Dedehan Hasan

Dedehan Hasan, (15 Kasım 1941, Fergana), Sovyet Özbek şair, gazeteci, sanatçı, ozan, besteci, kanaat önderi ve siyasetçi.
Hayatı
Dedehan Hasan 1941 yılının Kasım ayında Özbekistanın Fergana vilayetinin Altıarık İlçesindeki Araphane Köyünde doğdu. Babası Şakir Hasan, annesi Kumrinisa Hasandır. Şakir Hasan Altıarık Su İşleri Başkanı olarak çalışmıştır. Babası, Dedehan Hasan 2 yaşındayken Almanların SSCBye savaş açtığı 1942 yılında savaşta ölmüştür. ..
Dedehan, Araphane Köyünde sekiz yıl eğitim gördükten sonra dokuzuncu ve onuncu sınıfı Altıarık İlçesinde okumuş, 1959 yılında da okulunu tamamlamıştır. 1961-1966 yıllarında Taşkent Devlet Üniversitesinin (Bugünkü Özbekistan Milli Üniversitesi) Filoloji Fakültesinin Gazetecilik Bölümünde eğitim görmüştür. 1961 yılında üniversitede okurken Hamzacılar derneğini kuranlar arasında yer almıştır. Bu derneğe üniversite öğrencileri de katılmış, Hamza adında duvar gazetesi çıkarmışlardır. Bu gazetede Sovyet dönemi aleyhine şiir ve makaleler yazılmıştır. Dedehan Hasan gazetenin kültür işleri başkan yardımcılığını yapmıştır. KGB ajanları yürütülen faaliyetleri öğrenince Dedehan Hasanı 3 günlüğüne alıkonulmuş, işkence görmüş ve ölümle tehdit edilmiştir. 3 gün sonra serbest bırakılan Dedehan Hasan bu faaliyetlerinden ötürü kara listeye girmiştir. Üniversiteden mezun olunca Sovyet Özbekistanı gazetesinin Edebiyat ve Sanat Bölümünde işe başlamıştır. Bu yıllarda artık şarkılarıyla tanınmaya başlanmış olan Dedehan Hasan, 1967 yılından gazetedeki işinden ayrılmış Özbek Telefilm kurumunda editör olarak çalışmaya başlamıştır. İki yıl sonra Özbek Devlet Konser Filarmonisine geçmiştir. Dedehan Hasan artık gazetecilikten çok sanatı sevmeye başlamıştır. Bir an önce ülkeyi Sovyet sisteminden kurtarmak ve özgürlüğe kavuşturmak istemiş, okul hayatından sonra çalışma hayatında da sürekli onun için mücadele etmiştir. 1973 yılında Ahmed Yesevinin hikmetlerini, Çolpan, Rauf Parfi, Nazım Hikmet, Puşkin, Erkin Vahid, Abdulla Arif, Atahan Paçça Nisari, Avaz Otar, Nesimi, Gülhani, Faragi gibi sanatkarların milli ve dini şiirlerini besteleyip icra ettiği için bir yıl boyunca soruşturma görmüştür. Ancak o zamanın Özbek Komünist Partisi genel başkanı olan Şeref Raşidov, Dedehanın daha genç olduğu için fikirlerinin değiştirilebileceğini savunmuş ve onu affederek mahkemeye çıkmadan soruşturmasını bitirmiştir. Ozanın anti-Sovyet şarkılarından dolayı 1976 yılında bir konseri daha iptal olmuş ve tutuklanmıştır. Böylece Lenin ilçesindeki karakola getirilmiş ve sorgudan sonra toplumda bozgunculuğa yol açma suçundan on beş gün hapsedilmesine karar verilmiştir. Serbest bırakılırken bir daha Vatan konulu şarkıları söylememesi, aksi halde uzun yıllar hapis cezası alacağı söylenmiştir. Bu olaydan sonra şair on yıl 1979-1988 yıllarında Özbekistan Yazarlar Birliğinde çalışmıştır..
Birlik HareketiThe politics of religion in Russia and the new states of Eurasia (Ed. Michael Bourdeaux), The International Politics of Eurasia, Series editors: Karen Dawisha, Bruce Parrot, Vol 3. New York M. E. Sharpe, 1995.
1988 yılında 11 Kasım gününde Dedehan Hasanın evinde toplanan Abdurrahim Polat, Abdumannap Polat, Miraziz Azam, Zahir Alam, Kahraman Gulam ve Fahriddin Hudaykul gibi kişiler Birlik Halk Hareketini kurduklarını ilan etmişlerdir. Birlik Halk Hareketi önceleri çevre, pamuk ve milli ve manevi değerlerin korunmasını dile getirirken, gelişen olaylar doğrultusunda talepler de değişmiş, amaç Özbekistanın bağımsızlığı olmuştur.
Dedehan Hasana halkı Sovyet düzenine karşı mücadeleye teşvik eden şarkılarında dolayı 1989 yılının sonlarında Fergana vilayeti Savcılığı tarafından soruşturma başlatıldı. Ama bu sefer de hapis cezası verilmedi.
1990 yılında Türkistan gazetesinin Özbekistanın en meşhur kişisi kim? konusuyla yaptığı anket sonucunda Özbek gençleri tarafından en çok sevilen aydın olarak Dedehan Hasan ülke çapında birinci olmuştu. Aynı yıl sanatçı Türkiyedeki Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı tarafından Türkistan Bülbülü olarak ilan edildi. 1990 yılında Dedehan Hasan liderliğinde Fergana Vadisinde Türkistan İslami Demokratik Partisi kuruldu.
Dedehan Hasan Rauf Parfi, Abdulla Aripov, Yadigar Abid, Yusuf Cuma gibi şairlerin şiirlerini de şarkı yapmıştır. İlk şarkısı 1964 yılında söylediği Leyladır. Kendisine 1993 yılında Uluslararası Ahmed Yesevi Ödülü verilmiştir. Güncel sosyo-kültürel temalarda da şiirler yazarak türküye dönüştürmüştür. Örneğin; Afrikadan İtalyaya çalışmak için giden ve oradaki çocuklar tarafından benzin dökülerek yakılan çocuk için de Tunuslu Bala adlı şarkı söylemiştir. Ayrıca Afgan çocukların oyuncak diye verilen ama içinde bomba olan oyuncakları oynarken ölen çocuklar için de Afgan Bala adlı şarkısını söylemiştir.
Şiir Kitapları Dedehan Hasan'ın Şiir Kitapları
Şeyda Gönlüm (Taşkent, 1969)
Şah-i Merdan Sayları (Taşkent, 1980)
Çimenimden Ayırma (Taşkent, 1984)
Bahar Gelir Bağlara (Taşkent, 1990)