16Ya re ge Moshe a nyaka mo go lego phokwana ya seloba, a hwetša e fišitšwe. A galefela Eleasara le Ithamara, barwa ba Arone ba ba šetšego, a re: 17Le reng le sa ka la ja seloba felo gokgethwa? Seloba ke se sekgethwakgethwa; gomme Morena o se neile bolena, gore le role phuthego molato, le e direle poelanyo pele ga Morena. 18Lebellang! Madi a seloba ga a ka a išwa sekgethweng; go be go swanetše ge le se jetše mo sekgethweng, bjalo ka ge ke le laetše. holofela gore le ba bangwe ba ba tlago ba tla hwetša tlhahlo ye borutho ye.
Modimo a ke a go šegofatše o gole o lekane le tlou, tšhukudu e be
gore ke ikokotlele ka yena ge ke be ke sa ithuta go sepela. Tema ye e wetše ka
lebaka la maele le tlhahlo ya gagwe. Modimo a go godiše, a go okeletše!
Nka dira phošo ge nka se leboge bana ba ka, bao ba ilego ba mpha thekgo
tlhohleletšo ka mafolofolo le ge ke be ke fokola moyeng. Ke re Modimo a ke a le
Ditheto le ditebogo ka moka ke di lebiša go Yo Godimodimo ka ge a ile a
Gago ge ke ile ka kgona go wetša tema ye.
Ge go hlokomelwa bangwadi ba mathomo ba dinaga tša Yuropa go swana le
hlakahlakanya ditaba tša lerato le merero ye mengwe ya go fapafapana ka gare
ga sengwalo se tee. Taba yeo e tiišwa ke Cuddon (1977:758) ge a re:
go hlathollwago mahlakore a mabedi a ditaba, e lego (a) lehlakore la ditaba tša
mebedi ya go fapana, e lego lerato le boitshwaro, sengwalong se tee, go
swana le ao a bangwadi ba Mafora. Kgonthe ya taba yeo e yo lekolwa ka botlalo
ge go ahlaahlwa dingwalo tša mohuta wo tša Sepedi.
Sepedi, e lego Noto-ya-Masogana (1954) le Morweši (1969) ka gobane ge go ka
hlalošwa mehlala ka moka, nyakišišo ye e tla ba ye kgolo kudu go feta
Go phethagatša maikemišetšo a ka tshwanelo, go tla ba bohlokwa kudu go
lemogwe phapano magareng ga tšona. Fela pele ga tlhalošo yeo go tla ba
boitshwaro yeo ka gare ga yona go tšwelelago morero wa lerato. Ka go realo go
e bona bjalo ka ge e hlola kgakanego ge go hlopšha mohuta wa kanegelorato.
Maikemišetšo a Lekganyane, ka go realo, a fapana le a nyakišišo ye.
go swana tša kanegelorato. Go tšwela pele o bolela gore mo Sepeding go na le
kgopolo yeo ka go re bontši bja dikanegelorato, ke tša go itiša go feta tša
Sepedi. Ka go realo, go na le phapano magareng ga nyakišišo ye le ya
hlalošwa ka ga ditaba tša lerato leo le lebanego le batho ba babedi. Lerato leo le
yeo ke ya lerato. Mo go thulaganyo ya dikanegelo tšeo tše tharo tša Motuku,
molaetša wo o rilego.
ga lerato ka gobane e rungwa ka ditaba tša masetlapelo. Nyakišišo ye e fapana
le ye ya Ramahuta ka gobane yona ga e nepiše kanegelo ka ga lerato, eupša
Lentsoane mo go Megokgo ya lethabo (1992) o hlaloša ditaba tša lerato. Ge a
padi ye ya Lentsoane e na le diponagalo tše tharo tša kanegelorato, e lego
thaetlele mo nyakišišong ya gagwe. O hlaloša Megokgo ya Lethabo ge e na le
diponagalo tše tharo tša lerato, e lego (a) baratani, (b) mathata a lerato le (c)
tharollo ya mathata, e lego lenyalo. Diponagalo tše di bohlokwa ka gobane ke
Lebaka o rumile nyakišišo ya gagwe ka go tšweletša mehuta le tlhopho ya
nyakišišo ye e itebantšego le yona.
go hlokomela mehutana ye mengwe yeo ya merero ya lerato ka moka mo
Ka gare ga mohuta wo go anegwa ka mahlakore a mabedi a go fapana, e lego
lehlakore la ditaba tša lerato le lehlakore la ditaba tša boitshwaro. Lebaka o
gare ga botse le bobe. Diteng tša dipadi tše di a swana ka gobane di bopilwe ka
Bjalo ka ge Lebaka a be a nyakišiša ka ga mehuta ye mehlano ye e fapanego ya
Mekgwa ye e kgethilwego ke nyakišišo ye ke ye meraro, e lego (a) go hlopha (‘to
Shipley (1970:49) o fahlela taba ye go hlopha ka gore dingwalo tše di swanago di
ka beakanywa go ya ka kwano le phapano ya tšona. Ge go hlokomedišišwa
bohlokwa ye e itšego ya go hlopha dingwalo. O tšwela pele ka gore dingwalo di
ka hlaolwa go ya ka magoro a mabedi, e lego (a) legoro la dingwalo tše di
Kgopolo ye ya Shipley, e tšwetšwa pele ke Pearsall (1999:263–264) ge a re
go swana mo sengwalong.
Go ka rungwa ka go re nyakišišo ye e tlo hlopha dikanegelo tša Sepedi tša lerato
le tša boitshwaro go lemogwa phapano ye e lego gona magareng ga tšona.
selo ka go šomiša polelo ye e tla se tšweletšago nyanyeng. Horward (1962:179),
ka go re go hlaloša ke go tšweletša polelo ye e tseneletšego ya selo le go utolla
le sebopego, seemo goba kamano ya selo se tee le tše dingwe sengwalong. Ka
Ka fao go ka rungwa ka go re mokgwa wo wa nyakišišo o tla lebana le go hlaloša
Ge e le Peck le Coyle (1984:134) bona ba re go hlatholla ke go tšweletša
kwešišo ye e tseneletšego ya seo se hlalošwago sengwalong. Ka gona go ka
Dikgopolo tše pedi tše, go hlatholla le go hlaloša di ka šomišwa bjalo ka
e tlo fapantšhwa ka go re, go hlaloša go amana le go utolla dipharologantšho tša
sengwalong se tee, e lego morero wa lerato le morero wa boitshwaro.
Maikemišetšo a nyakišišo ye ke go hlatholla ka botlalo merero ya go
tswakatswakana sengwalong se tee, e lego wa lerato le wa boitshwaro.
kamano yeo e gare ga mogale le mogaleadi. Kamano yeo e bohlokwa ka gore ke
yona go laodišwago ditaba tša lerato gare ga baanegwa. Ramsdell (1987:4) o
tšwetša pele kgopolo yeo ya go re kanegelorato e lebane le morero wa lerato, ka
Go gatelelwa polelo ye go ka thwe ga se dingwalo ka moka tša go ba le morero
wa lerato tšeo di ka bitšwago gore ke dikanegelorato. Radway (1949:64) o re go
na le mehuta ye mebedi ya dikanegelo tša lerato, e lego (a) kanegelorato
Ge Beckson le Ganz (1995:237) ba tiišetša kgopolo yeo ba re go na le maatla a
lebane le mathata a lerato gare ga baanegwa. Lebaka (2006:40) o tšwetša polelo
Ka tsela yeo thulano ya kanegelorato e lebane le dikgopolo ‘tša go loka‘ le tša
(a lerato) a tlogo rarollwa ka gona. Muir (1957:19) o iša kgopolo yeo pele ka go
go tloga mathomong go fihla mafelelong. Abrams (1998:132) ge a bolela ka
lego gona. Ge Varga (1997:28) a tlaleletša polelo ye o re tharollo yeo ya mathata
dielemente tše tharo, e lego tše di latelago:
go na le yo a senyago lerato
Groenewald (1993:27) le Lebaka (1999:6) ba tlaleletša polelo ye ya boMojalefa
ka go re dikokwane tše tharo tše ke:
palediša lerato la bona go tšwela pele ka katlego. Mafelelong baratani ba fenya
mapheko ao a lego gona gomme ba boela ba thaba goba gwa ba le lenyalo.
dikanegelorato go tšwa go tša Magerike. Cuddon (1977:578) ge a hlaloša seo o
lesomepedi, di be di tšweletša morero wa lerato, wa bohlagahlaga, le wa
tlhompho ka gare ga sengwalo se tee.
kanegelorato. Ge Gillie (1972:758) a tšwetša taba yeo pele o re khuetšo ya
Bangwadi ba dingwalo tša Sepedi ga se ba rate go phalwa ke dinaga tše dingwe
lerato e ile ya thoma go bonagala la mathomo go tloga ka ngwaga wa 1945.
Lebaka (2006:26) o kgonthiša taba yeo ka go re khuetšo yeo ya peleng, e
Ka fao go ka rungwa ka go re dingwalo ka moka tšeo e lego dikanegelorato di
swana ka diteng ka ge morero wa tšona e le lerato. Le ge di laodiša ka lerato, di
(1995:237) ba hlaloša polelo yeo ya phetogo ka go re kanegelorato e thomile e le
yeo ya kanegelorato e ile ya lemogwa le ke dinaga tše di fapanego. Dinaga tša
ke sengwalo seo se lebanego le ditaba tša lerato seo go sona go nepišwago
tee. Bangwadi ba tšweletša merero ya go swana le ya lerato le boitshwaro, ya
kanegelorato, e fetogile gantši go tloga go bangwadi ba Magerike go fihla go
bangwadi ba Bapedi. Ke ka fao Lebaka (2006:29) a rego dingwalo tša lerato, e
lego tša bangwadi ba mafase a Bodikela go fihla ka bangwadi ba Bapedi, di ka
aroganywa ka mehuta ye mebedi, e lego (a) kanegelorato (‘romance’) le
Le ge mehuta ye mebedi ye ya
Go ruma polelo ye, Groenewald (1993:6) le Mojalefa (1995:29) ba tiišetša seo ka
gore phapano magareng ga mehuta ye mebedi ye ya dingwalo, e bonala ka
mekgwa ya go anega. Nyakišišo ye ga yo šala mohuta wa kanegelo ka ga lerato
ka ge o sa amane le maikemišetšo a yona.
ge e le baanegwaphethegi.
ge ba re moanegwaphethegi ke
moanegwa wa mahlakore a mabedi goba go feta. Moanegwa yo o bapetšwa le
motho wa nama gomme o kgona go fetoša dikgopolo tša gagwe ge a le
mathateng. Lebaka (2006:31) o iša polelo ye pele ka go re mongwadi wa
kanegelo ye nngwe le ye nngwe, e ka ba ya go etiša goba ya kwešišano, o
ke ge go eba le thulano magareng ga go loka le go se loke, goba ditaba tša go
motho ye e lebanego le toka, bothakga gape le bolo, bopelotelele le go ratwa
ke batho. Go ka rungwa ka go re motho wa go loka ke motho wa go ba le
Hasley le ba bangwe (1981:70) ba re ditiro tše di šupa mekgwa ye e befilego
motho. Motho wa mohuta wo ga a na kwelobohloko ge a kgopiša batho goba a
ba dira bošula. Ke ka fao Rooney (2002:1635) a tlaleletšago kgopolo ye ka go
re motho yo mobjalo o na le bofokodi bja gore ga a tia, gomme o fenywa ke
mathata a bophelo. Motho yo mobjalo o amana le tša bofora gomme ga a na
Mekgwa ye mebedi ya go anega kanegelorato e lebane le ge go nepišwa
kanegelo ya kwešišano ka ge o lebane le kanegelo ka ga lerato, e sego
ye ka go re e lebane le taba ye e kgahlišago. Lebaka (2006:37) o tšwetša
kgopolo ye pele ka go re kanegelo ya go etiša ke mohuta wa sengwalo wo o
bodutu. Groenewald (1993:6) le Mojalefa (1995:29) ba tšwela pele ka go re
dikanegelo tša go etiša di kgahla babadi, ka gobane ba di bala ka ntle le go
thulano, ka ge e le bohlokwa ka gobane ke yona motheo wo mogolo wa
gomme a nyatša lehlakore la go se loke. Ka ge kanegelo ya go etiša e thabiša
go e bala, ebile e gatelela lethabo, go ka rungwa ka go re e akaretša
sa go itapološa ge motho a lapile le go ipshina ka ditaba tša lerato gare ga
baanegwa (baratani). Lebaka (2006: 38) o re go na le mehuta ye mebedi ya
ya metlae ke papadi ya sefaleng yeo go yona go nepišwago lerato le lethabo
Ka fao go ka rungwa ka go re nyakišišo ye e tla tsinkela diphapantšho tša
kamano gare ga baratani gomme go laodišwa ka lerato la nnete leo le
hlotšwego ke setswalle sa bona. Varga (1997:24) le yena o tlaleletša polelo yeo
leratong la bona, ga nke ba fenywa, ka ge lerato la bona e le le le tiilego ebile le
tuka mollo go tloga mathomong go fihla mafelelong. Ba feleletša ba fenya
tšwetša polelo ye pele ka go re mathata ao a lerato ke yona kgwekgwe ya
kanegelorato ye, gomme a tlemaganya ditaba ka thulaganyo. O tšwela pele ka
Groenewald (1993:26) o oketša kgopolo ye ka gore thulano e gare ga
selo se sengwe seo e lego lepheko. Kgopolo ye e tšwetšwa pele ke Radway
tlemollo ya lehuto. Thulano e bohlokwa ka ge e le yona e hlolago
maatlakgogedi a sengwalo. Mmadi o nyaka go tseba pheletšo ya baratani.
rarollwa ka gona. Seo se tiišwa ke Muir (1957:19) ge a re:
tšwela pele ka go bala.
Baanegwa ba kanegelorato ba tšwelela go tloga mathomong go fihla mafelelong.
Maatlakgogedi a kanegelorato ye a godišwa ke mathata ao a lego gona
(2006:42) o re thulano e kgatha tema ye bohlokwa ka gobane e tšwetša pele
a lego gona. Ge Varga (1997:28) a tlaleletša polelo ye o re tharollo yeo ya
Morago ga tharollo ya mathata go latela lethabo goba lenyalo. Ka fao ge
Guldimann (1997:4) a tšwetša taba ye pele o re motheo wa kanegelorato ke
kanegelorato e bopilwe ka dielemente tše tharo, e lego tše di latelago:
c) go na le yo a senyago lerato.
Gape Groenewald (1993:27) le Lebaka (1999:6) ba tlaleletša polelo ye ya
tswakago mohuta wo wa sengwalo le merero ye mengwe ya go swana le
Basekaseki ba go swana le
Fela pele ga fao, go tlo hlalošwa seo boitshwaro e lego sona. Nyakišišo ye e tlo
nepiša dikokwane tše pedi, e lego (a) boitshwaro le (b) kanegeloboitshwaro.
Marggraff (1994:14) ge a hlaloša boitshwaro o re:
Lebaka (2006:55) a tlaleletša kgopolo ye o re thuto ya mohuta woo, ke yeo e
madimabe. Taba ye e tiišetša bohlokwa bja mediro ye mebotse yeo e
thekgilwego ke melao ya setšo, ka ge e bopa motho gore a be le mekgwa ye
Ka go realo, go ka rungwa ka go re morero wa boitshwaro ka gare ga ditaba tša
lerato o bohlokwa ka ge o aga moanegwathwadi gore a se be le bofokodi bja
kgethologanya gare ga mahlakore a mabedi ao a thulanago, e lego la go loka le
a go loka le bophelo bja Sekriste ka go re ge motho a dira tša go loka a ka se
Ke ka fao go gatelelwago kotlo yeo e tlogo wela motho yo a dirago ditiro tša go
go re moanegwathwadi wa kanegeloboitshwaro o swanetše go ba le mahlakore
Groenewald (1993:19) o oketša polelo yeo ka go re moko wa ditaba tša
ditiro tša go loka di thulana le tša go se loke. Lebaka (2006:56) o iša pele ka go
baratani. Ka fao, di theilwe godimo ga khutlotharo ya lerato. Polelo yeo e tiišwa
ke Varga (1997:72) le Mojalefa (1995:10) ge ba re khutlotharo ya lerato e
bopilwe ka dielemente tše tharo, e lego (a) yo a ratago, (b) yo a ratwago le (c)
(1995:237) le Lebaka (1999:6) ba oketša polelo ya boVarga ka go re dielemente
Ge go hlalošwa kanegelorato go gateletšwe mekgwa ye mebedi, e lego go
go anega e a fapana, ke go re ge go nepišwa baanegwa, kanegelo ke ya
Bjale ge go hlalošwa thulaganyo ya kanegelo ya go itiša, go swanetše go
go itiša ke: go swanetše go ba le (a) baratani, (b) mapheko a go šitiša lerato, le
polelong ya Sepedi, eupša go yo nepišwa tše pedi fela, e lego Morweši (Motuku,
khutlotharo ya lerato, e lego (a) yo a ratago, (b) yo a ratwago le (c) mapheko ao
Lesibana le Mamahlo. Lerato la bona le tuka mollo gomme mapheko mo ke
batho ba go swana le Mpe, Jimmie, Dikwata, Manthipe, Madlamini, Nora le
Morago ga gore Mamahlo a kwane le ditaba ša Lesibana tša lerato, o ile a mo
la bona. Le ge Mamahlo a lekile go tiišetša lerato la bona ka pheta yela,
go loka. Mafelelong Lesibana o ile a hwetša kotlo, a ba le boitsholo, gomme a
Ge Mojalefa (1997:32) le Maibelo le ba bangwe (1991:1) ba hlaloša kgopolo ye
Ditaba tša gona ke tša diteng, tšeo di beakantšwego ke mongwadi ge a thoma
go ngwala sengwalo. Taba ye e tiišwa ke Cohen (1973:69) ge a re:
Kgopolo ye ya Cohen, e tlaleletšwa ke Holman (1972:214) ge a re kalotaba e
le Lebaka (1999:77) ba ruma taba yeo ya kalotaba ka go re mo go kalotaba,
ge e le tšona dielemente tša kalotaba.
Ditaba di thoma ge Lesibana a eya komeng, gomme morago ge a alogile o ile a
ga mohlare wa motswiri ka ditaba tša lerato. Mamahlo o ile a kwana le tšona
mathomong gomme karogano ya bona e be e se monate.
Mamahlo o ile a kwana le ditaba tša Lesibana tša lerato, eupša a mo kgopela
gore a ye go ngwadiša gore a ye Makgoweng go yo šomela tšhelete ya magadi
go laetša bonna bja gagwe.
fihla gona a botše lesogana la gagwe, Dikwata, gore o sa mo letile mo gae.
Mamahlo gore yena a ka se tsoge a mo lebetše, ge e se yena Mamahlo a ka mo
lebalago. Taba ye ya Lesibana e tšweletša mathomo a thulano ka ge a ile a
Padi ye e thoma ka go tšweletša baanegwathwadi, e lego Lesibana le Mamahlo.
ebile e le batho ba go loka. Mamahlo o na le maitshwaro a mabotse ka ge a ile a
Ka go realo o emela lehlakore la go loka. Lesibana ge a fihla Makgoweng, a
thoma go ipha bophelo le mekgwa ye e sa lokago, ka tsela yeo a ba le
Lesibana o ile a feleletša a lebane le kotlo yeo e dirilego gore a be le boitsholo,
mapheko ao a senyago lerato la bona: boitshwaro bja Lesibana ge a
re ke moanegwa yo mmadi a sa mo lebalego ka baka la ditiro tša gagwe tše
tšeo tša gagwe tše botse di tšwelela ge go bolelwa gore Lesibana o na le
arabišane le tatagwe nakong ya ge a laelwa gore o swanetše go ya komeng. O
tšwelela ge a rile go bona gore Mamahlo o ganana le ditaba tša gagwe tša
wa go ba le boitsholo ka gore le ge a ile a ba le mediro ya go se loke, o ile a
tlelwa ke tshokologo gomme a thoma go gopola ka Mamahlo gomme a bile a
gagwe bja go se loke a ikemišetša go nyala Mamahlo ka lethabo.
tseba le go hlompha setšo ka gore yena le Lesibana, le ge ba be ba kopana, ba
be ba dira bjalo ka sephiring.
Mamahlo ke motho wa go ba le lerato ka gore o ratile Lesibana a nnoši gomme
ga se a ka a se mmotegele. Le ge Lesibana a be a sa boe gae, yena o be a
Kgotlelelo le botshepegi di tšweletšwa ke ge a ile a se lahle tshepo, a no fela a
šetše a dumetše go nyalwa ke Lešala, o ile a amogela Lesibana ka diatla tše
pedi nakong ya ge a boa gomme a tlogela Lešala. Mamahlo o ile a swarela
batho bao ba sa lokago gomme a thoma go ithuta mekgwa ye e sa lokago yeo e
ilego ya mo lebatša le morero wa gagwe wa go ya Gauteng. Baanegwa ba go
mola kalotaba e felelago gona, gomme e felela ka thulano ya mafelelo. Ge
Lazarus le ba bangwe (1983:71) ba tlaleletša taba ye ba re go raragana moo ga
ditaba ke thulano yeo e lego gare ga baanegwa. Go ruma kgopolo ye ya
tšwetšopele, Groenewald (1993:21) o re e na le mošomo wo bohlokwa wa go
Kamano gare ga ditiragalo tša kalotaba le tšeo di rulagantšwego mo go
ile a re go fihla Gauteng a fekeetšwa ke bophelo bja gona, a lebala ka ditshepišo
tša gagwe ka moka. Bophelo bjo Lesibana a ilego a ikgweranya le bjona kua
boitsholo le tshokologo. O ile a thoma go gopola ka Mamahlo yo a bego a mo
lebetše gomme a ba le tshepo ya gore ge a ka boela gae a kgopela tshwarelo, o
botse le bobe. Thulano ye e tšweletša mahlakore a mabedi, e lego (a) lehlakore
la go loka le (b) lehlakore la go se loke.
Padi ye ya Tsebe, e arogantšwe ka dikarolo tšeo di nago le dihloa tše pedi le
palelwa ke go phethagatša tshepišo ya gagwe ya go nyala Mamahlo. Thulano
yeo e amana le maitshwaro a go se loke a Lesibana. Le ge Lesibana a be a
ikgweranya le maitshwaro a go se loke, morago ga bošaedi bjo bongwe le bjo
bongwe bja gagwe, o be a humana kotlo.
Ka fao, go ka thwe, maatlakgogedi a padi ye a lebane le thulano ye e lego gona
ebilego e godiša phišegelo ya mmadi gore a tšwele pele ka go bala e le ge a rata
godiša maatlakgogedi. Lesibana o thoma ka go tshepiša Mamahlo gore a ka se
mo hlanogela gomme o tla re go boa meepong o tlo mo ntšhetša magadi.
Lesibana ge a fihla Makgoweng o a fetoga, o ithuta mekgwa ye e sa lokago ya
Gauteng, yeo e dirago gore a lebale Mamahlo. Lesibana o swana le Dikwata yo
ga a sa boa. Mamahlo bjale o swana le Mosadinyana ka go bea mokganya
Lesibana o thoma ka go kganyoga yo mongwe wa baoki ge a be a ile ntlong ya
laetša boitsholo mo tiragalong yeo ya pele, o ile a thoma go laetša phetogo ka go
bja Lesibana. O thomile go gwerana le batho ba go ba le maitshwaro a go se
bjo bo bitšwago ‘Barberton’. BoLesibana ba ile ba lebana le kotlo ye kgolo ya
molato woo, e lego papalase yeo e ilego ya ba palediša go šoma ka letšatši le le
pele ka go mo kgala le go mo lemoša kotsi ye e ka mo hlagelago, ka ge a ka tla
Go tšwela pele Lesibana o ile a ngwegela mogwera wa gagwe wa potego,
bjala. BoLesibana ba ile ba nwa bjala bja go bitšwa Skomvana gomme morago
bo dirilego. Taba ya go mo kweša bohloko e bile ge ba mmotša ka go mo nyefola
le go mo iša fase gore Mamahlo ga a mo swanela. Mantšu ao a ile a mo kweša
bohloko kudu gomme a laetša go itshola ge a gopola tshepišo ya gagwe go
se loke. Molato wa gagwe wo mongwe ke wa boikgodišo le go itheta a sa fetše
ge a be a le leetong la go ya Fidase. O apere diaparo tše botse gomme o botša
gabotse, go yo nwa bjala. O ile a palelwa ke go hwetša lapa la Manthipe gomme
lapeng la gagwe. Maswabi e bile ge Lesibana a šitwa ke go lefa ponto ka ge a be
a se nayo. Ka pefelo Madlamini o ile a ntšha thipa ye kgolo yeo ka yona a bego a
re o bolaya Lesibana. Lesibana o phologile moo ka go tšwa ka lefastere a
tšhaba, le ge a be a apere gabotse ka tsela yeo.
Kotlo ya gagwe e bile ge a fošwa ka ditena gomme se sengwe sa mo ntšha
madi mo hlogong. Ge a fihla kompong, o segilwe ke Tholo gomme Thema a mo
Tiragalo ye nngwe ya bošaedi go feta tše dingwe ke ge Lesibana a kopana le
se loke bja Jimmie le moaparo wa gagwe. Ga a sa šoma meepong gomme o
Nora a tšhabela Lesibana ka phahlo ya gagwe ka moka gomme a mo laetša gore
humana Nora, semaka go yena ya ba ge a sa kgone go mo hwetša gomme yena
a swarwa ba re ke lehodu. Kotlo ye kgolo yeo Lesibana a e hweditšego ke go ya
kgolegong. Ge a le gona o ile a lora a bona Mamahlo gomme bobotse bja gagwe
bo feta mabotse ka moka ao a kilego a a bona Gauteng. O ile a laetša boitsholo,
a lebalelwa. O ile a boela gae bjalo ka motho wa go hloka diphošo gomme
(1989:41) o tlaleletša kgopolo ye ya Groenewald ka go re sehloa ke karolo ya
gomme ga go sa na thulano goba phapano. Shipley (1979:51) le Wales
(1989:67) ba iša pele kgopolo yeo ka go re ke mafelelo a tšwetšopele ka ge e
lebane le mafelelo a phišegelo ya mmadi ka ge go se sa na dithulano tša go tlo
Go ya ka dikgopolo tše, sehloa ke mafelelo a thulano goba mathata le ge e le
Go tlo lemogwa gore Noto-ya-Masogana (1954) e arogantšwe ka dihloa tše pedi,
le ditlemollahuto tše pedi. Go ya go thongwa ka go hlaloša ditaba tše di lebanego
pading le ge e le kanegelongkopana moo ditaba di fedišwago gona. Ke ka fao
(1991:58) a tšwetšago kgopolo ye pele ka go re:
ka phahlo ya gagwe, o šitwa go mo hwetša, o pharwa ka molato wa bohodu
woo a sa o tsebego; o a swarwa a išwa kgolegong dikgwedi tše tharo. Ge a le
le šomela. O ile a fetoga a ba motho wa go loka go swana le ge a be a tloga
gomme o swanetše go aga motse le Mamahlo ka ge e le bona baratani bao
ba tšweletšego go tloga mathomong a padi ye. Bothata ke gore Lešala le
la gagwe. Tiragalo ye e ile ya befediša Lešala gomme a thoma go fetoga
motho yo mobe. Go tšweletša bobe bja Lešala nyanyeng, o ile a yo rapa
ye šoro magareng ga Lešala le Lesibana e ile ya tsoga. Lesibana o ile a
seo e tiišwa ke ge Lesibana a rile morago ga go lwa le boLešala, a hwetša
kanegelorato, e lego taba ye e hlagišago gore go na le moanegwa (a) yo a
tšwela pele. Baanegwa ba Noto-ya-Masogana le bona ba tšweleditšwe ge e le
ba go loka le ba go se loke. Mamahlo o emetše go loka ka ge a ile a tshepagala
emetše go se loke ka ge a ile a ithuta mekgwa le bophelo bja go se amogelege
la ditiro tša go se loke tša Lesibana, mafelelong le ile la kgona go atlega ka ge
Maatlakgogedi a kanegelo ye a godišwa ke ditiro tša go se loke tša Lesibana. Ke
itswalanya le Lesibana, le ge a amana le go se loke.
Kanegelo ye ya Tsebe e tšweletša dihloa tše pedi le ditlemollahuto tše pedi.
Motaung, yo e bego e le yena a nnoši wa go kgona go alafa bolwetši bjo.
ba ile ba šegofatšwa ka mafahlana, e lego Tsheko le Mmatsheko.
ge a rata go tseba pheletšo ya ditaba tšeo.
Khutlotharo ya lerato mo pading ya mohuta wo e na le dielemente tše di latelago:
(a) yo a ratago, (b) yo a ratwago le (c) mapheko ao a senyago lerato leo, e lego
tlišwa ke mahlakore a mabedi a go fapana, e lego lehlakore la go loka (bothakga)
le lehlakore la go se loke (bošaedi). Lehlakore la go loka le amana le mediro ye
mebotse ya Tlhomogi, go swana le ge a ile a lweša go a alafiša bolwetši bja
di emela go se loke ka ge a rile go fihla Gauteng a thoma go phela bophelo bjo
bobe, bja go nwa mabjala, go gwerana le batho ba go se loke le go se sa
itlhompha. Mafelelong o ile a hwetša kotlo ya ditiro tša gagwe tša go se loke ka
ge a ile a amogwa bana ke Tlhomogi. Taba ye e ile ya mo kweša bohloko kudu
ka ge a ile a hlologela bana ba gagwe. O ile a thoma go itshola, a sokologa, le go
Ditiragalo tša kalotaba ye di thoma mo letlakaleng la 7 go fihla letlakaleng la 13.
bongaka ge nkabe mmagwe a na le tšhelete. Morena Mataboge o ile a tshepiša
Tlhomogi gore ge a ka tšwela pele go šoma gabotse, o tla fiwa thušo ya tšhelete
mongwe a raga yo mongwe ka seeta sa go ba le sepikiri ka fase, seo se ilego sa
ditiro tša gagwe tše botse e lebane le gore o ile a kwela moratiwa wa gagwe wa
pele, Lerole, bohloko bolwetšing bja kankere gomme a mo alafiša. Le ge a be a
Le ge Morweši a be a mo fetogetše, a iphile mabjala le maitshwaro a go se
tšwelela gabotse mafelelong ge ba ile ba boelana ka lethabo.
tšweleditše bjalo ka kgarebe ye botse kudu ya go tšwa lapeng la go ba le molao.
gagwe Tlhomogi. Tšeo ka moka di sentšwe ke maitshwaro a gagwe a mabe ge a
be a le Dube. Lerato la bona le tsenwe bogare ke kutollo ya ditaba tša Lerole.
Gauteng, Dube ga mogwera wa gagwe. Bošaedi bja gagwe e bile go ya lapeng
sebaka seo. Mafelelong Morweši o ile a ba le tlhologelo ye kgolo go bana, ka ge
a be a ba amogilwe. A thoma go itshola, gomme morago a amogelwa gape ka
thekga Tlhomogi ka dinako tše ntši e le ge a gopola gore o tla tla go yena ka
bolwetšing bja kankere. Morweši o ile a kwa bohloko kudu gomme a bona
gore go kaone a tloge pele a tlo rakwa bjalo ka mpša. Go sepela ga Morweši
go ile gwa mo thabiša kudu ka ge a ile a bona gore bjalo sebaka ke sa Lerole.
O lekile ka maatla go laetša Tlhomogi gore ga go bohlokwa gore a ntšhe
magadi a go nyala Lerole, ka ge a šetše a mo diretše mo gontši. Taba ya go
bobotse bja gagwe. O be a rata go tlontlolla Tlhomogi ge a be a tlile go
Morweši, ke ka mo a ilego a ba a mo felegetša ga masetrata ka letšatši la
letlakaleng la 128. Mo pading ye ya Motuku, ditiragalo tša gona di tšweletšwa ke
Moanegwa yo a ratago, e lego Tlhomogi, o emela lehlakore la go loka ka ge a
o na le lerato. Go laetša potego ya gagwe le kwelobohloko o ile a alafiša Lerole
bolwetšing bja kankere le ge ba be ba se sa ratana. O lekile ka maatla go buša
be a ilo bona bana.
gomme yena a mo hlokomologa le go mo nyefodiša ka bagwera ba gagwe ba go
amogela. Taba ye e kgonthišwa ke ge Tlhomogi a sa hwe matwa le ge a humana
gagwe. Le ge a ile a bitšwa bošego gore a tlo tšea mosadi wa gagwe yo a bego
nakong ya ge a be a le holong ya motantsho. Masogana ao a bonagetše a
ja leonyane ka ge a be a na le kgahlego ya go bolela le Morweši ka tša lerato.
sefofaneng, Tlhomogi o be a ile le megopolo kudu ka taba yeo. O be a tloga a sa
rwale bana a lebe Dube, Tlhomogi o ile a mo šala morago, e le ge a nyaka go
ebile ba mo potapotile, ebile a thomile go nwa bjala. Bagwera ba gawe, e lego bo
gammogo le bagwera ba gagwe ba ile ba kgopišwa ke ditaba tša lengwalo leo.
be a ineetše bjala kudu ebile go itaetša gore ga a sa hlokomela bana ka
tshwanelo. Maitshwaro a go se loke a Morweši a tšwela pele go fihlela ge a tla re
le Tlhomogi gomme a tšwela pele ka go itshwara gampe go fihlela ge a tla topša
be a mo nyaletše fela gore a hweletše Lerole thušo go tatagwe. O be a sa nyake
go tlo rakwa bjalo ka mpša, ke ka fao a tlogilego pele seo se direga. Taba ya
Thandi o be a mo fa thekgo yeo e sa lokago. Ka tsela yeo Morweši a thoma go
Maitshwaro a go se loke a Morweši a tšwetše pele go fihlela ge a tla hwetšwa ke
Mekgwa ya go se loke ye ya Morweši ga e amogelege gomme mmadi ga a
bophelo bja gagwe bja go se loke.
Ka lebaka la go hlologela bana kudu, Morweši o ile a tlelwa ke boitsholo gomme
o tla kgona go bona bana ge ba tlile ntlong ya bona ya Boikhutšong. Ka ge
tšeo di amana le thulano ya mafelelo. Sehloa se lebane le kotlo ye bohloko yeo
ya go fediša ngangego yeo e bego e le gona. Ka ge Tlhomogi a ile a amogelwa
bookelong bja Philadelphia, o be a hlokometšwe ke Morweši le ge yena a be a
diswantšho tšeo di bego di tlogetšwe malaong a gagwe gore o be a hlokomelwa
go bona ka moka, e lego, Tlhomogi, Morweši, Tsheko le Mmatsheko.
yona go anegwa ka merero ye mebedi ya go fapana, e lego (a) morero wa ditaba
Diteng tša tšona di a swana ka ge di bopilwe ka khutlotharo ya lerato, e lego:
Motheo wo mogolo wa dikanegelo tše pedi tše, e lego ya Tsebe le ya Motuku ke
ga dikgopolo tša go loka le tša go se loke. Go na le baanegwa bao ba emelago
dikgopolo tša go loka go swana le Tlhomogi mo kanegelong ya Motuku, le
itswalanya le bona, mafelelong ba na le maitshwaro a bošaedi. Bohlokwa bja
morero wa ditaba tša lerato le morero wa ditaba tša boitshwaro. Ka go realo,
taba ye e bontšha gore mo go tšona dikanegelo tše, Motuku le Tsebe ba
tšweleditše dielemente tša khutlotharo ya lerato ka tshwanelo, e lego (a) yo a
la nnete ebile le bonagala go tloga mathomong go fihla mafelelong. Ka ge lerato
tshwarelo ba boelana ka lerato le bona gomme go ba poelano e lego lethabo
ka moka tše nne tše tshekatsheko ye e theilwego godimo ga tšona.
Kgaolo ye, e arogantšhitšwe ka dikarolo tše nne, e lego matseno, maikemišetšo,
Mo matsenong, go hlokomedišwa polelo ya Cuddon (1977:758) ge a re
mengwe sengwalong se tee. Le ge go le bjalo, lerato le be le šomišwa bjalo ka
ga ditaba tša lerato, go lebeletšwe dipadi tše pedi, e lego Noto-ya-Masogana
nyakišišo ye ka gobane yona e nepišitše go tswakanywa ga morero wa lerato le
Go tšwela pele go lekodišitšwe mekgwa ye meraro ya nyakišiša, e lego mokgwa
se be se bonagale gabotse, mola go hlatholla gona go amana le kwešišo ye e
le go se loke go go kgathago tema ya go hloka karogano ya baratani, gomme
Kanegelorato e na le dielemente tše tharo, e lego (a) yo a ratago, (b) yo a
gore baanegwa ba arogane. Ka ge lerato la bona le tiile, ba feleletša ba boelana
Thulano ye e magareng ga go loka le go se loke.
phegelelo ya go bala go iša pele ka ge a nyaka go tseba pheletšo ya baanegwa.
tšwelelago merero ye mebedi, yeo e lego (a) morero wa lerato le (b) morero wa
e lego (a) yo a ratago, (b) yo a ratwago le (c) mapheko ao a senyago lerato. Mo
kanegelong ye, Lesibana ke yena yo a ratago gomme Mamahlo ke yena yo a
ratwago, gomme mmadi o ikgweranya le yena(Mamahlo) ka lebaka la go loka ga
gagwe. Moanegwa yo a ratago, e lego Lesibana, o dira ditiro tša go se loke.
Ditiro tšeo tša go se loke, ke ona mapheko oa a paledišago lerato la bona go
ge a tšwela pele a dira go se loke. Kotlo yeo e tšwelelago morago ga ditiro tša go
se loke ke yona ye e fago mmadi phišegelo ya go balela pele e le ge a rata go
bona pheletšo ya gagwe (moanegwa wa go dira tša go se loke).
Go laeditšwe gape le gore pheletšong ya moanegwa yoo wa go dira tša go se
Poelano ye e ithekgile kudu mo tabeng ya lerato la nnete leo le lego gona gareng
Diteng tša kanegelo ye le tšona di na le khutlotharo ya lerato. Lerato magareng
ga a ka a lahlegelwa ke tshepo go lerato la bona. O godišitše mafahla a bona ka
ge Morweši a amana le ditiro tša go se loke. O rile go palelwa ke tša lefase, a
thoma go ikgweranya le mediro ya go loka gomme a amogelwa.
Ka go realo, maatlakgogedi a kanegelo ye a tlišwa ke ditiro tša go se loke tša
Morweši. Le ge Morweši a sa dire tša go loka, mmadi o itswalanya le yena ka ge
Kgaolo ye, e tšwetša pele bonnete bja karogano ya baratani ka lebaka la go se
loke, kotlo yeo e tlelago Morweši(wa go dira go se loke), e hlola boitsholo bjo bo
wo ka go bontšha kwano magareng ga Morweši (1969) le Noto-ya-Masogana
Bibliokrafi ya lengwalonyakišišo le, e arogantšwe ka dikarolo tše tharo, e lego (a)