2017 İstanbul gece kulübü saldırısı

2017 İstanbul gece kulübü saldırısı ya da Reina Katliamı, 1 Ocak 2017'de yerel saatle 01:15'te İstanbul'un Beşiktaş ilçesindeki Ortaköy semtinde bulunan Reina adlı gece kulübüne yeni yıl kutlamaları sırasında düzenlenen silahlı saldırı. Saldırı sonucunda 39 kişi öldü, 70 kişi ise yaralandı.
Irak ve Şam İslam Devleti (IŞİD) bir gün sonra saldırının sorumluluğunu üstlendiğini açıkladı. Saldırgan ve bazı örgüt militanları 17 Ocak 2017 yerel saatle 00.15'te İstanbul Esenyurt'ta bir sitede güvenlik güçleri tarafından yapılan operasyonla ele geçirildi.
Arka plan
Haziran 2015 Türkiye genel seçimlerinden iki gün önce Halkların Demokratik Partisi'nin bir mitingine düzenlenen saldırıyla başlayan Türkiye'deki silahlı veya bombalı saldırılar bu tarihten sonra hemen hemen her aya yayılarak gittikçe arttı. BBC Türkçe'ye göre bu ayı takip eden 18 ayın 13'ünde IŞİD, PKK veya TAK tarafından üstlenen ve can kaybının yaşandığı en az bir bombalı saldırı meydana geldi. Sonuç olarak resmi rakamlara göre 497 kişi öldü ve iki binden fazla kişi yaralandı. 2016'da defalarca kez saldırılara maruz kalan İstanbul'da son olarak Aralık'ta Beşiktaş'ta gerçekleşen saldırıda 45 kişi yaşamını yitirdi.
Saldırılar yüzünden ABD'nin Ankara Büyükelçiliği, 23 Aralık'ta bir açıklama yayımlayarak vatandaşlarının "Noel tatili ve yeni yıl kutlamaları için kalabalık yerlere giderken aşırılıkçı grupların saldırı düzenleme konusunda sürdürdüğü çabaları" göz önünde bulundurmaları ve "özellikle de Batılıların, turistlerin ve yabancıların sık gittiği bilinen restoran, ticari merkezler, ibadethane ve ulaşım merkezlerinden mümkün olduğunca kaçınmaları" gerektiğini duyurdu. Aynı sıralarda, özellikle ayın son haftasında ülke gündeminde "İslam'a uygun olmadığı için" yılbaşı kutlamasından kaçınılmasına ilişkin çeşitli gösteriler, haberler, açıklamalar ve afişler yayımlandı. Bu yayımlarda yılbaşı kutlayanların Müslüman olamayacağı, yılbaşı kutlamanın haram olduğu belirtilmiş ve temsili olarak yılbaşını kutlayan figürlere fiziki saldırılar yapılmıştır. Öte yandan Diyanet İşleri Başkanlığı bir hutbe yayınlayarak yılbaşı kutlamalarını "gayrimeşru davranış" olarak nitelendirmiştir. Saldırının yılbaşı gecesi yapılması basında, yılbaşı kutlamalarına karşı olan grupların yılbaşını kutlayan kişileri hedef gösterdiği ve bu durumun olayda payı olduğu yorumlarına neden olmuştur.
Saldırı
Olay yerine taksiyle gelen ve üzerinde siyah mont, siyah pantolon ve açık renkli şapka olan Abdulkadir Masharipov (kod adı: Abu Muhammed Horasani) elindeki AK-47 marka uzun namlulu silahla ilk önce etrafa ateş açtı. Sonrasında polis memuru Burak Yıldız'ı öldürdü. Ardından kapıda bekleyen gece kulübünün özel güvenliğini sağlayan kişilere ateş açarak öldürdü ve içeriye girerek etrafa rastgele ateş açtı. Yaklaşık 7 dakika süren saldırı sonrası saldırgan üstünü değiştirerek gözden kayboldu.
Kayıplar
Saldırıda biri aynı zamanda Belçika vatandaşı olan 12 Türk vatandaşı hayatını yitirdi. Bunların dışında, 7 tane Suudi Arabistan, üç tane Lübnan, en az üç tane Irak, ikişer tane Tunus, Fas ve Ürdün, birer tane Rusya, Kuveyt, Kanada, İsrail ve Suriye vatandaşı hayatını yitirdi. Yaşamını yitiren iki Hindistan vatandaşından biri olan film yapımcısı ve iş insanı Abis Rizvi'de saldırı günü gece kulübünde bulunmaktaydı. Hayatını kaybetmiş 39 kişiden birinin kimliği henüz tespit edilemedi; bazı kaynaklarda ölen Iraklı sayısının dört olduğu bildirilmektedir.
Saldırının ardından haber ajanslarına düşen ilk bilgiler biri polis iki kişinin öldüğü yönündeydi. Olaydan yaklaşık bir buçuk saat sonra basına konuşan İstanbul Valisi Vasip Şahin, saldırının bir "terör saldırısı" olduğunu ve ilk belirlemelere göre 35 kişinin öldüğünü açıkladı. Daha sonra yeni bir açıklama yapan İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, hayatını kaybeden kişi sayısının 39 olduğunu bildirdi. Sağlık Bakanı Recep Akdağ ise kimliği belirlenen 20 kişiden 15'inin yabancı uyruklu, 5'inin ise Türk olduğunu ve 4'ü ağır olmak üzere 65 kişinin yaralı olarak hastanelerde olduğunu duyurdu.
Failler
Reuters, saldırıyı IŞİD'in üstlendiğini duyurdu. Irak ve Şam İslam Devleti'nin resmi olmayan medya organı Amaq Haber Ajansı, Türkiye'yi "Hristiyanlık koruyucusu" diye nitelendirdiği bir bildiriyle saldırının IŞİD'e bağlı bir militan tarafından yapıldığını ve "Hristiyanların dinden çıkmış bayramlarını kutladığı en meşhur gece kulüplerinden birini vurduğunu" duyurdu.
4 Ocak'ta Türkiye Hükumeti, saldırganın kimliğinin belirlendiğini açıkladı. Saldırganın kimliği 8 Ocak 2017 tarihinde İstanbul Emniyeti'nden alınan bilgi ile basın yayın organlarında duyuruldu; saldırgan Özbek asıllı, 2011 yılından beri Türkiye'de bulunan, Abdulkadir Mashapirov isimli bir IŞİD militanı. Saldırgan 17 Ocak 2017 tarihinde İstanbul Esenyurt'ta bir sitede güvenlik güçleri tarafından yapılan operasyonla ele geçirildi. Ayrıca saldırganın kaldığı daireden 3'ü kadın 4 kişi daha etkisiz hale getirildi. Ayrıca 197.000 ABD Doları, keşif yapmak amacıyla kullanıldığı tahmin edilen 2 Drone kamera, 2 Tabanca ve şarjörü ve sim kartlar bulundu.
Tepkiler
Saldırı hakkında Türkiye içinden ve dışından birçok kurum, kuruluş ve kişi açıklama yapmıştır.
Türkiye içinden gelen tepkiler ve açıklamalar
Yayın yasağı
Önceki tüm saldırılara benzer şekilde RTÜK, İstanbul'daki saldırıya ilişkin tarafından geçici yayın kısıtlaması getirildiğini bildirdi. Yapılan yazılı açıklamada, 15/02/2011 tarihli ve 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanunun 7. maddesinde "milli güvenliğin açıkça gerekli kıldığı hallerde veya kamu düzeninin ciddi şekilde bozulmasının muhtemel olduğu durumlarda" geçici yayın yasağı getirilebileceğinin öngörüldüğü belirtilerek, "01/01/2017 tarihinde İstanbul ilinde meydana gelen silahlı saldırının da anılan hüküm çerçevesinde olduğu değerlendirildiğinden söz konusu olayla ilgili, geçici yayın yasağı getirilmesi uygun görülmüştür." ifadelerine yer verildi.
Davalar
2 Ocak 2017'de Türkiye'deki çeşitli sivil toplum örgütlerinin oluşturduğu Laikliğe Çağrı Birlikteliği, 2016 sonunda Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından camilerde okutulan ve yılbaşı kutlamaları ile piyango çekilişlerini "gayrimeşru tutum ve davranışlar" olarak nitelendiren hutbenin yılbaşı kutlamalarını hedef gösterdiğini iddia ederek Diyanet İşleri Başkanı Mehmet Görmez hakkında "halkı kin ve düşmanlığa tahrik" gerekçesiyle suç duyurusunda bulundu.
Masharipov, saldırıya ilişkin olarak görülen davanın 7 Eylül 2020 tarihinde açıklanan kararıyla anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs ve kasten öldürme suçlarından 40 kez ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına, diğer suçlardan ise 1368 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Siyasi partiler
Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkanı Devlet Bahçeli, saldırıyla ilgili "Terörizm kazanamayacak, elbette hainler ve işbirlikçiler hedefledikleri yıkım ve çözülmeye dünya gözüyle şahit olamayacaklardır." ifadelerini kullanarak saldırıyı kınamıştır.
Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, Reina'daki saldırı hakkında, "Doğrudan gündelik hayatımıza ve yaşam alışkanlıklarımıza saldıran, ülkemize duyduğumuz sonsuz güven ve sevgiyi sarsmayı hedef alan terör örgütleri amaçlarına ulaşamayacaklardır." dedi.
Halkların Demokratik Partisi Merkez Yürütme Kurulu, saldırıyı lanetlerken yeni yıl kutlamalarını hedef gösteren siyasetçileri ve saldıran iki gün önceki hutbesinde geçen yılbaşı kutlamaları ile ilgili ifadeler nedeniyle Diyanet İşleri Başkanlığını eleştirdi; ayrıca "Türkiye toplumunun farklı halkları, inançları, kültürleri, kimlikleri içermesinin büyük bir zenginlik olduğunu kavrayamayan; bu özelliğin tahrip edilmesinin toplumsal dokuyu da parçalayacağını anlamak istemeyen siyasi yaklaşımlar ülkeyi adım adım şiddet girdabının içine sürüklüyor." açıklamasında bulundu.
Diğer kurum ve kuruluşlar
Türk Silahlı Kuvvetleri: "İstanbul Ortaköy'de alçakça ve hunharca gerçekleştirilen menfur terör saldırısını şiddetle lanetliyoruz. Terörle mücadelemiz aynı azim ve kararlılıkla devam edecektir."
Uluslararası tepkiler

Avrupa Parlamentosu Başkanı Martin Schulz; "Bir kutlama gecesi olması gerekiyordu: Teröristler, şiddet, ölüm ve ümitsizlik gecesine dönüştürdü. Kalbim, İstanbul ve Türkiye'yle."
Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini; "Kalbim hayatını kaybedenler ve sevdikleriyle. Bu tür olayları önlemek için çalışmaya devam edeceğiz."
Avrupa Komisyonu Göç ve Vatandaşlık İşleri Sorumlu Üyesi Dimitris Avramopulos; "İstanbul'da masum vatandaşlara yönelik saldırı karşısında dehşete düştüm. Kalbim, bu gece Türkiye ve hayatını kaybedenler ve aileleriyle."
Avrupa Birliği Türkiye Raportörü Kati Piri; "Bu, oldukça üzücü bir haber. Kalbim ve dualarım bu gece Türkiye'yle."
NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg; "2017, İstanbul'da trajik başlangıç. Kalbim, yeni yılı kutlayan insanlara yönelik saldırıdan etkilenenler ve Türk halkıyla" diye belirtti.
Dışişleri Bakanlığının sosyal medya hesabındaki açıklamada, "Derin bir dehşet içindeyiz. Üzüntülerimiz İstanbuldaki insanlarla beraber." denildi.
Başkanı Barack Obama başsağlığı diledi ve ABD Dışişleri Bakanlığı saldırıyı kınadı.
Dışişleri Bakanı Sebastian Kurz, sosyal medya hesabında, "İstanbul'da yeni yıla korkunç başlangıç. Hayatını kaybedenlerin aile ve dostlarına içten başsağlığı diliyorum." açıklamasını yaptı.
Dışişleri Bakanı Didier Reynders, "Yeni yıl, İstanbul'da korkuyla başladı. Kalbim hayatını kaybedenler, yakınları ve Türkiye halkıyla." dedi.
Dışişleri Bakanı Jean-Marc Ayrault, "Tüm kalbim, bu sembolik gecede saldırıya uğrayan Türkiye'yle." ifadesini kullandı.
Dışişleri Bakanı Stéphane Dion, "Kanada, İstanbul'da meydana gelen korkunç saldırıda hayatını kaybeden mağdurların ailelerine başsağlığı ve bu saldırıda yaralananlara acil şifalar diler." dedi.
hükumeti adına Dışişleri Bakanlığınca yapılan yazılı açıklamada "İstanbul'daki terör saldırısının şiddetle kınandığı" belirtildi.
Devlet Başkanı Vladimir Putin, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a taziye dileklerini iletti.
Dışişleri Bakanlığı, bir kınama ve destek mesajı yayımladı.