Belarus'taki Polonyalılar

Belarus'taki Polonyalılar, 2019 nüfus sayımına göre resmi olarak 288.000 kişidir. Ancak Polonya Dışişleri Bakanlığı'na göre bu sayı 1.100.000 kadar yüksektir. Toplam nüfusun yaklaşık %3,1'i ile Ruslardan sonra ülkedeki en büyük ikinci etnik azınlığı oluşturuyor. Tahminen 205.200 Belarus Polonyalısı büyük yerleşim yerlerinde ve 82.493'ü daha küçük yerleşim yerlerinde yaşıyor ve kadınların sayısı erkeklerin sayısını 33.905 kişi kadar aşıyor. ABD'deki Polonyalı sivil toplum kaynakları tarafından yapılan bazı tahminler, 1989'da Sovyet yetkilileri altında 413.000 Polonyalı ile yapılan bir önceki ankete atıfta bulunarak daha yüksek sayıda olduklarını belirtiyor.
Sovyetler Birliği'nin dağılmasından ve egemen Belarus Cumhuriyeti'nin ortaya çıkışından bu yana, Polonyalı azınlığın durumu sürekli olarak iyileşiyor. Onlarca yıllık beyin yıkamanın izlediği Sovyetleştirme siyaseti tarihe geçti. Belarus'taki Polonyalılar, Polonya dil okullarını ve dini yaşama katılma yasal haklarını yeniden kurmaya başladılar. Ancak, yeni yetkililerin Polonyalı azınlığa karşı tutumu pek tutarlı değil. The Economist'in 2005 yılındaki raporuna göre, yeni yasalar yetersiz ve Belarus hükumetinin yerel yetkilileri, kendi etnik Polonyalılarının isteklerini kabul etmeye büyük ölçüde isteksiz, bu da onları devlet onaylı hoşgörüsüzlük için yeni hedefler haline getiriyor.
Tarih
Modern Belarus'taki Polonya etnik ve kültürel varlığı, tarihinin karmaşık bir parçasıdır. Modern Belarus toprakları, Mickiewicz ve Domejko'nun doğum yeridir. Ruthenyan veya Eski Belarus olarak adlandırılan proto-Belarus dili, Polonya-Litvanya Topluluğu'nda yasalarla korunuyordu ve yerel dil olarak kullanılıyordu, hem Lehçe hem de Latin dilleri Birliğin lingua francasıydı. Andrew Savchenko yerel soylular hakkında "16. yüzyıl sona ererken" diye yazdı, "giderek daha keskin bir seçimle uğraşmak zorunda kaldılar: Polonya ile bağlarını güçlendirmek ya da Rus İmparatorluğu tarafından feci bir askeri yenilgiye ve boyun eğdirmeye maruz kalmak", böylece onların 'gönüllü' "Polonizasyonuna" yol açtı. Napolyon Savaşları'ndan sonra Rusya, eski Litvanya Büyük Dükalığı'nın topraklarını Kuzey-Batı Bölgesi olarak ilhak etti. 19. yüzyıl boyunca, nüfusun yaklaşık %10'unu oluşturan eşrafın çoğunluğunu, kültürel olarak Polonyalı olarak tanımlamaya devam etti. Ancak etnik olarak Litvanyalı veya Belaruslu olan "alçakgönüllü köylü kitlesi", benzersiz bir Belarus kurumu ve Belarus ulusunun temel taşı olan Brest Birliği tarafından oluşturulan Birlik Kilisesi'nin kaldırılması da dahil olmak üzere Çarlık makamları tarafından "aktif Ruslaştırmaya" tabi tutuldu.
Modern Belarus'tan oluşan Rus İmparatorluğu toprakları, 1921'de Polonya ile Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti arasında Riga Antlaşması'nda bölündü ve böylece Polonya-Sovyet Savaşı sona erdi. Barış anlaşmasının ardından bölgeye binlerce Polonyalı yerleşti. Kasım 1922 seçimlerinde bir Belarus partisi (Blok Mniejszości Narodowych koalisyonunda) Polonya parlamentosunda 14 sandalye elde etti (11'i alt meclis Sejm'de). 1923'te Belarus dilinin hem mahkemelerde hem de okullarda resmi olarak kullanılmasına izin veren yeni bir düzenleme kabul edildi. Belarus dilinin zorunlu öğretimi, 1927'de Belarusluların yaşadığı bölgelerdeki tüm Polonya gymnasiumlarında tanıtıldı.
Sınırın ötesinde, Belarus SSC'sinde Minsk, Polonya toplum örgütlerine ve Belarus'un Lehçe faaliyet yürüten ulusal tiyatrosuna ev sahipliği yapıyordu. Ayrıca, Sovyet topraklarında bir Polonya Özerk Bölgesi olan Dzierżyńszczyzna ilan edildi. Bununla birlikte, Doğu Beyaz Rusya'da Sovyet makamları, 1930'ların başlarında Polonyalı örgütlerin çoğunu tasfiye etti.
NKVD'nin "Polonya operasyonu"
1937-1938'de Sovyet Beyaz Rusya, NKVD'nin "Polonya Operasyonuna" tanık oldu. Sovyet NKVD arşivlerine göre, yaklaşık 25 Ağustos 1937'den 15 Kasım 1938'e kadar gerçekleşen devlet onaylı toplu katliam kampanyası, 111.091 etnik Polonyalı'nın (çoğunlukla erkek) öldürülmesiyle sonuçlandı. Ek olarak insanlar, 28.744 ölümle sonuçlanan çalışma kamplarına gönderildi; ülke genelinde 139.835 Polonyalı kıyıma uğradı (NKVD belgelerini doğrulayan tüm Büyük Temizlik dönemi boyunca resmi olarak zulme uğrayan kişilerin %10'u). Toplam kurban sayısının yaklaşık %17'si, aralarında binlerce köylü, demiryolu işçisi, sanayi işçisi, mühendis ve benzerlerinin de bulunduğu Beyaz Rusya'dan geldi ve bu da ekonomisinin neredeyse çökmesine neden oldu. Tipik bir Stalinist tarzda, öldürülen Polonyalı aileler "Sovyet karşıtı" faaliyetler ve devlet terörü ile suçlandılar.
Polonya'nın 1939 işgali
Polonya'nın 1939'daki Nazi-Sovyet işgalinden sonra, Polonyalı Alman karşıtı direniş hareketi Armia Krajowa, modern Belarus topraklarında aktif olarak faaliyet gösteriyordu, ancak birçok etnik Belaruslu da harekete aktif olarak katıldı. Sovyetlerin Polonya'yı işgalinden kısa bir süre sonra Polonya, Molotov-Ribbentrop Paktı uyarınca Almanya ve Sovyetler Birliği arasında bölündü. Doğu kesimi, aşamalı seçimlerle SSCB'ye dahil edildi. Bu bölgenin bir kısmı (Batı Beyaz Rusya) Belarus Sovyet cumhuriyetine eklendi.
Saldırılarında Kızıl Ordu, 13.700.000'den fazla nüfuslu iki savaş arası Polonya topraklarının %52,1'ini işgal etti. Sovyet işgal bölgesi, Almanya tarafından işgal edilen Polonya topraklarından kaçan ve sayıları 198.000 civarında olan 336.000 yeni mülteciyi de içeriyordu. Bölgede terör yayan Sovyet gizli polisi (NKVD), Kızıl Ordu'ya eşlik eden Polonyalı savaş esirlerini katletti, ve iki yıldan kısa bir süre içinde, Polonyalılar ve Batı Belarus'tan Polonyalı Yahudiler de dahil olmak üzere 1,5 milyona yakın etnik Polonyalıyı Sibirya'ya sürdü. Sovyetlerin Polonya'yı işgalinden yirmi bir ay sonra, Haziran 1941'deki Alman Barbarossa Harekatı sırasında Batı Beyaz Rusya, Wehrmacht tarafından yeniden istila edildi ve hemen arkasından Einsatzgruppen tarafından takip edildi ve Polonyalı Yahudilerin toplu infazları başladı.
1945'te Büyük Üçlü, Büyük Britanya, Amerika Birleşik Devletleri ve Sovyetler Birliği, Polonya için yeni sınırlar kurdu. Polonya nüfusu kısa süre sonra Sovyet-Polonya nüfus mübadelesinin bir parçası olarak zorla yeniden yerleştirildi. Kendilerini Polonyalı olarak tanımlayan birçok Belarus sakininin Polonya'ya geri dönmesine izin verildi. Karşılığında, eski Belastok Voblastının bazı bölgelerinden binlerce Belaruslu Belarus'a yerleştirildi.
Belarus'ta kalan Polonyalı azınlık, Sovyetler Birliği döneminde önemli ölçüde ayrımcılığa uğradı. 1949 yılına kadar tüm Lehçe dil okulları Rusça ile değiştirildi ve devam eden Sovyetleştirme politikaları nedeniyle tek bir tane bile kalmadı. Tüm Polonyalı kuruluşlar ve sosyal kulüpler tasfiye edildi. Bu arada Polonyalılar, Beyaz Rusya SSC'sinde varlığı komünist yönetim tarafından reddedilen tek etnik gruptu. Polonyalı azınlığın durumu, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonraki yıllarda iyileşmeye başladı, ancak Aleksandr Lukaşenko hükumeti döneminde zorluklarla karşılaştı.
Mevcut durum
2019 nüfus sayımına göre Belarus'taki Polonyalı azınlık resmi olarak 287.693 kişi civarındadır. Rus azınlıktan sonra, Polonyalılar kesinlikle Belarus'taki en büyük ikinci azınlık grubunu oluşturuyor. Polonyalıların çoğunluğu, Grodno oblastında 223.119 kişi olmak üzere Batı bölgelerinde yaşıyor. Polonyalılar, Sapotskin ve çevresinde ve Voranava Bölgesi'nde çoğunluktadır. Belarus'taki en büyük Polonya örgütü, 20.000'den fazla üyesi olan Belarus'taki Polonyalılar Birliği'dir (Związek Polaków na Bialorusi).
Polonya, Belarus'taki demokrasi yanlısı muhalefeti desteklediğinden, Polonya-Belarus ilişkileri zayıf ve Belarus'taki Polonyalı azınlığın temsilcileri, Polonyalılar Birliği'nin eski başkanı Tadeusz Gawin'in 15 gün hapis cezasına çarptırılması gibi çeşitli baskılardan sık sık şikayet ediyor. Polonya parlamentosunun konuk başkan yardımcısı Donald Tusk ile Veslaw Kewlyak da dahil olmak üzere etnik Polonyalı aktivistler arasında bir toplantı düzenlediği için 2 Ağustos 2005'te mahkum edildi ve 15 gün hapis cezasına çarptırıldı. Lukaşenko hükumeti, Polonyalı etnik azınlığa karşı, güç dengesini bozmaya çalıştıklarını ve Polonyalı azınlığın beşinci kol olduğunu iddia ederek bir kampanya başlattı. O yılın Mayıs ve Haziran aylarında Polonyalı bir diplomat sınır dışı edildi, Lehçe dilinde yayınlanan bir gazete kapatıldı ve Yerel bir Polonya örgütü olan Belarus'taki Polonyalılar Birliği (UPB), kendi adaylarını zorla Lukaşenko'ya sempati duyanlarla değiştirdi.
Kendi ülkelerinde çifte vatandaşlık alamayan bireylerin Polonya mirasını doğrulayan Karta Polaka'nın (Polonya Kartı) 2007'de tanıtılması, Belarus'ta yaşayan binlerce kişinin Polonya Dışişleri Bakanlığı için Polonyalı kimliklerini resmen beyan etmelerini sağladı. Kart tanıtımı Belarus yetkililerinin protestolarına neden oldu.
Belarus'taki Polonyalılar alışılmadık bir dil durumuna sahiptir. Küçük çoğunluk Belarusça kullanırken, etnik Belarusluların çoğunluğu aslında Rusça kullanıyor. Bu olağandışı durum, Belarus'taki Polonyalıların çoğunlukla ülkenin Belarusça konuşulan bölgelerinde yaşaması, buna karşın Rusça'nın şu anda Minsk'te ve Doğu Beyaz Rusya'nın çoğunda hakim olması nedeniyle ortaya çıktı. Çok az Belarus Polonyalısı günlük yaşamda Lehçe kullanır.