Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 7.
a Ge le šoma le le ngatana/seboka/sehlopha/ba bantši šomišana mošomo ga o imele/ Ge go na le tšhomišano mošomo o ba bobebe.
Mothofatšo, e laetša kgatelelo ya seo go bolelwago ka sona..
Baeti ba bantši ba tla thoma go kgeregela ka Afrika-Borwa ka ge ba tla ba ba bone bobotse bja naga ye.
Leina la naga le tlile go gola.
Maafrika-Borwa a tlile go ithuta tše dintši go tšwa ditšhabeng tše dingwe.
Ditokišetšo di phethilwe goba ga se tša phethwa, nako ya gore papadi ya kgwele ya maoto ya lefase e ralokwe ka Afrika-Borwa e batametše.
Ba fe baeti thušo ye ba e hlokago/Go be le phedišano ya semorafe.
Megwanto ya go se fele/ Dintwa tša ditaxi le dipese/Malwetši ao a tlago le baeng/ go se tshephagale ga baetapele dipapading/ Go hlokwa boikgafo bja sehlopha sa ka mono nageng.
Ee, e tla fiwa moputso fela ge e na le lebaka.
Ba kgone go bolela maleme ka bontši gore ba tle ba boledišane le baeng.
Boleng bja ditšweletšwa e be bja maemo a godimo.
Bagwera ba tšhaba go batamela/raloka le mogwera wa bona yo mogolwagwe a swerwego ke bolwetši bja AIDS.
Ba nagana gore bolwetši bjo bo ka ba fetela ka go ba kgauswi le mogwera wa bona.
Baithuti ba rutwe ka thobalano go leka go fokotša palo ya go ima le malwetši a thobalano.
Ba rutwe ka AIDS gore ba tsebe go itšhireletša, go thekga, go hlokomela le go phedišana le batšwasehlabelo ba bolwetši bja AIDS.
Ke tla mo kwela bohloko le go mo kgothatša gore HIV le AIDS e a laolega ge motho a humana kalafo/thušo/Baithuti ba tšweletše maikutlo le lebaka goba thušo yeo ba ka e fago.
Karabo ya maleba e tla amogelwa.
Mohl.: Ba tšhaba go fetetšwa ka ge ba hloka tsebo ka bolwetši bjo.
Go be le dithuto tšeo go rutwago setšhaba le go ba sedimoša ka bolwetši bjo le phetetšo ya bjona.
Batho ba rutwe go hlokomela balwetši ba bona ge ba swerwe ke HIV le AIDS.
Batho ba tsebe go amogela le go phedišana le batšwasehlabelo ba HIV le AIDS.
Go amogelana le go phedišana bjalo ka setšhaba se tee.
A be le maitshwaro a go amogelega.
A ikemele le go kgona go itharollela mathata.
A be le maikarabelo le maikemišetšo.
O swanetše go direla khamphani tšhelete, e sego go e ntšha.
O swanetše go ba moithuti ka mehla.
O swanetše go apara le go itshwara go ya ka mohuta wa mošomo wo a o šomago.
O swanetše go hlokomela le go fihlelela nako le matšatši a go phetha mošomo.
A tšweletše mošomo wo o kgahlišago.
A kwalakwatše khamphani goba setšweletšwa sa yona go leka go e godiša.
Ge botelele bja kakaretšo bo feta tekanyetšo yeo e beilwego, bala fela mantšu a mahlano ka morago ga ao a nyakegago gomme o hlokomologe ao a šetšego.
Dikakaretšo tšeo e lego tše kopana eupša di na le dintlha tšeo di nyakegago, di amogelwe.
Diphošo tša go tloga go 0 go ya go 4 - ga go kotlo.
Diphošo tša go tloga go 5 go ya go 10 - ntšha moputso o tee.
Diphošo tša go tloga go 11 go ya go 15 - ntšha meputso ye mebedi.
Diphošo tše 16 le go feta - ntšha meputso ye meraro.
Lefoko le tee goba a mararo ao a tsopotšwego: ga go kotlo.
Mafoko a mane goba a mahlano ao a tsopotšwego: ntšha moputso o tee.
Mafoko a tsheletšego goba a a šupilego ao a tsopotšwego: ntšha meputso ye mebedi.
Ntšha moputso o tee go tšwa go palomoka yeo e abetšwego dintlha le tšhomišopolelo ge palo ya mantšu e sa laetšwa goba ge go laeditšwe palo yeo e fošagetšego.
ELA HLOKO: Dikhutšofatšo di se šomišwe, eupša ge di tšwelela kakaretšong gona di balwe bjalo ka palo ya mantšu ao di a emetšego.
Papatšo e lebantšhitše batho ka moka/setšhaba ka moka/basadi fela.
Mmapatši o laetša ka moo sešepe se kgonago go tloša ditšhila ka gona le tšeo di tseneletšego bjalo ka nkgwete ge e thopa sefoka goba ngaka e fodiša balwetši.
Ka lentšu le "nkgwete" go laetšwa gore sešepe ga se palelwe ke go fenya tšhila efe le efe mola "ngaka" e laetša gore sešepe se na le bokgoni bja go lwantšha tšhila le ditwatši bjalo ka ngaka.
Mmapatši o šupa gore moreki o lefa tšhelete ye nnyane eupša o humana sešepe se se ntši.
Ka go tšweletša diswantšho tša basadi ba nnoši o ka re ke bona fela e lego baamogedi ba tshedimošo goba ba go dula ba hlwekile.
Hlogo ya leina ka botee ga e tšee hlogo ya legoro./Le wela legorong la bosenyane ga le tšee hlogo ya N- tšhomišong ya lona.
Le laetša taelo.
Motho yo a nago le bana ga a hloke thušo, bona bana bao ba mo fa thušo le thekgo tšeo a di hlokago.
Makalo/ Go kgotsa. Menwana ya matsogo e hlaramolotšwe mola mahlo a tomotšwe gomme melomo e ahlamišitšwe.
Ke na le katse le magotlo a mantši ao ke a hlokomelago.
Mogateledi - motho yo a phedišago ba bangwe boima/wa go gatelela ba bangwe.
Kgatelelo - mokgwa wo motho a phedišago ba bangwe boima ka gona.
Raisibe o na le tseba ka ge a sa rate motho yo mongwe a tšwelela/a mo phala.
Mosadi yo mobotse wa leleke o ithata kudu eupša/efela/fela/empao tšhaba go šoma. Sa gagwe ke go no dula a tlotša manala ka pente.