Mustafa Nuri Paşa (1890 yılında ölen)

Mustafa Nuri Paşa (d. 1824 - ö. 1890) Osmanlı devlet adamı ve tarihçi.
Ailesi
Ekim 1824 İzmirde dünyaya gelmiştir. İzmir baş ayanı Mansurizade Mehmed Emin Efendinin oğludur. Tanzimat devrinin önemli simaları arasında yer alan Said Efendinin kız kardeşi Züleyha Hanımla evlenmiştir. Mustafa Nuri Paşanın bir oğlu olmuşsa da dört beş yaşlarında iken ölmüştür. Hatice ve Hüseyin isimli kardeşleri vardır. Hüseyin'in
oğlu Mehmed Emin Efendi İzmir'in tanınmış bilginlerinden olup İzmir İl Kitaplığı'nın kurulmasında hizmeti geçmiştir. Onun oğlu olan Said Bey İttihad ve Terakki Cemiyeti'nde çalışmış ve Meclis-i Mebusan'da 1908 Manisa (Saruhan), 1912 Manisa (Saruhan) ve 1914 Muğla (Menteşe) mebusluğu yapmıştır. İstanbul Üniversitesi'nde ders vermiştir. Said Bey'in Mecdut Mansuroğlu isimli oğlu aynı Üniversitede öğretim üyeliği yapmıştır.
Hayatı
27 Temmuz 1861de Meclis-i Vala-yı Ahkam-ı Adliye, ardından Muhakemat Dairesi başkatipliğine getirilmiştir. 1 Ocak 1863te Mabeyn-i Hümayun başkatibi olmuştur. Bu görevde yaklaşık bir yıl kaldıktan sonra Sadrazam Mehmed Emin Ali Paşa ile arası açıldığından Eylül 1863te Divan-ı Hümayun beylikçiliğine, 15 Aralıkta Deavi Nezaretine, 12 Temmuz 1864te Meclis-i Vala-yı Ahkam-ı Adliye üyeliğine, 30 Nisan 1868de Divan-ı Muhakemat-ı Maliyye, 4 Mayıs 1869da rütbe-i bala unvanıyla Divan-ı Muhasebat-ı Maliyye başkanlığına getirilmiştir. Ali Paşanın ölümünün ardından Mahmud Nedim Paşa sadrazam olunca 21 Eylül 1871de görevinden azledilmiştir.
3 Ekim 1872de Divan-ı Ahkam-ı Adliyye Temyiz-i Hukuk Dairesi başkanı olmuştur. Mütercim Mehmed Rüşdi Paşanın sadrazamlığa getirilmesiyle sadaret müsteşarlığına tayin edildiyse de 8 Mayıs 1873te azledilmiştir. İki yıldan fazla süren mazuliyetinin ardından 1 Ocak 1876da Divan-ı Ahkam-ı Adliyye mehakimi müfettişliğine, 10 Mayıs 1876da Temyiz Mahkemesi üyeliğine getirilmiştir. Mütercim Mehmed Rüşdi Paşanın beşinci defa sadrazam olması üzerine 4 Haziran 1876da Divan-ı Ahkam-ı Adliyyeye bağlı Muhakemat Dairesi reisi, 16 Ekim 1876da Defter-i Hakāni nazırı olmuştur.
30 Nisan 1882de vezaret rütbesi verilen Mustafa Nuri Paşa 9 Mayıs 1882de Maarif Nazırlığına tayin edilmiştir. Bu görevi sırasında üstün hizmet nişan ve madalyalarıyla ödüllendirilmiştir. 25 Eylül 1885te Doğu Rumelinin Bulgaristan Prensliği tarafından işgal edilmesi sebebiyle Mehmed Said Paşa kabinesinin düşmesi üzerine nazırlıktan ayrılmıştır. 27 Ocak 1886da Evkaf nazırı olmuştur. Bu görevini sürdürürken 17 Ocak 1890'da II. Abdülhamidin cuma selamlığına katıldıktan sonra evine döndüğü sırada vefat etmiştir. Cenazesi Süleymaniye Camii Haziresi'ne defnedilmiştir.
Netayicü'l vukuat
Mustafa Nuri Paşanın adını yaşatan eseri, Osmanlı tarihçileri arasında önemli bir yer edinmesini sağlayan Netayicül vukuat adlı tarihidir. Dört ciltten oluşan kitabını sekiz yıl süren (1873-1881) Defter-i Hakāni nazırlığı sırasında kaleme almıştır. Çalışmasında Cevdet Paşa ile Ahmet Vefik Paşadan etkilendiği düşünülebilirse de esas örnek aldığı kişi İbn Haldundur. Mustafa Nuri Paşa, Osmanlı Devletinin tarihini altı devreye ayırmıştır; bu sebeple eseri de altı bölümden meydana gelmektedir:
Birinci bölümde Osmanlı Devletinin kuruluşundan Timur hadisesine kadar geçen olaylar yer almaktadır.
İkinci bölüm, Yıldırım Bayezidin vefatı ve Çelebi Mehmedin tahta çıkışından II. Bayezidin saltanatı oğlu Selime bırakmasına kadar geçen hadiseleri konu edinir.
Üçüncü bölüm Yavuz Sultan Selimin tahta çıkışından III. Muradın vefatına kadar geçen dönemi anlatmaktadır.
Dördüncü bölüm III. Mehmedden II. Süleymanın tahta çıkışına kadar geçen dönemi anlatır.
Beşinci bölüm II. Süleymanın cülusundan Küçük Kaynarca Antlaşmasına kadar cereyan eden olayları anlatmaktadır.
Altıncı bölüm de bu tarihten itibaren 1841 yılına kadar geçen hadiseleri ihtiva etmektedir.