Hasan Tahsin Ayni

Hasan Tahsin Ayni ya da Aynizade Hasan Tahsin (1876 11 Mayıs 1962), Osmanlı İmparatorluğunun son dönemi ve Türkiye Cumhuriyetinin ilk yıllarında önemli görevler üstlenmiş bürokrat, iktisatçı, akademisyen.
Hayatı
1876 yılında o dönemde Manastır vilayetine bağlı olan Serfiçe kasabasında, kasabanın ileri gelenlerinden tüccar komisyoncusu Mehmed Necib Ayni Efendi ile Refika Hanımın oğulları olarak dünyaya gelmiştir.
Doğumundan kısa bir süre sonra ailesinin Selanike, daha sonra da İstanbula göç etmesi nedeniyle ilköğrenimine İstanbulda sıbyan mektebinde başlamış, daha sonra dönemin ilk özel okulu olarak kabul edilen Şemsül-Maarif Mektebine devam etmiştir. Bu okuldan 12 Temmuz 1889 tarihinde aliyyül-ala derecesiyle mezun olmasının ardından Vefa İdadi-i Mülki-i Şahaneye başlamıştır. Buradan 9 Kasım 1892 tarihinde ala derecesiyle mezun olmasının akabinde ise Mekteb-i Mülkiye-i Şahaneye devam etmiş ve 5 Ağustos 1896 tarihinde aliyyül-ala derecesi ve birincilikle bu okuldan da mezun olmuştur.
Lise yıllarında Fransızcasını geliştirmek için mektep hocalarından Mösyö De Varzın Mekteb-i Tıbbiye-i Askeriyedeki derslerine katılmış ve bu sayede Fransızcasını ilerletmiştir.
26 Eylül 1896 tarihinde Maarif Nezareti Muhasebe Kalemine memur olarak tayin edilmiştir. Bu memuriyetini devam ettirirken Üsküdar İdadisi, Mekteb-i Mülkiye-i Şahane bünyesinde oluşturulan Aşiret Mektebi, Numune-i Terakki Mektebi, Dersaadet İdadisi, Eğrikapı Merkez Rüştiyesi ve Vefa Lisesinde ilm-i servet, tarih-i umumi, riyaziye, mevalid gibi muhtelif dersler vermiştir.
14 Mayıs 1900 tarihinde Maarif Nezareti Mektubi Kalemi hulefalığına, 8 Mayıs 1906 tarihinde ise aynı kalemde mümeyyizliğe tayin edilmiştir. Bu memuriyet devresinde ise Numune-i Terakki Mektebi ve Mercan İdadisindeki derslerini sürdürmüştür.
4 Nisan 1908 tarihinde henüz kurulmuş olan Kabataş İdadisinin kurucu müdürlüğüne getirilmiştir. 21 Nisan 1908 tarihinde Vefa ve Mercan İdadilerindeki muallimlik görevleri sona ermiş, Kabataş İdadisinin edebiyat ve ilm-i servet dersleri muallimliğine tayin edilmiştir.
25 Ağustos 1908 tarihinde Ticaret Mektebinin müdürlüğüne getirilmiş, 20 Kasım 1908 tarihinde aynı mektebin ilm-i servet dersi muallimliği kendisine tevcih edilmiş, Kabataş İdadisindeki görevleri sonlanmıştır. Aynı kurumda usul-i maliye dersi muallimliği de kendisine tevcih edilmiştir.
16 Eylül 1909 tarihinde günümüzde Sayıştay olarak bilinen Divan-ı Muhasebatta azalığa tayin edilmiş; 19 Eylülde Mekteb-i Mülkiye ve 12 Ekimde ise Mekteb-i Hukukta ilm-i iktisad dersi muallimliğine getirilmiştir. Yine bu dönemde Hamidiye Ticaret Mekteb-i Alisinde -günümüzde Marmara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi- müdürlük yapmıştır.
11 Eylül 1909 24 Ekim 1909 tarihleri arasında vekaleten Divan-ı Muhasebat Müddeiumumiliği (Sayıştay savcısı) görevini ifa etmiştir. 1910 Eylülünde Belediye İstikraz Tahvillerini Osmanlı Hükumeti adına kontrol etmekle görevlendirilerek Londraya gönderilmiştir. Temmuz 1911 tarihinde ise Divan-ı Muhasebat ihtisası için Fuat Bey ve mümeyyizlerden Petri Efendi ile birlikte Viyana, Berlin, Brüksel, Roma ve Parise gitmiş ve Ağustos ayında İstanbula dönmüştür.
15 Eylül 1913te Maliye Nezareti bünyesinde bulunan Islahat-ı Maliye Komisyonu azalığına getirilmiş, 20 Eylül 1913te ise vekaleten Maliye Nezareti müsteşarlığına getirilmiştir.
7 Ağustos 1914 tarihinde Medresetül-Kuzat iktisat dersi muallimliğine getirilmiş, Nisan 1915 tarihinde Maliye Nezareti Müsteşarlığına atanmış, Ekim 1916da ise Ali İktisad Meclisi azalığına getirilmiştir.
Aralık 1918 tarihinde Sulh Hazırlığı Komisyonu azalığına ve Şubat 1919da tekrar Islahat-ı Maliye Komisyonu azalığına getirilmiştir.
Emekliye ayrıldığı yıl olan 1920de Darülfünun Hukuk Fakültesinin reisliğine gelmiş, istifa ettiği 1927 yılına kadar bu görevi aralıksız bir şekilde sürdürmüştür. Darülfünun Hukuk Fakültesindeki dekanlık ve öğretim üyeliği görevi esnasında kısa bir süre Galatasaray Lisesinde de müdürlük yapmıştır.
1933 yılındaki Üniversite Reformu ile birlikte kurulan İstanbul Üniversitesinde kendisine görev verilmemiştir.
1938 yılında kendi isteğiyle emekliliğe ayrılmış ve gündelik hayatına mali müşavirlik ve avukatlık yaparak devam etmiştir. Emekliliğinden sonra da İstanbul Yüksek İktisat ve Ticaret Mektebi ile Mülkiyedeki Maliye dersi profesörlüğünü bırakmamıştır.
10 Aralık 1897 tarihinde dördüncü rütbeden Mecidi nişanı, 14 Haziran 1901 tarihinde dördüncü rütbeden Nişan-ı Ali, 15 Nisan 1902 tarihinde rütbe-i saniye sınıf-ı sani, 12 Mart 1914 tarihinde ikinci rütbeden Nişan-ı Osmani tevcih buyurulmuştur.
Fransızca, Arapça ve Farsça bilen Hasan Tahsin Ayni, 11 Mayıs 1962 tarihinde vefat etmiştir. Cenazesi 13 Mayıs 1962 tarihinde Merkezefendi Mezarlığı'ndaki aile kabristanına defnedilmiştir.