De la Rey-graf loop onder vandale deur | Maroela Media
Die Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge (FAK) gaan die 104 jaar oue bronsbeeld van genl. Koos de la Rey, wat die afgelope naweek van sy graf in die Lichtenburg-begraafplaas in Noordwes gebuit is, vervang. Die graf het boonop ook onder vandale deurgeloop.
Jan-Danie Malan, kultuurorganiseerder van dié organisasie, was reeds Maandag omstreeks 08:00 by die graf om die skade te bepaal. Hy het ook 'n klag by die polisie gaan lê en met verskeie skrootwerfeienaars in verbinding getree sou die beeld by hulle opduik.
Die gesteelde bronsbeeld is baie waardevol en is in 1917 deur Fanie Eloff gemaak.
Jacques Müller, 'n beeldhouer van Pretoria, is aangestel om 'n "onvernietigbare replika" van dié bronsbeeld te maak. Hy het ook in 2018 'n replika van pres. Paul Kruger se graf, wat in die Heldeakker-begraafplaas in Pretoria staan, gemaak toe dit beskadig en die borsbeeld op sy graf vernietig is.
Müller sê dit is sy kulturele verantwoordelikheid en plig om die graf en bronsbeeld in ere te herstel, nes hy met Kruger s'n gedoen het. Hy beskryf De la Rey as een van die Afrikaner se grootse kultuurerfenis-ikone.
Volgens dr. Danie Langner, besturende direkteur van die FAK, kan Afrikaners kwaad wees oor die vernietiging van hul erfenis, maar hulle moet egter nie moedeloos daaroor word nie.
"Daar gaan nie 'n naweek verby waar kultuurorganisasies en gemeenskappe nie op ses of sewe plekke reg oor Suid-Afrika hard aan die werk is om 'n graf, monument of erfenisterrein te versorg nie. Afrikaners is beslis besig om opnuut eienaarskap vir ons erfenis te neem," het Langner gesê.
De la Rey word as een van die mees gevierde boeregeneraals in die geskiedenis bestempel en dit is tydens die Anglo-Boereoorlog wat hy naam gemaak het. Sy krygsvernuf het hom as die Leeu van Wes-Transvaal bekend laat word.
De la Rey is in 1847 in die Winburg-distrik in die Vrystaat gebore. As jong man het hy nie dadelik gaan boer nie, maar eers 'n transportryer in en om die diamantvelde geword.
Met die land se uniewording in 1910 was hy een van die oprigters van die Suid-Afrikaanse Party, die party wat deur die meeste Afrikaners gesteun is. Hoewel verskille met partyleiers soos genl. Louis Botha en genl. Jan Smuts al vroeër geblyk het, was hy een van hulle lojaalste ondersteuners. Hy is in die Senaat van die Unie van Suid-Afrika aangestel, waarvan hy tot die dag van sy dood 'n lid was.
De la Rey is in 1914 dood toe die polisie hom in sy motor geskiet het nadat hy deur 'n padblokkade gejaag het. Die polisie het die fout begaan deur te dink dat dit die motor van 'n berugte rowerbende was.
Die geskende graf (Foto: FAK)
Die graf is die afgelope naweek gevandaliseer (Foto: FAK)
FAK Koos de la Rey Noordwes
Heel waarskynlik oppad na 'n skrootmetaalhandelaar. Die ronde koperplaat van die oortrekker Monument op Winburg met die woorde "Eendrag maak Mag" is jare gelede opgespoor nadat die booswigte dit in Virginia by 'n handelaar wou verkwansel.