Cevdet Ferit Basman

Mehmet Cevdet (Ferit) Basman (28 Mart 1882, İstanbul 29 Mart 1953, İstanbul), Türk hukukçu, akademisyen.
Hayatı
Erken Dönem ve Okul Hayatı
Mora kökenli Basmacızade ailesine mensup İbrahim Ferit Bey ve Ayşe Şekure Hanımın oğlu olarak 28 Mart 1882 tarihinde Üsküdarda doğmuştur. İlköğrenimini Ayazma Sıbyan Mektebi ve Ravza-i Terakki Mektebinde, ortaöğrenimini Üsküdar Merkez Rüştiyesinde tamamlamasının ardından (1895) Üsküdar Mülkiye İdadisine devam etmiş ve buradan 1899 yılında mezun olmuştur. Buradan mezuniyetinin ardından Alman Lisesinde öğrenimine devam etmiş, daha sonra Darülfünun Hukuk Fakültesine kaydolmuş ve 1907 yılında aliyyül-ala derecesiyle mezun olmuştur.
Memuriyet ve Tedris Hayatı
Hukuk Fakültesindeki öğrenci olduğu 1905 yılında Adliye Nezareti Başmüddeiumumilik Kalemine girerek memuriyet hayatına başlamıştır. II. Meşrutiyet sonrasında başlatılan politika gereğince görevinde başarılı olan kişiler Adliye Nezaretince bir sınava tabi tutulmuş, Cevdet Ferit Bey de bu sınav uyarınca 1909 yılında Parise gönderilmiştir. Paris yıllarında ikinci defa hukuk öğrenimine başlamış ve 1913 yılında Sorbonne Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun olmuştur. Mezuniyetinin ardından Le Service de lidentité Judiciaire ve lEcole dAnthropometrie de la Policede staj yapmış, daha sonra stajına Berlin ve Leipzigdeki mahkeme ve adli kurumlarda devam etmiş ve ardından 1914 yılında İstanbula dönmüştür.
1914 yılında İstanbula dönmesinin akabinde 19 Kasım 1914 tarihinde Dersaadet İstinaf Mahkemesi müddeiumumi muavinliğine, 1 Aralık 1915 tarihinde Dahiliye Nezareti hukuk müşavirliğine tayin edilmiştir. Buradaki memuriyetinin ardından kadrosu Adliye Nezaretine alınmış, sırasıyla 9 Nisan 1916 Sicill-i Adli Şubesi muavinliğine, Temmuz 1916da Hukuk Müşavirliği Kalemi müdüriyetine tayin edilmiştir. 2 Mart 1919 tarihinde memuriyetten istifa ederek avukatlık ve tedris hayatına başlamıştır.
6 Nisan 1919 tarihinde Darülfünun Hukuk Fakültesi Tatbikat-ı Cezaiye dersi muallimliğine tayin edilmiş, 25 Mart 1924te bu dersin müderrisliğine terfi etmiştir. Bu dersin yanı sıra bir süre vekaleten Avrupa Hukuk-ı Medeniyesi dersleri de veren Cevdet Ferit Bey, 25 Mart 1926 tarihinde Usul-i Muhakemat-ı Cezaiye dersi müderrisliğine tayin edilmiştir. 1 Ağustos 1933 tarihli Üniversite Reformunda kadrosu İstanbul Üniversitesine alınmamış ve bu suretle tedris hayatı sona ermiştir.
Cevdet Ferit Bey gerek Osmanlı İmparatorluğu ve gerek Türkiye Cumhuriyetinde yapılan kanunlaştırma hareketlerinde önemli bir yer edinmiş, muhtelif kanunların tadil komisyonlarında bulunmuştur. Lozan Barış Antlaşmasının 42. maddesi uyarınca azınlıklara uygulanacak hukuk hakkında tadilat yapılması için kurulan Musevi Ekalliyetler Komisyonunda görev almış, daha sonrasında 765 sayılı Türk Ceza Kanunu, 1412 sayılı Ceza Muhakemeleri Kanununu oluşturan heyetin içinde yer almıştır.
1934 yılında Soyadı Kanununun yürürlüğe girmesi ile aile mensuplarının bir kısmı Basmacı, Cevdet Ferit Beyin de içinde bulunduğu bir kısım ise Basman soyadını almıştır.
Özel Hayatı
1909 yılında İstanbul Sıhhiye Reisi Doktor Tahir Paşa'nın kızı Ayşe Nikfal Hanım (1892-1987) ile evlenmiş, bu evlilikten Ayşe Nüveyre Türkan (1915-2007), Şekure (1922) ve Fatma Behin Gülgün (1925-2020) isimli kızları dünyaya gelmiştir.
Ölümü
Çok iyi düzeyde Almanca, Fransızca ve iyi düzeyde İngilizce bilen Cevdet Ferit Basman, 29 Mart 1953 tarihinde ölmüştür. Cenazesi Edirnekapı Şehitliğine defnedilmiştir.
Ek Bilgiler
İlk Türk kadın Roma Hukuku profesörü Türkan Radonun babası, Ünlü yazar Şevket Radonun kayınpederi, Orhan Pamuk ve iktisat tarihçisi Şevket Pamukun dedesi olup, Cevdet Bey ve Oğulları romanındaki Cevdet Beye adını vermiştir.