11-10-03 Gaborone        Botswana    4-1 Lesotho
19- 6-04 Gaborone        Botswana    2-0 Malawi
3- 7-04 Gaborone        Botswana    0-1 Morocco
9-10-04 Gaborone        Botswana    2-1 Kenya
4- 6-05 Gaborone        Botswana    1-3 Tunisia Mabapi le Tshebeletso ya Sepolesa ya Afrika Borwa
Mabapi le Ditshebeletso tsa Sepolesa sa Masepala
1. Tshebeletso ya Sepolesa sa Afrika Borwa (SAPS)98
3. Khomishene ya Tshebeletso ya Setjhaba
Bukana ena e fupere tlhahisoleseding e mabapi le bodisa
(APCOF)) mme e hlalosa seabo sa IPID, le makalana a mang
a bodisa, mabapi le ho sebetsana le ditletlebo tse tswang
ka IPID se be le seabo sa bodisa ho netefatsa hore sepolesa se
phethahatsa mesebetsi ya sona ka tsela e molaong mme ya
e mabapi le ka moo o ka etsang tletlebo kgahlanong le SAPS
Tlhahisoleseding e eketsehileng mabapi le IPID le bodisa
Mabapi le Tshebeletso ya
Mabapi le Ditshebeletso tsa
wa Afrika Borwa le Molao wa Ditshebeletso tsa Sepolesa sa Afrika
Borwa wa 1995. Ha e balwa mmoho, e fa sepolesa matla a ho:
ditshebeletso tsa sepolesa tse sebetsang ka ho fapana le
ikarabella bakeng sa mefuta e latelang ya sepolesa:
phethahatsa molao. Sena se bolela hore diketso tsohle tsa
sepolesa di tlameha ho ba molaong mme di se kgetholle
kgahlanong le motho ofe kapa ofe ka lebaka lefe kapa lefe.
• phethahatso ya melao le melawana ya masepala; le
eo polokelong ya SAPS kapele ka moo ho ka kgonehang. Ka
tsela ena, MPS e hlokwa ho sebetsa ka tshebedisano le SAPS.
polokeho le tshireletso ya setjhaba sefe kapa sefe;
• ho netefatsa hore ditlokotsebe di tliswa molaong; le
Bodisa ba sepolesa ke eng?
ho latela melao e tshwanang le yona eo ba lokelang ho e
jwalo, molao wa Afrika Borwa o beha meedi maemong ao ka
ena e sireletsa ditokelo tsa babelaellwa, setjhaba le sepolesa.
matla a ka bolayang a sebediswe feela bakeng sa boitshireletso
tlhokofatso, ho etseng diketso tsa bobodu le ho sebedisa matla
hampe. Sepolesa hape se na le boikarabello ba ho tshwara
Ke eng se behang leihlo diketsong tsa sepolesa?
se sebeditse ka tsela e seng molaong kapa e sa amoheleheng,
Afrika Borwa e na le makalana a mmalwa a ka amohelang le ho
etsa diphuputso tse mabapi le boitshwaro bo sa amoheleng
Sepolesa sa Setjhaba le Tshebeletso ya Setjhaba (Bongodi ba
fana ka tlhahisoleseding e mabapi le makalana a nang le matla
Mmoho, makalana ana a sebetsa ho netefatsa hore baofisiri ba
molao, ho sebetsa ka tsela e sa utlwahaleng kapa e kgethollang
Haeba sepolesa se ‘ikarabella’, mme diketso tse seng molaong
le ho lokiswa ke makalana ana, sena se tla hodisa tshepo ya
Haeba motho a batla ho etsa tlelebo mabapi le boitshwaro
ba sepolesa, mme motho eo a ikutlwa a na le boitshepo
tletlebo eo, bobedi SAPS le MPS di na le ditheo tsa kahare tsa
1. Tshebeletso ya Sepolesa sa Afrika Borwa (SAPS)
SAPS e na le tsela ya yona ya boikarabello e ka sebetsanang
le ditletlebo kgahlanong le boitshwaro bo seng botle ba
kgahlanong le lona o batlang ho etsa tletlebo le sebetsang
sa nyewe ya tlolo ya molao, batletlebi hape ba ka atamela
kapa hofe ka lebaka la diketso tsa sepolesa, tshebediso ya
dithunya tsa mmuso ke lepolesa tshebetsong ya lona, peto,
SAPS ha e nke kgato ka tsela e lokelang le ka nako, motho
eo a ka ikopanya le Bongodi ba Setjhaba ba Sepolesa
le boitshwaro bo mahlonoko, jwalo ka tlhokofatso, dipolao
tsa sepolesa, peto kapa ho thunya ka sethunya sa mmuso ke
Dintlha tsa boikopanyo bakeng sa diteishene tsohle tsa
Ditletlebo hape di ka etswa ho moemedi wa setjhaba ya
Jwalo ka SAPS, MPS e na le tsela ya yona ya boikarabello e ka
sebetsanang le ditletlebo kgahlanong le boitshwaro bo seng
tlhekefetso kapa bobodu. Tshebetso ena e tshwana le ya SAPS:
leo tletlebo e entsweng kgahlanong le lona le sebetsang. Ho seng
mapolesa a MPS ha a etse diphuputso tsa ditlolo tsa molao).
kapa seteisheneng sa sepolesa se mabapi, ho sa kgonehe, ho
etswa ho makalana a kantle a boikarabello.
Dimasepala tse nang le ditshebeletso tsa sepolesa sa
ditoropokgolo, le dintlha tsa boikopanyo tsa tsona tse
amehang, di ka tsela e latelang:
Bakeng sa ditletlebo tse mabapi le boitshwaro bo seng
lebaka la ketso ya sepolesa, tshebediso ya sethunya ke
Bakeng sa ditletlebo tse mabapi le bobodu hara
Bakeng sa ditletlebo tse mabapi le phano ya
IPID e thehilwe ka 2012 ho nka sebaka sa Bolaodi bo Ikemetseng
tse atlehileng, tse ikemetseng le ho hloka leeme tsa boitshwaro
Ke mofuta ofe wa ditletlebo tse ka amohelwang ke IPID?
mahlonoko ka ho fetisisa tsa boitshwaro le botlokotsebe ba
sepolesa. Tsena di kenyeletsa:
• ho shwa ka lebaka la diketso tsa sepolesa;
mmuso ke lepolesa le mosebetsing;
• peto ya motho ofe kapa ofe ha motho eo a le polokelong ya
• tletlebo efe kapa efe ya tlhokofatso kapa kotlo kgahlanong le
Ditletlebo di ka hlahlelwa ke motho ka boyena, ka mohala, ka
lengolo kapa ka imeile Ofising efe kapa efe ya IPID. Foromo ya
Haeba motho a etsa tletlebo ka kotloloho ho sepolesa mabapi
nyewe o tla e rekota e le e ‘Kantle ho Matla’ mme a e fetisetse
ho mokgatlo kapa setheo se lokelang. Mosebetsi wa nyewe o
phetiso e entswe.
rekota tlhahisoleseding yohle e mabapi le tulo ya sebaka seo
sebakeng sa botlokotsebe, o tlameha:
• ho fumana dintlha tsa ditho tsa SAPS le MPS tse amehang
nka taolo ya sebaka seo;
• ho fumana tlhakisetso e mabapi le se etsahetseng sebakeng
ho etsa tlaleho ya ntho e nngwe le e nngwe le sebaka seo e
• ho netefatsa hore dintlha tsohle tsa bohlokwa le bopaki ba
tsona ya pele ke Setsi sa Direkoto tsa Botlokotsebe sa Lehae;
ho SAP13 Seteisheneng sa Sepolesa se nang le matla a
Saense ya Forensiki nakong ya dihora tse 48;
• ho etela dipaki tsohle tse sa tsebahatswang ho botsa
• ho etela beng ka mofu ho ba tsebisa ka ketsahalo le seabo
tlhahisoleseding efe kapa efe e ka thusang phuputsong.
kamora lefu ka letsatsi, nako le sebaka tse tsebahaditsweng
tsepamisa maikutlo hodima tsona;
• netefatsa hore dintlha tsohle tsa bohlokwa le bopaki ba
le tlaleho ya ngaka e hlahlobang setopo, a tlalehe sena ho
• a tlalehe le ho kenya faeleng dintlha tse feletseng tse mabapi
qeto mabapi le sephetho sa phuputso; le
• ho ngolla ba lelapa le batho ba amehang mangolo a mabapi
le kgatelopele ya kamehla.
Jwale haeba tletlebo ya ka e le mabapi le dikgoka tsa
lebeletsweng nakong ya matsatsi a 90. Ha a phethela phuputso
ka tlaleho ya nakwana, dikgothaletso di ka etswa ho SAPS.
• Moo diketso tsa boitshwaro bo sa lokelang/botlokotsebe di
bookamedi bo e fetisitseng se sa kgona ho fumanwa.
Haeba tletlebo e le ya dikgoka tsa thobalano, mosebetsi wa
Ke tla tsebiswa jwang mabapi le kgatelopele
• ho netefatsa hore khiti ya tlhekefetso ya tsa thobalano e a
• ho netefatsa boikamahanyo le Ditlhoko tsa Sehlomathiso sa
Molao wa Ditlolo tsa Molao tsa Thobalano le Dinyewe tse
Mabapi le taelo efe kapa efe e boemong ba naha ya SAPS e
mabapi le peto.
Mangolo a kgatelopele a tla fetiswa kgwedi le kgwedi mabapi
a tla ngolwa dikgweding tse ding le tse ding tse tharo kapa ha
ho na le phetoho boemong ba nyewe eo.
Tlhahisoleseding e eketsehileng e mabapi le mokgwatshebetso wa
mme khopi ya bukana ya IPID e tekang matla a yona e fumaneha ka
Borwa ka ho hodisa tlhompho ya, phethahatso ya, le tshireletso
ya ditokelo tsa botho tsa motho le setjhaba se seng le se seng
phethahatso ya ditokelo tsa botho, ho kenyeletswa mabapi le
lokelang moo ditokelo tsa botho di hataketsweng.
Ke mofuta ofe wa ditletlebo tse ka amohelwang ke SAHRC?
Ditlelebo tse mabapi le dikgatakelo tsa ditokelo tsa botho di
sireleditsweng ke Molaotheo wa Afrika Borwa. Ditokelo tsa
tshireletso le molemo wa molao, mme SAPS le MPS ha di
a dumellwa ho kgetholla kgahlanong le motho ka mabaka
morabe, bong, tshekamelo ya bong, boimana, boemo
ba tsa lenyalo, setso kapa motheo wa botjhaba, mmala,
tshekamelo ya tsa thobalano, dilemo, bokowa, bodumedi,
mehopolo, tumelo, dintlha, puo kapa tswalo.
Seriti sa botho: Ho tshwarwa ka mokgwa o nang le seriti, ho
Bophelo: Ho se amohuwe bophelo ka tsela e seng molaong.
tse mabapi le tokelo ya bophelo di tlameha ho etswa ho IPID
mohatong wa pele.
Tokoloho le tshireletseho ya motho: Tokelo ya ho se tshwarwe
kapa ho kwallwa ka lebaka le seng molaong kapa le
ho tshwarwa ntle le nyewe, tlhokofatso, kapa ho fuwa kotlo e
Sephiri: Sepolesa se tlameha ho ba le lebaka le molaong la
sa dikgokahano tsa motho.
nehelana ka lengolo la boipelaetso, mme ho na le dithibelo
mabapi le tshebediso ya matla ke SAPS le MPS kgahlanong le
baipelaetsi ba ipelaetsang ka kgotso mme ba sa hlomelang.
ditokelo tsa botho di ka etswa ho SAHRC ka tsela ya webosaete:
3. Khomishene ya Tshebeletso ya Setjhaba (PSC)
Ke mofuta ofe wa ditletlebo tse ka amohelwang ke PSC?
kapa le amohelang, mpho kapa molemo (tseo ka tlwaelo di
a amanang le boemo ba bona bo kgethehileng ba matla le
kgato mabapi le phuputso kapa ho tshwara (kapa ho dumela ho
se nke kgato mabapi le tlolo ya molao ya botlokotsebe), ho lokolla
mothong ya tshwerweng, kapa ho sireletsa kgwebo kapa diketso
tse seng molaong.
Bongodi ba Setjhaba ba tsa Sepolesa ke mang?
Profensi e nngwe le e nngwe e na le Bongodi ba Setjhaba ba
Ke mofuta ofe wa ditletlebo tseo Bongodi ba Setjhaba ba tsa
ya sepolesa, e kenyeletsang ditletlebo tse mabapi le ho
haeba sepolesa se sa ikamahanye le ditlhoko tsa Molao wa
ka tsela e lokelang. Setheo sa Bongodi se ka fuputsa
Setjhaba ba tsa Sepolesa: Nka fumana tlhahisoleseding e
Ditletlebo di ka etswa ka tsela ya webosaete ya PSC