Azerbaycan'da terörizm

Azerbaycan'da terörle mücadele, Azerbaycan'ın beyan ettiği önceliklerden biridir. Terörist olarak yasaklanan uluslararası örgütler arasında El Kaide, El-Nusra Cephesi, Azerbaycan Cemaati, Hizb ut-Tahrir, Uluslararası İslam Tugayı, DEAŞ, Ceyşullah ve PKK yer alıyor. Küresel Terörizm Veritabanına göre, 2000'den 2015'e kadar Azerbaycan'da terör saldırılarında yedi kişi öldü ve 20'den fazla kişi yaralandı.
Yasaklı kuruluşlar
Azerbaycan hükümeti 52 örgütü terörist ilan etti ve yasakladı.
Uluslararası örgütler
Azerbaycan hükumetinin terörist olarak belirlediği ve yasakladığı uluslararası örgütler şunları içerir:
El Kaide
El-Nusra Cephesi
Azerbaycan Cemaati
Hizb-ut Tahrir
Uluslararası İslam Tugayı
IŞİD
Ceyşullah
PKK
Milliyetçi örgütler
Sadval (Lezgistan)
Ülkü Ocaklerı (Türkiye)
İslami radikalizm
Vehhabiler
Bugün Vehhabi cemaati, özellikle Selefilerin radikal kısmı, Azerbaycan'daki tehlikeli radikal İslami gruplardan biri olarak kabul ediliyor. 6 Kasım 2005 seçimleri öncesinde Azerbaycan hükumetinin Dini Oluşumlarla Çalışma Komitesi başkanı Refik Aliyev, "Vehhabiler"in artan faaliyetlerinin Azerbaycan'da siyasi istikrarı tehdit ettiği konusunda uyardı. Ekim 2007'de Azerbaycan hükümeti, bir Vehhabi radikal İslamcı grubun ABD ve İngiliz diplomatik misyonlarına ve hükümet binalarına yönelik büyük ölçekli, korkunç terör saldırısı düzenleme planını bozduğunu bildirdi. Azerbaycan Ulusal Güvenlik Bakanlığı'na göre, Bakü'nün dışındaki bir köyde yapılan bir haftasonu taramasında bir zanlı öldürüldü ve çok sayıda kişi gözaltına alındı. ABD Dışişleri Bakanlığı Bakü'deki büyükelçiliği bir süreliğine kapatırken, İngiltere'nin Azerbaycan büyükelçiliği de "yerel güvenlik kaygıları" nedeniyle hizmetleri askıya aldı.
Bakü'deki Ebu Bekir Camii'ne yapılan saldırı 17 Ağustos 2008'de hem Sünni hem de Vehhabi Müslümanlar tarafından kullanılan Ebu Bekir Camii'de akşam namazı sırasında pencereden bir adam veya bazı adamların el bombası atmasıyla gerçekleşti. Üç kişi öldü, 13 kişi yaralandı. Soruşturma sırasında 26 kişi Azerbaycan Cumhuriyeti Ceza Kanunu'nun 214. maddesi (terörizm), 279. maddesi (mevzuatta öngörülmeyen silahlı oluşum veya grup oluşturmak) ve başka suçlardan suçlandı ve "Orman Kardeşleri" radikal grubunun lideri olan bir kişi ise özel operasyon sırasında öldürüldü.
El-Kaide
1998 yılında Darüsselam ve Nairobi'deki ABD büyükelçiliklerine düzenlenen saldırıların ardından Bakü'den gönderilen faks sonucunda El Kaide'nin ülkedeki faaliyet düzeyi ortaya çıktı. Azerbaycan, terörle mücadele operasyonlarında ABD ile aktif bir şekilde işbirliği yaptı ve Kafkasya'da insan, para ve malzeme kaçakçılığı yapmak isteyen terör örgütleriyle bağlantılı uluslararası İslami militan grupların varlığını azaltmada ve faaliyetlerini engellemede başarılı oldu. Bunun üzerine El Kaide hareketine yakın İslam Cemaati üyeleri Azerbaycan'da tutuklanarak Kahire'ye iade edildi. Bir El Kaide ajanı olan Ebu Atiya, Bakü'de tutuklandı ve CIA'e teslim edildi. Tutuklamalar, güvenlik güçlerinin bir aydan uzun bir süredir yürüttüğü ve sonunda onları militanların tutuklandığı Sumgayıt'taki bir güvenli eve götüren arama çalışmalarının ardından geldi.
Amiraslan İskenderov ve beş sanık, 2005 yılında İslamcı bir ordu kurmaya çalışmaktan suçlu bulundu.
ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Azerbaycan'daki terörizmle ilgili raporuna göre, "Nisan 2006'da El Kaide Kafkasya adlı bir grubun (2005'te yargılanan aynı isimli bir gruptan ayrı) yargılandığı bir davada, 16 grup üyesi müebbete kadar cezalara çarptırıldı. Grup, yasa dışı ateşli silah satın almak ve taşımaktan ve Temmuz 2005'te bir Azerbaycan İçişleri Bakanlığı görevlisine suikast düzenlemekten suçlu bulundu. Grup Azerbaycan, Türkiye, Rusya ve Yemen vatandaşlarından oluşuyordu."
Ceyşullah
Ceyşullah (Allah'ın askerleri) grubu, 1990'ların sonlarında ağırlıklı olarak Azerbaycan'da faaliyet gösteren ve bildirildiğine göre Hare Krishna tapınağına ve Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası'nın Bakü ofisine yönelik çok sayıda cinayet ve saldırıdan sorumlu olan aşırılık yanlısı bir Selefi gruptu. Ayrıca Azerbaycan'daki ABD Büyükelçiliği'ni bombalamayı planladığı, ancak Azerbaycan kolluk kuvvetleri tarafından önceden durdurulduğu düşünülüyor.
Ceyşullah, mürted İçişleri Bakanlığı yetkilisi Mübariz Aliyev tarafından "önlerine çıkanları ortadan kaldırmak, ülkede gücü zorla ele geçirmek ve İslam devleti kurmak" suretiyle Azerbaycan'da Selefiliği yaymak amacıyla kurulmuştur. Ayrıca Azerbaycanlıları diğer dinlerden misyonerler ve İslami olmayan dini gruplarla savaşmaya çağırdı ve Çeçenistan'da özel askeri ve ideolojik eğitim aldı. Ceyşullah'ın liderleri terörizmle suçlandı ve 2000 yılında hapse atıldı, Mübariz Aliyev ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı.
Tövbe
1990'ların başında Azerbaycan'da Latin alfabesinin hakimiyetine karşın Arap alfabesinin kullanılmasını destekleyen Tövbe radikal İslamcı örgütü, Azerbaycan'dan Orta Asya'ya doğru genişledi ve 1991 yılında Fergana Vadisi'nde güç yapılarını kurdu. Stephen Roth Enstitüsü'ne göre, Tövbe ve Hizb ut-Tahrir, Azerbaycan ve Orta Asya'daki "Orta Doğu'daki onların propagandalaını yaymalarını finanse eden ana örgütlerin İsrail ve Yahudi karşıtı tutumlarını yansıtan" örgütler arasındaydı."
FETÖ
Türkiye'nin Sovyet sonrası Azerbaycan'da İslam'ı şekillendirmedeki etkisi, yine "Nur" adı altında faaliyet gösteren, FETÖ tarafından desteklenen popüler İslam ve Türk milliyetçiliğinin bir kombinasyonundan kaynaklanıyordu. Haziran 2014'te, Azerbaycan parlamentosunun tümü Fethullah Gülen tarafından yönetilen 11 özel liseyi, 13 üniversite sınavına hazırlık merkezini ve Kafkas Üniversitesi'ni kapattığı açıklandı.
Azerbaycan'da terör olayları
Uluslararası Kriz Grubu, Azerbaycan'daki din konusundaki özel raporundan elde ettiği bulguların yönetici özetinde şunları belirlemiştir: "Azerbaycan, ezici bir çoğunlukla ılımlı (çoğunlukla Şii) Müslüman nüfusa sahip laik bir devlettir. Sovyetler Birliği'nin dağılmasından ve 1991'deki bağımsızlığından bu yana, resmi din adamlarının ruhani otoritesini reddeden bağımsız Sünni ve Şii gruplar ortaya çıktı. Bazıları siyasi, ancak çok azı, eğer varsa, devleti devirmek için şiddet kullanmaya niyetli görünüyor."
Yakın tarihte Azerbaycan kolluk kuvvetleri, 1994 Bakü Metrosu saldırıları ve 2007 Bakü terör planı gibi radikal ve milliyetçi İslamcı militan örgütlerin oluşturduğu tehdide odaklandı.
2012'de Azerbaycan, İsrail ve ABD hedeflerine saldırı planlamaktan 22 İranlı Hizbullah teröristini engelledi ve tutukladı.
Yine 2012 yılında Mossad'ın Azerbaycan'daki bir terör saldırısını İranlı bir terör hücresini etkisiz hale getirerek önlediği ortaya çıktı.
2016 yılında Azerbaycan, Bakü-İstanbul otobüsünü havaya uçurmak için düzenlenen terör saldırısını engelledi.
2016 yılında Azerbaycan Devlet Güvenlik Servisi silahlı bir teröristi öldürdü.
Terörle mücadele
Yurtiçi terörle mücadele
Azerbaycan, ilk olarak 1999'da kabul edilen ve terör eylemleri gerçekleştiren veya işlemeyi planlayan kişilerin soruşturulmasını ve kovuşturulmasını düzenleyen terörle mücadele yasasını kullanmaya devam etti. Milli Güvenlik Bakanlığı, terörizmle mücadeleden birincil derecede sorumludur, ancak İçişleri Bakanlığı aynı zamanda ülkenin birincil kolluk kuvveti olarak da rol oynamaktadır. Her iki bakanlık da terörist faaliyetleri tespit etme ve caydırma yeteneğini gösterdi.
Uluslararası işbirliği
Azerbaycan hükumeti, terörizm ve etnik ayrılıkçılıkla mücadele çabalarına destek sağlamak için ikili ve çok taraflı düzeyde işbirliğine girmiştir. Bu, Amerika Birleşik Devletleri'nde küresel Terörizmle Savaş'a yol açan 11 Eylül saldırılarının ardından arttı.