Ku thoriwa ka vatirhi hi ku tirhisa vayimeri i ku kumelana vatirhi va nkarhinyana hi munhu kumbe bindzu ku ya eka munhu un'wana kumbe bindzu ku vuyeriwa hi hakelo. Muyimeri eka ku thoriwa ka vatirhi i munhu kumbe bindzu leri nyikaka vukorhokeri lebyi.
Ku thoriwa ka vatirhi hi ku tirhisa vayimeri swi fana ni leswi eka nkarhi wa sweswi swi vuriwaka Vukorhokeri bya Ntirho wa Nkarhinyana (TES). Ku ve ni ku tlakuka lokukulu eka xiyenge lexi etikweni hinkwaro. Xin'wana xa swikombiso swa le ku sunguleni swa TES na ku thoriwa ka vatirhi hi ku tirhisa vayimeri swi humelele eka swa vurimi hikuva van'wamapurasi a va lava vatirhi vo engetela hi nkarhi wa ntshovelo. Hikokwalaho vatirhi van'wana na van'wana a va thoriwa na ku hlongoriwa hi n'wamapurasi hi ku ya hi swilaveko swa yena swa nguva. Endzhaku, vayimeri eka ku thoriwa ka vatirhi va nghenerile ku nyika vukorhokeri bya swipano swa vakheleri, kumbe vatshoveri.
Ku ni nawu lowu nga ni nkucetelo eka indastiri ya ku thoriwa ka vatirhi hi ku tirhisa vayimeri. Hambileswi ku nga hava munhu loyi a sindzisiwaka ku thoriwa hi ku tirhisa muyimeri eka ku thoriwa, hambiswiritano, hi ntolovelo vanhu lava nga ni vuswikoti bya le hansi ku fana ni vatirhi hi tinguva va le mapurasini, swi nga va tikela ku kuma ntirho handle ko tirhisa vayimeri eka ku thoriwa.
Nawu wa Timhaka ta Vatirhi wu longoloxa swipimelo na swilaveko swa vukorhokeri bya nkarhinyana bya ntirho. Wu lulamisela ku kontirakisana ni vayimeri eka ku thoriwa. Hi ku ya hi nawu lowu, tlilayente na muyimeri eka ku thoriwa va fanele va landzelela milawu ya timhaka ta vatirhi. Tanihi le ka bindzu rin'wana na rin'wana, vayimeri eka ku thoriwa va nge papalati muxaka wihi kumbe wihi wa nawu wa vatirhi.
Nawu lowu wa Masungulo wa Swilaveko swa Ntirho (BCEA) wu veka swilaveko leswi kotekaka ku va vathori va swi fikelela loko va endla kontiraka ni vatirhi. Kontiraka yin'wana na yin'wana leyi sayiniweke exikarhi ka muthori ni mutirhi a yi fanelanga ku hambuka BCEA.
Nawu wa Ndlandlamukiso wa Swikili wu lava munhu un'wana kumbe bindzu leri ri navelaka ku nyika vukorhokeri bya swa mintirho ku va ri tsarisiwile. Vanyiki va vukorhokeri bya swa mintirho, xikombiso vayimeri eka ku thoriwa ka vatirhi va nga tsarisiwa ntsena loko va fikelela swilaveko leswi vekiweke tanihilaha swi longoloxiweke hakona eka Nawu.
Hi ku ya hi Nawu lowu, vatirhi va fanele ku rilisiwa eka vulema / ku vaviseka kun'wana na kun'wana loku va hlanganaka na kona kumbe mavabyi man'wana na man'wana lawa va ya kumaka hikwalaho ko endla mintirho ya vona. Nawu lowu wu tlhela wu pfumela ndziriso loko ku tshuka ku va ni rifu leri vangiwaka hi ku vaviseka koloko kumbe mavabyi.
Vayimeri eka ku thoriwa va vula leswaku vona a hi vathori, kambe i titlilayente ta vona leti va ti nyikaka vukorhokeri hi tona vathori xik. van'wamapurasi. Hi tlhelo rin'wana mabindzu lawa ya tirhisaka vukorhokeri bya vayimeri va vula leswaku vayimeri i vathori va vatirhi. Leswi swi vangile nsohensohe eka vatirhi lava tikumaka va ri eka min'on'orisano leyi.
Vatirhi lava thoriweke hi ku tirhisa vayimeri eka ku thoriwa va nga ha tikuma va ri enxungetweni loko va vaviseka entirhweni. I mani a byarhaka vutihlamuleri eka timhaka leti yelanaka ni rihanyu na nhlayiseko na timhaka leti yelanaka ni ndziriso?
Hambileswi ku thoriwa ka vatirhi hi ku tirhisa vuyimeri swi nyikaka swivandla na minkarhi leyi pfulekaka ya ntirho eka vatirhi va nkarhinyana, swipfuno swa ntirho wa nkarhinyana swi nga va ehansi eka swipfuno leswi nyikiwaka vatirhi va nkarhi hinkwawo ku fana ni livhi, muholo na phexeni.
Vatirhi va nkarhinyana hi minkarhi yo tala va boheka ku sayina ntwanano wa loko ku ri hava ntirho, ku hava muholo lowu nga ni swipfuno swintsongo eka swa vatirhi va nkarhi hinkwawo.
Nhlangano wa Matiko ya Misava wa Vatirhi (ILO) na swirho swa wona wu vumbile khonsepe ya Ntirho wa Kahle. Swirho swi katsa mimfumo, vathori na minhlangano ya vatirhi. ILO yi seketerile Ajenda ya Ntirho wa Kahle ku sukela hi 1999. Xikongomelonkulu xa Ajenda i ku humelerisa nhluvuko na ku lwa ni vusweti.
Ntirho wa Kahle yi vulavula hileswi vanhu va langutelaka ku swi fikelela evuton'wini bya vona byo tirha. Yi simekiwile ehenhla ka ku twisisa leswaku ntirho hi wona xihlovo xa nxiximeko wa vumunhu, ku katsa ni swivandla na minkarhi yo ringana ya na makhomelo ya vavanuna hinkwavo na vavasati.
Ku ndlandlamuxa nsirhelelo wa vanhu, h.l.
Ku humelerisa mbhurisano na maololoxelo ya swiphiqo, h.l.
Hi tihi tiidastiri leti khumbekaka hi ku thoriwa ka vatirhi hi ku tirhisa vayimeri?
Hi ku fambisana ni ntirho wa Palamende wo fambisa njhekanjhekisano wa vanhu eka timhaka ta nkoka ta tiko, Palamende yi lava ku twa mavonelo ya vanhu lava nga ni xiave, ku katsa ni minhlangano ya vatirhi, vaakitiko na vayimeri eka ku thoriwa eka timhaka ta ku thoriwa ka vatirhi hi ku tirhisa vayimeri.
Va na xiphemu xa swona!
PO Box 15, Parliament, Cape Town 8000 kumbe riqingho (021)403 3765, fekisi: 086 694 3529 kumbe imeyili: akakaza@parliament.gov.
Ku aka Palamende ya vanhu leyi tirhaka na ku fikelela swilaveko swa vanhu, naswona leyi fambisiwaka hi xikongomelo xo fikelela risima ro antswa ra vutomi bya vanhu hinkwavo va Afrika Dzonga.
Endzela Webusayiti ya Palamende www.parliament.gov.