Se ke tshenko ya kakaretšo ka ga mokgwa wo setšo sa thuto ya dithokelo tša batho se tsenego ka go Afrka Borwa. Ka kwešišo go tšwa go ditokomane tša boditšhabatšhaba le tša retšene, ditokelo tša batho di swanetše go lotwa mohlala go tšwa ntle le ka gare. Le ge e le gore go na le diemapele ka ga dithuto , ka lebaka la gore ditlhalošo tša kwešišo ya ditokelo tsa batho di amogelwa la mathomo ka mono Afrika Borwa, go tla fatollwa ditokomane tša boditšhabatšhaba, retšene le tša bosetšhaba ka go Kgaolo ye.
Bohlokotsebe bjo batho ba ilego ba hlokofatšwa ka bjona nakong ya Ntwa ya Bobedi ya Lefase bo dirile gore Ditšhaba tšeo di Kopanego di tšee sephetho sa go ipofa go hlokomela ditokelo tša batho, Mokgatlo wo o thomile ka1946 ge Lekgotla la Dinaga tšeo di Kopanego di hlama Tšhata ya Dinaga tšeo di Kopanego. Lentšu la pele la tlhalošo le netefatditše "go kgolelwa ka go ditokelo tša batho tša motheo, ka go tlhomphego le mohola wa batho, ka go ditokelo tšeo di lekalekanego tša banna le basadi."
Afrika Borwa bjalo ka nagaleloko e bapetše karolo ya ka pele ka go Tšhata ye ka lebaka la gore Tonakgolo ya yona, Mokgenerale Smuts, o thadile Tšhata ye. Dintlha tša Tšhata, magareng ga tše dingwe, di tlama Ditšhaba tšeo di Kopanego go godiša tlhompho ya lefase ya go hlokomela ditokelo tša batho le tokologo ya motheo ya batho bohle ntle le phapano ya morafe, bong, polelo goba tumelo.
Go ya ka dintlha 56, go be go letetšwe gore dinagamaloko ka moka di tla obamela tokomane. E fela, go ile gwa bonagala ka pele morag ga moo gore Afrika Borwa e ile ya tšweela pele go gataka ditokelo tša batho.
Moya woo o be o beilwe godimo ga ntlha 2.7 ya Tšhata yeo e thibelago go tsenwa gare ke Mokgatlo Kopano ya Kakaretšo ka go "merero ya selegae" yeo e bonwago bjalo ka yeo e fago tumelelo ya kgatako ya ditokelo tša batho. Kgethollo ya Afrika Borwa ya semorafe e be e tšwile tseleng ya dinyakwa tša Tšhata, ke ka fao, ka 1982 Dinaga tšeo di Kopanego di ile tša tšea sephetho sa go tloša dikgokagano tša setipolomate le Afrika Borwa.
Ntlha ya 2.7 e hlotše kgohlano magareng ga ditokelo tša batho le tlamego ya seo go dinagamaloko, ka ge e be e hlaloša gore, ga go selo seo se lego ka gare ga Tšhata se tlago fa Dinaga tšeo di Kopanego maatla a go tsena gare ka go merero yeo e lego ka tlase ga bolaodi bja selegae ka go naga e fe goba e fe, goba go ka nyaka gore maloko a hlagiše ditatamente tša merero ka tlase ga tšhata yeo, fela seo se ka se kgoreletše kgopelo ya tiragatšo ya magato ka tlase ga Kgaolo ya V11.
Go sa kgathatšege makowa a yona Tšhata e bapetše karolo ye bohlokwa ka go tšweletšo le kagoleswa ya ditokelo, ditlwaedi le maemo a batho ba ditšhabatšhaba. Go fa mohlala, ditho tšeo di fapanego di ile tša hlangwa ka tlase ga bolaodi bja Dinaga tšeo di Kopanego, go phethagatša dikgapeletšo tša Tšhata. Magato ao a be a le ka mokgwa wa boikano goba dikwano. Tša ka pele ga Dikwano di be di na le mekgwa yeo e bulegilego ya go netefatša semolao sa dikwano tšeo. Tokomane ya mathomo yeo e amogetšwego ka 1948 e le Tsebagatšo ya Ditokelo tša Batho Ba Lefase. Tokomane e amogetšwe ke dinagamaloko tše 48 godimo ga tše 56, ka gobane dinagamaloko tše 8 go akaretšwa le Afrika Borwa di ile tša ikgetholla. Go le bjalo, tokomane yeo e ile ya fihlelela kamogelo ye kgolo selegaeng le go boditšhabatšhaba bjalo setlabelo seo se beago maemo. Gape e ile ya bntšha tiragatšo ya dikakanyo tša Dinaga tšeo di Kopanego ka ga boikano. Kakanyo ye e bontšhwa ka go memorantamo wo o kwalakwaditšwego ka tshwanelo wo o hwetšwago dikantorong tša Merero ya tša Molao ka go hlaloša gore "ka go ela hloko tlhomphego ye kgolo le bohlokwa bja boikano, e na le khuetšo e kgolo go legatong la ditho tšeo di e amogelago, tetelo ye kgolo ya gore maloko a ditšhaba tša biditšhabatšhaba di tla e obamela. Ka fao, tiragatšo ya mmušo e amogela tetelo yeo ga nnyane ga nnyane, tsebagatšo e ka re ka setlwaedi ya amogelwa ka go bea melawana yeo e bofago mebušo. Go kgontšha bosemolao bja Boikano bja Lefase go Ditokelo tša Batho, Kwano ya Boditšhabatšhaba ka ga Ditokelo tša batho tša Bophelo le Sepolotiki ga mmogo le Kwano ka ga Ditokelo tša Ekonomi, Leago le Setšo di ile tša tšewa ke Dinaga tšeo di Kopanego ka maikemišetšo a go fetolela go se tlame ga boikano ka go setlwadi seo se bofago se se bitšwago "Molaokakanywa wa Boditšhabatšhaba wa Ditokelo".
Tšhireletšo ya go ya pele ya ditokelo tša batho e ile ya diragatšwa ke tšweletšo ya ditokomane tša retšwene bjalo ka Kwano ya Yuropa ka 1950 ya tšhireletšo ya ditokelo tša batho le tokologo ya motheo. Diteng tša Kwano ya Yuropa di ile tša amogelwa ka mono Afrika Borwa la mathomo ka go Molaokakanywa wa Ditokelo wa Bophuthatswana. E fela kakanyo yeo e ile ya ganetšwa ke mmušo wa peleng wa Afrika Borwa wo o bego o na le taolo ka kakaretšo ya dinagamagae.
Go tŠwa go kahlaahlo ya ka godimo go molaleng gore setšo sa ditokelo tša batho di ile tša swanelwa ke go godišwa go ya ka ditlhalošo tša Tšhata ya Dinaga tšeo di Kopanego. Go fa mohlala ntlha ya 56 e hlaloša gore maloko a ikana go tšea magato ao a kopanetšwego goba a ka thoko go šomišana le mokgatlo go fihlelela maikemišetšo ao a beilwego ka go ntlha ya 55. Ka mono Afrika Borwa, tšweletšo ya ditokeo tša baho e ile ya thibelwa ke tshepetšo ya taolo ya bokoloniale, ke ka fao Dinaga tšeo di Kopanego di ilego tša re mathomong tša palelwa mo tekong ya tšona ya go rotloetša naga ye go fetola melaotshepetšo ya yona ya khethollo ya mmala go fihlela e emiša tšhomišanommogo le yona ka 1882. Nakong yeo, setšo sa ditokelo tša batho se ile sa kgona go tsenelela ka gare ga Afrika ge Mokgatlo wa Kopano ya Afrika o dira Tšhata ya Afrika ka 1961.
Le ge e le gore tshepetšo e diegile mengwaga ye 20, magareng ga dithalwa tša mathomo, kamogelo ya tokomane ka 1981 bjalo ka tšhata ya Banjul e ile ya ba katlego ye kgolo ya kamogelo ya mokgatlo wa ditokelo tša batho ka mono Afrika. Ntlha yeo e bonagalago kudu ya tokomane e be e le kamogelo ya"ditokelo tša batho" tšeo di bontšhago kgolo ya tlhalošo ya ditokelo tša batho. Seo se gatelelwa ka go lentšu la pele la tlhalošo mo go bolelwago ka ga boikano bjo bo dirilwego ke dinagamaloko go "fihlelela bophelo bjo bo kaone bja batho ba Afrika." Legato le file Afrika Borwa hlobaboroko ka ge yona e be e ngangabala go fa batho tšhireletšego ya ditokelo.. Tabakgolo e be e le go hlakantša ditokelo tšeo di hlalošwago ka go tšhata ya Afrika le ditokelo tša batho tšeo di etišwago pele ke ditokomane tša boditšhabatšhaba. Go ile gwa bonagala, ka fao, gore Afrika Borwa e swanetše go šomišanammogo ka go amogela ditokelo tša batho pele ga go diragatša Tšhata ya Afrika ka mono Afrika Borwa.
Bothatha bjo bo ile bja napa bja aparelwa ke Mokgatlo wa Baemedi ba Molao ba Ditokelo tša Batho, wo o hlamilwego ka mono Afrika Borwa ka 1979. Maikemišetšo a magolo a wona e be e le go godiša le go matlafatša titokelo tša batho, go a karetšwa le taolo ya molao le taolotshepetšo ya toka le tšhireletšo ya ditokologo tša motheo go ya ka Tsebagatšo ya Ditokelo tša Batho Lefaseng. Ka 1987, bolaodi bja nako ka moka bo ile bja hlangwa go kwalakwatša dihlohleletšo tša tšhireletšo le tiragatšo ya ditokelo tša motheo. Sehlopha se se ile sa ba le khuetšo ye kgolo ka mono Afrika Borwa mo e lego gore go be go ka se kgonege go efoga tlhamoleswa ya molaotheo mo mabakeng a tšhireletšo ya ditokelo tša batho.
Pele ga Molaotheo wa Motšwaoswere wa 1993, kgatelelo ya kamogelo le tšhireletšo ya ditokelo tša batho ka mono Afrika Borwa e be e tsenywa ka ditokomane tša boditšhabatšhaba, retšene le bosetšhaba. Tšona ke: Tšhata ya Dinaga tšeo di Kopanego, Tsebagatšo ya Ditokelo tša Batlo Lefaseng, Tšhata ya Afrika, Tšhata ya Kopano ya Ditšhaba tša Afrika le dikwalakwatšo tša hlohleletšo tša thuto tšeo di bego di etwa pele ke Mokgatlo wa Baemedi ba Molao ba Ditokelo tša Batho. Kgatelelo ya boditšhabatšhaba ya kabagano, seo se ra tlošo ya mmušo wa khethollo, e hlotše go tsela ya tlhamoleswa ya molaotheo yeo e ilego ya hlola palamente ya mahlakore a mararo ka 1983. Seo se be se bontšha maswao a mathomo a go wa ga lebaka la kgahlanong le ditokelo tša batho. Ka fao, ka 1987, Bophuthatswana bo ile bja leka go tsenya tirišong Molaokakanywa wa Ditokelo ka mono Afrika Borwa. Afrika Borwa e ile ya lemoga bjale gore kgatelelo e ka se ke ya netefatša maemo a yona le taolo. Ka fao ya thoma go nyaka mehlala ya melaotheo yeo e tlago akaretša kamogelo le tšhireletšo ya ditokelo tša batho. Ka fao, ka 1986, Letona la tša Toka, (Cootze JH), o ile a thwala Khomišene ya Molao wa Afrika Borwa go dira dinyakišišo tša tšhireletšego ya ditokelo tša batho. Mo nakong yeo, sehlopha sa baemedi ba molao sa kgahlanong le kgatelelo (Mokgatlo wa Bosetšhaba wa Temokerasi wa Baemedi ba Molao) ba ile ba lemoga gore ba šišintše kagoleswa molaotheo fela Molaotshepetšo wa Bosetšhaba ga wa e la hloko dikganyogo tša batho mme ba hlohleletša Khomišene ya Molao wa Afrika Borwa go akaretša tše dingwe tša ditlhalošo tša Tšhata ya Tokologo le Tšhata ya Banjul.
Kgopolokakanyo ya go amogela tšhireletšo ya ditokelo tša batho e fihlile hlohlolong morago ga polelo yeo e ilego ya tuma ya Moporesitente De Klerk (Moporesitente wa mafelelo wa lebaka la kgethollo). O ile a re, mmušo o amogela mokgwa wa kamogelo ya ditokelo le tšhireletšo ya tša motheo tša batho tšeo e lego motheo wa molaotheo wa bontši bja ditemokerasi tša bodikela: Re amogela gape, gore mokgwa wa gagwe wa tiragašo wa go šireletša ditokelo tše o ka gare ga tsebagatšo ya ditokelo tšeo di amogelwago ke boahlodi bjo bo ikemetšego. O tšwetše pele go rotloetša Khomišene ya Molao wa ba Baso go hlagiša pego ya mafelelo ka ga Molaokakanywa wa Ditokelo wo o šišintšwego.
Ka fao, ditokelo tša batho di ile tša ba tša amogelwa mafelelong, tša šireletšwa e bile tša diragatšwa ka mono Afrika Borwa, mme tša akaretšwa ka gare ga Molaotheo go tloga ka 1993. Ka go Molaotheo wa ga bjale, karolo ya 7 e hlaloša gore, Molaokakanywa wa Ditokelo ke kokwane ya temokerasi ka mono Afrika Borwa. O akaretša ditokelo tša batho ka moka ka nageng le go amogela maemo a tlhomphego ya batho, tekatekano le tokologo. Tšhireletšo ka moka e hlalošwa ka go karolo ya 8 yeo e hlalošago gore Molaokakanywa o diragatšwa ka go melao ka moka mme o bofa molaotlhakwa, bolaodiphethiši le boahlodi. Seo se fapana le molaotheo wa peleng wo o bego o etiša pele pušo ya palamente. Molaotheo bjale o kgona go rarolla tlhokego ya go se amogele le go šireletša ditokelo tša batho. Go netefatša tiragatšo ya kgapeletšego, molaotheo o kgontšha bolaodi bjo bo ikemetšego ga mmogo le Kgorotsheko ya Molaotheo le mekgwa ya tšhireletšo bjalo ka dikgorotsheko tše dingwe le dikhomišene.
Go ruma, tshenko ya kakaretšo ya ka godimo e bontšha ga botse khuetšo ye kgolo ya ditokomane tša retšene le bosetšhaba go hlohleletša setšo sa ditokelo tša batho ka mono Afrika Borwa. Le ge e le gore Molaotheo ga o hloke diphošo goba mathata a go abula, o kgonne go fediša bohlokotsebe bjo hlakišitšego batho ba borena mmušong wo o fetilego. Go feta moo, tokologo ya go ntšha maikutlo e kaonafaditše temogo ya ditokelo tša bona. Se se matlafatšwa ke lenaneo la ga bjale la thuto ya ditokelo tša batho tša motheo go netefatšatiragatšo ya Molaokakanywa wa Ditokelo.
Ka mono Afrika Borwa, go be go na le kgatako ya ditokelo tša batho le mahlokotsebe ao a ilego a dirwa mmušo wa kgethollo le dikwano tša wona. Re kwele ka bontši bja tšona ka nako ya theeletšo ya Khomišene ya Nnete le Tshwarelano ka moo malapa a rena, bagwera goba baagelani ba itemogetšego dikgatako le mahlokotsebe ao. Palamente e be e le gomang-ka-nna go dilo tšohle, mme e dira melao ya kgatelelo yeo e bego e diragatšwa ke dikgorotsheko tšeo di bego di sa ikemele. Ka lebaka la seo, mekgatlo yeo e fapanego ya kgahlanong le kgethollo ka mono Afrika Borwa e ile ya thala Tšhata ya Tokologo mme seo e ile ya ba tokomane ya mathomo ye bohlokwa ya ditokelo tša batho, yeo e hweditšwego thekgo go tšwa go palo ye kgolo ya maAfrika Borwa. Ka fao ge Afrika Borwa e tsebagatša Ditselatlhahlo tša yona tša Molaotheo wa Afrika Borwa ya Temokerasi, Tšhata e ile ya dira karolo ya wona.
Morago ga go amogela mekgatlo ka moka ya dipolotiki le tokollo ya Moporesitente wa pele, Nelson Mandela, Molaotheo wa motšwaoswere o ile wa thewa. Seo se ile sa bula dikgoro tša Molaotheo wa ga bjale, wo e lego o mongwe wo mo kaone mo leaseng. Molaotheo o ile wa saenelwa ke ya Moporesitente, Nelson Mandela ka Letšatši la Boditšhabatšhaba la Ditokelo tša Batho. 10 Tisemere 1996.
Molaotheo wa rena ke molao wa ka godimodimo wa naga mme o akaretša Molaokakanywa wa Ditokelo, wo e lego kokwane ya temokerasi ka mono Afrika Borwa. Molaokakanywa wa Ditokelo o akaretša ditokelo tša batho ka moka kmono Afrika Borwa le go netefatša tlhomphego, tekatekano le tokologo. Ka go tsenya medu ya ditokelo tše, mmušo o netefatša tšhireletšo ya badudi le gore ba tla ba le tokologo ya phela ka tshwanelo ka mo go ka kgonegago.
Ditokelo tša batho ke ditokelo tšeo batho ba swanetšego go ba le tšona ka lebaka la go ba batho bao ba nago le tlhomphego ya tlhago ya bona. Mopišopo Desmond Tutu o hlalošitše ditokelo tša batho bjalo ka "Mpho ya Modimo, fela ka gobane re le batho. Ga di kgetholle - yo mongwe le yo mongwe, mang le mang, le ge e ka ba mang, mohumu goba modiidi, dirutegi goba bao ba sa rutegago, ba ba botse le dikobo, ba baso le ba bašweu, monna goba mosadi. Bjalo ka moKeresete, nka oketša gape ka gore motho yo mongwe le yo mongwe o na le mohola wo o sa felego ka gobane yo mongwe le yo mongwe o bopilwe ka seswantšho sa Modimo. Modimo o ka gare ga motho yo mongwe le yo mongwe, mme go swara motho o fe goba o fe bjalo ka ge o ka re ba ka tlase ga seo, e ka ba bofora le tshwela sefahlego sa Modimo ka mare".
Kakanyo ya motheo ke gore batho ba na le monagano le mekgwa, mme seo se ba farologanya le diphedi tše dingwe lefaseng. Ka fao batho ba na le maswanedi a ditokelo tše dingwe le tokologo tšeo diphedi tše dingwe di se nago le tšona. Go fa mohlala, tonki e sa kgone go gana go rwala motho ka lebaka la gore e nyaka tshwaro ye kaone ya mošomo e bile e ka se gwante goba ya bontšha go se kgotsofale. Go ntše go le bjalo, motho a ka hlohleletša tšhireletšego ya diphedi, bjalo ka thibelo ya bohlokotsebe go diphoofolo.
Ka fao, ditokelo tša batho ga se tša swanela go fiwa, go fiwa bjalo ka lefa, go rekwa goba go šomelwa. Batho ba tswetšwe le ditokelo tše, ka lebaka leo di hlalošwa bjalo ka ge di le tša tlhago, tša mang le mang, ga di bonagale e bile di ka se tlošwe.
Sehlopha sa melawana yeo e hlamilwego go laola maitshwaro a sehlangwa, naga, mokgatlo wa leago, sekolo goba kereke. Molaotheo o hlahla maloko a sehlangwa mabapi le boleloko, maitshwaro le maikarabelo. E na le dikgaolo le mafokotlhalošo goba dikarolo go swana le Molao wa Molaotheo wa Afrika Borwa o na le dikgaolo tše lesomenne, dikarolo tše makgolopedi masome a mane a metšo e meraro, dišetšulo tše šupa le dikgokeletšo tše nne. Ka go karolo ye nngwe le ye nngwe go fiwa ditlhalošo ka botlalo tša Molao ka mokgwa wa dikarolwana. Tlhalošo yeo e nolofaditšwego ya ka moo melao e dirwago le dikgaolo tšeo di fapanego tša Molao wa Molaotheo wa Afrika Borwa 108 wa 1996.
Go kwešiša bohlokwa bja Molaotheo wa ga bjale, go filwe tlhalošo ye kopana ya histori ya Molaotheo wa Afrika Borwa go bontšha phapano ya Molaotheo wo mongwe le wo mongwe.
Molao wa Molaotheo wa Repapoliki ya Afrika Borwa o be o tiiša kopano ya diporofensi tše nne go bopa Repapoliki fela go be go na le maswao a go hlokagala ga boemedi bja merafe ye mengwe ka gare ga palamente.
Molao wa Molaotheo wa Motšwaoswere 200 wo o kgontšhitšego Molaokakanywa wa mathomo wa Ditokelo wa Afrika Borwa, mme wa fa kamogelo le tšhireletšo ya badudi ka moka ba Afrika Borwa.
Molao wa Molao wa Molaotheo wa Afrika Borwa. Se ke tšweletšopele ya Molaotheo wa Motšwaoswere wa ka godimo wo o tlišitšego diphetogo tša ga bjale ka go histori ya Afrika Borwa goba kamogelo le tšhireletšo ya ditokelo tša batho ka mekgwa ya temokerasi ya tekatekano, tlhompho le tokologo tšeo di fiwago ke Molaokakanywa wa Ditokelo wo o lego ka go kgaolo ya 2 ya Molao wa Molaotheo wa ga bjale.
Ke pušo ya batho, ka batho le mmušo wa batho.
Ka fao ke mmušo wo o tšwago go maatla a batho. Ka mono Afrika Borwa, temokerasi e tseparetše ka mekgwa ye meraro, yeo e lego, tekatekano, tlhomphego ya batho le tokologo. Ke ka fao temokerasi ya Afrika Borwa e balwago e le ya mohuta wa yona lefaseng ka bophara. Mekgwa ya temokerasi, yeo e bonagetšego pele ka go Molaotheo wa Motšwaoswere e na le khuetšo go phapano magareng ga melaotheo ya pele le molaotheo wa ga bjale.
Botšeakarolo bja badudi.
Mekgwa ye ke dikakanyo tšeo batho ba bantši ba di tšeago bjalo ka tše bohlokwa ka go temokerasi. Di bitšwa 'dikokwane' tša temokerasi ka gobane ge re di bona, re bona maswao a gore a gore naga e tseleng ya temokerasi. Mekgwa ye le dikokwane tše gantši dib a karolo ya Molaotheo goba Molaokakanywa wa Ditokelo ka go naga ya temokerasi. Ditemokerasi tše dintši di thekga yona mekgwa yeo.
Ke dikokwane di fe tšeo re swanetšego go di bona mo tseleng ya Afrika Borwa ya temokerasi?
Badudi ka moka ba kgona go ba le tokelo le maikarabelo a go tšea karolo ka go pušo le ka go setšhaba. Seo ke kokwane ye nngwe ya tšeo di lego bohlokwa tša temokerasi. Botšeakarolo bja badudi bo akaretša go kgetha, go bouta ka go dikgetho, go sedimošega.go ahlaahla merero, go swara dikopano tša setšhaba, go tsenela mekgatlo yeo e sego ya mmušo goba mekgatlo ye mengwe setšhabeng, go lefela lekgetho, ngongorego le go tšea magato a semolao bjalo bjalo. Botšeakarolo bo hlaloša gore batho ba a amega ditšhabeng tša bona le ka pušo ya ditšhaba tša bobona.
Temokerasi ra gore batho ka moka ba a lekana. Tekatekano e ra gore batho ba swarwa ka go lekana mme ba fiwa dikgoba ka go lekalekana. Go ka se be le kgethollo magareng ga batho ka lebaka la morafe, bodumedi, bong, tshekamelo ya bong bjalobjalo. Ka go temokerasi batho ba na le tokelo ya go lota le go šomiša setšo sa bona, polelo le dokgolwa.
Ditšhaba tša temokerasi di na le kgotlelelano ya sepolotiki. Seo se ra gore ge bontši bja batho ba buša ka go temokerasi, ditokelo tša bao e sego ba bantši di a šireletšwa le tšona. Yo mongwe le yo mongwe o swanetše go dumelelwa go ba le, le go ntšha maikutlo le go goka mekgatlo ya bona ya dipolotiki goba dihlopha. Setšhaba sa Afrika Borwa se bopša ke batho ba ditšo, merafe, tumelo le dihlopha tšeo di fapanego, bao ba nago le dikakanyopono tšeo di fapanego. Setšhaba sa temokerasi se dumelela dipharologano tšeo gore di bontšhwe. Batho ba swanetše go hlompha ditokelo tša batho ba bangwe tša go ba le dikakanyopono tša bona. Poledišano le kahlaahlo ya merero ke karolo ye bohlokw ya temokerasi.
Ka go temokerasi, bahlankedi bao ba kgethilwego ke batho ba swanetše go ba le maikarabelo go batho. Seo se ra gore ba swanetše go ba le maikarabelo a mediro ya bona. Bahlankedi ba swanetše go tšea diphetho mme ba diragatše mešomo ya bona go ya ka dikganyogo tša batho, e sego tša bona.
Mmušo le bahlankedi ba wona ba swanetše go ba pepeneneng go setšhaba ka mediro ya bona. Mmušo wo o lego pepeneneng o swara dikopano tša setšhaba mme wa dumelela badudi go ba gona. O dumelela baditaba le batho go hwetša tshedimošo ka ga diphetho ga bonolo ntle le go bipa gore ke mang a tšerego sephetho le gore lebaka ke eng.
Ye nngwe ya dikokwane tša temokerasi ke dikgetho tša kgafetšakgafetša tšeo di lokologilego ka kgotsofalelo. Mo ke mo badudi ba kgonago go kgetha batho bao ba ratago gore ba sware pušo legating la bona. Dikgetho di swanetše go diragatšwa ka mokgwa wa tokologo le kgotsofatšo ntle le matšhošetši, bobodu le tšhabo ya badudi pele goba nakong ya tšona.
Dinaga tša temokerasi tše di ntši di na le Molaokakanywa wa Ditokelo go šireletša batho kgahlanong le tšhomišompe ya maatla. Molaokakanywa wa Ditokelo ke ditokelo tšeo di badilwego le ditokologo tšeo netefaleditšwego batho ka nageng. Ge Molaokakanywa wa Ditokelo o e ba karolo ya Molaotheo wa naga, dikgorotsheko di ba le maatla a go gapeletša tlhompho ya ditokelo tšeo. Molaokakanywa wa Ditokelo o fokotša maatla a mmušo e bile o ka fa batho le mekgatlo mešomo.
Ka go temokerasi go swanetše go ba le ditsela tša go thibela mohlankedi yo a kgethilwego goba sehlopha sa batho go šomiša ga mpe tšhelete le maatla a mmušo. Ye nngwe ya ditšhomišompe tša maatla tšeo di tlwaelegilego ke bobodu. Bobodu bo direga ge bahlankedi ba mmušo ba šomiša ditšhelete tša setšhaba go ikhola goba go šomiša maatla a bona ka mokgwa wo o sego molaong.
Go na le mekgwa yeo e fapanego go šireletša batho kgahlanong le tšhomišompe. Ka mono Afrika Borwa, mmušo o hlamilwe ka makala a mararo: tlhakamolao, bolaodiphethiši le boahlodi (dikgorotsheko). Sehlangwa se se bea mapheko go maatla a bahlankedi ka go makala a a mararo. Dikgorotsheko di ikemetše.
Ka go temokerasi, mekgatlo ya go feta o tee e swanetše go tšea karolo ka go dikgetho mme e bapale karolo ka go mmušo. Lenaneo la mekgatlo ya go fapana le dumelela mokgatlo goba mekgatlo yeo e lahlegetšwego ka go dikgetho go ba mokgatlo wa kganetšo go mokgatlo wo o fentšego dikgethong. Seo se thuša mmušo go bona dikakanyopono tšeo di fapanego mo mererong. Lenaneo la mekgatlo ya go fapana gape le fa babouti kgetho ya baemedi, mekgatlo le melaotshepetšo teo ba ka e boutelago ka go dikgetho. Ga ntši ge naga e na le mokgatlo o tee fela, poelo e ba bobušanoši bja kgatelelo.
Ka go temokerasi ga go yo a lego ka godimo ga molao e seng le kgošikgolo goba Moporesitente. Seo se bitšwa pušo ya molao. Seo se ra gore yo mongwe le yo mongwe o swanetše go obamela molao mme a be le maikarabelo ge a tlola molao. Temokerasi gape e ra gore molao o diragatšwe ka tekatekano, kgotsofatšo le tshwano ka mehla yohle.
Le ge e le gore ditokelo ka moka ka go Molaokakanywa wa Ditokelo di bohlokwa, go dirilwe gore go gatelelwe ditokelo tšeo di amago kudu maphelo a batho goba tšeo maikemišetšo a tšona e lego go godiša mekgwa ye meraro ya Molaotheo wa temokerasi yeo e lego: tekatekano, tokologo le tlhompho ya batho.
Bjalo ka ge go hlalošitšwe peleng, tekatekano ke mekgwa ya kakanyo ya gore ge batho ba dula mmogo ka ditsela tšeo di amegago, ba swanetše go swarwa ka go lekana.
Batho ka moka ba a lekana pele ga molao mme ba na le tokelo ya tšhireletšo yeo e lekalekanago le kholo ya molao.
Tekatekano e akaretša go ipshina mo go lekalekanego bja ditokelo le ditokologo.
Mmušo o ka se kgetholle thwii goba ka mokgwa wo mongwe kgahlanong le motho o fe goba o fe ka lebaka goba ka mabaka a mangwe ao a akaretšago semorafe, bong, boimana, maemo a lenyalo, botšo bja morafe le seleago mmala, tshekamelo ya bong, mengwaga, bogole, maikutlo, tumelo, setšo, polelo le matswalo.
Ga go motho yo a ka kgethollago yo mongwe ka mabaka go ya ka karolo ya . Molaotlhakwa wa bosetšhaba o swanetše go bewa go thibela goba go ganetša kgethollo yeo e šitelago ba bangwe.
Kgethollo go ya ka mabaka ao a hlalošwago ka go karolwana ya ga e a swanela ntle le ge go ka kgotsofatša gore e swanetše.
Mo motheong wa tlhalošo ye goba Molaokakanywa wa Ditokelo ka botlalo, tharollo ya tshwaro yeo e sa lekalekanago magareng ga batho ba Afrika Borwa e hweditšwe. Nakong ya mmuo wa kgethollo, batho ba be ba ganetšwa ka ditokelo tša batho kudu ba baso. Go fa mohlala, batho ba be ba kgethollwa mešomong, ka malapeng le setšhabeng ka lebaka la morafe, bong, bogole le mafelo a tulo. Le ge e le gore karolo 9 ya ka godimo e hlaloša go se kgetholle, seripa se segolo sa setšhaba sa merafe se sa hlokofatšwa ka tlhokego ya tekatekano, go swana le basadi, batho bao ba nago le bogole batho bao ba phelago le HIV and AIDS mme go na le phapano ya maemo a bophelo magareng a batho bao ba dulago ka go dinagamagae le metsesetoropo. Mehlala ye mmalwa e filwe go bontšha go se lekalekane le ka mokgwa wo Kgorotsheko ya Molaotheo e rarolotšego melato yeo.
Kgaolo ya Dinaga tšeo di Kopanego e amogetše ditokelo tša leago le tša ekonomi le setšo bjalo ka ditokelo tša moroto wa bobedi ka 1945.
Ditokelo tša dijo, materiale wa go bala, kalafo le madulo ao a amogelegago baswariwa.
Ka tiragatšo, ditokelo tša batho di golagane kgauswi le kgauswi ka gobane ga go hole go ba le ditokelo tša go bouta ntle le madulo. Ke ka baka leo la go theeletšo ya Bolelathwii ka ga Bodiidi yeo e bego e swerwe ka 1999, batho ba kwelane maitemogelo a bodiidi. Seo se emišitše mmušo ka maoto go tšweletša ditokelo tša leago le ekonomi. Ka fao, ditokelo tša leago le ekonomi ke tša go tlabela batho ka dinyakwa tša motheo tša bophelo. Maikemišetšo a mathomo a porokerama ye ka 1998 e be e le go farologanya tlhokego le nyakego.
Maikemišetšo a sehlogo e be e le go matlafatša batho ka mekgwa ya go etiša dihlokwa tša bona pele ge go nyakega go dira seo ge go abelwa ditirelo tša leago le ekonomi. Ka go akaretša tokelo ye ka go Molaotheo, mmušo o bontšhitše maikemišetšo a wona go fediša bodiidi le tlhokego ya tekatekano ka go maemo a leago ka mono Afria Borwa. Maikemišetšo a feta fao a bontšhitšwe ka go saenela Kwano ka go Ditokelo tša Ekonomi, Leago le Setšo ka 2998.
Motho yo mongwe le yo mongwe o na le tokelo ya go ikgethela tšhomišo ya polelo le go tšea karolo ka go bophelo bja setšo, fela ge a diragatša ditokelo tše, ga a swanela go dira seo ka mokgwa wo o sa obamelego ditlhalošo tša Molaokakanywa wa Ditokelo.
Batho bao bal ego ka go setšhaba sa setšo le tumelo e tee, ba ka se ganetšwe tokelo le maloko a mangwe a setšhaba seo go - ipshina ka setšo, diragatša tumelo le tšhomišo ya polelo, le go bopa, kopana le go swara dikopano tša setšo, tumelo le polelo le ditho tše dingwe tša setšhaba. Ditokelo ka go karolwana ya di ka se diragatšwe ka mokgwa wo o sa sepelelanego le ditlhalošo tša Molaokakanywa wa Ditokelo.
Dikarolo ka bobedi di mohola fela di laolwa ke kobamelo ya ditlhalošo tša Molaokakanywa wa Ditokelo. Ka mantšu a mangwe di ka se šomišwe ka boitaolo bjo bo se nago mapheko. Sa bobedi di diretšwe go šireletša batho bao bal ego ka go setšo goba polelo yeo e swanago.
Mmušo le batho ba wona ba swanetše go hlokomela gore ba se tsene gare goba go gataka tokelo ya setšhaba se ya go diragatša setšo sa bona. Ntle le go amogela ditšo tšeo di hlalošwago ka go Ntlha ya 27 ya Tsebagatšo ya Ditokelo tša Batho ba Lefase ya 1948, Kwano ya Boditšhabatšhaba ka ga Ditokelo tša Ekonomi, Leago le Setšo ya 1996. Ditlabelo tša boditšhabatšhaba ka bobedi bja tšona di saenetšwe ke Afrika Borwa mme di a dirišwa e bile di a gapeletšega. Afrika Borwa le farologano ya ditšo tša yona, e swanetše go bea leihlo go ditšo ka moka ka molaotlhakwa go ya ka dikarolo tša ka godimo. Bjalo ka ge ditiragalo tša setšo di se tša swanela go šitela ditokelo tša Molaokakanywa wa Ditokelo, mo seo se diregago, di swanetše go fetolwa go obamela Molaokakanywa wa Ditokelo. Go fa mohlala, setšo sa peleng mabapi le bojalefa ka go molao wa setšo o swanetše go fetolwa ka go amogela Molao wa Kamogelo ya Manyalo a Setšo 120 wa 1998. Go fa mohlala, molao wa setšo sa ba baso wa bojalefa o be o hlaloša gore ke fela banna bao ba tlago tšea bojalefa bja dithoto tša mohu. Mosadi le bana ba be ba swanetše go fepšwa ke monna yo a swanetšego go tšea lefa goba ba tlogelwa ntle le tlhokomelo. Go molaleng gore setšo se se be se le kgahlanong le ditokelo tša batho tša motheo, ke ka lebaka leo re nago le molotlhakwa wa setšo wag a bjale wo o thekgago tšhireletšo yeo e lekalekanego ya molao.
Mmušo o swanetše go dumelela batho go diragatša ditlwaedi tša ditšo tša bona ntle le ge mediro yeo e sa sepelelane le Molaotheo.
Go bohlokwa kudu, ka tshepetšo ya botšeakarolo, gore batho ba hlomphe ditokelo tša ba bangwe. Seo se ra go hlompha tokelo ya bona ya go ntšha dikakanyokgopolo, go goketša mekgatlo ya bona ya dipolotiki, go kwalakeatša merero ya bona (le ge e le gore seo se kgahlanong le morero wa gago), go boutela motho wa boikgethelo bja bona.
Maikemišetšo a lenaneo le ke go bontšha maikarabelo/mešomo yeo e sepelago le tokelo ye nngwe le ye nngwe ka gare ga Molaotheo. Ka gona, go a gapeletšega gore modudi yo mongwe le yo mongwe wa Afrika Borwa, a tšee maikarabelo a ka kelohloko go netefatsa gore modudi yo mongwe le yo mongwe o ipshina ka mekgwa ye meraro ya temokerasi bjalo ka tokologo, tekatekano le tlhompho.
Tšhupatsela e filwe go mmušo le badudi ka lebaka la gore ditokelo do diragatšwa go ya godimo le ka mathoko.
Mošomo wa ka: go se kwiše yo mongwe bohloko gore o bee bophelo bja gagwe kotsing.
Mošomo wa mmušo: go dira melao yeo e šireletšago maphelo a batho.
Tokelo ya tokologo le tšhireletšo ya motho.
Tokelo ya sephiri.
Mošomo wa mmušo: go swara tshedimošo ya batho sephiri, go fa mohlala, mosadi yo a nyakago go ntšha mpa o swanetše go tseba gore tshedimošo yeo e tla swarwa sephiri.
Mošomo wa mmušo: go dumelela btaho go keteka matšatši a boikhutšo a sedumedi sa bona.
Tokologo ya go ntšha maikutlo.
Mošomo wa ka: go se bjale lehloyo nagareng ga batho ba merafe yeo e fapanego, tumelo, mekgatlo ya sepolotiki bjalo bjalo.
Tokologo ya kopano.
Mošomo wa ka: go se akaretše batho ka go mokgatlo waka ka mabaka a kgethollo, go swana le go gana maTšhaina ka go mokgatlo wa ka.
Mošomo wa mmušo: go se tsene gare melaotshepetšo ya mekgatlo ya dipolotiki, mekgatlo ya bašomi bjalo bjalo.
Tokelo ya go dira boikgethelo bjo bo lokologilego bja dipolotiki.
Mošomo wa mmušo: go dumelela mekgatlo ka moka ya sepolotiki go šoma ka tokologo. Go dumelela mekgatlo ka moka ya sepolotiki nako yeo e lekalekanego go theeletšwa thelebišeneng.
Tokelo ya dikgetho tšeo di lokologilego tšeo di kgotsofalelwago.
Mošomo wa ka: go se gapeletše le go tšhošetša batho go boutela mokgatlo wa kawa sepolotiki.
Mošomo wa mmušo: go šireletša batho ka go diteišene tša go bouta ka tšhireletšo ya maleba. Go fa mekgatlko ka moka ya sepolotiki tšhelete yeo e lakalekanago ya kalatšo ka go dikgetho. Go fa batho bao ba dulago kgole le diteišene tša go bouta dinamelwa.
Tokelo ya go emela dikgetho.
Mošomo wa ka: go dumelela batho gore ba bee dipena le diposetara ka go toropo ya ka goba lefelo mme ke se ke ka di tloša.
Mošomo wa mmušo: go dumelela yo mongwe le yo mongwe sekgoba sa mokgatlo a sepolotiki, go fa mekgatlo ka moka ya sepolotiki nako ya go lekalekana go theeletšwa thelebišeneng.
Tokelo ya go ba modudi wa Afrika Borwa.
Mošomo wa mmušo: go dira melao yeo e šalwago morago ya go se dumelele batho go tšwa dinageng tše dingwe go tsena ka mono Afrika Borwa.
Tokologo ya bosepedi le madulo.
Mošomo wa ka: do dumelela motho yo mongwe le yo mongwe yo a tlago go dula kgauswi le wena bjalo ka moagelani.
Mošomo wa mmušo: go dumelela barekiši ba mekgotheng le ditseleng go rekiša fela o bee molao wa go laola seo.
Mošomo wa mmušo: go dira gore go be bonolo e bile go se nyakege tefelo ye kgolo go tsenya molato kgahlanong le mongmošomo ge e le gore ba kgolwa gore ba tlogedišitšwe mošomo le go swarwa ka mo go sa kgotsofatšego..
Mošomo wa ka: go dumelela batho ba bangwe mo ke šomago go tsenela mokgatlo o fe goba o fe wa mošomo wo ba ikgethelago wona ntle le go ba tšhošetša.
Mošomo wa mmušo: go šireletša batho bao ba lego kgwabong le ge e le gore go ka nyakega maphodisa go dira seo.
Mošomo wa ka: go se dule ka gare ga lefelo la motho yo mongwe.
Mošomo wa mmušo: go šetša tokelo ya gore batho ba swanetše go fiwa lefase la bona ge ba ile ba tlošwa ka kgapeletšo, go hlatwa batho diatla ge naga ya bona e tšerwe.
Mošomo wa ka: ge ke kgopetše ntlo ya ponto ke swanetše go lefa kgwedi ka kgwedi.
Mošomo wa mmušo: go fana ka thušo le naga gore batho ba a ge dintlo, go šoma le lekala la poraebete bjalo ka dipanka, go dira gore dintlo di be gona go batho ba bantši.
Mošomo wa mmušo: go aga dikolo tšeo di lekanego, go thwala barutiši bao ba lekanego gore motho yo mongwe le yo mongwe a ka ya sekolong.
Mošomo wa ka: go fepa bana ba ka, le go se ba hlokofatše ka sephiring sa lapa la ka goba magareng ga batho, go ba agela ntlo ye kaone yeo go ka kgonegago go šireletša bana ba ka.
Mošomo wa mmušo: go fana ka lenaneo la phepo le magae a bana bao ba diilago, go nyakišiša melato ya tlhokofatšo ya bana.
Mošomo wa ka: go hlokomela dipompo tša meetse a setšhaba le go bona gore di dula di šoma, go se tšhilafatše dinoka tšeo batho ba di šomišago go nwa meetse a tšona. Go se new ditagi, go kgoga motšoko, goba go diriša ditagi gore ke šireletše bophelo bja ka, go lahla ditlakala tša ka lapeng mo lifelong leo le beilwego kgole le batho, go lefela ditirelo tša Masepala.
Mošomo wa mmušo: go fana ka ditirelo tša go thotha ditlakala tšeo di hlolago, go fana ka meetse ao a hlwekilego go setšhaba ka moka, go se gomiše balwetši dipetleleng ge ba nyaka kalafo.
Mošomo wa ka: go hlompha setšo sa batho ba bangwe le go se tsene gare mekgwa ya bona ya go dira dilo.
Mošomo wa mmušo: go amogela gore dipolelo ka moka di bohlokwa, go hlama mananeo a thelebišene a dipolelo ka moka tša Afrika Borwa.
Mošomo wa mmušo: go fa mabaka a diphetho, go nolofaletša batho go hwetša tshedimošo go bahlankedi.
Mošomo wa mmušo: go tšea magato kgahlanong le bahlankedi bao ba dirago bobodu, le go se šireletše bahlankedi bao ba šomišago maatla a bona bohlaswa..
Mošomo wa mmušo: go fana ka baemedi ba molao bao ba sa lefelwego go ba emela ka kgorong ya tsheko.
Mošomo wa mmušo: go lemoša batho gore ba na le tokelo ya moemedi yo a lefelwago ke mmušo, go fa yo mongwe le yo mongwe teko ya maleba bjalo bjalo..
Mapheko a swana le botsenagare. Molao wo o beelago tokelo mapheko o tsena gare tokelo yeo. E fela, botsenagare bo ka se be kgahlanong le Molaotheo ge e le gore ke ka lebaka leo le amogelegago le swanetše go tsena gare tokelo yeo ka go setšhaba seo se lokologilego sa temokerasi motheong wa mekgwa ye meraro ya temokerasi (tlhompho ya batho, tekatekano le tokologo). Ka a mangwe mantšu, ga se mapheko ka moka a ditokelo tša motheo ao a lego kgahlanong le molaotheo. Mo lepheko le ka hlalošwago ka kgotsofalo, go ya ka dinyakwa tša karolo ya 36 le tla lokela molaotheo.
Ntle le ge go hlalošitšwe ka go karolo ya1 goba ka go tlhalošo e fe goba e fe ya Molaotheo, ga go molao wo o ka tsenago gare tokelo e fe goba e fe yeo e beilwego ka go Molaokakanywa wa Ditokelo.
Pele re ahlaahla ka ga lefokotlhalošo la bitsenagare ka kakaretšo, go bohlokwa go hlaoša gore mapheko a ka mokgwa wa mellwane le mafokotlhalošo ao a ikgethang a mapheko. Go fa mohlala, ditokelo tše dingwe di na tlhalošo yeo e beilwego go tšona ka go karolo ye nngwe ya Molaokakanywa wa Ditokelo.
E fela, lepheko le swanetše go farologanywa le lefokotlhalošo la phapošo goba phego, bjalo ka karolo ya 37 yeo e diragatšwago fela ka go tšhoganetšo ya setšhaba mme a dumelela phego ya ditokelo tša kgaolo ya2 ka go maemo a mangwe.
Le ge e le gore ditokelo ga di šomišwe ka go rata, mapheko go ya ka karolo ya 36 a fa mmušo maikarabelo le setšhaba go hlompha ditokelo tša batho ba bangwe. Ka mantšu a mangwe lefotlhalošo ga le na bohlokwa bja go feta ditokelo tša batho, go ya ka mongwadi yo mongwe Ronald D'workin ka go athikele ya gagwe: Go Ela Ditokelo Hloko. (Taking rights Seriously), ditokelo tša motho di feta dilebišwa tša mohlakanelwa. Dilebišwa tša mohlakanelwa di ka bohlokwa bjang le bjang, fela di ka se gapeletšwe ka mokgwa wo o gatakago ditokelo tša batho. E fela, lefokotlhalošo la mapheko le hlaloša gore ka go Molaokakanywa wa Ditokelo wa Afrika Borwa, le ge e le gore ditokelo di feta dilebišwa tša mohlakanelwa, go na le diemo tšeo e lego gore ditokelo di phaelwa thoko go phethagatša dihlobaboroko tše bohlokwa tša leago.
Tlhalošo ye kopana ke seo se hlalošwago ke dinywa tša karolo ya 36 go beela ditokelo tša batho mapheko.
Molao wa Kakaretšo ya Tiragatšo o ra molao wo o diragatšwago ka kakaretšo. E swanetše go ba molao wo mmušo o nago le taolo ya wona, mohlala, taolo ya molao. Sa bobedi e swanetše go ba molao wo o hlwekilego, wo o fihlelelwago e bile o nepagetše gore bao ba amegago ba ka netefatša bokgole bja ditokelo tŠa bona le maikarabelo a bona, go swana le Molao wa Tshepetšo ya Bohlokotsebe 51 wa 1977 bjalo ka ge o fetotšwe.
Maswanedi le kgotsofalelo ya mapheko.
Seemo se nyaka gore lepheko le šitiše tokelo ya motheo fela ka mabaka ao a amogelegaga mme a ela hloko mekgwa ye meraro ya temokerasi ya tlhompho ya batho, tekatekano le tokologo. Le gona e swanetše e be lepheko leo le fihlelelago selebišwa sa lona. Go fa mohlala, go swara mogononelwa go lebišitšwe gore a tle a iponatše pele ga kgorotsheko. Ge go na le bohlatse bja gore mogononelwa o tla hlagelela pele ga kgoro ka letšatši leo, mme polokego ya setšhaba e etšwe hloko, mogononelwa yoo a ka se tšeelwe tokelo ya gagwe ya tokologo le tšhireletšo. Ke ka baka leo mogononelwa a fiwago peili mo diiring tše masomeseswai morago ga go swarwa ga gagwe.
Mapheko a ditokelo tša molaotheo go mabaka ao a amogelwago mme a swanetše ka go setšhaba sa temokerasi a ama go lekalekanya mekgwa yeo e bewago pele, mafelelong e tla ba mapheko ao a sekasekilwego godimo ga tekatekanyo. Se ga se bonagale ka go ditlhalošo tša 33 . Ntlha ya gore ditokelo tša go fapana di na le ditlamorago tša go fapana go temokerasi, mme ka go mabaka a Molaotheo wa rena, go setšhaba sa temokerasi ya motheo wa tlhompho ya batho, tekatekano le tokologo, seo se ra gore ga go na mohlala o nnoši wo o ka bewago bjalo ka wona wo o hlathago kamogelego le maswanedi. Mekgwa e ka nna ya hlangwa, fela tiragatšo ya mekgwa yeo go diemo tše itšeng e ka diragatšwa fela go ya ka morero ka morero. Seo ke nyakego ya mokgwa wa tekatekanyo, wo o lekalekanyago dikgahlego tšeo di fapafapanago. Ka go tshepetšo ya tekatekanyo, kelohloko ya maleba e tla akaretša mohuta wa tokelo yeo e phekwago, le bohlokwa bja yona ka go setšhaba sa temokerasi ya motheo wa tlhompho ya batho, tekatekano le tokologo, lebaka leo ka lona tokelo e phekwago le mohola wa lebaka leo go setšhaba, bogolo bja lepheko, tšomo ya lona, kudu ge e ele gore lepheko le swanetše le gore naa dilebišwa di ka se fihlelelwe ga bonolo ka mekgwa ye mengwe yeo e ka se amego ditokelo.
Tše ke mehlala ya diemo tšeo ka go tšona ditokelo di kgakganagomme e tee goba bobedi bja tšona di tla beelwa mapheko. Ge e le gore mahlakore ao a kgakganago ga a kgone go rarolla bothata gona ba ka fetetša molato kgorong ya tsheko. Kgorotsheko e tla tšea sephetho sa gore ke tokelo ya mang yeo e lego bohlokwa mo seemong se sengwe le se sengwe le gore go swanetše go direla tokelo lepheko.
Tokelo ya ngwana ya go šireletšwa go tshwaro ye mpe le tlhokofatšo kgahlanong le tokelo ya motswadi ya go kgala ngwana sephiring sa lapa la gagwe ntle le botsenagare bja yo mongwe.
Tokelo ya motho go ikgethela gore o iphediša bjang kgahlanong le tokelo ya setšha go ba le tikologo yeo e šireletšegilego gore batho ka moka b atle ba dule go yona.
Tokelo ya go dira ditshupetšo kgahlanong le tokelo ya setšhaba go phela mo tikologong yeo e bolokegilego.
Tokelo ya basadi go ba taolo ka ga mebele ya bona le go dira diphetho ka ga pelego kgahlanong le tokelo ya ngwana yo a lego ka mpeng ya go phela.
Lehlakore le swanetše go tseba gore "tokelo ya go hudua letswele e felela mo nko ya yo mongwe e felelago". Ka fao, motho o swanetše go lebelela mekgwa ye mengwe ntle le go hlola mapheko a ditokelo go fihlelela selebišwa.
Mmušo o swanetše go hlama melaotlhakwa go šireletša batho go kgatako le go tsena gare ditokelo tša bona le tlhalošo ya maleba ya karolo ya 36 ya Khomišene ya Dikgorotsheko. Go fa mohlala karolo ya 39 e hlaloša gore: "ge go hlaloša Molaokakanywa, kgorotsheko e swanetše go godiša mekgwa setšhaba sa temokerasi ya motheo wa tlhompho ya batho, tekatekano le tokologo" Seo se dula se swana le ka go karolo ya 36.
Histori ya Afrika Borwa e bontšha gore go be go na le dikarolo tša setšhaba tšeo di bego di phaetšwe thoko ke mmušo wa pele. Go fa mohlala, bathobaso ba be ba swerwe ka nyenyefatšo go na le badudi ka moka ba Afrik Borwa. E fela go be go na le dihlopha tše dingwe magareng ga ditšhaba tša Afrika Borwa tšeo di tšwelago pele go nyenyefatšwa. Dihlopha tšeo di swarwa ka nyenyefatšo le ka gare ga temokerasi. Go a tsebega gore bontši bja batho ke ba baso.
Dihlopha tša ka godimo di akareditšwe mme tša hlalošwa ka karolo ya ka godimo ya Molaotheo, mme melaotlhakwa yeo e fapanego e hlamilwe go ba šireletša bjalo ka ge go hlalošwa ka go Molaotheo wa ga bjale wo o nyakago gore Molaotlhakwa wa Tlhago o tšweletšwe go netefatša kgapeletšego ya ditokelo. Le ge molaotlhakwa wo bjalo o beilwe, kobamelo gya wona ga e kgotsofatše le ge e le gore go na le kotlo ya tlolo. Moya wo mo bjalo o hlokiša setšhaba tshepo ka go lenaneo la tša toka, ka lebaka leo ba bantši ba itšeela molao ka diatleng.
Karolo ya 28 ya Molaotheo e hlaloša gore...
Matsapa a tšerw go gapeletša le go šireletša ditokelo tše ka Molaotheo, Kwano ka ga Ditokelo tsa Ngwana ya 1990 yeo e saenilwego ke Afrika Borwa ka 1993 mme ya lokišwa ka Tšuni 1995 le melaotlhakwa yeo e fapanego mabapi le ditokelo tša bana. Go feta fao diporotšeke le mananeo a dirilwe go bontšha ka moo go lego morero wa tlhokofatšo wa bana e lego tlhobaboroko ka gona, fela seemo se befela go ya pele le pele letšatši ka letšatši, kudu tlhokofatso ya thobalano le tlhokego ya tlhokomelo. Go na le mekgatlo yeo e lwantšhago mekgwa ye, fela go ya ka dipalopalo, dihlokotsebe tša melato yeo di a lokollwa ka lebaka la tlhokego ya bohlatse. Seo se thatafaletšwa pele ke mabaka a seleago le ekonomi mo bana ba fiwago tsogo-le-kobong go homola. Fela mmušo o hlamile botsenagare go ya ka karolo ya 70A ya Molao wa Tshepetšo ya Bohlokotsebe 51 wa 1951 bjalo ka ge o fetotšwe go thuša dihlatse tšeo e lego bana.
Go tšwa go dintlha tša ka godimo go molaleng gore kotsi ya dihlopha e hlolwa ke go se diragatše ditlabelo tšeo di fiwago go šireletša ditokelo tša bana. Ka fao setšhaba se kgothaletšwa go bula maho go kgatako ya ditokelo tša bana le ge e le gore ngwana o hlokofatšwa ke motswadi goba leloko la lapa. Go tseba ka ga ditokelo tša bana hle, hwetša tshedimošo yeo e kgokeleditšwego ka ga mathata ao a bonwago ke bana ka go kgorotsheko, mme o bale pukwana ya Molaokakanywa wa Ditokelo go kgaolo ya Ditokelo tša Bana.
Mafelelong, mmušo ka go Molaotheo o hlaloša tšhireletšo ya ditokelo tša bana ka ditlabelo tseo di hlamilwego ka go Molaotheo tšeo di akaretšago Khomišene ya Baswa yeo e hlamilwego go ya ka Molao wa Bosetšhaba wa Khomišene ya Baswa 19 wa 1966 bjalo ka ge o fetotšwe ka 2000. Dintlha ka botlalo tša khomišene di hwetšagala ka tlase ga karolo ya Tšhireletšo ya Ditokelo tša Rena.
Karolo ya 9 ya Molaotheo e hlaloša gore Go ya ka histori, basadi ba maemong a nyenyefatšo ya go ya go ile, ka mono Afrika Borwa go tloga tlhagong. Maemo ao ke kobo yeo e khupetšago go sa kgathatšege mengwaga, morafe goba maemo a leago. Le ge e le gore karolo ya 9 ya Molaotheo e hlalošitše ka botlalo gore batho ka moka ba a lekana pele ga molao mme ba na le tokelo ya tšhireletšo ka tekatekano go molao. Ka go karolo ya go hlalošitšwe gore kgethollo ka lebaka la tshekamelo ya bong e swanetše go thibelwa, fela basadi ba dula e le bahlokofatšwa ba kgethollo yeo e sego molaong. Go swana le bana go na le ditlabelo tša boditšhatšhaba, retšene, le tša bosetšhaba tšeo di fago bohlatse bja gore ditokelo tša basadi di a amogelwa mme di swanetše go šireletšwa.
Go ya ka Ngaka Danny Titus 'ditokelo tša basadi di thoma ka lapeng'. Ga se ba bopšwa Geneva goba Benjul goba Strasbong goba Vienna goba SanJose, mo ditho tša boditšhabatšhaba di kopanago di kwalakwatša di betla ditlabelo tša ditokelo tša batho tša boditšhabatšhaba. Seo se tšwago go mafelo ao se ka diragala fela ge e le gore batho ka go mokgatlo wo o lego maemong a selegae le bosetšhaba o ka bona mathata, wa tšweletša dintlha mme wa di tsegatša go setšhaba le bahlami ba melaotshepetšo Ditokelo tša Batho Kotara ka Kotara 161994 559-573.
Go tloga mola basadi ba phaetšwego thoko ka merero ye mentši ya maphelo a bona, motho a ka bona o ka re ba na le ditokelo tše ntši, fela ba na le maikarabelo a mantši. Mmušo o emetšwe go dira diphetogo ka go molao wa naga goba go hlama molaotlhakwa go alafa bolwetši bjoo.
Lentšu le, bogole goba tšhitišego le ra go hloka goba go phekega ka go dikgoba tša bophelo bja setšhaba ka tekatekano le ba bangwe. Le ge go se na tlhalošo ya mmušo ya lentšu le bogole, le akaretša mehuta ye mentši ya mapheko a go kgontšha motho go šoma. Ka go ditokomane tša molaotshepetšo wa Afrika Borwa lentšu le le ra go se lekanele mmeleng, tlhaologanyong le dikwi. Go se lekanele moo go ka ba ga lebakanyana goba go ya go ile. Ka gona batho ba ka ba le bogole mmeleng bjo bo amago ditho, dikwi bjalo ka go kwa, go bona le bogole bja monagano bjo bo akaretšago bokgoni bja monagano le kwešišo.
Karolo ya 19 ya Molaotheo e hlaloša goremodudi yo mongwe le yo mongwe o lokolodile go dira boikgethelo bja sepolotiki bjo bo akaretšago go hlama mokgatlo wa sepolotiki, go tsea karolo ka go mediro ya wona, go kalatša ka go mokgatlo wa sepolotiki.
Modudi yo mongwe le yo mongwe o na le tokelo ya dikgetho tšeo di lokologilego tšeo di lekalekanago tša kgafetšakgafetša tša setho se fe goba se fe sa molao seo se hlamilwego go ya ka Molaotheo. Modudi yo mongwe le yo mongwe yo mogolo o nale tokelo ya go kgetha setho se goba se fe seo se hlamilwego go ya Molaotheo, le go dira seo ka sephiring, le go dula ka go kantoro ya setšhaba ge a kgethilwe go šoma.
Ka lebaka la gore karolo ye e fa modudi yo mongwe le yo mongwe tokelo ya go kgetha, seo ke katlego ye kgoloka go dipolotiki tša Afika Borwa. Ditokelo tša go bouta e be e le tša palo ye nnyane ya ba Bašwe. BaMmala le maIntia ba ile ba fiwa sebakanyana pele ga dikgetho tša temokerasi tša 1993 mo batho ka moka ba bagolo ba ilego ba fiwa tokologo ya go bouta, go emela dikgetho le go hlama mekgatlo ya dipolotiki yeo ba e kgethelago yona. E fela pele ga dikgetho tša 1999 go be go na le kgatako ya ditokelo tša dikgetho tšeo di lokologilego. Go fa mohlala, Pego ya Ngwaga ka Ngwaga ya SAHRC ya 1999, e ile ya nyakišiša melato yeo batho ba bego ba ganetšwa ditokelo tša sepolotiki ke batapele ba setšo le balemi.
Ka go karolo ya Ditokelo le Maikarabelo, go na le ditumelelo le diiletšwa tša batho le mmušo godimo ga ditokelo ka moka.
Go netefatša bohlatse bja bodudi pele ga go bngwadiša go bouta ka go hlagiša tokomane boitsebišo ya semmušo le go ya le yona kua seteišeneng sa go bouta.
Go gapeletša Molao wa Dikgetho ka dinako tšohle kudu nakong ya dikgetho.
Karolo ya 23 ya Molaotheo e hlaloša gore, "Yo mongwe le yo mongwe o na le tokelo ya tshwaro ya maleba ya tšhomo", e akaretša ditokelo tša bobedi mošomi le mongmošomo le mabapi le tlhamo ya mekgatlo ya mešomo. Karolo ye e thušana le dikarolo tša 13 - bokgoba, bohlankedi le tšhomo ya kgapeletšo, 16 - tokologo ya maikutlo, 17 - tšhupetšo ya kopano, ditšhupetšo le dingongorego le 18 - tokologo ya kamano.
Karolo ye ya molao e be e khupeditšwe ke kgethollo ka semorafe, bong, maemo le bogolo. Seo se be se lebišitšwe kudu go ba baso ba ka mono Afrika Borwa, go sa kgathatšege maemo a thuto, ba baso ba be ba fiwa maemo a ka tlase mešomong, kudu basadi le bana bao ba bego ba šomišwa bjalo ka makgoba le tšhomo ya kgapeletšo. Batho bao ba nago le bogole e bile ba be ba sa ukangwe go fiwa mošomo. E fela molao wa mešomo o tšweleditšwe ka tshwanelo go tloša kgethollo ya peleng go rarolla tlhokego ya mešomo le kgethollo, le ge e le gore dinthla rtšeo di sa bonagala. Bašomi ba dipolase ga ba a ka ba akaretšwa ka go Molao wa Kamano ya tša Mešomo wa Afrika Borwa 1995, ka lebaka leo ba hlokofaditšwe kudu mme ba sa ntše ba hlokofatšwa ke balemi. Seo se hlotše go se gate ka mošito o tee, fela maemo a a kaonafala morago ga go ntšha molaotlhakwa wa bašomi ba dipolase le bašomi ba ka malapeng. Molaotlhakwa o fetotšwe ka go Molao wa Kamano ya tša Mešomo wa Afrika Borwa 1995, Maemo a Motheo a Thwalo 1997 mme molaotlhakwa wo moswa o beilwe, go swana le Molao wa Tekatekano ya Thwalo 55 wa 1998. Molao wa Tšhireletšego ya tša Maphelo Mešomong 78 wa 1995, Molao wa Tšweletšo ya Bokgoni 85 wa 1996. Selebišwa se segolo sa tšweletšo ya molaotlhakwa ke go kaonafatša maemo a mošomo go kaonafatša mmaraka wa mešomo le go tliša maemo a boleng bjo bo kaone bja mešomo go batho ka moka bjalo ka ge go nyakwa ke molaotheo ka go lentši la pele la tlhalošo, kaonafatša boleng bja maphelo a badudi ka moka le go lokolla bokgoni bja motho o fe le o fe:.
Matlafatše bašomi ka bokgoni goba dithuto tseo di lego maleba go tšea karolo ka go mešomo yeo e lebanego latele melao ka go mafelong a mošomo latele maitshwaro ao a amogelegago le go latela ditshepetšo tšeo di lokilego go gapelatša tokelo ya gago, kudu tokelo ya go gwaba.
Tlogele kgethollo ya ba bangwe ka mekgwa yohle.
Mmušo o swanetše go hlama le go gapeletša molaotlhakwa wo o šireletšago basomi kgahlanong le kgethollo le tšhomo ya kgapeletšo.
Thuto ya Tlhalošo ya tsa Leago e lebišitše go fa bahlankedi ba kgorotsheko tsebo yeo e swanetšego le kwešišo ya go lemoga tselakakanyo ya batho ba bangwe le diemo tša bona tšeo di fapanego gore diphetho tša bona di kgotsofatše mme di nepagale ka go setshaba seo re phelago ka go sona.
Manyuale wa Mošomotlhahlo wa Yuniti ka ga Molao, Morafe, le Bong: Yunibesithi ya Kapa.
E hlola dikakanyokwešišo tša mogofe wa sehlopha. Batho ba rata go ba mo ba amogelwago ke sehlopha ka go dikakanyokwešišo tša sona mabapi le dihlopha tše dingwe ka lebaka la gore seo se kaonafatša go itshekaseka ga bona.
ga ke re gore batho ba kgetha dikakanyokwešišo tšeo di sego maleba ka boomo ga botse botse dikakanyokwešišo tša semorafe le bong di gona, ka dikgopolong tša rena, di bjetšwe ke thuto ya kgodišo mme di hlohleleditšwe ke setšo le baditaba. Ka mabaka a mangwe di gona le ka go dihlangwa tša rena. Re na le go amogela bjalo ka tshwanelo.
KWEŠIŠO: Magoro a loutša lefase go lebiša le go hlama mokgwa wa kwešišo ya gore dilo di ka bontsho le bošweu, ga di molaleng e bile di na le ditlhalošo tše ntši. Seo se gapeletša sebopego mo lefaseng le boitemogelo bja rena ka go lona. Se re dumelela go šomiša tshedimošo ye ntši ka nako e tee.
MEKGWA: Dikakanyokwešišo di na le seabe ka go mananeo a motho a mekgwa. Mo magoro a tletšego ka mekgwa mme a na le kamego thwii ye bohlokwa go lenaneo la mekgwa ya motho, go na le peeletšo ya motho ya go boloka le go amana le sehlopha.
Pelonomi (go tšwa go kwelobohloko) theeletšo e tsena ka gare ga legora la motho yo mongwe la kwešišo. O lebelela kua kgole ka theeletšo, o bona lefase ka mokgwa wo ba le bonago, o kwešiša mokgwa wa bona wa kwešišo, o kwešiša ka mokgwa wo ba ikutlwago ka wona.
Theeletšo ya go tsenya maikutlo e maatla ka lebaka la gore e go fa dipalopalo tŠa go šoma ka tšona. Sebakeng sa gore o tsenye tlhalošo ya gago ka batho ba bangwe le go akanya dikgopolo, maikutlo, mabaka le ditlhalošo o šoma ka nnete ya gare ga motho yo mongwe ya monagano le pelo. O theeletša gore o kwešiše. O lebišitše go hwetša tshedimošo yeo e tseneletšego ya moya wa motho.
Le ge go le boima, nyaka pele go kwešiša, goba hwetša tlholego pele o tšea sephetho le go alafa.
Senotlelo sa kahlolo ke kwesišo. Ge o ahlola pele, motho a ke sa kwešiša.
Ka lebaka la gore re theeletša ka go tsebela batho ba bangwe, re na le go araba ka mokgwa o tee go ye mene. Re sekaseka ee goba aowa; re a nyakišiša - re botšiša dipotšišo go tšwa go legoro la kwešišo ya rena; re eletša - re fa kgothatšo godimo ga motheo wa boitemogelo bja rena; goba re a fetolela - re leka go hwetša gore batho ke eng, go hlaloša mabaka a bona, maitshwaro a bona, godimo ga maitshwaro a rena le mabaka a rena. Maitshwaro a a tla go rena ka tlhago, re tsentše dinala go wona mme re phela le mehlala ya wona ka dinako tšohle.
Kwešišo e ka tliša phapang ye kgolo bjang! Dikeletšo tša maleba ka moka mo lefaseng di ka se fetoge selo ge re sa rarolle mathata ao re a hlalošetšwago, mme re ka se fihlelele mathata ge re tantšwe ka gare ga kwešišo ya rena ka ga batho ba bangwe, magoro a kwešišo ya rena, mme ga re role digalase tša mahlong a rena sebaka seo se bonalago go bona lefase ka kwešišo ye nngwe.
Ge o tloga o nyaka go kwešiša ntle le tlhahlo le boikaketši, go tla ba le dinako tšeo ka tšona o tla makatšwago ke tsebo le kwešišo yeo e tlago tšhologela go wena go tŠwa motho yo mongwe. Ga ntši ga go bohlokwa go bolela gore o kwešišwe. E bile mantšu a ka ema tseleng ya gago.
Ge o ithuta go theeletša batho ba bangwe ka botebo, O tla lemoga phapano yekgolo ya kwešišo. O ka bona lefase ka digalase tša bolekani; nka le lebelela ka tšhelete le ekonomi.
Go kgwatha moya wa motho yo mongwe ke go sepela tseleng ye kgethwa.
Go na le mošomo wo o dirwago ka sekolong. Diswantšho tša mošomo wo o fiwago ka sekolong.
Ge tokelo ya motho e gatakwa, motho a ka šomiša mokgwa wa gagwe wa itšhereletša. A ka leka go rarolla morero le motho yo a amegago.
Ge seo se pala a ka ya go sehlangwa sa mmušo.
Dihlangwa tša kgaolo ya 9 ke dihlangwa tšeo di ka etelwago go šireletša ditokelo tša ditokelo tša motho.
Motho o fe goba o fe a ka ngongorega ka go Mošireletši wa Setšhaba yo a tlago nyakišiša pelaelo. Tšea Mošireletši wa Setšhaba balo ka malokwane yo a ka go lebelela mahlakore ka moka a bothata. Ge Mošireletši wa Setšhaba a hwetša gore mongongoregi o na le maswanedi, o tla dira seo se kgonegago go hwetša tharollo ya bothata, yeo e akaretšago phetolo ya lenaneo.
Mošireletši wa Setšhaba a ka bega bothata ka go Palamente, mme morero o tla ahlaahlwa go bona gore ditšhišinyo di a latelwa.
Dinyakišišo ga ntši di diwa ka tlwaelego, fela Mošireletši wa Setšhaba a ka samona batho go ba bohlatse ka tlase ga boikano goba netefatšo ge seo se hlokagala.
Mmušo ka go maemo a fe goba a fe. Se se akaretša mmušo ka go bosetšhaba, porofensi le selegae, dikgoro tša mmušo le bolaodi bja selegae.
Motho o fe goba o fe yo a diragatšago mošomo wa setšhaba. Seo se akaretša motho o fe goba o fe yo a dirago mošomo wa semmušo wo o amago batho ka moka, goba karolo ya batho ba Afrika Borwa, go fa mohlala mošomi wa mmušo bjalo ka lephodisa goba mohlankedi yo a kgethilwego.
Dikhansele tša mmušo go swana le Khansele ya Dinyakišišo tša Disaense tša Batho le Khansele ya Dinyakišiso tša Saense Intaseteri.
Kgethollo yeo e hlorišago mmelaedi goba motho yo mongwe, go swana le tšhišompe ya maatla, maitshwaro ao a sa amogelegego a leyatšo le kgethollo le a mangwe, tiegišo yeo e sa hlokagalego, kgatako ya tokelo ya motho, sehlolwa se sengwe seo se bonagalago le sephetho seo se tšewago ke balaodi.
Ge pelaelo ya gago e le ka ga kgethollo, o swanetše go leka go rarolla bothata ka bowena pele o belaela go Mošireletši wa Setšhaba. Go fa mohlala, ka go bolela le mo/bahlankedi bao ba amegago, ge seo se sa thuše, o ka ngwalela motho yo a laolago mo/bahlankedi go swana le Hlogo ya Kgoro.
Ke fela ge o se wa ba wa kgona go rarolla bothata, ge o ka ngwalela Mošireletši wa Setšhaba - wa fekesa goba wa posa goba wa itlišetša lengwalo.
Magato ao o a tšerego go rarolla ngongorego ka bowena (ge e le gore a gona).
Mo mabakeng a mangwe Mošireletši wa Setšhaba a ka nyaka setatamente ka tlase ga boikano pele a dira dinyakišišo.
Ge o se na nnete ya gore bothata bja gago ke seo se ka nyakišišwago ke Mošireletši wa Setšhaba, goba ge e le gore ga o kgone go ngwala, o ka leletša kantoro ya Mošireletši wa Setšhaba. Go na le maloko ao a hlahlilwego ao a tlago theeletša pelaelo, e ka ye nnyane goba ye kgolo mme ba dira dinyakišišo.
Mo mabakeng a mangwe bašomi ba ka hwetša tharollo ya ka pejana ya go rarolla bothata. Bašomi gape ba ka go eletša gore o išekae ngongorego ge Mošireletši wa Setšhaba a ka se thuše.
O ka etela kantoro go fetola dipotšišo goba go hlaloša, ge o nyaka bjalo. Go kaone go ngwala pele mme wa kgopela poledišano ka go lengwalo.
Mošireletši wa Setšhaba le bašomi ba gagwe ba tla swara leina la mmelaedi sephiri ge go hlokagala, ge go kgonagala.
Thušo ga e lefelwe. Tirelo ga e lefelwe e hwetšwa ke yo mongwe le yo mongwe yo a nago le bothata bjo bo hlalošwago ka godimo.
Kahlolo ka baahlodi le dimagaseterata, go akaretšwa dikotlo tšeo di beilwego ke bona. Mediro ya batho ya poraebete, dikhamphani tša poraebete, dingaka le baemedi ba molao bao ba sa šomelego mmušo.
E fela bašomi ba Mošireletši wa Setšhaba ba ka go thuša gore o ye kae go melato ya ka godimo. Mo mabakeng a mangwe Mošireletši wa Setšhaba a ka go romela go kgorotsheko ge seo se le bokaone go rarolla bothata. Ka ge Mošireletši wa Setšhaba a sa šome bjalo ka moemedi wa molao, o tla romelwa go moemedi wa molao ge e le gore molato o swanetše go ya kgorongtsheko.
Kantoro ya Mošireletši wa Setšhaba e Tshwane.
Go na le Bašireletši ba Setšhaba mo diporofensing ka moka.
Khomišene ya Ditokelo tša Batho e godiša tlhompho le tšhireletšo ya ditokelo tša batho. Karolo ya yona ke go ruta batho ka ga ditokelo tša batho le go nyakišiša dipelaelo tša kgatako ya ditokelo tša batho. E ka beakanya go hwetša moemedi wa molao go thuša go emela ditokelo tša gago mme e ka iša melato kgorong ya tsheko ge go nyakega. Khomišene ya Ditokelo tša Batho ke setho seo se ikemetšego mme e na le maikarabelo ka go Molaotheo. E swanetše go fa pego go Palamente ga tee ka ngwaga.
Motho yo mongwe le uyo mongwe yo a ratago go iša ngongorego go Khomišene ya Ditokelo tša Batho o swanetše go tlatsa foromo ya "SAHRC" ya dingongorego.
Khomišene e hlamilwe go godiša le go šireletša ditokelo tša ditšo, bodumedi le dipolelo tšeo di fapanego tša ditšhaba tšeo di fapanego, E swanetše go godiša le go tšweletša khutšo, kgotlelelano le kopano ya bosetšhaba magareng ga ditšhaba ka motheo wa tekatekano, go se kgetholle le tokologo ya kamano.
Go mohola kudu gore dihlangwa ka moka tša mmušo, go akaretšwa le Moporesitente di swanetše go kwešiša ka botlalo gore tokologo e ka se fihlelelwe go fihlela basadi ba lokologa go mekgwa ka moka ya kgatelelo
Khomišee ya Tekatekano ya Bing ke ye nngwe ya dihlangwa tše tshela tša mmušo tšeo di thekgago temokerasi yeo e tsebagaditšwego ka go Molaotheo wa 1996. Selebišwa sa khomišene bjalo ka ge go hlalošwa ka go karolo ya 187 ya Molaotheo, ke go godiša tekatekano ya bong le go eletša le go dira ditšhišinyo go palamente goba tlhakamolao e fe goba e fe mabapi le melaotlhakwa e fe goba e fe goba melaotlhakwa yeo e šišintšwego yeo e amago tekatekano ya bong le maemo a basadi.
Dipoledišano tšeo di hlotšego kwano ya sepolotiki ka mono Afrika Borwa di hlotše, magareng ga tše dingwe, tlhamo ya IEC go ya ka ditlhalošo tša Molaotheo wa 1993.
Dilebišwa tša Khomišene ke: go matlafatša temokerasi ya molaotheo le go godiša tshepetšo ya dikgetho tša temokerasi. Khomišene e na le thomo ya go laola dikgetho tša bosetšhaba, diporofensi le dikgetho tša mmasepala le direferentamo.
Maatla a yona, mediro le mešomo di hlalošwa ka go Karolo ya 5 ya Molao.
Go na le ditho tše dingwe ntle le dihlangwa tša kgaolo ya 9 tšeo di hlamilwego go matlafatša temokerasi ya rena.
Khomišene e hlamilwe go hlapetša merero ka moka ya kgašo ka mono nageng, goswana le go netefatša gore kgašo ya thelebišene le radio e nepagetše le gore di bontšha ka boemedi setšhaba sa Afrika Borwa ye mpsha.
Moporesitente Nelson Mandela o beile setulong Khomišene ya Bana ya Bosetšhaba ka la 16 Tšuni 1996 go ya ka Molao wa Bosetšhaba wa Khomišene ya Bana 19 wa 1996. E hlamilwe go tšweletša maanotshepetšo ao a swaraganego go rarolla ditlhobaboroko tšeo di amanago le baswa ba Afrika Borwa.
Ponelopele ya Bolaodi bjo bo Ikemetšego bja Dingongorego ke Titirelo ya Sephodisa sa Afrika Borwa (SAPS) yeo e hlamilwego leswa e bile e sepelelana le moya wa Molaotheo. Maikemišetšo a yona ke go godiša maitshwaro a maleba a sephodisa. Dilebišwa tša yona ke go tšweletša tshepagalo go setšhaba go maitekelo a sephodisa le Bolaodi bjo bo Ikemetšego bja Dingongorego (ICD) a go thibela maitshwaro ao a sego maleba ga mmogo le go kgontšha kotlo ya basenyi ba maloko ao a hwetšwago a amana le maitshwaro a bosenyi.
Kgorotsheko ye e ile ya hlangwa go ya ka Molaotheo wa 996. Mošomo wa kgorotsheko ke go godiša molao le Molaotheo, wo o swanetšego go diragatšwa ntle le go tšea lehlakore, phetano, ketišopele goba kgethollo.
Karolo ya 25 le ya Molao gore motho o fe goba o fe yo a lahlegetšwego ke naga ya gabo morago ga 1913 ka lebaka la molao wa kgethollo, ba swanetše go nyaka naga ya bona morago goba go lefelwa naga ya bona. Karolo ya 25 e dumelela mmušo go ntšha molao go rarolla dinyakwa tšeo. Mmušo o beile Molao wa Pušetšomorago ya Ditokelo tša Naga wo go ya ka wona Khomišene ya Pšetšomorago ya Naga le Kgorotsheko di ilego tša bewa go ela šedi dikgopelo tša batho.
Mošomo wa Kgorotsheko le Khomišene ya Pušetšomorago ya Naga ke go nyakišiša dikgopelo tša pušetšomorago ya dinaga, go tsenagare le go phathagatša pušetšomorago ya dinaga, le go di fetetša ka go Kgorotsheko ya Pušetšomorago ya Naga ge e palelwa ke go di phethagatša. Khomišene ya Pušetšomorago ya Naga e na le makgokgolo a dikgopelo tšeo di sa nyakišišwago.
Kgorotsheko ya Pušetšomorago ya Ninaga e tla tšea sephetho ka ga dikgopelo tšeo di ka se rarollwego ke Khomišenare. Kgoro e ka ntšha taelo ya gore batho ba fiwe naga ya bona, goba go fa motho yo a dirago kgopelo ya naga, naga ye nngwe ya mmušo, goba go lefa motho yo a dirago kgopelo ya naga hlatswadiatla ya go lahlegelwa ke naga.
Motho yo a belegwego ka mono Afrika Borwa ke modudi wa Afrika Borwa mme seo se ka se tšewe go yena. Go ya ka karolo ya 21 ya Molaotheo, " yo mongwe le yo mongwe o n ale tokelo ya tokologo ya mosepelo, tokelo ya go tloga ka mono Repapoliki, tokelo ya go tsena, go dula kae goba kae ka mono Repapoliki le tokelo ya lengwalo la bosepedi."
Mohlala wa botšeakarolo bja badudi.
Magato ao a latelago a lesome a tla go thuša go thala peakanyo ya kwalakwatšo go morero wa ditokelo setšhabeng sa geno.
KGETHA DILEBIŠWA TŠA GAGO TŠENEPAGETŠEGO tša kwalakwatšo (o se ke wa ba le dilebišwa tša go feta tše nne). O ile go dira eng bjalo ka karolo ya kwalakwatšo ya gago. Nagana ka magoro a nako go kwalakwatšo ka moka.
TŠEA E TEE YA DILEBIŠWA MME O KGOBOKANTŠE DIKGOPOLO legato le le nyaka go fihlelela dilebišwawe. Di ngwale fase(ka lebaka la gore ke mokgobo wa dikakanyo, di ka se be ka tatelano).
ETELA (SEKASEKA) DIKAKANYO GO TLOGA GO LEGATO LA 3 mme o kgethe tšeo di tla go atlega. Ngwala legato le lengwe le le lengwe leo le kgethilwego go karata goba pampiri ya 5cm X 8cm. (Tšeo di bitšwa dikarata tša tiragatšo).
BOELETŠA LEGATO LA 3 LE 4 GO DILEBIŠWA TŠE DINGWE tšeo o di lemogilego ka go legato la 2.
TŠEA LETLAKALA mme o ngwale hlogo ya kwalakwatšo le magoro a nako kua godimo. Thala mothaladi ka tla se ga seo. Ngwala selebišwa sa mathomo sa kwalakwatšo ka tlase ga seo. Thala gape mothaladi wo mongwe ka tlase ga seo mme o ngwale selebišwa sa bobedi. Tšwele pele ka seo go fihlela o ngwetše dilebišwa ka moka.
KGOMARETŠA DIKARATA TŠA TIRAGATŠO GO TŠWA GO LEGATO LA 4 ka tatelano yeo e nepagetšego kgauswi le selebišwa seo se amegago. Thoma ka legato leo le lego bonolo go diragatša. Ahlaahla dikarata tša tiragatso mme o di beakanye gape ge go hlokagala. Oketša ka magato a mangwe ao a akanywago.
AHLAAHLA KARATA YE NNGWE LE YE NNGWE YA TIRAGATŠO - go tla tšea nako ye kae. Ke mang yo a tla bago le maikarabelo a legato leo ka ditshenyegelo tša bokae, ge e le gore go tla le bao ba amegago. Ngwala fase nako, motho yo a tla bago le maikarabelo a go tšea tiragatšo le ditšhenyagalelo go tiragatšo ye nngwe le ye nngwe le dikarata.
LEBELELA LEGORO LA NAKO LA KWALAKWATŠO KA MOKA ngwala dikgwedi godimodimo ga letlakala.
AHLAAHLA GORE NENG (KA KGWEDI MANG) MO LEGATO LE LENGWE LE LENGWE LE TLAGO TŠEWA o ntše o beile dikarata tša gago tša tiragatšo ka lenaneo. Bjale, beakanya dikarata tsa gago ka dikgwedi tšeo di amegago.
Tekatekano: Om ka se kgethollwe. Fela magato a kaonafatšo le kgethollo yeo e dumelelegago di a dumelelwa.
Tlhompho ya batho: O swanetše go hlophiwa ka seriti sa gago bjalo ka motho mme o šireletšwe.
Tokologo le tšhireletšego ya motho: O ka se golegwe ntle le tsheko, wa hlokofatšwa mme wa otlwa ka mokgwa wa tlhokofatšo. Bohlokotsebe bja ka lapeng ga bo a dumelelwa.
Sephiri: O ka se fetlekwe goba lapa la gago la fetlekwa goba dithoto tša gago tša fetlekwa.
Tokologo ya bodumedi, dikgolwa le kakanyokgopolo: O ka kgolwa mme wa nagana ka mokgwa wo o ratago mme o ka latela bodumedi bjo o ikgethelago.
Kopano, ditšhupetšo, pontšho le dingongorego: O ka swara ditšhupetšo, pontšho le go hlagiša dingongorego fela o swanetše go seo ka khutšo.
Ditokelo tša sepolotiki: O ka thekga mokgatho wa sepolotiki wo o ikgethelago wona, ge o le modudi wa mengwaga ye 18, o ka bouta.
Bodudi: O ka se tšeelwe bodudi bja gago.
Tokologo ya bosepedi le madulo: O ka dula kae goba kae ka mono Afrika Borwa.
Tokologo ya kgwebo, mošomo le porofešene: O ka dira mošomo o fe le o fe wo o ikgethelago.
Kamano ya tša mošomo: O ka tsenela mokgatlo wa mošomo mme wa gwaba.
Tikologo: O na le tokelo ya tikologo yeo e hlwekilego.
Dithoto: Dithoto tša gago di ka tšewa fela ge melao ya nnete e latelwa.
Dintlo: Mmušo o swanetše go netefatša gore batho ba na le dintlo tša maleba.
Tlhokomelo ya tsa maphelo, meetse le tšhireletšego ya leago: Mmušo o swanetše go netefatša gore o na le dijo le meetse, tlhokomelo ya tša maphelo le tšhireletšo ya leago.
Bana: Bana ba ka tlase ga mebgwaga ye 18 ba na le ditokelo tšeo di ikgethago go swana le tokelo ya go se hlokofatšwe.
Polelo le setšo: O ka šomiša polelo yeo o e nyakago le go latela setšo seo o se ratago.
Ditšhaba tša setšo, bodumedi le polelo: Ditšhaba di ka ipshina ka setšo sa tšona , ba diragatša tumelo ya bona mme ba šomiša polelo ya bona.
Phihlelelo ya tshedimošo: O na le tokelo ya tshedimošo e fe goba e fe yeo mmušo o nago le yona.
Phihlelelo ya dikgorotsheko: O ka ba le bothata bja semolao bjo bo filwego sephetho ke kgorotsheko goba sehlangwa seo se swanago le seo.
Moswariwa, mogolegwa goba mogononelwa: Tokelo ye e šireletša batho bao ba swerwego, ba golegilwego goba ba gononelwago.
Ditokelo tše ka moka di ka beelwa mapheko ao a beilwego ka go lefokotlhalošo la mapheko (s36) e a diragatšwa.