İncûlular

İnculular (Farsça: إ) Kurucusu Şerefeddin Mahmud Şahın İlhanlı hükümdarı Olcaytu Han tarafından incuların (hassa arazi) idaresiyle görevlendirilmiş olmasından dolayı hanedan bu adla anılmıştır. Hamdullah el-Müstevfi'ye göre Şerefeddin Mahmudun soyunun mutasavvıf Hace Abdullah-ı Hereviye ulaşır. İlhanlı Hükümdarı Ebu Said Bahadır Han döneminde Şiraz ve hemen hemen bütün Fars bölgesini hakimiyeti altına alan Şerefeddin Mahmud Şah fiilen bağımsız bir hükümdar haline geldi (1325).
İlhanlı Dönemi
Şerefeddin, Ebu Said Bahadır Handan sonra İlhanlı tahtına geçen Arpa Han tarafından öldürtülünce (1336) Celaleddin Mesud, Gıyaseddin Keyhusrev, Şemseddin Muhammed ve Cemaleddin Ebu İshak adlı dört oğlu arasında iktidar mücadelesi başladı. Şirazı babasının sağlığında yönetmeye başlayan Celaleddin Mesud hükümdarlığını ilan etti. Mesudun, kardeşi Ebu İshak ile Farsa gitmesini fırsat bilen Gıyaseddin Keyhusrev iktidarı ele geçirdi. Kardeşler arasındaki mücadele Gıyaseddin Keyhusrevin (1338-39) ölümüyle sona erdi. Ardından Mesud, Şemseddin Muhammedi Kala-i Sefidde hapsetti.
Çobaniler Dönemi
Çobanilerden Pir Hüseyinin desteğiyle hapisten kurtulmayı başaran Şemseddin Muhammed, Pir Hüseyin ile birlikte Şiraz üzerine yürüdü. Zor durumda kalan Mesud Şah şehri terketti (1340). Pir Hüseyin Şirazda idareyi ele geçirince Şemseddin Muhammedi öldürttü. Bir yıl sonra Ebu İshak, İnculuların hakimiyetini sağlamak üzere Çobanilerden Melik Eşrefin yardımıyla Şiraza saldırdı ve Pir Hüseyini buradan sürerek şehre hakim oldu. Bu arada Mesud Şah Luristana gidip Melik Eşrefin kardeşi Yağıbastı ile ittifak yaptı. Yağıbastının desteğiyle Şiraza giren Mesud Şah 1343 yılında öldürüldü. Çobaniler arasında çıkan ihtilaftan faydalanan Ebu İshak Şiraza ve bütün Farsa hakim oldu. Hakimiyet alanını genişletip Yezd ve Kirmanı da ele geçirmek için faaliyete başladı.
Muzafferiler ile Mücadele
Ebu İshak, muhaliflerini Şirazdan uzaklaştırdıktan sonra Muzafferilerle karşı karşıya geldi. Başlangıçta bir plan gereği Muzafferilerin kurucusu Mübarizüddin Muhammed ile dostluk antlaşması yaptı. Bunun için 5000 kişilik bir orduyla onu desteklemek ve Muzafferilere karşı çıkan Uganlıları uyarmak üzere harekete geçti. Asıl amacı düşmanıyla iş birliği yaparak Mübarizüddini ortadan kaldırmak ve Kirmanı ele geçirmekti. Ancak bunu gerçekleştiremedi. 1350 yılında Yezde yürüyüp şehri dört ay kuşattı. Kışın yaklaşması üzerine Şiraza dönmek zorunda kaldı (1352) tekrar Kirmana saldıran Ebu İshak burada yapılan savaşta ağır kayıplar verdi. Mübarizüddin Muhammed, Ebu İshakın zayıflığından yararlanarak Şiraza saldırmak istedi. Ebu İshak saldırıya engel olmak için elçi yolladıysa da onu planından caydıramadı. Bunun üzerine ona karşı koymak amacıyla ordusuyla şehrin dışına çıktı, fakat bir savaş meydana gelmedi. Mübarizüddin şehri kuşatmaya devam ederken şehrin önde gelenlerinden bir grup kendisine bağlılıklarını bildirdi. Uzun süren kuşatmadan dolayı zor durumda kalan halkın şehrin kapısını Mübarizüddine açtığını öğrenen Ebu İshak şehri terkederek İsfahana gitti (1353), daha sonra Luristana geçti.
Çöküş Dönemi
Ebu İshakın hazineleri Mübarizüddinin yeğeni Şah Sultanın eline geçti. Bu olaydan bir süre sonra Ebu İshak İsfahana sığındı. Şehir önce Mübarizüddin, ardından Şah Sultan tarafından uzun süre kuşatılınca halk Şah Sultana biat etti. Şehirden kaçamayan Ebu İshak ise Şeyhülislam Nizameddin Asilin evine sığındı. Ancak birkaç gün sonra şeyhülislam onu Şah Sultana teslim etti. Şah Sultan da Ebu İshakı Şiraza Mübarizüddinin yanına gönderdi. Ebu İshak daha önce öldürttüğü Emir-i Hac Darrabın akrabaları tarafından Mübarizüddinin huzurunda öldürüldü (12 Mayıs 1357). Böylece İnculular hanedanı tarihe karışmış oldu. Ebu İshakın ölümü münasebetiyle başta Hafız-ı Şirazi ve Zakani olmak üzere bir kısım şairler mersiyeler yazmışlardır.
Eserler
Şiir ve edebiyata yakınlığıyla tanınan Ebu İshak şair ve alimleri himaye etmiş, Hafızı himayesine alarak kendisine maaş bağlamıştır. Şemseddin Muhammed b. Mahmud-ı Amüli Nefaʾisül-fünun fi ʿaraʾisil-ʿuyun adlı eserini ona sunmuş, Şeyh Eminüddin Muhammed Kazeruni, Kadı Adudüddin el-İci ve Pir Yahya Cemali-i Sufi gibi dönemin önemli şahsiyetleri kendisini takdir etmişlerdir.
Ebu İshakın bastırdığı gümüş sikkeler 1352de Fars bölgesinde tedavülde idi. Birçok mimari eser yaptırarak Şiraz ve etrafının bayındır hale getirilmesi için çalışan Ebu İshak, Şiraz eski camiine Hudahane adıyla bir imaret eklemiş, bazı eserleri de onarmıştır. Şirazı ziyaret ettiğinde Ebu İshak ile görüşen İbn Battuta onun iyiliksever ve adil bir hükümdar olduğunu söyler. Annesi Taşi Hatun dini yapıların inşasına öncülük etmiş, 744 (1343) yılında Şirazdaki Şah Çerağın üzerine yüksek bir kubbe ve onun yanına bir medrese yaptırarak geniş bir külliye meydana getirmiştir.