ในช่วงเวลาที่ผ่านมาปัญหา "ฝุ่น PM 2.5" ปรากฏให้เห็นด้วยตาของเราอย่างชัดเจนและต่อเนื่อง ปรากฏผ่านสื่อต่างๆ มากมายหลายสำนัก และดูเหมือนในเวลานี้รัฐบาลไทยยังคงไม่มีแนวทางที่ชัดเจนและเป็นรูปธรรมที่จะนำมาใช้ในการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นได้ เราในฐานะประชาชนที่ต้องอาศัยและหายใจในบรรยากาศที่มี "ฝุ่น PM 2.5" ปะปนอยู่ในระดับที่ต้องมีการประกาศเตือนก็ยังมองไม่เห็นทางแก้ปัญหาที่ชัดเจนและเป็นไปได้ของหน่วยงานภาครัฐด้วยเช่นกันทั้งในเรื่องของ นโยบายและแนวทางในการปฏิบัติตามนโยบาย สำหรับในครั้งนี้เราจะมาดูว่าในแง่มุมของการศึกษาและการพัฒนาประเทศนั้น "ปัญหาฝุ่น PM 2.5" จะมีผลกระทบอย่างไร และประชาชนควรจะรับรู้ เกิดความตระหนัก และปฏิบัติตัวอย่างไรเพื่อป้องกัน ปัญหานี้ในแบบที่เหมาะสมและสามารถลดหรือป้องกันปัญหาสุขภาพได้
ฝุ่น PM 2.5 คืออะไร และเกิดขึ้นได้อย่างไร
องค์การอนามัยโลก (World Health Organization - WHO) ได้ให้ความหมายของคำว่า "ฝุ่นขนาดเล็ก (Particulate Matter หรือ PM)" ไว้ว่า ฝุ่นขนาดเล็กคือ "อนุภาคต่างๆ ที่อาจจะเป็นของแข็ง หรือของเหลวของสารอินทรีย์ (Organic Substance) และสารอนินทรีย์ (Inorganic Substance) ชนิดต่างๆ ที่แขวนลอยอยู่ในอากาศ สามารถใช้เป็นตัวบ่งชี้ถึงคุณภาพของอากาศ ณ บริเวณนั้นๆ ได้" และเมื่อวันที่ 22 กันยายน พ.ศ. 2564 องค์การอนามัยโลกได้ออกประกาศเกณฑ์แนะนำคุณภาพอากาศ (Air Quality Guidelines - AQG) ฉบับใหม่ขึ้นมา ซึ่งเป็นการประกาศในรอบ 15 ปี เพื่อให้ประเทศต่างๆ ใช้เป็นแนวทางในการนำไปใช้แก้ปัญหาเพื่อปรับลดระดับมลพิษทางอากาศและเพื่อปกป้องสุขภาพของประชาชนในประเทศของตน โดยระบุไว้ว่า "ฝุ่น PM 2.5 คือ ฝุ่นละอองขนาดเล็กที่มีขนาดไม่เกิน 2.5 ไมโครเมตร (μm) (หรือฝุ่นที่มีขนาดน้อยกว่า 2.5 ในล้านเมตร) ที่สามารถเข้าไปในปอดและผ่านเข้าสู่กระแสเลือดได้โดยตรง ส่งผลกระทบต่อระบบหมุนเวียนเลือดและระบบหายใจ รวมทั้งยังสามารถส่งผลกระทบต่ออวัยวะอื่นๆ ในร่างกายได้ ฝุ่น PM 2.5 เกิดจากการเผาไหม้เชื้อเพลิงในภาคส่วนต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นการเผาไหม้เชื้อเพลิงจากการขนส่ง จากการผลิตพลังงานในระดับอุตสาหกรรม จากในโรงงานอุตสาหกรรมต่างๆ จากครัวเรือน และจากกิจกรรมต่างๆ ในภาคการเกษตร" และที่หลายคนอาจจะลืมนึกไป หรือคาดไม่ถึงก็คือ "เมื่อปี พ.ศ. 2556 องค์กรที่ทำหน้าที่ศึกษาวิจัยเกี่ยวกับมะเร็ง ซึ่งเป็นองค์กรหน่วยย่อยขององค์การอนามัยโลกได้จัดให้มลพิษทางอากาศและฝุ่นขนาดเล็กเป็นสารก่อมะเร็ง (Carcinogen)"
จากการตรวจวัดและประมาณค่าฝุ่น PM 2.5 ในภาพรวมของทั้งโลกพบว่าความเข้มข้นของฝุ่น PM 2.5 จะมีค่าสูงในพื้นที่ที่มีประชากรอาศัยอยู่อย่างหนาแน่น ซึ่งแสดงให้เห็นว่าบริเวณนั้นๆ มักจะมีการเจริญเติบโตและเปลี่ยนแปลงทางกายภาพจากสภาพธรรมชาติเป็นสภาพของสังคมเมืองและเขตอุตสาหกรรม ซึ่งเป็นผลทำให้มีการเผาไหม้เชื้อเพลิงเพิ่มมากขึ้น จากภาคบริการต่างๆ ในเมือง เช่น การคมนาคมขนส่งและภาคการผลิตสินค้าต่างๆ (Ji et al., 2018) ไม่ว่าจะเป็นอาหาร ยา เสื้อผ้า สินค้าที่ใช้ในชีวิตประจำวัน ดังนั้น ในสังคมเมืองซึ่งจะมีการใช้สินค้าและบริการต่างๆ มากกว่าสังคมในชนบทก็จะมีผลทำให้เกิดฝุ่น PM 2.5 เพิ่มมากขึ้นด้วยเช่นกัน
นอกจากนี้ ยังพบว่าครอบครัวที่มีรายได้ต่อครัวเรือนต่ำ จะได้รับผลกระทบจากปัญหาฝุ่น PM 2.5 มากกว่าครอบครัวที่รายได้สูง (Ji et al, 2018) ซึ่งเป็นผลมาจากความแตกต่างของปัจจัยต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับรายได้ของครอบครัว เช่น สภาพแวดล้อมของถิ่นที่อยู่อาศัย รูปแบบของการใช้ชีวิต ลักษณะของบ้านที่อยู่อาศัย และความสามารถในการซื้ออุปกรณ์ต่างๆ สำหรับการป้องกันฝุ่น PM 2.5 นั่นเอง
ปัญหามลพิษทางอากาศในอดีต และปัญหาฝุ่น PM 2.5 ในประเทศไทย 
มลพิษทางอากาศ (Air Polution) คือ การปนเปื้อนของอากาศในสิ่งแวดล้อมด้วยสารเคมี สิ่งปนเปื้อน อนุภาคหรือวัสดุชีวภาพขนาดเล็กชนิดต่างๆ ที่ล่องลอยปะปนอยู่ในอากาศจนทำให้คุณภาพอากาศลดลงจากมาตรฐานที่กำหนดไว้ ในอดีตก่อนที่มนุษย์จะพัฒนาเป็นระบบสังคมเมือง พบว่าปัญหามลพิษทางอากาศจะเกิดขึ้นจากภัยธรรมชาติ เช่น ภูเขาไฟ
นิตยสาร สสวท.
42