Pirselimoğlu Hamdi Bey

Miralay Hacı Hamdi Bey (1876 Trabzon - ?) Pirselimoğullarından İsmail oğlu Ahmet Bey ve Zakire Hanımın 4 erkek çocuğunun 3üncüsüdür. Resmi kayıtlara göre 1878 yılında Trabzonda dünyaya geldiği belirtiliyorsa da kendisi; 1876 senesinde başlayan Rus muharebesinin cereyanı sırasında dünyaya geldiğini, nüfusa kaydının ise iki sene farkla 1878 olarak gerçekleştiğini belirtir. Hamdinin ağabeyleri İsmail Hakkı ve Hasbi, küçük kardeşi ise Şükrüdür.
Hayatı
İlk tahsilini Trabzonda tamamlayan Hamdinin en büyük arzusu asker olmaktı. 1888 senesinde, o devrin en gözde mesleği sayılan askerlik mesleğine girmesi için ailesi tarafından ilk adım atılır ve İstanbula götürülerek Kuleli Askeri Lisesi'ne kayıt edilir. Resmi kayıtlara göre Hamdi, Kuleli Askeri Lisesini bitirdikten sonra 14 Mart 1896 tarihinde Harp Okuluna girmiştir. 1898de bu okuldan, 314 (1898)-23 sicil numaralı teğmen rütbesiyle mezun olduktan sonra Harp Akademisine devam etmiş, Akademideki eğitimini ise 9 Ocak 1902 tarihinde tamamlayarak kurmay yüzbaşı rütbesiyle mezun olmuştur.
Yakın tarihimizde malum zannedilen çok sayıda meçhul şahsiyet olduğu bilinir. Bu şahsiyetlerden birisi de, 37. Kafkas Fırkasının, Rus birlikleriyle çetin muharebeler yapmış olan Trabzonlu Komutanı Kurmay Albay Hacı Hamdi Beydir. Hacı Hamdi Bey, I. Dünya Savaşı esnasında adı sıkça değiştirilen, Sahil Müfrezesi, son olarak da 37. Kafkas Fırkası adını alan birliğin komutanlığını 20 aya yakın süre yürüttü. Bu 20 aylık cephe komutanlığı esnasındaki icraatlarının lehinde ve aleyhinde çok şey söylendi ve yazıldı. Yazılanlara göre o; Trabzonu Rus işgalinden kurtaran komutandır. Hatta, Tüm Karadenizi kurtaran kurtuluş kuvvetleri komutanıdır. Of muharebelerini de o yapmıştır. Ancak, Hacı Hamdi Bey hakkında yazılanların tarihi gerçeklerle alakası araştırıldığında ise, malum zannedilen bir meçhul şahsiyetle karşı karşıya bulunulduğu anlaşılır.
Askerlik Hayatı
O zamanın usulüne göre, Akademiden mezun olan kurmaylar üç sınıf askeriyede, yani piyade, topçu, süvari sınıflarında bilfiil bölük idare ve kumanda etmek üzere kurayla birliklere gönderilirlerdi. Kurmay Yüzbaşı Hamdi Bey de 18 Şubat 1902 tarihinde kura sonucu, merkezi Şamda olan 5. Ordu emrinde görevlendirilmiştir. 26 Mayıs 1902 tarihinde 28. Süvari Alayı 2. Bölüğüne bölük komutanı olarak atanan Hamdi Bey, 8. Nişancı Taburuna nakli sırasında taburun iki bölüğü Sürre Muhafızlığı vazifesi ile Hicaza memur edildiğinden bu bölüklerin birinin kumandanı olarak Mekke ve Medineyi ziyaret ederek hac görevini yerine getirmiştir. Hacı Hamdi Bey, 6 Temmuz 1903te Hicaz Demiryolları'nda fenni bir göreve atanarak Hayfaya gönderilmiştir. 3 Mart 1904 ise kurmay kıdemli yüzbaşı rütbesine yükselmiş ve kendi isteğiyle merkezi Erzincanda olan 4. Ordu emrine nakledilmiştir.
10 Ağustos 1908 tarihinde kurmay binbaşılığa yükselmiş ve 4. Ordu 25. Nizamiye Alayı 2. Taburuna, 15 Ocak 1910da 7. Nizamiye Tümeni kurmaylığına, 15 Ocak 1911de Aşiret Alayları Müfettişliği Kurmay Başkanlığına, daha sonra 3. Ordu Menzil Müfettişliği Kurmaylığına atanmıştır.
1908-1909 yıllarında Hacı Hamdi Beyin emri altında görev yapan Yusufelili Tuğgeneral Ziya Yergök uzun yıllar sonra yayınlanan hatıratında, silah arkadaşı ve komutanını; Kurmay Başkanı Binbaşı Hacı Hamdi Bey başlığı altında değerlendirerek, şahsiyeti ve karakteri hakkındaki tespit ve görüşlerini şöyle ifade eder:
Trabzonlu ve bizden bir dönem önde olan bu subay korkmaz, yılmaz, çalışkan, nezaketsiz, kindar, hemşehrilik çabası güden, uygunsuz işler karşısında amirlerine bile hakim olmak isteyen bir karaktere sahiptir.
Beş vakit namazını kılar, fakat çok cimrice davranırdı. Sıkıntılara dayanıklı olması, bünyesinin sağlamlığı iyi bir birlik komutanı olacağını gösterir. Fakat emirlere ve amirlere boyun eğmemesi, biraz da garazkar olması başarılı iş görmesine engel olmuştur.
Hamdi Bey, Cumhur Odabaşıoğlu tarafından yayınlanan özgeçmişinde 4 ncü Ordu emrinde yaptığı görevleri şöyle anlatıyor:
Binbaşılığa terfi için fiili hizmette bulunmak mecburiyeti ihdas edildiğinden Erzurumda aram-saz 25. Alayın 2. Tabur kumandanlığına tayin edildim. Bir ay kadar Dersimde ayaklanan eşkiyanın tedibine memur edildim.
Eşyalarını ve hatta çocuklarını bile getirmeye imkan bulamayarak şiddetli takibimden kaçan eşkiyanın haddini bildirdikten sonra kışın mütekarribil hülul olması üzerine Erzuruma avdet eyledim. Takdire layık görülen hizmetimden dolayı binbaşılığa terfi eyledim.
Eşkiyanın takip ve tenkiline başlamazdan evvel 14 Temmuz 1324/M.1908 de biz Dersimde iken Meşrutiyet ilan edilmiştir.
Erzuruma avdetimi müteakip ordunun talim ve terbiyesine hız vermek Harbiye Nezaretinin kararı cümlesinden olduğundan, bu makam tarafından 25. Alay kumandanlığına tayin edildim. Bu alayı yetiştirmekle meşgul olduğum sırada 31 Mart 1325/M. 1909 İstanbulda zuhur eden askeri ayaklanma 8 Nisan 1325 tarihinde Erzurumda başlamış. Bu ayaklanma sırasında askere muhatap olacak kimse kalmamış olduğundan Merkez Kumandanlığını ilave-i vazife olarak uhdeme tevdi edilerek icraatta tam bir serbesti kazanmıştım. Kırk beş gün tehlikelerle karşılaştıktan ve Erzincan Ordu Kumandanı Müşir İbrahim Paşanın kumandasında bir kısım asker Erzuruma geldikten sonra vaziyete hakim olabilmiş ve derdest edilen 70/75 kadar çavuş onbaşıdan mürekkep bir kafile tevkif edilerek divan-ı harbe verilmiş, bunlar muhtelif hükümlerle mahkum edilmişlerdir.
Memleketin başından bu gaile bertaraf edildikten sonra Harbiye Nezaretinde tekrar ıslahat ve tensikat başlamış, bu tensikatta da uhdeme merkezi Erzurum olan Nizamiye ve Aşiret Süvari Müfettişliği Erkan-ı Harbiye Reisliği verilmişti.
12 Ocak 1915 tarihinde rütbesi kurmay yarbaylığa yükselmiş olan Hacı Hamdi Bey, I. Dünya Savaşının ilk yıllarında Kafkas cephesinde Süvari Tugayı ve Tümeni komutanlıklarında bulunmuştur.
Sahil Müfrezesi Kumandanı Avni Paşanın görevinden ayrılması üzerine, 27 Mart 1916 tarihinde bu birliğin kumandanlığına Hacı Hamdi Bey atandı. Birliğin karargahının bulunduğu Karadereye giderek görevine başlamış olan Hacı Hamdi Bey, Trabzon'un işgalini önlemek ve Rus ilerlemesini durdurmak için mücadele etti.
Hamdi Bey, Trabzon'un işgalinden sonra birliğini Harşit gerisine çekerek mevzi tuttu. Sahil Müfrezesi 5 Kasım 1916 tarihinde yapılan değişiklikle 37 nci Kafkas Fırkası (tümeni) adını aldı. Hacı Hamdi Bey de tümen komutanı olarak görevini sürdürdü. Tümen'in kurmay başkanlığını ise istikbalin başbakanı, Kurmay Yüzbaşı Recep Bey (Recep Peker) yürütüyordu. Sicil kayıtlarına göre 14 Aralık 1916 tarihinde kurmay albaylığa yükselen Hacı Hamdi Bey, Rus kuvvetleriyle yaptığı mücadeleleriyle tanınmasına rağmen, karakteri ve uygulamaları sebebiyle çeşitli isnatlara ve şikayetlere maruz kalmıştır. Bizzat kendisinin, Kolordu Kumandanı Yakup Şevki Paşa ile aramızda vukua gelen fikir mücadelesi neticesinde hakkımda vaki olan devamlı şikayetler üzerine şeklinde ifade ettiği bu durumla ilgili yapılan inceleme sonucu görevinden alınmış ve Aralık 1917de 37 nci Kafkas Fırkası Komutanlığına Erkan-ı Harp Miralayı Köprülülü Kazım Fikri getirilmiştir. Bilahare kendisi de 17 Ocak 1918 tarihinde Yakup Şevki Subaşının kumandanlığını yaptığı 2. Kafkas Kolordusundan alınarak, Kazım Karabekirnın komutasındaki 1. Kafkas Kolordusuna bağlı, Dersim çevresinde görev yapan 36. Fırka Kumandanlığına atanmıştır.
36. Tümenin komutanı olarak Ermeni harekatına katılan Hacı Hamdi Bey, hakkında yürütülen soruşturmalar gereği, 3 Ekim 1918'de 5. Ordu emrine verilmiş, 23 Kasım 1918 tarihinde ise tayin emrini Trabzonda almak üzere ordudan terhis edilmiştir.
Hacı Hamdi Bey özgeçmişinde bu dönemi şu cümlelerle anlatmıştır:
Kolordu Kumandanı Yakup Şevki Paşa ile aramızda vukua gelen fikir mücadelesi neticesinde hakkımda vaki olan devamlı şikayetler üzerine 37. Fırka namını alan bu kumandanlıktan karargahı Erzincanda olan 36. Fırka kumandanlığına nakledilmiş, bu Fırkanın tabii olduğu diğer bir kolordu kumandanı ile gene aynı şekilde vaki olan münakaşa neticesi Gümrü ilerisindeki Karakilise mevkiinde iken bu kumandanlıktan azledilerek karargahı Batumda olan ordu karargahına celbedilmiş idim.
Orduca Kafkasyada askeri harekata memur edilen 5. Fırka kumandanının kifayetsizliğinden dolayı bu fırka kumandanlığına tayinim teklif edilmişse de tarafımdan kabul edilmemiş olduğundan İstanbulda Karargah-ı Umumide vazife ve emir almak üzere İstanbula azimetim Orduca tensip edilmiştir.
Karargahı Çanakkalede bulunan bir fırka kumandanlığına tayinim derdest olduğu sırada İtilaf Devletleri ile Mütareke akdedilmiş olmasına binaen Zat İşleri Müdürlüğüne müracaatla vazifeye tayin emrini Trabzona almak üzere mezuniyetimi havi elime bir yazı verilip memleketime avdetim münasip görülmüştür.
Trabzon Vali Vekilliğine Atanması
22 Nisan 1920 tarihli Takvim-i Vekayide kurmay albay Hacı Hamdi Beyin Trabzon vilayetine tayini hakkında irade-i seniye sureti bulunduğunu ve İstanbul gazetelerinin de neşrettiği halbuki bir gün evvel görüşürken İstanbulun vereceği hiçbir vazifeyi kabul etmeyeceğini bildirdiğinden tahkikata devam olunuyor. İcap ederse derhal tutuklanacağını 3. Fırka Kumandanı Rüştü Bey bildirdi. Hacı Hamdi Bey, Trabzonda kalabalık ve ticari mevkii olan Nemlizadelerin damadıdır. İstanbuldan bir Nemlizade de Samsuna bundan haber verdiğine göre daha önceden bu işin hazırlandığı anlaşılıyor. Hacı Hamdinin Fırka Kumandanı Rüştü Beye söylediği şudur: İstanbul hükumeti ile Anadolunun anlaşması lazımdır. Benimle de görüşmek istemiş. Hakiki vaziyeti öğrendikten sonra icab ederse İstanbula gidip hükumetle de görüşeceğini söylemiş.
Ailesi
Hamdi Bey, Nemlizade Mehmet Salih Beyin kızı Nedime Hanım ile evlenmiş ve bu evlilikten Zakire Pervin, Ahmet Hayati, Mustafa Necati, Necati Sani, Ahmet Recep adlı biri kız beş çocuğu dünyaya gelmiştir. Çocuklarının ikisi küçük yaşta vefat eden aile, uzun yıllar Trabzonun Tekke Mahallesindeki 10 numaralı hanede ikamet etmiştir.
Türk askerler
1876 doğumlular
Trabzon valileri
Ölüm tarihi bilinmeyenler
Kuleli Askeri Lisesinde öğrenim görenler