Moralı Seyyid Ali Efendi

Moralı Seyyid Ali Efendi (ö. 1809), Osmanlı devlet adamı, ilk daimi Paris sefiri.
Hayatı
Paris daimi elçiliği
Aslen Moralı olup muhtemelen 1757de doğmuştur. Maliye Kaleminde yetişmiştir. III. Selim zamanında Avrupanın belirli merkezlerinde daimi elçiliklerin açılması üzerine önce Berline gönderilmesine karar verildiyse de Fransa Directoire yönetiminin İstanbuldaki elçileri Verninac de Saint-Maure ve Aubert du Bayetnin ısrarıyla Parise yollandı. Bu münasebetle Hacegan-ı Divan-ı Hümayunluğa yükseltildi ve kendisine başmuhasebeci unvanı verildi. 24 Mart 1797de on sekiz kişilik bir maiyetle küçük bir İtalyan gemisine binerek 15 Mayısta Marsilyaya vardı. Kendisine mihmandarlık eden Caulaincourtun ifadesine göre o sırada kırk yaşlarındaydı. 28 Temmuzda Directoirea padişahın mektubunu sundu. Elçiliğe üç yıl için tayin edilmişti.
Seyyid Ali Efendi, Fransada coşkulu bir şekilde karşılandı, Marsilyadan Parise kadar halkın ilgi odağı oldu. Bunda, merak yanında o sıralarda ihtilal sonrası Fransasının Türkler dışında tarafsız kalmış dostu bulunmamasının da etken olduğu açıktır. Osmanlı Devleti, Fransa karşıtı ittifaklara katılmamış ve özellikle Güney Fransanın tahıl ihtiyacının karşılanmasında hayati bir rol oynamıştır.
Napolyon Bonapartın Temmuz 1798'de Mısıra saldırısı Seyyid Aliyi çok zor durumda bıraktı. Fransız Dışişleri bakanı olan Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord, Mısıra bir Fransız çıkartmasına hazırlandığını inkar etmiş ve General Napolyonun Malta Şövalyeleri üzerine gittiğini belirterek iki devlet arasındaki dostluğun devamı yönünde güvence vermişti. Ali Efendi de İstanbula bu yönde raporlar yazmakta ve Mısıra yönelik bir tecavüz ihtimalinin bulunmadığını bildirmekteydi. Kendisi de Mısıra saldırma söylentisinin halkı aldatmak için ortaya atıldığı, Cebelitarık veya Sicilyayı almak için hazırlıklar yapıldığı kanaatindeydi. Hatta bu yoldaki son bir raporunun okunması esnasında Fransanın Mısıra saldırdığı haberi İstanbula ulaştığında III. Selim onun için, Ne eşek herifmiş demiştir.
Seyyid Ali Efendi 14 Temmuz 1802de birinci konsüle veda etti ve ziyaretinin ertesi günü Viyana-Bükreş üzerinden İstanbula doğru yola çıktı. Elli iki gün sonra 6 Eylülde İstanbula vardı.
İç siyaset
İstanbula döndükten sonra bir müddet Boğaziçinde Kulelideki yalısına çekildi ve ardından III. Selimin reformlarına iştirak edecek vazifelere getirildi. 28 Ocak 1803te başmuhasebeci oldu. 1804te şıkk-ı salis defterdarlığına eşit ve bahriye hazinesinden sorumlu olmak üzere yeni bir teşkilat halinde kurulan Tersane eminliğine getirildi. Bir müddet sonra bu emanet Umur-ı Bahriyye Nezareti olarak değiştirildiğinden kendisi Umur-ı Bahriyye nazırı oldu. 1806da bu önemli görevden azledildi. Bu sıralarda reformların sonunun göründüğü zor bir döneme geçilmişti. 1807de Kabakçı Mustafa İsyanı'nı Nizam-ı Cedid taraftarı olmakla beraber bir felakete uğramadan atlattı.
Yeni padişah IV. Mustafa tarafından 31 Temmuz 1807'de Defterhane-i Amire eminliğine tayin edildi. Bu sırada III. Selimi tekrar tahta çıkarmak isteyen Alemdar Mustafa Paşanın darbe girişimi meydana geldi. Seyyid Alinin de bu grupla irtibat halinde olduğu anlaşılmaktadır. III. Selim öldürülüp ve IV. Mustafa tahttan indirildiğinde Seyyid Ali Efendi, II. Mahmud ve Alemdar Mustafa taraftarı olarak hizmet etmeyi sürdürdü. Rusçuk yaranından Ramiz Abdullah Paşa vezirlikle Kaptan-ı derya olduğunda Seyyid Ali yeniden 10 Eylül 1808'de Umur-ı Bahriyye Nazırlığına getirildi. Bir müddet sonra hazırlanan Sened-i İttifak belgesine imza atanlar arasında yer aldı.
17 Kasım 1808de yeniçeriler Alemdar Mustafa Paşaya karşı bir darbe girişiminde bulunduklarında Seyyid Ali Efendi, denizden yeniçeri kışlalarını topa tutan Ramiz Abdullah Paşa ile birlikte gemide bulunuyordu. 19 Kasımda asilerin sözcüsü haline gelen kaymakam Çarhacı Ali Paşa vasıtasıyla Kadı Abdurrahman Paşa ve Ramiz Abdullah Paşa yanında Seyyid Ali Efendinin de kellesi istendi. Asilerin IV. Mustafanın tekrar tahta çıkarılması için gösterilerde bulunması üzerine bu üçlü grup II. Mahmuda kardeşinin öldürülmesi gerektiğini telkin etti. Böylece IV. Mustafa boğularak öldürüldü. II. Mahmud, hanedanın tek erkek üyesi sıfatıyla tahtını sağlamlaştırırken Seyyid Ali de eski bir padişahın öldürülmesi işine karıştığından hayatını büyük bir tehlike içine atmış bulunuyordu. Bu arada olaylar asilerin lehine gelişiyordu. Üçlü grup, II. Mahmudun izniyle Yalı Köşkünden bir tekneye binerek saraydan ayrıldı. Üsküdara çıkmaları engellendiğinden yanlarındaki adamlarıyla birlikte başka bir tekneye aktarılıp Marmara Denizine doğru yelken açıldılar. II. Mahmud ise tahtını korumuş olmakla beraber asilerin isteklerine boyun eğmek ve bu üçünün idamına onay vermek zorunda kaldı. Bunlar Yedikule açıklarındayken bir brike binen yeniçeriler tarafından takip edilmeye başlandı. Ancak Yeşilköyde karaya çıkarak buldukları atlara binip kaçmayı başardılar.
Seyyid Ali ve iki yoldaşı Çatalcada eski Kırım hanlarından Selim Girayın çiftliğine sığındı. Kadı Abdurrahman Paşa, Anadoluda Alaiye tarafına doğru kaçtı, Ramiz Abdullah Paşa, Rusyaya sığındı ve eski vatanı Kırıma yerleşti. Ancak 1813te döndüğünde idam edildi. Seyyid Ali Efendi İstanbula dönerek önce gizlendi, bu arada hayatı için bazı yeniçeri reislerine yüklü paralar dağıttı ve aklanmayı başardı. Nihayet 13 Temmuz 1809da ordu ile Davutpaşa Kışlasında bulunan Sadrazam Kör Yusuf Ziyaüddin Paşaya sığınıp af diledi ve isteği kabul görerek Çanakkale Boğazı Hisarı kumandanlığına tayin edildi.
Aslında bu onun açığa çıkması için bir tuzaktı. II. Mahmud kendisine Fransız yanlısı bir politika güdülmesi tavsiyesinde bulunan takrirler sunan, vaktiyle Alemdar Mustafa Paşanın yanında duran ve şimdi yeniçerilere dayanmaya çalışan Seyyid Alinin ortadan kaldırılmasına karar verip önce İstanbuldan uzaklaştırmasını uygun gördü. Ertesi gün peşinden gönderilen emirle 6 Temmuz 1809'da idam edilerek; kesik başı 5 Ağustos 1809'da Davud Paşa sahrasına getirildi. Sened-i İttifakta imzasının bulunması sebebiyle II. Mahmudun gizli kinini davet ettiği açıktır. IV. Mustafanın katline karışmış olması idamı için ayrı bir sebep teşkil etmiş olmalıdır. Seyyid Ali Efendinin kesik başı Mahmutpaşa Mezarlığında gömülüdür.