Ebu İshak İsmail Efendi

Ebu İshak İsmail Efendi (d. 1645, İstanbul - ö. 8 Ağustos 1725, İstanbul) 18. asırda şeyhülislamlık vazifesi yapan Osmanlı din adamıdır.
1645te İstanbul Çarşambada doğdu. Birçok şeyhülislam, kazasker, kadı, müderris, alim ve şair yetiştiren bir aileye mensuptur. Babası Alaiyeden (Alanya) İstanbula gelip medrese tahsilinden sonra müderrislik ve kadılıklarda bulunan, 1657de Kahire kadı naibliği yapan Kara İbrahim Efendidir.
Tahsilini tamamladıktan sonra Kazasker Kara Kadri Efendiden mülazım oldu; ardından İstanbulun çeşitli medreselerinde müderrislik yaptı. 1662de Cafer Paşa Medresesine, buradan 1673te ibtida-i hariç derecesiyle Yusuf Paşa, 167Ste de Abdullah Ağa medreselerine tayin edildi. Müderrisliği sırasında mektupçuluk, tezkirecilik ve kassamlık görevlerinde de bulundu. 1676da ibtida-i dahi derecesiyle Şah Huban Medresesine geçti, oradan da 1678de hareketi dahil derecesiyle İmadzade es-Seyyid Mehmed Ebu's-Suud Efendinin yerine Beşiktaşta Sinan Paşa Medresesine getirildi.
1681de müsıle-i Sahn derecesiyle yine Beşiktaştaki Hayreddin Paşa Medresesi müderrisliğine yükseltildi. 1683te Sahn-ı Seman medreselerinin birine müderris olduktan sonra kendisine ibtida-i altmışlı derecesi layık görülerek, önce Kılıç Ali Paşa Medresesine, dört yıl sonra da musıle-i Süleymaniyye rütbesiyle Mahmud Paşa Medresesine tayin edildi. Aynı derece ile 1689da Eyüpteki İsmihan Sultan ve Ebu Eyyub el-Ensari Medresesinde bu görevine devam etti. Bir yıl sonra hamis-i Süleymaniyye derecesiyle Galata Medresesi müderrisi, 1691de ise müderrisliğin en yüksek derecesi olan Süleymaniye Darülhadisi müderrisliğine yükselerek reisül-müderrisin oldu.
1692de kadılık mesleğine geçen İsmail Efendi önce Halepe gitti; buradaki görevinden sonra 1698de Mekke-i Mükerreme payesiyle taltif edildi. Ardından Kahire, 1706da da Mekke kadılığı görevine getirildi. Ertesi yıl kendisine Edirne payesi, Bolu ve Edincik kadılıkları ihsan edilerek İstanbula döndü; 1708′de İstanbul kadısı oldu. 1710da Anadolu payesini elde eden İsmail Efendi bir yıl sonra Anadolu kazaskerliğine terfi edildi.
Ocak 1712de de Rumeli kazaskerliği görevlerine getirildi. Aynı yıl azledilerek üç yıl sonra tekrar Rumeli kazaskeri oldu. 1716da selefi Menteşzade Abdürrahim Efendinin azliyle boşalan şeyhülislamlığa tayin edildi. Yaklaşık bir buçuk yıl şeyhülislamlık makamında kalan İsmail Efendinin azil ve tayin işlerine karışması gibi sebepler gözden düşmesine yol açtı; 1718de şeyhülislamlıktan azledilip Sinopa sürüldü. Üç yıl sonra affedilerek İstanbula döndü ve Bebek ile Rumelihisarı arasındaki yalısında oturmasına izin verildi. Burada vaktini ilim ve ibadetle geçiren İsmail Efendi 1723te hastalandı ve 28 Zilkade 1137/1724 tarihinde öldü. Ertesi günü, İstanbul-Çarşambada inşası bir yıl önce tamamlanan kendi yaptırdığı İsmail Efendi Camiinin (İsmailağa Camii) haziresine defnedildi.
İsmailağa Camii'nin kütüphanesinde bulunan kaynaklarda İsmail Efendi ilim ve fazilet sahibi, güler yüzlü, hoşsohbet bir kimse olduğunu, hak ve hukuka düşkün, dalkavukluktan uzak bir şahsiyete sahip olarak tanımlanır. Naim mahlasıyla şiirleri de bulunan İsmail Efendinin bazı önemli ve nadir meseleleri izah eden bir mecmua bıraktığı kaydedilmektedir.