Ke na le lethabo le legolo go fana ka Lenaneo la Tiragatšo la Molaotshepetšo wa Dipolelo tša Bosetšhaba leo le tsebagaditšwego maloba ke Letona. Molaotshepetšo wa Dipolelo tša Bosetšhaba o hlamilwe go tšwa go dikopano tšeo di tseneletšego tšeo di thomilego go tloga ka 1995, ge go hlangwa Sehlopha sa Tšhomo sa Dipolelo (LANGTAG). Lenaneo La Tiragatšo le hlaloša maanotshepetšo ao a tlago šomišwa ge go diragatšwa Molaotshepetšo wa Dipolelo, le šišinya dihlangwa tšeo di tla bago dikokwana tša tiragatšo, le mekgwa yeo e tlago dirišwa go potlakiša tšweletšo le kgodišo ya dipolelo tša rena tša Afrika.
Mmušo o lemoga mathata ao a angwago mo taolong ye hlwahlwa ya dipolelo tšeo di fapanego. Ke ka lebaka leo Lenaneo la Tiragatšo le šišinyago tshepetšo yeo e bulegilego e bile e tšweletša pele. Ge go lebelelwa ntlha ya gore kgodišo le tšweletšo ya dipolelo tša rena di tšewa bjalo ka ntlha ya motheo go dikgonegišo tša Molaotshepetšo wa Dipolelo, Lenaneo la Tiragatšo le hlola tlhokego ya tlhamo ya ditlabelotirišwa tša dipolelo le mekgwa ya maleba ya tirgatšo yeo e feletšego ya dipolelo ka moka ka go Ditirelo tša Setšhaba. Ka fao, bašomammogo le rena mo maemong a mmušo wa bosetšhaba, porofensi le wa selegae ba tla bapala karolo ye bohlokwa go netefatša katlego ya tiragatšo Molaotshepetšo wa Dipolelo.
Go elwa hloko gore mošomo wo mogolo wa rena bjalo ka Mmušo, ke go netefatša go fana ka tirelo ye hlwahlwa yeo e lego maleba le dinyakwa tša batho ba rena, le gore polelo ke setlabelo seo se re kgokaganyago le bona. Ke kgapeletšo gore Molaotshepetšo wa Dipolelo o diragatšwe ka pele.
Ka fao ke rata go ipiletša go bašomammogo, go akaretšwa le dihlangwa tša mmušo le dikgoro le Lekgotla la Dipolelo tša Afrika Borwa, go netefatša gore Lenaneo le le bohlokwa la Tiragatšo le dira gore dipolelo ka moka di diragatšwe go badudi ka moka ba Afrika Borwa.
Lenaneo le la Tiragatšo ke seripa sa Legoratšhomo la Bosetšhaba la Molaotshepetšo wa Dipolelo leo le šomišago dikgonegišo tša dipolelo bjalo ka ge go beilwe ka go karolo ya 6 ya Molaotheo, 1996 (Molao wa Nomoro ya 108 wa 1996). Ge e feletše, e tla akaretša Lefoko la Molaotshepetšo wa Dipolelo, Lenaneo la Tiragatšo, Molao le melawana ya Afrika Borwa ya Dipolelo yeo e akanywago, le Molao wa Khansele ya Bašoma-ka-Dipolelo ya Afrika Borwa wo o akanywago.
Lenaneo la Tiragatšo le tlišwa bjalo ka tšhišinyo yeo e bulegilego yeo ka go yona go ka tsenywago dihlangwa le mekgwa ye mengwe yeo e bonwago go godiša dipolelo ka moka.
Lefoko la Molaotshepetšo la Legoratšhomo la Bosetšhaba la Molaotshepetšo wa Dipolelo le tsebagaditšwe ke Letona la Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši ka la 3 Desemere 2002. Kabinete ya re morago ga fao ya fa tumelelo ka la 12 Fepereware 2003. Molaotshepetšo o lebišitše go godiša tšhomišo yeo e lekalekanego ya dipolelo tše 11 tša semmušo go lebeletšwe go kgontšha phihlelelo yeo e lekalekanego ya ditirelo tša mmušo, tsebo le tshedimošo ga mmogo le tlhompho ya ditokelo tša dipolelo. Maikemišetšo a a ithekgile godimo ga kgodišo le tšweletšo yeo e atlegago ya dipolelo tša semmušo tša setšo tšeo di bego di phaetšwe ka thoko. Bjalo ka ge polelo e le setlabelo sa kgokagano mo maphelong a batho le setšhaba, go a gapeletšega gore go bewe maanotshepetšo a go lokiša go se lekalekane ga dipolelo.
Lenaneo la Tiragatšo le fana ka dintlha mabapi le dihlangwa le mekgwa yeo e nyakegago go diragatša Molaotshepetšo wa Dipolelo le kamego ya tša ditšhelete/tekanyetšo ya dokgoro tša bosetšhaba le porofensi.
Molaotshepetšo o hlaloša mafelo a tiragatšo ka kwešišagalo. Dihlangwa ka moka tša mmušo (tša bosetšhaba, porofensi le mmušo wa selegae) di tlangwa ke dikgonegišo tša Molaotshepetšo go tee le diinstitšušene di fe goba di fe tšeo di diragatšago matla a setšhaba goba di dira mošomo wa setšhaba go ya ka molaotlhakwa.
Kgoro ye nngwe le ye nngwe le Porofensi e ka kgetha polelo ya mošomo. Fela, go swanetše go hlokomelwa gore ga go motho yo a swanetšego go ganetšwa go šomišwa polelo yeo a ikgethelago yona. Ge go ka ba le hlokagalo, go swanetše gore go be le ditirelo tša botoloki/phetolelo.
Mabapi le dikgokagano tša go ngwalwa, porokerama ya go ntšha dingwalwa ka dipolelo ka moka (go elwa hloko mošomo, babadi-theeletši le molaetša) e swanetše go latelwa mo mabakeng ao go sa nyakegego dipolelo ka moka tša semmušo tše 11. Fela, ge modiro wo o tsepamego wa mmušo mo maemong a fe goba a fe o nyaka dikgokagano tša tshedimošo, go swanetše go tsebagatšwa ka dipolelo ka moka tša semmušo tše 11.
Mo e lego gore ditokomane tša mmušo di ka se ntšhiwe ka dipolelo ka moka tša semmušo tše 11dikgoro tša mmušo tša bosetšhaba di tla swanelwa ke go tsebagatša se tee ka dipolelo tše tshelelago bonnyane.
Mokgwa wa go šielana o tla šomišwa ge go kgethwa dipolelo ka go dihlopha tša Nguni le Sesotho. Ka fao, senyakwa sa mafelelo sa dikgoro tša mmušo wa bosetšhaba ke go tsebagatša ditokomane tša mmušo ka dipolelo tše tshela.
Mokgwa wa go šielana ga o ame diporofensi ka ge di tla šomiša dipolelo tša tšona tša semmušo tšeo di beilwego.
Mebušo ya selegae e tla khetha polelo ya tšhomišo le kgetho ya batho ka gare ga legoratšhomo la porofensi leo le kgontšhago la molaotshepetšo wa dipolelo. Ge go khethwa polelo ya tšhomišo le kgetho ya batho, mebušo ya selegae e swanetše go, ka go ikopanya ka bophara le setšhaba, tšweletša, le go kwalakwatša le go diragatša molaotshepetšo wa dipolelo ka moka.
Mabakeng a dikgokagano tša semmušo, polelo ya kgetho ya badudi e swanetše go šomišwa. Dikgokagano ka moka tša molomo di swanetše go dirwa ka polelo yeo e kgethilwego ya semmušo go batheedi ba ba lebišitšwego. Ge go kgonega, go swanetše go tšewe matsapa a go šomiša ditlabelo tša go swana le botoloki (morago, setee, mogala le botoloki bja go sebela). Se se tla direga go diporofensi le dikgoro tša mmušo wa bosetšhaba.
Lenaneo la tiragatšo le hlahlwa ke dilebišwa le maikemišetšo ao a beilwego ka go Molaotshepetšo.
a Tšweletšo ya dipolelo tša setšo, go akaretšwa le tlhamo ya ditlabelotirišwa le tšweletšo ya ditšweletšwa tša go swana le dipukuntšu le dipopopolelo.
b b Tšhušumetšo ya maikarabelo a mmušo a go netefatša gore kabelo ya ditirelo e dirwa ka tekatekano ka go fana ka phihleleo yeo e lekalekanego ya ditirelo go badudi ka moka go sa kgathatšege polelo gore go godišwe botšeakarolo le lentšu ka go merero ya mmušo.
c Taolo ya dipolelo go netefatša tšhomišo ya dipolelo tša semmušo le go godiša leina le lebotse la Mmušo.
d Go hlohleletša go ithuta dipolelo, kudu tšeo di hlokagalago go diragatša Ditirelo tša Setšhaba, go kaonafatša bokgoni le tšhomo ya badiredi mo mafelong a mošomo le go bontšha mehola ya tsebo ya dipolelo ka go fapana.
e Hlohleletšo ya dipoledišano tše hlwahlwa tšeo di tšweletšwago pele ka ga dipolelo tša go fapafapana le batšeakarolo le bakgathatema ka go dipolelo.
f Tlhamo ya segwera sa tšhomišanommogo go netefatša katlego ya tiragatšo ya Molaotshepetšo.
a Tiragatšo ya Molaotshepetšoe tla tsenywa ka go tšweletšwa pele mo nakong yeo e amogelegago.
b Tshepetšo ya tiragatšo e tla fiwa dilebišwa tšeo di beilwego e bile di laolega.
c Go tla agwa bokgoni ka koketšego gore tiragatšo e be ya mohola.
d Katlego ya tiragatšoe tla nyaka phetogo go setlwaedi sa go šomiša dipolelo tša semmušo mo dihlangweng tša mmušo go netefatša gore dipolelo tša setšo di a šomišwa mo mabakeng ao a fapanego.
e Taolo ye hlwahlwa ya methopo e tla hlokega ka lebaka la koketšego ya phetolelo le tokišopolelopolelo, kudu ka go dipolelo tša Afrika.
f Kelo hloko ya pele e tla fiwa tlhahlo ya bokgoni bja phetolelo le tokišopolelopolelo, tlhalošo, popontšu le tlotlontšu.
g Tšwelopele ya tiragatšo ya Molaotshepetšo e tla senkwa kgafetšakgafetša ka go šomišana thekeng le Lekgotla la Dipolelo tša Afrika Borwa. Dipego tšeo di nago le dintlha ka ga tshenkoleswa yeo di tla tsebagatšwa.
h Dinyakišišo ka ga tšhomišo ya dipolelo di tla dirwa ge go swanetše go fa lesedi go Molaotshepetšo le go tiragatšo ya diphetho.
Afrika Borwa ke legae la ditšo le dipolelodintši tšeo di fapanego. Go akanywa gore dipolelo tše 25 di a bolelwa ka gare ga naga, tšeo go tšona tše 11 di filwe maemo a semmušo go ya ka karolo ya 6 ya Molaotheo.
Se sengwe sa boiponagatšo bja dipolelo tša Afrika Borwa ke ntlha ya go tšeelwa matla a dipolelo, ka lehlakoreng le lengwe mme ka go le lengwe ke go gatelelwa. Molaotshepetšo wa peleng wa dipolelo tše pedi tša mmušo o hlotše tswalano yeo e sa lekalekanego magareng ga Seisemane le SeAfrikanse (dipolelo tšeo e bego e le tšona fela tša semmušo) le dipolelo tša batho baso. Kgatelelo ya dipolelo tše e na le ditlamorago tšeo di fihlago kgole tša kgethollo mo bathong ba bantši ba dipolelo tša babaso mo mabakeng a go ikgokaganya le mmušo, le phihlelelo ya bona ya ditirelo tša mmušo, toka, thuto le mešomo.
Tšweletšo ya dipolelo tša Babaso ke motheo wo bohlokwa go lokiša phetaphetano. Hlobaboroko ya go hloka tšweletšo ya dipolelo tšeo di bego di phaetšwe ka thoko mabapi le go di bea maemong le mopeleto wo o dumeletšwego, mantšu a thekinikale le dipukuntšu ke namane ye tona go tiragatšo ye hlwahlwa ya Molaotshepetšo. Godimo ga seo, Pego ya LANGTAG e bontšha ntlha ya gore go se tšweletšwe ga dipolelo tše go hlotše moya wa lehloyo la dipolelo tše mo e lego gore o fetetše le go beng ba dipolelo tše. Go kgetha Seisemane le/goba SeAfrikanse go hlohleletšwa ke maemo a tšona a go šoma ka mantšu a setheginiki.
Namane ye tona ya tiragatšo ke tshomišo ya ga bjale ya dipolelo, yeo e kgokaganego kudu le mešomo ye mentši ya Seisemane mo lebakeng la ka morago ga Afrika Borwa ya kethollo. Seisemane se šomišwa kudu mafapheng a mantši, go akaretšwa dihlangwa tša mmušo le go baditaba (bobedi go mongwalo le eleketroniki), mošomong, bjalo ka polelo ya kgokagano magareng ga dihlopha, bjalo ka polelo ya inthanete le saense le thekenolotši. Le ge e le gore Seisemane se fana ka phihlelelo go dikgoba tša mešomo le thuto, ke lepheko ka lehlakoreng le lengwe go batho bao ba sa kgonego go bolela polelo ye. Bjalo ka ge Seisemane se bonwa bjalo ka senotlelo sa go itšhikinya ka go ekonomi le phedišano le maemo, se na le matšhošetši a tšhomišo le hlokomelo ya dipolelo tša setšo le tiragatšo ya molaotshepetšo wa dipolelo ka moka.
Efela, tsebo ya polelo ya Seisemane ga se ya ikala ka mo go bego go emetšwe, mme go na le kgonagalo ya go bonagala ga polelo ya maemo a ka godimo. Nyakišišo ya bosetšhaba ka go dipolelo tša kgokagano yeo e hlamilwego ke Lekgotla la Dipolelo tša Afrika Borwa ka 2000 e bontšha gore diperesente tša go feta tše 40 tša batho mono Afrika Borwa ga ntši ga ba kwešiše seo se bolelwago ka Seisemane. Le hweditše gore bontši bja maAfrika Borwa ga ba kgotsofalele tsela yeo ka yona dipolelo tša bona di šomišwago mo lefapheng la ditirelo tša batho bohle. Dinyakišišo di hweditše gape gore batho ka kakaretšo ga botsebotse ba hwetša e le gore Ditirelo tša Batho Bohle ga di fihlelelwe ka lebaka la polelo.
Godimo ga tšweletšo ya dipolelo tša Batho Baso, go tla ba bohlokwa go netefatša tšhomišo ya dipolelo ka moka tša semmušo. Lenaneo la Tiragatšo le šomana le merero ye ka go šišinya tlhamo ya dihlangwa tše dingwe le go hwetša mekgwa ya go lokiša seemo se.
Ka go lemoga gore go diragatša Molaotshepetšo wo e tla ba tšhutišo ye kgolo go tloga go tshepetšo ya ga bjale, go tla šomišwa tsela yeo e bulegilego le koketšego ya tiragatšo.
a Le ge dikgoro tše 10 di tla etišwa pele go hlama diyuniti tša dipolelo, dikgoro ka moka tša mmušo di tla nyakega go hlama diyuniti tša dipolelo.
b Dingwalwa ka dipolelo ka moka di swanetše go tsenywa mo lebakeng la mengwaga ye meraro go ya ka porokerama ya dingwalwa tša dikgoro.
Dihlangwa tše dingwe le mekgwa yeo e ahlaahlwago ka go karolo yeo e latelago di šišinywa go ka kaonafatša tiragatšo ye hlwahlwa. Dihlangwa tše di tla ba mohola go laola tšhomišo ya dipolelo, go beakanya diporotšeke tša tšweletšo ya dipolelo. Go swara ditirelo tša dipolelo ka seporofešene le go tsebagatša karolo yeo e tšewago ke ditirelo tšeo le go tšweletša methopo ya batho. Tirelo ya Dipolelo ya Bosetšhaba (NSL) ya Kgoro ya tša Bokgabo le Setšo (DAC) e tla thuša go hlama dihlangwa tšeo di nyakegago mme ya bapala karolo ya tshepetšo ya mekgwa yeo e akntšwego. Efela, katlego ya tiragatšo e tla thewa godimo ga tšhomišanommogo ya dihlangwa tša bosetšhaba le porofensi, ga mmogo le Lekgotla la Dipolelo tša Afrika Borwa.
Godimo ga Lekgotla la Dipolelo tša Afrika Borwa le ditlabelotirišwa tša dipolelo tša Hansard, go swanetše go ba le dihlangwa tša go laola tiragatšo ya Molaotshepetšo wa Dipolelo le Diyuniti tša Dipolelo, Foramo ya Bosetšhaba ya Dipolelo le Khansele ya Bašoma-ka-Polelo ya Afrika Borwa.
Lekgotla la Dipolelo tša Afrika Borwa ke mogwera wa maanotshepetšo wa Kgoro ya tša Bokgabo le Setšo mo mererong ya tša dipolelo. Ka fao e bapala karolo ya motheo mo go tšweletšo le kgodišo ya dipolelo tša semmušo tša Afrika Borwa, ga mmogo le dipolelo tša Khoi le San le Polelo ya Maswao ya Afrika Borwa. Mediro yeo e lego mabapi le go ba gona ga dihlangwa le mekgwa e swanetše go dirwa ka tšhomišano le Lekgotla la Dipolelo tša Afrika Borwa.
Dikomiti tša Polelo tša Porofensi di swanetše go šoma thekeng le diporofensi mo mererong ya dipolelo yeo e amago diporofensi tša bona.
Diyuniti tša Tlhamontšu tša Bosetšhaba di tla tšwelapele go tšweletša dipukuntšu ka dipolelo ka moka tša semmušo. Di tla ikgokaganya le Karolo ya Kgokaganyo ya Tlotlontšu ya Tirelo ya Dipolelo ya Bosetšhaba. Tsela ya pego mabapi le tšhomisano ya bona le Ditho tša Dipolelo tša Bosetšhaba e tla thalwa ga botse.
Ditho tša Dipolelo tša Bosetšhaba ga se fela maloko ao e lego baboledi ba mathomo ba polelo yeo e amegago, mme kgetho ya mathomo ke gore ba na le tsebo yeo e ikgethago go ka eletša Lekgotla la Dipolelo tša Afrika Borwa mo mererong ya mabapi le Maemo, tlhamontšu, Tlotlontšu le Dingwalwa. Ke bolaodi bjo bo dumelelago tlhamontšu le maemo a polelo.
Ge go lebelelwa mediro ya bona ya theramolao, Lekgotlatheramolao la Porofensi le Palamente ba, bjalo kage go swanetše, swanetše go fana ka ditirelo ka go dipolelo ka moka tša semmušo tše 11. Efela, seemo sa diretšene le sona se tla hlatha (di)polelo tšeo di tlago šomišwa. Ka a mangwe mantšu, diporofensi ga di gapeletšege go direla dipolelo ka moka tše 11 tša semmušo. Dikantoro tša Hansard kua Palamenteng le ka go diporofensi tšeo di fapanego di bapala karolo ye bohlokwa go thekga mošomo wo. Ka fao, go a gapeletšega gore dikantoro tše di šome thekeng le Diyuniti tša Polelo le dihlangwa tše dingwe tšeo di lego mabapi le seo.
Tiragatšo ya Molaotshepetšo wa Dipolelo o tla hlola koketšego ya ditirelo tša dipolelo, kudu phetolelo, tokišopolelopolelo le tšweletšo ya tlotlontšu. Go ya ka dinyakišišo tša Kgoro ya Bokgabo le Setšo tša 2001, e ka ba 40% ya dihlangwa tša mmušo le 80% ya diporofensi tšeo di nago le diyuniti tšeo di šomago ka merero ya phetolelo le tokišopolelopolelo, kgapeletšego ke gore dikgoro ka moka tša mmušo wa bosetšhaba le porofensi di be le diyuniti tša dipolelo.
Go tla hlangwa diyuniti tša polelo tšeo di tlago itahlela ka setotswana go laola tiragatšo ya Molaotshepetšo wa Dipolelo ka go dikgoro ka moka tša mmušo le ka go porofensi ye nngwe le ye nngwe.
dipolelo ka moka tsa mmušo tše 11, ka go dikgoro tša mmušo wa bosetšhaba; goba dipolelo tšeo di kgethilwego tša semmušo tša porofensi ye e itšeng.
Go romela phetolelo go bafetoledi ba poraebete go tla laolwa ke molaotshepetšo wa thomelantle ya phetolelo le tokišopolelopolelo, wo o letelwago bontšha thentara yeo e bontšhago ditirelo tša phetolelo le tikišo bonnyane mo mengwageng ye mengwe le ye mengwe ye mebedi.
Diyuniti tša dipolelo di tla ba motheo wa go netefatša tšhomišo yeo e swarelelago ya dipolelo tša semmušo bjalo ka ge go gapeletšwa ke Molaotshepetšo wa Dipolelo. Di tla thekga gape maitekelo a go diragatša dipolelo tša go fapafapana.
Mošomo wa diyuniti tše e tla ba go laola tiragatšo ya dipolelo ka moka ka go kgoro ye e itšeng goba porofensi le go kgokagana le dikgoro tše dingwe ka go merero ya dipolelo.
Tiragatso ya Molaotshepetšo wa Dipolelo ka go kgoro goba porofensi.
Temošo ya Molaotshepetšo wa Dipolelo le Maitshwaro a Tšhomišo ya Dipolelo ka gare ga kgoro goba porofensi.
Go laola le go sepetša ditirelo ka moka tša phetolelo le tokišopolelopolelo, e ka ba tša ka gare goba tša thomelo ntle.
Palotokišopolelopolelo le go gatiša ditokomane ka dipolelo tša semmušo.
Go kgontšha tšhomišo ya ditirelo tša tlhalošophetolelo mo dipolelong tša semmušo.
Go eletša mmušo goba porofensi ka ga tšhomišo ya polelo (ka polelo le mongwalo).
Taolo le tshepetšo ya diporokerama tša tlhahlo ya bathwalwa ba baswa ba phetolelo, tokišopolelopolelo le tsweletšo ya tlotlontšu le diporokerama tša dipolelo tša semmušo tsa bašomi ba kgoro goba porofensi.
Go šomišana le Kgoro ya Bokgabo le Setšo le Lekgotla la ditho tša Dipolelo tša Afrika Borwa (mohlala, dikomiti tša dipolelo tša porofensi, ditho tša dipolelo tša bosetšhaba le diyuniti tša Tlotlontšu tša bosetšhaba) go tšweletša tlotlontšu.
Go hlohleletša tšhomišo ya polelo thwii yeo e nolofaditšwego ka go Ditirelo tša Setšhaba.
Go tla hlangwa Foramo ya Dipolelo ya Bosetšhaba yeo e nago le dikgokagano tšeo di šomišanago tsa baemedi go tšwa go dihlangwa tša mmušo le ba mekgatlo yeo e sego ya mmušo. Foramo e tla kopana morago ga dikgwedi tše tharo. E tla bopša ke baemedi go tšwa go diporofensi le dikgoro tša bosetšhaba tšeo di tla bago karolo ya lenaneo la go tsenya tirišong, ga mmogo le Lekgotla la ditho tša Dipolelo tša Afrika Borwa le dihlangwa tša lona. Ge go lebelelwa bokgoni bjo bo tla nyakegago, moemedi go tšwa go Khansele ya Diinstitšušene tša Thuto ya ka Godimo o swanetše go tšea karolo ka go Foramo.
Malebiša a Foramo ya Dipolelo ke go hlohleletša dipoledišano ka ga molaotshepetšo wa Dipolelo le merero ya tiragatšo magareng ga bašoma-ka-polelo le ditsebi ka tlase ga boetapele bja Kgoro ya Bokgabo le Setšo. Kelohloko ya motheo e tla ba kgokaganyo ya dihlangwa tša Dipolelo tšeo di fapanego le ditirelo tša go diragatša Legoratšhomo la Bosetšhaba la Molaotshepetšo wa Dipolelo go lebeletšwe go godiša tshepetšo le tšhomišo ye hlwahlwa ya methopo. E tla ba gape motheo wa go fana ka dikakanyo le maitemogelo gore go beakanywe diporotšeke le mediro ya mabapi le seo.
Mošomo wo mogolo wa Foramo e tla ba go hlokomela tsela ya tiragatšo, e tla senka le go bea diporotšeke go ya ka tatelano ya tšona le go hlohleletša kwalakwatšo. E tla ba gape le mošomo wa go kgokaganya le go šoma mmogo ka go merero ya tiragatšo ya Molaotshepetso wa Dipolelo. Ka lebaka leo, tebišo ye kgolo e tla ba tšweletšo ya tlotlontšu le diporotšeke tša dipolelo go thibela poeletšo ya mošomo wa go swana mme ka go dira seo go tla godišwa dipoelo tša peeletšo.
Go šišinywa gore go tlhamo ya Foramo ya Dipolelo e thlangwe semmušo.
Khansele e tla hlangwa ke Letona la Bokgabo, Setšo, Saense le Thekenolotši mme e tla ba le motho o tee yo a kgethwago ke Kgoro ya Bokgabo le Setšo, Kgoro ya Toka le Tšweletšo ya Molaotheo, Lekgotla la Dipolelo tša Afrika Borwa, Bolaodi bja Mangwalo a Thuto bja Afrika Borwa le Khansele ya Thuto ya ka Godimo, le batho ba tshelelago bao ba kgethilwego ke makgotla a seporofešenale le a mangwe mo lefapheng la phetolelo, botoloki, tlhamontšu, tlotlontšu, palotokišopolelo ya polelo le molao. Maloko a Khansele a tla dula kantorong lebaka la mengwaga ye mehlano, mme go tla kgonagala gore ba ka thwalwa gape mo maemong ao lebaka leo le latelago. Khansele e tla ba setho sa mmušo seo se hlangwago go ya ka Molao wa Palamente.
Maikemišetšo a Khansele ya Bašoma-ka-Dipolelo ya Afrika Borwa e tla ba go godiša maemo a porofešene le go šireletša boleng bja ditšweletšwa. E tla šireletša gape maloko a setšhaba ao a šomišago ditirelo tša dipolelo.
Lekgotla la bašoma-ka-polelo la Afrika Borwa le tla sepetša tlhahlo, netefatšo, le ngwadišo ya bašoma-ka-polelo ka maiteko a go oketša maemo a profešene ya polelo le boleng bja ditšweletšwa tša polelo ka go bea le go hlokomela maemo. Lekgotla le tla šomišana le mananeo a tlhahlo a Tlhako ya Bolaodi bja Mangwalothuto (NQF) le Bolaodi bja Mangwalothuto bja Afrika Borwa (SAQA).
Mekgwa yeo ka yona tiragatšo ya Molaotshepetšo wa Dipolelo e tla nolofatšwago ka yona ke tšweletšo ya tlotlontšu, phetolelo le palo-tokišo, thekenolotši ya polelo, molao wa maitshwaro wa tshomišo ya polelo, taerektori ya ditirelo tša polelo, dioditi le dinyakišišo tša tshenko, masolo a temošo ya dipolelo, Tirelo ya go Toloka ka Mogala ya Afrika Borwa, panka ya data ya tshedimošo, tlhabollo ya Dipolelo tša maswao, go ithuta le go dira ditekanyetšo tša dipolelo.
Tiragatšo ya Molaotshepetšo wa Dipolelo e tla baka gore go be le nyako ye kgolo kudu ya phetolelo le palo-tokišo, le tšweletšo ya tlotlontšu ka go makala ka moka ka moo e tla ba bohlokwa, gape e tla hloka gore go be le tšhomišano gare ga bakgathatema ka moka, dikarolo tša polelo le mekgatlo ya polelo (mohlala, dipopego tša PanSALB tša go swana le diyuniti tša tlhamopukuntšu tša bosetšhaba, mekgatlo ya polelo ya bosetšhaba le dikomiti tša profense tša polelo). Karolo ya Kgokaganyo ya Tlotlontšu (TCS) ya NLS e tla humana tšhomišano ya botlalo ka tsereganyo ya Foramo ya Polelo ya Bosetšhaba. Panka ya Tlotlontšu ya Bosetšhaba ya go šoma ka khomphyutha e tla hlongwa ke DAC gore go nolofatšwe khumano le phatlalatšo ya tlotlontšu ka dipolelo ka moka tša semmušo ka inthanete gomme e tla mpšhafatšwa bonnyane ga tee ka kgwedi.
Ga bjale Tirelo ya Polelo ya Bosetšhaba e gare e dira diporotšeke tše mmalwa gore e hlole ditatapeisi tša tlotlontšu ya dipolelodintši tša go ba le makala a go fapana a tshedimošo, gape yeo go nago le kgonego ya gore maneno a tlotlontšu ka dipolelo tša go fapana a tšweletšwe go tšwa go yona. Go ya ka ditlhoko tša mošomiši tše itšego goba dikgopelo, mananeo a bjalo a polelo a ka fa gape tshedimošo ya go swana le ditlhalošo, mafoko a mehlala, diteng tšeo lereo le šomišwago ka go tšona, le methopo ya kgatišo.
Tšhomišanommogo le dinaga tša Afrika ya ka Borwa ka go tšweletšo ya dipolelo tše bolelwago go ralala mellwane e tla hlohleletšwa.
Ga bjale, go bonala go se na ditlabelotirišwa yeo e lekanego ya botoloki, phetolelo le palo-tokišo. Le ge e le gore diyuniti tša polelo di tla kgatha tema ye bohlokwa go ahlaahla se, sekgala se segolo gare ga nyako ya ditirelo tša polelo le bokgoni bja go fa ditirelo tše bjalo di tla swanela ke go hlahlobja.
Methalohlahli ya Molaotshepetšo wa Phetolelo le Palo-tokišo e ikemišeditše go fa methalohlahli ya phetolelo ya ka gare le ya ka ntle, palo-tokišo le go lekola ditokomane le ya go ntšha ditokomane gore di yo fetolelwa ka ntle ka maikemišetšo a go kaonafatša phethagatšo ya ditirelo le go fa ditšweletšwa tša boleng bja godimo.
Tlhahlo, kudukudu ka go phetolelo, palo-tokišo, botoloki, tlhamopukuntšu le tlotlontšu e tla nyakega gore Molaotshepetšo o diragatšwe ka katlego. Tlhahlo mabapi le tshepetšo ya tshomišo ya polelo e tla ahlaahlwa ke mananeo a tlhahlo ao a tšwetšwago pele ke DAC le PanSALB mmogo le baabi ba tirelo bao ba netefaditšwego.
Mananeo a go tsenelwa ga mmalwa ka ngwaga a tla rerwa go bašoma-ka-polelo bao ba šetšego ba le gona, le thušo ya ditšhelete e tla fiwa bakalatšwa ba baswa le bašoma-ka-polelo bao ba šetšego ba šoma. Mananeo a tlhahlo a tla tsenya gape dithuto tše kopana, tlhahlo ya ka gare le mananeo a tlhahlo a botlalo.
Tšhomišano mmogo le SAQA, DoE le diinstitšhušene tša thuto, gare ga tše dingwe, e bohlokwa gore go phekolwe tlhokego ya bašoma-ka-polelo ba profešenale. Dinyakwa tša Legoratšhomo la Bosetšhaba la Tlhako ya Mangwalothuto (NQF) di tla latelelwa ge go dirwa le go phethagatšwa maneno a tlhahlo.
Botsebi bja dipolelo tše dingwe tšeo e sego tša letswele ke badiredi ba setšhaba go tšewa e le ntlha ye bohlokwa kudu ka go phethagatšo ya Ditirelo tša Setšhaba. DAC e tla tšweletša mekgwatebogo, ka tšhomišanommogo le PanSALB, DoE le DPSA, go hlohleletša badiredi ba setšhaba go tseba dipolelodintši ka go ithuta le go dula ba tseba dipolelo tše dingwe.
Thekenolotši e swanetše go šomišetšwa go nolofatša tšhomišano gare ga bakgathatema ba polelo mmogo le go tlhabolla dipolelo tša tlhago. Mananeo a dikhomphyuthara a go swana le a tshekatsheko ya mantšu, ditshepetšo tša tshepetšo ya tlotlontšu le mananeo a phetolelo a swanetše go sepelelana gore go hlohleletšwe karolelano ya tlotlontšu le tshedimošo ye nngwe gare ga diyuniti tša polelo ka moka le badirišani ba go swana le Hansard le di NLU.
Go araba tlhokego ya go potlakiša tlhabollo ya dipolelo tša tlhago le go humana le go laola dingwalwa tša titšitale le datha ya polelo yeo e šomišegago ka leswa, DAC e ikgafetše go aga bokgoni le go fa ditlabelotirišwa tša a thekenolotši ya tshedimošo. Dipolelo tša tlhago di tla thekgwa ke mekgwatshepetšo ya tlhabollo ya go šomiša dithekenolotši tše diswa, tšhomišano le ditiragalo.
Molao wa Maitshwaro a tšhomišo ya Polelo wa badirelapušo ka moka o tla hlaloša gabotse gore badirelapušo ba kgokagane bjang le go šomišana le setšhaba gore ba fe tirelo ya setšhaba ya go kgontšha. Molao wa maitshwaro o tla sepelelana le metheo ya Batho Pele go ya ka moo Tirelo ya Pušo e nago le boikgafo bja go fa tirelo ye feleletšego, tshedimošo ya go nepega go badirelwa ka polelo yeo ba e kwešišago bokaone. Molao o tla gatelela nnete ya gore ga go modirelwa goba modirelapušo yoo a swanetšego go gatelelwa goba go se holege ka tšhomišo ya polelo.
DAC, mmogo le DPSA gape le dikgoro tše dingwe tša mmušo, e tla tšwetša pele le go phatlalatša molao bjalo ka ge go kgonegišitšwe ke Molao wa Dipolelo wa Afrika Borwa woo o lebeletšwego. Letona le tla gatiša melawana ya go bamabapi le molao ka go Kuranta ya Mmušo go ya bofelong bja 2005.
Go tlatša kgatišo ya ka gare ga Kuranta ya Mmušo, sengwalwa sa polelo ye bonolo se tla phatlalatšwa go netefatša gore badirelapušo ba tseba ka molao.
Taerektori ya ditirelo tša polelo (mohlala, datapeisi ya go ba le maina a mafelo a go ba maswanedi/dikhamphani/diyuniti tša polelo, phetolelo, palo-tokišo, le ditirelo tša tlotlontšu, peakanyo ya polelo) di tla tšwetšwa pele. Dikhopi tša taerektori ye di tla phatlalatšwa gare ga dipopego tša bosetšhaba le tša diporofensi, le go mekgatlo ya polelo le diyunibesithi. E tla ba gona gape mo wepsaeteng ya DAC gomme e tla mpšhafatšwa ka mehla. Tiragatšo ya molaotshepetšo ya go kgontšha e tla kaonafatša ke kgonegišo ya tshedimošo ka methopo yeo e lego gona le dipopego tša polelo.
Go na gape le tlhokego ya sefala sa go swana/mokgwa woo o diretšwego gabotsebotse modiro wa go kgoboketša le go phatlalatša tshedimošo ka Molaotshepetšo wa Dipolelo le merero ya tiragatšo, ditšhimollo le mekgwa ya go fetoga (kudukudu tekanyong ya bosetšhaba, empa gape le go tekanyo ya selete (Afrika ya ka Borwa) le tekanyo ya boditšhabatšhaba).
Maikemišetšo ke go godiša karolelano ya tshedimošo, le nyakišišo le tšhomišano gare ga mafelo a tshepetšo ya polelo le bao ba nago le kgahlego. Go tlatša lengwalodikgang la go tšwa kotara ye nngwe le ye nngwe, wepesaete e tla tsebagatšwa le go hlokomelwa.
Tshedimošo ya maswanedi le dithušo go tšwa go bakgathatema di tla nyakwa ka mahlahla ke NLS.
Tekololeswa le tiragatšo ya molaotshepetšo ye kgontšhago ya go tšwela pele di tla hloka data ka dipaterone tša tšhomišo ya polelo le mekgwa ya ga bjale gore go šupiwe maatla le diphokolo tša Molaotshepetšo le go lekola tšwelopele ya yona. Ditebelelo tša polelo le dihlakišo di tla sepetšwa mmogo le mekgatlo ya polelo ya maswanedi ya go swana le PanSALB le mekgatlo ya nyakišišo le tlhabollo. Dipoelo tšeo di tšwago go ditebelelo tše di thuša mmušo go dira diphetho o na le tshedimošo ka tiragatšo ya Molaotshepetšo wa Dipolelo.
Diyuniti tša Polelo di tla nyakega gore di hlakiše mabokgoni a polelo ao a lego gona le bokgoni ka go dikgoro goba diporofensi tša tšona. Tshedimošo e tla ba bohlokwa mabapi le kalatšo, tiragatšo ya Molao wa Maitshwaro a tšhomišo ya Polelo le go phetha ditlhoko le dinyakwa tša dikgoro le diporofensi tše itšego.
Masolo a temošo ka polelo a a tlhokega gore kgahlego ya setšhaba ka go merero ya polelo e tsošološwe, DAC.
h hlola temogo ya dikholo tša go phela setšhabeng sa dipolelodintši; le i netefatša kwešišo ye nepagetšego le tlhathollo ya molaotshepetso ka go ditekanyo ka moka.
Masolo a itšego a polelo a tla diragatšwa ke diyuniti tša polelo (tša bosetšhaba le tša diporofensi), DAC le PanSALB. Ka baka la bokgathatema bja bona bjo bohlokwa ka go tiragatšo ya molaotshepetšo, dikgoro tša mmušo/badirelapušo e tla ba tšona tšeo di tebilwego kudu mengwageng ye mebedi ya pele. Masolo ao a tebilego setšhaba ka kakaretšo le wona a tla akaretšwa. Dimateriale tša go fapana tša kgodišo (mohlala, dipapatšo di tla bewa ka gare ga dikuranta le mangwalodikgang ao a phatlalatšwago) le mokgwa wa kgokaganyo wa lesolo le lengwe le le lengwe di tla tlhabollwa.
Ka go tikologo ya dipolelodintši, phetolelo ka mogala e fa mmušo mokgwa wa go ba le meputso wa go tswalela sekgala sa mapheko a polelo le go fa khumano ya go lekana go ditirelo tše e di fago. Mokgwa wo wa phetolelo o bonolo kudu gape ebile ga o ture, o ka fediša bokgole bja mafelo ka go kgona go humana toloki mogaleng. Ka moo botoloki bja mogala gabotsebotse bo loketše tikologo ya dipolelodintši ya go rarana ya Afrika Borwa, moo ditirelo tša nolofatšo ya polelo di ka no nyakegago ka tsebišo ye kopana mabakeng a tšhoganyetšo le go dintlha tša tirelo ya badirelwa tša go swana le dikliniki le ditiši tša maphodisa, moo e lego gore dipolelo tšeo di yo nyakegago le botelele bja ditherišano ga di tsebege.
Ga bjale DAC e gare e sepetša tirelo ya teko ya Botoloki bja Mogala bja Afrika Borwa (TISSA), ka maikemišetšo a go nyakišiša kgonego ya botoloki bja mogala bja Afrika Borwa. Tirelo e lekwa go Ditiši tša Maphodisa tša Afrika Borwa tše 70 le go tekanyo ya mmušogae ka go dikliniki tše 11 le mafelo a tirelo ya badirelwa a Lekgotla la Toropokgolo ya Tshwane.
PanSALB e šetše e dirile di NLB go tšwetša tlhabolla, go godiša le go šupa mafelo a beetšwego pele a tlhabollo ya Dipolelo tša Khoe, San le ya Diatla, go hlahloša maemo a tšona. Dipopego tše dingwe tšeo di lego gona tseo di godišago tšwelopele ya Dipolelo tša maswao ka Afrika Borwa le diporotšeke tša go ralala mellwane di tla thekgwa. Tšhomišano le bakgathatema e bohlokwa lebakeng le.
Media o tla kgatha tema ye bohlokwa ka go hlolweng ga temogo ya Tlhako ya Molaotshepetšo wa Dipolelo. Maikemišetšo a go šomiša media e tla ba go teba setšhaba ka maikemišetšo a go se ruta ka diteng tša Molaotshepetšo gore se kwešiše gabotse ditokelo le maikarabelo a sona. Ka moo pego ya merero ya Molaotshepetšo wa Dipolelo ka gare ga media e tla matlafatšwa. Go tlatša media wa kgatišo le wa ilektroniki, wepsaete ya DAC e tla šomišwa go bapatša dipolelodintši. Dikgoro tše dingwe tša mmušo le tšona di tla hlohleletšwa go godiša dipolelodintši ka go diwepsaete tša tšona le dikgatišo tša ka ntle.
Mošomo wa go akanyetša ditšhelete woo o sepeditšwego ke Matlotlo a Setšhaba le DAC ka 2001 o bontšhitše gore ditshenyegelo tšeo di akantšwego tša go diragatša dipolelontši di a kwala gape di ka tsenywa ka tokišo ye nyenyane ka go ditekanyo tšeo di beakantšwego. Mošomo wa go akanya ditshenyegelo go ya ka tšhielano ya dikhatekori tša dipolelo tše dine le khumano tšeo di bontšhitšego gore se se tla nyaka koketšeo ya tekanyo ya ka fase ya 1%. Tšhomišo ya dipolelo tše tshela, go ya ka NLPF, e tla baka tshenyegelo ya godingwana empa e ka se fete 2%.
Dipopego ka moka tša mmušo di tla swanelwa ke go kgonegiša thekgo ya ditšhelete ya tiragatso ya Molaotshepetšo wa Dipolelo go sepelelana le Tlhako ya Ditshenyegelo tša Lebakagareng (MTEF), gomme tsenyo e dirwe ka dikgaokgao go tloga ka ngwaga wa ditšhelete wa 2003.2004.
g Tlhahlo ya go tšwela pele ya badiredi ba yuniti.
Dilo tša maemo a go tlwaelega tša go swana le tshepetšo (mohlala, khudugo, thwalo, madulo, kantoro, le ditshenyegelo tša mogala), le ditoro/infentori (dikgatišo, ditokomane, seteišinari, dimateriale tša kantoro) le didirišwa (dikhomphutha, didirišwa tša go theeletšwa, didirišwa tša mogala) le tšona di tla ba le thulano go ditshenyegelo.
Tafola yeo e lego ka fase e bontšha le go bapetša ditshenyegelo tšeo di akantšwego le go bapetša ditshenyegelo tšeo di akanywago tša yuniti ya polelo lebakeng la MTEF.
Go tšeelwa hlogong gore Dikgoro di tla diragatša NLFP go ya ka MTEF, mohlomongwe go tla ba bohlokwa go hlaloša gore tshepetšo ye e šoma bjang. Tshepetšo ya tekanyo ya MTEF e thoma ka peelopele le tokišo ya ditsenyo tša tekanyetšo ka kgwedi ya Aporele. Tsepanyo le molaotshepetšo wa tlhako ya ikonomikgolo le DoR di dirwa go tloga ka Julae ge Komiti ya Tshenyegelo ya Bogareng (MTEC) le yona e tla be e dira ditigelo tša yona. Tokišo ya ditshenyegelo tšeo di hlalošago dilo ka moka ka botlalo le ditokomane e direga morago ga ge MTEF e dumeletšwe ka Oktobore 2003.
Ngwadiša molaotshepetšo ka go tshepetšo ya peelopele ya bosetšhaba le ya profense.
Go tšeelwa hlogong ga molaotshepetšo ke kgoro le maano a tiragatšo a bophara.
Tokišo ya maano a tiragatšo ke Kgoro le go dirwa ga ditshenyegelo.
Tšweletšo ya ditshenyegelo tša kgoro le ditekanyetšo.
Humana methopo ya ditshenyegelo.
Dikgoro le diporofensi di tla rwala maikarabelo a go lekanya a tiragatšo ya NLPF ka go makala a tšona a taolo.
Badiredi ba Diyuniti tša Polelo ba tla kalatšwa ke dikgoro tša go sepelelana le go fiwa tlhahlo ka maikarabelo a tšona ke DAC, mmogo le badiredi ba PanSALB. Mananeo a tlhahlo ya semmušo a tla tlhabollwa (lebelela 2.2.2).
Bogolo bja diyuniti tša dikgoro le diporofensi bo tla fapana. Palo ya bašoma-ka-polelo bao ba nyakegago ka go yuniti ya polelo e tla laolwa go sepelelana le mananeo le ditekanyetšo tša kgoro le tša profense.
Bogolo bja diyuniti tša polelo bo tla phethwa ke lenaneo la mošomo mmogo le bokgoni bjo hlokegago go sepetša le go diragatša Molaotshepetšo. Mohlala, bathwalwa ba swanetše go bala le, bafetoledi, barulaganyi, babeakanyi ba polelo, badiratlotlontšu, badiradipukuntšu, bjbj.
DAC e lemoga gore tiragatšo ya molaotshepetšo e tla kopana le ditlhotlo tše dikgolo. Empa, e tla ithekga kudu go tšhomišano ya makoko ka moka ao a kgathago tema go tiragatšong ya maikemišetšo ao a boletšwego.
Hlakišo ya mabokgoni a polelo le bokgoni go nolofatša kalatšo ya badiredi go tšwa go bao ba lego gona.
Peakanyo ya tiragatšo e theilwe go kakanyo ya gore Molao wa Dipolelo wa Afrika Borwa o tla thoma go šoma ka Setemere 2003.