Deli Ahmet Ağa

Deli Ahmet Ağa (Osmanlı Türkçesi: Deli Ahmed Ağa) (? Sürmene, Trabzon 19 Ağustos 1821 Sürmene, Trabzon), XIX. yüzyıl başlarında tarih sahnesine çıkmış asker, ağa ve yerel derebeyidir.
Deli Ahmet Ağa, XVIII. yüzyılın son çeyreğinde Sürmene'de doğmuştur. Büyükbabası Sürmene Ağası ve sarı sekbanlardan Seymen Ali Ağa, babası büyük toprak ağası ve Alay Beyi Abdullah Ağa, kardeşleri ise Alaybeyizade Keleş Ağa ve Hacı Mustafa Bey'dir. Yaşadığı dönemde görevden kaynaklanan yetkilerini kötüye kullanan ve halka eziyet ederek zenginleşen vali paşalara karşı iki kez isyan etmiştir. 19 Ağustos 1821 tarihinde doğduğu yerde ölmüştür.
Soyu
Soyu, 1471de Silifke Kalesi'nde annesiyle yaşarken, Osmanlı komutanı Gedik Ahmed Paşa tarafından kuşatılan ancak ele geçirilemeyen, babasının ölüm haberini alınca 1472de Fatih Sultan Mehmete mektup yazıp, anlaşarak kaleyi teslim edeceğini bildiren Karamanoğlu İshak Bey'in oğlu Çavuş İbrahim Paşa'ya dayanmaktadır. Ailesi, Trabzonda Çavuşzadeler olarak bilinen, Sürmene ilçesinde geniş bir topluluğu bünyesinde barındıran çok büyük bir ailedir.
Yaşamı
Babası Alay Beyi Abdullah Ağa, devrin Trabzon vali ailesi Caniklizadeler ve Hazinedarzade devrinde yaşamış. Bunların halka uyguladığı zulüm ve baskıya birebir şahit olmuş. Buna karşı halkın ve devletin yanında durmuştur. Deli Ahmet Ağa, babasının ölümünden sonra bölgedeki toprakları ve yerel derebeyliği üstlendiğinde de bu tutumu aynen devam ettirmiştir. Deli Ahmet Ağa, görevi üzere ilçenin emniyetini ve güvenliğini sağlamış, çeteleşmeye izin vermemiş, devletin ihtiyacı olan askeri eğitmiş ve göndermiş, vergi sahiplerinden vergi toplayıp Trabzon vilayetine yollamıştır. Nizam-ı Kadimdeki bozuklukları düzeltmek üzere padişah III. Selim tarafından yapılan Nizam-ı Cedid uygulamalarını desteklemiş, bölgedeki bu faaliyetlere karşı çıkan başıbozuk ve asi kesimlerin tavırlarını sertçe bastırmış ve boykotlarını sona erdirmiştir. Bu sayede kendisine rütbe verilmiştir.
Azak ve Anapa gibi hayati öneme sahip kalelerin kaybedilmesi ve Trabzon vilayetinin belli ailelerin yönetimine bırakılması, Trabzona yollanan valilerin kontrol edilememesine yol açmış. Özellikle de payitahtın savaşlarla, paşalarla ve askerlerle uğraştığı zamanlarda, vali paşalar üzerlerinde oluşan otorite boşluğunu da iyi değerlendirerek, halka zulm edip ceplerini haksız kazançlarla doldurmuşlardır. Bu haksız davranışlara boyun eğmeyen birkaç ağa, vali paşalara karşı çıkmış daha sonra devlete isyan ve ihanet suçundan idam edilmiştir. Deli Ahmet Ağa, bu haksız idamlara boyun eğmemiş, olası bir saldırıya karşı kendini ve çevresini hazırlamış, birçok ağa ve paşanın yanına adamlarını yerleştirmiştir. Padişah III. Selimin Kabakçı isyanı ile tahttan indirilmesinden sonra da uygulamalarına riayet ederek devam etmiş, IV. Mustafanın Nizam-ı Cedidi dağıtması ve riayet edenlerine cezalandırmasına karşı kendini emniyete almıştır. Daha sonra II. Mahmud tahta çıkmıştır.
Tuzcuoğlu Memiş Ağa Meselesi
Haziran 1812'de II. Mahmud tarafından Trabzon valisi olarak atanan Hazinedarzade Süleyman Ağa, Canikteki kethüdası ve kayınpederi Çeçenzade Hasan Ağa'ya, Canikten silah ve asker toplayıp gelmesini ve kaymakam olarak göreve başlamasını bildirmiştir. Trabzon'a gelirken batı kıyılarındaki iskelelere saldırması ve ağalara gözdağı vermesi tüm kıyı şeridindeki ağalar tarafından kötü karşılanmıştır. Trabzona gelip kaymakam olan Çeçenzade, arkasına damadı ve vali olan Hazinedarzade Süleyman Paşa'yı alınca ilk olarak Tonya ayanı Hacısalihoğlu Ali Ağa üzerine kuvvet gönderdi. Bu sırada Rus savaşı bitince Hazinedarzade Süleyman Paşada kayınpederi Çeçenzadeye katıldı ve tüm ağalar üstüne asker gönderdi. Vali ve kaymakamın bu saldırgan tavırlarına karşı Alay Beyi Abdullah Ağada önceden beri kendisiyle bağlantısı bulunan, Kalcızade ve Şatırzade gibi husumetli aileleri barıştıran, Faş kalesinden Rusları püskürten ve Batum kıyılarını koruyan Trabzon kuvvetlerinin komutanı olan Gönye ve Faş muhafızı Tuzcuoğlu Memiş Ağa ile birlik oldu.
Vali Hazinedarzade Süleyman Paşanın topladığı vergilerin bir kısmını kaymakam ile arasında paylaştığı haberini aldıktan sonra bu konuyla ilgili vali paşa ile sorun yaşayan Alay Beyi Abdullah Ağa, vali ve kaymakamla sorun yaşayan Rize, Of ve Sürmene ağalarına haberci göndermiş ve toplanan vergilerin Tuzcuoğlu Memiş Ağa aracılığıyla vali paşaya iletilmesi kararını ulaştırmıştır. Bunun sonucunda ağalar, vali ve kaymakamla muhatap olmuyor Tuzcuoğlu Memiş Ağa ile işlerini çözüyordu. Vali Hazinedarzade Süleyman Paşa, Faş muhafazasında görevliyken birinci defa 100 bin, ikinci defa 150 bin kuruş borç aldığı, ilk iki borcunu ödemeden üçüncü defa da 250 bin kuruş borç istediği lakin son defasında ilk iki borcu ödemediği ve elinde o kadar para olmadığını bildirdiği için borç alamadığı Tuzcuoğlu Memiş Ağa'ya düşmanlık besledi.
Bölgedeki ağalar ve halk tarafından sevilen ve desteklenen Tuzcuoğlunu çekememiş, payitahta asi ve hain olduğunu yazarak idam fermanını istemiştir. Babıali Hazinedarzade Süleyman Paşanın gönderdiği mektup üzerine tahkikat başlattı. Tahkikat sonucunda Tuzcuoğlu Memiş Ağanın iyi bir adam olduğu ve idama gerek olmadığını vali paşaya iletti. Ancak Tuzcuoğlu Memiş Ağanın kapıcıbaşılık rütbesini de kaldırdı. İdam fermanı gelmeyince ve kapıcıbaşılık rütbesinin de kendi iftirası üzerine kaldırılınca, Vali Süleyman Paşa'nın geçimsizliği daha da artarak düşmanlık haline geldi ve düşmanca bir tavırla tekrar bir mektup yazarak idam fermanının verilmesini istedi. Vali paşanın ısrarı sonucunda Padişah II. Mahmud idam fermanını verdi ve ferman Trabzona Hamamizade Mehmed Emin Efendi ile gönderildi.
İlk İsyanı
Erzurum valisine yardım için Hopa'da bulunduğu sırada idam fermanını alan Vali Süleyman Paşa, kaymakamı ve kayınpederi olan Çeçenzade Hasan Ağaya gizlice Tuzcuoğlu Memiş Ağanın Sürmene'deki dostu Alay Beyi Abdullah Ağa ile görüşüp, Tuzcuoğlu'nun bir an önce Trabzona gitmesini sağla emrini vermiştir. Vali paşadan aldığı emir üzerine kaymakam Çeçenzade Hasan Ağa, Alay Beyi Abdullah Ağaya bir mektup göndermiş. Abdullah Ağada bunun üzerine Tuzcuoğlu Memiş Ağaya bir mektup göndermiştir. Aynı zamanda da oğlu Deli Ahmet Ağa'dan, Çeçenzade Hasan Ağanın yanına yerleştirdiği adamından bu konu ile ilgili malumat almasını istemiştir. Alay Beyi Abdullah Ağanın mektubunu alan Tuzcuoğlu Memiş Ağa, yola çıkıp Sürmeneye gelmiştir. Bu sırada Deli Ahmet Ağa'ya Çeçenzadenin yanındaki adamından, Trabzon davetinin Tuzcuoğlu Memiş Ağanın idam edilmesi için planlandığı bilgisi gelmiştir. Bunun üzerine Tuzcuoğlu Memiş Ağa, Rize'deki evine geri dönmüştür. Tuzcuoğlu Memiş Ağayı hile yoluyla ele geçirip öldüremeyeceğini anlayan Hazinedarzade Süleyman Paşa, Hopa'da olduğundan Temmuz 1816 başında Tuzcuoğlu Memiş Ağanın üzerine Trabzon ağalarından Şatırzade Osman Bey ve Miletli Kara Numan Bey komutasında asker göndermiş ve başlarına da kaymakam Çeçenzade Hasan Ağayı yetkilendirmiştir.
Kendi üzerine asker çıkarıldığını Alay Beyi Abdullah Ağanın gönderdiği haberci ile öğrenen Tuzcuoğlu Memiş Ağa, Rize ve Lazistan çevrelerinden birçok asker toplamıştır. Bu sırada Deli Ahmet Ağa ise Sürmenedeki Hazinedarzade Süleyman Paşa'nın adamlarını Sürmene'den kovmuş ve kardeşi Hacı Mustafa Bey ile babası Alay Beyi Abdullah Ağa'nın safına katılmış Sürmene'den Genç Mehmed Ağa, Suiçmezoğlu Hasan Ağa, Bacıoğlu İsmail Ağa, Çebioğlu Yakup Ağa, Oftan Pir Ali Ağa, Tufan Ağa, Abanozoğlu Süleyman Ağa gibi haklarında birçok kez idam fermanı çıkarılan kişiler ile birlikte Tuzcuoğlu Memiş Ağa'ya destek vermişlerdir. Bunun sonucunda Çeçenzade Hasan Ağanın askerleri ile giriştikleri bütün çarpışmaları kazanmış, halk üzerindeki etkilerini arttırmış ve Trabzonu ele geçirme kararını almışlardır. Alay Beyi Abdullah Ağa'nın emriyle, Deli Ahmet Ağa önderliğinde Sürmene ve Of kayıkçıları Trabzon limanına doğru yola çıkmış, Trabzon limanını ele geçiren kayıkçılar daha sonra kaleye doğru devam etmişlerdir. Bu esnada Vali Hazinedarzade Süleyman Paşa, gittikçe büyüyen bu isyanın mahalli kuvvet olan Şatırzade ve Numan ile bastıramayacağını anlayarak payitahttan yardım istedi. Bir firkateyn, bir korvet, bir zırhlı ve birkaç küçük gemiden oluşan donanma emrine gönderildiği halde, bunların yetersiz olduğunu düşünerek Bolu ve Kastamonu'dan asker ve bol miktarda cephane yollanmasının zorunlu olduğunu bildirdi.
Ağustos 1816'da Alay Beyi Abdullah Ağa ve diğer ağalar, Hacısalihoğlu ve Abanozoğlu gibi adamlarıyla Trabzona gelip kaleyi kuşatmış dış kaleyi ele geçirdikten sonra Çeçenzade Hasan Ağa iç kaleye çekilmiş şehri savunmaya çalışmıştır. Fakat Tuzcuoğlu Memiş Ağa'nın damadı olan Kalcızade Osman Ağa, şehri savunan kuvvetleri alt ederek şehri savunmasız bırakmıştır. 18 Ağustos sabahında Kalcızade Osman Ağanın önderliğinde iç kaleye doğru ilerlenmiştir. Bunu gören kaymakam Çeçenzade Hasan Ağa, maiyetini de bırakarak, temin ettiği kayıkla şehirden kaçarak Hazinedarzade Süleyman Paşanın memleketi olan Ünye'ye kaçmıştır. 18 Ağustos ikindisinde iç kale ele geçirilmiş ve Trabzon sancağı taksim edilmiştir. Sürmene ve çevre yörelerini alan Alay Beyi Abdullah Ağa, şartlar böyle devam ettiği sürece savaşmayacağını ve savaşanlara katılmayacağını bildirdikten sonra Sürmeneye geri dönmüş ve yanında savaşan oğulları ile Sürmeneli ağalara da birkaç yerler vermiştir. Ünyeye çıkan Çeçenzade Hasan Ağa, Ordu ve çevre yörelerden bulduğu askeri saflarına katıp Trabzon'a doğru yola çıkmıştır. Ekim ortasında Giresunu işgal ettiği sırada Babıalinin kendisine yardıma gönderdiği iki gemiyi de alıp, Tirebolu'ya doğru devam etmiş ve Tireboluyu işgal ettikten sonra Trabzona devam etmiştir. Tuzcuoğlu Memiş Ağa, gelenlerin Çeçenzade ve az bir kuvvet olmasını fırsat bilip, Trabzon'dan Gümüşhane, Bayburt ve Karahisar-ı Şarkiye doğru yönelmiş ve bölgedeki kaleleri ele geçirmiştir. Olay, Hazinedarzade Süleyman Paşanın sandığından daha da çetrefilli ve arazinin engebeli olmasından, ağaların çok iyi istihbaratı olmasından ve araziye hakim olmasından dolayı, Babıaliden Çeçenzadeye destek talebini yinelemiştir. Babıali ise Hazinedarzade Süleyman Paşaya isteklerini vereceğini ancak orduyu kendisinin yönetmesini gerektiğini bildirmiş ve Anadolu'nun hemen hemen bütün gücünü emrine vermiştir.
Sahilden Trabzon'a kadar ilerleyen ve şehir merkezinin az sayıda askerle korunduğunu gören Çeçenzade, Kasım ayında şehri ele geçirip kaymakam olarak göreve başlamıştır. Başta Hacısalihoğlu Alinin Hazinedarzade Süleyman Paşadan af dilemesinden sonra damadı Kalcızade Osman Ağa ve diğer ağalar da payitahtın olaya el atması sonucu Tuzcuoğlu Memiş Ağanın yanından ayrılmışlardır. Aralık 1816 sonlarında Tuzcuoğlu Memiş Ağanın peşine, Şatırzade Osman Ağanın oğlu Mikdad Ağa ve Rize Mütesellimi Tahir Ağa komutasında 2500 kişilik kuvveti gönderen Hazinedarzade Süleyman Paşa ancak 26 Ekim 1817de Tuzcuoğlu Memiş Ağayı ele geçirmiş ve idam ettirmiştir. Böylece rüşvet ve haramiliğine karşı en sert tavır takınan adamı öldürten Hazinedarzade Süleyman Paşanın yeni hedefinde rüşvet ve haramiliğine karşı çıkabilecek olan ve Tuzcuoğlu Memiş Ağa ile işbirliği etmiş olan diğer ağalar vardı. Öncelikle 20 Eylül 1816 tarihinde idam edilmesi gereken Kalcızade Osman Ağa, Sürmene-Çavuşluda Deli Ahmet Ağanın yanında ikamet etmesi şartıyla affedilmiştir. Kalcızade Osman Ağa, kısa süre sonra eskisi gibi Trabzonda oturmayı istemiş fakat Hazinedarzade Süleyman Paşa, bu isteğine şiddetle karşı çıkmıştır. Sonrasında Tonyalı Hacısalihoğlu Ali Ağayı Trabzonda oturmak zorunda bırakmıştır. Ancak ağalar bu haksız emirlere uymak istemeyince düzen yeniden bozulmaya başlamış. Birkaç ay içinde vali ve ağalar arasında yeni bir geçimsizlik oluşmuştur. Bu sırada payitaht, yeni bir isyan çıkmasını önlemek için Hazinedarzade Süleyman Paşayı Nisan 1818de Alaiye Sancakbeyliğine tayin etmiş, Trabzon Valisi olarak da Kaptan-ı Deryalıktan azledilen Abaza Hüsrev Mehmed Paşa'yı atamıştır. Ancak bunca haramiliğin ve haksızlığın ahları sırtında olan Süleyman Paşa, görev yerine varmadan yolda ölmüştür.
İkinci İsyanı
Yeni atanan Vali Abaza Hüsrev Mehmed Paşa, Trabzona geç gitmiş ve Hazinedarzade Süleyman Paşanın her rüşvet ve haramiliğine ortak olan Şatırzade Osman Ağa'ya iltizam vererek dostluk kurmuştur. Rüşvetçi haramilerin dostluğundan çok çekmiş olan Kalcızade Osman Bey, Deli Ahmet Ağa ve Hacısalihoğlu Ali Ağa, bu gibi yanlış hareketlere zamanında ses çıkarmamanın bedelini çok ağır ödemişlerdir. Bunun üzerine Kalcızade Osman Bey, Hacısalihoğlu ve diğer ağalarla bir araya gelip, ortak hareket etmek için, Sürmeneye gönderilen 4-5 bin kişilik maiyeti ile birlikte eskisi gibi Trabzonda oturmayı Vali Abaza Hüsrev Mehmed Paşadan teklif etmiştir. Şatırzade Osman Ağanın bu teklife asla olur verilmemesi gerektiğini söylemesi üzerine, Vali Abaza Hüsrev Mehmed Paşa, bunu kabul etmemiş. Bu olumsuz cevap yetmezmiş gibi Şatırzade Osman, Vali Hüsrev Mehmed Paşaya derebeylerin kalelerinin ve kale benzeri konaklarının yıkılması için tavsiye vermiştir. Bunun sonucunda Vali Hüsrev Mehmed Paşa, Şatırzadenin tavsiyesini uymuş ve yıkım emrini vermiştir. Bu olumsuz cevap ve alenen saldırı kararı karşısında haklı çıkan Kalcızade Osman Bey ve dostları, fena halde kızmış ve hemen ayaklanma hazırlıklarına başlamışlardır. Deli Ahmet Ağa, kardeşi Alaybeyioğlu Hacı Bey ve Gümrükçüzade ile birlikte yöredeki diğer ağaları da yanına almış, Sürmene ve Of mıntıkalarındaki vali paşa ve Şatırzadenin adamlarını buradan çıkartmışlardır. Deli Ahmet Ağanın yöre üzerindeki gücünü ve nelere kadir olabileceğini iyi bilen silahşoran-ı hassadan Ali Ağa, oluşan bu durumdan çok endişelenmiş ve olayın yatıştırılması için payitahta mektuplar göndermiştir. Bunların birinde şöyle yazmaktadır:
"Hüsrev Paşa, bu ağaların hareketini zor durdurabilir. Çünkü Sürmene ve Of denilen bu bölgelerden, 70 - 80 bin kişi çıkar ve bunlar Deli Ahmet Ağanın emrinde, Kalcızade Osman Beyin saflarında yer alır ve ölüme dahi yürürler. Aynı şekilde Hacısalihoğluları da asker sahibidirler ve Kalcızade Osman Bey ile ittifak ettikleri için kesinlikle ortak taarruz edecekleri şüphesizdir."
Bu ve bunun gibi sayısız uyarıları dikkate almayan ve Vali Mehmed Hüsrev Paşaya büyük güveni olan payitaht, ağalara istediklerini vermemiş. Bunun sonucunda da iki tarafta hazırlıklara başlamıştır. Öncelikle Kalcızade Osman Bey ve Hacısalihoğlu Ali ittifak etmiş, sonrasında ilki Sürmenede diğeri de Vakfıkebirde olmak üzere isyan planlanmıştır. Hacısalihoğlu Ali Ağanın kayınpederi Eynesil ayanı Dedezade Süleyman Bey Göreleden, Deli Ahmet Ağa ile kardeşi Alaybeyioğlu Hacı Bey'de Sürmene ve Çavuşlu mevkilerinden harekete geçmişlerdir. Payitaht, bu ufak çaplı hareketlerin büyümeden, aynı Tuzcuoğlu Memiş Ağanın isyanında olduğu gibi elebaşlarıyla anlaşma yapılıp, ikna edilerek yakalanmasını emretmiştir. Tuzcuoğlu Memiş Ağanın isyanında kaymakam Çeçenzadenin üstlendiği rolü bu olayda da Şatırzade Osman üstlenmiş ve ağalarla anlaşma yapıldığında bütün rüşvet ve yasadışı gelirlerinin elinden gideceğini bildiğinden, Vali Hüsrev Mehmed Paşaya anlaşmanın zayıflık olduğunu ve anlaşırlarsa vali paşanın halk üzerindeki gücünü kaybedeceğini söylemiştir. Bunun üzerine Vali Hüsrev Mehmed Paşa ve Şatırzade Osman Ağa, ayrı ayrı, Kalcızade Osman Bey, Deli Ahmet Ağa ve Hacısalihoğlu Ali Ağa ile görüşmeler yapmak istemiştir. Lakin bu görüşmelerin amacı anlaşma yoluyla ağaları isyandan vazgeçirmek değil ele geçirmek, eğer ele geçiremezlerse de birbirlerine düşürmektir. Deli Ahmet Ağanın Şatırzade Osmanın yanındaki adamından olayın içyüzüne ait bilgi alması üzerine bu görüşmeler yapılmış ancak ağalar tüm bu yalancı ve hileli teklifleri reddetmişlerdir. Bu yaşananlardan sonra Deli Ahmet Ağa, kardeşi Alaybeyioğlu Hacı Bey ve emrindeki ağalarla birlikte Sürmene'yi geçip Yomra'dan Trabzon önlerine, Eynesil ayanı Dedezade Süleyman Beyin, 200 kişiyle Göreleden Polathane'yi geçip Trabzon önlerine, Sürmene'den çıkmış olan Kalcızade Osman Beyin, maiyetindeki 4 - 5 bin kişiyle dağlık mıntıkaları ele geçirerek Trabzon önlerine, Hacısalihoğlu Ali Ağanın Polathane ve Tonya'dan gelen askerleriyle birleşip Trabzon önlerine gelmesi üzerine isyan en parlak halini yaşamıştır. İsyan etmiş olan ağaların nefesini ensesinde hisseden Trabzon Valisi Abaza Hüsrev Mehmed Paşa, Lazistan, Canik ve Karahisar-ı Şarki'den topladığı askerlerle 17 Ocak 1819 tarihinde karşı saldırıya geçmiş ve başına buyruk hareket eden bazı ağaları yenmiştir.
Öncelikle Sürmeneye doğru ilerleyen kuvvetler, Deli Ahmet Ağanın konağına kuşatmıştır. Kendisi Trabzon önlerinde savaşan Deli Ahmet Ağanın eşi ve çocukları dahil tüm ailesi yakalanarak Trabzona gönderilmiştir. Bu olanları haber alan Deli Ahmet Ağa, gece vakti kale önlerine gelmiş, içerideki adamlarından ailesi hakkında bilgi almış, yakında yapılacak olan büyük harekat hakkında da haberdar edilmiştir. Ailesinin güvende olduğu bilgisini alan Deli Ahmet Ağa, Bayburt dağlarına çekilmiş ve kendisini emniyete almıştır. Bu sırada Dedezade Süleyman Bey, üzerine gönderilen kuvvetlere konağından savunma yapmış ama sonra kuşatılmıştır. Konağından 3 adet top ve önemli miktarda cephane çıkan Dedezade, vali paşanın kuvvetleri tarafından ele geçirilmiştir. Polathane üzerine gönderilen kuvvetler karşısında tutunamayan Kalcızade Osman Ağa ile Hacısalihoğlu Ali Ağa birlikte Tonyaya çekilmişlerdir. Bunların maiyetlerinde bulunan Bahadıroğlu, Hacıfettahoğlu, Pir Ali Ağa ve diğer birçok ağa da suçlarını itiraf etmiş ve af dilemişlerdir. Tam bu sırada Kalcızade Osman Ağa ve taraftar ağaları bastırdığını sanan Vali Mehmed Hüsrev Paşa, bu ağaların idamı için İstanbuldan ısrarla izin istemiştir. Bizzat padişah II. Mahmud tarafından dış tehlikeler sebebiyle, isyancıların öldürülmelerinin daha elverişli bir zamana bırakılarak şimdilik affedilmeleri emrolunmuştur. İdam fermanlarının verilmemesi ve ailesinin serbest bırakılması haberini alan Deli Ahmet Ağa aşağı inmiş, kuvvetleri ile birlikte bir araya gelerek Sürmenenin tamir ve inşa faaliyetlerini başlatmıştır. Daha sonraları yakılan konağının tabanındaki taşlardan, bugün halen daha faal olan bir cami yapılmıştır. Bu sırada Kalcızade ve Hacısalihoğluyla uzun süredir uğraşan ama bir sonuç alamayan Hüsrev Mehmet Paşa, Kasım 1820'de Trabzon valiliğinden alındı ve yerine Salih Paşa Trabzon valiliğine atandı. Salih Paşa, ağalar sorununu barış yoluyla çözmeye çalışmış, ağalar, ayanlar ve geniş halk kitlelerine öğütler vermiştir. Halk, Vali Salih Paşa'dan vergileri toplayıp rüşvetçilik ve haramilik yapanları istemiş ancak vali paşa halkın bu haklı isteğine karşılık hiçbir şey vermemiştir. Bunun üzerine Haziran 1821'de isyan eden halka destek için Sürmeneden yola çıkıp Trabzona gelen Deli Ahmet Ağa, diğer ağalar ile birleşmiş ve kaleye yürümüştür. Bu olanları gören Vali Salih Paşa, kendi emrindeki askerlerden bir ordu göndermiş ve bu askerler, ağalar ile halka saldırmıştır. Deli Ahmet Ağa, bu saldırılar sırasında cengaverce en ön safta savaşmış ve karaciğerinden derin bir yara almıştır. Yaralanan Deli Ahmet Ağa, Bayburt yöresinde bir yaylaya çekilmiş ve yaylada tedavi edilmiştir.
Ölümü
Deli Ahmet Ağanın ölüm sebebi:
Bayburt yöresinde yapılan tedavi sonrasında, kendini biraz toparlamış, oradan Sürmene'ye inmiştir. Günün teknik yetersizliklerden dolayı yarası enfeksiyon kapmış sonrasında durumu daha da fenalaşmış ve (h. 20 Zilkade 1236) 19 Ağustos 1821de Sürmene'de ölmüştür.
Deli Ahmet Ağanın mezarı, konağının tabanındaki taşlardan yapılan caminin yanında bulunmaktadır.
Deli Unvanının Sebebi
Akli olarak bir problemi bulunmadığı yapılan araştırmalar sonucunda ortaya çıkan Ahmet Ağa'ya bu unvanın neden verildiği ile ilgili birkaç tahmin aşağıdaki gibidir:
Osmanlıda, cesur, yiğit, korkusuz ve cengaver askerlere Deli unvanını verilmesinden dolayı bu unvanla anılmıştır.
Ağası olduğu halkının savunuculuğunu yapmak uğruna, vali paşalar ve kaymakam ağalara dahi kafa tuttuğu için bölge halkı tarafından bu unvanla anılmıştır.
Ağası olduğu halkına karşı kuralcı ve sert tutumundan dolayı, komşu yörelerde bu unvanla anılmıştır.
Dipnotlar