Kılıçzade Hakkı

Kılıçzade Hakkı ya da gerçek adıyla İsmail Hakkı, pozitifist ve materyalist düşünceleriyle bilinen Türk düşünür ve yazar. İctihad dergisinde yayımlanan "Pek Uyanık Bir Uyku" isimli yazısıyla bilinir. Makalesinde, ileride Atatürk Devrimleri olarak hayata geçecek, siyaset, eğitim, kadın, din, dil, hukuk ve kılık kıyafet gibi meselelerde batıcı ve ilerici radikal önerilerini adeta bir ütopya şeklinde sunmuştur.
Hayatı
Erken dönemleri
1872'de Niş'te doğdu. Osmanlı-Rus Savaşı sırasında ailesiyle birlikte Manastır'a taşındı, burada babasını kaybetti. Manastır'da kaldığı 13 yıl içerisinde iptidai, rüştiye ve idadi eğitimini tamamladı. Bu yıllarını "Babasız, yurtsuz ve servetsiz bir muhacir çocuğuydum" ifadeleriyle tanımıştır. 1890'de Mühendishane-i Berri Hümayun'a kaydoldu. Bu dönemde entelektüel çevrelerde hakim olan biyolojik materyalizmden ve Ömer Hayyam'ın fikirlerinden etkilendi ve 1894te topçu üsteğmen rütbesiyle okuldan mezun oldu.
Eğitiminin ardından kronolojik sırayla Selanik, Manastır, Bağdat, Yemen, Edirne, Selanik, İstanbul ve yine Selanik'teki kolordularda görev yaptı. Yüzbaşı iken Bağdat Askeri İdadisinde Kitabet öğretmenliği vazifesinde bulundu. Yemende isyancılarla mücadele etti. Aynı yıl İstanbul'daki Sütlüce Mamulat Ambarı müdürlüğüne ve 1912de önce İstanbul Merkez Kumandanlığı Efrad divanı harp başkanlığına, ardından muhafızlık maiyetindeki divanı harp üyeliğine atandı. Bu görevi sırasında binbaşılığa kadar yükseldi. Henüz faaliyetlerini gizli sürdüren İttihat ve Terakki Cemiyetine katılması 1899da Selanik Kolordusundaki görevi döneminde oldu.
Mustafa Kemal'le tanışması ve fikirlerinin gelişimi
1908'de 2. Meşrutiyet'in ilanından sonra Selanikte Mustafa Kemal'le tanıştı. 1911de Mustafa Kemal'in Erkan-ı Harbiyye seyahatinde yer aldı. Ardından sağlık sorunlarından dolayı, aynı yıl Sütlüce'deki silah deposunda müdür olarak göreve başladı. Ertesi yıl İstanbul Merkez Kumandanlığı Efrad Divan-ı Harp riyasetine, akabinde Divan-ı Harp üyeliğine atandı ve binbaşı rütbesine yükseldi. Askeri görevlerinin yanında eğitimci yönü de olan Kılıçzade, Çanakkale Muallim Mektebi ve İzmit Orta Mektebi'nde idarecilik ve öğretmenlik yaptı.
Kılıçzade, Osmanlı Devleti'nin Balkan Savaşı'ndaki durumuna ve çöküşüne neden olarak dini kesimlerdeki "softalık, dervişlik ve batıl inançları" gösterdi. Aynı zamanda dergideki "Batıcı Türk Aydınlarının toplum ve devlet yapısında radikal değişiklikler içeren programı" hazırladı. Kılıçzade, faaliyetleri, kaleme aldığı Batı taraftarı yazıları nedeniyle binbaşı rütbesindeyken emekli edildi. Ona göre emekli edilmesinin sebebi "Softalara ve saraycılara karşı vermiş olduğu mücadele"ydi.
Bu dönemde Celal Nuri (İleri) ve Abdullah Cevdet arasında gerçekleşen tartışma, Celal Nuriyi yeni bir dergi çıkarmaya teşvik etti. Emekli edilmiş olan Kılıçzade, Tamamen Hallolmadıkça Bitmeyen Bir Mesele adlı son yazısının ardından İctihadtan ayrıldı. Celal Nuri ile 16 Şubat 1914te Hürriyet-i Fikriyye adlı dergiyi kurdu. Yeni dergi, yayın politikası olarak Abdullah Cevdete sert eleştiriler yöneltmesine rağmen Kılıçzadenin yazılarında böyle bir eleştiri yer almadı. Aksine Celal Nuriyi eleştiren yazıları mevcuttu. Kılıçzade, bu çerçevede Batıcı-Türkçü bir çizgideydi. Dergideki tesettür karşıtı, Türkçe hutbe taraftarı, pozitivist ve materyalist yazıları nedeniyle birkaç kez derginin yayını durduruldu. Latin harfleriyle makale yayımlanması sonucundaysa dergi, Mayıs 1914'te kapatıldı. Ardından sırasıyla yerine açılan Serbest Fikir ve Uhuvvet-i Fikriyye dergileri de kapatıldı.
Kılıçzade, İctihad'''taki makalelerinden oluşan İ'tikādat-ı Batılaya İ'lan-ı Harb kitabından dolayı suçlandı. Suçlamanın sebebi hükumet değişikliği istemesiydi. Kısa süre önce yollarını ayırdığı Abdullah Cevde'le birlikte tutuklanarak yargılandı. Fakat Divan-ı Harb-i Örfi kararıyla yaklaşık bir ay sonra serbest kaldı. Bu kararın ardından İstanbul'dan ayrıldı. Haziran 1914te Çanakkale göçmen katipliğine ve 1917de ise İzmit Göçmen Müdürlüğüne tayin edildi.
Siyasi hayatı ve hayatının son dönemleri
Mustafa Kemal'in tavsiyesi üzerine siyasete girdi. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 3. döneminde Kocaeli, 4. ve 7. dönemlerinde de Muş milletvekilliği yaptı. Vekilliği döneminde sanayiden öğretmenlere, milli savunmadan şehitlere kadar birçok farklı alandaki sorunların TBMMde görüşülmesi teklifinde bulundu. Milletvekilliğinin getirdiği yoğun çalışma temposundan dolayı Hür Fikir gazetesini kapattı. Uzun yıllar TBMM Milli Eğitim Komisyonunda görev yaptı. 1945te Necip Fazıl Kısakürek'le yazılı basın üzerinden üç ay süren tartışmaya girdi. 1946da milletvekilliğinin sona ermesiyle siyasi hayatına son verdi.
Evli ve sekiz çocuğu olan Kılıçoğlu, 1960ta öldü. İstanbul Sahrayıcedid Mezarlığı'na defnedildi.