Aslan Ağa

Aslan Ağa (ö.1673), bir Osmanlı diplomatıdır. İsveç Krallığı'nın ilk Osmanlı elçisidir.
Kimliği
1673 yılında Amsterdamda vefat edip, mezar taşında IV. Mehmedin İsveçe elçisi ifadesi olan Moses bin Jehuda Bebri isimli bir Musevinin mezarı vardır. Moses Bebri ismi, ne dönemin Amsterdam Yahudi Cemaatine kayıtlıdır ne de İsveçe bu yıllarda böyle bir kişinin geldiğine dair arşiv belgesine rastlanabilmiştir. Ancak İsveç arşivlerinde, 1669 yılında Kırımdan İsveçe gelip, İsveç elçisi olarak geri yollandığı Osmanlı İmparatorluğunda 1671 yılında bulunan Aslan Ağa isimli bir şahsiyetin varlığına şüphe yoktur.
Yeniçağ Osmanlı bürokrasisi dönemin pek çok Avrupalı devletinin aksine kendi içinde ihtisaslaşmış bir diplomatik hizmet kadrosu bulundurmadığından diplomatik misyonlar için tercüman, çavuş ya da müteferrika gibi saray görevlilerinin gönderildikleri bilinmektedir. Örneğin 1641 yılında Sultan İbrahimin () cülusunu bildirmek için Hollandaya giden Mustafa Ağa da İtalyanca ve İspanyolcayı iyi bilen, Yahudi asıllı bir Osmanlı çavuşu olarak kayıtlara geçmiştir. Otuz yıl kadar sonra Aslan Ağa isimli Osmanlı elçisinin aslında Yahudi asıllı olması ve diplomatik görevlere çıkması fikri de bu nedenle mümkündür.
Ayrıca aynı dönemde İsveç yöneticileri Yahudilere güvenmemekte ve özellikle devlet işlerini onlarla görüşmekten imtina etmektedir. 1667de İsveç yetkilileri diplomatik misyonla gelen Hollanda elçisiyle görüşmeyi reddetmişlerdir. Tevrata göre Yakub dördüncü oğlu Yehuda için aslan deyimini kullanmıştır (Yaratılış, 49:8-9). Böylece aslan Yehuda kabilesinin ve Kral Süleymanın ölümünden sonra kurulan iki devletten biri olan Yehuda Krallığının arması olmuştur. Bebrinin İsveçte bir engelle karşılaşmamak için babasının adı Yehudanın Türkçe çevirisi Aslan ismi ile Osmanlıda bir askeri veya idari rütbe olan Ağa ünvanını beraberce kullanmayı tercih etmiş olabilir. Osmanlı, İtalyan ve Yahudi kayıtlarında rastlanmayan Bebri sözcüğü Litvanca kunduz, Tatarca da bebek anlamına gelmektedir.
Avrupa Yolculuğu
II. Kuzey Savaşının (1655-1660) ardından Bahçesaray ve Stockholm arasında bir elçi ve name gerçekleşmiştir. Savaşın bitiminden
yıllar sonra dahi, mesela 1668 yılında, İsveçe Kırımdan iki mektup yollanmış ve 1670 yılında da Kutluca Mirza ve Hacı Giray adlı iki elçi, Kırım Hanı Adil Girayı () Stockholmde temsil etmişlerdi. Dönemin Danimarka daimi temsilcisine göre Kutluca Mirzanın ve Hacı Girayın Mart 1670te gerçekleşen ziyaretinde asli mesele, II. Kuzey Savaşı sırasında Tatarlara esir düşenlerin kurtarılması için İsveç yetkililerinin ödemesi gereken fidyelerdi. 1669 yılında da Stockholmde bir Kırım elçisi Adil Giray Hanın sadrazamı olan Murteza Ali Ağanın İsveçe yolladığı mektubu getirmiştir. Mektubu İsveç idaresinin nazarına taşıyan kişi ise Aslan Ağaydı.
İsveç sarayını terk ettikten sonra Aslan Ağa, güneye doğru yol alıp Viyanaya, Habsburg İmparatoru I. Leopoldün () yanına gelmiştir. Dönemin bir gazetesine göre ellerinde İsveçten bir mürur tezkiresi ve yanlarında on iki at bulunan Aslan Ağa ile başını çektiği yedi kişilik Tatar heyeti 1669 Ağustosunun sonuna doğru Viyanaya varmışlardır. herhangi bir önemli siyasi maslahat görülmemiş ve İmparator I. Leopold, heyeti çabucak Budine yollamıştır. Aslan Ağa, Budinden Kırıma varmıştır. Kırımda Adil Giray Hana İsveç Kralı XI. Karlın () mektuplarını teslim eden Aslan Ağa, yeniden yola çıkmak üzere hazırlanmıştır. Bu sefer Tatar Hanı, kendisinden Sadrazam Köprülü Fazıl Ahmed Paşa ile görüşmesini istemiştir. Han ayrıca Sultan IV. Mehmed () ve sadrazam için mektuplar hazırlatmış ve Aslan Ağaya emanet etmiştir. Ancak çetin kış şartlarından ötürü Aslan Ağa, seyahate başlamak için beş ay kadar Kırımda beklemek zorunda kaldığını not etmiştir.
Kışın bitimiyle Aslan Ağa, İstanbula giden bir gemiye binmiş ve Haziran ayında Sadrazam'a hem Tatar Hanının hem de İsveç Kralının Sultan Mehmede yolladığı mektupları teslim etmiştir. Daha sonra verilen cevapları geri götürmek üzere Mart 1671 İzmir'den bir Hollanda gemisine binmiş, 12 Ağustos 1671de Amsterdama inmiştir. Amsterdamda çok beklememiş ve İsveçin Laheydeki daimi elçisiyle görüşmek üzere yola çıkmıştır. Aslan Ağa birkaç kez Laheyde mukim İsveç elçisi Appelboom ile görüşmüş ve 1 Eylül itibarıyla Stockholme gidecek bir
gemiye binmek için geri Amsterdama doğru yola çıkmıştır. Öyle gözüküyor ki Aslan Ağa, 1671 sonbaharında İsveçe ulaşmıştır. 28 Ekimde huzura kabul edilmiştir.