I mhaka leyi tivekeka sweswi leswaku tiko ra hina, ku fana na yan'wana emisaveni hinkwayo, ri le ka nkarhi wa ku tikeriwa swinene hi tlhelo ra swa ikhonomi. Nkarhi wa ku tikeriwa ka tiko i rito lerintshwa leri tivekaka ngopfu sweswi na hi ndlela yin'we kumbe yin'wana hinkwerhu ha khumbhiwa hi xihumelelo lexi.
Tanihi loko hi ya emahlweni hi hlupheka hi mpfilumpfilu lowu wa ikhonomi, lowu lavaka leswaku hi va hi hlayisekile hi tlhelo ra swa mali, hofisi ya mina yi ya emahlweni yi tirhana na swivilelo swa mali ya mpfuneto ya vanhu lavakulu leyi nga yimisiwa. Vapfuniwa va mali leyi ya mpfuneto i vaaki lavakulu, lava nga exikarhi ka mintlawa leyi pfumalaka vusirheleri etikweni ra hina naswona va tshamaka va hanya evuswetini.
Nandzu wun'wana wa mali ya mpfuneto leyi nga yimisiwa hi lowu wa Vho Mphephu lava ngana vukhale bya malembe ya 86 va le ka xifundzhankulu xa Limpopo , lava mali ya vona ya mpfuneto yi nga yimisiwa ku ringana malembe manharhu hi ku ehleketeleriwa ku va va tirhisa nomboro ya pasi yo fana naya munhu un'wana wa le ka Xifundzhankulu xa Free State.
Hi ku landza ku nghenelela ka hofisi ya mina, mali ya mpfuneto ya phenxeni ya Vho Mphephu yi tlheriseriwile endzhaku naswona va kumile mali ya nhlengo wa nsalo hi xitalo. Ndzi tlhele ndzi ya emahlweni ndzi bumabumela leswaku Ejensi ya Vuhlayiseki bya Vanhu ya Afrika Dzonga, eLimpopo, yi thola ntlawa wo tirha ku lavisisa mhaka ya mali ya mpfuneto leyi nga yimisiwa, hikwalaho ka ku ehleketeleriwa ku vanhu va avelana tinomboro ta mapasi to fana tanihi leswi swi langutekaka swi ri xiphiqo lexi tshamaka xi karhi xi humelela. Ku simekiwa ka swibumabumelo leswi ku ta kambisisiwa.
Loko mfumo wu endlile mafambiselo ya kahle mayelana na vukona bya tindlu ta nxavo wa le hansi eka lava nga evuswetini eka malembe layo tala, ka ha rina mintlhontlho eka xiyimo xexo. Hofisi ya mina sweswi yi lavisisile xivilelo hi vatshami va le ka Xiyenge xa R na S eLebowakgomo, ehenhla ka Ndzawulo ya Mfumo wa Miganga na Tindlu ya le Limpopo, hi ku tsandzeka ku aka na ku heta tindlu ta RDP ta vaaki.
Swibumabumelo ku suka eka hofisi ya mina a swiri leswaku Ndzawulo yi fanele yi aka na ku hetisa tindlu ta vapfuniwa hinkwavo lava swikombelo swa vona swi nga nyikiwa mpfumelelo. Hi ku ngetelela, mintsengo ya swipfuno leyi sweswi yi nga kona yi fanele yi tirhisiwa ku pfuna vamangali tanihi leswi minxavo ya minchumu yo aka yi nga tlakuka hi malembe.
Ku vika vugevenga swi ta vanga leswaku vaakatiko va hlayiseka loko hofisi ya mina yi lavisisile xivilelo hi munhu loyi a tivisaka maphorisa ehenhla ka Mintirho ya Maphorisa ya Afrika Dzonga (SAPS) hi ku tsandzeka ku xixima leswi va nga tiboha ku hakela R75 endzhaku ka ku nyika mahungu laya nga yisa eka ku khomiwa na ku bohiwa eka nandzu wa phangha. Endzhaku ka ndzavisiso lowu, ndzi bumabumerile leswaku SAPS yi hakela mumangali hakelo hinkwayo hi xitalo tanihi leswi yi nga tshembhisiwa na leswaku nkarhi lowu taka, SAPS yi xixima ku hakela tihakelo laha switshembhiso swi nga endliwa.
U komberiwa kuta emahlweni na swivilelo swa wena, hofisi ya mina yi le ka tindhawu to hambana hambana ta tiko naswona hi tlhela hi vana nomboro ya mahala, 0800 11 20 40 leyi u nga yi tirhisaka ku endla swivilelo. Hi langutele kuva na vuxaka bya ntirhisano na wena ku tiyisisa vumbiwa bya hina bya xidimokirasi.