Batı Sahra çatışmaları (2020-günümüz)

2020-2023 Batı sahra çatışmaları, Fas'ın Gergerat'a askeri müdahelesi, Fas Krallığı ile tek taraflı bağımsızlık ilan eden Sahra Demokratik Arap Cumhuriyeti arasındaki silahlı bir çatışmadır. Toplam 18 asker hayatını kaybetmiştir.
Fas ile Sahra Cumhuriyeti arasındaki gerilim, Ekim 2020'nin ortalarında Sahralı barışçıl protestocuların Fas işgali altındaki Batı Sahra'yı Sahra altı Afrika'ya bağlayan tartışmalı bir yolu kapatmasıyla derinleşti. Protestocular, BM tarafından izlenen 5 kilometre genişliğindeki bir tampon şeridin içinden geçtiği küçük Guerguerat köyünün yakınındaki yolda kamp kurdu. Tartışmaya rağmen, rotanın ekonomik önemi artmıştı. Protesto yaklaşık 200 Faslı kamyon şoförünü sınırın Moritanya tarafında mahsur bıraktı.
Sahralı yetkililerine göre, Fas kuvvetleri Kasım ayı başlarında bölgenin yakınına konuşlandırıldı Moritanya güçleri, Sahralılar tarafından kontrol edilen Fas sınırı boyunca konumlarını güçlendirdi.
13 Kasım'da Fas, Gergerat yakınlarındaki protestocuları temizlemek ve malların ve insanların serbest dolaşımını yeniden sağlamak için Berm'den Batı Sahra'nın askerden arındırılmış tampon şeridine askeri bir operasyon başlattı. Sahralılar Fas askeri operasyonunun 1990'ların ateşkes anlaşmalarını ihlal ettiğini belirterek Birleşmiş Milletler'i müdahale etmeye çağırdı ve ayrıca Fas güvenlik güçlerini tampon şeritte silahsız sivillere ateş etmekle suçladı. Fas, taraflar arasında herhangi bir silahlı çatışma olduğunu yalanladı ve ateşkesin devam ettiğini söyledi, Sahralı yetkililer ateşkesin bittiğini ilan etti. Aynı gün Bermi boyunca çatışmalar yayıldı. Fas, Al Mahbes yakınlarındaki bir Sahrawi saldırısını püskürttüğünü iddia etti. Sahra Cumhuriyeti ertesi gün Fas'a savaş ilan etti. Çatışmanın başlangıcından bu yana, her iki ülke de kitlesel seferberlik başlattı ve Sahra Cumhuriyeti Savunma Bakanlığı, Fas-Bermi boyunca her gün askeri hedefleri bombaladığını iddia ediyor. Bu, 1991'den beri bölgedeki ilk büyük çatışma.
Arka plan
Tartışmalı bölge Batı Sahra, Afrika'nın kuzeybatı kıyısındaki Mağrip bölgesinde yer alan, çoğunlukla çöl bölgelerinden oluşan seyrek nüfuslu bir alandır. Bölge, İspanyol hükumetinin Birleşmiş Milletler'e bölgeden çekildiğini bildirdiği Şubat 1976'ya kadar bir İspanyol kolonisiydi. O zamandan beri bölge, Suudi Arabistan ve Ürdün de dahil olmak üzere bir dizi önde gelen Arap müttefiki tarafından desteklenen Fas ile bir Afrika Birliği üyesi olan Sahra Demokratik Arap Cumhuriyeti arasında uzun süredir devam eden bir toprak anlaşmazlığının konusu olmuştur.
Polisario Cephesi, Mayıs 1973'ten bu yana İspanyol sömürge yetkililerine karşı düşük yoğunluklu bir ulusal kurtuluş savaşı yürütürken, Batı Sahra Savaşı Ekim 1975'te, uzun süredir İspanyol diktatör Francisco Franco'nun ölümünden sadece haftalar önce, Fas ve Moritanya güçleri bir araya geldiğinde başladı. Fransa'nın yardımıyla bölgeyi işgal ettiler. Moritanya, çatışmanın başlarında Batı Sahra'dan çekilip Sahra Cumhuriyeti'ni tanırken, savaşın sonunda Fas, Atlantik Okyanusu boyunca uzanan batı kesimindeki geniş çöl topraklarının üçte ikisinden fazlasının kontrolünü ele geçirmişti. Savaş sırasında, 1980 ile 1987 arasında, Fas, yaklaşık 2,700 kilometre (1,700 mil) uzunluğunda, çoğu kumdan altı bariyer inşa etti. Savaştan sonra, 6 Eylül 1991'de BM aracılıyla bir ateşkes imzalandı ve Sahralılara kendi kaderini tayin etme konusunda bir referandum sözü verildi. Birleşmiş Milletler, bölgeyi 1963'ten beri kendi kendini yönetmeyen bir bölge olarak tanıyor. Çabalara rağmen, planlanan referandum o zamandan beri defalarca ertelendi; Fas, kimin oy kullanmasına izin verildiği konusundaki memnuniyetsizliğini gerekçe göstererek referandum şartlarını reddetmişti.
Çatışmanın seyri
Resmi açıklamalar
Fas
13 Kasım'da Özgünlük ve Çağdaşlık Partisi, Terakki ve Sosyalizm Partisi, Halk Hareketi Partisi ve İstiklal Partisi Fas askeri müdahalesine desteklerini dile getirdiler. Ertesi gün Fas Temsilciler Meclisi, askeri müdahalenin meşru olduğunu vurgulayan bir açıklama yaptı. 16 Kasım'da Fas Kralı "Sahra'nın kabul edilemez eylemlerini sona erdirmek için övgüye değer girişimler" diye bahsetti. Ayrıca Fas başbakanı Saadeddine Othmani, Fas güçlerinin önderliğindeki operasyonun Moritanya sınırındaki rotayı açmak için stratejik bir değişiklik olduğunu belirtti.
Sahra Demokratik Arap Cumhuriyeti
16 Kasım'da Sahra'nın dışişleri bakanı Mohamed Salem Ould Salek, savaşın sona ermesinin artık "Sahra Cumhuriyeti topraklarının bazı bölümlerinin yasadışı işgalinin sona ermesiyle" bağlantılı olduğunu ve savaşın "Fas'ın Guerguerat'taki saldırganlık eyleminin sonucu" olarak belirtti.
Yurtiçi Tepkiler
Fas
13 Kasım'da Sahra kaynakları, fiilen Fas tarafından yönetilen Batı Sahra'nın gayri resmi başkenti Laayoune'de çatışmalara karşı kitlesel protestolar düzenlendiğini bildirdi. Fas medyası belediye başkanına atıfta bulunarak, şehrin nüfusunun Fas güçlerini desteklediğini belirterek bu iddiaları yalanladı. Buna rağmen, STK medya kuruluşu Equipe Media, Fas hükumetinin güçlü bir polis gücü uyguladığını ve birkaç aktivisti tutukladığını bildirdi. Ertesi gün, aynı kaynak Fas güvenlik güçlerininSmara'da çok sayıda göstericiyi tutukladığını bildirdi.
14 Kasım'da bazı Sahralı aşiret liderleri, Fas'ın Guergueat'ta dolaşımı yeniden sağlamak için yaptığı müdahaleyi destekleyen ortak bir bildiri yayınladı. Faslı Bisikletçiler Kulübü ve Kraliyet Petank Kulübü'nden elliden fazla binici, 27 Aralık'tan 3 Ocak 2021'e kadar Fas ordusunun geçişi güvence altına alma hamlesine desteklerini ifade edecek şekilde Kazablanka'dan Guerguerat sınır kapısına bir gezi düzenledi.
Sahralılarün kendi kaderini tayin hakkı aktivisti Sultana Khaya, Fas'ın Batı Sahra üzerindeki kontrolünü bir işgal olarak tanımlıyor ve ABD'yi kendi kaderini tayin hakkı lehine Fas üzerindeki diplomatik baskıyı yoğunlaştırmaya çağırdı. Kasım 2020'den beri fiilen ev hapsinde tutuluyor ve bir dizi uluslararası insan hakları örgütünün bildirdiği üzere, Faslı güvenlik güçleri tarafından defalarca ev baskınlarına ve cinsel saldırıya maruz kalıyor.
Uluslararası Tepkiler
Uluslarüstü ve bölgesel kuruluşlar
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres ve Afrika Birliği Komisyonu başkanı MoussaFakiçatışmayla ilgili ciddi endişelerini dile getirdi ve Faki, "Sahra sorunu uzun süredir devam ediyor. Bunu en başta bir dekolonizasyon vakası olarak çözmek ve bu konudaki BM çabalarını desteklemek acil hale geldi."dedi. AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, Güvenlik Konseyi kararları uyarınca Birleşmiş Milletler'in çatışmaya barışçıl bir çözüm bulma çabalarını desteklediğini belirterek, Guerguerat'ta hareket özgürlüğünün güvence altına alındığını vurguladı. İslam İşbirliği Teşkilatı genel sekreteri Yousef Al-Othaimeen ve Körfez İşbirliği Konseyi genel sekreteri Nayef bin Falah Al-Hajraf, Fas'ın "özgürlüğünü güvence altına alma" dedikleri çabaları desteklediklerini açıkladılar.
Temsil Edilmeyen Milletler ve Halklar Organizasyonu, Batı Sahra'ya desteğini dile getiren bir bildiri yayınladı ve Fas'ın Batı Sahra üzerindeki "yasadışı egemenlik iddiasını" kınadı.
Ülkeler
Azerbaycan, Bahreyn, the Orta Afrika Cumhuriyeti, Komorlar, the Kongo Demokratik cumhuriyeti, Çad, Cibuti, Ekvator ginesi, Gabon, Gambiya, Haiti, Ürdün, Kuveyt, Liberya, Oman, Katar, São Tomé and Príncipe, Suudi Arabistan, Senegal, Sierra Leone, Türkiye, Yemen (Hadi Hükumeti), ve BAE Fas'a desteklerini ilettiler. Guyana Sahra'nın tanınmasını geri çekti.
Filistin Tarafsız kaldı.
Mısır, Moritanya, Rusya, and İspanya her iki tarafada ateşkes çağrısı yaptı.
Yurtdışında ki azınlıklar
15 Kasım'da bir grup Sahralı, İspanya'nın Valensiya kentindeki Fas konsolosluğu önünde bir miting düzenledi. Protestocular konsolosluktan Fas bayrağını indirerek binanın üzerine Sahra Cumhuriyeti'nin bayrağını diktiler. İspanya ve Fas olayı kınadı.
Analiz
Uluslararası Kriz Grubu'nun Portekizli analisti Riccardo Fabiani'ye göre, çatışma "büyük yankı uyandırabilecek potansiyel bir kırılma noktası" olabilir ve Birleşmiş Milletler'in bu konuda oldukça ihmalkar davrandığını da sözlerine ekledi.