Hatib bin Ebu Beltea

Hatıb bin Ebu Beltea ya da İbn Ebu Beltea, Muhammedin Mısır valisi Mukavkıs'a elçi olarak gönderdiği sahabe.
Peygamber dönemi
Erken dönem hayatı
Altmış beş yaşlarında vefat ettiğine dair rivayetlere bakarak 586 yılı civarında doğduğu söylenebilir. Aslen Yemenli olup babası Ebu Belteanın adı Amr b. Raşid b. Muaz el-Lahmi şeklinde de zikredilmiştir. Zübeyr b. Avvamın müttefiki olan babasının Beni Mezhic kabilesinden olduğuna dair rivayetler varsa da kaynakların çoğu onu Lahmi diye zikreder. Ubeydullah b. Humeyd b. Züheyrin kölesi olduğu ve kendisini mükatebe yolu ile azat etmesi için kararlaştırdıkları ücreti Mekke'nin Fethi günü ödediği de rivayet edilir.
Cahiliye Dönemi'nde ata iyi binmesi ve güzel şiir söylemesiyle tanınan ve ilk müslümanlardan olan Hatıbın Habeşistana hicret etmeyip Mekkede kaldığı anlaşılmakta, Muhammedin hicrete izin vermesi üzerine kölesi Sadı da yanına alarak Zübeyr b. Avvam ile birlikte Medineye hicret ettiği bilinmektedir. Muhammed onu Ruhayle b. Halid ile kardeş ilan etmiştir. Bedir Gazvesinde bulunan Hatıb, Uhud Gazvesinde Ayneyn tepesine yerleştirilen okçulardan birisidir. Muharebenin seyri müslümanların aleyhine dönünce Muhammedin yanına geldi. Onun yaralandığını ve dişinin kırıldığını görünce hiddetlenerek bunu yapan Utbe bin Ebu Vakkāsı öldürüp başını Muhammede getirdi. Beni Mustalik Gazvesinde Müslümanlar susuz kalınca Muhammed ona bir kuyu kazmasını emretti. Hatıb, Hudeybiyede yapılan Bey'atü'r-rıdvanda bulundu.
Birinci Mısır elçiliği
628 yılın sonlarında Muhammed, Hatıbı bir mektupla Bizans İmparatorluğuna bağlı Mısır valisi Mukavkıs'a elçi olarak gönderdi. Mukavkıs'ın, Muhammed Allahın elçisi ise niçin dua edip düşmanlarını helak etmiyor? diye sorması üzerine Hatıb, "tanrılık iddia etmesine rağmen Firavunun hemen helak edilmediğini, Hz. İsanın kendi memleketinde eza görmesine, Yahudiler tarafından çarmıha gerilmek istenmesine rağmen kavmine beddua etmediğini ve nihayet Allahın onu kendi katına aldığını" söyleyerek iyi bir diplomat olduğunu gösterdi. Onun verdiği cevaplardan memnun kalan Mukavkıs kendisine hikmetli bir zatın hikmetli elçisi olduğunu söyledi ve Muhammede sunmak üzere aralarında Mariyenin de bulunduğu birkaç cariye, binek hayvanları ve daha başka değerli hediyelerle onu yolcu etti.
Peygamber ile katıldığı savaşlar
Aslen Kureyşli olmayan Hatıb, Mekkenin Fethi için yapılan hazırlıkları görünce orada bulunan akrabalarının hayatından endişe duydu ve Kureyş kabilesinin bazı ileri gelenlerine olayı haber verirse onların bundan memnun kalıp yakınlarını himaye edeceklerini düşündü. Muhammed ise yaptığı hazırlıkları karşı tarafın bilmesini istemiyor, Haybere doğru sefer yapacağını söylüyordu. Muhammedin asıl maksadını kendilerine açtığı birkaç sahabeden biri olan Hatıb, Kureyşin ileri gelenlerine hitaben yazdığı ve o sırada Medineye gelen Ebu Lehebin müşrik cariyesi Sareye verdiği mektubunda Muhammedin gece karanlığı gibi korkunç, sel gibi bir orduyla onlara doğru gelmek üzere olduğunu belirtiyor ve Muhammed'in tek başına da kalsa Allahın onu muzaffer kılacağını, zira bunun Allahın ona bir vaadi olduğunu yeminle bildiriyordu. Olayı vahiyle öğrenen Muhammed, Ali, Zübeyr bin Avvam ve Mikdad bin Amrı Sareyi yakalayıp getirmekle görevlendirdi ve onu bulabilecekleri yeri de haber verdi. Adı geçen sahabeler Mekke-Medine yolunda kadını yakalayıp mektubu ortaya çıkardılar ve Muhammed'e getirdiler. Muhammed, Hatıbı çağırtarak mektubu gösterdi ve niçin böyle davrandığını sordu. Hatıb, Muhammedden acele karar vermemesini isteyerek aralarında bir anlaşma bulunan Kureyşe samimiyetle bağlı olmadığını, muhacirlerin Mekkedeki mallarını ve ailelerini koruyacak yakınları olduğu halde kendi yakınlarını himaye edecek kimsesi bulunmadığını, bu sebeple Mekkelileri kendisine minnettar bırakmak suretiyle akrabalarını korumak istediğini belirtti. Muhammed onun savunmasını kabul etti. Hatıbın öldürülmesini isteyen Ömeri yatıştırmak için de onun Bedir Gazvesinde bulunduğunu, Allah'ın Bedire katılan müminlerin gayretlerini överek onlara, Ey Bedir ehli! Bundan böyle ne işlerseniz işleyin, ben sizleri bağışlayacağım dediğini hatırlattı. Bu olayın, Mümtehine Suresi'nin Ey iman edenler! Benim de sizin de düşmanınız olanları dost edinmeyin mealindeki 1. ayetin nüzul sebebi olduğu, ayrıca bir kölesinin Hatıbı Muhammed'e şikayet edip onun cehennemlik olduğunu söylemesi üzerine Muhammedin Bedir ve Hudeybiyede bulunan hiç kimsenin cehenneme girmeyeceğini belirttiği rivayet edilmiş, ayetin hitap şekli de Hatıbın imanına Allahın şahadeti olarak yorumlanmıştır.
İkinci Mısır elçiliği ve ölümü
Daha sonra Mekkenin fethine ve Huneyn Gazvesi'ne katılan Hatıbı Ebu Bekir hilafeti sırasında Mukavkıs'a elçi olarak göndermiş, Hatıb 641 yılında, Müslümanların Mısır'ı fethine kadar devam eden bir antlaşmayı İslam devleti adına imzalamıştır. Mısıra elçi olarak gönderilmesinde muhtemelen yaptığı ticari seferler dolayısıyla bu ülkeyi iyi tanımasının, ayrıca güzel bir görünüme ve kıvrak bir zekaya sahip olmasının rolü vardır. Kendisinden birkaç hadis nakledilen Hatıb hakkındaki bazı rivayetler oğlu Abdurrahman ve torunu Yahya vasıtasıyla gelmiştir.
Altmış beş veya yetmiş yaşlarında Medinede vefat eden Hatıbın cenaze namazını Osman kıldırmıştır. Vefatında 4000 dinardan fazla para, bir ev ve birçok mal bıraktığı rivayet edilir.