Pigmalion

Pygmalion, Yunan mitolojisinde Kıbrısta geçen bir söylencenin kahramanı olan yontu sanatçısı.
Mitoloji sözlüklerinde "Pygmalion" adında bir Fenike kralı da bulunduğundan bazı kaynaklarda mitoloji kahramanı Pygmalion, "yontucu-kral" olarak da anılır. Söylence, Romalı ozan Ovidius'un Metamorphoses (Dönüşümler) adlı yapıtının 10. kitabında anlatılmaktadır (243-298 dizeler). Eserde Pygmalion, yaptığı kadın heykeline aşık olan kendi halinde bir sanatçıdır. Kıbrısa yakın sularda doğan ve her zaman aşıkların yanında olan güzellik ve aşk tanrıçası Aphrodite de bu aşk öyküsünde Antik Roma'da tanındığı ismiyle (Venüs) yer almaktadır. Öykü, klasik dönemde birçok edebiyat yapıtına, tablo ve heykele konu olmuştur.
Ovidius'da Pygmalion'un öyküsü
Pygmalion Kıbrıs adasında yaşayan alçakgönüllü, bekar bir yontu sanatçısıydı. Yaşadığı yerdeki kadınlar Venüse gereken saygıyı göstermediklerinden veya onun tanrıçalığını yadsıdıklarından Venüs onları cezalandırmış, ahlak yoksunu kadınlar haline getirilmişti. Kendisine bir eş arayan Pygmalion, karşısına çıkan bu kadınlar nedeniyle evlilik düşüncesinden uzaklaşıp sanatı ile uğraştı. Aradığı kusursuz güzellikte bir genç kadın heykeli yapmak üzere günlerce çalıştı. Nihayet heykel tamamlandığında onu güzel giysiler ve mücevherlerle süsledi, canlı bir kadınmış gibi davranmaya başladı. Pygmalion, yapıtına aşık olmuştu.
Pygmalion, Venüs onuruna düzenlenen festival günlerinde evden gönülsüzce ayrıldı. Evdeki cansız sevgilisini düşünerek şöyle dua etti: "Siz tanrılar mademki her şeyi yapacak güçtesiniz, bana da bir eş verin, fakat ne olur heykelime benzesin." Bu dua Venüsün dikkatini çekti ve duayı kabul etti. Pygmalion eve dönüp heykeli öptüğünde, yapıtının canlandığını fark etti. Venüs, kendisine teşekkürlerini sunan Pygmalion'u sevgilisi ile evlendirdi. Paphos adını verdikleri bir oğulları oldu. Çocuk büyüyünce Kıbrıs'ta sonraları Aphrodite kültünün egemen olduğu Pafos (Baf) kentinin, kurucusu oldu. Bazı versiyonlarda Paphos kızdır; ve çiftin bir de Metharme adında kızları olmuştur.
Pygmalion'un yarattığı, Venüs'ün can verdiği kadının ismi Ovidius'un eserinde anılmaz; ancak klasik dönem sanat ve yazınında ona deniz nymphaları Nereid'lerden biri olan Galateanın ismi verilmiştir. Goethe ise, ona mitolojik Kartaca şehrini kuran kraliçesi Didonun diğer ismi olan Elise ismini vermiştir.
Yunan mitolojisindeki benzerleri
Bir heykelin hayata gelme hikayesinin birçok benzeri vardır; Daedalusun civa kullanarak heykellerine ses vermesi, Hephaestusun atölyesine robot yaratması, tunçtan yapay adam Talos ve Zeusun emri üzerine kilden yapılan Pandora bunlardan birkaçıdır. Tarihçi Polybius tarafından anlatılan Apega of Nabis hikayesi, despot hükümdarın karısının kurbanlarını sarılarak ezen sözde mekanik bir imgesinden bahseder. Hareket edecekmiş kadar gerçekçi heykellerin mecazı eski çağlarda yazarlar arasında yaygındı. Bu mecaz rönesans sonrası yazarlarına da miras kalmıştır.
Uyarlamalar
Pygmalion hikayesi edebiyatta yüz yıllardır geniş ölçüde yayılmış ve yeniden sunulmuştur. Bazı örnekleri şunlardır:
Pinocchio hikayesinde tahta bir kukla gerçek bir çocuğa dönüşür, ama bu sefer kukla dönüşmeden önce bilinçlidir; bu mucizenin gerçekleşmesi için dilek tutan kuklanın yaratıcısı değil kuklanın kendisidir.
William Shakespearein The Winters Tale adlı oyununun son sahnesinde hayata gelen Kraliçe Hermione heykelinin aslında kraliçenin kendisi olduğu açığa çıkar ve oyun bu şekilde biter.
George Bernard Shawın Pygmalion oyunu, satır arasında feminist dokundurmaları olan asıl hikayenin modern bir uyarlaması gibidir. Yoksul çiçekçi bir kız olan Eliza Doolittle mecazı bir anlamda bir dilbilim profesörü tarafından hayata döndürülüyor. Profesör Henry Higgins ona üst sınıftan gibi konuşmayı ve davranmayı öğretiyor. Bu oyun Pygmalion filmi için ilham kaynağı olduğu gibi My Fair Lady oyunu ve filmi için de ilham kaynağı olur.
Lars and the Real Girl filmi bir oyuncak bebek alıp ona gerçek insanmış gibi davranarak dünyaya yeniden bağlanmaya çalışan bir adamın hikayesini anlatıyor. Oyuncak bebek hiç hayata gelmemesine rağmen, adam geldiğine inanır ve bu şekilde de kendi toplumuna bağlanır. Artık ona ihtiyacı kalmadığında adam oyuncak bebeği bırakır. Bu aslında Pygmalion hikayesinin tersidir.
Tablolar
Pygmalion ve Galateanin öyküsünü eserlerine konu alan birçok ressam vardır; Angolo Bronzino, Jean-Léon Gérome, Honoré Daumier, Edward Burne-Jones (1868-1870 yılları arasında 4 büyük eser, sonra tekrar Pygmalion and the Image başlığıyla 1875-1879 arası daha büyük eserler), Auguste Rodin, Ernest Normand, Paul Delvaux, Francisco Goya, Franz von Stuck, François Boucher, Thomas Rowlandson ve nice diğerleri. Sanatçılar tablolarında Pgmaliaon'un eseri yapışını, Galatea'nın canlanmaya başladığı anı resmettiler.
Ressam Jean Baptiste Regnault ile yontucu Etienne Maurice Falconet, bu öyküyü işleyen eserlerinde yapıtlarını Pygmalion heykeline can vermesi için Venüse yalvarıyor ve Pygmalion canlanan heykelinin ayakları dibinde olarak isimlendirmişlerdir.
Edebiyat
Pygmalion mitinin popülerliği 19. yüzyılda zirveye çıkmışt ve Ovidiusun Pygmalionu birçok eserin ilham kaynağı olmuştur, bunlardan bazıları aşağıda listelenmiştir:
Şiirler
İngiltere
John Marstonın The Argument of the Poem ve The Authour in prayse of his precedent Poem daki Pigmalion şiiri
John Drydenın Pygmalion and the Statue şiiri (1697-1700)
Thomas Lovell Beddoesin Pygmalion or the Cyprian Statuary eseri
William Cox Bennettin Queen Eleanors Vengeance and Other Poems eserindeki Pygmalion şiiri (1856)
Arthur Henry Hallamın Remains in verse and prose of Arthur Henry Hallam: With a preface and memoir eserindeki Lines Spoken in the Character of Pygmalion şiiri (1863)
Robert Buchananın Undertones eserindeki Pygmalion the Sculptor şiiri (1864)
William Morrisin Pygmalion and the Image kesitini kapsayan Earthly Paradise şiiri (1868)
William Bell Scottın Pygmalion şiiri
Thomas Woolnerın Pygmalion uzun şiiri (1881)
Frederick Tennysonın Pygmalion şiiri, Daphne and Other Poems eserinden (1891)
Robert Gravesin Pygmalion and Galatea ve Galatea and Pygmalion şiiri (1926)
İskoçya
Andrew Langin The New Pygmalion or the Statues Choice şiiri (1911)
Caron Ann Duffynin Pygmalions Bride şiiri (1999)
İrlanda
Emily Henrietta Hickeynin A Sculptor and Other Poems eseri (1881)
Patrick Kavanaghın Pygmalion şiiri (1938)
Eiléan Ni Chuilleanainin Pygmalions Image şiiri (1991)
Almanya
Friedrich Schillerin The Ideals (Die Ideale) şiiri (1795-6)
Romanya
Nichita Stănescunun "Către Galateea" (Dreptul la timp) şiiri (1965)
Amerika Birleşik Devletleri
Sara Jane Lippincott (Grace Greenwood)ın Pygmalion şiiri (1851)
Elizabeth Stuart Phelpsin Galatea şiiri, Harpers Weekly eserinden (1884)
Edward Rowland Sillin The Lost Magic şiiri (1900)
Hilda Doolittleın Pygmalion şiiri (1913-17)
Genevieve Taggardın Galatea Again şiiri (1929)
Katha Pollittin Pygmalion şiiri (1979)
Joseph Brodskynin Encore şiiri (1983)
Katherine Solomonın Galatea şiiri (1999)
Nikaragua'Claribel Alegrianın Galatea Before the Mirror şiiri (1993)
Kısa hikayeler
Nathaniel Hawthorneun The Birth Mark kısa hikayesi ve benzer novellası Rappaccinis Daughter
H. P. Lovecraftın Herbert West-Reanimator kısa hikayesi
Tommaso Landolfinin La moglie di Gogol (The Wife of Gogol) kısa hikayesi
John Updikeın Pygmalion kısa hikayesi
E. T. A. Hoffmannın The Sandman kısa hikayesi
Jorge Luis Borgesin Las Ruinas Circulares kısa hikayesi (Arjantin)
Isaac Asimovun Galatea kısa hikayesi (kısa hikaye serisi Azazel bir kadın heykeltıraşın kendi ideal erkeğinin heykelini yaptığı bir parodisidir)
Madeline Millerın Galatea kısa hikayesi
Romanlar ve tiyatro oyunları
Lloyd C. Douglasın Invitation To Live romanı (1940)
William Hazlittin Liber Amoris or, the New Pygmalion romanı (1894)
Richard Powersın Galatea 2.2 romanı
Amanda Filipacchinin Vapor romanı
Edith Whartonın The House of Mirth romanı
Henry Jamesin The Portrait of a Lady romanı (1880-1)
George MacDonaldın Phantastes romanı
George Bernard Shawın Pygmalion oyunu
Tawfiq el-Hakimin Pygmalion oyunu
William Schwenck Gilbertın Pygmalion and Galatea oyunu
Willy Russellın Educating Rita oyunu
Rousseaunun Pygmalion, scène lyrique oyunu, ilk tam melodram
Villiers de IIsle-Adamın Tomorrows Eve romanı
Jacinto Graunun El Señor de Pigmalión oyunu (1921)
William Shakespearein The Winters Tale oyunu (1611)
Diğer
Pete Wentzin Fall Out Toy Works çizgi roman serisi
Grant Morrisonın Professor Pyg karakteri, Batman and Robin çizgi romanından
William Moulton Marstonın Wonder Woman karakterinin doğuşu Pygmalion ve Galatea mitinden esinlenilmiştir.
Opera, bale ve müzik
Pygmalionun hikayesi Jean-Philippe Rameaunun 1748 operası Pigmalionun konusuydu.
Hikaye Georg Bendanın 1779 monodramı Pygmalionun da konusuydu.
Ramlerın şiiri Pygmalion 1772de J. C. F. Bach tarafından bir arya olarak uyarlandı, ve 1784te Friedrich Benda tarafından bir kantat olarak uyarlandı.
Pygmalion Gaetano Donizettinin ilk operası II Pigmalioneun konusuydu.
Fromental Halévy 1820'lerde bir opera Pygmalion yazdı, ama oynanmadı.
Franz von Suppe Pygmalion ve Galatea karakterlerine dayalı Die schöne Galathée isimli bir operet besteledi.
Gerçek insan boyutunda dans eden bebekler yapan mucit hakkında olan balet Coppélia, güçlü Pygmalion yankıları içermektedir.
Koreograf Marius Petipa ve bestesi Prince Nikita Trubetskoi hikayeyle ilgili Pygmalion, ou La Statue de Chypre isimli 4 perdelik bir balet yaptı. Balet 1895te ünlü balerin Pierina Legnani ile birlikte tekrar canlandırıldı.
İngiliz progresif rock grubu Yes Turn of the Century (1977) adlı bir şarkı besteledi; bu şarkı karısının ölümünün üzüntüsüyle tutkusunu kile işleyen Roan adında bir heykeltıraşın hikayesini anlatır. Karısının heykeli canlanır ve birbirlerine aşık olurlar.
Lunatic Soulun 2014 albümü Walking on a Flashlight Beam Pygmalions Ladder adında bir şarkı içerir.
My Fair Lady sahne müzikali
Sahne oyunları
Pygmalion hikayesine dayalı olmasa da, Shakespeareın oyunu Measure for Measureda Lucio tarafından Perde 3, Sahne 2de söylenen bir cümlede Pygmaliona gönderme yapılmıştır: "What, is there none of Pygmalion's images, newly made woman, to be had now, for putting the hand in the pocket and extracting it clutch'd?
Başarılı sahne oyunları da olmuştur, örneğin W. S. Gilbertın Pygmalion and Galatea (1871). İki kere tekrar canlandırıldı, 1884de ve 1888de.
Ocak 1872de Ganymede and Galatea Gaiety Theatreda açılış yaptı. Bu Franz Von Suppénin Die schöne Galathee eserinin komedi versiyonuydu, tesadüfen Arthur Sullivanın kardeşi, Fred Sullivanda kadrodaydı.
Mart 1872de William Broughun 1867 oyunu Pygmalion; or, The Statue Fair tekrar canlandırıldı, aynı yılın Mayıs ayında konuk olan Fransız bir şirket Victor Masséin Galathée oyununu sundu.
1883de müzikal burlesk Galatea, or Pygmalion Reversed Gaiety Theatreda Henry Pottinger Stephens ve W. Webster tarafından hazırlanmış bir libretto ile oynandı.
George Bernard Shawın Pygmalion (1912, sahnelenme 1913) oyunu hem Yunan Pygmaliondan hem de King Cophetua and the beggar maid efsanesinden esinlenilmiştir. Shawın töre komedyası (comedy of manners) Broadway muzikali My Fair Lady ve birçok başka adaptasyon için temel taşıdır.
P. L. Deshpandenin oyunu Ti Fulnari (Queen of Flowers) da Shawın oyunu Pygmaliona dayanmaktadır. Oyun Marathi tiyatrosunda büyük bir başarı olmuştur ve çokça övgü almıştır.
Televizyon
The Man from U. N. C. L. E. dizisinin 3. sezonundan bir bölüm olan The Galatea Affair My Fair Lady oyununun bir parodisidir.
Japon anime serisi Bubblegum Crisis: Tokyo 2040 Galatea adında bir karaktere sahiptir, insan ırkının bir sonraki evrimi olarak tasarlanmış yapay bir yaşam formu.
Disneyin Hercules: The Animated Series çizgi filminde, Pygmalion Herculesin sanat öğretmeniydi. Onun kendisine mükemmel bir eş yaratması Herculesinde aynısını yapıp kendine okul dansı için bir sevgili yaratmaya teşvik etti, adını Galatea koydu.
Gotik TV dizisi Dark Shadowsda yapılan 1897ye dönüş bölümünde portreleri hayata gelen Charles Delaware Tate (Roger Davis tarafından oynanan) adında bir ressam vardır.
Filmler
Pygmalion (1935 filmi), George Bernard Shawın oyununa dayalı bir Alman filmi
Pygmalion (1937 filmi), George Bernard Shawın oyununa dayalı bir Hollanda filmi
Pygmalion (1938 filmi), Leslie Howard ve Wendy Hillerın oynadığı bir İngiliz filmi
Pygmalion (1948 filmi), Margaret Lockwoodun oynadığı bir İngiliz televizyon filmi
Pygmalion (1983 filmi), Peter OToole ve Margot Kidderın oynadığı bir televizyon filmi
Alfred Hitchcockın Vertigo (1958) filmi Pygmalion temasının bir uyarlamasıdır.
Komedi filmi Mannequin (1987) Pygmaliona dayalıdır.
My Fair Lady (film) Rex Harrison ve Audrey Hepburnün oynadığı bir 1964 Amerikan müzikal filmidir.
Etkileşimli kurgu
Emily Shortun yazdığı macera metni Galatea, Galatea mitine dayalıdır.
Pygmalion etkisi
Bu mitolojik öykü, beklentilerin davranışı şekillendirmesindeki etkisini ifade etmek üzere kullanılmaktadır. Bu olgu Pygmalion etkisi Galatea etkisi, kendini doğrulayan kehanet, Rosenthal etkisi, pozitif öz beklenti'', özgüven, iyimserlik, ya da sadece inanç olarak da adlandırılır.