ABD'nin İran'a karşı yaptırımları

ABD'nin İran'a karşı yaptırımları, İran İslam Cumhuriyeti'ne karşı ABD hükumeti tarafından veya ABD'nin Birleşmiş Milletler tarafından uluslararası toplum üzerinde uygulanan ekonomik, ticari, bilimsel, insan hakları ve askeri yaptırımlarına işaret eder. Bu yaptırımlar güvenlik konseyi aracılığıyla uluslararası toplum üzerinde uygulanmaktadır.
İran İslam Devriminin gerçekleşmesinden sonra İrana yönelik olarak Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği, İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri gibi uluslararası ve ulusüstü kuruluş ve ülke tarafından çeşitli ticari, siyasi ve ekonomik yaptırımlar uygulanmıştır.
Batılı ülkelerin iddiasına göre İran nükleer programıyla, nükleer silaha sahip olma yolunda bir adım attı. İranın nükleer silah üretme kapasitesinin önüne geçmek doğrultusunda ABD ve AB ülkeleri 2012 yılından itibaren İrana yönelik ekonomik ve finansal yaptırımlar uyguladı. İranın finansal varlıkları dondurmak ve İran ile ikili ticari ilişkileri durdurmak bu tedbirlerdendir. Rusya ve Çin gibi bazı ülkeler yaptırımları tanımayıp ve İranla ticari ilişkilerini devam etti.
Tarihçe
4 Kasım 1979da ABDnin Tahran Büyükelçiliğinin basılması ile ortaya çıkan rehine krizi ardından ABDnin o dönemdeki Başkanı olan Jimmy Carter bir kararname imzaladı. 14 Kasım 1979 tarihinde imzalanmış olan bu kararnameye göre İrandan ithalatı yasaklayıp ve İranın ABDdeki 12 milyar $lık mal varlığı dondurdu. Sözü edilen kararname İrana uygulanan yaptırımlar tarihinin başlangıcı oldu. Söz konusu yaptırımlar rehine krizinin sonuçlanması üzerine 23 Ocak 1981 tarihli bir dizi talimat ile ortadan kaldırılmıştır.
ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları, 29 Ekim 1987 tarihinde bir Kararname ile yeniden uygulanmaya başlamıştır.
17 Mart 1995 tarihinde yeni yaptırımlar İranın petrol sektörünün geliştirilmesi ile ilgili faaliyetleri yasaklandı. Ayrıca 9 Mayıs 1995 ve 19 Ağustos 1997 tarihli Kararnamelerde yaptırım altına olan faaliyet ve kurumlar genişletti.
18 Haziran 1992'de Irak ve İrana yönelik Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Yasası ABD Kongresi tarafından kabul edildi. Söz konusu yasaya göre ABDden İrana herhangi bir mal ve teknoloji ihracatı yasaklanmıştır. Bunun gerekçesi ise İranın kimyasal, biyolojik, nükleer veya gelişmiş konvansiyonel silahlara sahip olabileceğine engellemekti.
8 Mayıs 1996'da Amerika Birleşik Devletleri Kongresi İran-Libya Yaptırımlar Yasasını kabul etti.
Buna göre petrol sektöründe İran ile iş yapan yabancı firma ve kişiler cezalandırdı. Söz konusu yaptırımlar Avrupa ülkelerinin muhalefetiyle karşılaştı. Bu yüzden yaptırımlar 2010a kadar uygulanmadı.
24 Haziran 2010 tarihinde ABD Kongresi Kapsamlı İran Yaptırımları Yasasını kabul etti. Yasaya göre İranın enerji sektörüne yatırım yapan veya İrana petrol ürünleri satan ABDli firmalar ile İran ile iş yapan yabancı bankalar üzerine yeni yaptırımlar uygulandı. 29 Ekim 2010 tarihinde belli kişilerin malvarlıkları donduruldu. 6 Şubat 2012 tarihinde İran Hükumetinin ve İran mali kuruluşlarının varlıkları donduruldu.
2012 yılındaki kararnamelere göre İran Hükumetinin, İran mali kuruluşlarının ve belli kişilerin varlıkları dondurulup ve ABDye girişleri askıya alındı. Öte yandan İran ve Suriye ile ilgili yaptırımları ihlal eden kişilerin belli
işlemleri yasaklayıp ve ABDye girişleri askıya alındı.