Selim Nüzhet Gerçek

Selim Nüzhet Gerçek (1891-1945), Türkiye bibliyografyasının kurucusu, yazar, gazeteci, çevirmen, tiyatro araştırmacısı ve matbaacı.
Türkiyede gazetecilik, matbaacılık ve kitap basımının tarihine ve geleneksel Türk tiyatrosuna dair ciddi araştırmalar yapan ilk kişidir. Basma Yazı ve Resimleri Derleme Müdürlüğündeki çalışmaları ile tanınır.
Hayatı
1891'de, Mahmud Celaleddin Bey ile Emine Neyyir Hanımın oğullarından ikincisi olarak İstanbulda, Rumelihisarında doğdu. Babası Mahmud Celaleddin Bey, II. Abdülhamid devrinde Hazine-i Evrak, İnsaniyet ve Ceride adlı dergileri yayımlamış bir aydındır. Annesi Emine Neyyir Hanım, Tepedelenli Ali Paşanın torunudur. Selim Nüzhet'in ağabeyi ise, Cumhuriyet dönemi romancısı Abdülhak Şinasi Hisar'dır.
Önce Rumelihisarındaki Gaziosmanpaşa İbtidai Mektebinde, ardından Galatasaray Mekteb-i Sultanisinde eğitim aldı; 1910 yılında Sultani'nin Türkçe bölümünden mezun oldu. Yüksek tahsilini İsviçrede, Cenevre Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde yaptı.
İsviçre'deki öğrenimini 1914'te tamamladı ancak I. Dünya Savaşının başlaması üzerine, savaş koşulları nedeniyle 1921e kadar Türkiye'ye dönemedi. Bu süre içinde Fransa, İngiltere ve İtalyadan sınır dışı edilerek İsviçre'ye gelen Cenevre, Lozan ve Neuchatel kentlerindeki Türkler ile ilgilendi, aynı zamanda edebiyat ve tiyatro çevrelerine girdi.
Türkiye'ye döndükten sonra Yarın mecmuası (1921-1922) ve İleri gazetesinde (1922) yazılar yazmaya başladı. Kısa bir süre Darülbedayide tarihi oyunları sahneye koydu (1923). Cumhuriyetin ilanından sonra gazetecilikten ayrıldı ve öğretmenliğe başladı. Robert Collegede on yıl Türkçe ve tarih öğretmenliği yaptı.
Bu yıllarda öğretmenlik dışında tiyatro sanatı, matbaacılık, Türk el sanatları üzerine araştırmalar da yaptı ve çalışmalarını çeşitli yayın organlarında yayımladı. Örneğin 1928 yılında, Türk matbaacılığının 200. yıldönümü dolayısıyla, Tanzimat'a değin Türkiye'de açılan basımevleri üzerine bir sergi düzenledi ve Türk Matbaacılığı 200. Sene-i Devriyesi Münasebetiyle adlı kitabı yayınladı. 1938'de genişletilmiş ikinci baskısı yayınlanan bu kitap, Türkiyede matbaacılığın tarihine ilişkin ilk eserdir. 1931'de, Takvim-i Vekayinin çıkarılışının 100. yılı vesilesiyle, kişisel koleksiyonundan oluşan bir sergiyi Galatasaray Lisesi'nde açıp ilk 50 yıla ait gazetelerin tümü ile, ikinci 50 yıla ait gazetelerin bir kısmını sergiledi ve Türk Gazeteciliği 1831-1931 adlı bir kitap yayınladı.
Galatasaray Lisesindeki öğrencilik yıllarından itibaren geleneksel tiyatro ile ilgilenmiş, 1930'lardan itibaren bu çalışmalarını yayılamıştır. Geleneksel Türk tiyatrosunu tanıtan Türk Temaşası (1930) isimli eseri bu alandaki ilk çalışmalardandır.
1933te, Maarif Vekaleti tarafından Cumhuriyetin onuncu yıldönümü için Ankarada açılması planlanan Neşriyat Sergisi'ni düzenlemekle görevlendirildi. Ankara Lisesi'nde açılan bu sergide son beş yılda yeni Türk alfabesi ile basılan kitaplar sergilendi. Selim Nüzhat Bey, sergilenen eserlerin bibliyografyasını hazırlamak işiyle de görevlendirildi. Türkiye bibliyografyası, Türk harflerinin kabulünden Cumhuriyetin onuncu yılına kadar, 1928-1933 adlı eseri meydana getirdi ve Milli Eğitim Bakanlığı bu eseri İstanbul Devlet Matbaasında bastı.
1934te Basma Yazı ve Resimleri Derleme Müdürlüğüne atandı ve uzun yıllar bu kurumda yöneticilik yaptı. Türkiyede yayımlanan kitap, nota, süreli yayın, harita gibi basılı ürünlerin düzenli bir biçimde derlenmesi için "Basma Yazı ve Resimleri Derleme Kanunu"nun çıkarılmasına öncülük etti.
Soyadı Kanunu çıktığında, ağabeyinin soyadı olan Hisar soyadını almak yerine, İstanbulda ilk itfaiye teşkilatını kuran Gerçek Davud Ağaya sempati duyduğundan ve onun yaptığı gibi memlekette herhangi bir işin Gerçek Davud'u (ilk kurucusu) olmak idealini taşıdığından, "Gerçek" soyadını aldı.
Derleme Müdürlüğü görevini sürdürmekteyken, kendisine İstanbul Belediyesi Şehir Müze ve Kitaplığını düzenleme ve yönetme görevi de verildi. Bu görev kapsamında, Atatürk'ten anılar taşıyan eşyaların depolandığı, Halaskargazi Caddesi'ndeki Atatürk Evi'ni İstanbul Şehri Atatürk Müzesi'ne dönüştürerek ziyarete açtı.
Selim Nüzhetin yazıları şu gazete ve dergilerde çıkmıştır: Milliyet (1932), Yeni Türk Mecmuası (1932), Cumhuriyet (1937-1938), Yedigün (1940-1942), Yücel (1941), Perde ve Sahne (1941-1942), Akşam (1941-1945), Tarihten Sesler (1943), Tasvir-i Efkar (1943), İstanbul (1943), Ulus (1944).
12 Aralık 1945te Abdullah Cevdetin Cağaloğlundaki İçtihad Evinde beyin kanaması geçirdi. Kaldırıldığı Yerebatan Sağlık Yurdunda öldü. Cenazesi Topkapı semtindekiMerkezefendi Kabristanına defnedildi. İstanbul Belediyesince yaptırılan mezartaşında şu yazar:
"Bütün ömrünü ve irfanını Türk medeniyetinin tarihine ve onun muhtelif sayfalarını eserlerinde tespite vakfetmiş olan Selim Nüzhet Gerçek burada mefhundur. Ruhuna el fatiha. 1891-1945"
Başlıca eserleri
Türk Matbaacılığı (1928): Avrupa'da ve Türkiye'de matbasnın kuruluşu ve Türkiye'de marbaanın kuruluşu öncesinde yayınlanan kitaplar hakkında bilgilerin derlendiği bu kitap, ilk yayınlandığında yazarlar tarafındab çok ilgi görmüş ve Arapça'ya da çevrilmiştir Halen bir başvuru kitabı özelliğini sürdürür.
Türk Temaşası (1930)
Türk Gazeteciliği (1931): Konuya ilişkin metinleri ve bazı belge ve gazete örneklerinin tıpkıbssımlarını içerir.
Salıncak Safası (1931). Bir karagöz oyunudur. Doğubilimci Hellmut Ritterin özel koleksiyonundaki aynı adı taşıyan bir karagöz metni ile, dönemin üç hayalcisine ait metinleri karşılaştırarak meydaba getirilmiştir.
Gülme Komşuna (1931). Bir orta oyunu metnidir. Musikişinas oluşu ile ünlü Rauf Yekta Bey ile birlikte yayımlamıştır.
Almanak 1933 (1933): Türk basınının o günkü durumu anlatılır ve 1831-1928 yıllarında Türkiyede yayımlanan gazete ve dergiler listelenir.
Türklerde Tiyatro (1933): Bir yazar grubunun Türk Tarihinin Anahatları adıyla hazırlanması düşünülen bir kitabın Selim Nüzhet tarafından yazılan küçük bir kısmıdır.
Türk Taşbasmacılığı (1939): Taşbaskı yönteminin ortaya çıkışı ve Türkiyeye girişi incelenir, bu yöntemle basılan ilk kitaplardan örnekler verilir. Alanında yayınlanannda ilk ve tek eser olma özelliğini hala sürdürmektedir.
Türk Temaşası: Meddah Karagöz, Orta oyunu (1942): Yazarın kendi dönemindeki meddah, karagöz ve orta oyunu oyuncuları ve oyunları tanıtılır. Halen bir başvuru kitabı olarak kullanıl maktadır.
Tiyatro Tarihi (1944): Yunan ve Latin tiyatrosuna ilişkin bir eserdir.
Tiyatro Bilgisi (1944): Yazarın Akşam gazetesinde 1942'de yayımladığı tiyatro yazılarının bir kısmını içerir.
Çifte Nikah (1944): Fransızcadan çevirdiği bir tiyatro eseridir.