Gücerât Sultanlığı

Gücerat Sultanlığı, 15. yüzyıl başlarında, günümüzde Hindistan'ın Gücerat eyaletinde kurulmuş bir Orta Çağ Müslüman Rajput krallığıdır.
Tarihi
Kuruluş
İktidardaki Muzaffarid hanedanının kurucusu Zafar Han (daha sonra I. Muzaffar Şah) 1391'de, o zamanlar Hindistan'ın kuzeyinde yer alan Delhi Sultanlığı'nın hükümdarı olan III. Nasreddin Muhammed Şah tarafından 1391'de Gücerat valisi olarak atandı.
Gücerat Valisi Zafer Han bu süre içinde Delhi'yle bağlarını kopararak bağımsızlığını ilan etti. 1407de Muzaffer Şah unvanıyla Gücerat Sultanlığı'nın temellerini attı.
Muzaffer Şah'tan sonra tahta geçen Ahmed Şah Gücerat Devleti'nin gerçek kurucusu kabul edilmektedir. Ahmed Şah, Suretteki Girnar reisi Çudasamaya karşı mücadele etti. Ray Mandaliki de mağlup ettikten sonra Sindpur Tapınağını yıktırdı. Sultan Huşeng Şah Gūri (Alp Han, 1405-1435), Güceratlılar karşısında tutunamayarak yapılan savaşta mağlup oldu. Narbada nehrinin kuzeyinde ve Dhar civarındaki Mandu 1437de kuşatıldı. 1442 yılında ölen Ahmed Şah ülkede istikrarı sağlamaya çalıştı, Hinduların müslüman olmasını sağlamak için büyük gayret sarfetti. Eski Asaval yakınında kurduğu Ahmedabadı Gücerat Sultanlığının başkenti yaptı ve burayı birçok mimari eserle süsletti. Ahmed Şahın ölümünden sonra yerine oğlu Muhammed Şah geçti ve Güceratta mücadelelerle dolu bir dönem başladı.
Muhammed Şah babasının başlattığı fetihlere devam ederek 1446da İdar, 1449da Çampanir seferlerine çıktı. Ancak ikinci sefer dönüşünde hastalanarak 1451de öldü. Yerine geçen oğlu Kutbüddin II. Ahmed Şah (Celal Han) yedi yıl tahtta kaldı. Daha sonra sırasıyla Davud Han ve Mahmud Şah hükümdar oldular (1458).
Yükseliş
Ebül-Feth I. Mahmud Şah (1458-1511) Gücerat sultanlarının öndegelenlerindendir. Sumra ve Kaçın Sodha reislerinin öldürülmesinden sonra Bhimanın reisliğindeki Jagat (Dvarka) korsanlarını ortadan kaldırdı. Portekiz tehlikesine karşı güçlü bir dost arama yoluna gitti. İmar faaliyetleri başlatarak yeni eserler inşa ettirdi. Birtakım zirai tedbirler alındı, bu arada birçok yeni ağaç ve meyve türleri yetiştirildi. Mahmud Şahın hükümdarlığının sonuna doğru Portekizliler bölgede etkilerini hissettirmeye başladılar. Vasco da Gamanın 1498de Kalküta'da (Horoz Kalesi) görünmesinden sonra Portekizliler hızla Hint Okyanusu ticaretine hakim oldular. Bu yüzden Mısır ve Gücerat tüccarları ikinci plana düştü. Mahmud Şah, Memluk Sultanı Kansu Gavri'yle ittifak yaparak Portekizlilere karşı koymaya çalıştıysa da Portekizlilerin Goayı ele geçirmesi üzerine onlarla anlaşmak zorunda kaldı. Mahmud Şahtan sonra yerine geçen II. Muzaffer Şah ise Portekizlilerle mücadeleye girişti ve onların Muzafferabad ile Diu'yu alma teşebbüslerine engel oldu. Ayrıca Osmanlı İmparatorluğu'yla diplomatik ilişkileri geliştirmeye çalışarak Yavuz Sultan Selime bir mektup gönderdi ve hem kendi başarılarını bildirdi hem onu Çaldıran zaferinden (1514) dolayı kutladı. Muzaffer Şahın 1526da ölümü üzerine, yerine aynı yıl oğulları İskender Han, çocuk yaştaki II. Mahmud ve Bahadır Şah Gücerat tahtına geçtiler.
Bahadır Şahın hükümdarlığı sırasında Malva zaptedilerek Malva Halacileri ortadan kaldırıldı (1531). Racputtaki Ücceyn müstahkem mevkileri Bhilsa ve Raisin ele geçirildi (1532-1533), Çitor (Çitavr) alındı (1534). Ancak bu başarılar Babürlü Sultanı Hümayunun askeri harekatına yol açtı. Mandasorda Hümayunun güçlü ordusunun önünden çekilerek sahile inip Portekizlilerden yardım isteyen Bahadır Şah, buna karşılık onlara Diuda bir kale inşa etme iznini verdi (1535). Hümayun tehlikesi geçtikten sonra bu defa Portekizlilere karşı bir siyaset takip etti. Osmanlı Padişahı Kanuni Sultan Süleymana elçi göndererek yardım talebinde bulunduysa da (1536) Diu ile ilgili olarak görüşmek için yanlarına gittiği Portekizliler tarafından öldürüldü (13 Şubat 1537).
Gerileme ve Babürlü işgali
Bahadırın katlinden sonra Gücerat siyasi ve askeri gücünü yitirmeye başladı. Hanedan üyeleri ve ileri gelen zümreler arasında iktidar mücadelesi başladı; ülke bu gruplarca taksim edildi. Bu sırada Gücerata yardım için gelen Mısır Beylerbeyi Hadım Süleyman Paşa idaresindeki Osmanlı donanmasının Diu Kuşatması, iç çekişmeler içinde çalkalanan Gücerattan yeterli destek alınamadığı için başarılı olmadı (Eylül 1538). Osmanlı donanmasının buraya yönelik seferinin asıl gayesi mukaddes bölgeleri, hac yollarını ve baharat ticaretini korumak ve Portekiz varlığına son vermekti.
Bahadır Şahın ardından tahta çıkan III. Mahmud Şah ikametgahını 1546da Mahmudabada taşıdı. Onun 1554te öldürülmesinden sonra devletin ileri gelenleri sultanlığı kendi aralarında paylaştılar. Bunların en güçlüsü ihtida etmiş bir Hindu olan İtimad Handı. Bu arada Daman Limanı da Portekizlilere terkedilmiş, Timur soyundan gelen birçok şehzadenin Gücerata sığınması durumu daha da zorlaştırmıştı. Karışıklıkların artması üzerine İtimad Han, Güceratı istila etmesi için Babürlü Hükümdarı Ekber Şahı davet etti. Ekber Kasım 1572de Gücerata vardı. Ona karşı koymak için asilzadelerin yaptığı bütün teşebbüsler başarısızlıkla sonuçlandı ve Gücerat Babürlü Devletinin bir eyaleti haline getirildi. Ekber Şahın geri dönmesinden kısa bir müddet sonra Güceratın ileri gelenleri Babürlülere isyan ettiler. Bunun üzerine Ekber Şah derhal Gücerata hareket etti; dokuz günde Ahmedabada ulaşarak isyanı bastırdı ve Babürlü hakimiyetini sağlamlaştırdı. Böylece yaklaşık iki asır hüküm süren Gücerat Sultanlığının bağımsızlığına son verilmiş oldu.
Bu iki asır boyunca on üç sultan tarafından idare edilen Gücerat en parlak devrini Bahadır Şah zamanında yaşadı. Hint deniz yolunun Avrupalılar tarafından keşfi ülkenin baharat ticaretini geliştirdiyse de Portekiz tehlikesine de yol açmış; Portekizlilerin kurduğu Diu, Daman, Bassain ve Bulsar gibi askeri üs ve koloniler Gücerat Sultanlığı için büyük bir tehlike teşkil ederek daha sonraki yıllarda ticareti olumsuz yönde etkilemiştir.