Ahîzâde Abdülhalîm Efendi

Ahizade Abdülhalim Efendi, veya Divan edebiyatındaki mahlasıyla Halimi (1555 - 12 Haziran 1604), 16. yüzyılda yaşamış İstanbul'lu bir Osmanlı alimi. 1569 ve 1599 yıllarında kazaskerliği ve 1601'de Rumeli kazaskerliğinin yanı sıra Bursa, Edirne ve İstanbul kadısı; bir şair, hattat, müderris, tercüman, ve yeni lale türleri üretmiş bitki ıslahçısısıydı.
Hayatı
Miladi 1555 yılında (Hicri 963 senesinin başında) İstanbul'da doğdu.
Yetişme çağında devrinin en ünlü hocalarından özel dersler almıştır. Gençliğinde babasının mutasarrıf bulunması sebebiyle yaşadığı Edirne kazasında; Taşlık medresesinde Kara Çelebizade Hüsameddin Efendi, Üç Şerefeli medresesinde Arapzade Abdurrauf Efendi, Sultan Bayezid medresesinde Hacegizade ve Sultan Selim medresesinde ise Salih Monla Efendi'nin gözde öğrencilerinden olmuştur.
İstanbul'a döndükten sonra Mevlana Fuzaylül-Cemali'nin hizmetinde bulunmuş, Şeyhülislam Ebuusuud Efendinin talebesi olmuştur. Yüksek medrese tahsilini dereceyle tamamlamasının ardından mülazemetini (icazet belgesi, diploma) Şeyhülislam Ebuusuud Efendiden almıştır.
Medrese eğitiminin yanı sıra, Hattat Şükrullah Halife'nin oğlu Hattat Pir Mehmed Dede'den Şeyh Hamdullah'ın Aklam-ı Sitte üslubunu ve özellikle de hüsn-i hattın Sülüs ve Nesih türlerini öğrenmiştir. Abdülhalim Efendi, kendi devrinin seçkin bir hattatı kabul edilmiştir.
Mezuniyetinin akabinde sırasıyla Yeni İbrahim Paşa (1574-76), Kasım Paşa (1579), Yeni Ali Paşa (1580), Şah Sultan (1582), Haseki Sultan (1583-84), Sahn-ı Seman (1585-88), Şehzade (1588-90) ve Valide-i Atik (1590-92) medreselerinde müderrislik yapmıştır.
Müderrisliğin ardından ise kadılığa yükselmiş, 1591'de Bursa ve 1592'de Edirne mollası olduktan sonra 15 Mart 1596'da İstanbul'a kadı olmuştur.
Temmuz 1597 ila Eylül 1598 ve Ekim 1599 ila Mart 1601 dönemlerinde Anadolu kazaskerliği yapması vesilesiyle Divan-ı Hümayun azası olmuş, Ağustos 1601'de protokol ve rütbe olarak daha da yükselmiş ve Mayıs 1603'te azledilene kadar Rumeli kazaskerliğinde bulunmuştur.
Çiçek yetiştirmeye çok meraklı bir bitki ıslahçısısıydı, tohum üzerinde melezleme yaparak yeni lale türleri meydana getirdiği bilinir. İcat ettiği tescil edilmiş laleler ve tarifleri şöyledir:
Hadenginaz (mor fitilli, sisli).
Dilrüba (mor fitilli, koyu kahverengimsi sarı).
Rif'atigülşen (mor fitilli, mora yakın koyu leylak renkli).
Suzenisim (mor fitilli, sisli beyaz).
Feyzihalim (sarı fitilli, elmas tonlarında mavi renkli).
Mayeinaz (sarı fitilli, açık gülpembe).
Memduh (mor fitilli, eflatuna çalan açık kızıl renkli).
Mayeiikbal (mor fitilli, mora çalan koyu kırmızı renkli).
Kazaskerliği sırasında hakkaniyet ve adaletiyle nam salmış, Katip Çelebi tarafından sohbetinin zenginliği övülmüştür.
14 Haziran 1604 tarihinde, Miladi yıllara göre 48 ve Hicri yıllara göre 50 yaşındayken, İstanbulda şir-i pençeden (karbonkül) hayatını kaybetmiştir.
Başlıca Eserleri
Yazılı eserleri arasında şunlar vardır:
Taʿliḳa ʿalel-Hidaye ve bazı şüruḥiha
Terceme-i Şevahidün-nübüvve: Molla Caminin Muhammedin nebilik delillerini anlattığı eserinin tercümesi.
Muḫtaarüd-Dürer vel-Ġurer
Haşiye-i el-Eşbah ven-neẓaʾir
Haşiye-i Camiʿul-fuuleyn
Haşiye-i ed-Dürer vel-Ġurer ve Şerḥul-Miftaḥ
Divanı
Risaleleri
Ailesi
Kazasker Ahizade Mehmed Efendinin büyük oğlu; müderris ve şair Ahizade Hasan Efendi (1559 - 1589) ile idam edilen ilk Osmanlı şeyhülislamı Ahizade Hüseyin Efendi'nin ağabeyidir. Annesi vasıtasıyla büyükbabası ise ünlü şeyhülislam Sadullah Sa'di Çelebi'dir.
Baba tarafından II. Bayezid ve oğlu Şehzade Ahmedin öğretmeni Muallim-i Sultani Hatib Kıvameddin Kasım Efendi'nin (ö. Temmuz 1489) soyundan, ve onun baba tarafı aracılığıyla da Anadolu Selçuklu sultanı I. Kılıç Arslan ile kayınpederi Çaka Bey'in torunlarındandır.