Pelias

Pelias, Yunan mitolojisinde, Teselyanın Magnesia yöresindeki Iolkos kentinin kralıydı. Üvey kardeşi Aesonun oğlu İasonun krallıkta hak iddia etmesini önlemek için öleceği beklentisiyle onu tehlikelerle dolu bir deniz yolculuğuna sürükleyen kişidir. Bu deniz yolculuğunun öyküsünü Rodoslu Apollonios, Argonautika isimli kitabında anlatır.
Ailesi
Pelias, deniz tanrısı Poseidonun oğluydu. Enipeos ırmağının tanrısına aşık olan annesi Tyro ırmakta yıkanırken Enipeos yerine onun biçimine bürünen Poseidonun kucağına düşmüş ve ondan ikiz oğlan sahibi olmuştu: Pelias ile Neleus. Anne Tyronun, daha sonra evlendiği, Iolkos kentinin kurucusu Cretheustan da Aeson, Pheres ve Amythaon adlarında üç oğlu olmuştu. Pelias bu çocuklardan daha yaşlıydı; kral Cretheus Tyronun saraya gelin gelirken yanında getirdiği Peliası evlat edinmişti.
Aeson kralla olan kan bağından ötürü tahtın yasal varisiydi, fakat Pelias hem ondan daha yaşlı olduğunu, hem de tanrı soyundan geldiğini, dolayısıyla krallık için daha uygun olduğunu ileri sürerken zorbalığa da başvurarak tahtı ele geçirdi. Aesonu öldürmeyi de düşündü ama anneleri Tyronun hatırına onu ve eşini sarayın zindanlarında hapsetmekle yetindi.
Peliasin başına çöken kehanet
Pelias tahtı ele geçirmişti ama tahtın yasal varisini saf dışı etmekle krallığın öz babadan oğula geçmesi gibi önemli bir kuralını çiğnemiş olmanın yanı sıra sıkça başvurduğu bilicilerden dinlediği kehanetlerden dolayı tedirgindi. Biliciler ölümünün kendi soyundan gelen bir erkeğin elinden olacağı öngörüsünde bulunmuşlardı. Dediklerine göre bu erkek sandaletlerinden birinden yoksun olarak kente ayak basacaktı. Bu öngörülerin verdiği huzursuzluk içinde Pelias en başta Aesonu hedef alarak kentte gözetimi sıkılaştırdı. Onun bir oğlu olduğunu haber alır almaz, kehaneti boşa çıkarmak için çocuğu ortadan kaldırmak istedi. Fakat Peliasın adamları Aesonla eşinin hapis yaşadığı saray dairesine gittiklerinde bebekle değil, bebek için düzenlenen yas töreniyle karşılaştılar. Hizmetçilerin söylediğine göre bebek ölü doğmuştu. Pelias daha fazla kurcalamadan bu durumu kehanetin boşa çıktığına verdi.
İason
Aslında boşa çıkan Peliasın cinayet planıydı. Aeson olacakları tahmin ederek bebeği sadık bir kölesiyle yörenin ünlü Pelion Dağına kaçırmış ve onu orada yaşayan eski bir dostunun gözetimine teslim etmişti. Bu dost soylu kahramanların eğitmeni, tanrısal varlık bilge kentauros (at-adam) Kheiron idi. Aesonun kölesi olanları anlatıp bebeği teslim ederken çocuğun adının Diomedes olduğunu söylemişti ama Kheiron ona İason adını verdi, onu dağdaki barınağına götürdü; keçi sütüyle, balla ve meyveyle besleyerek büyüttü. Ok, mızrak ve kılıç kullanmayı, ata binmeyi öğretti; bilgelik sırlarını paylaştı. İason ergenliğe eriştiğinde geçmişini anlatıp geleceğini yönlendirecek bilgiler eşliğinde Iolkosa yolcu etti onu.
İason kent yolunda suları kabarmış bir ırmakla karşılaştı. Hızla akan azgın suyu geçmeğe çalışan insanlar arasında yardım bekleyen yaşlı bir kadını sırtına alıp suya girdi. Bu yaşlı kadın bebekliğinden bu yana İasonu kollayan tanrıça Heradan başkası değildi. İason karşı kıyıya ayak bastığında sağ ayağının çıplak olduğunu fark etti; sandaletlerinden biri suya kapılıp gitmişti.
İason Peliasın karşısında
Kente girdiğinde bir hareketlilik gören İason, kral Peliasın Poseidon onuruna bir sunu töreni düzenlediğini öğrenince hemen sunağa yöneldi. Pelias gencin ayaklarından birinin çıplak olduğunu görünce yıllardır unutmaya çalıştığı kehaneti anımsadı. Delikanlıyı yanına çağırdı ve kim olduğunu sordu. İason hiç çekinmeden kimliğini açık ettiği gibi babasından çaldığı tahtı geri almaya geldiğini söyledi. Bunun üzerine Pelias Biliciler sana günün birinde yurttaşlarından biri seni öldürecek deseydi ne yapardın? diye sordu ona. İason hiç düşünmeden dilinin ucuna gelenleri söyleyiverdi: Onu Kolkhise gönderip altın tüylü koçun postunu getirmesini isterdim. Bunları ona söyleten Heraydı aslında. Çünkü Heranın Peliasla görülecek bir hesabı vardı.
Pelias İasonun yanıtını kendi çıkarına kullanmayı, uzun ve tehlikeli bir yolculuktan sağ dönmeyeceğinden emin olduğu delikanlıyı böylece ortadan kaldırabileceğini düşündü. İasonun önerdiği dileği yine kendisine yöneltti. İkna edici tavır ve sözlerle yaptı bunu. Altın tüylü koçun ve onunla birlikte Kolhis diyarına giden Phriksosun ruhunun yıllardır düşlerine girdiğini, koçun postu buraya, yani ait olduğu yere getirilmediği sürece ülkenin huzur bulmayacağını, İasonun postu getirmesi halinde tahtı seve seve ona bırakacağını, zaten kendisinin yaşlandığını söyledi. Gençliğinin verdiği serüven tutkusuna kapılan İason bu görevi kabul etti. Böylece antik dünyanın Argonautika diye anılan, zamanın önde gelen yiğitlerin katıldığı, yarattıkları destanın adı bindikleri 50 kürekli, Argo isimli gemiden gelen Argo Gemicilerinin (Argonautların) yolculuğu için hazırlıklar başladı.
Peliasın ölümü
Argo Gemicilerinin tehlikelerle dolu gidiş ve dönüş yolculuğunu ayrıntılı bir biçimde anlatan Argonautika, Argonun Iolkosa yakın Pagasae limanına varmasıyla son bulur. Karaya ayak basanlar arasında Kolkhis diyarından beri İasona eşlik eden, Yunanların kendilerinden saymayıp barbar diye niteledikleri türden bir kadın vardır: İasonun dönüş yolculuğunda evlendiği, Kolkhis kralı Aietesin kızı büyücü Medea. İasonun Medea ile birlikte baba ocağına ayak basmasından sonra yaşadıkları, başka yazar ve ozanların birbirinden farklı öykülerinden ve en son olarak Euripidesin Medea isimli oyunundan öğrenilir.
İason anne ve babasının kral Pelias tarafından öldürüldüğünü (veya intihara zorlandıklarını) öğrenince öfke ve öç duyguları içinde hemen saraya saldırmak istedi. Argonotlardan biri ve Peliasın oğlu olan Akastos buna karşı çıktı. Akastos babasının onayını almaksızın serüven tutkusuyla sefere katılmıştı. Babasına saldıranların arasında olamazdı. Diğerleri de kralın askerleri karşısında kendi güçlerinin zayıf olduğunu ileri sürerek çatışmadan çekindiler. Bu arada Medea öne çıktı ve Peliası cezalandırma işini üstlendi. Kurnaz bir planla şehir kapılarına vardığında Medea kendini yaşlı bir Artemis rahibesi görünümüne büründürdü. Ona eşlik eden, yolculuk sırasında Phaiak Adasında yanına verilen köle kızlar tahtadan, içi oyuk bir Artemis heykeli taşıyorlardı. Hep birlikte Tanrıçayı öven ezgiler söyleyerek ilerleyen bu gösterişli kadın grubunu nöbetçiler durdurmaya cesaret edemediler. Merak içinde kalan Pelias dört kızıyla birlikte grubu karşılayıp Artemis benden ne istiyor? diye sorunca Medea Seni terkeden oğlun Akastos Libya kıyılarında bir deniz kazasında öldü dedi. Artemis sana acıdı ve hayırsız Akastos yerine tahtına yeni bir erkek çocuk getiresin diye seni gençleştirmek istedi; onun için buradayım. Peliasın inanmaz tavrını görünce Medea kendine özgü bir oyunla birden yaşlı görünümünden çıkıp önceki genç ve çekici haline döndü. İşte böyle diye haykırdı; Artemisin gücünü gör. Göz boyacılığını pekiştirmek için bir hamle daha yaptı. İnanmıyorsan yaşlı bir koç ile bir kazan getirsinler, koçu kuzu yapayım. Getirilen koçu parçalara ayırıp kaynayan kazana attı; gizemli tavırlarla Kolhis dilinde dualar mırıldanıp birtakım otlarla kazanı karıştırırken bir kuzu fırladı ortaya. Bu kuzu tahta Artemis heykelindeki oyuğa gizlediği ve işareti üzerine yanındaki kızların salıverdiği kuzuydu. Pelias inanmış ve gençlik özlemiyle kendinden geçmişti. Kendini Medeanın ellerine bıraktığında sonu yaşlı koçunki gibi oldu. Fakat Peliasın bedenini parçalayan Medea olmadı. Medea gizemli tavırları, baskın kişiliği ve çoğu anlaşılmayan büyücülük sözleriyle Peliasın kızlarını etkileyerek bu işi onlara yaptırdı.
Peliasın ölümünden sonra oğlu Akastos kral oldu. Iolkosdan sürülen İason ile Medea Korinthe gittiler, orada kral Kreonun konuğu olarak yaşamaya başladılar.