Melanie Klein

Melanie Klein (d. Melanie Reizes) Avusturya asıllı İngiliz psikanalist. Çağdaş psikanaliz ve çocuk psikolojisi alanların etkili olan Klein, serbest oyun gözlemleri sayesinde çocuğun bilinçaltına ilişkin içgörüler sahibi olabileciğini göstererek iki ya da üç yaşlarındaki çocuklarına psikanaliz edilmesinin önünü açmıştır. Aynı zamanda Nesne İlişkileri Okulunun () kurucusu olarak kabul edilir.
Hayatı
Ailesi ve Erken Yıllar
Viyanalı bir dişhekiminin en küçük çocuğu olan Klein, tıbba erken bir ilgi duyduğunu ancak 21 yaşında evlendiğinde planlarından vazgeçtiğini ifade etti. Bu mutsuz evlilik sırasında üç çocuk doğurdu. I. Dünya Savaşı'ndan birkaç yıl önce Budapeşte'de psikanalize ilgi duymaya başladı ve kendisi Freud'un yakın bir arkadaşı olan Sándor Ferenczi ile psikanalize girdi. Ferenczi, onu küçük çocukların psikanalizini incelemeye çağırdı ve 1919'da bu alandaki ilk makalesini yayınladı. İki yıl sonra Karl Abraham tarafından Berlin Psikanaliz Enstitüsü'ne davet edildi ve Londra'ya taşındığı 1926 yılına kadar orada kaldı.
Melanie Reizes Klein, 1882 yılında Viyanada Moriz ve Libussa Reizesin dördüncü çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. Annesi Libussa ile arasında 24 yaş bulunan babası Moriz Reizes Polonyalı Yahudi bir genel cerrahtır. Melanie Klein da babası gibi tıp okumak istediyse de genç yaşta evlenip çocuk sahibi olduğu için bu isteği gerçekleştirememiştir.
Melanie Klein, babasının gözdesi olan kardeşi Emilieyi çok kıskanmaktadır; çok yakın ve bağlı olduğu kardeşi Emanuelden bir dahi olarak bahseder ve annelerinin gözbebeği olan Sidonie, sekiz yaşında, Melanie Klein daha dört yaşındayken, tüberkülozdan ölür.
Melanie Klein, 1899da annesinin küçük kuzeni, aynı zamanda kardeşi Emanuelin arkadaşı Arthur Steven Klein ile tanıştığında henüz on yedi yaşındadır.
Babası Moriz Reizes, ertesi sene zatürreden vefat eder. Ardından 1902de kardeşi Emanuel kalp krizinden hayatını kaybeder. Onu derinden yaralayan kardeşinin ölümüyle büyük bir yasa giren Melanie Klein, 31 Mart 1903te yirmi birinci yaş gününün hemen ertesi gününde evlenir.
Eşi Arthur, iş faaliyetleri nedeniyle birçok seyahat için ortadan kaybolur ve yavaş yavaş Melanie Kleindan uzaklaşır. Klein, bu evliliği mutsuzluğunun asıl nedeni olarak tanımlar.
İlk çocuğu Melittayı 1904te doğurmadan önce Klein ailesi Rosenberge yerleşir. Diğer çocukları Hans 1907de, Erich 1914te dünyaya gelir. Bu süreçte Klein duygusal sorunlar yaşamıştır.
Klein ailesi, Arthur Kleinın işi sebebiyle 1910da Budapeşteye taşınır. 1912deki durulmaya rağmen evlilik, 1913 ve 1914 Erichin doğduğu ve annesi Libussanın öldüğü yıl- arasında kötüye gitmeye devam eder. Bu duruma kanıt olarak Melanie Kleinın annesine yazdığı mektuplar ve 1913-1920 arasında depresyondan kaçmak için kaleme aldığı mektuplar gösterilebilir. Daha sonraları çift 1923 yılında boşanmıştır.
Sandor Ferenczi ile Analizi ve Eğitimi
Melanie Klein, bahsedildiği üzere evliliğine dair bir kriz yaşamaktayken annesini de kaybetmesi ile beraber iyice şiddetlenen bir depresyon yaşar. Ailesi ile Budapeşteye yerleşmelerinin ardından Macaristanın en seçkin analisti ve Freudun sevgili oğlu olarak nitelendirdiği Sándor Ferenczi (1873-1933) ile 1912den 1919a dek sürecek bir analize başlar. 1914te Freudun Düşler Üzerine metnini okuduktan sonra psikanalize başlangıç seviyesinde atılır.
Ferenczinin bazı özelliklerini taklit etmesinin yanı sıra, onun geliştirmiş olduğun içe yansıtma, yansıtma gibi kavramlarını ödünç alır. Klein, bu kavramları yaratıcılıkla ele alarak kökten dönüştürür. Ayrıca Klein otobiyografisinde Ferenczinin kendisini çocuk psikanalizine yönlendiğini de belirtir.
1919da Budapeşte Psikanaliz Derneğinde sunduğu, bir sonraki yıl Der Familienroman in statu nascendi başlığıyla yayınlanan ilk çocuk vaka analizi sayesinde Melanie Klein, çalışmalarını birinin gözetimi olmadan sürdüreceği derneğe üye olarak kabul edilir. Üç yaşından beri gözlemlediği öz oğlu Erichin analizini Fritz ismiyle sunar (diğer iki çocuğu kendisinin annesi tarafından eğitilmiştir.). Bu vaka analizinden itibaren meslektaşları, Klein yaklaşımının psikanalizin ilk yıllarında iyi bilinen çocuk analisti Hermine von HugHellmuthun yaklaşımından farklılaştığı gibi Anna Freudun yorumundan da uzaklaştığını söyler.
Karl Abraham ile Eğitimi
Birinci Dünya Savaşı ile beraber Melanie Klein, Berline gider ve orada psikanalizin çok önemli bir ismi olan Karl Abraham ile tanışır. Abraham, Kleinın danışmanı ve yol göstericisi olur, ayrıca kuramında da büyük etkileri olmuştur. Berlin Psikanaliz Enstitüsü'nde beş yıl kadar kalır ve tekniğini geliştirir.
Londra Yılları
Salzburg Psikanaliz Kongresi'nde Ernest Jones'un dikkatini çekince onun davetiyle 1925 yılı sonlarında Londra'ya yerleşir. Klein, çocuklarda sürdürdüğü psikanalitik çalışmalarında ilgisini içselleştirilmiş nesnelere odaklaştırarak psikanaliz kuramına farklı bir boyut getirmiştir. Görüşleri başlangıçta British Psychoanalytic Societyde sert tartışmaların yaşanmasına neden olmuştur. Kleina karşı çıkanların başında Anna Freud gelir.
Donaldson (1996)ın bildirdiği üzere Anna Freud 1927de yayınlamış olduğu Çocukları Analiz Tekniklerine Giriş kitabında Kleinın yöntemine saldırarak bunu korkunç bir tarzda Freudyen değildir. diyerek etiketlemiştir.
Çocukların Analizi Sempozyumu da, Annanın buradaki eleştirilerine karşı Kleinın bir yanıt verebilmesi için düzenlenmiştir. Melanie Klein ve Anna Freud, her ikisi de kendi kuramlarını yaratırken Sigmund Freudun çalışmasının değişik unsurlarını seçerek almışlardır; ancak aralarındaki farklılık gelişim kuramı mı yoksa terapötik teknikler mi konusundadır. Annanın kuramı, Freudun çocuğun psikolojik gelişimi kuramına hiçbir şekilde aykırı düşmemektedir. Buna karşın Melanie Klein ise Freudun klinik uygulamalarına odaklanmakla birlikte gelişim kuramında bir değişiklik yaparak yetişkinler için kullanılan analitik teknikleri çocuklar için kullanma yolunu seçmiştir. Aslında, birbirleriyle çatıştıkları temel konu şu idi: Kleina göre, ölüm içgüdüsünü ele alırken, süperego hakkındaki kuramsal kısım dikkate alınmalıydı; çünkü o bunun Ödipal Kompleksin çözümlenmesinden önce ortaya çıktığına inanıyordu.
St. Clair (2004)in bildirdiği üzere kendi çocuklarını ve arkadaşlarının çocuklarını analiz eden Melanie Klein, sert ve cezalandırıcı süperegonun çok daha önce oluştuğunu gözlemlemişti ve bu nedenle de Sigmund Freudun inandığı gibi Ödipal Kompleksin değil ama anneyle olan ilişkinin bu yapının gelişiminde temel olduğu konusunda kuramsal bir açıklama getirmişti.
Sonunda dernekte bir bölünme gerçekleşir. B grubu denilen bir kesim Anna Freudun liderliğini izlerken A grubu denilen ikinci bir kesim de Kleina bağlı kalır. Bağımsız denilen üçüncü bir kesim ise yansız kalmayı yeğler. Bu bölünme günümüzde de varlığını sürdürmektedir.
Klein, kırklı yaşlarından itibaren artık genç hastaları analize kabul etmez. Londrada 78 yaşında anemi ve yaşlılık sebebiyle 22 Eylül 1960ta hayatını kaybeder.
Kuramı
Melanie Klein, Nesne İlişkileri Okulunun kurucusu kabul edilir. Kleinın Nesne İlişkileri Teorisi özellikle çocuğun ilk altı aylık yaşamındaki anne ve çocuk arasındaki yoğun duygusal bağı vurgulamaktadır. Bebek ve anne arasındaki ilişkiyi cinsellikten ziyade sosyal ve bilişsel terimlerle izah etmektedir.
Oyun Tekniği
Oyun tekniğini kendi çocuklarıyla değil diğer çocuklarla, çalışma arkadaşlarının çocuklarıyla, Berlinde Abrahamın idaresi altında geliştirir. Kleinın kullandığı en temel yöntem olduğu söylenebilir.
Analiz odasında kısa bir masanın üzerinde küçük ve basit oyuncaklar yer alır: Tahtadan küçük adam ve kadınlar, arabalar, at arabası, trenler, hayvanlar, evler, aynı zamanda kağıt, makas ve kalemler. Komplekslerinin ilk işaretlerini, oyuncaklarla nasıl oynadığı ya da onlarla oynamayı nasıl kestiğiyle ve oyuncaklara karşı genel tutumuyla verir.
Türlerinden söz edilen bu oyuncakların oyun analizi tekniğinde önemi büyüktür. Küçüklükleri, çok sayıda olmaları ve geniş çeşitlilikleri çocuğa temsili oyunda bol çeşitlilik olanağı sunar. Aynı zamanda basit olmaları da farklı şekillerde kullanılabilmelerini sağlar. Böylece bu şekildeki oyuncaklar fantezilerin ve yaşantıların çeşitli yollarla ve ayrıntılı şekilde ifadesi için çok uygundur.
Sıradan oyunların dışında gelişen fanteziler ve hayali oyunlar da çok büyük önem taşımaktadır. Çocuk hayali oyunda oyuncaklar aracılığıyla kendini, analizinin başka bir evresinde gösterdiği kendini, oynar. Bu oyunlarda analist genellikle bir ya da daha fazla rol edinir. Klein, bu rolleri çocuğun kendisine olabildiğince detaylı şekilde anlatmasını ister.
Oyun tekniği, kendine has bir yorumlama stiline sahiptir. Kleincı yorumlama oyun tekniğinin tamamlayıcı parçası; hatta temelidir.
Klein için oyun oynamak, Freudda rüyanın gördüğü işlevi, bilinçdışına giden kutsal yolu imar eder. Oyun sırasında saldırganlığın nasıl ifade edildiğine dikkat eden, hasar görmüş nesnelere özel bir ilgi uyan Klein, analiste uygulanacak fiziksel saldırganlığı yasaklama dışında yasaklayıcı bir sınır koymaz.
Konumlar
Klein, kuramını, bebeklerin içsel çatışmalar, saldırgan, yamyamsı dürtüler ve ilkel yok edilme-zarar görme anksiyeteleriyle baş etmek için ortaya çıkardıkları ilkel savunmalar üzerine inşa etmiştir. Bu noktada bebeklerin ilk yılda geçtiğini ifade ettiği iki konumdan bahseder.
Klein, paranoid-şizoid konum ve depresif konumdan söz eder ve bundan, ruhsal alandaki hareketliliği ve değişimi kavramayı ayrıca psikanalitik evrelerin savunucuları tarafından ortaya atılan katı kronolojilere meydan okumayı anlar. Alford (1989)a göre bu konumları, bir gelişim evresi gibi değil, kendine özgü anksiyeteleri, savunmaları ve içsel nesne ilişkileri olan bir benlik örgütlenme durumu olarak anlamak gerekir.
Paranoid-Şizoid Konum: Bu konumda bebek, kaygısını azaltmak için kendi içindeki istemediği saldırganlığı ve kötü yanlarını anneye, yani memeye yansıtarak kendinden uzaklaştırmaya çalışır. Bu pozisyonda kötü, annedir.
Depresif Konum: Bu dönemde daha farklı ilişkilere giren çocuk, anneyi ve kendisini daha tam, yani iyi ve kötülerin toplamından oluşan bir bütün olarak görmeyi başardıkça, geçmişte annenin iyi yanlarını görmemiş olmaktan dolayı suçluluk duygusu yaşar.
Sigmund Freud ile Kuramsal Farklılıkları
Klein ile Freudun ayrıldığı temel noktalar bilinmekle beraber asla kesin bir ret olarak gündeme gelmemiştir.
Bu farklılaşan noktalar şu şekilde sıralanabilir:
-Freudcu bilinçdışı, arzu ve bastırma etrafında yapılanmıştır; Melanie Klein ise yenidoğan bebeğin ruhsal acısı, bölünme süreçleri ve onun ilk ortaya çıkan, sınırlı da olsa, yüceltme yetisine odaklanır.
-Freudcu dürtü bir kaynağa ve bir amaca sahiptir, ancak nesnesi yoktur. Ne var ki Kleina göre yenidoğan bebeğin dürtüleri en başından beri nesneye (meme, anne) yöneliktir.
-Freud, öznenin ruhsal hayatının merkezini, hadım edilme kompleksi ve babanın işlevi etrafında belirler. Melanie Klein bu gerçekleri göz ardı etmeksizin psikanaliz teorilerinde eksik olan annenin işlevini bu ikisine ekler. Sonuç olarak Ödipal üçgeni bir ikili ilişkiye indirgeme riskine girer (ancak teorisinde ikili ilişki her zaman bir birleşik ebeveyn nesnesinin birincil hali ile yer alır).
-Freud sevgiyi asla kuramlaştırmamasına rağmen, sevginin aktarımından yola çıkarak psikanalizi icat eder. Klein ise genç hastalarının analiste anne ile ikame olarak kendisine yönelttikleri anneyle ilgili aktarımlarını analiz eder, aynı şekilde çocuklar oynarken ortaya çıkan ve analistin kendisinde karşı aktarımı oluşturan (öğrencileri tarafından doğrulanmıştır) fantezileri dinlemeye koyulur.
-Freud için rüyalar ve dil; Klein için oyuna sızan fanteziler yöntemdir.
Kitapları
Melanie Kleinın tüm eserleri dört cilt halinde toplanmış ve Hogart Yayınevi tarafından basılmıştır:
1. Love, Guilt and Reparation and Other Works 1921-1945 (The Writings of Melanie Klein, Volume 1)
2. The Psycho-Analysis of Children (1932) (The Writings of Melanie Klein, Volume 2)
3. Envy and Gratitude and Other Works 1946-1963 (The Writings of Melanie Klein, Volume 3)
4. Narrative of a Child Analysis: The Conduct of the Psycho-Analysis of Children as Seen in the Treatment of a Ten-Year-Old Boy (The Writings of Melanie Klein, Volume 4)
Türkçede basılmış olan kitapları ise aşağıda sıralandığı gibidir:
1. Sevgi, Suçluluk ve Onarım (2008) (B. Habip, Çev.). İstanbul: Kanat.
2. Haset ve Şükran (2011) (O. Koçak ve Y. Erten, Çev.). İstanbul: Metis.
3. Çocuk Psikanalizi (2015) (A. Demir, Çev.). İstanbul: Pinhan.