İnce Memed (seri)

İnce Memed, Yaşar Kemal'in 1955 ile 1987 arasında yazdığı ve dört ciltten oluşan roman serisidir. Serinin konusu Cumhuriyet döneminin ilk yıllarında Çukurova'da geçmektedir. Seri, Anadolu halkının geri kalmışlığı, köy hayatının sefaleti ve ağaların tüm yöreye tamamen hakim olması üzerine bu duruma karşı bir isyan öyküsüdür. Yaşar Kemal, 1947'de serinin birinci romanını yazdı fakat yarım bıraktı ve 1953-54'te bitirdi. Seri son romanının yayımlanmasıyla otuz dokuz yılda tamamlanmıştır. İnce Memed serisi Yaşar Kemal tarafından "Anadolu'nun destanı" olması istenmiştir. Hürriyet Pazar tarafından oluşturulan yüz kişilik jüri tarafından belirlenen "Türk Edebiyatının Gelmiş Geçmiş En İyi 100 Romanı" listesinde bir numara seçilmiştir.
Genel bilgiler
Yaşar Kemal'in ilk romanı 1947'de yazdığı fakat yarım bırakıp 1953-54'te bitirdiği İnce Memed'dir. İnce Memed roman olarak yazılmadan önce senaryo olarak kaleme alındı fakat senaryoyu isteyenlerle yaşanan anlaşmazlıktan ötürü roman olarak yazıldı. İlkin beş cilt olarak tasarlandı fakat toplamda dört cilt olarak yayımlandı. Roman, Cumhuriyet'te tefrika edildi ardından bir yıl sonra 1955'te kitap olarak yayımlandı. 1956'da Varlık Roman Armağanı kazandı. İlk olarak 1957'de Bulgarcaya çevrilen roman, 1959'da Nazım Hikmet tarafından Rusçaya, 1961'de Edouard Roditi ve Thilda Kemal tarafından İngilizceye, Güzin Dino tarafından Fransızcaya çevrildi; İngiltere, ABD, Fransa ve İtalya'da yayımlandı. Ertesi yıl Almanca ve İspanyolca çevirileri çıkan İnce Memed, günümüze kadar kırktan fazla dile çevrilmiştir. Romanı yazma nedeni eşkiya olan ve dağda vurulan amcasının oğlunun vurulması olduğunu 1987 yılındaki bir söyleşisinde belirtti. Ayrıca aynı söyleşide, çocukluğunun eşkiyalığın içinde geçtiğini, dayısının "en büyük" eşkiyalardan biri olduğunu, o çevrede 1936'lara kadar beş yüze yakın eşkiya bulunduğunu ve bunlardan birinin de Kurtuluş Savaşı'nda Kadirli'yi ilk örgütleyenlerden olan Karamüftüoğlu ailesinden ünlü Remzi Bey olduğunu söyledi. İlk cildin yayımlanmasından on üç yıl sonra 1968'de serinin ikinci cildi tamamlanarak Hürriyet'te tefrika edildi ve 69'da kitap olarak yayımlandı. 1983'te üçüncü cilt yazıldı ve 84'te Hürriyette tefrika edildikten sonra 85'te kitap olarak yayımlandı. Aynı yıl Sedat Simavi Edebiyat Ödülü kazandı. Dördüncü ve sonuncu cilt 85'te yazıldı ve 86'da tamamlanmasıyla 87'de Hürriyette tefrika edildi ve aynı yıl kitap olarak basıldı.
Konu
İnce Memed I
Değirmenoluk köyünün çocuklarından olan İnce Memed, köylüsüne eziyet eden Abdi Ağa'nın sürekli kendisi ve annesini dövmesine isyan edip Kesme köyüne gider ve oranın köylülerinden Süleyman'a sığınır. Orada çobanlık yapar. Anasını ve köyünü özlemiş olmasına rağmen dönmemekte kararlıdır fakat Abdi Ağa, Memed'i köye getirerek ceza olarak o yaz hasadın dörtte birini Memed ile anasına verir. O kış Memed ve anası çok zorluk çekerler. Yıllar sonra Memed, sevgilisi Hatçe'nin Abdi Ağa'nın yeğeni ile evlendirileceğini öğrenince, Hatçe'yi kaçırmak için köye döner ve beraber kaçarlar. Ağa'nın adamları ile yeğeni ikilinin peşine düşer ve çatışma çıkar. Memed, Abdi Ağa'nın yeğenini öldürür, Abdi Ağa'yı yaralayıp kaçar, Hatçe ise yakalanır. Memed'in sığınacak bir yeri olmadığı için Deli Durdu denilen bir eşkıyanın çetesine katılır. Abdi Ağa ise yeğenini Hatçe'nin öldürdüğünü jandarmalara söyler. Eşkıyalığı öğrenen Memed, çeteden birkaç kişiyle ayrılır ve bir gece köye geldiğinde anasının öldüğünü ve Hatçe'nin başına gelenleri öğrenir. Ardından Abdi Ağa'nın izini sürmeye başlar. Hatçe'yi hapisten kaçırır. Memed köylüleri yüreklendirerek Abdi Ağa'ya bir buğday tanesi bile vermezler. Ağa ise Memed'in gizlendiği yeri ihbar eder ve çıkan çatışmada doğum yapmış olan Hatçe ve çocuğu için Memed teslim olur fakat Hatçe vurulur. Doğan çocuğunu Hatçe'nin hapishane arkadaşı Iraz alır ve Gaziantep'in bir köyüne götürür. Olaylardan Abdi Ağa'yı sorumlu tutan Memed köye gelir ve Abdi Ağa'yı vurur. Bu duruma sevinen köylü bayram eder. Memed ise atını dağlara doğru sürer ve o günden sonra Memed'den haber alınmaz.
İnce Memed II
Jandarmalar tarafından aranan İnce Memed, Koca Osman'ın yaşadığı Vayvay köyüne giderek köylülerden gizli bir şekilde Koca Osman'ın evinde kalır. Vayvay köyünün ağası Ali Safa Bey, köylüleri topraklarını terk etmelerini sağlayarak toprakların sahibi olmaya çalışır. Memed, köyden ayrılıp kendi köyüne giderek Hürü Ana'dan köyde olup biteni öğrenir. Memed'in Abdi Ağa'yı öldürmesi köylüyü ilk başta çok sevindirmiştir, ama sonra Abdi'nin yerine silahlı, zalim Kel Hamza gelince köylü, Abdi Ağa'yı mumla aramaya başlamıştır. Köylü Kel Hamza'dan çok çekmiştir ve Memed'e çok kızgındır. Ali Safa, köylünün İnce Memed'den güç aldığını anlar ve İnce Memed'i öldürmek için peşine düşer. Vayvay köyünde yaşayan genç ve acı çekmiş Seyran, İnce Memed'e tutulur. Zamanla Memed'le Seyran birbirlerine çok yakınlaşırlar. Birbirlerinden hoşlanırlar ve ilişkiye girerler. Memed, köylüye yaptıklarından ötürü Ali Safa'nın konağına gider ve onu öldürür. Oradan Hamza'nın peşine düşer ve onu da öldürür. Daha sonra Memed'den haber alınamaz.
İnce Memed III
Ali Safa ile Hamza'yı öldüren İnce Memed atını dağlara sürer. Murtaza Ağa'yı, İnce Memed korkusu sarar. Arif Saim Bey'den habersiz, Ankara'ya bir sürü tel çeker. Ölüsü, bütün kasabayı kokutan Ali Safa Bey gömülür. Jandarmalar Memed'i arar ve bulurak Memed'le çatışmaya girer. Memed'in atı hariç tüm eşkıyalar öldürülür. İnce Memed bir çete oluşturur. Mahmut Ağa ile adamları, Memed'in çetesini yakalar. Fakat İnce Memed ile arkadaşları, köylülerce kurtarılır. Mahmut Ağa, köyü terk etmeleri için köylüye on gün süre verir. Memed, Topal Ali'den, Murtaza'nın evini öğrenir ve Mahmut Ağa'yı öldürür.
İnce Memed IV
Jandarmalardan kaçan İnce Memed ile Müslüm, bir köye sığınır ve taktığı yüzük sayesinde tanınarak bir köylüye konuk olur. Memed ve Müslüm, Abdülselam Hoca'nın köyüne giderler. Portakal bahçesi ve ev alıp artık eşkıyalığı bırakmak isteyen Memed, Müslüm'ü Seyran ve Hürü Ana'yı getirmesi için gönderir. Eşyasının büyük bölümünü Zeynullah'ın dükkanından alır. Seyran ile Hürü Ana, Memed'in yanına köye gelirler. Ağalara, haksızlığa ateş püsküren aydın bir insan olan Öğretmen Zeki Nijad ile Memed çok iyi anlaşır. Zeki Nijad öldürülür. Memed kimseyle konuşmaz, Seyran ve Hürü Ana, Memed'in haline üzülürler. Irgatlar paralarını alamayınca ayaklanır. Memed bu duruma sevinir. Kır bir Arap atı alır, silahlarını kuşanır, sevdikleriyle vedalaşır, Zeynullah'ın dükkanına gelir, Şakir Ağa'yı öldürür, atını Hemite dağına sürer. Daha sonra Memed, Arif Saim'i; Topal Ali de Murtaza'yı öldürür. Köylü Dikenlidüzü'nü doldurur, çakırdikenleri, karaçalılar, devedikenleri toplanır, ateş yakılır, davullar çalınır.
Tartışmalar
Adanalı tarih araştırmacısı Cezmi Yurtsever; bilgi, belge ve görgü tanıklarının ifadelerine dayanarak hazırladığı ve yayınladığı Çukurovalı adlı kitabında İnce Memed'in Çukurova'da yaşadığını hatta Yaşar Kemal'in bir akrabasının ihbarı sonucu yakalanarak öldürüldüğünü iddia etti.
Uyarlamalar
Aybala Hilal Yüksel, Hayal Perdesi dergisinde yazdığı yazıda "eşkıya" olgusunun 1950 ve 60'lı yıllarda Türk solu tarafından yeniden kurgulanarak bir sembol olarak kullanıldığını ve edebiyatta Yaşar Kemal'in İnce Memed serisi, sinemada Yılmaz Güney'in eşkıya temalı filmleri bu sembolü pekiştiren başlıca eserler olduğunu belirtmiştir.