Polonya sosyolojisi

Polonya sosyolojisi, Avrupa sosyolojisine benzer bir şekilde 19. yüzyılın ortalarından itibaren gelişme göstermektedir. Hem Polonya'nın parçalanması ve gelen I. Dünya Savaşı'nın etkisiyle bağımsızlığını kazanamayan Polonya'da yine de sosyoloji alanında bilimsel eserler yayınlandı.
İki savaş arası dönem de yükselişe geçen İkinci Polonya Cumhuriyeti'nde sosyolog olarak Florian Znaniecki öne çıktı. Znaniecki'nin çalışmaları ile ünlenen Polonya sosyolojisi, Marksizim akımından etkilenmiştir.
Canlı bir sosyal bilim dalına dönüşen Polonya soyolojisi, Jan Stanislaw Bystroń tarafından dikkate alınması gerektiği ve farklı bir alanı olduğu öne sürüldü.
Tarih
Polonya sosyolojisinin tarihi ve teorisi, Polonya'da özel bir çalışma alanı bulmaktadır. Akademik olarak incelenen bu disiplinin eserleri genellikle Lehçe olarak yayınlanmaktadır.
Polonya sosyolojisine dair eserler bırakan ve çalışmalar gerçekleştiren tüm sosyologlar 2001 yılında bir listede yayınlandı. Parçalanmış ve bağımsızlığını geç kazanmış Polonya devleti tarihinde 213 sosyolog bulunmaktadır.
Erken dönem
Erken dönem Polonya sosyolojisi üç sosyolog etrafında şekillenmiştir. Auguste Comte, Karl Marx ve Emile Durkheim'dan etkilenen Polonya sosyolojisi daha sonra kayda değer çalışma ve sosyologları, sosyoloji tarihine kazandırmıştır.
Polonya sosyolojisi, Polonya'nın parçalanması döneminde gelişimini sürdürdü ve araştırma konusu haline gelen bir bilim dalına dönüştü. Florian Znaniecki ilk Polonya sosyoloji kürsüsünü 1920 yılında Poznan Üniversitesi'nde kurdu. Daha sonra 1923 ve 1930 yıllarında, Varşova, Krakow içerisinde Polonya sosyolojisine dair kürsüler de kuruldu.
Polonya sosyolojisinin gelişmesini sağlayan ve eserler ortaya koyan bazı sosyologlar ise şöyledir.
Ludwig Gumplowicz,
Leon Petrażycki,
Edward Abramowski,
Kazimierz Kelles-Krauz,
Ludwik Krzywicki,
Jan Stanislaw Bystroń,
Stefan Czarnowski,
Bronislaw Malinowski,
Florian Znaniecki.
Dünya Savaşı ve Komünist Polonya
Gerçekleşen Dünya Savaşı, Polonya sosyolojisi çalışmalarını etkiledi. Hem Nazi Almanyası hem de SSCB'nin aralıklı olarak Polonya'yı işgal etmesi, akademik çalışma alanlarına engeller getirdi. Özellikle Komünist Polonya'nın ilk yıllarında sosyoloji "burjuvanın sahte bilimi" olarak görülmekteydi.
1956 yılına gelindiğinde ise Polonya Sosyoloji Derneği'nin kurulması ile birlikte çalışma alanı biraz daha rahatladı. Ancak yönetimi eleştiremeyen sosyologlar, örgütler üzerinde araştırmalar yaparak, hükumeti zayıflatacak açık fikirlere karşı sansürlendi.
Kavramlar ve trendler
Savaş ve savaş sonrası
Savaşın dindiği zamanlarda, Polonya sosyolojisi mantıksal pozitivizm düşüncesinden etkilenerek, alanına yeni bir bakış açısı kazandırdı. Komünist dönemde kaçınılmaz yaklaşım olan Marksist yaklaşıma ek olarak da Znaniecki'n ortaya attığı hümanistik sosyolojiden de ilham aldı.
1990'lar ve sonrası
Marksist düşüncenin yerini hiçbir teori alamamasına rağmen, Polonyalı sosyologlar teorik olarak liberalizm yanlısı tutum sergilemektedir. Hem nitel hem nicel araştırma yolları da Polonya sosyolojisi içinde önemli yere sahiptir. 2000'li yıllardan itibaren nitel araştırma Polonya için popülerliğini artırdı ve sosyologların ortak bir dergi yayınlamasına neden oldu.
1990 yılından beri Polonyalı sosyologların ortak temaları şunlardır:
Özelleştirme, yeni sosyal sınıfın oluşması, yoksulluk, Polonya ekonomisi, kapitalizmin gelişimi.
Polonya siyasi hayatındaki değişimler,
Cinsiyet araştırması,
Dindarlık,
Etnik gruplar.
Dergiler