I. George Tupou

I. George Tupou (d. 4 Aralık 1797 - ö. 18 Şubat 1893), aslen I. Tāufaāhau olarak bilinir, modern Tonga'nın ilk kralıydı. 1831'de vaftiz edildiğinde Birleşik Krallık kralı III. George örneğinden yola çıkarak George isminin Tongaca karşılığı olan Siaosi ismini almıştır. Kralın takma adı, demir kablo anlamına gelen Lopa-ukamea (veya Lopa-aione) idi.
Biyografi
Doğum
George Tupou, 1797 civarında Tonga'da doğdu. 4 Aralık, genellikle onun doğum günü olarak anılır ve Tonga'da resmi tatildir; bu tarih ayrıca Tupou adını aldığı 1845'te Tui Kanokupolu olarak taç giyme töreninin tarihiydi. Tongoleleka ve oradaki (2006 Tonga depreminde yıkılan) Niuui hastanesi genellikle doğum yeri olarak belirtilir; ancak bunu destekleyen hiçbir kanıt mevcut değildir ve Lifuka ve Tongatapu da genellikle doğum yeri olarak belirtilir. Babası, 17. Tui Kanokupolu olmayı arzulayan Tupouto'a'ydı, ancak Haapai'den düşük rütbeli bir gaspçı olarak görüldüğü için Tongatapu'nun yüksek şefleri tarafından bu şekilde tanınmadı. Annesi Hoamofaleono, Tongatapu'da hayatının risk altında olduğunu hissetti, bu yüzden oğluyla birlikte muhtemelen doğduğu yıl içinde Haapai'ye kaçtı. Onun geçmişi ve oğlu Maeakafa'nın geçmişi, Haapai Adası'na kadar daha güvenilir bir şekilde izleniyor.
Hamile Hoamo fale ono, babası Tupouto'a klanının (Ha'a Havea Lahi) birincil düşmanı olan bir çocuğu doğurmak üzereyken Tongatapu'da kendini güvensiz hissetti. Tupouto'a, babası Tuku'aho'nun öldürülmesinin intikamını almak için Tupounia ve 'Ulukalala'yı öldürmek için Ha'apai'deydi. Ma'afutuku'i'aulahi'nin bir Vaini kolonisi olan Fangale'ounga'nın yakılması gibi eylemler göz önüne alındığında, Tuku'aho zalimdi ve Ha'a Havea Lahi şefleri dahil herkes tarafından korkuluyordu. Bir şef olan Niukapu, Ha'atalafale Tu'ipelehake'nin koruması altında Ha'apai'ye kaçtı. Bu şefler, Tuku'aho'nun babası Mumui yerine Tu'i Kanokupolu olarak atanan Tupou Moheofo'yu desteklediler. Tuku'aho'nun Ha'a Havea'ya verdiği misilleme, Niukapu klanın bir parçası olmamasına rağmen, gücün düşürülmesi ve bölgesel sınırlara saygısızlığın bir göstergesi olarak görüldü. O zamandan beri Tuku'aho'nun kardeşleri ve torunları, Ha'a Havea'dan olanlara karşı düşmanca duygular besliyor.
George Tupou, 1820'de babasının ölümünden önce Tui Haapai (Yüce kral) olarak atandı. Tongatapu'nun derebeyleriyle, özellikle de ruhani lider rolünü daha politik bir role genişletmeye çalışan ve Haapai'de Tāufaāhau'ya itiraz eden son Tui Tonga olan Laufilitonga ile olan çatışmaları miras aldı. Bu mücadelenin doruk noktası, 1826'da Laufilitonga'nın yenildiği Velata Savaşı oldu. O savaşta önemli bir müttefik, Haafeva'nın şefiydi.
Tāufaāhau'nun çok hırslı olduğu ve Haapai'den daha fazlasını istediği artık açıktı. Onu durdurmak için, 1827'de Tongatapu şefleri Laufilitonga'yı Tui Tonga yaptı ve Tāufa'nın amcası Aleamotua'yı Tui Kanokupolu yaparak aile üyelerine karşı savaşmak bir Tonga rezaleti olarak görüldüğü için bir ada istilasını önledi. Buna rağmen, 1831'deki vaftizinde Tāufa kendisini Tonga Kralı George ilan etti.
Bir sonraki fethi, Vava'u hükumdarı III. Fīnau Ulukālala ile olan ilişkilerinden kaynaklandı. Finau'nun 1833'teki ölümünden sonra Tui Vavau oldu. Tonga'yı (yani Vavau'daki Pouono'yu) 1839'da misyonerlerin desteğini alarak Tanrı'ya adadı.
1830'larda, şu anda Ulukālala'nın ikametgahı olan Veitatalo'daki Vavau'da ikamet ediyordu. Vavau barış içindeydi ve başarılı oldu. Tongatapu ise yerel şeflerin birbirleriyle savaştığı acımasız bir iç savaşın acısını çekti. Tāufaāhau, Haapai ve Tautahi (deniz savaşçıları) Vavau'dan gelen şiddetli savaşçılarıyla Tongatapu'ya baskınlar düzenledi. Ancak, Aleamotua'nın o yılki ölümüne kadar Tongatapu'yu fethetmek için bir bahanesi olmadı. Şefler ona itaat etmeye zorlandı ve 4 Aralık'ta Kolovai'ye Tui Kanokupolu olarak atandı. Niuafoou ve Niuatoputapu daha sonra onu takip edecekti. 'Eua, Tāufaāhau tarafından asla fethedilmedi. Ancak, Ha'apai'de The Mighty Kolo Tau o Velata'yı fetheden ve Tonga'daki savaşları için Tāufaāhau'ya silah ve cephane konusunda yardım eden 'Eua'lı Kauvakauta'ydı.
1852'de son bağımsız şef Takai Mo Fa'e'nin de düşmesi sonucu Tāufa tüm Tonga'nın tartışmasız lideri oldu. Onun yönetiminde Tonga siyasetinde birçok değişiklik görüldü. 1835'te Vavau'da serfliği kaldırdı ve 1838'de Tonga'daki ilk yazılı yasalar olan Vavau Yasasını yayınladı. Ancak, Tonga'nın her yerinde serfliği resmen ortadan kaldırmayacaktı. Tonga'da hala Kurtuluş Günü olarak adlandırılan ve resmi tatil olan 4 Haziran 1862'ye kadar ilk parlamentoyu açtı.
1845'te Pangai Ha'apai'yi krallığının ilk başkenti yaptı. Daha sonra 1851'de başkenti Nukualofa'ya taşıdı (1845'ten 1851'e kadar Lifuka'da ikamet etti). 4 Kasım 1875'te (aynı zamanda bir tatil), anayasa ilan edildi ve Tonga resmen bir krallık oldu. Siaosi daha sonra Tonga Kralı I. George Tupou adını aldı. Bu nedenle hem 1845 hem de 1875 onun saltanatının başlangıcı olarak aktarılır.
1893'te 95 yaşında, sarayının yakınında denizde yüzdükten sonra hayatını kaybetti. Malaekula'daki Yeni Kraliyet Mezarlığı'na gömüldü. Çocuklarının ondan önce ölmesinden dolayı oğlunun (Tēvita Unga) kızının oğlu (Elisiva Fusipala Taukionetuku) ve kızının (Salote Pilolevu Mafileo) oğlu (Siaosi Fatafehi Toutaitokotaha) olan torunu II. George Tupou olarak yerine geçti. Bu, onu, yerine büyük bir torunun geçtiği bilinen Fransa Kralı XIV. Louis ile birlikte tarihteki iki hükumdardan biri yapmaktadır.