Taşkent Hakimliği

Taşkent Hakimliği Orta Asya'da, günümüzde Özbekistan'ın Taşkent ili'nin yanı sıra Kazakistan'ın Türkistan Eyaleti'ni oluşturan bağımsız bir devletti. 1784 yılında Yunus Hoca ve 1808 yılında Kokand Hanlığı tarafından işgal edildikten sonra ykılmıştır. Ülkenin başkenti Taşkent'tir.
Tarihi
Özbekistanın kuzey doğusunda Sır Deryanın sağ kollarından Çirçik Nehrinin suladığı
vahada kurulan Taşkent, günümüzde Özbekistanın yönetim merkezidir. Tarih boyunca
önemli ticaret yollarının kesişme noktasında bulunan Taşkent, haliyle her cazibe merkezi
gibi çatışmaların, savaşların ve mücadelelerin hayli fazla yaşandığı bir bölge oldu.
Arap kaynaklarında bölgenin adının Şaş, yani büyük verimli bir bölge, cengaver
halk şeklinde geçmesi, tarihsel bağlamda Türkistan şehirleri arasında Taşkentin nasıl
konumlandırıldığının da göstergesiydi. Şehrin bulunduğu bölgeye verilen en eski ad Çaç olup
Çin kaynaklarında Çö-çi, Çö-şi veya Şi şeklinde geçmekteydi. Ancak şehrin günümüzdeki adıyla anılması en erken XI. yüzyıla dayanmaktaydı. Bunun yanı sıra Taşkentin Terken
olarak anıldığı da bilinmekteydi. Nihayetinde mevcut kullanımının yaygınlık kazanması XVI. yüzyıla denk gelmekteydi. Taşkentte bulunan çok sayıda akarsuyun kanallar ile birbirine
bağlanması şehirde ekili biçili alanın düzenli sulanmasını sağlamaktaydı. Dolayısıyla şehir önemli bir ticari merkez haline gelmişti.

XVIII. yüzyılın başlarında Türkistan coğrafyasının kadim şehri Taşkent, Moğol (Kalmuk)
ve Kazaklar arasında hakimiyet mücadelelerine sahne oldu. Bu minvalde şehir 1598-1723
yılları arası Kazakların, 1723-1747 yılları arasında ise Kalmukların hakimiyetine girdi. 1747
yılında Kalmuklar adına şehri yöneten Özbek Hakim Bey Taşkentte bağımsızlığını ilan etmiş,
ancak bu şehir devlet süreci iki yıl sürebildi. Taşkent bir müddet sonra Çin nüfuzu altına
girmiş, yerel yönetimler zaman zaman bu boyunduruktan kurtulsa da bağımsızlık yolunda
verilen mücadelede birlik sağlanamadığından başarılı olunamadı. Öyle ki şehir her birinin kendi yöneticisi olduğu dört ana bölgeye ayrıldı. Bu bölgeler sırasıyla Şeyhantahur, Kaffal eş Şaşi (Sibzar), Şeyh Zeynüddin (Kökçe) ve Zengiata (Beşağaç) idi. Bu dört büyük yönetim merkezi içerisinde 42 küçük mahalleye ayrılan şehri çevreleyen bir sur ve 12 kapısı vardı.

Taşkent bulunduğu konum itibarıyla Buhara ve Hokand gibi önemli güç merkezlerinin kavşağında yer almaktaydı. Ayrıca şehir Moğolistan, Çin ve Rusya gibi devletlerin de ilgi
odağındaydı. Dolayısıyla stratejik bakımdan mühim bir yer tutan Taşkentin Buhara ve Hokand Hanlığı arasında yedi kez el değiştirmesi de bu durumu kanıtlar niteliktedir. Bu nedenle
Taşkent tarih boyunca hem bu türden güç mücadelelerinin tam ortasında yer almış hem de
kendi meşruluğunu ispatlama mücadelesi vermiştir. Ayrıca zikredildiği üzere kendi içerisinde
birbirinden ayrı güç odaklarının yönetimi ele geçirme mücadelesi şehri dışardan gelecek
saldırılara karşı savunmasız bırakmıştır. Ancak kısa süre de olsa 1784 yılında Şeyhantahur
bölgesi hakimi Yunus Hocanın (1780-1800) diğer üç mahalli yöneticiye karşı üstünlük
sağlaması Taşkentin bağımsızlık kazanmasını sağlamıştır. Taşkentin bağımsızlık elde
etmesinin nedenleri arasında civarda bulunan hanlıkların kendi aralarında mücadele etmesi
ve bu sebeple Taşkent üzerindeki baskıların azalması da vardır. Bu dönemi iyi değerlendiren
Taşkent Hanı Yunus Hocanın başarılı bir siyaset yürütmesi, şehrin diğer hanlıklara bağlı
olmadan kendi ilişkilerini kurmasını sağlamıştır.