Serhas Yazıtı

Serhas Yazıtı (Farsça: , Ermenice: Քսերքսես ի արձանագրությունը), Ahameniş Kralı I. Serhas'a (M. Ö. 486-465) ait soldan sağa yazılmış üç-dilli bir çivi yazısıdır. Bu yazıt Elamca, Akadca ve Eski Farsça dilleriyle yazılmış olup Van Gölünün yanında bulunan Van Kalesinin bitişiğinde bulunan dağın güney yamacında yer almaktadır. Yerden yaklaşık 20 metre bulunan yazıt; Van Kalesinin yakınında bulunan bir kayanın düzleştirilmiş yüzüne yazılmış olup kimsenin ulaşamayacağı bir kayanın orta kısmındadır. İskit ve Med akınlarıyla zayıflayan Urartulardan sonra bölgeye egemen olan Ermeni Orontid Hanedanının sonrasında Tuşpada kontrolü ele geçiren Farslar savaş sonrası bu yazıtı yazdırmıştır. Aslında bu eser Kserksesin babası Kral Darius (M. Ö. 522-486) tarafından oyulmuş olmasına rağmen, Kral Darius kayanın yüzeyini boş bırakmıştır.
İçindekiler
27 satırdan oluşan Kserkses Yazıtı; Elamca, Akadca ve Eski Farsça dilleriyle yazılmış olup bu üç dilde de aynı anlamda yazılmıştır. Türkçeye çevirisi ise şöyledir:
"Yüce Ahura Mazda, tanrıların en büyüğüdür. O, Yeri yarattı, Gökü yarattı, İnsanı yarattı, insan için mutluluğu yarattı. O, geçerli tek bir kanun altında yönetilsinler diye Kserksesi kral yaptı.
Ben Kserkses, Ahameniş Kralı Dariusun oğlu, büyük ve geniş toprakların, her türden toplumların kralı, krallar kralı, büyük kralların kralıyım.
Kral Kserkses şöyle dedi: Kral Darius, babam, Ahura Mazdanın lütfuyla çok sayıda iyi şeyler yaptı ve yazılsın diye bu panoyu hazırlama emri verdi, fakat buraya henüz bir kitabe yazılmamıştı, bu yazıtın yazılmasını ben emrettim.
Ahura Mazda ve diğer tanrılar beni, krallığımı ve yaptıklarımı korusunlar."
Konumu
Yazıtın okuryazarlığın az olduğu bir bölgede ve yerden olabildiğince yüksekte bulunması; bu yazıtı okuyan ve bunun sesli olarak okunduğu kişilere yazılandan fazla bir mesaj veriyordu. Kserkses giriş cümlesinde Ahura Mazdadan bahsederek, kendisini babası Dariusun diniyle bağdaştırır ve babasının İrandaki imparatorluk yazıtları için kullandığı dilin benzerini kullanır. Kserkses bu yazıtta, en büyük ve yaratıcı Ahura Mazdanın meşrulaştırmasıyla hüküm sürdüğünü açık bir dille belirtir. Kserkses babası Dariustan bahsederek Ahameniş Krallığının meşru yönetici olduğunu kesin bir şekilde aktarır. Ayrıca babası Darius tarafından başlatılan bir işi bitirerek iyi bir kral ve iyi bir evlat olduğunu göstermektedir.
Kserkses Yazıtı boş bir alana sanatsal bir yapı bırakma amacı gütme amacıyla değil; Kral Kserksesin, aynı zamanda Ahameniş Krallığının, tarihsel anlam ve önem taşıyan bir mekanda herkes tarafından oldukça görülebilir kudretli bir beyanda bulunması, o dönemde Anadolu topraklarında bulunan Yunan hakimiyetine gönderme amacıyladır. Kimilerine göreyse Kral Dariusun bu noktayı seçmesinin asıl sebebi uzun zamandır Urartu egemenliğinde bulunan bölgenin kontrolü artık haşmetli Ahameniş Krallığında olduğunu gösterme amacı gütmektedir.
Genel Yorum
Vanda bulunan Kserkses Yazıtında birden fazla iletilmek istenen düşünce vardır. Elspeth R. M. Dusinberree göre İran dışında bulunan az sayıda olan yazıtlardan bir tanesinin burada olması; kralın ve imparatorluğun Anadolu topraklarına erişimini temsil etmektedir. Dusinberre şöyle eklemektedir: Kserkses Yazıtında sadece Mezopotamya ve Farslı dillerinin kullanımı, Ahameniş Krallığının eski Urartu toprakları üzerindeki otorite sahibi olan dışsal bir güç olarak kendini belirtmesidir. Yazıtın bölgesel dillere çevrilmemesi bu düşünceyi haklı çıkarmaktadır. Uzun bir süre boyunca Urartu ve Asurlular arasında bitmek bilmeyen askeri anlaşmazlıklar vardı; yazıtın yazımında kullanılan dillerin seçimi Ahameniş Krallığının askeri gücünün Asurlulara olan üstünlüğünü ve Eski Ermenistan üzerindeki kontrolünün açıkça doğrulanmasıydı. Akadca ve Elamca yazılarına nazaran Eski Farsça yazıları iki kat fazla yer kaplamaktadır. Buna ek olarak, Eski Farsça yazıları diğerlerine nazaran daha büyük ve yazı karakterleri arasında daha fazla boşlukla yazılmıştır. Dusinberree göre: Bunlar naif bir hata olmaktan ziyade esas amaç Ahameniş Farslılarının eski Mezopotamya uygarlıklarına olan üstünlüğünü belli etmek amacıyla yapılmıştır. Yazıt yerden oldukça yüksek ve en aşağıdan okumak oldukça zor olduğundan bu gibi küçük görsel ayrıntılar çok önemlidir.