Polanete Yeo e Nago le Bophelo
BOKGOBAPUKU BJA INTHANETENG
GO YA KA DINAGA
LEFASENG KA MOKA
IKGOKAGANYE LE RENA
Tše di latelago
Ke Mang yo a di Hlamilego Pele?
Dihlatse tša Jehofa
DILO TŠE DI LEGO GONA
Na Dilo tše di Phelago di Bopilwe?
Bophelo lefaseng bo be bo ka se be gona ge nkabe e se ka tatelano ya seo go thwego ke ditiragalo tšeo di itiragaletšego feela ka nako e tee, gomme tše dingwe tša tšona di be di sa tsebje goba di sa kwešišwe gabotse go ba go fihla lekgolong la bo-20 la nywaga. Ditiragalo tšeo di akaretša tše di latelago:
Medikologo ya tlhago yeo e tlaleletšago le go hlwekiša moya wa lefase le mothopo wa lona wa meetse
Ge o dutše o hlahloba dihlogo tše ka go latelana, ipotšiše gore: ‘Na dibopego tša lefase e fo ba dilo tšeo di bilego gona ka mohlolo goba tšeo di bopilwego ka morero?’
Sa mathomo, “motse” wa rena goba tshepedišo ya setšatši o beilwe lefelong leo le swanetšego molalatlading wa dinaledi wa Milky Way—ga se wa batamela kudu bogareng bja wona e bile ga o kgole kudu le wona. Lefelo le leo borathutamahlale ba le bitšago “lefelo leo le dulegago,” le na le metswako e swanetšego ya dikhemikhale yeo e nyakegago bakeng sa go thekga bophelo. Dikhemikhale tše di hwetšagala ka sewelo ka ntle ga molalatladi wa dinaledi gomme ka gare ga wona, go kotsi kudu ka gobane go atile mahlasedi ao a ka bolayago gotee le dilo tše dingwe. Makasine wa Scientific American o re: “Re dula lefelong leo le phalago a mangwe ka moka.”1
Ka nako e swanago, letšatši ke “mothopo wa matla” wo o phethagetšego. Ga le šišinyege, ke la bogolo bjo bo swanetšego gomme le tšweletša matla a lekanego. Ga le bitšwe “naledi e kgethegilego” ka phošo.2
Go sekama le go dikologa ga lefase mo go phethagetšego: Go sekama ga lefase ka di-degree tše ka bago 23,4 ke gona go bakago modikologo wa dihla tša ngwaga, go lekalekanya dithempheretšha e bile go dira gore go be le tlelaemete e sa swanego mafelong a mantši kudu. Puku ya Rare Earth—Why Complex Life Is Uncommon in the Universe e re: “Mothaladi o sa bonagalego wo o sekamišago polanete ya rena o bonala o ‘swanela tlwaa’ bakeng sa bophelo.”3
Sebakabaka ke lefelo le kotsi moo mahlasedi a bolayago a hwetšagalago gona gomme maswika ao a bitšwago di-meteoroid ke a lego kotsi ka dinako tšohle. Lega go le bjalo, polanete ya rena e talalerata e bonagala e kgona go phatša ka gare ga seo go thwego ke bothuntšhetšo bja melalatladi ya dinaledi ka ntle le go ntšhwa kotsi. Ka baka la’ng? Ka gobane lefase le šireleditšwe ka ditlhamo tše di makatšago—tikologo ya matlakgogedi e matla le lefaufau leo le hlamilwego gabotse.
Sešireletši sa lefase seo se nago le matlakgogedi seo se sa bonagalego
Na ke ka mohlolo ge polanete ya rena e šireleditšwe ka dišireletši tše pedi tše matla?
Go Mpshafatša mo go Phethagetšego!
Ngwaga le ngwaga batho ka thekinolotši ya bona ka moka yeo e tšwetšego pele, ba tšweletša ditone tšeo di sa balegego tša ditšhila tše di nago le mpholo tšeo di sa mpshafatšegego. Lega go le bjalo, lefase le mpshafatša ditšhila ka moka tša lona ka mo go phethagetšego, le diriša ditsela tše bohlale tša go di fetoša ka dikhemikhale.
O nagana gore ditshepedišo tša lefase tša go mpshafatša dilo di bile gona bjang? M. A. Corey yo e lego mongwadi wa tša bodumedi le tša thutamahlale o re: “Ge e ba tshepedišo ya Lefase ya tswalano ya diphedi le tikologo ya tšona e bile gona ka mohlolo feela, gona e be e ka se kgone go fihlelela boemo bjo bja kwano e phethagetšego ya tikologo.”5 Na o dumelelana le phetho ya gagwe?
Na o nagana gore dibopego tša lefase ke dilo tšeo di bopilwego ka morero? Ge e ba go le bjalo, ke efe ya dintlha tšeo di lego ka mo godimo yeo o hwetšago e go kgodiša kudu?
Ga go na yo a tsebago gore go na le mehuta e mekae ya diphedi mo lefaseng. Dikakanyetšo di fapana ka go bontšha gore go na le mehuta e dimilione tše 2 go ya go tše 100.6 Bophelo bo nabile go fihla kae polaneteng ya rena?
Lefase: Go hweditšwe gore mobu wa digrama tše 100 feela o ka kgona go ba legae la mehuta e ka bago e 10 000 ya dipaketheria,7 re sa bolele ka palomoka ya ditwatši tšeo di hwetšwago go wona. Go hweditšwe mehuta e mengwe ya diphedi mo e nyakilego go ba bokgoleng bja dikhilomithara tše tharo ka tlase ga lefase!8
Meetse: Mawatle e sa dutše e le ao a makatšago kudu ka gobane gore borathutamahlale ba ithute madiba a ona, gantši ba swanelwa ke go diriša didirišwa tša thekinolotši tšeo di bitšago kudu. Gaešita le mebotwana ya khorale yeo e tsenegago go fihla bokgoleng bjo itšego gomme ya hlahlobišišwa, e ka ba e na le mehuta e dimilione ya diphedi tšeo di sa tsebjego.
Na mehutahuta ye e makatšago ya diphedi e bile gona ka mohlolo? Ba bantši ba tla dumelelana le sereti seo se ngwadilego ka gore: “Mediro ya gago ke e mentši gakaakang, wena Jehofa! Ka moka ga yona o e dirile ka bohlale. Lefase le tletše dilo tšeo o di tšweleditšego.” *—Psalme 104:24.
Kamoo Bophelo bo Thomilego ka Gona​—⁠Dipotšišo tše Pedi Tšeo di Swanetšego go Botšišwa
Itirele phetho ya ge e ba dikarabo tšeo tlhagelelo e di neago mabapi le kamoo bophelo bo thomilego ka gona e le tšeo di go kgotsofatšago.
Na Polanete ya Rena e Bile Gona ka Morero?
Didirišwa tša go ithuta Beibele
Dikgatišo tše di Lego Gona
Tirelo ya Rena ya Mmušo
Ditaba go ya ka Dinaga
Tša Molao go ya ka Dinaga
Dipotšišo Tšeo di Botšišwago Kudu ka Dihlatse tša Jehofa
Mediro ya Dihlatse tša Jehofa
Ntšha Moneelo wa go Thekga Modiro wa Rena wa Lefase ka Bophara