Fransız-Habsburg Rekabeti

Fransız-Habsburg rekabeti terimi (Fransızca: Rivalité franco-habsbourgeoise; Almanca: Habsburgisch-französischer Gegensatz), Fransa ile Habsburg hanedanı arasındaki rekabeti tanılamaktadır. Habsburglar Yüksek Orta Çağda Augsburg Diyetinden Yakın çağda I. Dünya Savaşının ardından monarşinin lağvedilmesine kadar çeşitli zamanlarda Kutsal Roma İmparatorluğu, İspanya İmparatorluğu, Avusturya, Bohemya ve Macaristanı içeren genişleyen ve gelişen bir imparatorluğu yönettiler.
Habsburg hanedanı, Avusturyadaki kalıtsal topraklarının yanında, V. Karl döneminde şahsi birliktelikler ile birlikte Felemenk (1482-1794), İspanya (1504-1700) ve Kutsal Roma İmparatorluğunu (1438-1806) da yönetiyordu. Habsburgların Batı Avrupadaki genişlemesi, kendisini Habsburg toprakları tarafından kuşatılmış bulan Fransa Krallığı ile sınır gerilimlerine yol açtı. İki güç arasındaki rekabet daha sonra çeşitli savaşlara sebep oldu. Bunlar arasında İngiliz-Fransız Savaşları (1066-1815), Burgonya Veraset Savaşı (1477-1482), İtalya Savaşları (1494-1559), Otuz Yıl Savaşı (1618-1648), Dokuz Yıl Savaşı (1688-1697) ve İspanya Veraset Savaşı (1700-1713), Polonya (1733-1736) ve Avusturyanın (1740-1748) veraseti için yapılan savaşlar bunlara örnek gösterilebilir.
Orta Çağda
Orta Çağın sonlarında, Habsburgların egemenlikleri esas olarak Avusturya ve daha sonra İspanya ile oluşuyordu, evlilik yoluyla ittifak aradılar. Bu politikanın evlilik mirası yoluyla toprak kazanma gibi ek bir faydası da vardı. Bu şekilde Habsburglar Avrupada İspanyol Yolu, Burgonya, Milano ve Felemenk gibi topraklar üzerinde egemenlik kazandı. Bu politikayı Macar kralı Matyas Corvinus, Bella gerant alii, tu felix Austria, nube! (Bırak başkaları savaşsın. Sen, neşeli Avusturyalı, evlen! şeklinde tanımlamıştır. Bu geleneği takip eden Arşidük Maximilian, 1477de Burgonya ve Hollandanın son Valois hükümdarı Mary ile evlendi. On dokuz yıl sonra, oğulları Yakışıklı Felipe, İspanya tahtının varisi olan Kastilyalı Juana ile evlendi. Juana ve Felipenin oğlu Karl, 1519da tüm bu toprakları birleştirdi. Fransanın artık üç tarafı Habsburg toprakları ile çevrilmişti: güneyinde İspanya, kuzeyinde Hollanda ve doğusunda Franche-Comté.
Erken Modern Çağda
İtalya Savaşları
İtalya Savaşları, Rönesans döneminde İtalyada 1494-1559 yılları arasında yaşanan uzun bir savaşlar dizisidir. Ekonomik olarak gelişmiş ancak siyasi olarak çok devletli olarak bölünmüş olan İtalyan yarımadası, Avrupa üstünlüğü için bir savaş alanı haline geldi. Çatışmalar, 1454 yılında bir İtalik Birliğinin kurulmasıyla kabul edilen 40 yıllık Lodi Barışının sona ermesiyle takip eden olaylarda İtalya ve Avrupanın büyük güçlerini içeriyordu.
İtalik Birliğinin 1490lardar çökmesi, İtalyayı 1494te hanedanlık iddiasıyla Napoli Krallığını işgal eden Fransa kralı VIII. Charlesin hırslarına açık bıraktı. Ancak Fransızlar, Venedik Cumhuriyetinin Habsburg Avusturyası ve İspanya ile ittifak kurmasının ardından Napoliyi terk etmek zorunda kaldı.
Venedik Birliğinin önemli bir sonucu da Kutsal Roma İmparatoru I. Maximilianın Burgonyalı Maryden olan oğlu için ayarladığı siyasi evlilikti: Yakışıklı Felipe, Avusturya ve İspanya arasındaki Fransız karşıtı ittifakı güçlendirmek için Deli Juana (Aragonlu II. Fernando ve Kastilyalı Isabelin kızı) ile evlendi. Felipe ve Juananın oğlu, 1519da Maximilianın yerine Kutsal Roma İmparatoru V. Karl olacak ve Kastilya, Aragon, Avusturya ve Burgonya Hollandasını kapsayan ve böyleye Fransayı çevreleyen bir Habsburg imparatorluğunu kontrol edecekti.
İtalya Savaşlarına son veren Cateau-Cambrésis Antlaşması (1559) birtakım karışık sonuçlar doğurdu: Fransa İtalyadaki toprak iddialarından vazgeçmiş ancak Calais ve Üç Piskoposluk da dahil olmak üzere bazı başka topraklar kazanmıştır.
Otuz Yıl Savaşı
V. Karlın krallığı 1556da hanedanın Alman ve İspanyol kolları arasında bölünmüş olsa da Flandre dahil olmak üzere Burgonya topraklarının çoğu İspanyol tacında kalırken Alman ve Kuzey İtalya bölgeleri Kutsal Roma İmparatorluğu içinde hanedanın Avusturya kolunda kaldı. Fransa, Habsburg güçleri tarafından kuşatılmayı kalıcı bir tehdit olarak gördü ve Avrupada bir Avusturya-İspanya hakimiyetini önlemek için birkaç yıl içinde müdahalede bulundu.
Otuz Yıl Savaşı, 1618de Avusturyaya ait bir bölge olan Bohemyada Roma Katolikleri ve Protestanlar arasındaki çatışmaların bir sonucu olarak başladı. II. Ferdinand, Bohemya kralı olarak tahttan indirilmiş ve yerine Pfalz Elektörü V. Frederick getirilmişti. Sonunda çatışma devlet için bir isyandan iki dini grup arasında tam ölçekli bir savaşa dönüştü. Protestan Kuzey Alman devletleri (daha sonra Danimarka ve İsveçi de içerecek şekilde) karşısında Avusturya, İspanya ve Papalık devletlerinden oluşan Kutsal İttifakı buldular. Fransa daha sonra savaşa katıldı. Ulusal dini Katoliklik olmasına rağmen Habsburgların Alman toprakları üzerinde tam bir hegemonya kurmasını engellemeye çalışmak gibi siyasi bir nedenle Protestan tarafında savaştı.
1648den sonra Fransa, Orta Avrupada baskın hale geldi. 1648deki Münster Barışı ve özellikle de 1659daki Pireneler Antlaşmasının ardından İspanyanın gücü, yozlaşan Habsburg hanedanının son on yıllarında yavaş yavaş azalmaya başladı. Avusturya Habsburgları, 1683te Osmanlıların ikinci Viyana kuşatmasında Türklere karşı kazandıkları zaferden sonra Balkanlarda Osmanlı İmparatorluğu ile olan çatışmalarına giderek daha az odaklandılar. Son İspanyol Habsburg II. Carlosun 1700deki ölümünden sonra Fransa kralı XIV. Louis, torunu Felipe için İspanya tahtında hak iddia etti. Bu durum İspanya Veraset Savaşına sebep olmuştur. Utrecht Antlaşması ile Louis, artık ikinci dereceden bir güç olan İspanyada Bourbon hanedanını kurmayı ve Habsburgların Fransayı çevresel kuşatmasını sona erdirmeyi başardı.
Dokuz Yıl Savaşı
Dokuz Yıl Savaşı, 1688-1697 yıllarını kapsar ve genellikle Büyük İttifak Savaşı veya Augsburg Ligi Savaşı olarak da adlandırılır. Fransa kralı XIV. Louis ile Avusturya, Kutsal Roma İmparatorluğu, Hollanda Cumhuriyeti, İspanya, İngiltere ve Savoydan oluşan bir Avrupa koalisyonu arasındaki bir savaştır. Avrupada ve çevre denizlerde, Kuzey Amerikada ve Hindistanda savaşılmıştır. Bazen ilk küresel savaş olarak kabul edilir. Savaş, III. William ve II. Jamesin İngiltere ve İrlandanın kontrolü için mücadele ettiği İrlandadaki Williamite Savaşını ve İskoçyadaki Jakobite isyanlarını ve sömürge Kuzey Amerikada Fransız ve İngiliz yerleşimciler ile onların yerli müttefikleri arasında bugün Amerikalılar tarafından Kral Williamın Savaşı olarak adlandırılan bir harekatı kapsıyordu.
Louis, 1678deki Fransa-Hollanda Savaşından Avrupanın en güçlü hükümdarı, sayısız askeri zafer kazanmış mutlak bir hükümdar olarak çıkmıştı. Saldırı, ilhak ve yarı yasal yolların bir kombinasyonunu kullanan Louis, Fransanın sınırlarını istikrara kavuşturmak ve güçlendirmek için kazanımlarını genişletmeye başladı ve kısa süren Yeniden Birleşme Savaşı (1683-84) ile doruğa ulaştı. Ratisbon Ateşkesi, Fransanın yeni sınırlarını yirmi yıllığına garanti altına aldı ancak Louisin sonraki eylemleri -özellikle de 1685teki Fontainebleau Buyruğu (Nantes Fermanının iptali)- askeri ve siyasi hakimiyetinin kötüleşmesine yol açtı. Louisin Eylül 1688de Ren Nehrini geçme kararı, nüfuzunu genişletmek ve Kutsal Roma İmparatorluğuna toprak ve hanedanlık iddialarını kabul etmesi için baskı yapmak üzerine tasarlanmıştı. I. Leopold ve Alman prensleri direnmeye kararlıydı ve Hollanda Meclisi ve III. William, Hollandalıları ve İngilizleri Fransaya karşı savaşa soktuğunda Fransız kralı hırslarını kısıtlamayı amaçlayan güçlü bir koalisyonla karşı karşıya kaldı.
Asıl çatışmalar Fransanın İspanya Hollandası, Renanya, Savoy Dükalığı ve Katalonya sınırları çevresinde meydana geldi. Çatışmalar genel olarak Fransa ordularının lehineydi ancak 1696da Fransa ekonomik bir krizin eşiğindeydi. Denizci güçler (İngiltere ve Hollanda Cumhuriyeti) de mali açıdan tükenmiş durumdaydı ve Savoy ittifaktan ayrıldığında tüm taraflar bir çözüm için müzakere yapmaya istekliydi. Ryswick Antlaşmasının (1697) şartlarına göre Fransa Alsasın tamamını elinde tuttu ancak Lorrainei hükümdarına geri vermek ve Renin doğu kıyısındaki kazanımlarından vazgeçmek zorunda kaldı. Louis, III. Williamı İngilterenin meşru kralı kabul ederken Hollandalılar sınırlarını güvence altına almak için İspanya Hollandasında bir bariyer kale sistemi elde ettiler. İspanyanın hasta ve çocuksuz kralı II. Carlosun ölümüyle beraber İspanya İmparatorluğunun mirası üzerine yeni bir çatışma Louis ve Büyük İttifakı İspanya Veraset Savaşına soktu.
İki yüzyıl sonra rekabet asıl nedenini kaybetmişti. İspanyanın güçlü bir şekilde güç kaybetmesinin ardından 18. yüzyıl Avrupa siyasetinde büyük bir yeniden yapılanma yaşandı. Orta Avrupada egemen güç olan Avusturya, şimdi kuzeyde yükselen Prusyanın gücüyle yüzleşmek zorundaydı. Rusya, İsveçe karşı kazandığı başarının arından nihayet tanınan büyük bir güç haline geldi. Son olarak, İngilterenin Avrupa ve Amerikadaki giderek artan gücü, Fransanın yıllardır sürdürdüğü hegemonyaya nihayet karşı geldi. Yine de iki güç 40 yıl daha düşmanca bir tutum sergiledi.
Diplomatik Devrim
Fransa-Avusturya İttifakı
Diplomatik Devrim olarak da bilinen Fransız-Habsburg ilişkilerindeki önemli değişim 1756 yılında gerçekleşti. Avusturyalı diplomat Wenzel Anton von Kaunitzin planıyla, Fransa ve Avusturya iki yüz yılı aşkın bir süredir ilk kez müttefik oldular. İttifak, Avusturyalı prenses Marie Antoinettenin daha sonra kral olacak Fransa veliahtı XVI. Louis ile evlenmesiyle mühürlendi. İttifak, 1756 yılında Birinci Versay Antlaşması ile resmiyet kazandı.
Yedi Yıl Savaşı
Antlaşmanın imzalanmasından birkaç ay sonra Prusya, Büyük Britanya, Rusya, Fransa ve Avusturyanın dahil olduğu Yedi Yıl Savaşı patlak verdi. Fransa ve Avusturya, 1757de imzalanan bir başka antlaşmayla Birinci Versay Antlaşmasını genişletti ve Rusya ile birlikte, 1756 Westminster Konvansiyonu üzerine kurulan Büyük Britanya ve Prusya ittifakına karşı savaştı.
Diplomatik devrim, Avusturya ve İngiltere arasındaki çıkar ayrılığı ile tetiklendi. Avusturya Veraset Savaşını sonlandıran 1748deki Aix-la-Chapelle Antlaşması, Avusturyalı Maria Theresayı İngiliz ittifakları hakkında memnuniyetsiz hissettirmişti. Habsburg tahtı üzerindeki hak iddiasını başarıyla savunmasına ve kocası Franz Stephenin 1745te İmparator olarak taç giymesini sağlamasına rağmen bu süreçte değerli topraklarından feragat etmek zorunda kalmıştı. İngiliz diplomatik baskısı altında, Maria Theresa Lombardiyanın çoğundan vazgeçmiş, Bavyerayı işgal etmiş ve Parmayı İspanyaya ve Bourbon hanedanına bırakmıştı. Son olarak Bohemyanın değerli bir kraliyet toprağı olan Silezya, savaş sırasında burayı işgal eden Büyük Fredriche bırakılmıştı. Fredrichin bu hamlesi, Prusyayı büyük bir Avrupa gücü olarak daha da ileriye götürdü ve artık Avusturyanın Orda Avrupadaki konumu için giderek artan bir tehdit oluşturmaya başlamıştı. Prusyanın büyümesi, Fransız gücünü dengelemenin ve Avusturyanın zayıflığına karşılık olarak büyüyebilecek olan Almanyadaki Fransız etkisini azaltmanın bir yolu olarak gören İngilizler tarafından memnuniyetle karşılandı. Buna karşılık Prusyanın daha fazla ilerlemesini engellemeye kararlı olan Fransızlar artık gücü daha az korkutucu hale gelen Avusturyayı desteklemeye istekliydi.
Savaşın başlarında elde edilen başarılara rağmen Fransa-Avusturya ittifakı galip gelemedi. Savaş, Brandenburg hanedanlığı mucizesi ve İngilterenin denizlerdeki kontrolü sayesinde İngiltere ve Prusyanın zaferiyle sonuçlandı ve hem Fransa hem de Avusturya zayıf bir konumda kaldı. Savaşı 1763 yılında sonra erdiren Paris Antlaşması, Fransanın Amerika kıtasından çekilmesini sağlamış ve Prusyanın Avrupadaki kazanımlarını Avusturyanın aleyhine pekiştirmiştir.
Geç Modern Çağda
Fransız Devrim Savaşları ve Napolyon Savaşları

Fransız Devrimine Avusturya Habsburgları karşı çıkmış, İngiltere ve Kutsal Roma İmparatorluğundaki bazı devletler de dahil olmak üzere monarşi ile yönetilen çeşitli ülkeler koalisyon oluşturmuş ve devrimci cumhuriyeti yok etmeye çalışmıştır. Chris McNab Avusturya İmparatorunun karşılaştığı sorunlar büyük ölçüde geçmişteki Habsburg başarılarından kaynaklanıyordu. Öncelikle evlilikler yoluyla, farklı etnik ve ırksal nüfusa sahip birçok bölge elde etmişlerdi ve bu nedenle orduda geçerli tek bir dil yoktu. diyerek Avusturyanın problemini özetliyordu. Bu gibi zorluklar nedeniyle Avusturya ordusu, Fransız Devrimi ve Napolyon Savaşları sırasında ağır yenilgiler aldı. Üçüncü Koalisyon Savaşı sırasında 2 Aralık 1805te gerçekleşen Austerlitz Savaşından sonra Habsburgların Kutsal Roma İmparatorluğunu yönetme kabiliyeti önemli ölçüde zayıfladı. Bu durum Kutsal Roma İmparatorluğunun dağılmasına ve Fransanın yardımıyla Ren Konfederasyonunun kurulmasına yol açtı. Konfederasyon, Napolyonun Avusturyanın da dahil olduğu Altıncı Koalisyon karşısında aldığı yenilginin ardından dağıldı. İki imparatorluk arasındaki çatışmalar, yedinci ve son koalisyonun Fransızlara karşı zafer kazandığı ve Koalisyon Savaşlarının sona erdiği Yüz Gün sırasında yeniden başladı.
Fransa-Avusturya Savaşı
Bourbon Restorasyonunun ardından, iki monarşinin 1818de Beşli İttifaka katılmasıyla sonuçlandı ve iki ülke arasında bir barış dönemi başladı. Ancak bu ittifak, 1825 yılında Rusya İmparatoru I. Aleksandrın ölümü ve sonrasında Fransada Bourbon monarşisinin devrildiği 1830 Temmuz Devriminin ardından feshedildi. İki ülke arasındaki düşmanlık 1859da Fransa-Avusturya Savaşı sırasında yeniden başladı. Savaşta, Fransa Savoy ve Nicei kazandı ve Avusturya Lombardiyayı kaybetti. Sonuç bir Fransa-Sardinya zaferiydi.
Birinci Dünya Savaşı
1866 Prusya-Avusturya Savaşından sonra 1867 Uzlaşması ile Habsburg imparatorunun yönetiminde Avusturya-Macaristan İmparatorluğu kuruldu. Avusturya-Macaristan 1879da Alman İmparatorluğu ile İkili İttifaka girdi. Buna karşılık Fransa, 1894te Rusya ve 1904te Birleşik Krallık ile ittifak kurdu. 12 Ağustos 1914te Üçüncü Fransız Cumhuriyeti, Avusturyanın Sırbistan ve Rusyaya karşı ilan ettiği savaşlara karşılık Avusturya-Macaristana savaş ilan etti. Eski müttefiki İtalya Krallığının 1915te savaşa girmesiyle Avusturya-Macaristana karşı bir batı cephesi açıldı. Avusturya-Macaristanın yenilmesiyle, 3 Kasım 1918de imzalanan Villa Guisti Mütakeresi ile Güney Tirolü İtalyaya bırakmasıyla sonuçlandı. Avusturya kralı I. Karl, 11 Kasım 1918 tarihli ateşkesle birlikte devlet işlerine katılmaktan vazgeçmiş ve Habsburg Monarşisi, 3 Nisan 1919da Avusturya Anayasa Meclisinin Habsburg Kanununu kabul etmesiyle resmen sona ermiştir. Fransa, Versay ve Saint-Germain Antlaşmalarında Anschlussu (Weimar Cumhuriyeti ile birleşmeyi) yasaklamayı ısrar ederek savaş sonrası bağımsız Birinci Avusturya Cumhuriyetinin kurulmasında önemli bir rol oynayacaktı.