Cüneyd el-Mürrî

Cüneyd el-Mürri ( ö. 734) Emeviler devri vali ve komutanı.
Sind valiliği
Kays kabilesinin Mürre kolunun reislerinden olup Emevi Halifesi II. Yezid () devrinde Irak genel valisi Ömer bin Hübeyre tarafından 723'de Sind ve Mültan valiliğine tayin edildi. Hişam bin Abdülmelik () halife olunca Irak genel valiliğine getirilen Halid bin Abdullah el-Kasri zamanında da Cüneydin valiliği devam etti. Halife Ömer bin Abdülaziz () fethedilen bölgelerin hükümdarlarına İslamiyeti kabul etmeleri halinde ülkelerinin başında kalabileceklerini bildirmişti. Bölgenin hükümdarlarından Cuşebe (Cüyşebe) bin Zahir müslüman olmuş ve hükümdarlığı tasdik edilmişti. Cüneyd, İndus Nehri kıyısına vardığı zaman Cuşebe kendisinin müslüman olduğunu bildirerek onun nehri geçmesine engel odu. Bunun üzerine Cüneyd, Cuşebe ile anlaştı. Fakat Cuşebe daha sonra İslam dininden çıkınca Cüneyd onun üzerine yürüdü ve yapılan savaşta kendisini öldürdü. İkinci rivayette ise Cüneydin Cuşebeyi yapmadığı bir şeyle itham etmesi üzerine aralarında savaş çıktığı ve Cuşebenin esir alınarak öldürüldüğü ifade edilmektedir. Cüneydin bu sert tutumu karşısında Cuşebenin kardeşi (veya oğlu) Sasa, Iraka gidip uğradıkları haksızlıkları anlatmak istediyse de Cüneyd çeşitli hilelerle onu da ele geçirerek idam ettirdi.
Cüneyd el-Mürri 728//29'a kadar devam eden valiliği sırasında bazı akınlarda bulundu. Önce Kirec üzerine yürüyerek bu şehri ele geçirdi. Daha sonra Mermez, Mendel ve Dehnec şehirlerini fethederek buralara vergi memurları tayin etti. Bu başarılarından sonra bir kısım askeri birlikler güneyde Gucerata, diğer bir birlik ise Orta Hindistandaki Malva platosuna kadar ilerlemiştir.
Halife Ömer bin Abdülazizin Mevaliye karşı adil tutumu onun ölümüyle terkedilince Maveraünnehirde birbiri arkasından isyanlar çıkmaya başladı. Horasan Valisi Eşres bin Abdullah es-Sülemi, Türkeş hakanının da asileri desteklemesi üzerine çok zor durumda kaldı. Hatta hakan karşısında birkaç defa yenilgiye uğradı. Bunun üzerine Halife Hişam bin Abdülmelik, Sind valiliğinden ayrılmış olan Cüneydi Eşrese yardıma gönderdi. Beraberinde 500 Suriyeli süvari ile Horasana giden Cüneyd, Buhara önlerinde hakan ile mücadele eden Eşresin yardımına koştu. 719'da takviye kuvvetlerinin gelmesi üzerine hakan geri çekilmek zorunda kaldı ve Buhara Türk tehdidinden kurtarılmış oldu.
Horasan valiliği
Başarısızlıkları sebebiyle Eşres, Horasan valiliğinden alınarak onun yerine Cüneyd tayin edildi. 729/730'da Beykend yakınlarında Türkler ile karşılaşan Cüneyd onları yenerek ilk başarısını kazanmış, hatta Taberiye göre Türk hakanının kardeşinin oğlunu, Belazüriye göre ise hakanın oğlunu esir almıştır. Yeni vali 730'da her tarafta görülen isyanları bastırmakla geçirdi. Aynı yıl içinde Semerkant Türkeş hakanı tarafından kuşatılmıştı. Buradaki garnizon kumandanı Sevre bin Hür çok kötü durumda olduğu için Cüneydden yardım istedi. Kuvvetlerinin büyük bir kısmını çeşitli yerlerde çıkan isyanları bastırmaya gönderdiği için valinin yanında yeterli sayıda asker yoktu. Cüneyd kumandanlarının uyarılarına rağmen Sevreye yardım için hareket ederek Kiş üzerinden Semerkanta yöneldi. Yolda, su kuyularının tahrip edilmesi sebebiyle çok sıkıntı çekti. Semerkanta yaklaştığı sırada Tahtakaraça Geçidi'nde (Günümüzde Özbekistan) ansızın hakanın hücumuna uğradı. Yardım isteme sırası bu defa Cüneyde gelmişti. Sevre, Semerkantta çok az bir kuvvet bırakarak Cüneydin yardımına koştu. Türkler savaş alanındaki çalılıkları ateşlemek suretiyle Sevrenin birliklerinin büyük bir kısmını yok ettiler. Türklerin Sevre ile mücadelesinden istifade eden Cüneyd, Semerkanta girmeye muvaffak oldu. Bu muharebede Nasr bin Seyyar ve mevalinin gayretleri Arap ordusunu perişan olmaktan kurtarmıştı. Semerkantın yeniden kaşatılmasından bir başarı kazanılamayacağını anlayan Türkler bu defa Buhara üzerine yürüyerek orada bulunan Katan bin Kuteybeyi kuşatma altına aldılar. Bunun üzerine Cüneyd, Semerkanttan ayrılıp Buharanın yardımına koştu. Kasım 731'de Buharaya varan Cüneyd hakanı çekilmeye mecbur etti.
Cüneyd, Sind ve Horasan valiliği sırasında Çin ile askeri ve siyasi münasebetlere girişti. Hindistanda bulunduğu devrede Oğuzların ülkesine kuvvet göndererek bir şehir ve kaleyi fethetti. Horasan valiliğinin son yılında da 733'de Çine bir elçi heyeti gönderdi. Heyet başkanının Mo-se-lan Tarkan adında bir Türk olduğu ifade edilmektedir. Bu elçi heyetinin ne maksatla Çine gönderildiği ve nasıl bir sonuç aldığı hakkında kaynaklarda herhangi bir bilgi bulunmamaktadır.
Cüneyd, Yezid bin Mühellebin kızı Fazıla ile evlenince 734 yılı başlarında Horasan valiliğinden azledildi ve kısa bir süre sonra da Mervde vefat etti. Emeviler devrinin büyük kumandanlarından biri olan Cüneydin Türkeş Kağanlığının kuvvetlendiği bir dönemde Maveraünnehirde İslam hakimiyetini devam ettirmesi onun idari ve askeri kabiliyetini göstermektedir.