Nysa

Nysa, Aydın ilinin Sultanhisar ilçesi sınırlarında yer alan bir antik kent örenidir. Tarihi MÖ 3. yüzyıla kadar uzanmaktadır.
Yerleşim
Karia kentlerindendir. Antik kentin kuruluşu ile ilgili farklı bilgiler bulunmaktadır. Antik dönem tarihçisi Stephanus MÖ 3. yüzyılda Seleukosun oğlu I. Antiokhos Soter tarafından eşi adına şehri kurdurduğu bazı kaynaklarda göstersede, Kent ile ilgili en önemli bilgileri yaşamının büyük bölümünü Nysa'da geçiren ünlü Coğrafyacı Strabon'dan almaktadır. Strabon devrin en önemli eğitim merkezlerinden biri Nysa'da eğitim görmüştür.
Kent özellikle Roma İmparatorluk egemenliği altındayken kültürel alanda önemli bir noktaya ulaşmıştır.
Örenler
Strabon, kentin iki bölümden oluştuğunu anlatmaktadır. Şehri ikiye bölen sel yatağının batısında gymnasion yer almaktadır. Kuzeyde Bizans yapı kalıntısı ve kütüphane yer almaktadır. Kütüphanenin kuzeyinde ise sahne binasında görülen kabartmalarıyla ayrı bir öneme sahip olan tiyatro bulunmaktadır.. Sel yatağının doğusunda ise agora, bouleuterion ve hamam yer alıyor. Şehrin nekropolü batıda kutsal alan olan Akharaka (Salavatlı) yolu üzerinde bulunmaktadır. Çok dik bir boğazın iki yanında kurulmuş binalar, sokaklar ve meydanlar tonozlu altyapılarla desteklenmiş köprü ile birbirine bağlanmıştır. Roma döneminde binalara ilaveler yapılarak tonozlarla desteklenmiştir. MÖ 1. Yüzyılda yapıldığı düşünülen Antik Tiyatro sahne alanı yaklaşık 27 metre genişliktedir.
Mitoloji
Dionysosun Kenti Nysa: Mitolojide Hermes, çocuk Dionysosu büyütmesi için Nysa Dağının perilerine emanet etmiştir. Nysalılar inşa ettikleri tiyatronun sahne binasının podyum frizlerinde, Nysa tanrısı olan Dionysosun yaşamından kesitlere yer vermişler.
Araştırma
1907de Alman W. von Diest tarafından başlatılan kazılarda Kent'in bir bölümü gün yüzüne çıkarken, 2012 yılı kazı ve restorasyon çalışmalarında Aydın Müze Müdürlüğü ve Ankara Üniversitesi öğretim üyesi S. Hakan Öztaner'in bilimsel başkanlığındaki ekip tarafından yürütülmektedir.
Kazılar (Açmalar)
2008 yılı Nysa kazı ve restorasyon çalışmaları 15 Temmuz 21 Eylül tarihlerinde sürdürülmüştür. Bu çalışmalar antik kentin agorasında, meclis binasında (bouleuterİon), stadionunda ve gymnasiumunda yapılmıştır. Ayrıca cadde-sokak sisteminin tespiti için yapılan kazı çalışmaları ile tiyatroda, agorada ve meclis binasında restorasyon çalışmaları devam etmiştir (Plan. 1)1. 2008 yılında bu çalışmalara yerli ve yabancı olmak üzere üç ekip katılmıştır.
Agora
Nysa Agorasında kazı çalışmaları kuzey portikoda iki alanda gerçekleştirilmiştir. İlk olarak 2007 kazı sezonunda basamak halinde
bırakılan 1 No. lu dükkandaki geç dönem tabanları kaldırılarak söz konusu tabanlar altında ele geçirilen arkeolojik eserlerle geç dönem tabanlarını tarihleme yoluna gidilmiştir. Ayrıca 2007 yılında ortaya çıkarılan 3 ve 4 No. lu dükkanların güneyinde kuzey portiko orta sütun aksının bulunabilmesi için S3 olarak adlandırılan yeni bir açma açılmıştır.
Gerontikon Restorasyon
Mimari Restorasyon
2008 yılı Gerontikon restorasyon çalışmaları birçok farklı alanda sürdürülmüştür. Öncelikli olarak propylonun arka odasında yani koridora geçişi sağlayan ön odada ve Gerontikonun doğu stoasındaki taban mozaiği restore edilmiştir. Propylona cadde zemininden çıkışı sağlayan ilk mermer basamak sırasının güney uçtaki iki bloğu yapıştırılarak basamak sırasındaki orijinal yerine kireç harcı ile sabitlenmiştir. Ayrıca Gerontikonun caveasına ait oturma basamaklarının kopan parçaları yerlerine yapıştırılmıştır. Yine caveanın batı analemma duvarına bitişik merdiven sırasına (Klimakes=Scalaria) ait bloklar, yerlerine yerleştirilerek kireç harcı ile sabitlenmişlerdir. Gerontikon scaenae fronsuna ait 2. ve 3. podyum restore edilmiş ve bu podyumların yaslanmış olduğu scaenae frons duvarındaki derz boşlukları kireç harcı ile doldurularak sağlamlaştırılmıştır. Bu çalışmalar dışında iki katlı scaenae frons cephesine ait tüm blokların tasnifi Gerontikonun ön avlusunda tamamlanmıştır.
Cephede yer alan sütunlar dışında heykel kaidesi, Attik-İon kaide, Korinth başlığı, İon başlığı, arşitrav, kapı kornişi, lento, söve, rankefrizi kaset ve kornişler gibi diğer tüm mimari blokların parça restorasyonu tamamlanmıştır. Bu çalışmalar kapsamında yekpare bir mermer bloktan üretilmiş ancak birçok parçaya ayrılmış olan 3. podyumun podyum tacı tümlenerek orijinal yerine
yerleştirilmiştir.
Heykel Restorasyonu
2008 yılı kazı ve restorasyon çalışmaları kapsamında İzmir Arkeoloji Müzesinde teşhir edilen Nysa Gerontikonundan iki heykelin T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünün izni ile Aydın Müzesine getirilmesi kazı imkanları ile sağlanmıştır. 2008 yılı Agora kuzey portiko S3 açmasında bir heykele ait geçme sağ kol-omuz parçası ele geçirilmiştir. Arka kısmında heykelin sağ kol-omzundaki yuvaya geçme çıkıntısı bulunan parçanın, İzmir Arkeoloji Müzesinden getirilen togalı erkek heykelinin (Marcus Aurelius)9 sağ kol-omzundaki geçme yuvasına tam olarak uyduğu tespit edilmiştir. Agora kuzey portikodaki geç dönem duvarında devşirme olarak kullanıldığı belirlenen sağ kol-omuz parçasının esasen Gerontikonun scaenae frons heykel kompozisyonuna ait olduğu, ancak daha sonraki devirlerde duvar yapmak amacıyla taşınmış olduğu bu buluntu ile de tespit edilmiştir. Konservasyonları tamamlanan söz konusu eserlere kaideler yaptırılmış ve Aydın Müzesine teslim edilmiştir.
Galeri