-ne) /nomad‟s territory/ Sebaka sa motho ya tsamayang hohle a
sa dule sebakeng seleseng ka baka la mosebetsi wa hae o itseng. Moo ho ahileng
Lerole (le-ro-le) /dust/ Makumane a masesane a mobu a kgonang ho tsamaya le
tlhokahalo ya ponahalo e felletseng. /bon. 0/ (bap. Lefifi).
tsoelopele kapa ntlha; eo ho seng moo e yang teng. /bon. 0/.
Lerothodi (le-rot-ho-di) /drop/ Karolo e nyane ya metsi e rothang ho tsoa hodimo
Leruarua (le-ru-a-ru-a) /whale/ Mofuta wa phoofolo ya metsing seka tlhapi e kgolo
moimana. Kobo ya mariha. Diaparo tsa senna. Letsatsi la bobe. Tem. Sena se bolela
hore mantsoe ana a latelang ke marui: “sa”, “wa”, “ya”, “tsa” le “la” ke marui. Tlh.
Ka puo ya Sesotho marui a mangata hofeta ka puo ya senyesemane. (bap. thuo).
Lerulelo (le-ru-le-law) /roof/ Sebaka sa moaho se koahetseng ntlo ka hodimo;
Lerumo (le-ru-maw) /spear/ Mofuta wa sebetsa se hlabang, o nang le bokapele bo
akgang thuo ya diphoofolo tse ngata, chelete le ditlhokahalo tsohle tsa bophelo;
bokgoni ba ho ba le ntho tsohle tse hlokahalang bophelong. /bon. Maruo/.
Lerutle (le-ru-tle) /grasshoper/ Enngwe ya diphoofotsoana tse nyane e fofang, e
phelang dibakeng tse tletseng joang, eo hangata e jewang ho ya ka mofuta wa yona.
Lesa (le-sa) /abandon, quit, desert/ Ho sia motho kapa ntho e itseng e le nngwe; ho
tlohela mosebetsi kapa ketsahalo e itseng.
Lesabasaba (le-sa-ba-sa-ba) /grassy plain, savannah/ Sebaka se motsitsa se tletseng
Lesaka (le-sa-ka) /kraal/ Sebaka seo ho koalloang diruuwa joalo ka dikgomo, dinku
kapa seboko se tshoanang le sa ya nyalang.
maobane ka ba ka kgutla le yena.
Lesako (le-sa-ko) /gap/ Sekgeo se teng pakeng sa meno seo motho a tsoaloang le
(bap. Sesene) Tlh. Sesene le lesako ke mantsoe a mabedi a bolelang ntho tse
fapaneng: “lesako” ke sebaka se mareneneng se bulehileng ka tlhaho, ha “sesene” e
ka tsela e itseng.
Lesale (le-sa-le) /ring/ Se roaloang monoaneng, tsebeng kapa sethong seseng sa
mmele ka sepheo sa ho kgabisa; mokgabo wa kgauta, silefere kapa moetso o itseng
Lesalla (le-sal-la) /leftover, remnant, surplus/ Se setseng ka mora nako ya dijo;
sejo se setseng ha ho jewa; sejo se hlafunnoeng mme sa sala sejaneng; motho ya
Lesamane (le-sa-ma-ne) /squirrel/ Mofuta wa phoofolo ya naheng, seka tadi, e nang
Lesapo (le-sa-paw) /bone/ Setho sa mmele, se sesoeu, se tshihetsang motsamao wa
mmele le ho tshireletsa ditho tse bonojana tsa mmele kapa dikahare. /bon. masapo/.
boemo bo itseng. Ho nahana ka ho batla tharolloa ya bothata bo itseng. Mael. Lesapo
la masapo: molekane waka eo ke mo ratang haholo.
Lesapuwana (le-sa-pu-wa-na) /bridegroom‟s mother‟s supper/ Dijo, haholo nama
ya kgomo ya selelekela, tse jewang ke mma monyadi le metsoalle ya hae nakong ya
sa mmele e tshoanang le lesapo empa yona e le bonolo. /bon. Masatjoana/.
Lesea (le-se-a) /infant/ Ngoana e monyane ya so tsebeng ho tsamaya, ya so tsebeng
mokete kapa lelomolo la ho leboha ba fatshe. /bon. Masebo/ (mm. Disebo).
Lesedi (le-se-di) /light/ Boteng ba kganya kapa ponahalo e bakoang ke letsatsi,
Leseka (le-se-ka) /wire, electric string/ Mofuta wa thapo e tshetshane e tsamaisang
fetileng; dijo tse tsoang ka lesoba la sebono tseo mmele o sa di hlokeng. Manyala a
Lesere (le-se-re) /lurcene, alfalfa/ Mofuta wa furu e boleng bo hodimo, e
Lesetedi (le-se-te-di) /settler/ Motho ya dulang naheng eo eseng ya habo kapa eo a
Lesetla (le-se-tla) // Motho ya setlang: ya otlang ha bohloko ka letsoho; ya
mamolang ka tsela e mpe, e utloisang ya nathoang bohloko. /bon. bomasetla.
Lesetlaoka (le-se-tla-o-ka) /termite/ Enngwe ya dikokoanyana, seka seboko, e
le tatso e shoabaselang kapa o mahoashe ha o jewa. /bon. Mashoabe./
utsoa ke yena leshodu, empa ya sa tshoaroang a etsa joalo ha se lona. Mael.
Motsoalle wa leshodu ke leshodu: motho ya nang le kamano le ya etsang bobe o
majoana a masesane, se bakang modumo ha se tsitsinyoa nakong ya mmino. Seletsa
sa mmino seka kgetsi e tshetsoeng majoana a bakang modumo o moholo. /bon.
mmele kapa dithong tse ding tsa mmele. /bon. Mashoetla/ (bap. lesatjoana).
motsoako wa sona o ka sebedisoa joalo ka moriana wa ho thibela letsolo. /bon.
Lesiba (le-si-ba) // Mofuta wa seletsa sa Basotho oo hangata o entsoeng ka karolo ya
Lesihla (le-si-hla) /bunch/ Sehlopha sa ntho tse hlophisitsoeng ka lenane; karoloana
e dutseng ka tatellano kapa ka hlophiso. /bon. masihla/.
lesisitheho le ja kgomo: motho ya potlakang ho etsa dintho o fumana le ho thola
tsamayang hara dihlahla, mofero kapa joang bo boholo empa e sa bonahale.
Lesoba (le-su-ba) /hole/ Mokoti o hlahang nthong e itseng; sebaka se bulehileng
Lesoe (le-swe) /damp/ Boteng ba metsi nthong e kgonang ho monya metsi; e nang le
metsi kapa mongobo; e nang le kutloahalo ya metsi. (bap. mongobo).
ponahalo ya letlalo lesosobaneng ka lebaka la botsofe. /bon. Masoebe/.
Lesoefe (le-swe-fe) /albino/ Motho wa lebala le lekgubetsoana haholo ka baka la
tlhaho ya hae e bakoang le ho susumetsoa ke thobaloano ya batho ba madi a
Lesoha (le-su-a) /bachelor/ Motho e motona ya dilemong tsa ho nyala empa a so
nyale; motho ya so nyaleng wa monna kapa mohlankana; monna kapa motho e
Lesoko (le-su-ku) /type of plant/ Mofuta wa semela se melang naheng o nang le
Lesokoana (le-so-kwa-na) /traditional stick game, relay/ Papadi ya batho ba
pakeng tsa batho ba fetang bonngwe hofihlela ba fihla kgoeleng.
hoayahoaya ka mpeng; boemo bo bodila bo bakoang ke mofuta o mobe wa dijo kapa
dino. /bon. 0/ Tlh. Motho a ka tshoaroa ke lesokolla feela, eseng masokolla!
Lesolanka (le-su-lan-ka) /swanky blanket/ Mofuta wa kobo ya bokgabane ya
Basotho, e boya bo manameng haholo kapa e shebahalang e le boreledi, ebile e na le
Lesole (le-saw-le) /soldier/ Motho eo mosebetsi wa hae eleng ho tshireletsa naha ya
Lesumatha (le-su-mat-ha) /unexpectedly, haphazardly/ Ka tsela kapa boemo bo sa
lebelloang; ka tsela e hlokang tsebiso kapa tsebahatso; ntle le morero kapa ho rerisa.
bontsha kapa ho supa ntho e itseng ntle le ho bolela lebitso la yona; lentsoe le
sebedisoang joalo ka seemedi ho supa seo ho buang ka sona. Mohl. Ena, enana, eno,
enono, bona, bonana, bane, banene, tsane, ona, onana, tsanene, tseno, tsenono, tseo,
Lesupatsela (le-su-pa-tse-la) /pioneer/ Motho ya bontshang tsela kapa ya etellang
Lesupatsela (le-su-pa-tse-la) /role model/ Motho eo babang ba nkang diketso tsa hae
ka baka la mekgoa ya hae e metle; motho ya tummeng eo diketso tsa hae di nang le
Lesupi (le-su-pi) /ruin/ Sebaka se seholo se cheleng; nahathote ya dithako tse
helehileng, ebile e na le ponahalo ya ho cha. /bon. Masupi/.
nngwe, e bolelang le ho hlalosa ntho e le nngwe.
Lesuti (le-su-ti) /masses, mob, maltitude/ Bongata bo boholo ba batho ba kopaneng
sebokeng; batho ba bangata haholo kopanong kapa mabaleng a dipapadi; diketekete
tsa batho ba kopaneng mmoho ka sepheo se itseng. (bap. letshoele, bongata).
Lesuwane (le-su-wa-ne) (lesuoane) /Carex clavata/ Mofuta wa semela se
Leta (le-ta) /wait/ Ho emela motho kapa ntho e itseng nako e itseng, ka sepheo se
Letadiana (le-ta-di-a-na) /italian/ Moahi wa naha ya Italy, e Yuropa, ya buang puo
nang le leruo la dichelete le tse rekoang ke tsona. /bon. Mataetae.
ntoeng hape ka matla a maholo; ho loantsha motho ya loantshang wa heno ka
boikemisetso bo boholo; ho kgoroha kgetlo la bobedi ka sefutho se seholo ka sepheo
hlahisang dipalesa tse mmala o mosweu kapa o moputsoana; se mahlaku a malelele, a
Letamo (le-ta-mo) /dam/ Sebaka sa maiketsetso sa pokello ya metsi a noka kapa a
sothofatso ya lebitso “dam” ha ka Sesotho lebitso le nepahetseng e le “qanthana”.
Letanta (le-tan-ta) /net/ Moloo wa boseka kapa thapo e thata e nang le masoba e ka
metsi, eo e ka ruuwang joalo ka seruuwa nakong tse ding. /bon. Matata/. Tem.
Nonyana ena e na le mefuta e mengata.
letsatsi leleng le leleng, mme a hloleha ho bo tlohela; motho ya hloloang ke tahi ka
Letebele (le-te-be-le) /nguni speaking person/ Moahi wa Afrika Borwa ya Buang
ha ba sebedisa lentsoe lena “letebele” ba akaretsa le ho bolela leloko lohle la batho ba
tsoa Kwa-Zulu a neng a hahlaula dinaha le mafatshe a merabe emeng ka sepheo sa
Letebele (le-te-be-le) /Zimbabwein ethnic group/ Emong wa baahi ba naha ya
semelo le tlhaho ya hae eleng Afrika Borwa, ho la Kwa-Zulu.
phelang ka ho rekisa botshehadi ba hae bakeng sa chelete; motho e motshehadi ya
robalang le banna kapa batho ba batona bakeng sa chelete; motho ya sebedisang
mmele wa hae bakeng sa thobalano kapa pokano le motho e motona bakeng sa
Leteketso (le-ti-ke-tso) /pupil/ Karolo ya leihlo e teketsang, ebile e hlalosetsa
emela motho kapa ntho e itseng nako e itseng, ka sepheo se itseng; ho dula ka lebaka
Letenya (lit-in-ya) /of a thing: fat/ Hoa ntho eo lebitso la yona le qalang ka tlhaku
“L”: e nang le chebahalo kapa ponahalo e kgolo ya sebopeho; e bonahalang e nonne
kapa e le mmele o moholo. (bap. Motenya, setenya, tenya).
Letere (le-te-re) /alphabet/ (sheb. “tlhaku” bakeng sa tlhaloso le tshebediso).
Letetetso (le-ti-te-tso) /internal bleeding/ Leqeba le ka hara mmele le tsoang madi
kapa le nang le mahloele; bohloko bo ka hara setho seseng sa mmele, boo hangata bo
ya bokanang le batho ba batshehadi; motho e motona ya robalang kapa bokanang le
batho ba batona. Thobalano mmoho ya batho ba tshoanang ka ditho tsa botona kapa
ya ka lenane; tlhophiso ya mananeo a ntho tse itseng ho ya ka ho latellana; ketso ya
Letho (let-haw) /nothing, zero, none/ Ntle le eng kapa eng; ntle le boteng ba eng
kapa eng; bosio bo felletseng ba ntho e itseng.
lethuela kapa ngaka ya setho; motho ya makgatheng a ho ba mokoma. /bon.
Lethodi (let-ho-di) /red hartebeest/ Mofuta wa phoofolo e hlaha ya leloko la
kgomo, seka podi e kgolo, e kgunong kapa kgunoana ka mmala, e manaka a maholo
buuwang, se hlalosoang le se boleloang. (mm. Lethwethwe).
mmala wa namuni, le hlooho e ntsho (haholo tse tona), le mapheo a kopantseng
matheba a matsho; e phelang ka ho ja dithotse tsa dimela . /bon. matholopje/.
Lethonyana (let-hon-ya-na) /something/ Boteng ba eng kapa eng; phumaneho ya
eng kapa eng; boteng bo felletseng kapa bo bonyane ba ntho e itseng. Ketso e ka
totobatsa boemo ba se hlalosoang. ?? /bon. mathusi/ Mohl. Ke mosadi e motle
haholo, empa monna wa hae o motsho hampe. Ena yona e kgobedu hanyane.
Letipa (le-ti-pa) /gay/ Motho ya nang le kamano ya pokano le motho ya tshoanng le
ka ditho tsa botona kapa tsa botshehadi. /bon. Matipa/. (bap. Letharaso, tharasi).
naheng moo honang le mobu o motle, ebile se ka sebedisoa joalo ka moriana wa
mathata a letlalo (boils). Matjoing: sebaka se hlokang thuso. /bon. matjoi/.
Letlaila (le-tla-ila) /bad singer/ Motho ya sa tsebeng ho bina; motho ya binang
moreneng: motho ya etsang diphoso o tshoareloa ke bahabo ha a leka ho bontsha
Letlaila (le-tla-ila) /bad speaker/ Motho ya buang dipuo tse senyang kapa tse
Letlaka (le-tla-ka) /vulture/ Mofuta wa nonyana e kgolo, e molala le hlooho e
hlokang masiba, e jang ntho tse shoeleng. /bon. Matlaka/ Mael. Kgang ya monna e
dijo ke „tlaka le a raha. Ha se kgora ke letlaka le a raha.
Letlakala (le-tla-ka-la) /dry leaf/ Lehlaku la semela kapa sefate le ommeng nakong
joalo ka ha mefuta emeng ya batho e nahana. (bap. dithole) /bon. Matlakala/.
phelang ka ho ja dibodu tsa ntho tse shoeleng. /bon. Matlakaphike/ (bap.
letlaka, o phelang ka ho ja dibodu tsa ntho tse shoeleng. /bon. matlakapipi/ Tlh.
“Letlakapipi” le “letlakaphike” ke ntho e le nngwe, phapang ke piletso ho ya ka
Letlala (le-tla-la) // (bap. matlala) (sheb. Matlala bakeng sa tshebediso).
Letlalepepiloe (le-tla-le-pe-pi-lwe) /bastard/ Ngoana eo mmae a tlileng le yena
lenyalong pele molekane kapa monna wa hae a ka ba le ngoana le yena; ngoana ya
Letlalo (le-tla-law) /skin/ Bokahodimo ba mmele ohle wa motho kapa phoofolo bo
mmele ohle. (bap. lekoko, mokgahla).
seaparo se itseng. /bon. Matlalo/.
Letlaloana (le-tla-lwa-na) /layer/ Bokahodimo ba ntho, seka letlalo, se aparetseng
theko le boleng bo hodimo haholo, e mebala e fapaneng, eo hangata e aparoang
senqanqana se seholo, se mmele o tsitsinyehang, se mmala o botala bo lerotho, o
Letlapa (le-tla-pa) /rock/ Lejoe le leholo le manameng fatshe, leo hangata le
lekanang le boholo ba lefika. /bon. Matlapa/ Tlh. Lefika le letlapa ke majoe, empa
le phahame ka bolelele; ha letlapa le le fatshe mme le pharame ka botenya le ho nama
le letle haholo. Le letle lona kea lerata. Leloala le leholo le letle.
Letleretlere (le-tle-re-tle-re) /europrean roller/ Mofuta wa nonyana e talana bo
e tona, bo nang le ponahalo e kgubetsoana. /bon. Matloepe/ (bap. tlopo). Tlh. Batho
dinoka, eo metsi a yona a phallang hohle. /bon. Matloepetloepe/ Mohl. Selemong
sena ho tla na dipula tsa matloepetloepe. (bap. Modupi, matloebelele, motloebelele).
Letloha (le-tlu-ha) /fish net/ Moloo wa thapo e thata e nang le masoba e ka
Letlole (le-tlu-le) /charity/ Kopanyo le pokeletso ya dichelete le dithuso bakeng sa
batho ba hlokang. /bon. Matlole/.
kapa nonyana e tona, e bonahalang haholo hloohong. Seseng sa ditho tsa tlhapi se
boleng bo boholo le ntho tse ding tse ngata tsa bohlokoa; boteng ba kgora ka baka la
Letlowa (le-tlu-wa) /net/ Moloo wa thapo e thata e nang le masoba e ka sebedisoang
“Letloha” le “letlowa” ke mantsoe a mabedi a bolelang ntho e le nngwe, phapang ke
dibaka tseo Basotho ba dulang ho tsona.
Letoaba (le-twa-ba) // Motho kapa moahi wa Matoabeng. (bap. Matoabeng).
nang le mekolokotoane eo sesupo sa yona eleng ho bontsha hore mehlape ha e ya
Letodi (le-to-di) /mongoose/ Enngwe ya diphoofolo tse hlaha tsa naha, seka mosha,
e maoto a makgutshoanyane, e kgonang ho bolaya dinoha. /bon. matodi/
motjeko wa setso wa Sesotho o etsoang ka dihlopha tse ngata, haholo tsa batho ba
Tlh. Lentsoe lena ke sothofatso ya lentsoe la senyesemane, “dumbling”. Lebitso le
Letona (le-tu-na) /minister/ Boemo bo boholo ba kokamelo ba mosebetsi wa motho
ka boemo ba mosebetsi o itseng wa naha kapa dipolotiki. /bon. Matona/ (bap.
mmino o utloahale ka ho tobetsa konopo ya sealemoya kapa mochini wa mmino.
ya sealemoya kapa mochini wa mmino.
Letsa (li-tsa) /springbok, gemsbuck/ Mofuta wa phoofolo, seka podi, e tholahalang
Letsapa (le-tsa-pa) /plan, an attempt/ Mokgoa o mong o kgethehileng wa ho etsa
ketso e itseng ha leqheka la pele le hlolehile; teko e ncha ya ho etsa ketso e itseng.
Boiteko ba ho etsa ketso e itseng. /bon. Matsapa/.
sa yona se phahameng, theohelang kapa ka ho nyolohela hoa yona. /bon. Matsatsa/.
Letsatsa (le-tsa-tsa) /ugly girl or female/ Motho e motshehadi eo tshobotsi le
seopeho sa hae sa mmele di hlokang botle. Ngoanana e mobe. /bon. matsatsa/.
Letsatsi (le-tsa-tsi) /sun/ Sebupua sa tlhaho se fanang ka kganya e kgolo ka ho
enngwe ya dinaledi tsa sepakapaka e kgolohadi, e fanang ka kganya ya bophelo
lefatsheng, e hlodiloeng ke Mmopi; naledi e mahareng a sepakapaka, eo dinaledi tse
ding di e potolohang, e fanang ka kganya, matla le mocheso. /bon. Matsatsi/.
Letsatsi (//) /day/ Nako e etsang dihora tse mashome a mabedi a metso e mene, e
qalang ka hora ya leshome le metso e mmedi hara kgitla kapa mpa ya bosiu, ho isa
bosiu bo latelang. /bon. Matsatsi/.
Letsatsi (//) /day/ Ho ya ka bibele: nako ha letsatsi le dikela ka shoalane, hofihlela
shoalane ya mantsiboya a tsatsi le latelang.
Letseka (li-tse-ka) /policeman, policewoman/ Motho eo mosebetsi wa hae eleng ho
netefatsa hore toka le molao dia lateloa; motho eo mosebetsi wa hae eleng ho thiba le
Letsema (le-tse-ma) /co-operation, company, project/ Mokete wa mosebetsi wa
batho ba bangata oo sepheo sa teng eleng ho qeta mosebetsi ka pele; kopano ya batho
ba bangata bao sepheo sa bona eleng ho thusa ho phetha mosebetsi o mongata, o
Letsete (//) /investment/ Letlotlo, chelete kapa ntho e itseng e bolokiloeng bakeng sa
Letsetse (le-tse-tse) /flea/ Mofuta wa kokoanyana e lomang le ho noa madi a motho
Letsetsoa (li-tse-tswa) // Boetsuwa ba ho letsa.
Letsha (lets-ha) /lake/ Sebaka se seholo sa tlhaho sa pokello ya metsi a tsoang ho
noka kapa mohloding wa metsi; pokello e kgolo ya metsi empa e sa fete lewatlana
Letshela (lets-hi-la) /cross border/ E tloaetseng ho tshela madiboho nako le nako
ka lebaka la ho sebetsa ka thata le ho tshoara ntho tse thata haholo. /bon. matsoabadi/
sefuba, se nang le karolo tse pedi, se ikarabellang bakeng sa phefumoloho le khemo e
bontshang ntho ka ho e fapanya le tse ding; letheba le sa tshoaneng le amang le
hlalosang ntho e itseng. /bon. Matshoao/ (mm. Letshwao, letsoao, letsoaho). Tem.
Letshoele (lets-hwi-li) (letsoele) (letsuele) /crowd/ Bongata bo boholo ba batho ba
bokaneng; bongata bo boholo ba batho ba tlileng sebokeng kapa kopanong. /bon.
e potlakisa qeto ya ona.
ditaba tse ncha kapa tse sa tsejoeng; ya tlang le tlaleho ya sephetho le diketsahalo tsa
nako eo e etsahalang ka yona; ketsahalo tsa tikoloho ha di tshohloa ka nako eo di
kgahlanong le ntho e itseng- haholo e tshabehang, tshosang, e hlaha, e bolayang kapa
ka maleng ke se jeloeng kapa se koentsoeng se itseng. /bon. matshollo/.
batho ba bangata bao sepheo sa bona eleng ho thusana ho batla ntho kapa motho ya
o batlang basebeletsi, disebedisoa tsa ho o phetha, o tlamehang ho fela ka nako e
Letsibana (le-tsi-ba-na) /dove/ Mofuta wa nonyana, seka leeba kapa ya lelapa la
ebile e le nonyana e fulang. /bon. Matsekgoi/. (mm. Letshikgoi).
itseng ka baka la ho batla ho tsoa boemong ba pele.
Letsitse (le-tsi-tse) /rung/ Bokgale ba ho letsa.
kopangoa le metsi kapa dijo, seo hangata se sebedisoang bakeng sa ho fa dijo tatso e
ka mmala, eo mmele wa yona o tletseng letsoai, e ratang ho bokella dijo tsa yona le
motsoako wa dijo pele di phehoa; sesebedisoa se thusang bakeng sa ho kopanya
naheng eo eleng ya habo; ya buang puo ya naha ya habo, ya etsang diketso, mekgoa
le moetlo wa naha ya habo ebile a sa tla ka tsietsi naheng eo a phelang ho yona. /bon.
etsang hore motho kapa ntho e keneloe ke tshabo le tsitsipano ya kelello le mmele;
ya molato o wa iponahatsa ka diketso. (bap. tshabohadi)(mm. Letswalo).
Letsoalo (//) /conciousness, conscious/ Karolo ya kelello ya motho e laolloang ke
boko, e kgonang ho etsa phapang pakeng tsa botle le bobe. Karolo ya moya wa
phapang le ho hlokomela se sebe le se setle; bokgoni ba ho inyatsa kgahlanong le
Letsoathaka (lets-wat-ha-ka) /peer/ Motho ya hlahileng ka nako e le nngwe le
emong; motho wa tsoalo ya selemo se tshoanang le emong; motho wa bothaka ba
e sa otlolohang, e makgutla, e dikgutlo kgutlo, e sa emang hantle ka kotloloho.
ho tsoela pele ka ketso e itseng. /bon. matsoela/ (bap. tsoela, tsoelo).
ntsho, e nang le masiba a makgunong a mapheo, le hlooho e thokoa, haholo e tona; e
Letsoho la monna le mokolla: motho wa monna o kenya letsoho mosebetsing a thuse
letsoho: ho ba le seabo mosebetsing o itseng; ho ameha tlhophisong ya ntho e
itseng; ho thusa emong kapa babang ka se itseng; ho ba karolo ya mokgatlo,
sehlopha kapa sechaba ka ho thusa.
Letsolo (le-tsu-lu) /thunder/ Modumo wa maru a pula o bakoang ke boemo ba
Letsopa (lets-u-pa) /clay/ Mofuta wa mobu o kopaneng le ho teteana haholo, o
bangata ba sebedisa lentsoe lena “mautsoe” le le ka bongateng joalo ka ha eka ke
Levitike (le-fi-ti-ke) /leviticus/ Buka ya boraro ya bibele testamenteng ya kgale, e
ketso e itseng. Boiteko ba ho etsa ketso e itseng. /bon. Mawa/ (bap. Letsapa). Tlh.
Bongata ba mantsoe, “lewa” mmoho le “sewa” a tshoana le ha a sa bolele ntho e le
Lewatla (le-wa-tla) /brainless, sluggish, thickheaded/ Motho ya etsang ketso tse
hlokang kelello; motho wa boko bo fokolang; motho wa boko bo chesang; motho ya
botsoa ho nahana hantle ka tsela e tloaelehileng. /bon. Mawatla/.
Lewatlana (le-wa-tla-na) /sea/ Pokello e kgolo ya metsi a dinoka e fetang ya letsha
Lewatle (le-wa-tle) /ocean/ Pokello e kgolohadi ya metsi e aparetseng le ho potapota
tlhaku “L”: le sa fumaneheng kapa le sa tholahaleng moo le batloang teng; le sio kapa
le fumanoeng sebakeng. Mohl. Lejoe leo o buang ka lona ha leyo mona. (bap. Hoyo,
Lehlaahlela le lla ka leleng: batho ba tlemeha ho thusana.
tharing: motho ya thotseng le ha a na le bothata a ka bolawa ke tloaelo e joalo.
Motho ya sa kgoneng ho ipuella a ka kena tsietsing e kgolo.
Lleloa (l-le-lwa) // Boetsuwa ba ho lla. Mael. Moiketsi ha a lleloe: motho ya
dibetsa kgahlanong le motho kapa batho ka tsela e ka ntshang kotsi kapa ya bolaya;
kgotsofale kapa kgotsofatsoe; ho bua mantsoe a bohale a ntoa. (mm. Lwana).
o ka sebedisoa joalo ka moriana wa mafu a thobalano. /bon. 0/ (mm. lelodi, loli).
matla, o fanang ka tatso enngwe. (bap. hlapolosa, hlapolla).
ka mora Phato, e lateloe ke Mphalane. Kgoedi ya pele ya selemo sa Sesotho, eo
Loetse (lwe-tse) /complete, full, concentrated/ E tletseng kapa e felletseng.
la molata “loafer”, lentsoe le nepahetseng la sesotho ke “sio” kapa “nyamela”.
sebedisoang ho akaretsa ntho eo lebitso la yona le qalang ka tlhaku “L” joalo ka:
kgahlanong le ketso e itseng. (bap. touta).
kapa ketsahalo e itseng ya pejana.
nahana ka qeto e ka nkuwang mabapi le ketso kapa ketsahalo e itseng ya pejana.
Loka (lu-ka) /be kind, just, meek/ Ho ba boemong ba maikutlo le pelo e ntle; ho ba
le mekgoa e metle, e bontshang mohau, mamelo le kutloelo bohloko.
Loketse (lu-ke-tse) // Bokgale ba ho lokela.
Lokile (lo-ki-le) /kind, good, fair/ E mosa ka diketso, e iphotlileng ka mekgoa e
Lokile (lo-ki-le) (ho lokile) /alright/ Hoa boemo ba maikutlo kapa tebello: e
nepahetseng ho ya ka tebello; eo botle ba yona bo lebelletsoeng. Mohl. Le ha a
motho a be boemong bo botle ba bophelo kapa tshebediso.
seemong se lokileng kapa se phethahetseng. (bap. laofatsa).
diphoso; ho nepahatsa se fosahetseng hore se be maemong a matle.
loketseng ho etsa ketso e itseng.
lentsoe le nepahetseng la Sesotho e le “senotlolo”. (bap. senotlolo).
kapa e kgaotse ho busoa ke naha enngwe; ho kgaotsa ho ba tlasa taolo ya mmuso wa
Lokotsa (lu-ku-tsa) /make loose/ Ho etsa hore ntho e be le motsamao o lokolohileng
feleng, e tsoelang pele nako e telele; molebe.
chechelle morao ka seo a se buang; e sa bontsheng ho fetola maikutlo ha bobebe; e
Lona (lu-na) /you all/ Seemedi se bontshang batho ba ka bongateng; lentsoe le
bontshang batho ka ho ba supa ba le ka bongateng. (bap. bona).
eo lebitso la yona le qalang ka tlhaku “L”. Mohl. Ke ya le rata lona empa nkeke ka le
pelo e mpe; e hlokang mohau le kutloelo bohloko; e diketso tse hlaha ka ho fetisisa; e
hlokang botho; e kgopo ka tsela e makatsang. (bap. soro).
tsela eo ho salang molora feela; ho cha ka botlalo, ntle le masalla a letho.
Lotha (lut-ha) /puzzle, term/ Ho etsa ketso e nang le selotho: ho bua puo e thata, eo
senyesemane, “term” ba le bitse “theme” kapa “thema”, eleng ntho e fosahetseng
haholo ebile e hloka moelelo o nang le kelello. Kgetho e nepahetseng ya Sesotho e ka
utloisisoa ke kelello; ketsahalo e sa hlaloseheng ha bobebe; boemo bo thata ba
memeya e mebe. Ho etsa diketso tsa moloi. Ho ba ledinyane la satane. (bap. Boloi).
Luka (lu-ka) /Luke/ Buka ya bibela ya boraro (3) Testamenteng e ncha, e buang ka
Tlhaku ya leshome le metso e meraro (13) ya Sesotho. Ka puo efe kapa efe ya Afrika
ngatahadi puong tsa batho ba batsho. Mabitso a batho le a dichaba a fumanwa
mantsoe a itseng a puo ya Sesotho ho a etsa motho kapa ho hlalosa motho le mokgoa
bolele hore lentsoe le ka bongateng, empa se etsa hore leetsi ebe motho. Bongata
kapa ketsahalo e itseng ka bohale. Mohl. O seke wa nkomanya maan! Tlh. Lentsoe
qaleho ya lona le lebaka. Ka puo ya Afrikaans lentsoe lena hale sebedisoe joalo ka
lekgotsa, empa le na le moelelo omong o fapaneng le tshebediso ya batho ba batsho.
Mabalane (ma-ba-la-ne) /urban area, suburb/ Sebaka se pela toropo; motse o
kgutsufatsa kapa ka bokgutshoanyane; kakaretso ya kapele; ho bala kapa ho ngola ka
pontsho e itseng ka bokgutshoanyane kapa ka ho qapoqapola. /bon. mabalankoe/
Mabapa (ma-ba-pa) /in connection with/ Ka lebaka le amanang le; ka tsela e
amanang le; ka sepheo sa ho amana le.
Mabapi (ma-ba-pi) /near/ Haufinyane le kapa pela ntho e itseng; lehlakoreng le
haufinyane le; nqa e pela ntho e itseng. Tlh. Batho babang ba sebedisa lentsoe
“mabapa” bakeng sa “mabapi” ho bolela haufinyane le.
Mabarebare (ma-ba-re-ba-re) /hearsay, rumour, allegation/ Puo e hlokang bonnete,
eo ho buuwang ka yona ntle le netefatso kapa sebele sa yona; puo ya mmomori, e
Mabedi (ma-be-di) /twosome/ Hoa palo ya dintho tse ka bongateng: tse fetang
bonngwe empa di le ka tlasa boraro. (bap. pedi).
bo bolelele; e phelang ka makgalana le diphoofotsoana tse nyane tsa naha. /bon.
bonahalang haholo ha e fofa; e phela ka dithotse tsa dimela kapa dikokoanyana. /bon.
Machaba (ma-cha-ba) /international/ E etsahalang lefatsheng ka bophara; e
tholahalang hohle lefatsheng; e teng dinaheng tsohle tsa lefatshe; e emelang kapa eo
tshebeletso ya yona e fihlang dinaheng tsohle tsa lefatshe. (bap. sechaba).
enngwe ya dikobo tsa Basotho e ntle haholo. /bon. Machache/.
tse sa tloaelehang. /bon. 0/ Mohl. Bana ba banyane ba noa joala le bontata bona
Madi (ma-di) /blood/ Lero le lefubedu le tholahalang mmeleng ohle wa motho kapa
rekileng. Motho ya dielang ba bang ka dipuo kapa ka ho sebedisa matla.
mosebetsi kapa ketso e itseng ka baka la maemo a botsofe kapa mabaka a itseng;
motho ya dilemong tsa botsofe, ya sa hloleng a sebeletsa monga hae. /bon.
ya hlokang lehlohonolo; eo ntho tsa hae di sa etsahaleng ho ya ka morero; eo ntho tse
mmele, tse bakang bohloko kapa bokudi. /bon. 0/ (mm. malimong).
mmuwi o bone ntho e itseng fatshe pele ho emong; lentsoe le sebedisoang ke mmuwi
ho bontsha seo a se boneng pele ho mmuwiswa. Mohl. Madito motsoala!
Madubatsana (ma-du-ba-tsa-na) /before dusk/ Nako ya mantsiboya eo letsatsi le
le nepahetseng haholo ke “mathubatsana” hofeta “madubatsana” le ha ho na le batho
ba sebedisang lentsoe la bobedi dibakeng tseding. (mm. madubatsana).
letsatsi le chaba; ka meso hoseng ho sa le lefifi. (mm. Madungwadungwana,