Nova Kakhovka Barajı'nın Yıkılması

Kakhovka Hidroelektrik İstasyonu'nun Yıkılması 1955 yılından 2023 yılına kadar hizmet vermiş, Dinyeper nehri üzerinde kurulu Ukrayna'nın Güneyinde bulunan Nova Kakhovka Şehrindeki bir nehir barajıydı olan Kakhova Barajının Rus-Ukrayna Savaşı sırasında yıkılması olayıdır.
Baraj
Baraj, 357 MW kurulu kapasiteye sahipti bir hidroelektrik santral ve bir kilidi ile ilişkilendirilmişti. Merkezi bölüme doğru her iki taraftaki uzun setler dahil, baraj, rezervuara bakan tarafta 3.2 km (2.0 mi) genişliğindeydi. Kuzeybatıdan güneydoğuya doğru merkezi bölüm, bir baraj barajı, hidroelektrik santrali ve kiliti içermekteydi. Barajın inşaatına Eylül 1950'de başlandı. Son jeneratör, Ekim 1956'da devreye alındı. Ukrhydroenergo tarafından işletilmektediydi.
Barajın içinden geçen kilit Rezervuar, ABD'deki Büyük Tuz Gölü'ne eşdeğer 18 kübik kilometre su tutmaktaydı. Kakhovka Rezervuarı'ndan su, 5.7 GW Zaporijya Nükleer Enerji Santrali'nin soğutulması için su sağlayıp ve Kuzey Kırım Kanalı ve Dinyeper-Krivoy Rog Kanalı aracılığıyla güney Ukrayna ve kuzey Kırım'ın sulama alanlarına su sağlamaktaydı.
2019'da başlayarak, tesise önemli onarımlar ve genişletmeler yapılmıştı
Arka Plan
1956'da inşa edilen Kakhovka Barajı, 2022 Şubat'ında, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ilk günlerinde Rus kuvvetleri tarafından ele geçirildi. Rusya, o yıl Ukrayna altyapısına saldırdı, birkaç diğer barajı hasar verdi ve Ukraynalıları suya erişim olmaksızın bıraktı. Örnekler arasında Temmuz'da Rus kara kuvvetleri tarafından Oskil nehri barajının yıkılması ve Eylül'de Kryvyi Rih barajına yapılan füze saldırısı bulunuyor. 2022 Ekim'inde, Moldova Dışişleri Bakanı Nicu Popescu, Ukrayna'nın Dinyester Nehri üzerindeki barajı hedef alan Rus füzelerini engellediğini söyledi. Bu sırada, Ukrayna başkanı Zelenskyy, Rusya'nın barajı yıkmaya ve suçlamak için Ukrayna'ya hazırlandığını uyardı ve potansiyel bir felaketi önlemek için barajda uluslararası bir gözlem misyonu çağrısında bulundu.
2022'nin sonlarında, Ukrayna, Kherson karşı saldırısı sırasında Dinyeper'in batı kıyısını geri aldı. Ukrayna, Rusya'nın intikam olarak Kakhovka barajını patlayıcılarla yarmayı planladığını öne sürdü. Karşı saldırı sırasında, Ukrayna güçleri Rus tedariklerini engellemek ve barajın taşkın kapılarından birini "son çare" olarak açıp açmayacağını test etmek için köprü güvertesi üzerinde HIMARS saldırıları gerçekleştirdi ve bir saldırı bir taşkın kapısını kısmen hasar verdi.
Rus kuvvetleri, Kasım 2022'de Kherson'dan çekilirken, arkalarında köprü güvertesini yok ettiler, bazı su kapaklarına ise hasar verdildi Rus iddialarına göre köprüde kontrollü bir yıkım kullanıldı.
Ruslar daha sonra daha fazla su kapısını açtı, bu da suyun rezervuardan hızla çıkmasını sağladı. Zaporizhzhia Bölgesel Askeri İdaresi, hedeflerden birinin, Ukrayna kuvvetlerinin Dinyeper Nehri'ni geçmesini engellemek için barajın güneyindeki alanı su basması olabileceğini öne sürdü. Ukrayna'nın hidroelektrik şirketi Ukrhydroenergo, Rus işgalcilerin "Ukrayna askerlerinin ilerlemesinden korkarak istasyonun kapılarını açtığına" inandı. 2023 Şubat ortasından itibaren, su seviyesi yükseldi ve Mayıs'a kadar rezervuardaki yaşanabilir adaları su bastı ve barajın üzerinden taştı.
30 Mayıs'ta (barajın patlatıldığı haftadan bir hafta önce) Rus hükümeti, işgal altındaki Ukrayna'daki endüstriyel ve hidroelektrik tesislerde "askeri operasyonlar, sabotaj ve terör eylemleri sonucu oluşan" kazalarla ilgili herhangi bir soruşturma yapılmayacağını kararlaştırdı.
Yıkım
2023 yılının 6 Haziran sabahı yerel saatle 02:50'de, barajın "iç yapısının patlaması" meydana geldi, Ukrayna başkanı Volodymyr Zelenskyy'e göre. 3.2 km (2.0 mil) genişliğindeki barajın orta bölümü yıkıldı, bu da aşağıdaki bölgede geniş çaplı sel oluşmasına neden oldu. Yıkımının zamanında, baraj Rus kontrolü altındaydı ve su seviyesi 30 yılın en yüksek seviyesine çıkmıştı.
BBC News tarafından elde edilen uydu görüntüleri, barajın durumunun Haziran'ın başından ya da daha önce itibaren kötüleştiğini gösterdi, 2 Haziran'da türbin salonundan baraja bir yol bölümünün başarısız olduğu görüldü, bu da potansiyel yapısal problemlere işaret etti.
The New York Times tarafından danışılan uzmanlar, en muhtemel nedenin kasıtlı bir iç patlama olduğunu öne sürdü, dış saldırı veya yapısal başarısızlığın hala mümkün olmasına rağmen, daha az olası olduğunu ekledi.
Tepkiler
Rusya
Kremlin sözcüsü Dmitry Peskov, "Bu sabotaj Ukrayna silahlı kuvvetlerinin iki gün önce büyük ölçekli saldırı operasyonları başlatmasına rağmen hedeflerine ulaşamaması gerçeğiyle de bağlantılıdır. Kyiv rejiminin tüm sonuçlardan tüm sorumluluğu üstlenmesi gerekiyor." Savunma Bakanı Sergey Shoigu, Ukrayna'nın "bu cephede Rus saldırısını önlemek" için barajı havaya uçurduğunu söyledi. İşgal altındaki Kherson Oblastının başı Vladimir Saldo, askeri bakımdan barajın başarısız olmasının "operasyonel ve taktiksel olarak Rus kuvvetlerinin lehine olduğunu" söyledi. TASS, mevcut durumda Ukrayna'nın iddia edilen karşı saldırısının bir parçası olarak Dinyeper'ı geçmesinin pratikte imkansız olduğunu bildirdi. Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zakharova, "... dün Kakhovka HPP'de olanları konuşuyorum. Bu gerçekten dünya çapında bir çalışma, araştırma ve soruşturma konusu olmalıdır. Batının tüm bu tür durumlardaki tepkisi %100 öngörülebilir. Her ne olursa olsun, gerçekten olmuş olsun ya da hayal ürünü olsun, Rusya'yı suçlama arzusu sonsuzdur." dedi.
Ukrayna
Ruslar tarafından atanan Nova Kakhovka belediye başkanı başlangıçta barajın hasar görmediğini söyledi ancak daha sonra Ukrayna'yı suçladı. Vladimir Putin'in basın sekreteri Dmitry Peskov, Rusya'nın dahil olmadığını inkar etti ve bunu Ukrayna'nın bir sabotajı olarak nitelendirdi. Rus devlet medyası, bir Vilkha çoklu roketatarından Ukrayna topçu ateşini suçladı. Baraj, Kuzey Kırım Kanalı üzerinden Rus kontrolündeki Kırım'a suyun %85'ini sağlamaktaydı - Peskov'a göre, barajın yıkılması Kırım'a "su tedarikini kesmeye yönelik hesaplı bir Ukrayna girişimi" idi.
İlk tepkisinde, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin Ukrayna'yı suçladı ve onu "büyük ölçekli bir çevresel ve insani felakete yol açan barbarca bir eylem" gerçekleştirmekle itham etti.