Tuna Altınel

Tuna Altınel (12 Şubat 1966, İstanbul), Türk Matematikçi, 1996dan beri Claude Bernard Lyon-1 Üniversitesinde çalışıyor. Grup teorisi ve matematiksel mantık uzmanı. Alexandre Borovik ve Gregory Cherlinle birlikte Cherlin-Zilber sanısı (Cherlin-Zilber conjecture)nın önemli bir özel durumunu kanıtladı.
Altınel Türkiyenin güneydoğusundaki çatışmalara barışçıl bir çözüm getirilmesi ve insan haklarına saygı gösterilmesi çağrısında bulunan Barış İçin Akademisyenler'de aktif yer almaktadır. Türk yetkililerince terör örgütüne üye olmak suçlamasıyla 11 Mayıs 2019 tarihinde Kepsutta tutuklanarak cezaevine girdi. 81 günlük tutukluluğunun ardından 30 Temmuz tarihinde serbest bırakıldı.
Öğrenim ve Çalışma hayatı
Galatasaray Lisesinden mezun olduktan sonra Boğaziçi Üniversitesi bilgisayar mühendisliği ve matematik bölümlerinden lisans derecesini alan Tuna Altınel Rutgers Üniversitesinde Gregory Cherlin yönetiminde doktorasını tamamladı. 1996 yılında Claude-Bernard-Lyon-I Üniversitesi ve Camille Jordan Enstitüsünde çalışmaya başladı.
Tuna Altınel temel olarak grup teorisi ve model teorisinde yayınlanmış 26 matematik makalesinin yazarıdır. Cherlin-Zilber sanısının sonsuz 2-rank durumunda kanıtlandığı Simple Groups of Finite Morley Rank kitabının Alexandre Borovik ve Gregory Cherlinle birlikte yazarlarından biridir.
Altınel pek çok araştırmacının doktora tezini yönetti. Öğrencilerinden Eric Jaligot, matematiksel mantık alanında öne çıkan tezlere her yıl verilen Sacks ödülüne 2000 yılında layık görüldü (tez Tuna Altınel ve Bruno Poizat tarafından yönetildi). Türkiyedeki bilimsel kurumlarla işbirliğinde olan Altınel 2016 yılında Alexandere Borovik ve Ali Nesin onuruna İstanbulda gerçekleştirilen uluslararası matematik konferansının düzenleyicilerindendi.
Siyasi faaliyetleri
Tuna Altınel Türkiyenin güneydoğusundaki çatışmalı durumun barışçıl çözümünden yana aktif bir insan hakları ve sivil haklar savunucusudur.
2003te Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan, Kürt sorunun barışçıl çözümünü öneren mektubun imzacısı 116 akademisyenden biridir. Ocak 2016da Bu Suça Ortak Olmayacağız başlıklı Barış İçin Akademisyenler bildirisinin ilk 1128 imzacısından biridir. 21 Şubat 2019 tarihinde Fransa Lyonda düzenlenen ve Cizrede yaşanan katliamların konu edildiği bir belgeselin gösterildiği etkinlikte eski HDP milletvekili Faysal Sarıyıldızın çevirmenliğini yaptı.
Altınel 2015 yılının ağustosunda çatışmaların görece durulmasının ardından Eylül 2015te çatışmaların yaşandığı bölgeleri ziyaret etti.
Ocak 2016da Bu Suça Ortak Olmayacağız metni imzacılarının yargılanmaya başlanması ve Temmuz 2016da gerçekleşen darbe girişiminin ardından baskıların artmasıyla Türkiyede akademik özgürlükler ve ifade özgürlüğü sorunları belirginleşti. Altınelin bu duruma karşı tutumu şu şekilde oldu:
Aralık 2016da Barış İçin Akademisyenleri destekleyecek biçimde barış çağrısı yapan, ifade özgürlüğü talep eden 542 Galatasaray Lisesi mezunundan biriydi;
Şubat 2017de barış bildirgesine imza attığı için işten atılan ve ardından intihar eden akademisyen Mehmet Fatih Traşın intiharı üzerine başlatılan imza kampanyasının ilk imzacılarındandı;
Nisan 2017de TÜBİTAKın akademisyenleri işten çıkarmasına tepki gösteren Altınel, CNRSe TÜBİTAKla olan işbirliğini gözden geçirmesi için çağrıda bulundu;
Mart 2018de Afrin operasyonunu protesto ettikleri için tutuklanan Boğaziçi Üniversitesi öğrencilerinin tutuklanmasına karşı yazılan bir bildirgeyi imzaladı;
Barış İçin Akademisyenler davalarını inceleyen "Les procès contre les Universitaires pour la paix : extraits dune comédie politico-juridique (Barış Akademisyenlerine Karşı Açılan Davalar: bir Politik Hukuk komedisinden sahneler) başlıklı bir makale kaleme aldı;
25 Şubat 2019da 15 ay hapis cezasına çarptırılan barış akademisyeni Füsun Üstel için başlatılan imza kampanyasının ilk imzacılarındandı.
Barış İçin Akademisyenler
Tuna Altınel 11 Ocak 2016da yayınlanan Bu Suça Ortak Olmayacağız bildirgesinin ilk imzacılarındandı.
Bildirge yayınlanmasından bir gün sonra imzacılar Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından alenen hedef gösterildi ve takip eden günlerde 27 kişi göz altına alındı.
Barış bildirgesi toplamda 2212 akademisyen tarafından imzalandı. Tuna Altınel ilk grup 1128 imzacının Terörle Mücadele Kanununda yer alan terör örgütü propagandası yapmak (TMK 7/2) maddesinden yargılanan 750sinden biriydi. Altınel 2016dan beri bildirgenin ve bildiriyi imzalayanların sivil haklarının aktif savunuculuğunu yapmaktadır.
Güneydoğu illerine yapılan bu ziyaretler sonrasında gazeteci Nurcan Baysal tarafından bir makalede detaylıca ele alınmıştır.
Tuna Altınel 16 Eylül 2019 tarihinde Barış İçin Akademisyenler davasından beraat etmiştir.
2019daki suçlama ve tutukluluk
12 Nisan 2019 tarihinde Türkiyeye ziyarete gelen Altınelin pasaportuna havaalanında el konuldu. 10 Mayıs tarihinde pasaportunu geri almak için gittiği Balıkesir Emniyetinde gözaltına alınan Altınel 30 Nisan tarihinde Balıkesir Başsavcılığınca hakkında yeni bir dava açıldığını öğrendi.
Bu davada Altınel 21 Şubat 2019da Fransanın Lyon kentine yakın Villeurbanneda düzenlenen bir etkinliğe katılması neden gösterilerek terör örgütü üyesi olmakla suçlanıyordu. Söz konusu etkinlik yerel bir Kürt derneği tarafından düzenlendi. Etkinlikte Cizre katliamlarını konu alan bir belgesel gösterildi ve Eski HDP milletvekili Faysal Sarıyıldızın katıldığı bir panel düzenlendi. Etkinlikte Altınel Faysal Sarıyıldızın çevirmenliğini yaptı.
Altınel 11 Mayıs 2019da tutuklandı, 30 Temmuz 2019da gerçekleşen ilk duruşmada serbest bırakıldı.
Tepkiler
Basın raporları
Altınelin 11 Mayıstaki tutukluluğu Fransız ve Türk basınında genişçe yer aldı.
Altınelin avukatının ve Barış İçin Akademisyenlerin yaptığı açıklamalar tutukluluğu Barış İçin Akademisyenler davaları ve Lyonda gerçekleşen konferans bağlamında ele alırken İhlas Haber Ajansı, Habertürk gibi bazı medya organları ise tutukluluğu teröristlerin ele geçirildiği başarılı bir operasyon olarak nitelendirdi.
Fransa'daki Mediapart'taki ilk makale aynı gün ortaya çıktı ve Le Progrès, Le Monde, 20 minutes, Lyon Capitale, Lyon Mag, Le Figaro Etudiant, Le Figaro, Le Canard enchainé, Libération ve L'Humanité. Altınel, 16 Mayıs 2019'da L'Humanité'nin Günün Adamı olarak gösterildi. Euronews TV davayı 30 Mayıs 2019'da bildirdi.
Resmi tepkiler
Altınelin pasaportuna el konulmasını izleyen birkaç hafta içinde 23 Nisan 2019 tarihinde Fransız Uygulamalı Matematik Derneği ve Fransız Matematik Derneği Fransa Başkanı Macrona durumu anlatan bir mektup yazdı.
Altınelin tutuklandığı 11 Mayıs günü açıklama yapan Türkiye Lyon Başkonsolosu Mehmet Özgür Çakar, Lyondaki etkinliğin tamamen PKK propagandası amaçlı gerçekleştirildiğini ve Tuna Altınelin bu elkinliğin düzenleyicisi olduğunu savundu.
Lyonda Altıneli desteklemek için bir komite kuruldu. 23 Mayısta komite Altınelin özgürlüğünü talep eden bir imza kampanyası başlattı. Kampanya Haziran 2019a kadar çoğunluğu akademisyen ve yaklaşık 60ı Fransız milletvekili olmak üzere 6000i aşkın imza topladı.
Amerika Birleşik Devletleri, Fransa, İngiltere, Almanya, Avusturya, İtalya ve Belçika gibi pek çok ülkenin matematik derneklerinin yanı sıra Avrupa Matematik Derneği, the Association for Symbolic Logic ve the Committee of Concerned Scientists dernekleri de Altınele desteklerini ifade ettiler.
Fransız Hükümetinin Tepkileri
Fields madalyalı Fransız matematikçi ve milletvekili Cédric Villani 11 Haziran 2019, meslektaşı Tuna Altıneli destekleyen ve onun özgürlüğünü talep eden meclis konuşmasında Fransanın Avrupa ve Dış İşleri Bakanı Jean-Yves Le Driana Altınelin durumunu sordu. Bakan, hükumetin Altınelin özgürlüğüne kavuşması için elinden gelen her şeyi yapacağını belirtti.