Impatiens

Impatiens Kuzey Yarımküre ve tropik bölgelerde yaygın olarak bulunan 1.000'den fazla çiçekli bitki türünü içeren bir çiçek cinsidir. Impatiens; Hydrocera cinsi ile birlikte Balsaminaceae familyasını oluştururlar.
Kuzey Amerika'daki yaygın kullanılan isimler arasında mücevher otu, bana dokunma, kırçıl otu ve sabır bulunur. Pratik bir kural olarak, "mücevher otu" yalnızca Nearktik türler için kullanılır ve balsam genellikle tropikal türlere özgüdür. Britanya Adaları'nda, özellikle Impatiens walleriana'yı içeren birçok çeşit ve melez için en yaygın isimler impatiens ve meşgul kertenkele'dir. "Meşgul kertenkele" Amerikan edebiyatında da bulunur. İstilacı Impatiens glandulifera, Birleşik Krallık'ta genellikle polis kaskı olarak adlandırılır.
Tanım
Çoğu Impatiens türü, etli sapları olan tek yıllık veya çok yıllık otsu bitkilerdir. Sadece birkaç odunsu tür mevcuttur. Bitki boyu, türe bağlı olarak beş santimetre ile 2,5 metre arasında değişir. Gövdeler genellikle toprakla temas ettiklerinde kök oluştururlar. Yapraklar bütündür ve genellikle dişli veya çiçek dışı nektarlarla kıvrımlıdır. Türlere bağlı olarak yapraklar sulu ya da ince olabilir. Özellikle yaprakların alt tarafında yaprak yüzeyinin üzerinde ve altında küçük hava kabarcıkları tutulur ve bitkiye su altında tutulduğunda belirginleşen gümüşi bir parlaklık verir.
Impatiens (Latince "sabırsız") bilimsel adı ve "dokunma bana" genel adı, tohum kapsüllerinin patlayarak açılmasını ifade eder. Olgun kapsüller patlayarak tohumları birkaç metre uzağa fırlatırlar.
Dağılım
Impatiens cinsi Afrika, Avrasya ve Kuzey Amerika'da görülür. İki tür (Impatiens turrialbana ve Impatiens mexicana) Orta Amerika'nın (güney Meksika ve Kosta Rika) izole bölgelerinde bulunur. Çoğu Impatiens türü, Afrika, Madagaskar, Himalayalar, Batı Ghats (güneybatı Hindistan) ve güneydoğu Asya'daki tropikal ve subtropikal dağ ormanlarında bulunur. Avrupa'da yalnızca tek bir Impatiens türü (Impatiens noli-tangere) doğal olarak bulunur. Bununla birlikte birkaç neofitik tür mevcuttur.
Tıbbi kullanımlar ve fitokimya
Impatiens, Preparasyon H'nin bazı formülasyonlarında aktif bir bileşen olan bir anti-inflamatuar ve fungisit naftokinon olan 2-metoksi-1,4-naftokinon içerir.
Kuzey Amerika türleri; arı sokmaları, böcek ısırıkları ve ısırgan otu (Urtica dioica) döküntülerinin tedavisinde bitkisel ilaçlar olarak kullanılmıştır. Zehirli sarmaşık (Toxicodendron radicans) ile temastan sonra döküntü oluşmasını önlemek için de kullanılırlar. Turuncu mücevher otunun (I. capensis) ve sarı mücevher otunun (I. pallida) zehirli sarmaşık kontakt dermatitini önlemedeki etkinliği çelişkili sonuçları olmakla birlikte incelenmiştir. 1958'de yapılan bir çalışmada, Impatiens biflora'nın sumakla temastan kaynaklanan dermatit için standart tedaviye etkili bir alternatif olduğu bulunmuştur, daha sonraki çalışmalar ise, türün döküntü geliştikten sonra antipruritik etkisinin olmadığını göstermiştir. Bu çelişkileri inceleyen araştırmacılar bunların nedeninin hazırlanma yöntemi ve uygulama zamanlaması olduğunu belirtmektedirler. 2012 yılında yapılan bir araştırma, turuncu mücevher otu ve bahçe mücevher otu (I. balsamina) özünün kontakt dermatiti azaltmada etkili olmadığını, topikal olarak uygulanan bitki püresinin ise bunu azalttığını göstermiştir.
Türler
{{Sütunlu liste| Impatiens acaulis
Impatiens acehensis
Impatiens adenioides Suksathan & Keerat
Impatiens arguta
Impatiens arriensii
Impatiens aurella
Impatiens auricoma
Impatiens balfourii
Impatiens balsamina Kına çiçeği
Impatiens bicornuta
Impatiens bokorensis
Impatiens calcicola
Impatiens campanulata
Impatiens capensis
Impatiens celebica
Impatiens chinensis
Impatiens charisma Suksathan & Keerat
Impatiens chumphonensis T. Shimizu
Impatiens columbaria Bos
Impatiens cristata
Impatiens daraneenae Suksathan & Triboun
Impatiens dempoana
Impatiens denisonii
Impatiens dewildeana
Impatiens diepenhorstii
Impatiens doitungensis Triboun & Sonsupab
Impatiens ecornuta<ref name=ecornuta>{{Akademik dergi kaynağı |last1=Moore |first1=G. |last2=Zika |first2=P. F. |last3=Rushworth |first3=C. A. |year=2012 |title=Impatiens ecornuta, a new name for Impatiens ecalcarata (Balsaminaceae), a jewelweed from the United States and Canada |journal=Novon: A Journal for Botanical Nomenclature |volume=22 |issue=1 |pages=601 |doi=10.3417/2011088 |s2cid=85817310 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/218534 |erişim-tarihi=22 Mart 2023 |arşivurl=https://web.archive. org/web/20230322130648/https://www.biodiversitylibrary.org/part/218534 |arşivtarihi=22 Mart 2023 |ölüurl=hayır }}</ref>
Impatiens edgeworthiiImpatiens elianae Eliane's balsam
Impatiens etindensis Impatiens eubotrya Impatiens flaccida Impatiens forbesii Impatiens frithii Impatiens glandulifera
Impatiens gordonii Impatiens grandis Impatiens grandisepala Impatiens halongensis Impatiens hawkeri
Impatiens heterosepala Impatiens hians Impatiens holstii Impatiens hongkongensis Hong Kong balsam
Impatiens irvingii Impatiens javensis Impatiens jerdoniae Impatiens jiewhoei Triboun & Suksathan
Impatiens johnsiana "Impatiens kawttyana" Chhabra 2016
Impatiens kilimanjari Kilimanjaro impatiens
Impatiens kinabaluensis Impatiens korthalsiana Impatiens laticornis
Impatiens lawsonii Impatiens letouzeyi Impatiens levingei
Impatiens linearifolia Impatiens malabarica Impatiens marianae Impatiens meruensis Impatiens mirabilis Impatiens morsei Impatiens msisimwanensis Impatiens namchabarwensis
Impatiens namkatensis T. Shimizu
Impatiens neo-barnesii
Impatiens niamniamensis
Impatiens nilagirica Chhabra 2016
Impatiens noli-tangere
Impatiens obesa Impatiens omeiana Impatiens oppositifolia Impatiens orchioides
Impatiens oreophila Triboun & Suksathan
Impatiens pallida
Impatiens parviflora
Impatiens paucidentata Impatiens petersiana Impatiens phahompokensis T. Shimizu & P. Suksathan
Impatiens phengklaii T. Shimizu & P. Suksathan
Impatiens platypetala Impatiens pritzelii Impatiens pseudoviola Gilg
Impatiens psittacina
Impatiens pyrrhotricha Impatiens repens Impatiens rosulata Impatiens rufescens
Impatiens ruthiae Suksathan & Triboun
Impatiens sakeriana Impatiens salpinx Schulze & Launert
Impatiens santisukii T. Shimizu
Impatiens scabrida DC.
Impatiens scapiflora
Impatiens sidikalangensis Impatiens singgalangensis Impatiens sirindhorniae Triboun & Suksathan
Impatiens sivarajanii Impatiens sodenii Engl. & Warb.
Impatiens spectabilis Triboun & Suksathan
Impatiens sulcata Impatiens sumatrana Impatiens taihmushkulni Chhabra 2016
Impatiens tapanuliensis Impatiens tenella
Impatiens textori Chhabra 2016
Impatiens teysmanni Impatiens thomassetii Impatiens tigrina Suksathan & Triboun
Impatiens tinctoria A. Rich.
Impatiens tribounii T. Shimizu & P. Suksathan
Impatiens walleriana Cam Güzeli
Impatiens wibkeae Impatiens wilsoni Impatiens zombensis Baker|colwidth=35em}}
Dipnotlar