Aydınlık (dergi, 1921)

Aydınlık (Osmanlı Türkçesi: ), Haziran 1921 - 1925 yıllarında Şefik Hüsnü liderliğinde yayınlanan, mesul müdürlüğünü Sadreddin Celalin yaptığı aylık Marksist dergi. 1925 yılında 31. ve son sayısı Fevkalade Gençlik Nüshası olarak çıktı. Yazarları arasında Nazım Hikmet, Şevket Süreyya Aydemir, Vedat Nedim Tör, Kerim Sadi, Leman Sadreddin gibi isimler yer aldı. Şefik Hüsnü tarafından yapılan ilk Komünist Manifesto çevirileri de Aydınlık dergisinde yayınlandı.
Osmanlı Devletinin ilk sosyalist dergisi olarak, Şefik Hüsnü (Deymer) önderliğinde, 1 Haziran 1921 tarihinde aylık olarak yayın hayatına başladı. Bu dönemde İstanbul'da Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası (TİÇSF) ve onun bünyesi içerisinde Komintern'e bağlı bir İstanbul Komünist Grubu kurarak tarihsel Türkiye Komünist Partisinin 10 Eylül 1920'de Bakü'de yapılan kuruluş kongresine delege göndermiş olan Şefik Hüsnünün Aydınlık dergisi Komintern politikaları doğrultusunda Milli Mücadeleye "eleştirel destek" verdi. Şefik Hüsnü, derginin 4. sayısındaki Türkiyede İnkılabın Lüzumu başlıklı yazısında Dünya harbi dolayısıyla kesb-i şiddet eden tarihi ve iktisadi bir ıztırarın, cihanı, eski esasları altüst edercesine bir inkılaba sürüklediğini ve memleketimizin bu cereyan haricinde kalamayacağını vurguladı ve ileriki sayılarda da söz konusu inkılabın biçimini tarif etti. Arzu edilen, gerçekleşmekte olan siyasi devrimin sosyal devrimle tamamlanması, "işçi-köylü iktidarı" kurulmasıydı. Bu nedenle Şefik Hüsnü'nün Aydınlık çevresi İstanbulda bir yandan da Türkiye İşçiler Derneği vasıtasıyla işçileri örgütleme çabasındaydı.
Şefik Hüsnü liderliğindeki Aydınlık çevresinin "Büyük Zafer" dolayısıyla Ankaraya gönderdikleri kutlama telgrafında Türk işçi ve köylü ordularının, bütün cihan proletaryasının müzaheretiyle, cihan emperyalizmine karşı kazandıkları zafer alkışlanıyor, yapılan siyasi inkılab karşısında duyulan memnunluk belirtiliyor ve müşterek istihsal ve mülkiyete müstenit içtimai inkılabın kuvvetle ümit edildiği vurgulanıyordu.
Şefik Hüsnü liderliğindeki Aydınlık çevresi 1923 yılında İzmirde yapılan İktisat Kongresine katılarak "İşçi Komisyonu" içinde yer aldı. 1923te, 1 Mayıs bildirisi nedeniyle Ankarada Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası (TİÇSF) yöneticilerinin de aralarında bulunduğu 20 kişi tutuklandı. Bu sırada Aydınlık çevresinin İstanbuldaki faaliyeti ise devam etmekteydi. Aydınlık, Lozan Antlaşmasını ve 6 Ekim 1923 günü İstanbula giren Türk ordusunu alkışlayarak Bugün Anadolu erlerinin uğrunda kan döktükleri siyasi istiklal, siyasi hürriyet ancak ve yalnız iktisadi bir temel üstüne kurulabilir diyordu.
1924 yılında Şevket Süreyya Aydemir de dergiye katıldı, yazar kadrosu daha da güçlendi, etkinliği arttı. Satışı ise 2-3 bin dolayında idi. Şubat 1924te Lenin sayısı nedeniyle 2 ay yasaklandı. Mayıs ayından itibaren yayınlarında işçi sınıfının içinde bulunduğu zor şartlara ve başta İstanbul olmak üzere birçok ilde yapılan grev ve direnişlere ağırlık verdi. Fevkalade Amele Sayıları yayınlandı. Bu arada ayrıca Şefik Hüsnü tarafından Orak Çekiç adı altında bir "haftalık siyasi amele ve köylü gazetesi" de çıkarıldı.
Derginin 5 Mart 1925 tarihli son sayısında Şeyh Said İsyanı karşısında yer alınarak şu görüşlere yer verildi: Yobazların sarıkları yobaz zümresine kefen olmalı! Yobazlarıyla, ağalarıyla, şeyhleriyle, halifeleriyle, sultanlarıyla birlikte kahrolsun derebeylik! İrtica ve derebeyliğe karşı mücadele için: Köylüler, köy meclisleri; ameleler, sendikalar etrafında teşkilatlanmalıdırlar. İngilizlerin oynattığı irtica kuklası adlı başyazıda da ekaliyet milletlerinin sergerdelerini ayaklandırmanın eski bir İngiliz ve Rus oyunu olduğu hatırlatılıyordu. Fakat ayaklanmanın bastırılması ve elebaşların cezalandırılmasından sonra, mutlaka Doğu'da toprak meselesinin çözümlenmesi gerektiğine işaret edilerek Çünkü arazi ve meralar parçalanmadıkça, şark vilayetlerimizde intizamın iadesine imkan yoktur deniyordu. Buna rağmen, Şubat 1925teki Şeyh Sait İsyanı sırasında çıkarılan Takrir-i Sükun Yasası ve Bakanlar Kurulu kararıyla 12 Mart 1925te dergi tekrar kapatıldı. Şefik Hüsnü ve 12 arkadaşı İstiklal Mahkemelerinde ağır hapis cezalarına çarptırıldı. Böylece derginin yayın hayatı sona erdi.