Francesco Rosi

Francesco Rosi (İtalyanca okunuşu:[franˈtʃesko ˈrɔːzi]; 15 Kasım 1922 - 10 Ocak 2015), İtalyan film yönetmeni. Bireysel ve toplumsal sorunlara birlikte eğildiği filmleriyle uluslararası alanda tanınmıştır. Il caso Mattei filmiyle 1972 Cannes Film Festivali'nde Altın Palmiye kazandı.
Rosi'nin filmleri, özellikle 1960'lar ve 1970'lerdeki filmleri, genellikle politik mesajlar taşıyorken, daha sonraki filmlerinin konuları daha az politik yönelimli ve edebiyata daha yakın hale gelmiştir. 1997 yılına kadar film yönetmeye devam eden Rosi'nin son filmi, ünlü yazar Primo Levi'nin kitabından uyarlanmıştı.
Hayatı
Hukuk öğrenimi gördü. Bir ara kitap ressamlığı ve radyo muhabirliği yaptı. İki yıl tiyatroda çalıştıktan sonra Luchino Visconti'nin yardımcısı olarak sinemaya geçti. Bir süre senaryo yazarı ve yönetmen yardımcısı olarak çalıştı; La terra trema (1948; Yer Sarsılıyor), Bellissima (1951) ve Senso (1954; Günahkar Gönüller) filmlerinde Visconti'nin asistanlığını yaptı.
Yönettiği ilk film 1952 yapımı Camicie rosse''' (Kırmızı Gömlekliler) idi. Bunu Robin Hood benzeri kişiliğiyle yola çıkan, mafya ile işbirliğine giden ve tartışmalı bir kişilik olan eşkiya Salvatore Giuliano'nun yaşam öyküsünün anlatıldığı Salvatore Giuliano (1962) ve Napoli kentini fon olarak kullandığı Le mani sulla città (1963; Şehrin Üzerindeki Eller) adlı filmler izledi. Film eleştirmeni David Shipman, "Sicilya'daki genel manzara ve insanlarla mükemmel bir birliktelik" içeren filmin... Francesco Rosi'nin uluslararası üne sahip olmasını sağladığını öne sürmüştür. İlk dönem filmlerinde İtalyan yeni gerçekçiliği akımına bağlı kalan Rosi, C'era una volta... (1967; Bir Masal Gibi...) adlı filminden sonra, dönemin toplumunu sorgulayan ve bireyin sorunlarına eğilen güçlü yapıtlar verdi.
1970 yılında gerçekleştirdiği Erkeklere Karşı ("Uomini contro") filminde, İtalyan ordusundaki subayların, adamlarından çok fazlasını talep ettiği I. Dünya Savaşı sırasında 1916-17 Trentino Cephesi'nde yapılan savaşın saçmalığını ele almıştı. Filmin senaryosu Emilio Lussu'nun Un anno sull'altopiano adlı romanından uyarlanmıştı.
1972'deki Il caso Mattei () ve ünlü gangster Lucky Luciano'nun hayatını konu alan 1973 yılındaki Lucky Luciano (Talihli Gangster) filminde bir gazeteci tavrıyla yeraltı dünyası ile ilgili yapımlara yöneldi. Il caso Mattei filmiyle 1972 Cannes Film Festivali'nde Altın Palmiye kazandı.
Kurmaca bir öyküden yola çıkan, 1976 yapımı Cadaveri eccelenti (Muhteşem Cesetler) ise mafya-devlet-polis ilişkileri üzerine gerçekleştirilmiş bir filmdi. 1979 tarihli Cristo si è fermato a Eboli (İsa Eboli'de Durdu) ve 1981'de çektiği Tre fratelli (Üç Kardeş) filmlerinde bireyin yaşamla ve toplumsal-siyasal kimliğiyle hesaplaşmasına ağırlık verdi. 1984'te özüne değiştirmeden Carmen operasını değişik bir yorumla perdeye aktardı.
1986'da ise Gabriel García Márquez'in adlı ünlü romanından uyarladığı Cronaca di una morte annunciata () filmiyle çok ses getirdi.
Ödüller
BAFTA
British Academy of Film and Television Arts tarafından ödüllendirildi:
1983: BAFTA En İyi Yabancı Film Ödülü - Mesih Eboli'de Durduruldu 1986: En İyi Yabancı Film dalında aday gösterildi - Carmen Cannes Film Festivali
Cannes Film Festivali'nde ödüllendirildi:
1972: Altın Palmiye - Mattei Olayı Venedik Bienali
1963: Altın Aslan - Şehrin Üzerindeki Eller 2012: Altın Aslan Yaşam Boyu Başarı Ödülü
David di Donatello Ödülü
1965 : En İyi Yönetmen - The Moment of Truth 1976 : En İyi Yönetmen - Şanlı Corpses 1976 : En İyi Film - Illustrious Corpses 1979 : En İyi Yönetmen - Mesih Eboli'de Durduruldu 1979 : En İyi Film - Mesih Eboli'de Durduruldu 1981 : En İyi Yönetmen - Üç Kardeş 1981 : En İyi Senaryo - Üç Kardeş 1985 : En İyi Yönetmen - Carmen 1981 : En İyi Film - Carmen 1985 : En İyi Sinematografi - Carmen 1997 : En İyi Film - Ateşkes 1997 : En İyi Yönetmen - Ateşkes Moskova Uluslararası Film Festivali
1979 : Grand Prix - Mesih Eboli'de Durduruldu Gümüş şerit
Sindacato Nazionale Giornalisti Cinematografici Italiani tarafından Nastro d'Argento (Gümüş Kurdele) ile ödüllendirildi:
1959: En İyi Orijinal Film - Meydan Okuma 1963: En İyi Yönetmen - Salvatore Giuliano 1981: En İyi Yönetmen - Üç Kardeş 2014: Yaşam Boyu Başarı Ödülü
En İyi Yabancı Film Akademi Ödülü
1981 : En İyi Uluslararası Film Akademi Ödülü adaylığı - Three Brothers Berlin Film Festivali
Berlin Uluslararası Film Festivali'nde ödüllendirildi:
1962 : En İyi Yönetmen dalında Gümüş Ayı Ödülü - Salvatore Giuliano 2008 : Altın Ayı Onur Ödülü
BIF (Bari Uluslararası Film Festivali)
2010 : Sanatsal mükemmellik için "Premio Federico Fellini Ödülü"
Onur ödülleri
1995: Cavaliere di gran croce dell'Ordine al merito della Repubblica Italiana (İtalya Cumhuriyeti Liyakat Nişanı - Büyük Haç Şövalyesi)
1987: Grande ufficiale dell'Ordine al merito della Repubblica Italiana (İtalya Cumhuriyeti Liyakat Nişanı - Büyük Subay)
2009: Officier de la Légion d'honneur (Légion d'honneur Subayı)
Filmografi
Yönetmen
Rosi, Goffredo Alessandrini'nin Kırmızı Gömlekler filmindeki bazı sahnelerden başlayarak 20 film yönetti. Son filmi 1997'deki The Truce idi.
1952 Red Shirts (Camicie rosse)
1956 Kean (Kean Genio e sregolatezza), co-directed with Vittorio Gassman.
1958 The Challenge (La sfida)
1959 The Magliari (I magliari)
1962 Salvatore Giuliano 1963 Hands over the City (Le mani sulla città)
1965 The Moment of Truth (Il momento della verità)
1967 More than a Miracle (C'era una volta...)
1970 Many Wars Ago (Uomini contro)
1972 The Mattei Affair (Il caso Mattei)
1973 Lucky Luciano 1976 Muhteşem Cesetler (Cadaveri eccellenti)
1979 Mesih Eboli'de Durduruldu (Cristo si è fermato a Eboli)
1981 Three Brothers (Tre fratelli)
1984 Carmen 1987 Chronicle of a Death Foretold (Cronaca di una morte annunciata)
1989 12 registi per 12 città, a collaboration work with 11 other directors.
1989 The Palermo Connection (Dimenticare Palermo)
1992 Neapolitan Diary (Diario napoletano)
1997 The Truce (La tregua)
Yazar
Bellissima (1951)
The City Stands Trial (1952)
Racconti romani (1955)
The Bigamist (1956)
Yönetmen ve senarist
Orijinal senaryolar
La sfida (1958)
The Magliari (1959)
Salvatore Giuliano (1962)
Hands over the City (1963)
The Moment of Truth (1964)
More Than a Miracle (1967)
Mattei Olayı (1971)
Lucky Luciano (1973)
Diario napoletano (1992)
Orijinal olmayan senaryolar
Kean Genio e sregolatezza (1956, Alexandre Dumas and Jean-Paul Sartre'dan esinlenerek)
Many Wars Ago (1970, Emilio Lussu'nun eserinden uyarlanmıştır)
Muhteşem Cesetler (1976, Leonardo Sciascia'nın romanından)
Christ Stopped at Eboli (1979, Carlo Levi tarafından yazılan aynı isimli romandan uyarlanmıştır)
Three Brothers (1981, Andrei Platonov'un "Üçüncü Oğul" hikayesinden uyarlanmıştır)
(1984, Georges Bizet'nin operasından uyarlanmıştır)
Chronicle of a Death Foretold (1987, Gabriel García Márquez'in romanından uyarlanmıştır)
The Palermo Connection (1990, Edmonde Charles-Roux'nın aynı isimli romanından uyarlanmıştır)
The Truce (1997, Primo Levi'nin aynı isimli romanından uyarlanmıştır)
Tiyatro
Yönetmen
Bir Hanım Arkadaşın Anısına (Giuseppe Patroni Griffi, 1963)
Napoli Milyoneri (Eduardo De Filippo, 2003)
İçimizdeki Sesler (Eduardo De Filippo, 2006)
Filumena Marturano (Eduardo De Filippo, 2008)
Hakkındaki eserler

İlgili yayınlar
Gieri, M. (1996), "Şehrin Üzerindeki Eller: Siyasi İddianame ve Sosyal Sorumluluk Olarak Sinema"