Ornitopoda

{{Otomatik taksonkutu
| ad = Ornithopodlar
| resim = FMNH Parasaurolophus fossil. jpg
| resim_altyazı = Parasaurolophus cyrtocristatusın çatılmış iskeleti, Field Museum of Natural History
| sıralama = Marsh, 1881
| takson = Ornithopoda
| altbölüm_sıra = alt gruplar
| altbölüm = Burianosaurus
Changmiania?
Convolosaurus?
Gideonmantellia
Hypsilophodon?
Weewarrasaurus
Thescelosauridae? (paraphyletic?)
Elasmaria
Iguanodontia
| sinonimler_kaynak =
| sinonimler = ?Clypeodonta Norman, 2014
?Euornithopoda Sereno, 1986
?Hypsilophodontia Cooper, 1985
}}Ornithopoda (/ˌɔːr n ə''' ) kuş kalçalı dinozorların bir kladıdır, ornithopod denir (), küçük, iki ayaklı koşucu otlayıcılar olarak başladılar ve Kuzey Amerika'yı domine ederek Kretase dünyasındaki en başarılı otçul gruplarından biri haline gelene kadar boyut ve sayı olarak büyüdüler. Başlıca evrimsel avantajları, evcil inek gibi modern memelilerinkine rakip olacak şekilde, kuş olmayan bir dinozor tarafından şimdiye kadar geliştirilen en gelişmiş çiğneme aparatının ilerici gelişimiydi. Diğer tüm kuş olmayan dinozorlarla birlikte Kretase-Paleojen neslinin tükenmesi olayı tarafından silinmeden önce, hadrosauridlerde (halk arasında 'ördek gagaları' olarak bilinir) çeşitlilik ve ekolojik üstünlüklerinin doruğuna ulaştılar. Üyeler, yedi kıtanın hepsinden tanınırlar, ancak genellikle Güney Yarımküre'de nadirdirler.
Araştırma tarihi
1870'de Thomas Henry Huxley, Iguanodontidae'yi (bir yıl önce Cope tarafından yaratılan), içinde Cetiosaurus ve geçici olarak Stenopelix'e ek, Iguanodon, Hypsilophodon ve Hadrosaurus cinslerini de içeren üç dinozor ailesinden biri olarak (Megalosauridae ve Scelidosauridae ile birlikte) listeledi. Ornithopoda terimi, Othniel Charles Marsh tarafından 1881'de Dinosauria'nın sınıflandırılmasına ilişkin o sırada halen devam eden araştırmasının bir parçası olarak yaratıldı. Dinozorların dört kesin takımından biri olarak kabul edildi, diğerleri Theropoda, Sauropoda ve Stegosauria idi (Hallopoda olası beşinci olarak kabul edildi). Takımı üç aileye ayırdı: Camptonotidae, Iguanodontidae ve Hadrosauridae; ilki yeni bir isimdi, oysa son ikisi sırasıyla Huxley ve Edward Drinker Cope terminolojilerinden alındı. Camptonotidae'ye Avrupalı Hypsilophodon'u ve kendisi Camptonotus, Laosaurus ve Nanosaurus adlarını verdiği üç Amerikan taksonunu kattı. Camptonotus, 1885'te, orijinal adı bir cırcır böceği tarafından önceden işgal edildiğinden, Camptosaurus olarak yeniden adlandırıldı; ilgili aile de aynı şeyi yaptı ve Camptosauridae oldu. Yalnızca Avrupa'da bulunan Iguanodontidae'de Iguanodon ve Vectisaurus'u kattı. Hadrosauridae'ye Hadrosaurus, Cionodon ve geçici olarak Agathaumas'ı kattı.
Tanım Ornithopoda, Yunanca ornithos ("kuş") ve pous ("ayaklar") sözcüklerinden oluşup "kuş ayakları" anlamına gelir; bu, üyelerin karakteristik üç parmaklı ayaklarına atıfta bulunur, ancak birçok erken formda dört ayak parmağı bulunur. Ayrıca vücut zırhlarından yoksun, boynuzsu bir gaga geliştirmemiş, uzun bir kasığa sahip (sonunda iliumu geçen) ve alt çenede eksik bir deliğe (bir Mandibular fenestrae) sahip olarak karakterize edildiler. Çeşitli ornithopodlar ve ilgili cerapodlar, kaburgaların dış kısmı boyunca ince kıkırdaklı plakalara sahipti; bazı durumlarda bu plakalar mineralleşmiş ve fosilleşmiştir. Bu interkostal plakaların işlevi bilinmemektedir. Onlar bugüne kadar Hypsilophodon, Othnielosaurus, Parksosaurus, Talenkauen, Thescelosaurus, ve Macrogryphosaurus ile bulundu.
Erken ornithopodlar sadece yaklaşık 1 metre uzunlukta, ama muhtemelen çok hızlıydı. Teropodlar gibi arka ayakları üzerinde koşarken dengelerini korumak için sert bir kuyrukları vardı. Daha sonra ornitopodlar, dört ayak üzerinde otlatmaya daha fazla adapte oldular; omur dikenleri kıvrıldı ve bizon gibi modern yerden beslenenlerin dikenlerine benzemeye başladı. Eğilerek yemeye daha fazla adapte olduklarında, isteğe bağlı dört ayaklılar oldular; hala iki ayak üzerinde koştu ve ağaçlara rahatça uzandılar, ancak zamanlarının çoğunu dört ayak üzerinde yürüyerek veya otlayarak geçirdiler. Daha önce Hypsilophodontidae'ye atfedilen dinozorların taksonomisi sorunludur. Grup daha önce tüm iguanodontian olmayan iki ayaklı ornithischianlardan oluşuyordu, ancak filogenetik bir yeniden değerlendirme, bu türlerin parafiletik olduğunu göstermiştir. Bu nedenle, hypsilophodon ailesi şu anda yalnızca Hypsilophodon tarafından temsil edilmektedir.
Daha sonra ornithopodlar daha büyük hale geldi, ancak bir ölçüde yerini aldıkları uzun boyunlu, uzun kuyruklu sauropodların inanılmaz boyutlarına asla rakip olamadılar. Shantungosaurus gibi en büyükleri orta boy sauropodlar kadar ağırdı (23 tona kadar), ancak hiçbir zaman 15 metrenin üzerine çıkmadılar.
Sınıflandırma
Tarihsel olarak, çoğu belirsiz ornithischian iki ayaklı dinozor, ornithopodlar olarak toptan alındı. Çoğu o zamandan beri yeniden sınıflandırıldı.
Taksonomi
Ornithopoda'ya genellikle Ornithischia takımı içinde alttakım sıralaması verilir. Dereceli taksonomi, dinozor paleontologları arasında büyük ölçüde gözden düşmüş olsa da, bazı araştırmacılar böyle bir sınıflandırmayı kullanmaya devam etseler de, kaynaklar sıralamasının ne olması gerektiği konusunda farklılık gösteriyor. Benton (2004), onu Cerapoda alt takımı (başlangıçta sıralanmamış bir sınıf olarak adlandırılır) içinde bir infra takım olarak yerleştirirken, Ibiricu ve ark. 2010, onu geleneksel alttakım sıralamasında tuttu.
Soyoluş
2021'de Ornithopoda'ya PhyloCode altında resmi bir tanım verildi: "Iguanodon bernissartensis içeren ancak Pachycephalosaurus wyomingensis ve Triceratops horridus içermeyen en büyük sınıf." Aşağıdaki kladogram, Madzia ve ark.'' tarafından yapılan 2017 analizini takip eder.: