Xiletelo lexi xi tsariwile hi ku rhandza ka rihanyu ni nhlayiseko wa vatirhi e-Afrika Dzonga. A xi endleriwanga swona ku va kona ematshanwini ya Nawu wa 1993 wa Rihanyu ni Nhlayiseko wa le Ntirhweni. Xi endleriwa ku hlamusela Nawu hi ku olova, ku ri hava marito ya xinawu eka hinkwavo va veki-xandla ntirho wa rihanyu ni nhlayiseko entirhweni e-Afrika Dzonga?
Ntirho wa vakamberi va rihanyuni nhlayiseko entirhweni eka Ndzawulo ya swa Mintirho wa hlamuseriwa. Mitirho ni timfanelo ta vatirhi, hilaha swi hangalasiweke eka vona ela Nawu, swi kombeketisiwile. Ntirho ni vutihlamuleri bya vatholi, vaendli, vakunguhati, vaxavi va le matikweni mambe, vahangalasi va nhundzu ni vaxavisi, ku vona leswaku rihanyu ni nhlayiseko wa vatirhi swa kombetiwa. Ekuheteleleni, ntirho wa vayimeri ni tikomiti ta swa rihanyu ni nhlayiseko swi hlamuseriwa.
Nawu wa 1993 wa swa Rihanyu ni Nhlayiseko Entirhweni wu lava mutholi ku tisa ti ku tiyisisa, ku fikelela hilaha swi faneleke swi kotekaka, mbangu wo tirhela lowu hlayisekeke naswona wu nga hava ndzingo ehenhla ka rihanyu ra vatirhi. Leswi swi vula leswaku mutholi u fanele ku vona leswaku ndhawu ya ntirho yi hava minchumu leyi nga ni khombo, tani hi benzine, clilorini, ni swilo swi ntsanana leswi hanyaka hi ngati ya swinwana, nhundzu, switirho, niswinwana leswi nga vangaka ku vaviseka, ku lamala kumbe mavabyi. Laha leswi swi nga kotekeki, mutholi u fanele ku byela vatirhi hi makhombo lawa, ndlela yo ma sivela, matirhelo yo hlayiseka, ni ku nyiketa nsirhelelo wunwana wa ndhawu ya ntirho leyi hlayisekeke?
Hambiswiritano, a swi languteriwanga eka mutholi ku teka vutihlamuleri hinkwabyo bya swa rihanyu ni nhlayiseko. Nawu wu le hansi ka nsinya wa leswaku khombo endhawini ya ntirho ri fanele ku papalatiwa hi ku tirhisa mbhurisano ni ntwisisano exikarhi ka vatirhi ni mutholi. Vatirhi ni vatholi va fanele va avellana vutihlamuleri bya rihanyu ni nhlayiseko endhawini ya ntirho. Matlhelo hi mambirhi ma fenela ku vona makhombo ni ku vumba swipimelo swo lawula ku endla leswaku ndhawu ya ntirho yi va yi hlayisekile. Hi ndlela leyi, mutholi ni mutirhi va nghene eka sisteme laha vayimeri va swa rihanyu ni nhlayiseko va nga kambelaka ndhawu ya ntirho ho minkarhi ni minkarhi kutani va vika eka komiti ya swa rihanyu ni nhlayiseko, lava na vona va nga ta rhumela swibumabumelo eka mutholi.
Ku vona leswaku sisteme leyi ya tirha, mutirhi unwana ni unwana u fanele ku tiva timfanelo take ni ntirho wake hilaha swi kombetiweke eka nawu?
Nawu wu tiviwa tani hi Nawu wa 1993 wa Rihanyu ni Nhlayiseko Entirhweni (Nawu wa 85 wa 1993) wu katsa 50 wa swiyenge leswi amukeriweke hi Palamende. Xikongomelo xa Nawu i ku pfuneta ehenhla ka rihanyu ni nhlayiseko wa vanhu entirhweni kumbe mayelana ni matirhiselo ya pulanti ni michini. Wu tlhela wu nyika nsirhelelo wa vanhu ku tlurisa vanhu entirhweni ehenhla ka khombo leri ri nga tumbulukaka eka kumbe mayelana ni mintirho ya vanhu entirhweni.
Mafambiselo yo hambana-hambana ya nawu, ehenhla ka tinhloko-mhaka to karhi, swi katsiwile eka Nawu nkarhi ni nkarhi hi Holobye wa swa Mintirho?
ku tisa tisamoni eka munhu loyi a nga ta tivonakarisa emahlweni ka yena. Mukamberi a nga kombela leswaku tidokumente ti nyiketiwa eka yena, ku xopelela ni ku endla tikopi ta dokumente, ni ku koxa nhlamuselo ehenhla ka leswi tsariweke eka dokumente. Mukamberi a nga ha kambela xiyimo ni nhundzu ni ku teka sampula ya yona, ni ku tamela nhundzu yinwana ni yinwana leyi nga ta tirha tani hi vumbhoni?
Lemuka: Matimba lama ya kombetiweke laha henhla ya vakamberi a hi yo hetiseka. Munhu unwana na unwana loyi a nga ta hambana ni vuanakanyo byinwana ni byinwana lebyi tekiweke hi mukamberi, a nga apila ehenhla ka mianakanyo leyi hi ku tsalela Mukamberi-Nkulu, Rihanyu ni Nhlayiseko Entirhweni, Ndzawulo ya swa Mintirho, Private Bag X 117, Pretoria 0001?
Mintirho ya ntolovelo ya mutholi ehenhla ka vatirhi.
Xana mutholi u fanele ku endla yini ku vona leswaku mbangu wa le ntirhweni wu hlayisekile naswona wu hava ndzingo eka rihanyu ra vatirhi va yena?
Mutholi u fanele ku nyiketa ni ku hlayisa switirho hinkwaswo leswi nga ni nkoka ku endla ntirho, ni tisisteme hinkwato leti ku ya hi tona ti nga endliwa, loko ntsena ku nga ta onhiwa rihanyu ni nhlayiseko wa vatirhi. Mutirhi a nga si titirhisela switirho swo tisirhelela, mutholi u fanele ku sungula a ringeta ku susa kumbe ku hunguta khombo rinwana ni rinwana eka rihanyu ni nhlayiseko wa vatirhi. Ntsena loko leswi swi nga koteki, mutirhi a nga titirhisela switirho swo tisirhelela. Mutholi u fanele ku vona leswaku rihanyu ni nhlayiseko wa vatirhi va yena swi sirhelekile eka khombo leri ri nga vangiwaka hi ntshovelo, maendlelo, ku tirhisa, matamelelo, mahlayiselo kumbe mafambiselo ya nhundzu kumbe swanchumu, hi marito manwana, xinwana ni xinwana lexi vatirhi va nga hlanganaka na xona entirhweni?
lemuka khombo leri nga va ka kona loko ntirho wu ri karhi wu endliwa, minkarhi yinwana nhundzu yi tshoveriwa, yi endliwa, yi tirhisiwa, yi hlayisiwa kumbe yi xitirho xinwana na xinwana xi kunguhatiwa?
thumba swipimelo leswi nga swa nkoka ku sirhelela vatirhi ehenhla ka khombo leri lemukiweke kutani a kuma ndlela yo tirhisa swipimelo leswi.
nyika mahungu lama faneleke, vuleteri, dyondzo ni vulanguteri loko ku ri karhi ku tekeriwa enhlokweni vuswikoti bya vatirhi. Hi manwana marito, leswi va nga swi endlaka, ni leswi va nga ka va nga swi endli?
ka a nga pfumeleli unwana ni unwana ku endla ntirho wunwana ni wunwana handle ka loko swipimbelo leswi faneleke swi endliwile?
teka magoza ku tiyisisa leswaku munhu unwana ni unwana ehansi ka vulawuri bya yena u twanana ni swilaveko sa Nawu?
nghenisa swipimelo leswi faneleke swo lawula hi ntsakelo wa rehanyu ni nhlayiseko.
vona leswaku ntirho lowu endliweke ni switirho leswi tirhisiweke, swa languteriwa minkarhi hinkwayo hi mutirhi loyi a dyondzisiweke ku twisisa khombo leri nga ni vuxaka ni ntirho.
mutirhi yaloye u fanele ku vona leswaku swipimelo swo sirhelela swa tirhisiwa no hlayisiwa.
Vatirhi hinkwavo va ni mfanelo yo tivisiwa.
Mutholi u fanele ku vona leswaku mutirhi unwana na unwana wa tivisiwa na ku twisisa kale khombo ra rihanyu ni nhlayiseko wa ntirho wunwana ni wunwana wu endliwaka, swinwana ni swinwana leswi swi tshoveriwaka, endliwaka, tirhisiwaka, hlayisiwaka, khomika kumbe tleketliwaka, na xitirho kumbe michini leyi tirhisiwaka. Kutani mutholi u fanele ku nyika mahungu hi tlhelo ra swipimelo swo sirhelela makhombo?
Mutholi u fanele ku tivisa vayimeri va rihanyu na nhlayiseko loko mukamberi a nwi tivisa hi ta nkambelo kumbe mindzavisiso, lowu nga ta endliwa etindhawini ta vona. Mutholi u fanele a tlhela a tivisa vayimeri va swa rihanyu ni nhlayiseko hi ta xikombelo xinwana ni xinwana lexi endliweke xa ntshuxeko, kumbe ntshuxeko wunwana ni wunwana lowu a nyikiweke wona ku ya hi Nawu. Ntshuxeko swi vula ku tshuxiwa ehenhla ka swiphemu swinwana swa Nawu, matirhiselo ya nawu, switiviso kumbe swiletelo leswi nyikiweke ehansi ka Nawu?
Hi ku hatlisa, mutholi u fanele ku tivisa vayimeri va swa rihanyu ni nhlayiseko hi ta mhangu leyi humeleleke entirhweni. Mhangui xiendleko lexi humeleleke entirhweni laha munhu a dlayiweke, a vavisisweke kumbe a sunguleke ku vabya. Ku tlhela ku va ku khuliwa ka minchumu ya tikhemikali leyi yi nga ni khombo, xikombiso, loko tangi ri pfutisa tikhemikali leti tirhisiwaka endhawini ya vumaki hikwalaho ka vheluvhu leyi nga ni xihoxo, kumbe laha muchini wu nga ha lawuleki, handle ko playa kumbe ku vavisa unwana?
Ntirho wa ntolovelo wa vamaki, vakunghuhati, vatleketli, vaxavisi kumbe va hangalasi mayelana ni ku tirhisa nhundzu kumbe minchumu entirhweni.
nhundzu ya vona yi hlaysekile naswona yi hava ndzingo eka rihanyu yi fambelana ni swilaveko leswi lawuriweke.
loko muako kumbe nhundzu yi vekeriwa eka ndhawu yinwana ni yinwana, swi fanele ku endliwa hi ndlela leyi ku nga hava ku tumbuluka ka xiyimo lexi xi nga hava nsirhelelo ni ndzingo wa rihanyu?
ku tirhisa minchumu entirhweni ndzingo wa rihanyu ni nhlayiseko lowu nga ni vuxaka ni nchumu swilaveko leswi nga swa nkoka ku tiyisisa leswaku nchumu wu ta va wu hlayisekile naswona wu hava ndzingo eka rihanyu loko wu hlayisiwa hi mfanelo maendlelo hi tlhelo ra khombo.
Loko munhu loyi nhundzu kumbe nchumu wu xavisiweke kumbe wu tisiweke, a tiboha hi ku tsala ku teka magoza yo karhi ku tiyisisa leswaku nhundzu kumbe nchumu wu ta fikelela swilaveko hinkwaswo swa ndzawulelo, naswona wu ta va wu hlayisekile na ku va hava ndzingo wa rihanyu, mintirho ya mutleketli, mukunguhati, muxavisi, muhangalasi kumbe mumaki yi ta tlulela eka munhu loyi a nga tiboha ku teka magoza walawo.
hlayisa rihanyu ni nhlayisako wakwe, ku katsa na rihanyu ni nhlayiseko wa vanwana vanhu lava nga vangeriwaka hi maendlelo yakwe kumbe vusopfa bya maendlelo. Leswi swi katsa ku tlanga entirhweni. Vanhu vo tala va vavisekile kumbe ku fa kunene hikwalaho ka nlangu wa hanci endawini ya ntirho, kutani leswi swi tekiwa ku ri ku tlula nawu swinene?
laha Nawu wu nghenisaka ntirho kumbe swilaveko eka mutirhi ku twisisana ni mutholi nyika mahungu eka mukamberi loyi a humaka eka Ndzawulo ya swa Mintirho loko a ma kombela endla leswi a byeriwaka swona swa xinawu leswi mutholi kumbe munhu loyi a pfumeleriweke a lawulaka swona mayelana ni rihanyu na nhlayiseko landzelela swinawana kumbe maendlelo lama mutholi a nwi nyikaka ambala mpahla leyi lawuriweke ya nhlayiseko kumbe ku tirhisa xitirho lexi lawuriweke xa nhlayiseko laha swi lavekaka vika swiyimo leswi nga hava vuhlayiseki ni rihanyu eka mutholi kumbe muyimeri wa swa rihanyu na vuhlayiseki hi xihatla loko a nghene enghozini leyi nga ta hlonhletela rihanyu rake kumbe ku vanga vaviseko, vika nghozi yaleyo eka mutholi, ni le ka munhu loyi a pfumeleriweke hi nawu kumbe muyimeri wa swa rihanyu ni vuhlayiseki hi xihatla, kambe ku nga si hundza nkarhi wa chifi yaleyo?
Nawu wa Rihanyu ni Vuhlayiseki na mafambiselo ya milawu swinawana ni maendlelo eka rihanyu ni vuhlayiseki endhawini ya ntirho swipimelo swa makomba-ndlela leswi fanelaka ku endiwa maendlelo lama fanelaka ku landzeleriwa loko mutirhi a tikuma a hlanganile ni minchumu leyi nga ni khombo eka vutomi.
Mutirhi u fanele ku kombela leswaku dokodela wake a kambisisa tirhekhodo ta swa mavabyi kumbe ta ku wela ekhombyeni.
Loko mutirhi a ri muyimeri wa swa rihanyu ni vuhlayiseki, a nga lavisisa ni ku bumabumela hi ku tsala eka swiviko swa vukambisisa na vuxiyaxiyi ehenhla ka vuwela-khombo.
Loko mutirhi a ri muyimeri wa swa rihanyu ni vuhlayiseki, a nga tirhisana na mukamberi wa swa rihanyu ni vuhlayiseki loyi a humaka eka Ndzawulo ya swa Mintirho hi nkarhi wo kambela ndhawu ya ntirho ni ku hlamula swivutiso swinwana ni swinwana leswi mukamberi a nga swi vutisaka?
Mutirhi a nga bumabumela kumbe ku rhumela mivono eka vulawuri byinwana ni byinwana kumbe mpimo wa vuhlayiseki lowu kandziyisiweke eka Nawu wa swa Rihanyu ni Vuhlayiseki Emintirhweni?
mutirhi a nyikile mahungu lama lavekaka eka yena hi ku landza Nawu eka munhu loyi a lawulaka vufambisi bya Nawu wa swa Rihanyu ni Vuhlayiseki Emintirhweni mutirhi a landzelela xiviko lexi nga nawini, xik. Ku pimela, ku tlula nawu wa xitiviso, sw.n.sw.
mutirhi u endue leswi hi ku ya hi Nawu a swi fanele swi endliwile mutirhi a nga endlangi nchumu lowu hi ku ya ka Nawu a wu arisiwa mutirhi u ntikile vumbhoni eka Khoto ya swa Mintirho kumbe khoto ya milawu ka timhaka ta rihanyu ni vuhlayiseki.
Mutirhi a nga apila ehenhla ka mianakanyo ya mukamberi. Ti-apili ti fanele ku rhumeriwa ti tsariwile eka Mukamberi-Nkulu, Rihanyu ni Vuhlayiseki Emintirhweni, Ndawulo ya swa Mintirho, Private Bag X 117, Pretoria, 0001.
Ku nga vi na loyi a nghenelelaka eka kumbe ku tirhisa swa hava nchumu wihi na wihi lowu nyikiweke hi ku rhandza ka swa rihanyu ni vuhlayiseki. Munhu a nga, xikombiso, ka a nga susi xirindza vuhlayiseki eka muchini ni ku tirhisa muchini kumbe ku pfumelela unwana ku wu tirhisa handle ka xirindza vuhlayiseki xalexo?
Vayimeri va swa rihanyu ni vuhlayiseki.
Xana vayimeri va swa rihanyu ni vuhlayiseki i vamani?
I vatirhi va nkarhi hinkwawo lava hluwuriweke ni ku thoriwa hi ku tsala hi mutholi endzhaku ka loko mutholi a tihlanganisile ni vatirhi kutani va twanana hi lava va nga vaka vayimeri va swa rihanyu ni vuhlayiseki. Ku yisa emahlweni va fanele ku va va toloverile leswi humelelaka ni swipimelo eka xiphemu lexiya va thoriweke eka xona endhawini ya ntirho. Ntwanano wu fanele ku tlhela wu fikeleriwa hi nkarhi wa hofisi ni mintirho ya vayimeri va swa rihanyu ni vuhlayiseki naswona ku fanele ku twananiwa exikarhi ka mutholi ni vatirhi.
Xana i vayimeri va ngani va swa rihanyu ni vuhlayiseki va fanelaka ku thoriwa?
Muyimeri unwe u fanele ku thoriwa eka ndhawu ya ntirho leyi yi nga na 20 wa vatirhi. Hikwalaho laha ku nga ni vatirhi va 19 ntsena a swi fanelangi ku thola muyimeri?
Hi tlhelo ra mavhengele ni tihofisi, muyimeri unwe u fanele ku thoriwa eka ka 100 rinwana na rinwana ra vatirhi kumbe xiphemu xa kona. Xikombiso, muyimeri unwe u fanele ku thoriwa laha ku nga na 21 ku fika 100 wa vatirhi. Kambe vayimeri vambirhi va fanele ku thoriwa loko vatirhi va ri 101 ku fika 200, sw.sw?
Eka tindhawu tinwana ta ntirho, muyimeli unwe u fanele ku thoriwa eka vatirhi vanwana ni vanwena va ntsengo wa 50 kumbe xiphemu xelexo. Xikombiso, muyimeri unwe u fanele ku thoriwa eka ntsengo wa vatirhi va 21 ku fika 50. Kambe vayimeri vambirhi a va thoriwi loko ku thoriwa 51 ku fika 100 wa vatirhi?
Vayimeri va nga nghenelela tinhlangeletano ta komiti ya swa rihanyu ni vuhlayiseki.
Hi xihi xikongomelo xa komiti ya swa rihanyu ni vuhlayiseki?
Swirho swa hlangana swi ta kota ku hoxa xandla, antswisa, hlayisa ni ku kambisisa swipimelo ku tiyisisa rihanyu ni vuhlayiseki bya vatirhi.
Xana tikomiti ta swa rihanyu ni vuhlayiseki ti nga tumbuluxiwa rini?
Xana komiti ya swa rihanyu ni vuhlayiseki yi na swirho swingani?
loko komiti yinwe ntsena ya ndhawu ya ntirho yi sunguriwile, hinkwavo vayimeri va fanele ku va swirho swa komiti yaleyo loko tikomiti timbirhi kumbe ku tlula ti sunguriwile endhawini ya ntirho, muyimeri wunwe u fanele ku va xirho xa yinwe ya tikomiti?
Hikwalaho, vayimeri hinkwavo va fanele ku va swirho swa tikomiti. Mutholi a nga ha hlawula vanwana vanhu ku nwi yimela eka komiti kambe vahlawuriwa valavo va nga hundzi nhlayo ya vayimeri lava thoriweke eka komiti. Loko, hambiloko mukamberi a ri na mbono wa leswaku nhlayo ya tikomiti endhawini ya ntirho a yi enerisi, a nga anakanya ku sungula tikomiti to engetela?
Xana vayimeri va swa rihanyu ni vuhlayiseki va hlangana ka ngani?
Va hlangana nkarhi wihi na wihi loko swi fanerile, kambe swi boha kanwe eka tinhweti tinharhu. Komiti yi anakanya nkarhi ni ndhawu. Hambiswiritano, loko 10% kumbe ku tlula ya vatirhi va kombela nhlengeletano eka mukamberi, mukamberi a nga sindzisa leswaku nhlengeletano yoleyo yi va kona hi nkarhi ni le ndhawini leyi yena a nga ta yi anakanya?
Xana i mani a anakanyaka mafambiselo ya nhlengeletano?
Swirho swa komiti swi hlawula mutshami-xitulu ni ku anakanya nkarhi wa yena wa hofisi, mafambiselo ya nhleneletano, sw.n.sw.
Ku ya hi matshamelo ya swilo, mukamperi a nga koxa ku thoriwa ka vayimeri vo tala, hambe laha nhlayo ya vathoriwa va nga hansi ka 20. Xikombiso, mavumbekelo ya pulanti ma nga va lawa ku thoriwa ka muyimeri wunwe wa 50 wa vatirhi swi nga enerisi. Kutani mukamberi a nga koxa ku thoriwa ka vayimeri vo tala. Hambiswiritano, loko muthori ni vatirhi va twanana, nhlayo yo hundza leyi lawuriweke ya vayimeri va nga thoriwa?
Xana vayimeri va swa rihanyu ni vuhlayiseki va nga thoriwa rini?
Ku nga si hela mune wa tinhweti endzhaku kopfuriwa ka bindzu ra mutholi. Mutholi loyi a nga na vatirhi vo tlula 20, loyi bindzu ra yena ri nga va ku tirheni ehansi ka mune wa tinhweti, u hava vayimeri lava thoriweke. Laha ku nga na, xikombiso vatirhi va hi minkarhi va thoriwaka efemini, va vanga leswaku nhlayo ya vatirhi yi hundza 20 eka nakrhi lowu nga hansi ka mune wa tinhweti, ku thoriwa ka vayimeri a hi swa nkoka?
Xana vayimeri va swa rihanyu ni vuhlayiseki va tirha rini mintirho ya vona?
Mintirho hinkwayo mayelana ni ku thola, ntirho ni ku dyondzisa vayimeri yi fanele ku endliwa hi nkarhi wa ntirho.
Xana vayimeri va swa rihanyu ni vuhlayiseki va endla yini?
Vayimeri va nga kambisisa ku tirha ka swipimelo swa, swa rihanyu ni vuhlayiseki hi ku tirhisa vuxopeleri bya rihanyu ni vuhlayiseki.
Vayimeri va nga lemuka makhombo lama vangekaka endhawini ya ntirho kutani va ya vika eka komiti ya swa rihanyu ni vuhlayiseki kumbe ka mutholi.
Vayimeri ni mutholi va nga lavisisa tinghozi, lavisisa swivilelo eka vatirhi mayelana ni timhaka ta swa rihanyu ni vuhlayiseki, kutani va ti vika hi ku tsala.
Vayimeri va nga hlamusela mayelana ni vuhlayiseki endhawini ya ntirho eka vatirhi kumbe eka komiti ya swa rihanyu ni vuhlayiseki kumbe, laha nhlamuselo yi nga koteki, eka mukamberi.
Xana tikomiti ta swa rihanyu ni vuhlayiseko va vutisa tinhlori ku va tsundzuxa?
Ina, tikomiti ti nga hlawula vanhu ku va swirho swo tsundzuxa hi ta vutivi bya vona ni vunhlori bya vona eka timhaka ta swa rihanyu ni vuhlayiseki. Hambiswiritano, mutsundzuxi i xirho lexi nga hava mfanelo yo vhota.
Xana tikomiti ta swa rihanyu ni vuhlayiseki ti endla yini?
Tikomiti leti ti endla timhaka ta swa rihanyu ni swa vuhlayiseki ntsena endhawini ya mintirho kumbe eka swiphemu swa yona leswi tikomiti teleto ti tumbuluxeriweke swona.
Komiti yi fanele ku endla swibumabumelo eka mutholi mayelana ni swa rihanyu ni vuhlayiseki bya vatirhi.
Komiti yi fanele ku bula hi nghozi yinwana ni yinwana leyi vangeke ku vaviseka, vuvaby, kombe rifu ra mutirhi unwana na unwana naswona va nga vikela mukamberi hi yona hi ku tsala kunene?
Komiti yi fanele ku hlayisa tirhekhodo ta xibumabumelo xinwana ni xinwana lexi yaka eka mutholi na xiviko xinwana ni xinwana xi yaka eka mukamberi?
Swirho swa komiti swi fanele ku endla ntirho wunwana ni wunwana lowu nawu wa mafambiselo wu wu lavaka eka vona?
Mutholi a nge hunguti muholo wa mutirhi hi tlhelo ra xinwana ni xinwana lexi mutirhi a koxiweke ku xi endla hikwalaho ka swa rihanyu ni vuhlayiseki ku ya hi Nawu?
Loko dokodela wa swa vutshunguri a kambela kumbe ku tshungula unwana vuvabyi lebyi a ehleketelelaka leswaku byi nga va byi tumbuluke entirhweni, dokodela wa swa vutshunguri u fanele ku vikela mutholi wa mutirhi kumbe Mukamberi-Nkulu?
Vatholi ni vatirhi va fanele ku fambisana tindlela, ku vitaniwa, ku komberiwa kumbe ku byeriwa hi mukamberi. Ku engetela, ku hava na unwe a fanelaka ku sivela unwana ku fambisana?
Swivutiso swa mukamberi swi fanele ku hlamuriwa, kambe ku hava loyi a bohekaka ku hlamula xivutiso lexi xi nga nwi onhelaka. Ku onhela munhu swi vula leswaku munhu u ehleketeleriwa leswaku munhu u ni vutihlamuleri eka mhaka leyi nga ri ki kale?
Loko mukamberi a swi lava, u fanele ku nyiketiwa leswi faneleke ni ku pfuniwa hi mpfuneto lowu a nga ta lava wu nwi pfuna ku lavisisa. Mukamberi a nga kombela leswaku ndzavisiso wu ngheneleriwa. Ku hava loyi a nga rhukanaka mukamberi kumbe ku yimisa ndzavisiso hi xivomu?
a nga nyiki ku kholwa u tekile magoza lama feneleke ku swi sivela mutirhi a nga tirhanga hi ndlela leyi ringaneleke vuswikoti bya yena, hi manwana marito, mutirhi u endle leswi a swi tivaka leswaku a nga fanelangi ku swi endla?
Leswi nga laha henhla swa tirha ni le ka kuva nutholi a susumeta hi nawu , xikombiso, nwakontiraka-ntsongo, handle ka loko tiphati ti twananile ntirho wu nga si sunguriwa hi ku tsala hilaha nsunsumeto wa xinawu wu nga fambisanaka hi kona ni matirhelo ya Nawu?