Bağdatlı Davut Paşa

Davut Paşa (Arapça: Dāvūd Başā; Gürcüce: ; Daud Paşa) (y.17671851), Tiflis'te Hristiyan bir ailede dünyaya geldi, doğum ismi (Gürcüce: ; Davit Manvelaşvili) idi. 1816-1831 tarihlerinde Irak eyaletini yöneten Davut Paşa, Osmanlı Memluk paşalarının sonuncusudur.
Yaşamı
1774 yılında Gürcü bir ailenin oğlu olarak Tifliste doğdu. On, on bir yaşlarında iken esir tüccarları tarafından Bağdata götürüldü ve orada önce Mustafa er-Rebiiye, sonra da 1780-1802 yılları arasında Bağdat valiliği yapan Büyük Süleyman Paşaya satıldı. Onun kölemenleri arasına girerek iyi bir eğitim gördü. Arapça ve fıkıh başta olmak üzere devrinde okutulan derslerde başarı gösterdi, ayrıca Türkçe ve Farsçayı öğrendi. Bu arada binicilik ve kılıç kullanmada da maharet kazanmıştı.
Zekası, kabiliyeti ve çalışkanlığı ile kısa zamanda yükseldi. Efendisi Süleyman Paşanın takdirini kazanarak yirmi yedi yaşında iken defterdarlığa getirildi. Bir süre sonra da Süleyman Paşanın küçük kızıyla evlendi. Bu evlilik ona daha yüksek mevkilerin kapısını açtı. Süleyman Paşanın vefatından sonra yerine geçen büyük damadı Ali Paşanın valiliği sırasında (1802-1807) onun idari faaliyetlerinden hoşlanmadığı için Basraya çekilerek fıkıh ve edebiyatla meşgul oldu. Bu arada bazı bölgelerin idaresini ellerine geçiren mahalli idarecileri ortadan kaldırıp devletin merkeziyetçi yapısını güçlendirmek isteyen II. Mahmud, Ali Paşanın 1807de öldürülmesinden sonra eniştesinin yerine vali olan Küçük Süleymanı görevden aldı ve yerine Abdullah Paşayı tayin etti (1810). Abdullah Paşa ile anlaşamayan Süleyman Paşanın oğlu Said, Müntefik aşiretinden topladığı kuvvetlerle Bağdata girerek yeniden Kölemenlerin idaresini başlattı. Osmanlı merkezi hükumeti de bu durumu kabullenmek zorunda kaldı (1813). Bu olaylar sırasında yeniden defterdarlığa getirilen Davud daha sonra kethüda oldu (1814). Ortaya çıkan karışıklıklardan faydalanarak durumunu kuvvetlendirmeye çalıştı. Dürüstlüğü ve herkese iyi muamelesi sebebiyle halkın kendisine karşı olan güveni arttı. Bunun üzerine Said Paşa kendi yerine geçebileceği endişesiyle onu kethüdalıktan azletti (1816). Davud da bir komploya kurban gitmemek için Süleymaniye ve Kerkük taraflarında kendisine bağlı aşiretlere sığındı. Buralardan topladığı kuvvetlerle Bağdata geri dönerek Saidi öldürttü ve valiliği eline geçirdi (Şubat 1817). Osmanlı hükumeti de Kölemenlerin içinde en iyisi olarak gördüğü Davuda vezaret rütbesiyle Bağdat valiliğini tevcih etti.
Davud Paşa öncelikle kendisi için tehlike oluşturan bazı Arap, Kölemen ve Kürd reislerini ortadan kaldırarak kısa sürede Bağdat ve yöresinde güvenliği sağladı (1818). Ardından Bağdat ve çevresinde imar, eğitim, ziraat ve sanayi alanlarında bazı ıslahatlara girişti. Mevcut cami ve medreseleri onarttığı gibi yenilerini de inşa ettirdi. Bağdatta medrese sayısını yirmi beşe çıkardı ve kendi adıyla anılan bir külliye yaptırdı. Pek çok ilim adamını, edibi ve mutasavvıfı himayesine aldı. Bağdat ve çevresinde ziraatın gelişmesine de büyük önem verdi. Kapanan su kanallarını temizletti ve yeni kanallar açtırdı, pamuklu ve yünlü dokuma fabrikaları kurdurdu. Ayrıca Avrupadan teknisyenler getirterek tüfek imalathanelerini faaliyete geçirdi. Bölgedeki yabancı imtiyazlarına şiddetle karşı çıktı, hatta bir ara İngilizlerin Osmanlı Devletinden anlaşmalarla elde ettiği imtiyazları tanımadığını da ilan etti. Ancak İngilizler durumu Babıali nezdinde protesto edip siyasi baskı yapınca geri adım atmak zorunda kaldı.
Irak için sürekli tehlike arzeden İrana karşı bölgedeki aşiretleri teşkilatlandırarak mücadele eden ve ayrıca Vehhabilere karşı Kavalalı İbrahim Paşa ile iş birliği yapan Davud Paşanın devlete yıllık vergisini vermekle birlikte giderek daha bağımsız davranması, II. Mahmudun merkeziyetçi siyasetiyle uyuşmuyordu. Osmanlı-Rus savaşının (1828-1829) başladığı sıralarda istenen vergiyi göndermekte gecikmesi üzerine II. Mahmud azledildiğini bildiren bir fermanla Sadık Efendiyi Bağdata gönderdi. Davud Paşa bu emre uymadığı gibi çevresindekilerin de teşvikiyle Sadık Efendiyi öldürttü. Bu durum devlete karşı bir isyan olarak değerlendirilerek Halep Valisi Ali Rıza Paşa Davud Paşanın tenkiliyle görevlendirildi. Ali Rıza Paşa kuvvetleri Eylül 1831de Bağdata girerek Davud Paşayı teslim aldı.
Ali Rıza Paşadan iyi muamele gören Davud Paşa ailesiyle birlikte İstanbula gönderildi. Burada da iyi karşılandı ve 1833 yılında Bosnaya vali olarak tayin edildi. İki yıl sonra Dar-ı Şura-yı Babıali reisliğine getirildi. 1839 yılında Ankara valisi oldu, 1840ta azledildi. Yaşı hayli ilerlediği için şeyhülharemliğe tayin isteği kabul edildi. Bu görevde iken Medinede vefat etti (Temmuz 1851).