Mantova Veraset Savaşı

Mantova Veraset Savaşı (1628-1631), Gonzaga hanedanının doğrudan son erkek varis ve Mantova ve Montferratın hükümdarı olan II. Vincenzonun 1627 Aralık ayında ölümüyle başlayan ve Otuz Yıl Savaşları ile bağlantılı bir savaştı. Topraklar, Habsburg İspanyasının İtalyan topraklarından askerleri ve yardım malzemelerini Flandredeki ordularına taşımasına izin veren bir kara yolu olan İspanyol Yolunun kontrolü için son derece önemliydi. Savaş, Fransa doğumlu Nevers Dükünü destekleyen Fransa ile onun uzak kuzeni Guastalla Dükünü destekleyen İspanya arasındaki bir vekalet savaşıydı.
Çatışmalar, İspanyolların Mart 1628den Nisan 1629a ve ardından Eylül 1629dan Ekim 1630a kadar iki defa kuşattığı Montferrattaki Casale kalesinde yoğunlaştı. Nisan 1629da Nevers Düküne Fransız yardımı, İmparatorluk birliklerinin Kuzey Almanyadan İspanyayı destek için Kuzey İtalyaya kaymasına yol açtı. Temmuz 1630da Mantovayı almasına rağmen Fransız destekli İsveçin Otuz Yıl Savaşına müdahalesi, İmparator II. Ferdinandı birliklerini geri çekmeye ve barış yapmaya zorladı.
Haziran 1631deki Cherasco Antlaşması, Nevers Dükünü küçük toprak kayıpları karşılığında Mantova ve Montferrat Dükü olarak onayladı. Daha da önemlisi Fransaya Alplerden geçişleri kontrol eden Pinerolo ve Casaleyi bıraktı. İmparatorluk ve İspanyol kaynaklarının Almanyadan saptırılması, İsveçlilerin kendilerini Kutsal Roma İmparatorluğu içinde konuşlandırmasına izin verdi ve bundan dolayı Otuz Yıl Savaşının 1648e kadar devam etmesinin önemli bir nedeniydi.
Arka plan
1308den beri Mantova Dükalığı, 1574te evlilik yoluyla Montferrat Dükalığını da kontrolü altına alan Gonzaga hanedanlığı tarafından yönetiliyordu. Her iki dükalık da Kutsal Roma İmparatorluğunun bir parçasıydı ve ayrıca İspanyol yönetimindeki Milano Dükalığının egemen olduğu Lombardiya bölgesinin güvenliği için stratejik bir öneme sahipti. Bu bölgenin kontrolü, İspanya ve Avusturyadaki Habsburg hükümdarlarının Fransada yüksek huzursuzluğun olduğu güney eyaletleri Languedoc ve Dauphinéyi tehdit etmelerine ve İspanyol Yolu olarak bilinen karayolu tedarik yolunu korumaları için önemliydi.
Lombardiya ve Napoli Krallığının İspanyol yönetimi altında olması, İspanyol orduları için önemli bir asker ve malzeme kaynağıydı ve 17. yüzyıl boyunca Avrupadaki İspanyol gücünün temelini oluşturuyordu. Geçen yıllarda, Finalenin alınması ve bağımsız Piombino ve Monako Prenslikleri ile Modena ve Mirondoladaki kalelerin kontrolünün alınmasıyla İspanyanın bölgedeki konumu güçlenmişti. Bu genişleme hamleleri, bölgesel rakipleri olan Venedik Cumhuriyeti ve Papalık Devletinin hükümdarı olan Papa VIII. Urbanus tarafından artan bir endişeyle izlendi.
Şubat 1627de Gonzaga hanedanının son erkeği olan II. Vincenzo, Mantova ve Montferrat Dükü oldu ve sağlığının kötü olduğunu bildiğinden ardından kimin geleceğini çözmeye çalıştı. Montferrat kadınlara mirasa izin verirken Mantova izin vermediği için yasal durum epey karışıktı. Ek olarak dukalıklar bağımsız devletler olarak yönetiliyordu fakat teknik olarak İmparatorluk tımarı olarak statüleri Kutsal Roma İmparatoruna veraset üzerinde bir ölçüde kontrol sağlıyordu. Bu sorunlara rağmen en güçlü aday II. Vincenzonun kuzeni ve bir Fransız olan Nevers Dükü yaşıtı Charles Gonzaga idi.
Dükalıklar Fransız etkisi altına girerse ve İspanya Lombardiya Valisi Córdoba Madrid ile bunu önlemek için askeri müdahale konusunda tartışmalara başlarsa yasallık İspanyol tehdidi karşısında pek önemli değildi. Diğer alternatifler arasında iddiası esas olarak Montferrata kadar uzanan Savoy Dükü I. Charles Emmanuel ve bir başka uzak Gonzaga kuzeni olan ve İtalyadaki İmparatorluk Genel Komiseri görevini yapan Guastalla Dükü II. Ferrante Gonzaga vardır. Konumunu sağlamlaştırmak için Nevers Dükü Charles, oğlu II. Charles Gonzaganın Montferratın varisi olan Vincenzonun yeğeni Maria Gonzaga ile evlenmesini sağladı. Evlilik töreni 23 Aralık 1627de Vincenzonun ölmesinden üç gün önce yapıldı. Nevers Dükü, 17 Ocakta Mantovaya geldi ve İmparator II. Ferdinanda İmparatorluğun düklüğünü tanımasını talep eden bir elçi gönderdi.
Stratejik Hedefler
Tarihçi Peter H. Wilson, büyük güçlerden hiçbiri İtalyada bir çatışma aramıyordu iddiasında bulunsa da çatışmaya, Córdoba ve Madrid arasındaki iletişimsizlik ve Nevers Dükünün uzlaşmayı reddetmesi de dahil olmak üzere birkaç olayın sebep olduğunu savunuyor. Kuzen olsalar da İspanya ve Avusturya Habsburgları her zaman aynı hedefleri paylaşmıyorlardı. İspanya her zaman için Kuzey İtalyadaki konumunu güçlendirmeye çalışırken Ferdinand Almanyadaki kaynaklarını bölgeye kaydırmaktan kaçınmanın yanı sıra veraset sorununa kendisi karar vererek İmparatorluk otoritesini arttırmak istiyordu. Ferdinand karısı ve ölen II. Vincenzo'nun kız kardeşi olan Eleonora'nın önerdiği teklifte, Montferratın başkenti Casale Montferratonun yeni inşa edilen kalesi karşılığında Nevers Dükünü dük olarak kabul etmeyi onayladı.
Bu çözüm, özellikle de Fransa başbakanı Kardinal Richelieu Nevers Dükünün Habsburg kuklası olarak gördüğü ve La Rochelle Kuşatması ile meşgul olduğu için kabul edilebilir görülüyordu. Lakin bu çözüm 1613-1617 yılları arasında Montferrata sahip olmak için savaşan Córdoba ve Charles Emmanuelin hırsları yüzünden baltalandı. Vincenzonun ölümünden kısa bir süre önce ikili düklüğü paylaşmayı kabul ettiler, düklüğün büyük bölümü Savoya bırakılırken İspanya da Casaleyi alacaktı. Bu antlaşma İspanya Kralı IV. Felipe ve başbakanı Olivares tarafından da onaylandı. 26 Ocakta Ferdinand, Córdoba'ya Mantova veya Montferrata asker göndermemesini emretti ve 1 Nisanda veraset konusunda kesin bir karar verilene kadar her iki bölgeye de el koydu. Belirlenen tarihe gelene kadar savaş çoktan başlamış olacaktı.
Fransa gibi büyük devletler bile aynı anda birden fazla cephede savaşmak zorunda kaldığından 17. yüzyıl diplomasisi, rakiplere karşı ittifaklar kurarak yeni cepheler açmaya veya mevcut bir savaşı sona erdirerek kaynakları farklı cepheye odaklamayı amaçlıyordu. Bu ilkeler Habsburglar için de geçerliydi. Kendi ordusundan yoksun olan Ferdinand, genellikle isteksiz olan Alman müttefiklerine veya Albrecht von Wallenstein gibi pahalı paralı askerlerin desteğine güveniyordu. İspanya İmparatorluğunun devasa kaynakları kayıplarının yerlerini daha kolay doldurabileceği anlamına gelse de İtalyadaki bir saldırının finanse edilmesi Flandersdaki seferlerinin askıya alınmasını gerektiriyordu. Habsburgları Almanyada savunmaya yapmaya zorlayan Mantova veraseti üzerindeki bu savaş, Otuz Yıl Savaşı üzerinde aşırı büyük bir etki yarattı.
I. Aşama: Ocak 1628 - Haziran 1629
Olivares ve Felipe, savaş onayını verirken Casalenin hızla alınacağını varsaydılar fakat Córdoba'nın Montferrat seferi için 12,000 askeri ve Savoyun sağlayacağı 8,000 askeri seferber etmesi birkaç ay sürdü. Milano Dükalığında zaten toplanmış olan 11,000 askere katılırken stratejik Cremona kasabasını güvene almak ve Alp geçitlerini kesmek için 6,000 başka asker daha kullandı. Kuşatmalar ancak Mart ayında başladı ve Casale Avrupanın en büyük ve en modern tahkimatlarından birisi olduğu için uzun kuşatma epey uzun sürecekti, bu da Nevers Düküne bir ordu toplaması için zaman tanıdı. Nevers Dükü, milisler ve Fransız paralı askerleri de dahil olmak üzere, 2,000 süvari de dahil toplam 14,000 kişilik bir ordu oluşturmayı başardı. 14,000 kişilik bu ordu, nüfusu sadece 300,000 olan bir düklük için oldukça büyük bir sayıydı. İmparatoriçe Eleonora, Venedik ve Papanın desteğine ek olarak Nevers Dükü aynı zamanda ordusunun Kuzey Almanyada Stralsundu ele geçirmeye odaklanmasını isteyen Ferdinandın askeri komutanı olan Wallenstein tarafından da desteklendi. Bu faktörler sonucunda savaşa İmparatorluk müdahalesi Eylül 1629a kadar ertelendi.
Charles Emmanuel liderliğindeki Savoy güçleri Nisanda Trinoyu ardından da Haziranda Nizza Monferratoyu ele geçirdi ancak Casale kuşatması yine uzadı. Hollanda Cumhuriyetine karşı savaştan para ve asker saptırılması İspanyolların Flandredeki konumunu zayıflattı ve İspanyollar o bölgede savunma yapmaya zorlandı. Felipe daha sonra Casaleye saldırmanın pişman olduğu tek siyasi eylem olduğunu kabul etti ancak İspanyolların prestijini korumak için askerlerini geri çekmedi. Olivares, Nevers Dükünün tüm Mantova topraklarının meşru varisi olduğunu kabul etmesine rağmen fikirlerini değiştirerek Guastalla Dükünü Mantova Dükü olarak tanıdı.
Nevers Dükü, Fransadaki mülklerini ipotek ettirerek 6,600 adam daha topladı fakat bunların çoğu Alpleri geçerken Charles Emmanuel tarafından düşürülüp yok edildi. La Rochellenin Ekim 1628de teslim olmasıyla beraber Fransa doğrudan savaşa müdahil oldu ve Mart 1629da XIII. Louis önderliğindeki Fransız ordusu Pas de Suseu kesen barikatlara saldırdı. Ayın sonunda Casale kuşatmasını kaldırtılar ve stratejik olarak önemli olan Savoy kalesi Pineroloyu ele geçirdiler.
Nisan ayında Fransa, İngiltere ve Savoy; Papalık nunciosu Kardinal Mazarin tarafından imzalanması kolaylaştırılan Susa Antlaşmasını imzaladılar. İlki İngiliz-Fransız Savaşını (1627-1629) sona erdirirken ikincisi Fransa ile Savoy arasında barışı sağlayan iki ayrı antlaşmadan oluşuyordu. Trino karşılığında Charles Emmanuel, Fransız birliklerinin Casale ve Pineroloda garnizon kurmasına izin verdi ve Mantovayı güçlendirmek için topraklarından ücretsiz geçiş izni verdi. XIII. Louis ve Fransız ordusunun büyük kısmı daha sonra Huguenot İsyanını bastırmak için Languedoca döndü.
II. Aşama: Haziran 1629 - Ekim 1630
Felipe, Susa Antlaşmasını tersine çevirmeyi düşünüyordu ve Córdoba'nın yerine Cenova yerlisi ve İspanyol Hollandası eski komutanı Spinola'yı getirdi. Nevers Dükü, Venedikli müttefiklerinin yardım etmeyi reddettiği İspanyolların yönettiği Cremona'ya akılsızca yalnızca 2,500 askerle saldırdı. Asıl Fransız ordusunun geri çekilmesiyle birlikte Nevers Dükü karşı saldırıya karşı savunmasız kaldı. Richelieu, İmparatorluk müdahalesini caydırmak için Savoy sınırına 18,000 asker yerleştirdi fakat II. Ferdinand İtalyada Fransaya karşı olmanın Hollandada İspanyayı desteklemekten daha önemli bir öncelik olarak görüyordu. Danimarka-Norveçle Haziran 1629da imzalanan Lübeck Antlaşmasıyla Danimarka ile olan savaşı bitirmişti. Ferdinand, Mantovadan sürgün edilen Collalto Kontu Ramboldonun idaresi altında Almanyadan 30,000 asker gönderilmesine izin verdi.
Casale'i düşürmeyi ve Charles Emmanuel'in müdahalesini önlemeyi planlayan Spinola, mevcut 16,000 askerin yanında Napoli'den 12,000 paralı asker ve 6,000 takviye asker ile ordusunu genişletti. Ayrıca Toskana ve Parma ile 4,000 ve 2,000 adam göndermeleri için anlaşmalar yaptı fakat bu birliklerin kalitesi oldukça düşüktü. II. Ferdinando, Toskana donanmasının kullanılmasıyla beraber iki yıl boyunca 6,000 asker garantisi verdi fakat daha sonra sözünden caydı. Casale Kuşatması, 2,500 Fransız garnizonuna karşı Haziran ayında yeniden başladı. Ekim ayının sonlarında Collalto, 4,000 kişilik bir garnizon tarafından korunan Mantovaya geçmeden önce 7,000 kişilik bir Venedik kuvvetini yendi.
Her iki kuşatmada da pek bir başarı kaydedilemedi. Mantova, kuşatma toplarının mevzilenmesini zorlaştıran iki yapay göl tarafından korunuyordu ve Collalto Kasım ayının sonlarında bu başarısız saldırısından sonra geri çekildi. Collalto sonrasında hastalandı ve komutayı yardımcıları Gallas ve Aldringene bıraktı. Casale direnmeye devam ederken İspanyollar bu kadar çok askere para ödeyemez veya destekleyemez hale geldi ve bunun sonucunda çok sayıda asker firar ve hastalık sebebiyle kaybedildi. Charles Emmanuel tekrar taraf değiştirdi ve Aralıkta Spinolaya Casalede 6,500 adamla katıldı; 12,500 askerini Piyomonteyi, 6,000 askerini Savoyu korumak için geride bıraktı. Toskana, Parma ve diğer İspanyol müttefikleri ek asker ve para sağladı. II. Henri de Montmorency komutasındaki 18,000 kişilik bir Fransız ordusu Şubat 1630da Piyemonteyi işgal etmeden önce Savoyu ele geçirdi, daha sonra 10 Temmuzda Aviglianada birlik bir Savoy-İspanyol kuvvetini yendi.
Her iki taraf da Fransız ve İmparatorluk askerleri tarafından Almanyadan getirildiği düşünülen hıyarcıklı veba salgınından çok kötü bir şekilde etkilendi. Yeni Çağda İtalyayı etkileyen en kötü ölüm krizi olarak anılan bu olayda Kuzey İtalya nüfusunun yaklaşık %35i 1629-1631 yılları arasında öldü. Savaşın artan vahşeti özellikle Ostigliada olmak üzere bir dizi katliama yol açtı. Ostligiadaki, katliam Nisan 1630da yerel haydutlar (Formigotti) bir İmparatorluk yiyecek arama grubunu Ostiglia garnizonundan ayırıp daha sonra garnizona saldırması şeklinde gerçekleşti. Yenilginin ardından İmparatorluk birlikleri sivil nüfusa saldırarak misillemede bulundu ve dönemin kaynakları öldürülenlerin sayısının kadın ve çocuklar da dahil olmak üzere 600 civarında olduğunu tahmin ediyor.
Mantova Kuşatması Mayıs 1630da yeniden başladığında garnizonu hastalık nedeniyle 2,000 kişinin altına düşmüştü. Aceleyle toplanmış ve yeterli donanımı olmayan 17,500 Venedik takviye kuvveti de İmparatorluk ordusu tarafından Villabuonada bozguna uğratıldı. Parası ödenmemiş ve isyanlar nedeniyle sayısı 700e düşmüş olan garnizon, 18 Temmuzda Gallas ve Aldringene teslim oldu. Şehrin yağması sonucunda 18 milyon duka değerinde ganimet elde edildiği bildirildi. Veba ve yağma bir araya gelerek Mantovanın nüfusu 1628-1631 yılları arasında %70in üzerinde azaldı ve şehrin toparlanması on yıllar aldı.
Bu yaşananlara rağmen Casalei hala elinde tutan Nevers Dükü mücadeleye devam ediyordu. 26 Temmuzda Charles Emmanuel öldü ve yerine XIII. Louisin küçük kız kardeşi Fransalı Christine ile evli olan oğlu Victor Amadeus geçti. 6 Ağustosta Montmorency, Savoyluları Carignanoda yendi fakat hastalık ve firardan kaynaklanan kayıplar onu Casaleye yardım etmek için çok zayıflattı. Yine de Charles de Schomberg yönetimindeki takviye kuvvetleri Ekim ayı başlarında kaleye ulaştı. Kuşatma çalışmaları şiddetli yağmurla sular altında kaldı, kuşatmacılar veba nedeniyle 4,000 asker sayısının altında düştü ve Spinola da öldü. 29 Ekimde İspanyollar nihayet çekildi ve iki taraf Papalık temsilcisi Mazarin tarafından müzakere edilen bir ateşkes üstünde anlaştı.
Barış ve Sonrası
Haziran 1630da Richelieu, yardımcıları Peder Joseph ve Nicolas Brulart'ı, Regensburgda İmparatorluk Diyeti toplantısına katılan Ferdinand ile barış görüşmeleri yapmak için gönderdi. Aynı zamanda Gustaf Adolf, 18,000 askeriyle Pomeranyaya çıkartma yaptı ve İsveçin Otuz Yıl Savaşlarına müdahalesini başlattı. Peder Josephe ayrıca Ferdinandın en büyük Katolik destekçisi olan Bavyera Elektörü I. Maximilian ile ittifak kurmaya yönelik gizli bir talimat da verilmişti.
18 Temmuzda Mantovanın düşmesi, İtalyadaki Fransız konumunu tehlikeye atmıştı ve Maximilianın da müttefikliğe ilgisi yoktu. Bunu fırsat gören Ferdinand, Fransanın Casale ve Pineroloyu İspanyaya bırakması ve İmparatorluk içerisindeki Ferdinand düşmanlarına desteğini geri çekmesi karşılığında Nevers Dükünü Mantova Dükü olarak tanımayı kabul etti, böylece hem İsveç hem de Hollandalılara yapılan Fransız desteğini kesecekti. Bu teklif, XIII. Louisin ciddi şekilde hastalandığı ve iç düşmanları tarafından Richelieuya yönelik hükumeti iyice felç eden ortak bir saldırı ile aynı zamana denk geldi. Ne yapılması konusunda talimat isteyen Peder Joseph yanıtsız kalınca 13 Ekimde Ratisbonne Antlaşmasını isteksizce imzaladı.
Bu antlaşma, mümkün olan her yerde Habsburgları zayıflatmak Fransız dış politikasının tüm temelini yok ediyordu ve İtalyayı İspanyol boyunduruğundan kurtarmanın birinci hedefleri olan Papa ile ittifaklarını da tehdit ediyordu. Louis, hastalığı atlattıktan sonra antlaşmayı onaylamayı reddetti, Richelieu ise rakiplerini alt etti ve 1642deki ölümüne kadar sürecek olan Fransız politikasının kontrolünü tekrar ele geçirdi. Ocak 1631de Louis, Gustafa Bärwalde Antlaşmasında mali destek sağladı ve bu yardımlarla İsveçliler 1648e kadar İmparatorlukla savaş halinde kaldı. Bu antlaşmayı, Mayıs ayında Fransa ve Bavyera Elektörü I. Maximilian arasında sekiz yıllık bir karşılıklı yardım antlaşması olan Fontainebleau Antlaşması izledi.
İsveç tehdidini karşılamak için İmparatorluk birliklerini İtalyadan Almanyaya çekme ihtiyacı yüzünden Ferdinand 19 Haziran 1631de Fransa ile Cherasco Antlaşmasını imzalamak zorunda kaldı ve antlaşma sonucunda Nevers Dükü Mantova ve Montferrat Dükü olurken Savoya da küçük tavizler verildi. Her iki taraf da ordularını geri çekmeyi kabul etmesine rağmen Nevers Dükü ve Victor Amadeus Fransız garnizonlarının Casale ve Pineroloda kalmasına izin verdi, bu da 10 milyon eskudo ve binlerce asker harcanmasına rağmen İspanyanın savaştan hiçbir şey elde edemediği anlamına geliyordu. Savaş, Kuzey İtalyadaki Fransız konumunu güçlendirerek İspanyol Yolunu tehlikeye attı ve bunun sonucunda İspanya ile Avusturya ilişkileri kalıcı olarak bozularak Richelieu için büyük bir dış politika başarısı sağladı. Richelieu için daha da uzun vadede önemi ise Habsburglar ve Papalık Devletinin arasını bozarak Fransanın Katoliklere karşı Protestan müttefikler kullanmasını kabul edilebilir hale getirebilmesiydi.