PressReader - Kuier: 2018-06-13 - Ashwin Wil­lem­se:
Dit gons oor rug­by-ras­se­her­rie
Kuier - 2018-06-13 - Inhound - Deur Jo­dy Hen­dricks
Toe die oud-Bok Ashwin Wil­lem­se op Sa­ter­dag­aand 19 Mei van die Su­perS­port-stel af­loop ná ’n woor­de­wis­se­ling tus­sen hom, Naas Bo­tha en Nick Mal­let, het hy die ras­se-sweer in Suid-A­fri­kaan­se rug­by met me­ning laat oop­bars.
Dit het me­ni­ge Suid-A­fri­ka­ner ge­skok ge­laat. Som­mi­ge was te­leur­ge­steld en an­der was net vies. Die de­bat rond­om trans­for­ma­sie in sport het weer met me­ning op­ge­vlam en so­si­a­le me­dia het on­mid­del­lik ge­gons oor die voor­val.
Dit is nie heel­te­mal dui­de­lik wat pre­sies ge­beur het nie, maar wat ons wel weet, is dat Ashwin dui­de­lik ont­steld was oor iets wat Nick of Naas aan hom ge­sê het. En as jy na die vi­deo kyk, wil dit voor­kom as­of dit oor die kwes­sie van kwota-spe­lers was.
Ashwin het dui­de­lik aan­stoot ge­neem en toe aan sy kol­le­gas ge­sê:“Ek het hard ge­werk om suk­ses te be­reik en gaan nie on­der­myn word deur men­se wat ty­dens a­part­heid en ’n ver­deel­de (se­gre­ga­ted) era vir die Bok­ke ge­speel het nie.”
Su­perS­port het aan­vank­lik ont­ken dit was ’n ras­se-voor­val, maar het la­ter aan­ge­kon­dig ’n amp­te­li­ke on­der­soek word ge­doen. Die ka­naal het ver­der aan­ge­kon- dig dat Naas, Ashwin en Nick ook ty­de­lik nie kom­men­taar oor e­ni­ge wed­stry­de op Su­perS­port gaan gee nie. ’n Fi­na­le be­sluit oor hul toe­koms by die ka­naal sal ge­neem word so­dra die on­der­soek af­ge­han­del is.
Maar dit lyk of die voor­val reeds die na­sie ver­deel het. Som­mi­ge ky­kers het be­grip ge­had vir Ashwin ter­wyl an­der na hom as“kwota-spe­ler”ver­wys het. Maar na de­se is daar steeds nie ’n dui­de­li­ke ant­woord oor hoe die kwes­sie van trans­for­ma­sie in sport en ver­al die so­ge­naam­de kwo­ta­stel­sel be­na­der moet word nie.
Prof. Ro­zeena Maart, di­rek­teur by die Sen­trum vir K­ri­tie­se Na­vor­sing oor Ras en I­den­ti­teit aan die U­ni­ver­si­teit van K­waZu­luNa­tal, meen in­klu­si­wi­teit, ver­al tus­sen ver­skil­len­de ras­se­groe­pe in Suid-A­fri­ka, word nie reg be­na­der word nie.“Die Asw­hin Wil­lem­se-sa­ge gaan nie nou meer net oor rug­by en trans­for­ma­sie in sport nie, maar oor dis­kri­mi­na­sie, ras­se­ver­hou­dings en sub­tie­le ras­sis­me. Dit gaan oor hoe jy men­se met die no­di­ge re­spek moet be­han­del en nie neer­ha­lend teen­oor an­der moet op­tree nie. Die re­ak­sie op so­si­a­le me­dia be­ves­tig hoe ver ver­wy­derd ons nog van me­kaar is. Die wit­te­brood­pe­ri­o­de van die 1995 Rug­by­wê­reld­be­ker is ver­by en ons moet nou die re­a­li­teit in die ge­sig staar,” sê sy.“Wat Ashwin ge­doen het, was no­dig en is slegs die be­gin van ’n be­lang­ri­ker ge­sprek oor ver­al hoe wit, bruin en swart Suid-A­fri­ka­ners met me­kaar in die werk­plek, op die sport­veld en selfs net in die al­le­daag­se le­we om­gaan. In Suid-A­fri­ka het ons nog baie te leer oor ras­se­ver­hou­dings. Ons was te lank van me­kaar ver­wy­derd en pro­beer nou me­kaar ver­staan en vind.”
Meer ag­ter die sto­rie
Prof. Maart sê die feit dat Su­perS­port die bo­ge­noem­de saak nou meer in­drin­gend on­der­soek, is ’n aan­dui­ding dat daar dalk meer ag­ter die he­le sto­rie steek.
Ná die Ashwin-voor­val het ons met ’n swart en ’n wit S­pring­bok-rug­by­spe­ler ge­sels om hul o­pi­nie oor trans­for­ma­sie in die sport te kry. Weens die sen­si­ti­wi­teit rond­om die kwes­sie ná die Ashwin-voor­val, het hul­le ge­vra om a­no­niem te bly.
Die wit spe­ler het ge­sê:“Daar moe­nie ’n kwo­ta­stel­sel wees nie, want spe­lers voel daar word as ge­volg van hul vel­kleur teen hul­le ge­dis­kri­mi­neer en dus word hul­le nie vir se­ke­re span­ne ge­kies nie.”
Die swart spe­ler het daar­en­teen ge­sê: “Daar word soms steeds na ons as kwota-
spe­lers ver­wys. Die stigma wil net nie weg­gaan nie. Maar ons het trans­for­ma­sie­tei­kens no­dig om­dat ons nie die af­rig­ters kan ver­trou dat hul­le ons sal kies nie.”
So, hoe ba­lan­seer jy die kom­mer van wit spe­lers en ver­se­ker ter­self­der­tyd dat swart spe­lers nie voel daar word teen hul­le ge­dis­kri­mi­neer nie?
Ná die Ashwin-voor­val het an­der sport­ster­re ook by die de­bat rond­om trans­for­ma­sie be­trok­ke ge­raak. Die voor­ma­li­ge S­ta­te­bond­spe­le-me­dal­je­wen­ner en at­leet Ge­ral­di­ne Pil­lay sê:“Om na e­ni­ge rug­by­spe­ler of sport­per­soon as kwota-spe­ler te ver­wys, is ’n be­le­di­ging en ver­dien min­ag­ting. Die e­nig­ste stan­daard om ’n span te ver­teen­woor­dig, be­hoort me­rie­te te wees.”
On­ge­luk­kig blyk dit ’n fa­brieks­fout ie­wers in die Suid-A­fri­kaan­se Rug­by-pro­duk­sie­lyn te wees. Suid-A­fri­ka het van die bes­te rug­by­ta­lent op skool­vlak ter wê­reld. Baie jong spe­lers kies nou eg­ter om oor­see te gaan speel en som­mi­ge maak geen ge­heim daar­van dat hul­le eer­der an­der lan­de wil ver­teen­woor­dig nie.
Só skop die voor­ma­li­ge C­hee­ta­hs­spe­ler Clay­ton Blom­me­tjies bin­ne­kort sy loop­baan by S­car­lets in Wal­lis af. Ty­dens ’n on­lang­se on­der­houd het Clay­ton aan Wal­lie­se me­dia ge­noem dat hy graag vir hul na­si­o­na­le span sal wil speel. Ons kan hier­die spe­lers eg­ter nie bla­meer nie. Hul­le ver­dien tot drie keer meer as in Suid-A­fri­ka en daar word blyk­baar nie oor­see teen hul­le ge­dis­kri­mi­neer nie.
Ja­na Hart­man, ’n ar­beids­pro­ku­reur by Fry­linck en Wal­ker Pro­ku­reurs, sê van­uit ’n ar­beids­oog­punt kan ver­skil­len­de pro­ses­se ge­volg word as jy voel daar word teen jou ge­dis­kri­mi­neer.“Die klag­te kan spruit uit ’n ge­skil tus­sen werk­ge­wer en werk­ne­mer of soos in die Ashwin-ge­val, tus­sen twee werk­ne­mers. In laas­ge­noem­de ge­val moet die werk­ge­wer ’n pro­ses volg. Die pro­ses kan in­tern plaas­vind, soos Su­perS­port nou ge­doen het, of ’n ek­ster­ne pro­ses waar­by die Kom­mis­sie vir Ver­soe­ning, Be­mid­de­ling en Ar­bi­tra­sie (CCMA) be­trok­ke sal raak. As jy ge­noeg be­wy­se het, be­hoort jy die saak te kan wen,”sê Ja­na.
SA Rug­by suk­kel om die trans­for­ma­sie­re­sep te ver­vol­maak en in die pro­ses faal hul­le wit, bruin en swart spe­lers. Die U­nie is wel in Mei van­jaar deur ’n ver­slag van die E­mi­nent Per­sons Group (EPG) ge­loof vir die vor­de­ring wat hul­le in trans­for­ma­sie ge­maak het.“Rug­by is suk­ses­vol in die trans­for­ma­sie­pro­ses en ons is te­vre­de met die re­sul­ta­te van die EPG-ver­slag,”het Ju­rie Roux, uit­voe­ren­de hoof van SA Rug­by, ge­sê.“Rug­by in Suid-A­fri­ka moet voort­gaan om te trans­for­meer as dit in ons land se ver­an­de­ren­de de­mo­gra­fie­se land­skap wil oor­leef, soos die ver­slag be­klem­toon.”
On­ge­luk­kig be­skou baie Suid-A­fri­ka­ners van an­der ras­se steeds rug­by as ’n sport wat deur wit­men­se be­heer word.
Af­rig­ters speel ’n be­lang­ri­ke rol in die trans­for­ma­sie­pro­ses. Voor­ma­li­ge af­rig­ter Al­lis­ter Coet­zee se span­keu­ses vir die Bok­ke is week ná week ge­kri­ti­seer en ver­al die feit dat hy weg­ge­skram het om gereeld spe­lers van kleur ge­leent­he­de te gee. ’n Voor­beeld is die der­de toets teen Frank­ryk ver­le­de jaar op El­lis Park in Jo­han­nes­burg, toe die kap­tein War­ren W­hi­te­ley kort voor die wed­stryd ’n be­se­ring op­ge­doen het.
Dit was ’n goeie ge­leent­heid vir Al­lis­ter om vir Siya Ko­li­si as kap­tein vir die Bok­ke te kies. Siya het vroe­ër daar­die jaar die S­tor­mers aan­ge­voer, wat ná die Li­ons as die twee­de bes­te Suid-A­fri­kaan­se span in die toer­nooi ge­ëin­dig het. Al­lis­ter het eg­ter vir E­ben Et­ze­beth as kap­tein ge­kies. E­ben het op daar­die sta­di­um nog nie e­ni­ge span op pro­fes­si­o­ne­le vlak aan­ge­voer nie.
Al­lis­ter het vroeg in 2018 die trek­pas ge­kry en is deur Ras­sie Eras­mus ver­vang. Vir sy eer­ste toets teen Wal­lis as­ook die reeks teen En­ge­land, het hy 20 spe­lers van kleur in sy groep van 43 in­ge­sluit. Eras­mus het ook vir Siya as Bok­kap­tein ge­kies.
Die B­lit­z­bok-af­rig­ter Neil Po­well het klaar­blyk­lik die re­sep reg­ge­kry. Die B­lit­z­bok­ke het ver­le­de jaar die wê­reld se­wes­reeks ge­wen met ’n span wat die trans­for­ma­sie­tei­ken oor­skry het.
K­rie­ket het ook die trans­for­ma­sie­pro­ses tot ’n se­ke­re ma­te reg­ge­kry deur spe­lers soos Hashim Am­la, Ka­gi­so Ra­ba­da en Ver­non P­hi­lan­der gereeld in die Pro­tea-span in te sluit. Jon­ger spe­lers soos Lun­gi N­gi­di, K­ha­ya Zon­do en T­hem­ba Ba­vu­ma kry nou ook gereeld die ge­leent­heid om die na­si­o­na­le span te ver­teen­woor­dig. Ot­tis Gib­son is ook in 2017 deur K­rie­ket Suid-A­fri­ka as nu­we af­rig­ter aan­ge­stel. Hy is die eer­ste swart per­soon om die pos te be­klee.
Maar hoe voel ge­wo­ne Suid-A­fri­ka­ners? Car­lo Vil­joen van Kaap­stad sê:“Baie mak­lik, jy trans­for­meer die bes­te spe­ler na die span. Men­se wil sport kyk, nie po­li­tiek nie.”
Jand­re De­mas, ook van Kaap­stad, voel die af­rig­ters se denk­wy­ses moet eers ge­trans­fo­meer word. Tans ver­trou hul­le nie spe­lers van kleur nie en kies som­mi­ge bloot om­dat die tei­kens dit ver­eis.
Da­vid-Da­wie Ja­cobs van P­re­to­ria sê: “Maak se­ker dat trans­for­ma­sie met suk­ses op die sport­veld ge­paard gaan. Ons se­wes­rug­by­span is ’n goeie voor­beeld en is ge­wild onder al­le Suid-A­fri­ka­ners juis om­dat hul­le suk­ses­vol is.”
So met die de­bat oor trans­for­ma­sie in sport, kan ons die­ge­ne in be­heer van sport en ver­al rug­by in die land ver­trou om dit meer in­klu­sief te maak en met ’n werk­ba­re trans­for­ma­sie­plan vo­ren­dag te kom waar al­le be­lang­heb­ben­des in­ge­sluit sal voel?
Ons sal moet wag en kyk. *Jo­dy Hen­dricks is ’n spor­t­joer­na­lis.
HEEL LINKS: Ashwin Wil­lem­se in sy speel­dae. LINKS: Ashwin ver­laat die Su­perS­port-stel ty­dens ’n reg­streek­se uit­sen­ding na­dat hy, Naas Bo­tha en Nick Mal­let klaar­blyk­lik ver­skil het. ONDER: Die drie oud-Bok­ke ont­leed die Su­per-rug­by­wed­stryd tus­sen die Li­ons en die Brum­bies.