Çitaklar

Çitaklar (Bulgarca, Makedonca: Ч Çitatsi), Bulgaristan, Kuzey Makedonya ve Kosova'ya yerli olan, ancak Balkan göçleri neticesinde Türkiye'ye kitlesel olarak göç etmiş Güney Slav kökenli Müslüman bir halktır.
Çitak tanımının etimolojisi
Balkanlarda yaşayan bir kısım yerli halka Çitak adı verilmiştir. En yaygın teoriye göre Çitaklar, diğer yerli Hristiyan unsurlardan ayırt edilebilmek için evlerinin çitlerini kireçle beyaza boyarmışlar. Bu nedenden dolayı çiti-ak anlamına gelen Çitak ismiyle anılmaya başlanmıştırlar.
Kosova Çitakları
Kosova'da yaşayan Çitaklar, Osmanlı zamanında İslamiyeti kabul etmiş Güney Slav kökenli etnik Sırplardır. Kosova'nın Yukarı Morava vadisinde yaşıyorlar ve anadilleri olan Sırpça'nın yanı sıra Arnavutça da konuşuyorlar.
Kuzey Makedonya Çitakları
Kuzey Makedonya'da yaşayan Çitaklar, Osmanlı döneminde İslamiyeti kabul etmiş Güney Slav kökenli etnik Makedonlardır. Kuzey Makedonya'da yaşayan Çitakların bir grubu Kuzey Makedonya'nın doğusundaki Aktaş (Plaçkovitsa) dağının güneyi ile Vardar Nehri'nin doğusundaki bölgenin arasında bulunan ovalarda yaşıyorlar ve Türkçe konuşuyorlar. İkinci grubu ise Kuzey Makedonya'nın batısındaki Kırçova ve Polog bölgelerinde yaşıyor ve anadilleri olan Makedonca'nın yanı sıra Arnavutça da konuşuyorlar.
Bulgaristan Çitakları
Bulgaristan'da yaşayan Çitaklar, Osmanlı zamanında İslam'a geçmiş Güney Slav kökenli etnik Bulgarlardır. Kuzeydoğu Bulgaristan'ın Gerlova ve Karnobat bölgelerinde yaşıyorlar ve Türkçe konuşuyorlar.
Anadolu Çitakları
Çitak sözcüğü özellikle Bolu Seben ve Kıbrıscıklı kimseler ile, Ankara Kızılcahamam, Çubuk ve geçmişte Kızılcahamam'a bağlı Çay (bugünkü Çamlıdere) köylerinden olan kimselere verilen isimdir.
Geçmişte Yabanabad olarak anılan Kızılcahamam ve çevre köylerinin Oğuz Türklerinin değişik boyları Malazgirt sonrasında Selçuklu Hanedanı beraberin de yerleşen Peçenek, Kayı, Yüreğil, Kıpçak, Çiğiller ile Çitakların da bu çevreye yerleştiği rivayet edilir.
Genel bir görüşe göre Çitakların Bolu Seben ve Kıbrıscık, Ankara Kızılcahamam, Çubuk ve Kızılcahamam'a bağlı Çay'a (bugünkü Çamlıdere) 1402 Ankara savaşı sonrası Yıldırım Beyazıd'ın Balkanlar'dan getirttiği Çitak askerlerin bölge'de kalarak yerleştikleri varsayılmaktadır günümüzde bu yörelerde Çıtak kavramı Ankara Savaşı ile Balkanlar'dan gelerek bölge'de yerleşen Çitaklardan çok bölge'deki Kışlak, Dağlık alanlarda bulunan Türk halkını kapsamaya evrilmiştir.
Bir başka görüşe ise göre Çitak denilenler Peçenek-Kuman soyundandırlar, Balkanlar'daki Çıtaklar ise Slav ve çeşitli Balkan halklarıyla kaynaşmış Türk asıllı topluluklardır.
Bir başka görüşe göre ise Çitaklar'ın bir Balkan halkı olan Çitaklar ile hiçbir alakaları yoktur.
Anadolu'da ve Trakya'da Çitak kelime anlamı
Dağda yaşayan ve odun satarak geçinen (kimse): Kütahya, Çayırlı Haymana, Çubuk, Polatlı Ankara, Ereğli, Akait, Akşehir-Konya, Çorlu-Tekirdağ
Köylüː İstanbul, Konya, Edirne.
Kaba adamː İnegöl Bursa, Göğenç, ZıvarıkKonya.
Yabancı, göçmenː Balıkesir, Bursa, Kastamonu.
Erkek hizmetçiː Konya, Edirne.
Çitak-Pomak-Torbeş bağlantısı
Tıpkı Çitaklar gibi Güney Slav kökenli olan Pomaklar ve Torbeşler stratejik öneme sahip olan dağlık bölgelerin yerli sakinleridir ve diğer Güney Slav dilli Bulgarlar ve Makedonlar tarafından çevrili yaşadıklarından dolayı Osmanlı zamanında İslamiyeti kabul etmelerine rağmen anadillerini muhafaza edebilmişlerdir.
Osmanlıların ana geçitlerindeki ovalık bölgelerde dindaşları olan Türklerin ve ya Arnavutların arasında yaşayan Müslüman Slavlar ise Bulgaristan ve Kuzey Makedonya'nın belirli kesimlerinde yaşayan bir kısım Çitaklarda söz konusu olduğu gibi anadillerini terkedip Türkçeyi veya Arnavutçayı benimsemeye başlamışlardır.
Dobruca Çitakları
Evliya Çelebi'nin eseri Seyahatname'de nakledildiğine göre, 17. yüzyılda, Dobruca'da Çitaklar denilen, orta boylu ve sağlam yapılı insanların yaşadığı, bunların Tatar, Ulah ve Bulgarların karışımından geldiğini, Çıtak hanımlarının çok utangaç ve namuslu olduğunu yazmıştır.