Millî Kurum Türk Tiyatrosu

Milli Kurum Türk Tiyatrosu (Üsküp Türk Tiyatrosu, Halklar Tiyatrosu, Azınlık Halk Tiyatrosu, Türk Dram Tiyatrosu adarıyla da bilinir), Üsküpte Türkçe oyunlar sergileyen, 1950de kurulmuş profesyonel tiyatro topluluğu.
Osmanlı döneminden gelen tiyatro geçmişi üzerine kurulmuş bir tiyatrodur. 20 Ocak 1950de Türk ve Arnavut tiyatro topluluklarından oluşan Halklar Tiyatrosu bünyesinde kuruldu. Günümüzde Türk Tiyatro topluluğu faaliyetine Milli Kurum Türk Tiyatrosu adıyla özerk bir kurum olarak devam eder.
Arka plan
Osmanlı döneminde Üsküpte Türk tiyatrosu
19. yüzyıl sonunda bir Osmanlı kenti olan Üsküpe gelen seyyar tiyatro topluluklarının sayısının artması üzerine Vardar Nehri kıyısında tiyatro etkinliklerinin yapıldığı yerlerin yakınında bir tiyatro binası inşa edilmiştir. Vali Şakir Paşa döneminde başlayan inşaat Vali Mahmut Şevket Paşa döneminde tamamlandı ve tiyatro çalışmaları 1906da başladı. Tiyatroda başlangıçta çeşitli gezgin gurupların gösterileri, Üsküpteki okulların müsamereleri, koro, film gösterileri gibi etkinlikler düzenlenmekteydi. İstanbuldan gelen Mınakyan ve Seferiyan kumpanyaları burada ilk kez Fransızcadan tercüme edilen oyunları ve Altın İğne adlı piyesi sergilediler.

Tiyatroda sahnelenen ilk yerli oyun, Namık Kemalin Vatan yahut Silistre adlı eseri oldu. Şübban-ı Vatan adlı dernek uzun süredir yasaklı olan bu oyunu, II. Meşrutiyetin ilanından sonra idadi öğrencileri ile sahneledi. Tiyatro o zamandan sonra "Şuban-ı Vatan Şehir Tiyatrosu" olarak adlandırıldı. Bu oyunun gördüğü ilgi üzerine Üsküpe davet edilen Burhanettin Bey aynı yıl Üsküp Türk Tiyatrosunun sahnesinde "Napoleon Bonaparta", "Nasıl Oldu", "Genç Osman" ve "Tarık" adlı oyunları gençlerle birlikte sahneledi. Aynı yıl Şemsettin Saminin "Besa" adlı eseri sahnelendi. Oyunun ana konusu, çağdaş Arnavut milletinin yaşamı idi.
Osmanlı İmparatorluğunun son yıllarında Ferid Bayram, Hasan Şükrü, Hasan Rıza Bey tiyatronun çalışmalarına katkıda bulundu.
Osmanlılardan sonra Üsküpte Türk Tiyatrosu
Osmanlın yönetiminin 1912de ülkeyi terk edişinden sonra yeni gelen Sırp yöneticilerin çalıştırdığı bina 3 Şubat 1914teki yangında tümüyle yok oldu. Artık Yugoslavya Krallığının bir kenti olan Üsküpte Sırp yönetimince 1927 yılında eski tiyatro binası ile aynı yerde ve aynı büyüklükte neoklasik yeni bir tiyatro binası inşa edildi. 1928 yılından itibaren amatör tiyatrocular bu tiyatroda Türkçe tiyatro oyunları sahnelediler. Üsküplü medrese öğrencileri 1928-1931 yıllarında "Adem Bey", "Günahkar", "Kız Bedduası" adlı oyunları sahneledi.
Üsküpte II. Dünya Savaşından sonra kültür-sanat dernekleri kurulmuş ve Türkçe oyunlar sahnelemeye başlamıştır. 1948de kurulan Yeni Yol Kültür Sanat Derneği, ilk olarak Mustafa Karahasanın Hacer oyununu sahneye koydu. Dernek, bu oyunun başarısının ardından 10dan fazla oyunu sahneledi.
Tarihçe
Üsküp Türk Tiyatrosu, Üsküpte Türk ve Arnavut sanatçılar tarafından Türkçe ve Arnavutça temsiller sahnelemek üzere geçmişteki tiyatro faaliyetlerinin temelleri üzerine 20 Ocak 1950de "Azınlıklar Halk Tiyatrosu" adıyla kuruldu; daha sonra "Halklar Tiyatrosu" olarak adlandırıldı. Tiyatro, farklı kaynaklarda "Türk Dramı", "Arnavut Dramı", "Türk ve Arnavut Dramı", "Üsküp Türk-Arnavut Tiyatrosu", "Üsküp Azınlıklar Halk Tiyatrosu" adlarıyla da anılmıştır.
Tiyatronun ilk müdürü ve yönetmeni Abduş Hüseyindir. Topluluk ilk olarak Gogolun "Bir Evlenme" oyununu Arnavutça ve Branislav Nuşiçin "Şüpheli Şahıs" oyununu Şevket Mahmutun çevirisiyle Türkçe olarak sahnelemiştir. Ardından Çehovun "Ayı", "Evlenmek Teklifi "oyunları, Yovan Steriya Popoviçin "Kendini Beğenmiş "adlı oyunları yine Abduş Hüseyinin yönetiminde Türkçe olarak sahnelendi. Tiyatro, sonraki yıllarda da yılda dört oyun sahnelemeyi sürdürdü. Makedon sanatçı Todor Nikolovskinin Türk Tiyatrosunun başlangıç yıllarında emeği geçti. Nikolovski, Mustafa Karahasannın Suzan, Svetozar Çoroviçin yşa, İsak Smokovliyanın Hanka oyunlarını yönetti. Oyuncu kadrosu bakımından sıkıntı yaşayan tiyatroya Todorka Kondova, Krum Stoyanov, Saşa Markuş ve daha sonra Lyubisa Georgievski, Branko Stavrev, Vladimir Milçin, Dimitrie Osmanli, Dimitar Stankovski, Duşko Naumovski, Dimitar Hristov, Naum Panovski gibi Makedon oyuncu ve yönetmenler de destek oldu.
Binası 26 Temmuz 1963 tarihindeki depremde yıkılan tiyatro, bir ara şehrin çeşitli yerlerinde çadırlarda temsiller verdi. Depremden sonra Üsküp'ten göç eden Türk nüfusun artması, gerek tiyatro ekibinin gerekse seyirci kitlesinin azalmasına neden oldu. 1965 yılında Nazım Hikmetin "Enayi Adam" adlı oyunu tiyatronun depremden sonra misafir edildiği İşçi Evi Sahnesinde sahneledi. Bu oyunun başarısından sonra topluluk, hemen her sezon bir Nazım Hikmet oyunu sahnelemeyi sürdürdü. 1968 yılında tiyatro, ilk defa Türkiyeye turneye çıktı; Ankara, İstanbul, Bursa, İzmirde Şüpheli Şahıs ve Nalınlar oyunlarını sahneledi. Deprem öncesinde eski Tiyatro binasının bulunduğu mekanda inşa edilen yeni tiyatro binası, 1974 yılında hizmete girdi.
2006 yılından itibaren Halklar Tiyatrosunun statüsü ve iç yönetimi değişti; Milli Kurum Türk Tiyatrosu ile Milli Kurum Arnavut Tiyatrosu olmak üzere iki ayrı enstitü kuruldu. Türk tiyatrosu için yeni bir bina inşa edilene kadar iki enstitü aynı yapıyı paylaşmaktadır. Yeni binanın temeli 2013 yılında atıldı; 2022 itibarıyla inşaatı devam etmektedir.
Türkiyede çok seyredilen "Elveda Rumeli" televizyon dizisindeki başlıca rolleri Filiz Ahmet, Sabina Toziya, Mustafa Yaşar, Ertan Şaban gibi Makedonya Türk aktörleri canlandırmış ve bu aktörler "Muhteşem Yüzyıl", "Kurtlar Vadisi" gibi Türk televizyon dizilerinde rol almışlardır.