Mushumo uyu ndi nzivhanyedziso. A hu na tshipida na tshithihi tsha nyandadzo iyi tshine tsha nga bveledziswa nga inwe ndila kana nga tshinwe tshivhumbeo - ndila ya mekhenikhala kana ya elekithironiki, nga nnda ha u wana thendelo ine ya bva kha vha Khomishini ya Tshumelo ya Muvhuso. Khumbelo na mbudziso malugana na pfanelo dza u bveledzisa linwalo ili i nga livhiswa kha vha Khomishini ya Tshumelo ya Muvhuso, Commission House, cnr Hamilton na Ziervogel Streets, Arcadia 0083.
Yo gandiswa na u baindiwa nga vha Creda Commissions.
Ndayotewa ya Afrika Tshipembe (Ndima ya 10) i ṱoḓa Tshumelo ya Muvhuso i tshi...
u imela nga u tandavhuwa vhadzulapo vha Afrika Tshipembe nga , nga u tholiwa na nga vhulanguli vhune ha shumiswa, ho disendeka kha vhukoni, u tevhedza ngoho kana u sa dzhia sia thodea ya u lugisa u sa edana he ha vha hu hone tshifhingani tsho fhiraho.
3.3 Vhudifhinduleli ha Mutholi na Mutholiwa.
4.1 Vhushaka vhukati ha Vhusimamilayo na Khorotshitumbe.
4.2 Vhushaka na nnyi na nnyi.
4.3 Vhushaka vhukati ha vhatholiwa.
4.4 Kushumele kwa mishumo.
4.5 Vhudifari ha muthu na dzangalelo lawe la zwithu zwa nnda.
Khomishini ya Tshumelo ya muvhuso yo netshedzwa maanda u ya nga ha Ndayotewa, ya 1996, u bveledza na u khwathisedza vhudifari ha tshiphurofeshenela nahone ha maimo a ntha kha tshumelo yothe ya muvhuso. Nga nwaha wa 1997 Khoudu ya Vhudifari, ine ya vhidzwa Code of Conduct, ya Tshumelo ya Muvhuso yo divhadzwa lwa tshiofisi kha vhadzulapo ya dovha ya mbo di bveledziwa nga kha dziwekishopo dze dza farwa na vhaofisiri vha re na maimo kha lushaka na kha mavundu. Zwo dovha hafhu zwa vha zwa ndeme u bveledzisa gaidi i shumiseaho ya Khoudu ya Vhudifari uri vhathu vha pfesese zwine ya amba zwone na u kona u i shumisa?
Ndo imela vha Khomishini ya Tshumelo ya Muvhuso, ndi pfa ndo hulisea u netshedza vhaofisiri vhothe vhane vha vha vhatholiwa vha muvhuso vha Afrika Tshipembe iyi Bugupfarwa ya Thalutshedzo nga ha Khoudu ya vhudifari ya Tshumelo ya Muvhuso. Nga ha hei Bugupfarwa ya Thalutshedzo nga ha Khoudu ya Vhudifari ya Tshumelo ya muvhuso, Bugupfarwa i talutshedzaho nga ha khoudu ya vhudifari ya Tshumelo ya muvhuso. Khoudu ya Vhudifari ndi thikho ya ndeme kha u ita uri hu vhe na kuvhusele kwavhudi na vhudifari vhu tanganedzeaho ha vhatholiwa vha muvhuso. I dovha hafhu ya disa fhungo la u thonifha pfanelo dza vhathu, ndila dza mulayo, u kona u imela zwithu, muvhuso u si na tshiphiri, vhudifari ha muthu nga muthu na zwine muthu ene mune a zwi takalela?
Vha Khomishini ya Tshumelo ya Muvhuso vha ita khumbelo kha vhatholiwa vhothe vha muvhuso, u bva kha vhane vha vha na vhuimo ha fhasi u ya kha vhane vha vha na vhuimo ha nthesa, u sumbedzisa pfesesa maitele, tsumbandila, na ndaela dze dza katelwa kha Khoudu ya Vhudifari. Izwi a zwi konadzei fhedzi, zwi dovha hafhu zwa toda u kombetshedzwa arali hu tshi khou todiwa uri tshumelo yavhudi i kone u swikelela vhadzulapo vhashu. Zwi dovha zwa vha zwa ndeme uri vhaofisiri vha hane kana u sa tanganedza dzimpho vhunga izwi zwi tshi dzhiiwa sa tshandanguvhoni nga mulayo.
Ri tama u khoda vhalanguli vhothe na vhaofisiri vhe vha dzhenelela kha u phuromotha kana u tutuwedza Khoudu ya Vhudifari ya Tshumelo ya Muvhuso. Ndi a vha tutuwedza u isa phanda na mushumo wavho wa manakanaka na uri vha songo neta kha khaedu iyi ya u tutuwedza kana u phuromotha vhudifari ha tshiphurofeshenala kha tshumelo ya muvhuso.
thalutshedzo i do vha tshishumiswa tsha ndeme kha u bveledza u fulufhedzea na u nea tshirunzi mishumoni na u tutula dzangalelo kha vhathu vhothe la u swikelela tshiimo tsha u sa kona u kondelela vhuada fhano Afrika Tshipembe.
Tsha u fhedza, ndi tama u tutuwedza vhatholiwa vhothe vha muvhuso u khwathisedza uri vhudifari havho vhu tea u anana na milayo ya ndeme ine ya shumiswa kha u langa matshimbidzele a muvhuso na uri vhatshimbidzi vha fanela divha Khoudu ya Vhudifari na Bugupfarwa iyi ya Thalutshedzo.
Ndivho ya hei Bugupfarwa ndi u talutshedza nga vhudalo zwi re ngomu kha Khoudu ya Vhudifari. Khoudu ya tshiofisi I tea u vha pfufhi nahone I bule zwo teaho fhedzi na u shumisa teo ya tshiofisi. Ndivho ya iyi Bugupfarwa ndi u ita uri Khoudu iyi i pfeseswe nga vhatholiwa vhothe vha muvhuso.
Bugupfarwa iyi a i netshedzi minwe milayo miswa, i tevhedza tshivhumbeo tshenetshila khathihi na kunambarele kana kutevhekanele kune kwa vha kha Khoudu, u itela u leludza mbambedzo. Musi i tshi khou shumisa hei Bugupfarwa, mihasho i fanela u engedzedza tsumbo dzine dza tea vhupo hayo.
Zwi fanela u ombedzelwa uri u bveledziswa ha Bugupfarwa iyi ndi kuitele kune kwa do shanduka tshifhinga tshothe, nahone I nga kha di toda u vusuludzwa tshifhinga tshothe, u fana na Khoudu yone ine.
Uri ri kone u bveledza vhudifari ha vhuimo ha ntha ha tshiphurofeshenala mushumoni, vhatholiwa vha muvhuso vha fanela u tutuwedzwa u humbula na u difara nga ndila i tanganedzeaho. Zwenezwo, bugupfarwa heyi i tea u shuma sa thusedzi kha u bveledzisa na u netshedza khoso pfufhi dza vhugudisi kha vhatholiwa vhothe.
tanganiwa nazwo, Thodisiso dza zwe zwa vhuya zwa itea?
thisedza u fulufhela ha nnyi na nnyi kha u nea tshirunzi na u sa dzhia sia ha tshumelo nga u netshedza ndavhelelo dzi si gathi dza vhudifari vhu tanganedzeaho na muelo wa vhudifari.
Zwa uri vhathu vha guda nga u sedza na u tshenzhela ndi mbuno ṱanganedzeaho vhukuma. Zwenezwo, vhuḓifhinduleli ha vhuṱhogwa ho sala kha mutholi, ane a vha muthu o ambadzwaho maanḓa, sa Dziminisiṱ(ara na Vhalangamavunḓu (DziMEC)) vhane vha vha kha vhuimo ha polotiki, na vhalanguli vhane vha vha vha kha maimo oṱhe a tshumelo ya muvhuso, u sika vhupo ho teaho hune milayo ya simiwa na mimodela ya tsumbo ya ṋetshedzwa u itela vhatholiwa vhoṱhe vha muvhuso.
Khethekanyo 195(1)(a) ya Ndayotewa i sumbedza zwauri vhuḓifari ha nṱhesa ha tshiphurofeshenaḽa vhu fanela u iswa phanḓa kana u phuromothiwa na u vhulungiwa kha matshimbidzele a muvhuso nga u angaredza. U ya nga ha thendelano nga u angaredza u bva kha ḽikumedzwa lṄa Tshumelo ya muvhuso lṄa khoro ya u konanya lṄa vhu 2 lṄa 1999) vhatholiwa vhoṱhe vha kha Tshumelo ya Muvhuso vha na vhuḓifhinduleli ha u tevhedza Khoudu ya Vhuḓifari ye ya ṋetshedzwa. Izwi zwi vhumba mutheo une khawo u simiwa, u lulamisa na maga a ndaṱiso zwa ḓisendeka khawo, hune mutholi a fanela u lingedza nga nḓila dzoṱhe u vhona uri mafhungo oṱhe a re kha Khoudu ya Vhuḓifari a ḓivhiwa nga vhatholiwa vhoṱhe vha muvhuso?
Ndi zwa ndeme u ombedzela zwauri ndivho khulwane ya Khoudu ndi u bveledza tsumbo yavhudi ya vhudifari. Mutholiwa arali a kundelwa u tevhedza izwi, u do vha na mulandu wa u sa difara u ya nga ha Mulayo wo bulwaho afho ntha, hune a nga newa ndatiso u ya nga ha khethekanyo ya 18 u swika kha ya 27 u ya nga u shandukiswa ha mulayo kha Mulayotibe wa khwinifhadzo ya Milayo ya Tshumelo ya muvhuso wa 1997, arali a pfuka mulayo we wa netshedzwa kha Khoudu ya Vhudifari.
Mutholiwa u fulufhedzea kha riphabuliki a dovha a nea khuliso Ndayotewa khathihi na u dibadekanya nga u i tevhedza kha mishumo ya duvha nga duvha.
Musi hu tshi livhiswa kha Riphabuliki nga manwe maipfi hu vha hu tshi khou ambelwa kha shango - line la vha Afrika Tshipembe. Ndi thodea ya u thoma ya uri vhatholiwa vhothe vha muvhuso vha do fulufhedzea na u fulufhela shango lavho?
Ndayotewa i sumbedzisa zwinwe zwiga zwine zwa tshimbilelana na pfanelo na dzangalelo la vhadzulapo vhothe.
toda uri hu vhe na u fulufhelwa ha vhatholiwa vha muvhuso kha matshimbidzele a demokirasi ane a vha hone.
tanganedzwa na u huliswa nga vhadzulapo vhothe. Tsha vhuraru, mutholiwa munwe na munwe wa muvhuso u fanela u vha na ndivho ya mafhungo othe na ndivho ya Ndayotewa sa ndila ya u vhulunga na u langula mulayo une wa vha hone.
Tsumbo 1: Vhatholiwa vhothe vha muvhuso vhane vha vha kha vhuimo ho fhambanaho vha a shela mulenzhe zwihulwane kana zwituku kha u netshedza makumedzwa malugana na pholisi. Linwe na linwe la makumedzwa eneo, li fanela u sedzuluswa zwavhudi u itela uri hu sa vhe na khudano vhukati ha zwinwe zwipida zwa tshipentshela zwe zwa bulwa kha Ndayotewa. Milayo ya Ndayotewa ine ya nga u shela mulenzhe na u sa vha na tshidzumbe kha u netshedza tshumelo hu fanela u tutuwedzwa nga ndila dzothe kha kuitele kwa u bveledza pholisi.
Tsumbo 2: Khethekanyo ya 33(2) ya Ndayotewa i ṋetshedza uri muthu muṋwe na muṋwe we pfanelo dzawe dza thithisea vhukuma nga matshimbidzele a mulayo u na pfanelo dza u ṋetshedzwa zwiitisi nga u tou ṋwala. Izwi zwi amba uri, u ḓibadekanya na Ndayotewa, mutholiwa muṋwe na muṋwe wa muvhuso u tea u khwaṱhisa uri matshimbidzele na mihumbulo ine ya swikelelwa yo ḓisendeka kha zwiitisi zwine zwa pfadza, u itela uri zwiitisi zwenezwo zwi nga dovha zwa shumiswa kha vhaṋwe vhane vha nga kwamea. Nga u tou angaredza, izwi zwi amba uri vhukando hoṱhe vhune ha nga dzhiiwa vhu fanela u imela ndingo dzoṱhe dza u sa vha na tshidzumbe.
Izwi zwi amba uri hune tsheo dza tea u dzhiiwa kana ha shumiswa muhumbulo une wa vhonala wo tea, hu fanela u sedzwa zwine vhathu vha zwi takalela phanda. Dzangalelo la mutholiwa munwe na munwe wa muvhuso li fanela u da nga murahu ha dzangalelo la vhathu vhothe.
Tsumbo 1: Mutholiwa ane a vha mutsila wa we a tholiwa sibadela u vhofhiwa nga kontiraka uri a shume u bva nga iri ya 8:00 u swikela nga 16:30. A hu na nzudzanyo dzo tendelaniwaho ngadzo dza u badelwa masheleni o fhiraho a u shuma tshifhinga itshi, zwine zwa vhidzwa overtime. Dumbu lo fuda tshisiku tsha mudagasi afho sibadela lune tshumelo ya mudagasi ya vha yo thithisea. Pherani hune ha itwa miaro hu khou tou shumiswa mutshini wa dzhenereitha. Dzhenereitha iyo na yone i khou thoma u nea thaidzo, a i khou netshedza tshumelo yavhudi. Zwenezwo mutholiwa uyu wa zwa vhutsila u newa ndaela ya shishi ya u lugisa dzhenereitha iyi nga iri ya 16:00. Zwenezwo zwo lavhelelwa uri mutholiwa uyu a ite mushumo uyu wa u lugisa naho zwi tshi nga amba uri u fanela u shuma iri ndapfu u swikela mushumo uyu u tshi khunyelela?
Tsumbo 2: Vhunzhi ha vhashumi vhane vha shuma kha mavundu o fhambanaho vha sumbedza dzangalelo la u ya kha maduvha a vhuawelo nga nwedzi wa Nyendavhusiku. Arali livi iyi ya netshedzwa mutholiwa munwe na munwe, izwi zwi do amba uri ofisi idzi a dzi nga koni u netshedza tshumelo kha vhadzulapo. Zwenezwo hu fanela u vha na u dinetshedzela vhukati ha vhalanguli na vhanwe vha vhatholiwa, hune ha swikelelwa thendeleno ya uri hu fanela u vha na vhanwe vhatholiwa vha no sala nga hetshi tshifhinga, hu u itela uri hu vhe na u isa phanda tshumelo.
wa tshiofisi u ya nga he a laedzwa ngaho.
dibadekanya na kana u vha murado wa dzangano line muthu a dinangela kana a li funa. Kuitele kwa khetho ku do ita uri hu vhe na dzangano line la kunga vhathu vhanzhi kha khetho dzalo. Izwi zwi nga di amba uri dzangalelo likene la mutholiwa wa muvhuso a li koni u sumbedziswa nga mvelelo dza khetho. Zwi nga di dovha zwa amba uri thodea dza u ranga, mbekanyamushumo ya zwine zwa do itwa na dzipholisi dzine dza shumiswa nga Muvhuso wa tshifhinga tshenetsho dzi nga di fhambana na thodea ya u ranga ya mutholiwa munwe muvhuso. Naho zwo ralo, vhatholiwa vha muvhuso vha lavhelelwa u shumela Muvhuso wa tshifhinga tshenetsho vho diimisela, nga vhukoni hothe na nga ndila ya u fulufhedzea kha u tevhedza pholisi.
Tsumbo 1: Mutholiwa wa muvhuso ene u tenda kha fhungo lṄa uri tshumelo ya mutakalo ya nṱhesa i fanela u vha yone ṱhoḓea khulwane kha shango nahone u tikedza dzangano ḽine lṄa vha na muhumbulo u no fana na wonoyo. Muvhuso wa tshifhinga tshenetsho, wone, u ṱanganedza sa phoḽisi yawo ṱhoḓea ya u ṋetshedza madzulo (dzinnd(u) na u lwa na vhuvhava sa zwone zwiga zwine zwa vha zwa ndeme. Zwenezwo mutholiwa u lavhelelwa u ṱanganedza ṱhoḓea iyi ya Muvhuso. Izwi a zwi ambi u kandeledzwa kana u thivhelwa ha u ḓa na miṋwe mihumbulo miswa.
Mutholiwa u lwisa u divha na u tevhedzela ndaela dzine dza shumiswa kha vhudifari na mishumo yawe.
U kona u fulufhedzea na u kona u shumela zwavhudi Muvhuso wa tshifhinga tshenetsho khathihi na nnyi na nnyi, vhatholiwa/vhatholiwa vha fanela u vha na ndivho ya mushumo wavho, dzipholisi malugana na ndila dzine dza fanela u tevhedzwa kha u ita mishumo yavho na maitele ane a fanela u tevhedzelwa.
Vharangaphanda vha na vhudifhinduleli ha u vhona uri vhatholiwa vha na ndivho ya zwine mushumo wavho wa katela. Vhatholiwa na vhone vha na vhudifhinduleli ha u u vhona uri vha vha na ndivho, u kona u shuma mishumo yavho nga ndila i fushaho u ya nga ha pholisi dzo tiwaho na u kona u tevhedza maitele ane a shumiswa kha vhupo havho, nga ndila ine ya fusha nnyi na nnyi na vhadzulapo vhane vha netshedzwa tshumelo.
Tsumbo 1: U shaya ndivho ya tshumelo ya muvhuso ya zwa dzitshelede, muofisiri u tanganedza u rengwa ha tshishumiswa nga nnda ha u wana thendelo yo teaho u bva kha vha Zwa gwama, Treasury. Nyito iyi i amba u shumiswa ha tshelede hu songo tendelwaho hune ha nga ita uri hu vhe na u sa shumiswa zwavhudi ha masheleni na u dzhielwa vhukando lwa mulayo hune ha tea u badelwa tshelede ya tshinyalelo idzi?
Tsumbo 2: Nga nthani ha u shaya ndivho, mutholiwa u vhudza mualuwa thodea dzi si dzone dza malugana na khumbelo ya phentsheni, a tshi sumbedzisa maga a u ita khumbelo, kana na tshelede ine mualuwa uyo a do badelwa yone. Maitele aya a nga dzhenisa khomboni uyo mudzulapo arali pfulufhedziso dza sa tshimbila nga ngona.
kha u bveledza kana u isa phanda dzangalelo la nnyi na nnyi.
Zwiṋwe zwiimiswa zwa tshivhalo zwo sikwa fhasi ha Ndayotewa (Mutsireledzi wa nnyi na nnyi, Muoditha-Dzhenerala, Khomishini ya Tshumelo ya Muvhuso, Khomishini ya u linganyiswa ha Dzimbeu, na zwiṋwe zwiimiswa zwo sikwa nga vhusimamilayo (Bodo dza thendara, Khomishini ya ṱhoḓisiso, nz.). Hezwi zwiimiswa zwi shuma sa tshikalo tshine tsha khwaṱhisedza uri hu vhe na ndaulo kana matshimbedzele avhuḓi. Zwenezwo vhatholiwa vha muvhuso vha songo sedza izwi zwiimiswa nga iṱo ḽivhi, fhedzi zwi fanela u vha ṱuṱuwedza u shuma mishumo yavho nga, sa tsumbo, u ṋetshedza mafhungo oṱhe na ṱhalutshedzo dzoṱhe dzine dza nga ṱoḓea.
Tsumbo 1: Arali Ofisi ya Mutsireledzi wa nnyi na nnyi yo humbelwa u ita thodisiso ya mbilaelo nga mudzulapo kha munwe muhasho wa Muvhuso, ofisi iyi i do lavhelela tshumisano ya vhatholiwa vha muhasho wonoyo malugana na u netshedza mafhungo othe ane a do todea.
Tsumbo 2: Arali Muoditha-Dzhenerala a wanulusa manwe matshimbidzele o peamaho kha muhasho une wa tshimbidza zwa masheleni, vhaofisiri vhane vha kwamea vha songo sedza mawanwa aya nga ito livhi. Vha fanela u pfesesa na u takalela mushumo wa Muoditha-Dzhenerala vha shumisane zwavhudi na Ofisi yawe u tandulula thaidzo dzine dza nga vha dzi hone.
Mutholiwa u bveledza kana u isa phanda vhuthihi na tshiimo tshavhudi tsha lushaka lwa Afrika Tshipembe kha u shuma zwavhudi mishumo ya tshiofisi.
u fhata Afrika Tshipembe la demokirasi li re na vhuthihi line la kona u diimisa sa Muvhuso-woga kha lushaka lwothe.
Uri hu vhulungwe na u kona u pfesesa milayo yo vhewaho kha Ndayotewa, hu tea u vha na u diimisela na tshumisano yavhudi u bva kha vhadzulapo vhothe. Vhatholiwa vha muvhuso vha dzhiiwa sa tshipida tsha Muvhuso, zwenezwo ndi zwa ndeme vhukuma kha sia lavho?
Tsumbo 1: Muya wavhudi wa mutingati, vhushaka havhudi ha u shumisana na vhupo ha u thusana na ha tshiphurofeshenala vhukati ha tshigwada tsha vhatholiwa u bva kha mirafho yo fhambanaho vhane vha shuma na nnyi na nnyi, vha do vha tsumbo yavhudi kha vhadzulapo vhothe. Tsumbo yavhudi i do vha kha ofisi ine ya netshedza manwalo a vhune kana dziphasipoto.
Tsumbo 2: Mutholiwa u fanela u dinwalisa kha khoso ya u guda lunwe lwa nyambo dza tshiofisi dzine dza shumiswa kha vhupo honoho. U fanela u dovha a tutuwedza uri hu vhe na vhudologi nga dzinwe nyambo mitanganoni hune ha nga vha na thodea.
u difulufhela kha tshumelo ya muvhuso.
Tshumelo ya muvhuso i netshedzwa vhadzulapo vhothe, nahone nnyi na nnyi ene u lavhelela u farwa nga ndila i edanaho, i fushaho, ya phurofeshenala nahone ya vhukonani. Vhatholiwa zwenezwo vha tea u tshila u ya nga zwine zwa lavhelelwa nga vhatholi vhavho na avho vhane vha vha netshedza tshumelo nga ndila i linganaho, nahone nga ndila ine ya sa do sima fhedzi fulufhelo kha nnyi na nnyi, fhedzi i do dovha ya sima muya wa u takalelwa ha tshumelo ya ndeme nahone i fushaho nnyi na nnyi.
Tsumbo 1: Mutholiwa u shuma kha muhasho une khumbelo dza kha nnyi na nnyi dza inwe tshumelo dza sedzuluswa hone. Muhura wawe u a zwi divha uri sa mutholiwa wa afho vha nga tutuwedza kuitele, zwenezwo muhura uyu a nga mu kwama uri a mu thuse kha uri khumbelo yawe i tavhanyedzelwe. Mutholiwa u do thoma a sedzulusa fhungo ili nga vhuronwane, sa izwi u netshedza muhura thuso iyi zwi nga sedzwa sa u khethulula kha vhanwe vhahumbeli kana sa tshidivhano.
Tsumbo 2: Mutholiwa u tea u humbela dzikhasitama uri dzi ite muduba, u itela uri munwe na munwe a do kona u thuswa musi tshifhinga tshawe tshi tshi swika, hu u itela u thivhela u vhonala sa ane a khou ita tshidivhano kana khethululo.
Mutholiwa u tea u vha na vhulenda, thuso na u swikelelea kha kushumele kwawe na nnyi na nnyi, na u fara zwavhudi vhathu sa khasitama dzine dza tea u wana tshumelo ya tshiimo tsha ntha tshifhinga tshothe.
Ndi zwa ndeme uri vhatholiwa vha dzhiele nzhele zwauri, nga u shumisana na nnyi na nnyi, vho divhofha vhone vhane u shumela tshitshavha tshothe.
Zwenezwo, nnyi na nnyi u lavhelelwa u shumelwa, nahone u toda vhatholiwa vha tshi vha hone musi vha tshi toda thuso nga ndila ya vhukonani nahone i fushaho.
Tsumbo 1: Mutholiwa u tanganedza lutingo lu bvaho kha mudzulapo, fhedzi zwi tou vha khagala uri mbudziso iyi i fanela u livhiswa kha tshinwe tshipida tsha muhasho. Mutholiwa a sokou vhudza khasitama uri kha i lingedze hunwe-vho. Izwi zwi nga disa mvelelo dza uri uyu muthu a fhiriselwe fhethu ha vhanwe vhathu vha thungo-thungo hune a sa do wana thuso. Izwi a zwi thusi nahone zwi nea tshumelo ya muvhuso dzina livhi. Mutholiwa zwine a fanela u ita, ndi u netshedza thuso ya u wana muthu o teaho kana muhasho. Nga murahu ha u wana fhethu ho teaho, u do mu rwela lutingo murahu.
Tsumbo 2: Musi mutholiwa a si na vhathu vho itaho muduba vhane vha toda thuso khae, u fanela u thusa mushumi ngae nga u vhidza avho vho lindelaho thuso kha khaunthara yawe, fhedzi arali a na ndivho ya mushumo une a tea u netshedza tshumelo khawo.
Tsumbo 3: Arali muthu a ya kha muofisiri nga ndangano, kha ri dzhie sa tsumbo, u pfesesa nga ha mafhungo a thodea dzine dza fanela u fushiwa kana u swikelelwa malugana na u wana sabusidi ya u renga nndu kha Muvhuso, muofisiri u fanela u lingedza u dzhenisa muthu uyo kha mutevhe wawe wa pulane nga u tavhanya. Izwi a zwi nga sumbedzi fhedzi u swikelelea, zwi do dovha zwa sumbedza uri u na lutamo lwa u netshedza tshumelo.
kha u dzhia tsheo malugana na zwine zwa vha kwama.
Naho thodea na/ kana mbilaelo dza vhadzulapo zwi tshi nga vhonala zwi tshi nga a zwi tou dinesa matoni a vhatholiwa, fhedzi mirado ya vhadzulapo i tshi humbula uri ndi zwihulu, vhatholiwa vha fanela u dzika na u netshedza thuso yavhudi nga u netshedza mafhungo kana nga u nea ngeletshedzo malugana na u disa thandululo dza thaidzo iyi.
Zwililo kana mbilaelo dzine dza tahiswa nga vhathu, hu nga vha muthu muthihi kana tshigwada, dzi fanela u dzhielwa nzhele. Hu tshi tevhelwa vhukwamani na kuitele zwi si na tshidzumbe kha ili fhungo hu nga tutuwedza vhukuma fhungo la u tanganedza /u pfesesa nyimelo na zwililo zwa nnyi na nnyi.
Tsumbo 1: Kiliniki ya zwa mutakalo i khou pulaniwa kha vhupo ha mahayani, fhedzi hu na inwe ndila ya u netshedza kiliniki thendeleki, mobile unit. Vhadzulapo vha vhuponi uho vha fanela u kwamiwa malugana na u wana zwine vha zwi takalela. Izwi zwi do netshedza muhumbulo wo khwathaho na u katela tshumisano na vhadzulapo kha u bva kha liga la u thoma?
Tsumbo 2: Mutholiwa wa muvhuso u na vhudifhinduleli ha u phurosesa khumbelo ya mutikedzelo wa nndu dza vhadzulapo vha vhupo vhu songo bveledzisiwaho, vhane vha dzula mikhukhuni. Arali khumbelo iyi ya sa tshimbidzwa nga u tavhanya nahone nga ndila i fushaho, izwi zwi nga amba uri thandela yothe i do lenga, izwi zwa amba uri vhathu avha vha fanela u tshila fhethu ha mutakalo u si wavhudi tshifhinga tshilapfu, hu uri izwi zwo vha zwi tshi nga tinyiwa nga u netshedza tshumelo ya u tavhanyedza.
Muvhuso wa tshifhinga tshino wo buletshedza zwavhudi ndivho dzawo dza u sedza kha u bveledzisa vhadzulapo vhe vha vha vho thudzelwa kule tshifhingani tsho fhiraho, sa zwe zwa sumbedziswa kha mbekanyamushumo ya Muvhuso ine ya vhidzwa Mbekanyamushumo ya u fhatulula nga vhuswa na mveledziso, RDP nga u pfufhifhadza. Hezwi zwi tea u itwa nga mihasho yothe u ya nga ha mishumo yayo?
Afrika Tshipembe ndi shango line la kha di bvela phanda, nahone tshipida tshihulu tsha vhadzulapo vhalo, u ya nga ha zwiitisi zwo fhambanaho, a vha na na ndivho nga ha pfanelo na ndugelo dzavho, tshumelo dzine vha fanela u dzi wana, maga ane vha tea u a tevhela na muthu ane vha tea u mu kwama kha helo fhungo. Sa izwi tshumelo ya muvhuso i tshumelo ya vhathu vhothe, ndi vhudifhinduleli ha vhashumi u netshedza vhadzulapo vhane vha shaya ndivho, mafhungo othe, ngeletshedzo na thuso ine vha nga i toda. Izwi zwi fanela u itwa nga vhulenda nahone nga ndila i fushaho, naho zwi tshi nga amba u vha fhirisela kha tshinwe tshiimiswa tshine tsha netshedza tshumelo iyi, nga ndila ya vhulenda na vhukonani.
Tsumbo 1: Vhatholiwa vha fanela u shela mulenzhe kha mbekanyamushumo dza u bveledzisa na u takulela ntha dzine dza vha hone kha mihasho yavho. Vha fanela u diimisela kha mishumo yavho na u khwathisedza uri mbekanyamushumo dzenedzo dzi fanela u tshimbidzwa nga ndila yavhudi nahone nga ndila i fushaho hu tshi tevhedzwa tshifhinga tsho tiwaho.
Tsumbo 2: Musi vha tshi khou shuma na nnyi na nnyi kha vhupo ha zwa mutakalo, vhatholiwa vha fanela u shumisa tshifhinga tshenetsho u netshedza tshumelo ya u eletshedza arali vha tshi humbulela uri ndivho yavho nga zwa mutakalo I nga vha i sa fushiho. Hune vhatholiwa vha sa kone u netshedza thuso yo teaho nga vhone vhane, vha tea u fhirisela muthu ane a khou toda thuso kha vhashumisani vho teaho vhane vha do sumbedza ndila na u netshedza ngeletshedzo yo teaho.
Mutholiwa ha ngo tea u vha na tshitalula kha vhathu zwi tshi ya nga lushaka, mbeu, murafho, muvhala, murole, vhuholefhali, vhurereli, dzangano la polotiki, lutendo, mvelele na luambo.
Sa izwi zwo no di bulwa mathomoni, vhatholiwa vha muvhuso vha netshedza tshumelo kha muthu munwe na munwe na kha vhadzulapo vhothe, hu sa khathalei uri ndi vhonnyi fhano Afrika Tshipembe. Muthu munwe na munwe u na pfanelo dzawe u ya nga ha Ndayotewa dza u farwa nga ndila yavhudi nahone dza u newa tshirunzi tsho teaho. Zwenezwo, vhatholiwa vha na vhudifhinduleli ha u fara vhathu vhothe nga ndila i si na tshitalula, nga muya wa vhukonani nahone nga ndila i fushaho, na u ita uri vhadzulapo vha pfe vha tshi tanganedza tshumelo yo vha teaho.
Tsumbo 1: Mutholiwa a nga dihumbulela uri muthu ane khou fanela u netshedzwa tshumelo a nga vha e geyi?
nganedzei u ya nga kuvhonele kwa mutholiwa, u lavhelelwa u netshedza tshumelo ya tshiphurofeshenala ine ya netshedzwa muthu munwe na munwe.
Tsumbo 2: Vhathu vha tshivhalo vho ita muduba, ha mbo dzhena muthu ane a vha na vhuimo ha ntha. Muthu uyo u lavhelela u netshedzwa tshumelo phanda ha vhe a vha wana. Arali mutholiwa ane a khou netshedza thuso a tendela uyo muthu u pfuka vhathu vhe vha ita muduba, zwi amba uri u khou shuma nga tshidivhano kha vhathu vhe vha ita muduba vhane na vhone vha khou lavhelela u thusiwa.
Mutholiwa ho ngo tea u shumisa vhuimo hawe nga ndila i si yavhudi kha tshumelo ya muvhuso u bveledza kana u khethulula zwi tshi ya nga dzangalelo la dzangano line murado wa vha khalo.
Sa musi vhatholiwa vha muvhuso vha tshi netshedza tshumelo kha vhadzulapo vhothe, vhane vha vha vha zwigwada zwa madzangalelo o fhambanaho, madzangano a polotiki na vhathu vha u tenda kha zwithu zwo fhambanaho, nz., izwi zwi amba uri mutholiwa wa muvhuso ho ngo tea u didzhenisa kha mafhungo ane a nga vhonala a tshi dzhia sia la u takalela tshinwe tshigwada u fhirisa tshinwe.
U ya nga ha zwine tshumelo ya muvhuso ya vha zwone, khasitama dzothe dzi fanela u netshedzwa tshumelo nga ndila i edanaho, u ya nga ha pholisi dza Muvhuso wa tshino tshifhinga. Mutholiwa u fanela u pfesesa na u fhambanya vhukati ha vhudifhinduleli hawe kha Muvhuso wa tshino tshifhinga na u didzhenisa kha mafhungo a polotiki.
Tsumbo 1: Mutholiwa u wela kha tshigwada tsha vhupo ha mvelele tshine tsha fanela u tatisana kha u avhelwa ha magavhelo nga Muvhuso nwaha munwe na munwe. Mutholiwa uyu u na vhuimo ha ntha kha muhasho wa u ita tsenguluso, u tshimbidza na u nea thuthuwedzo ya likumedzwa kha Minisitara o teaho. Hoyu mutholiwa ho ngo fanela u shumisa vhuimo hawe u tutuwedza uri khumbelo ya vhupo vhune a bva khaho i vhe yone ine ya tanganedzwa, zwine zwa do sia khumbelo dza vhunwe vhupo dzi sa nga tanganedzwi. Mutholiwa uyu u fanela u bvisela khagala fhungo ili nga u li posela kha muhulwane wawe, u thivhela maitele ane a nga vhonala a tshi thithisa pfanelo dza vhanwe vhathu.
Tsumbo 2: Vhatholiwa vha lavhelelwa u ṋetshedza thikhedzo yo khunyelelaho kha Minisiṱara/vhalangavunḓu (dziMEC) dzavho kha ndugiselo dza maṋwalwa, nz. ane a ḓo shumiswa kha zwithu zwa tshiofisi, sa tsumbo, nyambedzano nga ha mvetamveto ya zwa vhusimamilayo. Fhedzi, vhatholiwa a vho ngo tou tea u vha tshipiḓa tsha u lugisela na u ola maṋwalwa ane a tea u shumiswa nga Minisiṱara kana MEC kha zwithu zwine zwa kwama dzangano lṄa zwa polotiki.
sumbedziswa kha Ndayotewa.
Vhatholiwa vha fanela u difara nga ndila ine ya thomphea kha vhashumisani na kha nnyi na nnyi, zwi si na ndavha uri ndi vhonnyi, ndila ine vha lavhelesea ngayo, vhuimo havho, nz. Vhudifari ha mutholiwa kha vhanwe vhathu vhu fanela u vha ha vhukonani, thuso nahone vhu vhe vhu fushaho.
Tsumbo 1: Arali mushumi wa khauntharani , a swikelwa nga muthu ane a vha o dilela mavhele nahone a tshi khou ita phosho, muthu uyo u fanela u farwa zwavhudi sa vhanwe vhathu, nga u mu thusa zwavhudi a sa fhelelwi mbilu. Ndi zwa ndeme u elelwa zwauri vhathu vha do vha vha tshi khou sedza nga ito la u sengulusa, zwenezwo vhashumi vha fanela u lwisa u khwinisa tshirunzi tsha tshumelo ya muvhuso nga u shuma lwa tshiphurofeshenala kha zwiwo zwi no nga zwenezwi. Arali nyimelo iyi ya bva nnda ha tshanda, vhashumi vha kundelwa u i laula, vha songo sumbedza u vhaisala kana u dinalea, vha nga tou fhirisela uyo muthu kha muhulwane, ane a nga kona u shumana nae thungo vhe vhavhili.
Tsumbo 2: Vhathu vha tutuwedzwa nga thodea ya tshelede u ita khumbelo ya mbuelo dza zwa vhulondavhathu. Vhaofisiri vhane vha vha na vhudifhinduleli ha u vha thusa nga fomo dza khumbelo dzo teaho, vha tea u pfesesa nyimelo ine avha vhathu vha vha khayo na u vha pfela vhutungu.
Mutholiwa u kona u vhona pfanelo dza nnyi na nnyi dza u swikelela mafhungo, hu songo katelwa manwe a mafhungo o tsireledzwaho nga mulayo.
Ndayotewa i netshedza zwitenwa zwivhili kha fhungo la u swikelelea ha mafhungo. Fhungo la u thoma ndi la u bveledza u sa dzumba mafhungo, zwine zwa tendela mudzulapo munwe na munwe u kona u swikelela mafhungo othe ane a nga vha na thuso kha nnyi na nnyi. Izwi zwi do ita uri vha kone u shela mulenzhe kha u bveledza pholisi dzine vha do tama u dzi vhona dzi tshi khou shumiswa. Tsha vhuvhili, Ndayotewa i livha kha u tendela vhadzulapo u tsireledza pfanelo dza ndeme u ya nga he dza netshedzwa kha Mulayotibe. Vha nga di humbela u dodombedzelwa zwiitisi zwa matshimbidzele ane a nga vha vhaisa. Vha nga di dovha vha isa phanda na u humbela manwe mafhungo ane a nga vha thusa kha u tsireledza pfanelo dzavho.
Sa izwi mutholiwa muṋwe na muṋwe wa muvhuso a tshi zwi ḓivha zwauri fhungo lṄa u swikelelea ha mafhungo ndi lṄa ndeme vhukuma kha nnyi na nnyi nahone a si ḽine lṄa leluwa. Maṋwe a mafhungo a dzhiiwa sa o tsireledzeaho hune a tea u langulwa nga mihasho u ya nga tsumbanḓila dzine dza vhidzwa Guidelines On Minimum Information Security Standards e a ṋetshedzwa nga vha Zhendedzi lṄa Vhuṱali lṄa Lushaka, National Intelligence Agency. Tshigwada tshine tsha vhidzwa Mulayotibe wa Demokirasi yo Vuleaho, The Open Democracy Bill na tshone tshi na muhumbulo wa u thoma furemiweke yo teaho hune mafhungo a ḓo langulwa nga mihasho. Izwi zwi ita uri mafhungo a konḓese nga nṱhani ha uri Mulayo wa zwa Mishumo ḽabour RelationsAct) wa 1995 na wone u ṋetshedza nḓila dziṋwe dza u konadzea dzine vhatholiwa vha muvhuso vha kona u swikelela mafhungo o farwaho nga Muvhuso sa mutholi u itela u tsireledza dziṋwe dza pfanelo dza mishumo ya vhashumi?
Mutholiwa u fanela uri nga tshifhinga tshothe a kone u vhona pfanelo dza nnyi na nnyi dza malugana na u kona u swikelela mafhungo.
Muhasho munwe na munwe u fanela u bveledza pholisi yo teaho ine ya tevhedza na u tshimbidzana na vhusimamilayo ho teaho uri hu do kona u langwa mafhungo a kha vhupo ha dzangano linwe na linwe.
Vhatholiwa vha fanela u dzhiela nzhele milayo na dzipholisi dzine dza langula mafhungo haya kha mihasho.
Zwiitisi na kuitele kune kwa tevhelwa kwe kwa bveledzisa maga a matshimbidzele, zwi fanela u rekhodiwa u itela uri mafhungo a wanale arali a tshi todea.
Arali mafhungo a humbelwaho nga munwe muthu a sa wanale, muthu onoyo u tea netshedzwa zwiitisi zwi tanganedzeaho malugana na zwenezwo.
Tsumbo 1: U netshedza vhathu mafhungo nga tshifhinga tsho teaho ndi zwa ndeme vhukuma. Arali muthu we a humbela u netshedzwa mafhungo a basari a vho netshedzwa ayo mafhungo nga murahu ha musi datumu ya u redzhisitara ya nwaha wa u guda yo no fhira, mushumo wa u netshedza mafhungo ayo wo no bvumelwa.
Tsumbo 2: U swikelelea ha mafhungo zwi amba uri mafhungo ayo a fanela u vhulungwa na u khwiniswa tshifhinga tshothe. Arali murado wa phalamennde a tshi nga humbela manwe mafhungo nga ha nyambedzano ine ya do fariwa phalamenndeni, u kundelwa ha muhasho u netshedza mafhungo kwao nahone o khwinisiwaho nga tshifhinga zwi nga thithisa matshimbidzele a demokirasi.
Tsumbo 3: U netshedza mafhungo ane a sa vhe a vhukuma zwi nga vhanga thaidzo khulu vhukuma. Sa tsumbo, vhathu vha nga di vhudzisa nga ha u thoma u shumiswa ha tshikimu tshiswa tshine zwinwe zwa zwidodombedzwa zwatsho zwa vha zwi saathu u tanganedzwa nga vha re na maanda ayo. Mushumi ane a sa vhe na ndivho iyi, ane a nga di vha a na nzhele nga ha zwidodombedzwa zwa u ranga nga ha tshikimu itshi a nga di netshedza mafhungo ane a sa vhe a tshiofisi. Izwi zwi nga disa thoni kha tshumelo ya muvhuso arali ha nga itwa tshanduko kha tshikimu dzine dza do shumiswa nga ndila yo fhambanaho na zwe nnyi na nnyi a lavhelela.
u swikelela dzangalelo la nnyi na nnyi.
Ndi zwa ndeme uri vhatholiwa vhoṱhe vha ḓivhe zwauri vha khou shuma vhe na ndivho nthihi, ine ya vha ya u shumela Muvhuso une wa khou vhusa nga tshifhinga tshenetsho khathihi na vhathu nga u fulufhedzea nahone nga nḓila i fushaho. Zwenezwo vhatholiwa vha fanela u tou lwa nga nungo dzoṱhe u shumisana zwavhuḓi. Nga u thusana na u tikedzana na u kovhekana nḓivho, mihumbulo na tshomedzo (hune ha vha ho tea), vhatholiwa vha ḓo kona u shuma mushumo u fushaho une wa ḓo takadza Muvhuso na vhadzulapo.
Tsumbo 1: Ndi zwa ndeme u vha na nzhele ya uri ndivho khulwane ya tshumelo ya muvhuso na u pfesesa uri tshipida tshinwe na tshinwe tshine tsha shunwa zwavhudi, tshi shela mulenzhe kha u bveledzisa mitshelo yavhudi. Zwenezwo mutholiwa u fanela u kona u tanganedza mihumbulo na mahumbulwa a vhashumisani nae u bva kha zwinwe zwipida. Kha tshumelo ya muvhuso a hu na tshikhala tsha vivho kana dwadze line la vhidzwa get off my territory, zwine nga lwa tshitangani ri nga ri: vha songo nkanda murunzi?
Tsumbo 2: Arali mutholiwa a dzhiela nzhele uri thodea dza nnyi na nnyi dzi nga swikelelwa arali ofisi inwe i tshi shumisana na inwe, mutholiwa u fanela u bva fulo la u todisisa nga ha heyo tshumisano, naho vhaofisiri vhane vha nga vha vha tshi khou shuma kha inwe ofisi vho thoma vha si na muya wa tshumisano.
Tsumbo 3: Muofisiri u kwamiwa nga munwe muhasho u dzhenela tshigwada tsha u thusa kha u khetha vhashumi. Mutholiwa uyo u tea u thusa kha khumbelo iyi arali zwi tshi konadzea. Fhedzi-ha u fanela u dzhiela nzhele thodea dza mushumo wawe nahone a wane thendelo i bvaho kha muhulwane wawe.
Mutholiwa u tevhedza ndaela dzi pfalaho u bva kha vhane vha vha na maanda a u dzi netshedza, tenda dzi sa fhambani na dze dza netshedzwa kha Ndayotewa na kha minwe milayo.
Ndi zwa ndeme uri vhashumi vha tevhedze ndaela dzothe dzine dza pfala, u itela uri tshumelo i kone u netshedzwa kha vhadzulapo nga ndila yo dzudzanyeaho nahone yo lungekanaho. Madzangano mahulwane ane a nga sa mihasho ya tshumelo ya muvhuso a nga kona u shuma zwavhudi fhedzi arali hu na tshivhumbeo tshavhudi tsha vhulanguli tshine tsha thomphiwa nga vhane vha vha fhasi ha vhulanguli uvhu. Arali maga othe a ndaela dza zwa milayo a tevhedzwa nga ndila i fushaho nahone nga tshifhinga, dzangano lothe li do kona u shuma zwavhudi.
Tsumbo 1: Mushumi u tanganedza ndaela u bva kha mutshimbidzi kana rapolotiki muhulwane u ita tshithu tshine tsha sa tendelwe u ya nga ndaela dzine dza vhusa tshumelo ya muvhuso. Mutholiwa u fanela u vha na ndivho ya milayo, kha tsumbo ye ya netshedzwa afho ntha u fanela u kona u dovha a sumbedzisa u sa vha mulayoni ha ndaela yo itwaho nga muhulwane. Arali muhulwane a di kombetshedza, mutholiwa u fanela u humbela uri ndaela iyi kha i itwe nga u tou nwalwa fhasi, ene a kone u sumbedzisa zwiitisi zwawe zwa u hana ndaela iyi a dovhe a vhige mafhungo aya kha vhahulwane vhane vha vha na maanda.
Tsumbo 2: Arali mutholiwa a newa ndaela nga muhulwane u dzhenisa oda ya u renga tshishumiswa hune ha vha hu songo tevhedzwa maitele o teaho a thendara, mutholiwa a nga humbela uri mafhungo aya a fhiriselwe kha muofisiri wa zwa masheleni uri a vhe ene a no dzhia tsheo.
Mutholiwa u disendedza kule na maitele a tshidivhano kha mashaka na dzikhonani kha zwithu zwi kwamaho mushumo wawe a dovha a sa shumise vhuimo hawe u tutuwedza munwe mushumisani ngae kana ene a tutuwedzwa nga u shumisa maanda a vhuimo hawe.
Tshumelo ya muvhuso i tea u thola, u bveledza na u nea pfufho mutholiwa ane a vha na vhukoni ha u netshedza tshumelo, hu sa sedzwi vhudipfi hawe na uri ndi wa dzangano lifhio la polotiki, muta une a bva khawo na vhuimo vhune a vha naho vhuponi hawe.
Vhukonani - izwi zwi amba uri mutholiwa muthihi u a topoliwa a tholiwa, a alusiwa, a iswa kha vhunwe vhupo kana a fariwa nga ndila ya vhulenda ho sendekwa kha zwithu zwi si na vhubvo, ho sedzwa zwithu zwine zwa nga vhukonani, na u netshedza ndivhuwo murahu, nz.
Vhushaka - izwi zwi amba uri mutholiwa u a tholiwa, a alusiwa, a fhiriselwa kha vhunwe vhupo kana a newa zwinwe zwa zwivhuya zwo disendekaho kha la uri u na vhushaka na vhunwe vhukwamani na muthu ane a vha kha vhuimo ha u themendela nyito dzenedzo kana a tshi kona u bika matshimbidzele kana a na maanda a u tutuwedza sisiteme.
Tsumbo 1: Vhatholiwa vhavhili (A na B) vha vha vhaṋwe vha ṱshitafu tsha vhatholiwa vha muvhuso. Vha ṋewa vhuimo vhune ha lingana, nahone ndi khonani khulu vha dovha vha shumisa ofisi nthihi. Mutholiwa Vho-B u a aluswa u vha muhulwane wa mutholiwa wa Vho-A. Hu saathu fhela tshifhinga o no vha ene ane a fanela u ṋetshedza miṋwe mishumo ya tshipentshela kha Vho-A, uri a kone u vha ene ane a ḓo sumbedza zwiwo zwa ndeme, uri a kone u wana dziphoindi dza nṱha u fhira dza vhashumisani nae dzine dza nga mu thusedza kha u takulelwa nṱha. Musi tshifhinga tshi tshi sendela tsha uri hu ṱoliwe kushumele kwa Vho-A, kune kwa fanela u ṋetshedzwa nga Vho-B nga mafulufulu na nga khethululo, Vho-A nangoho vha mbo ḓi wana muṋene wavho wa u takulelwa nṱha, naho zwo vha zwi songo tou tea uri vha u wane.
Tsumbo 2: Mutholiwa u shela mulenzhe kha maitele a u khetha muthu ane a tea u tholiwa kha tshikhala tshine tsha vha hone kha tshumelo ya muvhuso. Mutholiwa uyu a mbo sumbedza dzangalelo lawe kha muthu ane a vha khonani yawe, murado wa dzangano la polotiki line uyu mutholiwa a vha murado khalo kana murado wa murafho muthihi. Hetshi ndi tshidivhano, a tshi tshimbidzani na Ndayotewa na themendelo dza Muvhuso.
Tsumbo 3: Hu na ndila nnzhi dzine mutholiwa ane a vha kha vhuimo ha ntha a nga shumisa maanda awe nga ndila i si yavhudi. Sa tsumbo, mutholiwa ane a vha mulangakhoro wa u sumbedza vhueni fhethu ha u imisa mimodoro yaho, u na ndaela dzine dza vha khagala dzine dza sumbedza fhethu hune ha fanela u imiswa mimodoro ya vhaofisiri vhahulwane na vhaofisiri vho dalelaho vhupo uvhu. Fhedzi- ha muhulwane wa ofisi u nyadza ndaela idzi nga u tendela mufarisi wawe u paka modoro wawe kha izwi zwikhala tshifhinga tshothe. Maitele o raliho a ita uri vhatholiwa vha sa tsha thompha milayo khathihi na avho vhaofisiri vhahulwane, zwine zwa fhedza zwi tshi vha na u thithisea huhulu kha tshumelo ya dzangano.
mbilaelo dzawe kana u dzi rumela ho teaho.
Naho zwi tshi ṱanganedzea uri mbilaelo na u sa tendelana zwi nga bvelela vhukati ha vhupo ha tshumelo ya muvhuso tshifhinga tshi tshi ḓi ya, zwi vha na mbuelo ḓzavhudi kha vhoṱhe muvhilaeli na mutholi (na nnyi na nnyi) uri hedzo mbilaelo dzi mbo ḓi tandululwa vhukati ha zwigwada zwi kwameaho nga nnḓa ha u tshinya tshifhinga. Ndi zwine ngazwo dziṋwe nḓila dzine dza tea u tevhelwa kha u tandulula mbilaelo dza vhashumi dza ṋetshedzwa uri dzi kone u shumiswa nga vhatholiwa vhoṱhe.
Mbilaelo kana u sa tendelana hu nga tandululea zwavhudi arali zwigwada zwi tshi nga didzhenisa nga tsha vhukoma kha nyambedzano kana u pfumedzanya.
Maga a mbilaelo (e a sumbedzwa kha khethekanyo ya 35 ya Mulayo wa Tshumelo ya Muvhuso, wa 1994 ine ya amba nga Milayo ine ya shuma na mbilaelo na u sa tendelana na vhaofisiri kha Tshumelo ya Muvhuso, u ya nga Nomboro ya ndangulo ya 6575, ya ḓuvha lṄa 1 Fulwana 1999), u ya nga hune mutholiwa muṋwe na muṋwe a nga ṋetshedza mbilaelo kana u sa tendelana hawe na muhulwane wawe ane a ḓo fhirisela fhungo iḽi kha vhahulwane khae u swikela maṱhakheni a vhulanguli arali avho vha fhasi vha tshi khou kundelwa u tandulula thaidzo.
Tsumbo 1: Murangaphanda u netshedza muvhigo u si wavhudi nga ha kushumele kwa mutholiwa ane a vha fhasi hawe nga tshifhinga tsha u toliwa ha kushumele kwa tshitafu a songo thoma a netshedza mutholiwa kana mutholiwa uyu tshifhinga tsha u talutshedza zwiitisi zwawe. Izwi zwi vhonala zwi tshi fhambana na matshimbidzele a milayo ya zwa mishumo. Uyu murangaphanda wa tshumelo ya muvhuso u fanela u dzhiela nzhele zwauri tshumelo ya muvhuso i fanela u vha tsumbo yavhudi kha u tevhedza milayo ya shango na u vhona uri milayo iyi i khou tevhedzwa nga ndila yavhudi.
Maitele a Bodo ya u pfumedzanya (u ya nga ha tshiteṋwa tsha 15l() ya mutevhe wa pulane wa vhu 7 wa Mulayo wa zwa mishumo, wa 1995), hune mutholiwa a nga ṋetshedza mbilaelo (ya u shumiswa ha maitele a sa tshimbidzani na zwa mishumo) kha ṱhoho ya muhasho une wa fanela u thoma Bodo ya u pfumedzanya ine ya ḓo fhirisela mbilaelo iyi kha hei Bodo, arali ṱhoho I tshi khou kundelwa u tandulula thaidzo iyi.
Tsumbo 2: Nenḓ(ila a songo takalaho nga mulandu wa uri o pandelwa mushumoni zwi songo tea, a nga swikisa fhungo iḽi kha ṱhoho ya muhasho, ane a ḓo sedzulusa fhungo iḽi a vhona arali thaidzo iyi i tshi nga tandululwa. Arali ṱhoho ya muhasho i tshi khou kundelwa u tandulula thaidzo iyi phanḓa ha musi hu saathu u fhela maḓuvha a fumbili (20), ṋenḓila ane a vha muvhilaeli a nga humbela ṱhoho ya muhasho u sima bodo ya vhupfumedzanyi hu saathu u fhela maḓuvha a fumi, hune ha ḓo lingedzwa u tandululwa iyo thaidzo. Arali bodo ya vhupfumedzanyi ya kundelwa u tandulula thaidzo iyi, muvhilaeli uyu a nga ḓi livha kha vha Khothe ya zwa Mishumo u wana thuso.
Hune mbilaelo ya vha i tshi khou kwama matshimbidzele na maitele a tshitalula nga mutholi ane a vha Muvhuso, mbilaelo i nga di fhiriselwa kha Mutsireledzi wa nnyi na nnyi.
Tsumbo 3: Nendila ane a vha na tshenzhemo ya maitele ane a sa a pfesese, ane a khou dzhenelela kha kushumele kwawe, a nga di swikisa fhungo ili kha muhulwane wawe kana kha thoho ya muhasho. Arali muvhilaeli a songo fushea nga phindulo ine ya bva kha muhulwane kana thoho ya muhasho, a nga fhirisela mbilaelo yawe kha Mutsireledzi wa nnyi na nnyi. Kha dzinwe nyimele, muvhilaeli a nga tou tama u kwama Mutsireledzi wa nnyi na nnyi thwii.
u tutuwedza na u shumisana na tshitafu tshawe na u bveledza vhupo ha tshumisano na u tshilisana na vhanwe.
U kona u swikelela ndivho dzothe dza tshumelo ya muvhuso, ine ya vha ya u netshedza tshumelo dza mathakheni kha nnyi na nnyi, vharangaphanda kana vhalanguli vhothe vha kha tshumelo ya muvhuso vha a kombetshedzea u vhona uri vhatholiwa vhane vha vha fhasi ha ndangulo yavho vha na ndivho na vhukoni ha u ita mishumo yo teaho kha vhuimo havho, vha na mafulufulu a u netshedza tshumelo idzo nahone vha na lutamo lwa u bveledza vhupo ha tshumisano.
U dzulela u sedzulusa mvelaphanda ya pulane iyi.
Tsumbo 1: Murangaphanda u fanela u kwamana na mutholiwa muswa, a tshi sedzulusa thodea dza u gudiswa hune ha tea u netshedzwa. Thodea idzi dzo topiwaho dzi fanela u livhiswa kha mbekanyamushumo ya zwa vhugudisi, ine ya tshimbilelana na bammbiri line la sumbedza mushumo wawe na bugupfarwa dzine dza sumbedza maitele a mushumo uyu. Shedulu ya vhugudisi i fanela u dzudzanywa hu u itela u rekhoda mvelaphanda i re hone kha u bveledzisa uyu mutholiwa muswa.
u dzulela u sedzulusa tshiimo tsha u tutuwedza tshitafu.
u dzulela u sedzulusa kushumiselwe kwa tshitafu.
Tsumbo 2: Vhalanguli/vharangaphanda vha fanela u dzulela u sedzulusa muhwalo wa mushumo na tshikalo tsha kushumele tsha tshitafu tshavho, hu u itela u khwathisa uri tshitafu tshothe tshi khou shumiswa lu fushaho. Izwi zwi do thivhela nyimele dzine vhanwe vhashumi vha vha na mushumo munzhi-munzhi ngeno vhanwe vha na mushumo mutukutuku. Tshitafu tshi fanela u tutuwedzwa u digudisa minwe mishumo ine ya sa tou vha ine vha anzela u i shuma kana ine ya sa vhe tshipida tsha mushumo une vha u ita. Vha fanela u ita na mishumo ya ntha ha ine vha i shuma, u itela uri vha kone u aluwa sa vhatholiwa vhane vha vha vho diimisela u shumiswa na kha vhuimo ha ntha musi tshifhinga tshi tshi swika.
u dzulela u sedzulusa vhupo ha mashumele na matshilisano vhukati ha tshitafu.
Tsumbo 3: Vharangaphanda/vhalanguli vha fanela u sedzulusa muya wa tshumisano kha khethekanyo dzavho vha kona u dzhenelela arali tshitafu tshi tshi vhonala tshi si na tshumisano kana tshi tshi dzulela u pikisana na u hanedzana.
Mutholiwa u shumisana zwavhudi, lwa tshiphurofeshenala nahone nga u sa khethulula na vhatholiwa ngae, hu sa sedzwi mbeu, murafho, muvhala, murole, vhuholefhali, vhurereli, dzangano la polotiki, u thetshelesa muthu wa nga ngomu, lutendo, mvelele na luambo.
Ndayotewa, u tholiwa na vhusimamilayo ha zwa mishumo, khathihi na Mulayo wa Tshithu (Common Law), zwi ṋetshedza vhatholiwa vha tshumelo ya muvhuso pfanelo dza mutheo dza u farwa zwavhuḓi nahone nga nḓila i linganaho. Arali iyo pfanelo i tshi nga thithiswa nga iṋwe nḓila, vhatholiwa vha nga shumisa nḓila dza u tandulula thaidzo dza mbilaelo dze dza ṋetshedzwa kha Mulayo wa Tshumelo ya muvhuso, wa 1994, Ndaulo ya Tshumelo ya Muvhuso na Mulayo wa zwa Mishumo, wa 1995, kana vha nga ḓi kwama Khothe ya Ndayotewa, Khoṱhekhatuli kana Mutsireledzi wa nnyi na nnyi u wana thuso, zwi tshi bva kha nyimele dzo fhambanaho.
vha na dzangalelo la u nea thalutshedzo/vhukwamani/ u fara nyambedzano hu sa dzumbiwi tshithu.
Tsumbo 1: Musi mutholiwa o wanwa mulandu wa vhudifari, sa tsumbo, u fanela u farwa nga ndila ine ya tevhedza maitele o fanelaho nahone nga ndila ine ya vha ya vhudisa.
pfanelo dza u aphila.
Ndungamo ya Khwathisedzo zwi amba uri mbuno dzothe dze dza netshedzwa dzi fanela u dzhielwa nzhele nga ndila ya u sedza vhungoho fhedzi phanda ha musi hu tshi dzhiiwa tsheo.
u sedza vhungoho ha mafhungo vha dovha vha shumisa muelo muthihi kha u swikelela muhumbulo une wa kwama vhanwe vhathu.
Tsumbo 2: Mulanguli u netshedza duvha la u awela kha mirado ya tshigwada tshawe tsha vhurereli, fhedzi u hana u netshedza minwe mirado ya tshigwada tsha vhurereli. Itshi ndi tshitalula. Mirado yothe ya vhurereli i fanela u farwa nga ndila i fanaho.
U ya nga ha Ndayotewa, tshumelo ya muvhuso i fanela u sa didzhenisa kana u vha na dzangalelo kha zwa polotiki kha tshumelo ine ya netshedza vhadzulapo. Izwi zwi amba uri vhatholiwa vha tshumelo ya muvhuso vha tea u netshedza tshumelo kha vhadzulapo vhothe vha shango hu si na u khethulula. Tshumelo ya muvhuso na vhatholiwa vha imela tshumelo ya shango lothe, zwi nga si kone, kha kushumele kwazwo, u tutuwedza dzangalelo la dzangano linwe la polotiki.
Tsumbo 1: Muthu ane a ambara tshikipa tshine tsha vha na makolo na munwalo wa dzangano la polotiki ngeno a tshi khou netshedza tshumelo kha muvhuso ya u netshedza manwalo a vhune a nga dipomokiwa u vha na tshitalula arali a kundelwa u netshedza manwalo ayo nga tshifhinga tsho tiwaho, naho tshiitisi tsha u lenga tshi tshine tsha vha ntha ha ndango yawe. Tshinwe hafhu, muthu munwe a nga di pfa a songo farwa zwavhudi musi a tshi netshedzwa tshumelo nga muthu ane a khou andadza dzangano linwe la polotiki kha vhupo kana zwiimiswa zwine zwa vha zwa nnyi na nnyi.
Tsumbo 2: Mutholiwa ane a tendela mirado ya manwe madzangano a polotiki u swikelela mafhungo ane vhadzulapo vhothe vha vha na ndugelo, fhedzi a hanela minwe mirado ya linwe dzangano la polotiki u swikelela mafhungo eneo mathihi, u vha o kundelwa u netshedza tshumelo i linganaho kha vhadzulapo vhothe vha Afrika Tshipembe, hu sa dzhielwi ntha dzangano la polotiki line muthu a vha murado walo.
Mutholiwa u lwisa u swikelela ndivho dza tshiimiswa nga ndila ya u vhulunga masheleni mushumoni wawe u fusha thodea dza nnyi na nnyi.
Kha kushumele kwa duvha linwe na linwe, vhatholiwa vha fanela u dzulela u divhudzisa uri naa mushumo une vha khou shuma u khou vhonala kha u netshedza tshumelo kana mvelelo dzine khethekanyo ya dzangano lavho ya vha na vhudifhinduleli. Izwi zwi toda uri vhatholiwa vhothe vha vhe na ndivho yo fhelelaho ya ndivho dza khethekanyo dzavho na tshiimiswa, nga maandesa mishumo yavho kha khethekanyo. Vharangaphanda/vhalanguli vhane vha vha kha vhuimo ho fhambanaho, vha fanela u dzulela u divhudzisa uri naa mishumo ine khethekanyo yavho ya khou shuma i khou shela mulenzhe kha u netshedza tshumelo ine tshiimiswa tsha vha na vhudifhinduleli khayo.
Vhatholiwa vhothe khathihi na vhalanguli vha fanela u tinya u dovholola mushumo muthihi une wa nga itwa nga tshinwe tshiimiswa.
Tsumbo 1: Mutholiwa u tamba mitambo ya khomphwutha kha khomphwutha yawe ya ofisini nga tshifhinga tsha mushumo. Izwi zwi sumbedza u dzhiela fhasi mushumo wawe na u tswa tshifhinga (zwenezwo na tshelede) tsha mutholi. Arali mutholiwa a si na mushumo wo linganaho, u fanela u ṱalutshedza murangaphanḓa wawe uri a kone u mu shumisa nga nḓila ine dzangano ḽavho lṄa ḓo kona u swikelela ndivho dzaḽo.
Tsumbo 2: Mulanguli wa mbekanyamushumo ya mugaganyagwama kana mulanguli ane a vha na vhudifhinduleli u fanela u dzhiela nzhele uri u shumisa tshelede ya muvhuso ye ya avhelwa kha khethekanyo yawe u swikelela ndivho dza mbekanyamushumo yawe. Izwi zwi toda u pulaniwa zwavhudi na u lwisa u tinya u gidimela u swikelela muhumbulo muhulwane.
Vhatholiwa vha fanela u didzhenisa lwa tshothe kha u ita mishumo yavho. Vha fanela u shumisa mihumbulo tshifhinga tshothe vha dovha vha zwima ndila dza u tavhanya nahone dza khwine u kona u netshedza mvelelo kana tshumelo dza khwine. Nga tshinwe tshifhinga kha duvha la mushumo, hu a vha na thaidzo nnzhi dzine dza bvelela mushumoni. Vhatholiwa vha fanela u dzulela u sedzulusa ndila dza u kunda hedzi thaidzo nga u tavhanya nahone nga ndila i fushaho. Vha fanela u dovha vha zwima nga u shumisa mihumbulo miswa na mihumbulo ya u humbulela ndila ine vha nga tinya uri thaidzo idzi dzi si tsha dovha dza bvelela.
Tsumbo 1: Arali mutholiwa ane a khou shuma kha tshinwe tshipida tshine tsha tea u netshedza dzithanziela a swika hune a vhona uri tshumelo ya muvhuso a i khou fushea nga maitele ane a khou tevhedzwa na tshifhinga tshine tsha dzhiiwa u netshedza dzithanziela, u fanela u sedzulusa dzinwe ndila dzine tshumelo ya nga netshedzwa nga u tavhanya nahone nga ndila i fushaho, hune a nga eletshedza murangaphanda wawe nga ha muhumbulo uyu.
Tsumbo 2: Arali mutholiwa ane a shuma kha ofisi ine ya netshedza tshumelo ya muvhuso a vhona uri vhathu vha na vhuleme ha u wana fhethu ha u paka mimidoro yavho kana vha fanela u ita muduba tshifhinga tshilapfu, mutholiwa uyu u fanela u da na munwe muhumbulo wa u tandulula thaidzo iyi. Vhupo uvhu ha tshumelo vhu nga di sudzuluselwa kha vhupo vhune ha swikelelwa nga nnyi na nnyi, kana ha todiwa hunwe fhethu ha u paka.
Mutholiwa u ita mishumo yawe nga tshifhinga.
Mutholiwa u tea dzhiela nzhele zwauri vhudifhinduleli ha tshiofisi ndi tshiga tsha ndeme khulu, na uri u ita mishumo ye vha tholelwa yone zwi fanela u netshedzwa tshifhinga tshothe tsho teaho khathihi na nungo dzothe. Vhatholiwa vha tea u lingedza nga nungo dzothe u vhona uri mishumo yavho i khunyeledzwa nga tshifhinga kana duvha lo tiwaho.
Vhatholiwa vha fanela u dovha vha lwisa nga nungo dzothe u vha na thuthuwedzo vhone vhane na u kona u disumbedza ndila, u ita mishumo yavho nga fulufhelo lothe u ya nga zwe zwa sumbedziswa kha pholisi na ndila dzine dza fanela u tevhedzwa hu si na munwe muthu ane a do vha humbela kana u vha humbudza u ita ngauralo.
Tsumbo 1: Mutholiwa u swika mushumoni o lenga nahone o neta nga mulandu wa u dzula vhutamboni u swikela hu tshi vha vhusiku, zwenezwo ha khou kona u ita mushumo wawe zwavhudi. U di pfa a na mulandu wa u sa vha na vhudifhinduleli na u tambisa tshelede ya muvhuso.
Tsumbo 2: Arali mutholiwa a tshi tea u fhedza mushumo une wa khou todea nga u tavhanya kana nga duvha lo tiwaho, u fanela u shuma nga ndila ine a sa fanele u pfukisa duvha ilo. Izwi zwi nga toda uri a shume na nga tshifhinga tsha tie, tsha tshiswitulo kana zwa amba u sala musi vhanwe vha tshi balangana kana u humbela thuso kha vhanwe vhashumisani arali mushumo uyu u muhulwane lune wa sa konadzee u fhedzwa nga muthu muthihi nga tshifhinga tsho tiwaho.
tshiphurofeshenala nahone nga vhukoni.
Vhatholiwa vha fanela u dzulela u ḓivhudzisa arali zwa vhukuma vha tshi khou fushea nga mishumo yavho kana arali vho vha vha tshi nga vha vha tshi khou fushea arali vho ḓidzhenisa kha vhuimo ha avho vhane vha khou ṱanganedza mitshelo ya tshumelo idzi. Vhatholiwa vha fanela u dzulela u ḓivhudzisa arali vha tshi khou fara vhaṋwe (vhashumisani, vhalanguli na nnyi na nnyi) nga nḓila ine ya ṱhompha tshirunzi tshavho na pfanelo dzine dza vha ndugelo dzavho, na uri vha khou sumbedza nḓivho i fushaho, u takalela, u thusa na u vha na muya wa vhukoni. Vhukoni havho ha u ṋetshedza tshumelo nga nḓila ya tshiphurofeshenaḽa na hone nga nḓila ya u sumbedza vhukoni zwi tshi bva ḓo bva kha nḓivho ine vha vha nayo ya u ita mishumo yavho, zwine zwa dovha zwa ombedzela ndi uri mutholi na mutholiwa vha na vhuḓifhinduleli ha u dzhenela vhugudisi.
Tsumbo 1: Tshinwe tshifhinga mutholiwa ane a khou netshedza tshumelo ya u khauntharani u fanela u shumana na muthu ane a sedzea a na vhuleme ha u pfesesa ndila ine zwinwe zwithu zwa fanela u shumiwa ngayo. Mutholiwa a songo fhela mbilu, fhedzi u fanela u dzika, a dodombedza zwiitisi izwo. Arali muthu uyu a sumbedza u sa fushea nga thalutshedzo, mutholiwa a nga eletshedza khasitama iyi u netshedza mbilaelo yayo nga u tou nwala a dovhe a netshedze diresi ya hune mbilaelo iyi ya tea u rumelwa hone.
Tsumbo 2: Arali mutholiwa a na vhudifhinduleli ha u fhindula manwalo a mbilaelo kana mbudziso dzine dza bva kha nnyi na nnyi, u fanela u khwathisa uri mbudziso dzothe dzi a fhindulwa nga u tavhanya. Phindulo dzothe dzi fanela u fhindulwa nga mbuno dza vhukuma, nga vhulenda nahone nga tshivhumbeo tsha vhukuma. Kha zwiwo zwine zwa sa konadzee u netshedza phindulo nga u tavhanya, mutholiwa u fanela u tavhanya a sumbedzisa u tanganedzwa ha mbudziso kana mbilaelo.
Tsumbo 3: Mutholiwa muswa o vhewa kha tshumelo ya khauntharani u tandulula thaidzo a songo rangwa phanda nga muhulwane nahone a songo vhuya a netshedzwa vhugudisi. Naho hu tshi nga vha na fhungo la uri mutholiwa uyu u fanela u guda mishumo kha mushumo, hu songo hangwiwa fhungo la uri hu nga vha na tshinyalelo khulu ine ya nga kwama mutholi arali mutholiwa a nga ita khakho lune khasitama dza nga wana uri luvhilo lune mutholiwa a khou shuma ngalwo a lu tanganedzei, hu na u lenga hu sa kondelelei?
Mutholiwa ha didzhenisi kha manwe maitele ane a disa khudano kana u thithisea kha u ita mishumo yawe ya tshiofisi.
Uri vha kone u disa na u khwathisa fulufhelo kha tshumelo ya muvhuso, vhatholiwa vhothe vha lavhelelwa u netshedza tshumelo nga u fulufhedzea na u diimisela.
u vhonala sa u khethulula huhulu kana u shuma nga tshitalula tsumbo, u takalela linwe dzangano u fhirisa linwe.
Vhudifari ha vhatholiwa musi vhe mushumoni na musi vha si ho mushumoni hu fanela u vha hune Muvhuso wa tshifhinga tshenetsho na vhathu zwa do vha fulufhela kha u ita mishumo yavho nga ndila i fulufhedzeaho, hu na ndivho nthihi ya u fusha thodea dza vhadzulapo.
Tsumbo 1: Mutholiwa ane a shuma na tsenguluso ya mithelo, ha tendelwi, nga tshifhinga tsha u dimvumvusa kana nga tshifhinga tsha mushumo kana sa ndila ya u wana gavhelo la masheleni, kana sa u renga vhutama, u thusa vhathu u tinya muthelo.
Tsumbo 2: Mutholiwa ho ngo tendelwa u shumela kha Bodo ya dzangano kana bindu line muhasho wawe wa ita bindu nalo.
Mutholiwa u do disendedza kule na maitele manwe na manwe kana kha u dzhiiwa ha tsheo hune hu nga mu vhuedza, nahone izwi zwi fanela u divhadzwa nga mutholiwa ene mune.
Musi vhatholiwa vha nga si kone u sedzulusa vhungoho ha mafhungo kha u ita mishumo yavho, kana kha u dzhia tsheo, kana musi vhanwe vhathu vha na zwiitisi zwa u tenda uri vha nga si kone u sedza vhungoho ha mafhungo nga mulandu wa uri vha na zwinwe zwithu zwa nnda zwine vha vha vho didzhenisa khazwo, vha fanela u dibvisa nga u tavhanya kha maitele aya u ri tshumelo ya muvhuso I vhonale I yavhudI nahone I I fulufhedzeaho.
Tsumbo 1: Arali mutholiwa a munwe wa vhane vha vha na vhudifhinduleli ha u nanguludza vhatholiwa vhaswa vhane vha da u vala zwikhala, a wana zwauri munwe wa murado wa muta wa hawe o ita khumbelo ya poswo iyi nahone o vha munwe wa vhathu vhe vha nangwa kha mutevhe wa vhane vha do dzhenela dzindingo, mutholiwa uyo a nga humbela u bviswa kha u bvela phanda na kuitele ukwu sa izwi zwi tshi nga dzhiiwa uri a nga si kone u sedza vhungoho ha mafhungo. Mutholiwa a nga divhadza fhungo ili nga u tou nwala.
Tsumbo 2: Arali mutholiwa a vha a kha tshigwada tsha u renga shango la thandela ya Muvhuso, nahone tshinwe tshipida tsha shango ndi tsha munwe wa mashaka awe, mutholiwa u fanela u bula fhungo ili kha murangaphanda wawe uri a humbele u bviswa kha u shuma na ayo maitele a thengiso iyo.
kha vhugudisi na u dibveledzisa tshifhinga tshothe kha budo lawe.
Ndi vhudifhinduleli ha vhuthogwa ha vhalanguli na vharangaphanda u vhona uri vhathu vhane vha vha fhasi ha ndango yavho vha tanganedza u gudiswa tshifhinga tshothe u khwathisedza uri vha shuma mishumo yavho zwavhudi nga vhone vhane na u vha shomedza kha u khwinisa mabudo avho tshifhingani tshi daho.
Tsumbo 1: Arali mutholiwa muswa a si na ndivho ya u ita munwe wa mishumo ine a fanela u i ita, a nga di kwama manwalo a tsumbamishumo ine ya sumbedzisa mishumo ine ya yelana na yawe, kana a vhudzisa vhashumisani ngae kana murangaphanda wawe kana vhothe uri a wane thuso.
Tsumbo 2: Vhatholiwa vhe vha shuma kha Tshumelo ya muvhuso minwaha i na tshivhalo vha nga di vhonala vha sa tou vha na ndivho kha manwe masia a mishumo yavho. Zwenezwo, zwi nga vha disela mbuelo dzavhudi arali vha nga shumisa tshifhinga tsha u wana vhugudisi, sa tsumbo, u dinwalisa kha zwinwe zwa zwiimiswa zwa pfunzo kha modulu une wa tshimbilelana na thodea dza mushumo wavho.
Mutholiwa u a fulufhedzea na u vha na vhudifhinduleli kha u shuma na masheleni a muvhuso na u shumisa thundu ya muvhuso na zwinwe zwiko zwa muvhuso zwavhudi, lu fushaho nahone fhedzi kha zwithu zwa tshiofisi zwo tanganedzwaho.
Nnyi na nnyi u vhea fulufhelo lawe lothe kha vhatholiwa vha muvhuso vhane vha shuma na lupfumo, thundu, na masheleni a Muvhuso vho lavhelela vhatholiwa u fara thundu yothe nga ndila ya vhudifhinduleli na u fulufhedzea.
Vhatholiwa vha dovha vha lavhelelwa u vhona uri vha vhulunga tshelede ya mithelo ya nnyi na nnyi nga u fara zwavhudi thundu na masheleni. Ndi zwa ndeme u talukanya uri arali zwipentsisi zwa Muvhuso zwa vha fhasi, zwi engedzedza tshumelo ya ntha kha shango sa izwo zwiko zwa zwishumiswa zwi sa nga xi.
Tsumbo 1: Arali mutholiwa a tshi swikelela mutshini wa fekisi, a nga kona u rumela na u tanganedza fekisi dzawe fhedzi a ita u nga ndi dza mushumo. Arali uyo mutholiwa a tshi toda u rumela fekisi ya phuraivete, u fanela u wana thendelo ya u rumela a dovha a badela mbadelo dza u rumela fekisi iyo.
Tsumbo 2: Mutholiwa u shumisa thundu ya Muvhuso (goloi, mitshini, fanitshara, nazw.) Nga nḓila ya vhuaḓa, ya swika hune ya tshinyala. Izwi zwi amba uri tshelede ya muvhuso i khou tambisiwa lune zwa ita uri tshumelo ine ya ḓo ṋetshedzwa i vhe ya tshiimo tsha fhasi, zwine zwa sa takalelwe nga vhathu.
Tsumbo 3: Mutholiwa u shumisa thundu ya Muvhuso (tshishumiswa tshiṋwe na tshiṋwe u bva kha bammbiri na penisela u swika kha goloi) kha zwithu zwa ene muṋe, zwa phuraivete. Izwi a zwi takalelwi nga vhathu ngauri mutholiwa uyu ha khou tswela fhedzi Muvhuso na mithelo ya vhadzulapo, u khou dovha a ita uri vhathu vha si tsha vha na ṱhonipho kha tshumelo ya muvhuso.
U bveledziwa ha kushumele ku fushaho, ku si na tshidzumbe nahone kune kwa tshimbidzwa hu na vhudifhinduleli zwi amba uri mudzulapo munwe na munwe u na maanda a linganaho a u swikelela kha u fushea, u thuswa na tshumelo ya vhukonani, zwi si na ndavha uri u kha vhuimo, mbeu na murafho ufhio, nazw. Kha u netshedza tshumelo iyi ye ya bulwa afho ntha, milayo ya mutheo ya Ndayotewa i fanela u dzhielwa nzhele. Mutholiwa munwe na munwe u fanela u lwisa u fhedza mushumo wawe nga u tavhanya, nahone u fanela u lwela u swikelela u ita mushumo wa maimo a ntha, naho mushumo uyo u tshi sedzea u tshi nga a si wa ndeme.
Tsumbo1: Arali mutholiwa a netshedzwa ndaela ya u foda manwalo ane a tea u nambatedzwa kha marifhi ane a khou ya kha zwiimiswa zwo fhambanaho, khophi dzenedzo dzi fanela u vha dzo kuna na u vhonala zwavhudi sa izwo dzi tshi do shuma sa tshivhoni tsha tshiimiswa tshavho.
Tsumbo 2: Mutholiwa ane a vha na vhudifhinduleli ha u langula zwiendedzi zwa Muvhuso u fanela u vha na vhutanzi ha uri logo bugu dza zwiendedzi zwothe zwine zwa vha fhasi hawe dzo diswa nga tshifhinga na khilomitha dze dza tshimbilwa dzo rekhodiwa zwavhudi?
Tsumbo 3: Dzithiranzekisheni dzothe dza tshiofisi dzi fanela u rekhodiwa zwavhudi, u itela uri maitele othe ane a fanela u tevhedzwa na ane a tea u dzhielwa nzhele a vhe khagala u itela arali ha nga vha na mbudziso kana mbilaelo. Izwi zwi do khwinisa kuvhusele ku si na tshidzumbe.
Mutholiwa vhukati ha mishumo yawe ya tshiofisi, u do vhiga kha vhahulwane vho teaho, vhuvhudu, vhuada, tshidivhano, u sa tshimbidzwa zwavhudi na dzinwe nyito dzine dza vhonala sa vhukhakhi, kana nyito ine ya thithisa zwine zwa takalelwa nga vhathu.
Vhuada hu ambelwa kha u anda ha vhudifari vhu si havhudi, nga maanda siani la tshandanguvhoni kana vhuvhudu/vhumbulu. Vhu anzela u tshimbilela na maitele a vhugevhenga, sa tsumbo, thengiso i si ho mulayoni ya zwidzidzivhadzi, u endedza zwidzidzivhadzi, u vha na vhatholiwa vha si ho, vhumbulu na vhugevhenga ho dzudzanywaho vhune ha nga kwama na u wisa ikonomi. Tsha u thoma, ndi tshiga tshine tsha fhandekanya lushaka tsha dovha tsha vhaisa zwihulu vhadzulapo. Maitele aya a tutuwedzwa nga matshilele a zwikimu zwa u pfuma nga u tavhanya, get rich quick. Tsha vhuvhili, a dzhiela fhasi kana u nyadza milayo ya sisiteme ya zwa matshilisano nga u bvisa fulufhelo na u difulufhela, ngauri musi ndango ya u tshimbidza i si yavhudi, hu simiwa muya wa u thengathenga na u shaea ha mulayo. Tsha vhuraru, zwi disa muya wa ndado kha sisiteme ya ikonomi. Muya uyu u simea nga ndila ine zwa vhonala hu thuthuwezo kha u vhulunga masheleni, hu nga vha kha vhabvannda kana vhoramabindu vha la muno. Tshumelo ya vhuada i tusa nwongo wa fulufhelo na u difulufhela ha demokirasi yashu. Ri fanela u i kandeledza na u i vhulaya tshothe?
Ndi vhudifhinduleli ha vhatholiwa vhothe u netshedza muvhigo wa maitele manwe na manwe a si ho mulayoni, a u sa fulufhedzea kana maitele a vhuada kha vharangaphanda kana vhahulwane vho teaho phanda ha musi vha saathu u a dzhiela nzhele. Matshilele a vhuada a tutuwedzwa nga u shaea ha milayo ya vhudifari mishumoni, u sa vha hone ha u pfesesea na vhudifhinduleli na nga tshidivhano.
Tsumbo 1: Mutholiwa ane a vha na vhudifhinduleli ha u endedza vhatholiwa tshifhinga tshothe nga tshibisana tsha Muvhuso, a nga kha di tendelwa, hu tshi sedzwa zwiitisi zwi pfalaho, u tuwa na tshibisana itsho a tshi paka hune a dzula hone. Zwa mbo itea uri vhashumisani nae vha vhone uri uyu mureili wa tshibisana u vho tshi shumisa sa thekisi u itela u wana tshelede. Vha fanela u tavhanya vha vhiga vhuada uvhu kha muhulwane wavho. Arali maga o teaho a sa khou dzhiiwa, fhungo ili li nga vhigwa kha Mutsireledzi wa nnyi na nnyi.
Tsumbo 2: Arali mutholiwa wa kha Muhasho wa Vhuendi ane a vha na vhudifhinduleli ha u faina vhapfuki vha milayo ya badani a netshedzwa tshandanguvhoni nga vhareili, u fanela u vhiga uyo mureili ane a khou ita zwa tshandanguvhoni uri a wane khathulo yo teaho. Arali mutholiwa a tanganedza tshandanguvhoni, u na mulandu wa tshumelo ya vhuada.
Tsumbo 3: Maitele a tshumelo ya vhuada ha kwami mutholiwa, fhedzi u na nzhele ya mushumisani ngae ane avha kha aya maitele. Arali uyu mutholiwa a sokou fhumula a sa vhige uvhu vhuada, na ene u na vhudifhinduleli ha u tsitsela fhasi tshirunzi tsha tshumelo ya muvhuso. Kha tshiwo itshi, mutholiwa uyu na ene u vha o longa tshanda kha tshumelo ya vhuada.
Mutholiwa u netshedza ngeletshedzo ya vhukuma I sa sumbedzi u dzhia sia yo disendekaho kha mafhungo othe o teaho kha vhahulwane arali vho humbelwa u netshedza thuso I nga ho iyi.
Musi vhatholiwa vho humbelwa u netshedza ngeletshedzo kha vhahulisei nga ha linwe fhungo, i fanela u netshedzwa yo disendeka kha vhukoni ha tshiphurofeshenala u ya nga ha milayo ya kushumele. Ngeletshedzo iyi I songo tutuwedzwa nga u takalela , u sa takalela kana nga zwine a toda.
Tsumbo : Mutholiwa ane a khou shumana na mbilaelo ya mushumisani nae ane a khou mu pfela vhutungu, a songo dzumba dzinwe mbuno kha vhalanguli a tshi khou itela mushumisani nae. U dzumbiwa ha mafhungo a ndeme kha hetshi tshiwo a nga vhaisa muhasho na kutshimbidzele kwa vhulanguli.
Mutholiwa u thompha tshiphiri tsha mafhungo, manwalo na nyambedzano, dzine dza khethekanywa kana dzine dza dzhiiwa sa tshiphiri.
U sa vha na tshidzumbe zwi amba uri muthu munwe na munwe u na pfanelo dza u swikelela mafhungo o farwaho nga Muvhuso arali mafhungo ayo a tshi nga todea u tsireledza pfanelo dza munwe muthu. Hu nga kha di vha na manwe mafhungo ane a wela kha a tshiphiri. Ngauralo, ndi mushumo wa mutholiwa u thompha fhungo la tshiphiri, sa izwi u bvisela nnda mafhungo aya zwi tshi nga vhaisa Muvhuso.
Tsumbo 1: Zwi do vha zwo khakhea arali mutholiwa a tshi nga netshedza vha midia mafhungo a tshiphiri, ane a nga memorandamu wa Khabinete, kana mvetamveto ya pholisi yo vhumbaho Muvhuso wa tshifhinga tshino.
Tsumbo 2: Mafhungo ane a dzula kha rekhodo dza vhune dza vhatholiwa a dzhiiwa a a tshiphiri nahone a fanela u farwa nga ndila yeneyo tshifhinga tshothe. Mafhungo aya, sa tsumbo, ho ngo tea u netshedzwa vha dzikhamphani dza ndindakhombo kana vhanwe vha tshigwada tsha nga nnda, nga nnda ha musi zwiitisi zwi tanganedzeaho zwi tshi nga sumbedza nahone zwo khwathisedzwa nga vha re na maanda.
Mafhungo ane a vha a tshiphiri tshi tatisaho a nga fekisiwa fhedzi musi hu si na u konadzea ha tsireledzo khulwane ya u pfukisela milaedza. Fekisi iyi i fanela u tendelwa nga murumeli na mutanganedzi phanda ha musi mafhungo ane a dzhiiwa sa a tshiphiri tshihulu a tshi rumelwa nga netiweke ya nnyi na nnyi, nga nnda ha musi tsireledzo ya vhuimo ha ntha yo netshedzwa. Kha zwiwo zwothe mafhungo a fanela u tsireledzwa nga ganzhe la mufuda ufhio na ufhio line la vha hone.
NDANGO YA U SWIKELELA: Tshakha dzo fhambanaho dza mafhungo dzi fanela u swikelelwa nga vhathu vho teaho na vhane vha tea u a shumisa. Mutevhe wa u sedzulusa vhane vha tea u swikelela mafhungo u fanela u vha hone. Pfanelo dza u swikelela dzi fanela u dzhiela nzhele u iswa phanḓa ha vhubindudzi. Phasiwedi a dzi nga ḓo kovhekanywa na muṋwe muthu nga zwiitisi zwifhio na zwifhio. Nḓila dza u swikelela u kule (remote access) dzi tea u langulwa nga u shumisa zwithu zwo teaho zwa tsireledzo nga nḓila dza u ḓiḓivhadza nga u shumisa garaṱa iḽa ine ya vhidzwa garaṱa ya thendelo. U swikelelwa kha vhathu vha nnḓa hu tendelwa fhedzi fhethu hune ha sa vhe na khombo kana khombo ṱhukhu-ṱhukhu.
E-MEILI NA WWW: zwi fanela u shumiswa kha zwithu zwa bindu kana zwa mushumo fhedzi hu si kha zwithu zwa thungo kana zwi si ho mulayoni. U fhiriswa ha mafhungo a tatisaho hu fanela u vha nga tshivhumbeo tsha khoudu yo teaho ine ya vha na tsaino ya elekithironiki. Vha tea u vhona uri vha dzula vha na vhupo vhu si na, nahone marifhi ane a sa fulufhelwe a songo vuliwa. Kha vha lwise vhuvhava malugana na nzivhanyedziso, kha vha vhe na vhutanzi ha mafhungo ane vha vha nao, vha khwathise na vhubvo hao. Matheriala a songo teaho a fanela u sefiwa.
U TSIRELEDZA DATHA: Mafhungo a tshiphiri a fanela u fhiriswa nga tshivhumbeo tsha khoudu. Ndila dza u kombetshedza tsireledzo dzi fanela u netshedzwa na u divhadzwa kha tshitafu tshothe. Hu tea u vha na maitele a phuraivete na a tshiphiri tshifhinga tshothe. Ndila ine vhathu vha nnda vha tea u fara mafhungo, datha yo tanganedzwaho zwi fanela u simiwa phanda ha musi mafhungo a tshi phadaladzwa. U tsireledzwa ha mafhungo hu songo tou fhelela fhedzi kha u shumisa phasiwedi, dzinwe ndila dza u tikedza dzi nga di shumiswa, sa tsumbo, ndila dza u shumisa tsenguluso ya tshitatisitiki dzi fanela u lingedzwa. Mirado ya tshitafu fhedzi ine ya vha na maanda ndi yone fhedzi ine ya tea u amba na vha midia. Nyambedzano iyi i fanela u pulaniwa zwavhudi nahone i fanela u tshimbidzana na furemiweke khulwane. Diresi na nomboro dza fekisi zwi fanela u khwathisedzwa phanda ha u rumela.
NGA MITSHINI: Hu fanela u vha na tshiimo tsha ntha tsha tsireledzo tshi fanela u vhulungwa u itela vhukwamani. U tolwa ha khombo dzine dza nga vha hone hu fanela u itiwa tshifhinga tshothe u divhadza ndila dzine u hombokiwa ha nga fhungudzwa. Ndila dza tshihadu dza u vhuedzedza kana u lugisa dzi fanela u khwathisedzwa. Vhutanzi vhu songo hanedzwa nga mulandu wa u shumiswa ha tshivhumbeo tsha elekithironiki. Vhuvhava ha mitshini vhu a farelwa muthu u ya nga mulayo wa Vhudavhidzano ha elekithironiki na Thiransekisheni, Mulayo wa u Inthaseputha na u Monitha na dzinwe ndila dza vhuvhava ha mulayo. Fulo la u lwa na khombo dza vhuvhava li fanela u tutuwedziwa na u vhulungwa.
Muvhuso na vhadzulapo vha lavhelela tshiimo tsha nthesa tsha phurofeshenala u bva kha vhatholiwa vha muvhuso. Tshiphurofeshinala afha hu ambiwa u ita zwithu nga tshifhinga, u da na mihumbulo miswa, u dikumedzela, u vha na vhukoni na vhanwe vhashumisani na u netshedza mushumo wa tshumelo ya tshiimo tsha ntha. Kuambarele tshifhinga tshothe ku fanela u vha kwo kunaho, ku na tshirunzi nahone ku thonifheaho. Vhatholiwa, nga maanda avho vhane vha shuma vho livhana na nnyi na nnyi, vha fanela u dzhiela nzhele u sa ambara nga ndila ine ya sa vhe fomala nga maanda nahone vha lavhelesee vho kuna.
Tsumbo 1: vhatholiwa, nga maanda avho vhane vha shuma thwii na nnyi na nnyi, vha songo shuma, sa tsumbo, nga zwifuko zwo kheruwaho, sa hemmbe, tshikhipha na mabokhathi a re na mabuli.
Tsumbo 2: Hu songo vha na mutholiwa wa muvhuso ane a da mushumoni a songo kuna. Arali, sa tsumbo, mutholiwa ane a shuma kha vhupo ha dzitshakatshaka ha u dzhenela kha linwe shango a da mushumoni o shiphithela na madebvu, a tshi nukha halwa, u do vha a tshi khou tsitsela fhasi tshirunzi tsha Afrika Tshipembe, zwine zwa do disa tshinyalelo kha shango.
Mutholiwa u tea u vha na vhudifhinduleli zwi tshi ya kha kushumisele kwa zwikambi kana zwinwe zwidzidzivhadzi zwine zwa vha na zwikambi.
Vhatholiwa a vho ngo tendelwa u vha fhasi ha zwikambi kana zwidzidzivhadzi zwine zwa kamba musi e mushumoni. Nga nnda ha thoni dzine zwa nga disa, izwi zwi nga disa u netshedzwa ha tshumelo i si yavhudi na tshumisano vhukati ha vhanwe vhashumi khathihi na kha nnyi na nnyi.
Vhudifari havhudi vhukati ha vhashumisani na muya wa mutingati ndi tshiga tsha ndeme kha u shuma zwavhudi ha dzangano. Vhatholiwa vha dzangano vha songo di bvula tshirunzi kha vhashumisani ngavho nga u shumisesa zwikambi kana zwidzidzivhadzi nga tshifhinga tsha vhutambo mishumoni.
Hu di nga na musi mutholiwa a siho mushumoni, u di dzula e mutholiwa wa muvhuso, zwenezwo, u fanela u difara nga ndila ine ya sumbedza u vha na vhudifhinduleli u itela u sa shonisa tshumelo ya muvhuso.
Tsumbo 1: Murangaphanda ane a shumisesa zwikambi nga tshifhinga tsha vhutambo ha mushumoni, lune a swika hune a kambiwa, u dibvula tshirunzi matoni a vhahulwane vhawe, vhashumisani ngae na kha vhane vha vha fhasi hawe. Izwi zwi nga disa u thithisea kha kushumele kwawe kana kha tshipida tshine a netshedza tshumelo khatsho.
Tsumbo 2: Arali mutholiwa, nga maanḓa uyo ane a ṋetshedza tshumelo kha nnyi na nnyi, a swika mushumoni a tshi khou nukha halwa (kana a tshi kha ḓi vha o kambiwa) u na mulandu wa u sa vha na mikhwa yavhuḓi, nahone vhuḓifari uvhu vhu nga tshinyadza tshirunzi ṱshothe na u bvela phanḓa ha tshumelo ya muvhuso. Zwi fanela u pfesesea uri vhuḓifari ho raliho vhu dzhiiwa sa u pfuka mulayo wa vhuḓifari na uri mutholiwa u na vhuḓifhinduleli ha u lifha mbadelo dzoṱhe kha nyimelo iyi.
Nga nnḓa ha thendelo yo tou ṋwaliwaho na u ṱanganedzwa nga T(hoho ya Muhasho, mutholiwa ho ngo tendelwa u wana kana u ṱanganedza zwifhiwa nga thungo, mbuelo kana tshithu tsha mutengo wa tshelede ṱ(halutshedzo na mutengo wa vhubvo ha tshifhiwa tshine tsha vha tsha mutengo une wa fhira R350) u bva kha muṋwe muthu u ḓa kha mutholiwa nga tshifhinga tsha u ita mushumo wawe, sa izwi maitele aya a tshi nga dzhiiwa sa tshanḓanguvhoni.
Musi muthu o tholiwa sa Mutholiwa wa muvhuso, u tholiwa uho hu hwala mulaedza une wa vha wa tshipentshela. Zwi mbo di amba uri onoyo mutholiwa o direngisela Muvhuso nahone u do badeliwa u bva kha muthelo wa vhadzulapo vhothe. Zwa dovha zwa amba uri mutholiwa onoyu u do netshedza tshumelo yavhudi kha nnyi na nnyi nga ndila ya tshiphurofeshenala na u dikumedzela.
Zwi fanela u pfesesea nga Vhatholiwa vha Muvhuso na vhadzulapo vhothe uri nga nnda ha musi zwo sumbedzisiwa lwa tshiofisi uri muthu u fanela u ita mbadelo nga ntha kha inwe ya tshumelo ine a khou i toda, sa tsumbo, kha sia line mutengo munwe wa tea u badeliwa uri hu kone u netshedzwa linwalo la vhune, a hu na na mbadelo na nthihi nga masheleni kana inwe ndila dzine dza tea u badeliwa. Mulayo uyu u fanela u katelwa na kha manwe manwalwa a tshumelo dza muvhuso dzine dza fanela u tou taniwa kha zwiimiswa zwa muvhuso u itela u swikelelea ha mafhungo nga vhadzulapo vhothe. Hune nyengedzedzo ya mbadelo ya todea kha inwe ya tshumelo, zwi fanela u sumbedziswa kha linwalo lo teaho.
Ngauralo, dzangano line la netshedza tshumelo yo teaho kha sekithara ya phuraivete, li fanela u sumbedziswa uri fhungo la Tshumelo ya muvhuso, kha u netshedza tshumelo kana zwishumiswa, zwo vhofhiwa nga milayo ine ya vha kha Ndayotewa ine ya langula vhulanguli ha muvhuso zwine zwa toda tshiimo tsha ntha tsha vhudifari ha tshiphurofeshenala. Minyikelo ya zwifhiwa, vhalambedzi, u bveledza matheriala, thambo dza u ya zwiliwani, nazw.zwi songo vha tshipida tsha nyito dzavho dza u bveledza u ya nga ha maitele a Tshumelo ya Muvhuso, sa izwi maitele aya a tshi sima muya wa u tutuwedza mirado ine ya tea u dzhia tsheo, zwa dovha zwa disa mutatisano u si wavhudi kha madzangano matuku ane a sa swikelele u netshedza nyito dzi no nga dzenedzo.
Sa izwi fhungo ili li la ndeme, zwiga zwi tevhelaho zwi do shuma sa tsumbandila kha u sumbedza zwine mihasho ya tea u ita malugana na ili fhungo. Zwi a konda u netshedza mihasho tsumbandila dzi pfeseseaho, zwenezwo mihasho i fanela u livha kha Khomishini ya Tshumelo ya Muvhuso u wana ngeletshedzo arali vha na u timatima kha matshimbidzele a dzinwe nyimelo dzine dza nga vha hone.
U tanganedzwa ha zwifhiwa zwifhio na zwifhio kana tshinwe na tshinwe tshi si ho kha tshivhumbeo tsha tshelede u bva kha nnyi kana nnyi kana kha tshipida tshine tsha khou toda thuso ya tshiofisi malugana na zwa u didzhenisa kha vhubindudzi, kana u ita nyito dzine dza langulwa nga kushumele kwa vhashumi kha mishumo yavho ku nga tanganedzwa fhedzi musi hu na linwalo la themendelo i bvaho kha Thoho ya Muhasho.
Ndi zwa ndeme u divha zwauri zwifhiwa na mafunda u bva kha tshiko tshine tsha sa vhe shaka zwi fanela u buliwa kana u divhadzwa. Zwifhiwa/mbuelo dzine dza fanela u divhadzwa dzi tea u vha dzi tshi pada mutengo wa R350. Vhatholiwa vha nga dovha vha kwama vha Khomishini ya Tshumelo ya Muvhuso hune vha vha na u timatima malugana na u tanganedzwa ha zwifhiwa.
Mutholiwa ho ngo tendelwa u shumisa kana u bvisela nnda mafhungo manwe na manwe a tshiofisi u wana mbuelo yawe kana mbuelo dza vhanwe vhathu.
Vhatholiwa vhane kha mishumo yavho vha tangana na mafhungo a tatisaho, a tshiphiri kana a tshidzumbe tshifhinga tshinwe na tshinwe, a vho ngo tendelwa u bvisela khagala mafhungo ayo nga nnda ha u vha na maanda o teaho a u ita izwo. Mafhungo ho ngo tea u netshedzwa kana u shumiswa hu u itela u bindudza iwe mune kana u itela uri vhanwe vha bindule kana u tikedza ndifhedzo kha vhanwe vhathu. Ndi zwa ndeme u dzhiela nzhele uri naa u bvisela mafhungo nnda zwi do vha thodea ya nnyi na nnyi naa. Vhatholiwa vha fanela u zwi pfesesa uri thiransiparentsi a zwi ambi u sokou tana mafhungo ane a vha a tshiphiri. Samusi zwi tshi konda u netshedza tsumbandila nga vhudalo dza u sumbedzisa uri ndi afhio mafhungo ane a tea u netshedzwa, kha nnyi, zwenezwo vhatholiwa vha humbeliwa u toda thendelo kha vhahulwane vhavho arali vha si na vhutanzi kha fhungo ili.
Tsumbo 1: u bviselwa khagala ha maga ane a tevhedzelwa kana mbudziso dzine dza vhudziswa kha ndingo dza mushumo kha vhanwe vha vhadzheneli vha tshikhala tsho andadzwaho, a zwi nga vhei vhanwe vha mirado yo dzhenelaho inthaviyu kha vhuimo havhudi nga ndila i songo teaho fhedzi, i do dovha ya kwama vhuimo vhu linganaho ha u dzhenela inthaviyu ya itshi tshikhala.
Tsumbo 2: arali mutholiwa, nga nwambo wa mushumo wawe, a vha a na ndivho ya inwe thandela ya Muvhuso ine ya do engedzedza mitengo ya zwifhato kha vhunwe vhupo, mutholiwa onoyo ho ngo tea u shumisa iyo ndivho kana hu u I nea zwadzo mashaka awe na dzikhonani.
Mutholiwa ho ngo tendelwa , nga nnda ha thendelo, u ita mushumo une a wana mbadelo, nga nnda ha mushumo wawe wa tshiofisi kana u shumisa zwishumiswa zwa mushumoni u ita mushumo wonoyo.
Vhatholiwa vha lavhelelwa u netshedza nungo dzavho dzothe, tshifhinga na zwikili kha tshumelo ya muvhuso sa mutholi. Lushaka na thodea dza mushumo kha tshumelo ya muvhuso zwi fanela u vha nga ndila ine zwa fusha thodea dza tshumelo ya muvhuso na vhadzulapo, zwine zwa nga disa u shaedza kha mutholiwa ane avha o didzhenisa kha u wana mishumo ine a badelwa nga nnda ha mushumo wawe wa tshiofisi. Zwenezwo ndi zwa ndeme u thoma u wana thendelo ya u ita mushumo une wa badela nga murahu ha tshifhinga tsha mushumo.
Tsumbo 1: Mutholiwa u vha mushumisani kha bindu. Hu vha na ndugiselo dza uri u fanela u vha mushumoni hafha kha heli bindu nga murahu ha tshifhinga tsha iri dzo doweleaho dza mushumo. Zwi songo lavhelelwa, ha todea uri u fanela u shuma nga murahu ha iri dzo tewaho dza mushumo, zwine zwa vhidzwa ovathaimi. Mvelelo dza iyi nyimele ndi zwine nga tshikhuwa zwa vhidzwa conflict of interest, khudano ya kushumele ine ya nga dovha ya disa ndado na u fhandekana ha mihumbulo?
Tsumbo 2: Dokotela wa zwa mishonga o tholiwaho kha sibadela tsha Muvhuso, ho ngo tendelwa u ita mushumo wa thungo, une a wana mbadelo kha sedzhari ya munwe muthu, sa khonani, a tshi khou shumisa na mishonga na zwishumiswa zwa Muvhuso, nga nnda ha u wana thendelo u bva kha Thoho ya Muhasho.
Tsumbo 3: Mutholiwa u shuma kha munwe mushumo wa vhuvhili nga murahu ha musi ho no tshaisiwa, zwine zwa amba uri mutholiwa uyu u sala a tshi ya u edela vhusiku. Mvelelo ndi dza uri nga tshifhinga tsha mushumo, u vha o neta lune a kundelwa u ita mushumo wawe kha tshiimo tshine a lavhelelwa u tshi swikelela. Izwi a si zwine zwa fusha thodea dza nnyi na nnyi nahone ndi ndozwo kha masheleni a vhabadeli vha muthelo.
A.1 Uri hu kone u tevhedzwa zwothe zwo teaho zwo netshedzwaho kha ndayotewa zwine zwa tshimbilelana na Tshumelo ya Muvhuso, vhatholiwa vhothe vha lavhelelwa u tevhedzela Khoudu ya Vhudifari ye ya netshedzwa kha hei ndima.
A.2 Khoudu i fanela u shuma sa tsumbandila kha vhatholiwa u sumbedza zwine zwa lavhelelwa khavho u bva kha kudzudzanyelwe ku tanganedzeaho kwa kushumele, kha vhudifari ha muthu ene mune na kha vhushaka ha muthu na vhanwe vhatholiwa ngae. U tevhedzela Khoudu zwi do lavhelelwa u tutuwedza kutshilele kwa phurofeshenala na u thusa u khwathisa vhudifulufheli kha Tshumelo ya Muvhuso.
B.1 Thodea i hone ya u netshedza tsumbandila kha vhatholiwa nga ha vhushaka havho na zwa vhusimamilayo, zwa polotiki na vhaofisiri vhane vha vha kha khorotshitumbe, vhanwe vhatholiwa na nnyi na nnyi na u sumbedza muya une vhashumi vha tea u ita mushumo wavho ngawo, zwine zwa nga itiwa u tinya khudano na zwine zwa lavhelelwa khavho malugana na vhudifari ha vhone vhane kha nnyi na nnyi na kha vhutshilo havho ha nnda ha mushumo.
B.2 Naho Khoudu ya Vhuḓifari yo vha yo talatadziwa nga nḓila dzoṱhe dzine ya nga pfesesea, a si yone fhedzi milayo yo khunyeledzwaho ya u langula tshikalo tsha vhuḓifari. Fhedzi-ha, ṱhoho dza mihasho, nga maanḓa dza vhuḓifhinduleli u ya nga ha khethekanyo 7(3)(b) ya Mulayotibe wa u fushea ha vhulanguli na matshimbidzele a mihasho yavho na kutevhedzele kwa ndaṱiso, dzi fhasi ha mushumo une wa khwaṱhisa uri vhuḓifari ha vhatholiwa vhu tshimbidzana na ṱhoḓea dza kutshilele dzine dza vhusa kutshimbidzele kha nnyi na nnyi khathihi na muelo wa kutshilele wo tiwaho nga Mulayotibe. T(hoho dza mihasho dzi fanela u khwaṱhisa uri ṱshitafu tshadzo tshi na nḓivho ya heyi mielo, na uri vha a i ṱanganedza na u ḓitika ngayo.
Ndivho ya u ranga ya Khoudu ndi ya muya wavhudi, une wa vha wa u bveledza tsumbo yavhudi ya vhudifari. U kundelwa nga izwi, mutholiwa u vha na mulandu wa vhudifari hune a do nyambudziwa nga thamu yo teaho u ya nga zwe zwa vhofhiwa ha tendelaniwa khazwo arali muthu o pfukaho mulayo we wa netshedzwa kha Khoudu ya Vhudifari kana o kundelwaho u tevhedza munwe wa milayo ye ya netshedzwa henefho.
C.1.5 u shumisana na zwinwe zwiimiswa zwa muvhuso zwe zwa simiswa fhasi ha vhusimamilayo zwine ngazwo Ndayotewa ya khou bveledza thodea dza vhathu vhothe.
C.2.9 u dzhiela nzhele pfanelo dza nnyi na nnyi dza u swikelela mafhungo, nga nnda ha mafhungo a tshipentshela e a tsireledziwa nga mulayo.
C.4.6 u do disendedza kule na nyito dza u swikelela muhumbulo wa kuitele kufhio kana kufhio kwa tshiofisi kana kwa u dzhia tsheo kune ku nga bveledzisa u bindula hu si havhudi ha ene mune, nahone maitele aya a fanela u divhadzwa nga mutholiwa ene mune.
C.4.7 u tanganedza vhudifhinduleli ha u dzhenela vhugudisi vhune ha netshedzwa tshifhinga tshothe na u dibveledzisa nga vhugudisi uho kha budo lawe.
C.4.10 kha tshifhinga tsha mushumo wawe, u do netshedza mivhigo yo teaho kha vhahulwane vho teaho, vhuvhudu, vhuada, tshidivhano, na manwe matshimbidzele ane a katela milandu ya lushaka lwonolwu kana zwine zwa do thithisa netshedzo ya tshumelo kha vhathu.
C.4.12 u thompha mafhungo a tshiphiri, manwalwa na nyambedzano, zwine zwa khethekanywa kana zwa dzhiiwa zwi zwa tshiphiri.
C.5.5 ha didzhenisi kha mishumo ya nnda ine a wana mbadelo nga nnda ha mushumo wawe wa tshiofisi kana a tshi shumisa zwishumiswa zwa mushumoni kha iyo mishumo yawe ya nnda, nga nnda ha u wana thendelo kha vhahulwane vhawe.