Şafak Eyüboğlu

Şafak Eyüboğlu (1966, İstanbul), Türk ressam.
Şafak Eyüboğlu 1966 yılında İstanbulda doğdu. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) Geleneksel Türk El Süsleme Sanatları Tezhip Ana Sanat Dalından 1991 yılında mezun oldu.
Lisans eğitimini tamamladıktan sonra ilk çalışmaları, tarihi binaların iç ve dış duvar yüzeyleri ile bağlantılı cephe yüzlerinde motif ve desen araştırmaları oldu. Uygulamalarında yıpranmış/kaybolmuş desen ve motiflerin keşfi, binanın tarihi karakteriyle uyumlu özgün desen çizimleri ile onarım ve yenileme işlemleri yaptı. Bu alanda en büyük ve kapsamlı çalışmasını, Ressam ve Kalemkar Baş Sorumlusu ve Uygulamacısı olarak Ustabaşı unvanı ile 2013 - 2014 yılları aralığında, önceki yıllarda ABD Büyükelçilik ve Konsolosluk olarak kullanılan, şimdiki adı SOHO HOUSE ISTANBUL olarak bilinen Palazzo Corpi binasının (Beyoğlu) kalemişi, resim ve onarım-restorasyon işlemini gerçekleştirerek yaptı.
Şafak Eyüboğlu, 1998 2007 yılları aralığında, ressam Yusuf Taktak yönetimindeki Atölye Üçgen bünyesinde deneysel resim çalışmalarına ağırlık verdi. 2007 tarihinden sonraki yıllarda sanatını Beyoğlu-Asmalımescit semtindeki kendi atölyesinde resim çalışmaları ve resim dersleri ile yoğun bir şekilde sürdürdü.
Eyüboğlu, 2010 - 2012 yılları aralığında Şükrü Aysan tarafından kurulan Sanat Tanımı Topluluğu nun (STT-İstanbul), Enstalasyon içinde, mantık anlatması ve Arda Denkelin nesne ve doğasından metinlerin tartışılması ile Enstalasyon içinde, mantık anlatması ve Aristotelesin metafizikinden metinlerin tartışılması içerikli sanat etkinliklerine katıldı.
Şafak Eyüboğlu, Türk aydınlanmasının öncülerinden yazar/eleştirmen ve belgesel yapımcısı Sabahattin Eyüboğlu, Türkiyenin ilk kadın mimarlarından Mualla Eyüboğlu ve ressam ve şair Bedri Rahmi Eyüboğlu kardeşlere, soy ağacı olarak baba dalından ikinci kuşak yakın akrabadır. Sabahattin Eyüboğlu, Mualla Eyüboğlu ve Bedri Rahmi Eyüboğlu kardeşlerin babası Mülkiye mezunu Mutasarrıf Rahmi Bey (Mehmet Rahmi Eyüboğlu) ile Şafak Eyüboğlunun dedesi Temel Vasıf Eyüboğlu amca çocuklarıdırlar. Eyüboğlu ayrıca yazar-yönetmen ve tiyatro oyuncusu Yeşim Eyüboğlu ile tiyatro oyuncusu ve oyun yazarı Yaşar Nezih Eyüboğlu nun kardeşidir.
Yaşam Öyküsü
Ressam Şafak Eyüboğlu 1966 senesinde, İstanbulun Fatih ilçesinde, babası havacı astsubay Recep Eyüboğlu ve eşi Mühürşah Eyüboğlunun altıncı; son çocuğu olarak dünyaya geldi. Çocuk yaşlarında yaptığı karakalem resimlerinin yaşıtlarından farklılığı, ailesi ve öğretmenlerinin dikkatini Eyüboğlunun yeteneğine çekti.
Orta öğrenimini Fen Lisesinde tamamladıktan sonra resim yeteneğine dönük olarak sanat dolu bir hayat çizgisi içersinde bulunmayı tercih etti.
1985 yılında Edirnede Trakya Üniversitesi Duvar Süsleme Sanatları Bölümünün başarılı öğrencisi oldu. Bu bölümde bir yılını doldurduğunda Topkapı Sarayında, Hamit Üçer önderliğinde kalemişi uygulamalarında yer aldı. Röleve ve Anıtlar Kurumu Müdürü Hüseyin Kayanın dikkati ve önerisi ile Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ) yetenek sınavlarına girdi. Yetenek ve sanat bilgisi sınavlarını başarıyla tamamladı. Aynı sene, ilk tercihi olarak işaretlediği Resim Bölümünü kazandı. Bu başarısına rağmen, hocaların hocası diye anılan Dündar Tahsin Aykutalpin ifadesiyle nadiren sahip olunabilen ince kontüre karşı yeteneği göz önüne alınarak Tezhip Ana Sanat Dalına yönlendirildi. Eyüboğlu, sanat alanında çok daha derin klasik bilgilere, geleneksel öğelere ulaşmanın daha kolay ve çabuk mümkün olacağı düşüncesiyle tercihini değiştirerek, özel seçili öğrenci olarak girdiği Tezhip Ana Sanat dalından lisansını 1991 yılında aldı.
Şafak Eyüboğlu, üniversite eğitimini tamamladıktan sonra on yılı aşkın süre başta restorasyon olmak üzere Topkapı Sarayı, Yıldız Sarayı gibi pek çok eski tarihli binalarda, duvar süsleme ve kalem işi çalışmaları yaptı. Çalışmalarında özellikle İç Anadolu Bölgesinin mevcut tarihi binalarının iç ve dış duvar ve bina bağlantılı farklı cephe yüzeylerindeki zamanla yıpranmış ve kısmen ya da tamamen kaybolmuş motiflerinin izini sürdü. Araştırmaları sırasındaki saptamalarını esas alarak yıpranmış ya da kaybolmuş desen ve motiflerin tarihi dokuyla bağdaştırılarak yenilenmesi ve onarım işlemlerini gerçekleştirdi. Bu alanda en önemli çalışmasını, 2013 - 2014 yılları aralığında, SOHO HOUSE ISTANBUL (Beyoğlu) olarak bilinen binanın kalemişi ve resim restorasyonunu ressam ve kalemkar ustabaşı unvanıyla tamamladı.
1998 2007 yılları aralığında, ressam Yusuf Taktak yönetimindeki Atölye Üçgen bünyesinde yer aldı. Bu dönemde çağdaş resim sanatında deneysel çalışmalara ağırlık verdi. Atölye Üçgenden ayrıldıktan sonra çalışmalarını Asmalımescit-Beyoğlu, Jurnal Sokakta kurduğu Eyüboğlu Resim Atölyesi bünyesinde sürdürdü. Bir yandan eğitim de verdiği mekanında resim sanatında daha yaratıcı ve denemeci bir yoğunlukla yaratımlarda bulundu. Kişisel sergiler düzenledi.
Ressam Şafak Eyüboğlu halen İstanbul, Şişli semtindeki evatölye dairesinde resim ve sanat çalışmalarına devam etmektedir. 2020 pandemisinin etkisiyle oluşturduğu Karantina (Lockdown) üst başlıklı çalışmalarıyla sanatsal arayışını sürdürmektedir.
Sanat Anlayışı
Eyüboğlu, başta Safranboludaki çalışmaları olmak üzere pek çok tarihi binanın restorasyon çalışmalarındaki motif, tasnif ve renk uygulamalarının kendi sanatsal arayışındaki etkisini önemsedi. Gelenekselden çağdaşlığa, somut olandan soyuta, soyut olandan somuta devinimler olarak adlandırdığı bu etki, özellikle imkansız motif olarak isimlendirdiği resimlerinin tuvallerinde görülmektedir.
1998 2002 dönemi resimlerinde gelenekselin soyutla biraradalığı gözlenir. Eserlerinde Kompozisyon sabit ve kurgusal ise de, salt bunun anlatımıyla yetinmez. Kompozisyon oluşturma ve yüzeye çizimi aşamasına değin klasik anlayışa bağlı, boya ile anlatıma geçildiğinde ise bilinenin ötesinde yeni bir bakışla kompozisyonun/objelerin etrafında harekete geçip, tek başına bir gezinmeye dönüştüğü görülür. Zamanla bağımsız bu arayışı, kompozisyon içinde her an ve her yöne hareket etmesini sağlar. Hareketle kurguların/konuların sabitlik ve açılarının kesinliği tamamen kaybolur.
Modern sanatla birlikte modern resmin de tüm gücünü doğadan aldığı bilincinden hareketle ve ancak kompozisyon/objeye bir önceki bakış ile değil, bugün bulunduğu yerden bir sonraki bakış kaygısı içinde yaklaşmaktadır.
Bitim aşaması da bir süreçtir. Duyguların parçalanarak/çoğalarak resim kurgusunun içinde yer almasıyla bitirir resimlerini. Soyut ya da somut, resimde konu içerisinde beklemek Beklemek; gövdenin de görmesi için
2002 2007 dönemi resimlerini tarifinde, restorasyon çalışmalarında olduğu gibi duvar yüzeylerinin hayatın tahripli yanını kendisine gösterdiğini söyler Eyüboğlu. Renklerin izini sürer. Kendi ifadesiyle, Zaman tabakadır. Duvarlardan kazınan her tabaka geçmiş eski zamanları/hayatları simgeleyen, gitgide soyutlaşan dönemleri yansıtır. İzleyicilerine, bu oksitlenmiş zamanda geçen izler ile kompozisyonlar sunar.
2007 2019a kadar süren zaman diliminde Şafak Eyüboğlunun tuval resimleri, yazar-yönetmen Yeşim Eyüboğlunun ifadesiyle; geleneksel yaklaşımlar ile üretilmiş yerel motiflerin güzelliğe bürünmüş, kurallıca istiflenmiş ya da modernizm kaygısı ile şartlanılmış olarak yapılmış yapıtlar değildir. Sahnesi; zamana karşın yitip gitmekte olan yüzeyler üzerindeki motif, desenler değil, gelecek zamana ayna tutan, katılan yüzeylerdir. Akademik korumacılığı değil, motiflerin zamanla oksitlenen tadları, hatta bozulan formları ile daha yaratıcı ve denemeci sanatsal yapıtlar, sanat eserleridir. Şafak Eyüboğlunun sahnesi; İmkansız Motif olarak isimlendirdiği resim dizisini ifade eder.
2020 yılı itibarıyla devam eden çalışmalarında Eyüboğlunun, duvar yüzeyleri/nakışlarda oluşturduğu tabakalar/katmanlar içerisinde insanı arayışı göze çarpar. Doğa-renk-insan-duygu ortamının sezgisel ve görsel akışıyla beliren soyut ifadeli motiflerini tuvale aktarır.
Tüm dünyayı etkisi altına alan pandemi nedeniyle atölyesinde sanat çalışmalarına devam eden Şafak Eyüboğlu Lockdown serisi içersinde, yeni arayışlarına da hız kazandırmıştır. Yakın zamanlarda kaybolması mümkün yüzeylere dokunarak, İstanbulun dokusu ile insanı karşılayan-karşılaştıran yapıtlar üzerine yoğunlaşır.
Başlıca Çalışmaları
Resim
Şafak Eyüboğlu'nun düzenlediği ve katıldığı sergiler şu şekildedir
Bireysel Sergileri
Horona Duran Motifler - Eyüboğlu Vakfı (2019, İstanbul)
İmkansız Motif - Artium Art Gallery (2010, İstanbul)
Anadolu Mavi Kapı - Ütopya Platform Sanat Galerisi (2009, İstanbul)
Sergilenmeye Değer - Galeri Artist (2007, İstanbul)
Renk Derinde - Akademililer Sanat Merkezi (2006, İstanbul)
Soyut Ataklar II - Galeri Artist (2005, İstanbul)
Soyut Ataklar - Galeri Artist (2002, İstanbul)
Jürili Sergiler
İstanbuldaki Evin Sanat Galerisinin düzenlemiş olduğu Nuri İyem Resim Yarışması na katılımı ile peş peşe her yıl olmak üzere beş yıl boyunca (2006 2010), beş tuval resim sergileme hakkı kazanmıştır.
Şafak Eyüboğlunun önemli başarı serisi seçili karma sergisi kapsamda düzenlenen sergiler, sırasına uygun olarak aşağıda yer almaktadır:
Contemporary'09 Sanat Fuarı İstanbul (2009, Galeri Binyıl - İstanbul)
Sanatın Işığında (2007, Köln - Almanya / Atatürk Kültür Merkezi - İstanbul)
Artforum (2006, 2. Plastik Sanatlar Fuarı - Ankara)
TÜYAP 15. İstanbul Sanat Fuarı (2005, Aladoğan Sanat Galerisi - İstanbul)
8. Geleneksel Deniz Konulu Resim Yarışması (2004, İstanbul)
TÜYAP ARTİST 2004 Sanat Fuarı (2004, S. Yaşar Sanat Galerisi - İstanbul)
31. DYO Resim Yarışması (2004, Resim Heykel Müzesi - İstanbul, İzmir, Diyarbakır, Adana, Ankara)
Karma Sergiler
ARTe STRANGERS Gallery Venezia (2018, İtalya)
Academicus Tiran Ulusal Tarih Müzesi (2018, Arnavutluk)
Ne Yaptığını Anladım Akademililer Sanat Merkezi (2017, İstanbul)
Yolu Trabzondan Geçen Sanatçılar II Beşiktaş Çağdaş Sanat Galerisi (2016, İstanbul)
İçinden Sanat Geçen Yapılar Turkmall Sanat Galerisi (2014, İstanbul)
Yolu Trabzondan Geçen Sanatçılar Beşiktaş Çağdaş Sanat Galerisi (2013, İstanbul)
Kağıt İşler I Akademililer Sanat Merkezi (2013, İstanbul)
100 Genç Yüz Tunca Sanat Galerisi (2011, İstanbul)
Sanat Akmerkezde 7 / Genç Karma Akmerkez Sanat Galerisi (2011, İstanbul)
Yaz Karması Ütopya Platform (2010, İstanbul)
Dipten Gelen Renklerin Dalgaları Devlet Güzel Sanatlar Galerisi (2010, Trabzon)
Ekim Geçidi 8 Cumhuriyet Sanat Galerisi & CRR Sergi Salonu, Galeri X (2009, İstanbul)
Cezayir Apartmanı Galeri Binyıl (2009, İstanbul)
Koleksiyon Sergisi İMSG Mordern Sanatlar Galerisi (2007, İstanbul)
Dipten Gelen Renklerin Dalgaları Karadeniz 3 Erenus Art Gallery (2006, İstanbul)
Karadeniz 4 Devlet Güzel Sanatlar Galerisi (2006, Trabzon)
Yeni Trabzon Devlet Güzel Sanatlar Galerisi (2005, Trabzon)
Galata Rotary Kulübü Mali Müşaviler Odası Galerisi (2005, İstanbul)
Ekim Geçidi III Alman Kültür Merkezi / Galeri Dürer & Galeri X (2004, İstanbul)
Artist Özel Koleksiyon Galeri Artist (2003, İstanbul)
Uluslararası Plastik Sanatlar Derneği Atatürk Kültür Merkezi (2003, İstanbul)
Atölye Üçgen Sergisi Resim Heykel Müzesi (1998, Ankara)
Şafak Eyüboğlunun birçok sergileme kazandığı sanat yarışmalarından en önemlileri şunlar olmuştur;
66. Devlet Resim ve Heykel Sergisi - Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü (2005, Ankara)
67. Devlet Resim ve Heykel Sergisi - Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Merkezi (2006, Ankara)
Restorasyon
Şafak Eyüboğlu Mimar Sinan Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, Geleneksel Türk El Sanatları, Tezhip Ana Sanat Dalından 1991 yılı mezuniyetinin akabinde, T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı gözetiminde ve korumasındaki tarihi binalarda restoratör olarak çalışmaya başladı. Çalışmalarında esas olarak geleneksel motiflerin yıpranmış formlarının ve taşıdıkları renklerin korunması, motif ve resimlerin aslına uygun biçimde canlandırılarak geleceğe taşınmasını benimsedi.
Şafak Eyüboğlu bu süreci şöyle anlatır: Renklerin desenlerin tahribe uğradığı tabakalaşma. Oksitlenmiş, bozulmuş, dökülmüş tabakaların içinde kaybolmuş, silinmiş desenlerden; solgun, belli belirsiz renklerden geçtim. Bir de bakarsınız ki, alt zeminde minicik bir pembe! Üst köşede kirli mavi! Dersiniz ki Tamam, başka bir tabaka yok! Ama var: Dipten sarı belirivermiş! Ustasının anısıyla bakarlar! Ustasıyla yaşadığı hikaye ile. Renkler biraz da böyle beliriyorlar. Hırpalanmış olarak ve ustalarıyla Bu benim için pek çok anlama gelebilir. Hepsinden evvel de şu: Renk yüzeyde değildir, renk derindedir.
2013-2014 yılları aralığında Eyüboğlu, 1860da inşa edilen, 1906-2003 yılları arasında ABDnin büyükelçilik ve konsolosluk binası olarak kullanılan, bugün SOHO HOUSE ISTANBUL (Beyoğlu) olarak bilinen binada kalemişi ve resim onarım ve restorasyon faaliyetlerini gerçekleştirmiştir. Eski adı Palazzo Corpi olan bu bina içersinde mevcut üç büyük oda tavanı, bir büyük oda fasa bölümü ve merdiven kovanları yüzeylerinde bulunan motif ve kompozisyonların tamamen kaybolmuş bölümlerinin orijinaline uygun yeniden çizimlerini, desen ve motiflerin kompozisyon projelendirilmelerini yaparak jüri onayı almıştır. Binanın duvar ve tavan yüzeylerinde tarihi malzeme ve tekniklerine uyumlu özgün motiflerin çizimi ve boyama uygulamalarını sürecin başından sonuna dek ressam ve kalemkar unvanları ile gerçekleştirmiştir.
Restorasyon Çalışmaları
Soho House ( 2013-2014, İstanbul)
Cerrah Mehmet Paşa Camii (2012, İstanbul)
Kapalıçarşı Sebii (2012, İstanbul)
Analıca Camii (1996, Kütahya)
Senirkent Ulu Camii (1995, Isparta)
Ulucanlar Camii (1995, Ankara)
Hamidiye Camii ve Türbesi (1994, Safranbolu)
İzzet Paşa Camii (1993, Safranbolu)
Köprülü Mehmet Paşa Camii (1993, Safranbolu)
Çankırı Ulu Camii (1992, Çankırı)
Topkapı Sarayı (1986, İstanbul)
Yıldız Camii (1985, İstanbul)
Fotoğraf
Şafak Eyüboğlunun, çift pozlama, çoklu pozlama (double exposure, multi exposure) tekniğini kullandığı fotoğraflarında görüntüde yarattığı katmanlaşma söz konusudur. Farklı zaman, mekan ve formları katmanlaştırarak oluşturduğu benzersiz soyut görüntü, şimdiki zaman-sonraki zaman dilimlerinin içiçeliği ile gerçeküstü bir his ve anlam yaratır.
Eyüboğlunun fotoğraflarında, şimdiki zamanın nesne ve insan formları sonraki zaman diliminde başkalaşarak, değişen mekanda yeni görünümler biçiminde belirir.
Şiir
Şafak Eyüboğlu şiirlerini, çocuk yaşlarındaki duygularını toplayarak bu güne sığınmak olarak ifade eder. Kentlerde kaybolan insan hayatlarına yüksek bina duvarları içlerinden seslenir. Duvar yüzeylerinde kazıdığı tabakaların altında birdenbire beliriveren renkler gibi beliriverir hatıraları da. Bu kez hatıralarının peşinde bulur kendini. Dışarıdan seslenir geçmiş çocuk yıllarına. İzini sürer zamanın yonttuğu her şeyin. Geleceğe taşımak ister.
Diğer Çalışmaları
Heykel ve Üç Boyutlu Düzenleme
Yorumun Varlığı, Heykel Çalışması - 3. ETHOS Uluslararası Tiyatro Festivali kapsamında (2004, Ankara)
Açıların Dili, Enstalasyon Etkinliği: Sanatçı Sabine Ott ile ortak bir enstalasyon proje olarak tasarlanan dış mekanda üç boyutlu düzenleme - 2. ETHOS Uluslararası Tiyatro Festivali kapsamında (2003, Ankara)
Meydana Dönüş, Dış mekanda üç boyutlu düzenleme - Kuledibi Galata Şenliği kapsamında (2003, İstanbul)
Kuratörlük
İsimsiz Yol Haritaları - Art 212 (2018, İstanbul)
Modern Türk: 20. Yüzyılın İkinci Yarısında Türk Sanatı - Topkapı Sarayı (2001, İstanbul)
Workshop
Enfeksiyon Okulu (2005, Van)
Radyo/TV
Yaşama Sanatı, Canlı yayın konuğu (2017, KRT TV)
Resim Performans, Program Konuğu (2017, KRT TV)
Kültür ve Sanat Programı (2007, TRT İstanbul Radyo)
Sergi Rehberi Programı (2005, TRT İstanbul Radyo)
Kültür ve Sanat Rehberi Programı (2002, TRT İstanbul Televizyon)
Sanat Ajandası (2002, TRT İstanbul Radyo)
Beyin Fırtınası Programı, Canlı resim performans (2001-2002, TRT 2 İstanbul Televizyon)
Tasarım
Kitap kapak tasarımı, Cinnet Misafirleri - Yeşim Eyüboğlu (1998)
Logo tasarımı, Şehirdışı Tiyatrosu - Yaşar Nezih Eyüboğlu
Hakkında Yazılanlar
Bedri Rahmi Eyüboğlunun oğlu Mehmet Hamdi Eyüboğlu:
Şafak Eyüboğlu üzerine birkaç söz
Eyüboğlu soyadını taşıyan sanatçılara baktığımızda birkaç ortak yönleri dikkat çeker. Bu sanatçılar yaptıkları işi çok ciddiye alırlar, bu bir. İkinci yönleri ise çok çalışkan ve üretken olmalarıdır. Bedri Rahmi Eyüboğlu, Eren Eyüboğlu, Sabahattin Eyüboğlu, İsmet Zeki Eyüboğlu ve Kemal Eyüboğlu insan olarak ve yapıtları incelendiğinde bu ögeler irdelenebilir.
Şafak Eyüboğlunu tanıdıkça resimlerindeki renk tasasını, renk duyarlılığını çok sevdim ve heyecanlandım. Şafak Eyüboğlu, Eyüboğlu sanatçılar dizisinin son halkasıdır. Resimlerini gidin görün ve renkleri bu kadar iyi bağdaştıran bir sanatçının tadını çıkartın.
Mehmet Hamdi Eyüboğlu
15 Eylül 2005 - Kalamış, İstanbul
Şafak Eyüboğlunun fırçasında beliren gelenek/motif, modernizmin/şimdinin arzularına yanıt vermek telaşıyla/ihtiyacıyla geçit töreni düzenlenmiş değildir.
Geleneğe güzelleme yapmadığı gibi, ne idealist, ne de gerçekçi alemlere uygunluk için, Eyüboğlu motifleri baskı altında tutulmazlar. Kullanıma elverişli olmak üzere asri süsle(n)me malzemeleriyle döşenmek için aynanın karşısına da geçmiş değillerdir.
Şafak Eyüboğlunun sahnesi, zamanın akmasına öfkelenmeyen/hayıflanmayan, oksitlenmiş motifler üzerinden vaatlerde bulun(a)mayan bir sahnedir. Dramatik bir sahne!
Motifin akademik korumacılık, ölçümcülük ve çoğaltımla elde edilen düzenli ordusunun yerine, şimdi sahnede, anti-akademik, korunmasız ve örgütsüz TEKLİKler halindedir motif!
Ne söylediği tam olarak işitilmeyen İmkansız Motif!.
Yeşim Eyüboğlu
2010
Dış Bağlantılar
Yaşama Sanatı | Resim - Heykel| Mihriban Mirap & Şafak Eyüboğlu
Resim Performans - Şafak Eyüboğlu
Resim Performans 2 - Şafak Eyüboğlu
Resim Performans 3 - Şafak Eyüboğlu