Sırça Kümes

Sırça Kümes (İngilizce: The Glass Menagerie), Tennessee Williams'ın 1944 yılında prömiyer yapan anımsama oyunu. Oyunda, Williams'ın kendisine, annesine ve zihinsel sorunlu kız kardeşi Rose'a dayanan karakterler güçlü otobiyografik unsurlar içeriyor.
26 Aralık 1944'te Chicago Halk Tiyatrosu'nda da sahnelenmeye başlanan oyun, başarılı bir başlangıç yaparak kısa sürede eleştirmen ve seyircilerden olumlu tepkiler aldı. Böylece yapımcılar 1945'te New York Eleştirmenler Birliği Ödülü'nü kazanan oyunu Broadway'e taşıdılar. Oyun metni aynı yıl Random House tarafından yayınlandı. İlk başarılı oyunu olan ve hem tiyatro çevresinde hem de halk arasında kendisine tanınırlık kazandıran Sırça Kümes'ten sonra Williams, Amerika'nın en saygın oyun yazarlarından biri olmaya devam etti.
Karakterler
Amanda Wingfield - Kocası tarafından terk edilmiş ve dönemin zor maddi koşulları altında iki çocuğunu büyütmeye çalışan otoriter bir kadın.
Tom Wingfield - Amanda'nın oğlu. Ailesine yardımcı olmak için bir ayakkabı deposunda çalışsa da işinden memnun olmayan Tom şair olmayı hedefliyor. Yazmak için verdiği mücadele yüzünden uykudan mahrum kalmış ve sinirli biri. Ailesine bakmak zorunda olduğunun farkında olduğu için kendi hayallerinin peşinden gidemediğinden şikayetçi.
Laura Wingfield - Amanda'nın kızı ve Tom'un ablası. Liseyi henüz bitirmiş ve dış dünyadan izole olmasına sebep olan zihinsel sorunlu Laura, kendisi için cam figürlerden oluşan koleksiyonuyla sembolize ettiği bir dünya yaratmıştır. Koleksiyondaki tek boynuzlu at eşsiz ve kırılgan olduğu için Laura'yı temsil ediyor.
Jim O'Connor - Tom ve Laura'nın eski lise arkadaşı. Jim, Tom ile aynı ayakkabı fabrikasında nakliye memuru olarak çalışsa da eğitimini devam ettiren ve gelecekten umutlu bir karakter.
Bay Wingfield - Amanda'nın kocası, Laura'nın ve Tom'un babası. Bay Wingfield, bir telefon şirketinde çalışmış ve nihayetinde 16 yıl önce ailesini terk eden yakışıklı bir adamdı. Sahnede görünmese de, Bay Wingfield sık sık Amanda tarafından anılır ve onun resmi Wingfield'ların oturma odasında belirgin bir şekilde yer bulur. Williams, bu görünmeyen karakteri, kendi babasından esinlenerek yazmıştı.
Konusu
Oyun, anlatıcı ve esas kahraman Tom'un, annesi Amanda ve kız kardeşi Laura'nın anısına yaptığı bir anımsama oyunu olarak seyirciye sunuluyor. Oyun hafızaya dayandığından, Tom izleyicilere, gördükleri şeyin tam olarak ne olamayabileceğine dikkat çekiyor. Oyun, 1930'larda Amerika'da geçer. Yıllar önce kocası tarafından terk edilen Amanda, St. Louis'te yıkık dökük bir apartman dairesinde iki çocuğu ile birlikte yaşamaktadır. Telefon şirketinde çalışan Bay Wingfield ailesini terk edip gittikten sonra bir kartpostal yollar. Adressiz bu kartpostalda ise sadece "Merhaba. Hoşça kalın..." yazmaktadır. Tom ailenin geçimini sağlamak için mecburen bir ayakkabı fabrikasında çalışmaktadır. İşini sevmeyen, bir edebiyat düşkünü ve sinema meraklısı olan Tom, boş vaktini sürekli sinema ve edebiyata harcamakla avunuyor. Varlıklı bir Güneyli aileden gelen Amanda, çocukları için kendi gençliğinde yaşadığı gibi bir hayat temin etmek istiyor. Eğitimini tamamlayamayan, hassas bir yapıya sahip olan ve küçükken geçirdiği hastalık yüzünden bir bacağı sakat olduğu için kendini dünyadan soyutlayan Laura ise kendini topladığı sırça koleksiyonuna vermiştir. Topladığı cam figürlerle özdeşleştirilen Laura karakteri yazarın şizofreni hastası kardeşi Rose'tan izler taşıyor. Amanda, kızının kurtuluşunu evlilikte gördüğü için, uygun bir damat adayı arıyor. Bu vesileyle Laura, Tom'un lise arkadaşı Jim ile buluşur. Eskiden beri Jim'e platonik aşık olan Laura akşam yemeğinde koleksiyonunu ona gösterir. Dans ettikleri sırada Jim yanlışlıkla koleksiyonun en önemli parçası olan tek boynuzlu atı kırsa da Laura sinirlenmez. Dans edip öpüştükleri bu gece, Jim'in nişanlısıyla görüşmesi gerektiğini söyleyip evi terk etmesiyle son bulur. Laura durum karşısında yıkılır. Annesi ise tüm bu olanlardan Tom'u mesul tutar. Oyun, olaydan kısa bir süre sonra Tom'un evi terk ettiğini anlatması ve Laura'ya hitap ettiği tiradı ile son bulur.
Sahnelenmesi
Broadway Tiyatrosu
Sırça Kümes yakaladığı başarının ardından 31 Mart 1945'te Playhouse Theatre tarafından Broadway'de prömiyer yaptı. Eddie Dowling ve Margo Jones'ın rejisiyle 29 Haziran 1946'ya kadar burada sahnelenen oyun, daha sonra 1 Temmuz 1946'dan 3 Ağustos 1946'daki kapanışına kadar Royale Theatre sahnesinde oynanmaya devam etti.
Oyuncular
Eddie Dowling - Tom Wingfield
Laurette Taylor - Amanda Wingfield
Julie Haydon - Laura Wingfield
Anthony Ross - Jim O'Connor
Türkiye'de sahnelenmesi
Sırça Kümes, Türkiye'de 1964 yılında Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları tarafından Modern Tiyatro Eserleri Serisi kapsamında Can Yücel çevirisiyle basılmıştır. 1997 yılında Devlet Tiyatroları repertuvarına alınan oyun, Türkiye'de ilk kez 1997-98 sezonunda Yıldız Kenter'in rejisiyle İzmir Devlet Tiyatrosu'nda sahnelenmiş, ardından birçok devlet ve özel tiyatro toplulukları tarafından sahneye konmuştur.
2000 senesinde Aytuğ İzat'ın Sırça Hayvan Koleksiyonu şeklinde Türkçeye çevirdiği oyun Mitos Boyut Yayınları tarafından neşredilmiştir. Sırça Kümes'i sahnelenmeye devam eden çeşitli tiyatro toplulukları, hem Can Yücel hem de Aytuğ İzat metinlerini kullanıyorlar.
Kent Oyuncuları
Ekim 2002'de Kent Oyuncuları kadrosu tarafından Yıldız Kenter'in yönetmenliğinde Şinasi Sahnesi salonunda oynanmaya başlanan oyun, 2002-2003 sezonu boyunca temsil vermeye devam etmiştir.
Oyuncular
Yıldız Kenter - Amanda
Güneş Berberoğlu / Yeşim Koçak - Laura
Hakan Gerçek / Engin Hepileri - Tom
Engin Hepileri / Okan Yalabık - Jim
Van Devlet Tiyatrosu
Yine 2002-2003 sezonunda Van DT'da Tolga Evren'in yönetmenliğinde sahnelenmiştir.
Oyuncular
Kader İlhan - Amanda
Canan Erener - Laura
Musa Zindan - Tom
Mustafa Şen - Jim
Teknik kadro
Çevirmen - Can Yücel
Yönetmen - T. Tolga Evren
Dekor Tasarımı - Savaş Çevirel
Giysi Tasarımı - Esra Selah
Işık Tasarımı - İlhan Orhan
Yönetmen yardımcısı - Bülent Düzgünoğlu, Mustafa Şen
Eskişehir Şehir Tiyatrosu
2009'da Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları'nda Emre Koyuncuoğlu'nun rejisiyle sahnelenen oyun, 19 Kasım 2009'da Uluslararası Ankara Tiyatro Festivali'nde de seyirci önüne çıkmıştır.
Oyuncular
Sermet Yeşil - Tom
Elif Melda Yılmaz - Amanda
Bilge Cezayirli - Laura
Murat Onbul - Jim
Teknik kadro
Çevirmen - Can Yücel
Yönetmen - Emre Koyuncuoğlu
Yönetmen yardımcısı - Korel Cezayirli
Dramaturg - Sibel Arıcan
Sanat yönetmeni - Mete Ayhan
Dekor - Adnan Öngün
Kostüm tasarımı - Tülay Kale
Müzik - Çiğdem Borucu
Antalya Devlet Tiyatrosu
2010-11 sezonunda Antalya DT'da Barış Eren'in yönetmenliğinden oynanan oyun, 2011'de Devlet Tiyatroları'nın düzenlediği 27 Mart Dünya Tiyatro Günü etkinliği kapsamında Haşim İşcan Kültür Merkezi Sahnesi'nde seyirciyle buluştu.
Oyuncular
Süheyla Çöllü - Amanda
Gökhan Tüzün - Tom
Gözen Müftüoğlu - Laura
Selim Bayraktar - Jim
Teknik kadro
Çeviren - Can Yücel
Yönetmen - Barış Eren
Yönetmen yardımcısı - Meltem Gülenç
Dekor - Yıldız İpeklioğlu
Kostüm tasarımı - Günnur Orhon
Işık tasarımı - Namık Gürsoy
Ankara Devlet Tiyatrosu
Sırça Kümes, 2011-2012 sezonunda Jason Hale yönetiminde Ankara DT'de sahnelenmeye başladı. Amerikalı yönetmen oyun için şunları söyledi:
Sırça Kümesi yönetmeyi seçmemdeki etken, Williamsın özgün fikirlerini Türk seyircisiyle paylaşma isteğim oldu. Bunun için anı oyunu olan eserin genelinde daha dışavurumcu bir sahne ve ışık tasarımı, Williamsın önermiş olduğu projeksiyon görüntüleri ve metinlerini kullandım.
Williams'ın 100. doğum gününe denk getirilerek 4 Ekim'de Şinasi Sahnesi'nde prömiyer yapan oyun, 2012-2013 sezonunda da sahnelenmeye devam etti. Ayrıca oyun, 10. Kıbrıs Tiyatro Festivali kapsamında, 11 Eylül'de Yakın Doğu Üniversitesi Atatürk Kongre ve Kültür Merkezi'nde seyirci önüne çıktı. Gülin Ersoy oyundaki performansıyla, 2012'de altıncısı verilen Baykal Saran Tiyatro Ödülü'nü, Meltem Keskin ise 3. Sadri Alışık Anadolu Tiyatro Oyuncu Ödülleri'nde Yılın En Başarılı Kadın Oyuncusu ödülünü kazandı.
Oyuncular
Orhan Özyiğit - Tom
Gülin Ersoy - Laura
Meltem Keskin Bayur - Amanda
İrfan Kılınç - Jim
Teknik kadro
Çeviren - Can Yücel
Yöneten - Jason Hale
Dekor tasarımı - H. Güven Öktem
Kostüm tasarımı - İnci Kangal
Işık tasarımı - Yakup Çartık
Yönetmen yardımcısı - Çağman Pala
Asistan - İrfan Kılınç
İstanbul Şehir Tiyatroları
23 Şubat 2015'te İstanbul Şehir Tiyatroları'nda Sırça Hayvan Koleksiyonu ismiyle Yıldırım Fikret Urağ'ın rejisinde sahnelenmeye başladı. Prömiyerini Harbiye Muhsin Ertuğrul Sahnesi'nde yapan oyun, 2015-16 sezonu boyunca izleyiciyle buluşmaya devam etti.
Oyuncular
Sevil Akı - Amanda
Edip Tepeli - Tom
Ayşecan Tatari - Laura
Tanju Girişken - Jim
Teknik kadro
Çeviren - Atyuğ İzat
Yönetmen - Yıldırım Fikret Urağ
Genel sanat yönetmeni - Erhan Yazıcıoğlu
Dekor ve ışık tasarımı - Cem Yılmazer
Kostüm tasarımı - Nihal Kaplangı
Yönetmen yardımcıları - Sevinç Erbulak, Hüseyin Tuncel, Yağmur Damcıoğlu, Alp Tuğan Taş
New York Sanat Akademisi
Sırça Hayvan Koleksiyonu ismiyle Kasım 2016'da New York Sanat Akademisi topluluğu tarafından Onur Atacan'ın rejisiyle sahneyelenmeye başlandı.
Oyuncular
Ceren Soylu
Fulden Akyürek
Onur Atacan
Serkan Şakir
Teknik kadro
Çeviren - Can Yücel
Yönetmen - Onur Atacam
Reji asistanı - Meriç Şahin
Manisa Şehir Tiyatrosu
11 Şubat 2017'de Manisa Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatrosu'nda prömiyer yapan oyun 28 Ekim'de Adana Şehir Tiyatrosu'nun düzenlediği 4. Şehir Tiyatroları Buluşması etkinliğinde, 12 Aralık'ta ise 6. Uluslararası İzmir Tiyatro Festivali'nde sahne aldı. Aytuğ İzat'ın çevirip, Tayfun Şengöz'ün yönettiği oyunda Servet Şencel, Harun Ovagülü, Ayşe Türel ve Batuhan Nil rol aldı.
Alanya Belediye Tiyatrosu
Oyun, Nisan 2017'de Alanya Belediye Tiyatrosu'nda Murat Atak'ın yönetmenliğinde Sırça Biblolar adıyla sahnelenmeye başladı. Babür Nutku'nun çevirdiği oyunda Esra Tığlı Kutertan, Nilay Kara, Burak Kaya ve Fırat Onur Deniz rol almıştır.
TiyatroMuz
TiyatroMuz tiyatro topluluğu sahnelenen, 13 Ocak 2018'de L'Avare Sahne'de prömiyer yapan Sırça Hayvan Koleksiyonu'nun kadrosu aşağıdaki gibidir:
Oyuncular
Zeynep Deniz Sevim - Amanda
Cihan Demir -Tom
Hakan Duran - Jim
Gözde Melis Yapmış - Laura
Teknik ekip
Yönetmen - Alper Yahşi
Sahne amiri - Zeynep Atasoyu
Sahne amiri yardımcısı - Özge Burcu Şahan
Işık - Cem Neftçi
Ses - Barış Naibgil
İstanbul Temaşa Tiyatrosu
2017 yılının Ekim ayında İstanbul Temaşa Tiyatrosu topluluğu tarafından sahnelenmeye başlanan Sırça Hayvan Koleksiyonu, hala sahnelenmeye devam ediyor.
Oyuncular
Uğur Kanbay
Kübra Bayraktar
Ilgın Arslan
Yunus Esk
Teknik kadro
Çevirmen - Aytuğ İzat
Yönetmen - Uğur Kanbay
Bursa Devlet Tiyatrosu
21 Eylül 2021'de Bursa DT'da Şahin Ergüney yönetmenliğinde sahnelenmeye başlanmıştır.
Oyuncular
Hatice Sezer - Amanda
Ufuk Şener - Tom
Öykü Esendemir Örük - Laura
Cem Hamza Çanakoğlu - Jim
Teknik kadro
Çeviren - Can Yücel
Yöneten - Şahin Ergüney
Dekor Tasarımı - Murat Gülmez
Kostüm Tasarımı - Esra Selah
Işık Tasarımı - Yüksel Aymaz
Müzik - Dengin Ceyhan
Koreografi - İhsan Bengier
Dramaturji - Mine Acar
Yönetmen Yardımcısı - Işıl Öztürk Sehlikoğlu
Asistan - Zeynep Yılmaz