İberyalı Antimoz

İberyalı Antimoz (Rumence : Antim Ivireanul, Gürcüce : - Antimoz Iverieli ; seküler adı: Andria ; 1650 Eylül veya Ekim 1716) Gürcü bir teolog, alim, tipograf, hattat ve filozof olup Eflak'ın en büyük din adamlarından biriydi. Eflak prensinin matbaasını yönetti ve 1708-1715 tarihlerinde Bükreş metropolitiydi.
Antimoz, o zamanlar Batı'da İberya olarak bilinen bir Gürcü krallığı olan Kartli Krallığı'nda doğdu. Antimoz, Osmanlı birlikleri tarafından esir alındı ve Konstantinopolis'deki köle pazarında satıldı. Bir zanaatkar olarak eğitildi ve ahşap oymacılığı, resim, nakış ve kaligrafi öğrendi. Bir zaman sonra Konstantinopolis Patriği tarafından fidyesi ödenerek kölelikten kurtarıldı. İstanbul'da patrikhane yerleşkelerinde yaşarken keşişlik görevi yaptı. Patrik Dositheos, 1682 tarihinde bir Rumca matbaanın kurulduğu Yaş'a gittiğinde Antimoz'u da yanına aldı.
Eflak yılları
1689 yılında Prens Constantin Brancoveanu tarafından Eflak'a yerleşmesi istendi ve 1691'de ona Bükreş'te yeni kurulan matbaanın sorumluluğu verildi. 1693'te İncilleri Rumen dilinde yayımladı. 1695 yılında, Snagov Manastırı'nın baş rahibi (egumen) olarak atandı ve yeni yerinde bir matbaa kurdu.
Antimoz Yunanca, Türkçe ve Arapça konuşup yazabiliyordu. Kısa sürede Rumence hakkında kapsamlı bir bilgi edindi ve bu dili yerel kiliseye resmi dil olarak tanıtmada etkili oldu. 1702'de Bükreş'e döndü.
1705'te Ramnic piskoposu, 1708'de ise Eflak Metropoliti oldu.
1709 yılı geldiğinde Antimoz, Tiflis'teki ilk Gürcüce matbaanın kurucusu oldu. Ayrıca Gürcüleri matbaa sanatında eğitti ve kendi idaresi altında çalışan öğrencisi Mihai Iștvanovici ile ilk Gürcüce matbaa baskısı İncilleri yayımladı (1710). Ayrıca rahiplerine ilmihal eğitimi vermede yardımcı olmak için kısa bir ilmihal kitabı bastı. Buna ek olarak, Antimoz Rumence'nin yanı sıra Kilise Slavcası, Yunanca, Arapça (1702 tarihli Yunanca-Arapça Missal gibi genellikle iki dilli nüshalar olmak üzere) 25 kitap yayımladı. Bu aynı zamanda onun Eflak'ta Arapça hurufatı kullanan ilk kişi olduğu anlamına geliyordu.
Onun vaaz niteliğindeki eseri Didache, zamanın alışkanlıkları ve ahlakının sıkı bir eleştirisi olan bir vaazlar derlemesiydi. Özellikle, Hristiyan kaynaklarının yanı sıra, Antimoz, klasik felsefeye de atıfta bulunmuştu. O, yazınsal üretiminin yanı sıra, bugün anısına Antim Manastırı denen Bükreş'teki Tüm Azizler Manastırı'nın kurucusuydu.
Ölümü
Antimoz'un Eflak üzerindeki Osmanlı vesayetine olan açık muhalefeti, onu Fener idaresinin düşmanı haline getirdi. Yeni prens Nikolaye Mavrokordato onu hapse attırdı ve ardından Sina Dağı'na sürgüne gönderdi. Antimoz, yolculuk sırasında Osmanlılar tarafından yakalandı ve günümüz Bulgaristan'ında bir yerde öldürüldü (bedeni Meriç veya Tunca'ya atıldı). Katledilme emrini bizzat Mavrokordatos'un verdiği iddia edilmiştir.
Azizliği
1992'de Antimoz, Rumen Ortodoks Kilisesi tarafından anma günü olan 27 Eylül tarihinde aziz ilan edildi. Rumen Ortodoks Kilisesi, ölümünün 300. senesi anısına 2016 yılını "İberyalı Aziz Antimoz yılı" ilan etti.
Miras
Günümüzde Antimoz, Gürcistan ve Romanya arasındaki ilişkilerin bir sembolü olarak görülmektedir.
Her yıl Romanya ile Gürcistan arasında oynanan bir ragbi birliği kupası olan Antim Kupası'na onun adı verilmiştir.
Kaynaklar
"Antimoz Iverieli", Sakartvelo Ansiklopedisi, Cilt. I, Tiflis, 1997, s. 158
Otar Gvinchidze, Antimoz Iverieli, Tiflis, 1973
George Călinescu, Istoria literaturii romane București, 1968, s. 19