Molao wa Tsamaiso ya Bantsho, nomoro 38 wa 1927, karolo 11 (b) : Mosadi mongwe le mongwe yo o nyetsweng ka molao wa tseo ya setso (ntle le mo mosading wa kwa KZN) ke mmotlana wa go ya go ile.
Botlamedi bo amilwe jang ke maemo a a setso?
Ka fa tlase ga Molao wa Tseo ya Setso botlamedi ke tshwanelo ya tlhotlheletso e e neilweng monna le lelapa la la gagwe ke lenyalo.
Go seng ka fa molaong le maemong a bongwana jwa dikgora tsa bana ga go itsiwe ka fa tlase ga Molao wa Tseo ya Setso, gonne ngwana a ka nna ka gale le legae, e ka nna kwa setlhopheng sa gagwe sa bomme go lebeletswe leele le - " Ngwana wa dikgora ke wa ga mmaagwe" (pele ga lenyalo) kana kwa setlhopheng sa ga rraagwe kana setlhopha sa monna wa ga bommaagwe- go ikaegilwe ka leele le " Kgomo e tsewa le namane.
Go na le tlhokego go tlhalosa mofuta wa lenyalo le mosadi a tsenang mo go lona.
Ke ba monna wa gagwe le lelapa la gaabo go sa kgathalesege gore borraabo ba madi e ka bo e le bomang.
Go solofelwa go tswa mo monneng wa mme go amogela bana ba ba jalo jaaka ba gagwe le go tlamela ditlamego tsotlhe tse di tlwaelegileng tsa botsadi le ditiro mo go bona.
Loso lwa monna ga lo khutlise kamano ya lenyalo.
Ka fa tlase ga ngwao ya Go tsenela lenyalo le le leng teng le tsweletswa ke motlholagadi le monna yo o dirang jaaka moemedi le motlhatlhami wa monna wa gagwe yo o tlhokafetseng.
Motlholagadi le bana ba gagwe ba ka fa tlase ga botlhokomedi le tlhokomelo ya motlhatlhami wa monna wa gagwe yo o tlhokafetseng. Motseneledi ka gale ke mongwe wa maloko a borre wa setlhopha sa monna wa gagwe yo o tlhokafetseng.
Setlhopha sa lelapa la monna yo o tlhokafetseng se itlama go tlhokomela motlholagadi nako yotlhe fa a ntse a tshela, le go belega bana ba le bantsi jaaka a ka kgona go ba belega le monna yo a mo abetsweng.
Bana ba ba belegweng ke motlholagadi le motseneledi ka gale ba tsewa jaaka matlhogela a monna yo o tlhokafetseng.
Le mo dingwaong foo tsenelelo e sa direng, fa motlholagadi a ka belega bana, go sa kgathalesege borrabona ba nnete kana tlhaolo, ba tsewa ka gale jaaka matlhogela a monna wa gagwe yo o tlhokafetseng mme ke maloko a setlhopha sa gagwe.
Bontsi jwa melao ya tseo ya setso ga bo letle mosadi go nyalwa gape fa a sa ntse a tshela ka fa tlase ga tlhokomelo ya setlhopha sa lelapa la gaabo monna. O tshwanetse go boela kwa setlhopheng sa lelapa la rraagwe fa a batla go nyalwa gape.
Mo lenyalong gape la gagwe, ngwana mongwe le mongwe yo o imiwang ke motlhadiwa yo monna wa gagwe wa bobedi e leng rre wa tlhago, ke ngwana wa batsadi ba, mme ka jalo ke wa setlhopha sa lelapa la monna wa bobedi. Monna wa bobedi ke motlamedi wa bana ba ba jalo.
Mo lenyalong la gagwe la bobedi motlhadiwa a ka lalediwa ke monna wa gagwe wa bobedi go tla le bana ba gagwe mo lenyalong (k.g.r. bana ba a ba belegeng fa a ne a sa ntse a tshela ka fa tlase ga tlhokomelo ya rraagwe morago ga go boela gae go tswa lenyalong la gagwe la ntlha), ka fa tlase ga mabaka a gore monna o mo tsaya le dinamane tsa gagwe go tsena mo lenyalong.
Ditshiamelo tsa karolo 11 (b) tsa tlhaelo ya Molao wa Tsamaiso di tla laola maemo - mosadi o tla tswelela go nna mmotlana mme monna wa gagwe o tla nna motlamedi wa gagwe. Dipoelo tsa karolo e di tla nna jaaka di latela : Basadi ba bantsho ba ba sa nyalwang ba tla nna ba bagolo, basadi ba bantsho ba ba nyetsweng ka ditshwanelo tsa selegae ba tla nna ba bagolo, fela basadi botlhe ka fa tlase ga somaamabedi nngwe kana ba nyetswe ka meetlo ya setso ba tla tswelela go nna babotlana.
Jaaka basadi ba Bantsho ga ba ka ke ba nna ditlhogo tsa malapa a bona le batlamedi ba bana ba bona gonne ba sa ntse ba tsewa jaaka babotlana.
Karolo e ka jalo e godisa kgethololo kgatlhanong le basadi e e itshetlegileng ka bong mme ka jalo, e thulana le Molaotheo.
Karolo e e tiiseditse theo ya bogologolo e e roletseng banna ka dithata tse di feletseng le taolo mo matshelong le thotong ya basadi ba bona.
Monna o tsewa go nna rre wa bana ba mme ga a kitla a ba gana. Ka ntlha ya mabaka a boithwalo le botsalo ga ba ne ba lemosega le go farolontshega bonolo go tswa baneng ba lenyalo.
Monna ke motlamedi le molebeledi, o tlamega go ba amogela jaaka bana ba bangwe botlhe ba ba belegweng mo teng ga lenyalo. Ke maloko a setlhopha sa gagwe sa lelapa. (Ngwana wa dikgora). Borre ba tlhago ba bana ba ga ba na topo epe mo go bona.
Ka fa tlase ga setlhopha go tla wela tota le bana ba tsenelelo.
Molao wa tseo ya setso mo lebakeng le o dumalana le karolo 8 ya Molaotheo mme ga o kgetholole kgatlhanong le bana mo ntlheng ya tlhago ya bona le tsalo.
Ke ba setlhopha sa lelapa la mmaabona.
Fa mme a nyalwa, ena le monna ba nna badisi ba bana ba. Monna o bona bothati jwa botsadi jwa bana ba mo lebakeng la leele le : "Kgomo e tsewa le namane". Ga go ne go nna le pharologano magareng ga bana ba le bana ba lenyalo. Ka jalo gape ga go na kgethololo magareng ga bana jaaka go thibelwa ke Molao wa Molaotheo.
Mo tlhalanong bana ka tlwaelo ba tla sala le setlhopha sa lelapa la borre.
Fa mme a tlogela setlhopha sa lelapa la gaabo monna wa gagwe ga a tseye bana go ya le ena.O sa ntse a le mmotlana wa mo tsweleding mme o tlhoka motlamedi wa gagwe.
Fa a rata go gwetlha maemo a, ena le motlamedi ba tshwanelwa ke go tsaya kgato kgatlhanong le monna wa gagwe gore ga se motho yo o lekaneng le go siamela go rolelwa tiso ya bana. Seno se kaya gore kakanyo e teng ka gale ka fa letlhakoreng la monna wa gagwe le lelapa la gagwe jaaka batlamedi mo tlhalanong. Ba na le tshwanelo ya tlhago kwa botlameding jwa bana.
Mabaka a mangwe foo bana ba ka tlogelwang mo tlamelong ya mmaabona ke fa ba sa ntse ba anya (ba le mo lebeleng). Seno ke sekao se le sengwe foo dikgatlhegelo tsa bana di tlang kwa pele godimo ga ditshwanelo tsa tlhago tsa rre mo tisong ya bana.
Dikgotlhatshekelo tsa tseo ya setso ka jalo di neile rre tshwanelo ya tlhago kwa tisong ya bana mo tlhalanong mme go tla bo go le mo mothong ofe kana ofe go ganana le se go bontsha gore go tla bo go se mo dikgatlhegelong tse di gaisang tsa bana fa rre a ne a abetswe tiso.
Bana ba bannye ba ba anyang ba tla neelwa mmaabo, go ikaegile ka tlamelo ya gore fa ba gola ba tla busediwa kwa go rraabona. Bana ka bobona ga ba na tshwanelo go diragatsa itlhophelo malebana le motsadi o ba ratang go nna le ena.
Dikgetse dingwe le gale di lebile boitekanelo jwa motsadi mongwe le mongwe go tlhokomela dikgatlhegelo tse di gaisang tsa ngwana.
Bana ba didimadiwa ka ditshwanelo tsa bona mme ditshwetso di gapelediwe mo go bona ka se se ka bong se ba tshwanetse go gaisa.
Molao wa tseo ya setso, ka jalo, o na le ditshiamelo tse di dumalanang le Molaotheo le Temogo ya Molao wa Manyalo a Tseo ya Setso. Dingwe tsa ditshiamelo, le gale, di ganetsana le ditshiamelo tsa Molaotheo mme boseng molaotheo bo sa ntse bo le teng. Tseno ke ditshiamelo tse di tshwanetseng go gwetlhiwa ka dikgotlhatshekelo. Lebaka legolo ke gore karolo 11 (b) e fedisitswe mme, ka jalo, mokgwa ofe kana ofe wa go sa lekane mo maemong a banna le basadi ga o ka ke wa tswelela go nna teng jaaka o se na motheo.