Bosna Banlığı

Bosna Banlığı (Boşnakça: Banovina Bosna, ), bugünkü Bosna topraklarının çoğu ile Dalmaçya, Sırbistan ve Karadağın bir bölümü üzerine kurulmuş bir Orta Çağ devletidir. Macar Krallığının bir vassalı olmasına rağmen de facto olarak bağımsız bir Boşnak devleti idi. 1377 yılına kadar süren devlet Boşnak Kral I. Tvrtkonun taç giymesi ile krallığa dönüştü. Banlığın tarihinin büyük bölümü yerel Bosna Kilisesi ile Katolik ve Ortodoks Kilisesi arasındaki dini-politik çatışmalara sahne olmuştur fakat en büyük çekişme Macarları kullanan Katoliklerledir.
Tarihi
Macar II. Bela Bosnayı işgal ettiği zaman oğlu II. Vladislav için Bosna Banlığı unvanını ortaya çıkarmıştır.
12. yüzyıl boyunca Bosna hükümdarları Macaristan ve Bizansın içinde otonom olarak hüküm sürmüştür. Gerçekte bağlı oldukları güçler Bosnanın dağlık bölgelerinde ve çevresindeki kısımlarda pek söz sahibi değillerdi. Ban Borić 1154te Macarların önemli bir müttefiki olarak Bizans üzerine saldırılara katıldı ve Branicevonun güneyine kadar ilerledi.
Bizans imparatoru I. Manuil 1166te Bosnayı Macarlardan aldı ve Bosnalı Ban Kulini yönetime atadı. Bosnanın ikinci Banı Kulin Bosnayı Macar Kralı III. Béla, Humlu Miroslav ve Sırp Stefan Nemanja ile birlikte Bizansa 1183te savaş açarak Bizans etkisinden kurtardı. Bosna barış dönemine girmesine rağmen Macar Krallığına bağlı kaldı.
Kulin, erken Bosna tarihinin şekillenmesinde önemli bir yer tuttu ve Bosnanın Barış ve Gelişme Çağının yöneticisi oldu. 1189da Bosnanın ilk yazılı metni Ban Kulinin Fermanını yazdı. Bosna Kiril alfabesi ile yazılmış bu ferman Ragusa kenti ile ticari ilişkieri düzenliyordu. Kulinnin iktidarı Bosnanın yerel mezhebi Bogomilizm ile onu sapık mezhep ilan eden Katolik ve Ortodoks Kiliseleri arasındaki ayrılğın da başlangıcı kabul edilmektedir.
1203 yılında Sırp Büyük Prensi Vukan Nemanjić, Kulini sapkınlıkla suçladı ve Papaya resmi başvuruda bulundu. Kulin ülkesini bir Haçlı seferinden daima Katolikliğe daima bağlı olduğunu bildirerek kurtardı. Buna bağlı olarak Macaristan kiliseyi kullanarak Bosna üzerindeki egemenliğini tekrar sağlamak istedi fakat Kulin kilise liderlerini toplayarak bu tehlikeyi bertaraf etti. Macaristanın Bosna üzerindeki emellerini Ban Kulinin 1204 yılındaki ölümünden çok sonra bile sürdürmüş, hatta 1254 yılında başarısız işgal girişimine kadar devam etmiştir. Banın ölümünden sonra oğlu ve halefi Ban Stjepan Kulinic Katolik Kilisesine bağlı kaldı ve Kulinin politikalarına devam etmedi. Stepjan 1232 yılında tahttan indirildi.
Bosna Kilisesi Kulinici zorla tahttan indirerek Matej Ninoslav adlı bir soyluyu başa getirdi. Bu girişim Bosna ile Sırbistan arasındaki ilişkileri gerdi. Çünkü önceki hükümdar Sırp Nemanjic hanedanı ile akraba idi. O sıralarda Matejin bir akrabası olan Prijezda Bogomilizmde fazla kalmayarak Katolikliğe geri döndü. Bu olay Matejin fanatik Katoliklik düşüncelerini ve Bosna Kilisesi üzerindeki yaptırımların değiştirdi ve Hristiyanlığın savunucusu oldu.
1234 yılında Macar kralı II. András, Bosna Banlığını Dük Kolomana verdi. Daha kötüsü Bosna tahtının Kulinic Hanedanına mensup meşru sahibi Ban Kulinicin oğlu Kont Usoralı Sibislav Bosnanın hakimi olmak için Ninoslavın üzerine saldırdı. Papa 9. Gregori sapık ilan ettiği Bosna Piskoposunu Dominikan Tarikatı Baş Generali Wildeshausenli John ile değiştirdi ve aziz ilan etti aynı zamanda Dük Kolomanın Bosnanın tek yöneticisi olarak duyurdu.
Beş yıl süren ve Piskopos John ile Macar Dük Koloman tarafından yürütülen Bosna Haçlı seferi sadece Ban Matej Ninoslava desteği artırdı. Sadece Kont Sibislav, Papanın tarafını tuttu. 22 Mayıs 1240 yılında bir emirle Ragusa Cumhuriyetini Sırp saldırılarına karşı koruma altına aldı. Ragusanun desteği Ninoslavın askeri varlığı için kritik önemdeydi.
Bu, ayrıca aralarında müttefiklik anlaşması olduğu halde saldırılar sırasında Sırbistanın yardım göndermemesine bir cevaptı. Koloman, hükümdarlık yetkilerini Matejin uzaktan kuzeni Prijezdaya verdi. Prijezdanın hükümdarlığı yalnızca 2 yıl sürdü. 1241 yılında Tatarlar Macaristanı işgal edince, Koloman Bosnadan çekildi. Bunun üzerine Matej Ninoslav Bosnanın yönetimini ele geçirdi. Prijezda Macaristana kaçtı. Ragusa Emiri 1244 yılında tekrar yürürlüğe girdi. Matej, Trogir ve Split arasındaki iç savaşa Spliti tutarak müdahil oldu. Macar Kral IV. Béla bunu bir arkadan vurma olarak gördü ve Bosnaya bir uyarı gönderdi. Matej bunun üzerine barış yaparak Bosnayı Macar Başpiskoposu tarafından yapılan Haçlı seferi çağrısına karşı korudu.
Ninoslavın oğulları Banlık için savaşmalarına rağmen Macar Kralı Prijezdayı tekrar Ban olarak başa geçirdi. Ban Prijezda, Bosna Kilisesine acımasızca saldırdı. 1254 yılında Macar-Sırbistan savaşı sırasında Zahumlije Banın yönetimine geçti fakat barış sırasında Zahumlije tekrar Sırpların eline geçti. II. Stjepan Kotromanić zamanında tüm üç kilise de Bosnada mevcuttu.
14. yüzyıl ortasında Bosna Banı I. Tvrtko Kotromanić 1353 yılında başına geldiği Bosnaya altın çağını yaşattı ve 26 Ekim 1377de kendini Bosna Kralı ilan etti.
Banların Listesi
II. Ladislav Ugarski ( 1137 - 1159)
Ban Borić (1154 - 1164)
Ban Kulin (1172 - 1204
Ban Stjepan ( 1204 - 1232)
Ban Matej Ninoslav ( 1232 - 1250)
I. Prijezda ( 1250 - 1287)
II. Prijezda (1287 - 1290)
I. Stjepan Kotromanić (1287 - 1314)
I. Mladen Subić (1299- 1304)
II. Mladen Subić ( 1304 - 1322 )
II. Stjepan Kotromanić ( 1314 - 1353 )
I. Tvrtko Kotromanić ( 1353 - 1366 )
Stjepan Vuk Kotromanić ( 1366 - 1367)
I. Tvrtko Kotromanić ( 1367 - 1377 )
1377'de son bulmuştur çünkü I. Tvrtko tarafından Bosna Krallığı kurulmuştur.