I. Béla

I. Béla (d. ? - ö. 1063), 1060-1063 yılları arasında Macaristan kralı.
Babası Vazul, annesi ise Tátony aşiretine mensup bir kadındır. 1015 ile 1020 arasında doğduğu düşünülmektedir. Babası Vazul, Macaristan Büyük Prensi Taksonynin torunudur. Vazul kuzeni Kral I. István döneminde Nitra Dükü olarak krallıkta önemli bir konumdaydı. 1031 yılı Kral I. Istvánın hayattaki tek oğlu ve tahtın varisi olan Imrenin beklenmedik ölümüyle üyeleri içerisinde Vazul taht için en önemli aday konumdaydı. Ancak I. István, kuzeni Vazulun pagan inançlara sahip olması nedeniyle onu varis olarak atamayıp, onun yerine kız kardeşinin Venedik Doju Otto Orseolo ile evliliğinden olan yeğeni Peteri varisi ilan etti. Bir süre sonra I. Istvána düzenlenen başarısız suikastte rolü olduğu iddiasıyla Vazul gözleri oyularak işkenceyle öldürüldü.
I. István tarafından krallık topraklarından sürgünle cezalandırılmaları üzerine Bélada kardeşleri Levente ve András ile birlikte Bohemya Dükü Oldřiche sığındı. Burada o sırada kendisi de sürgünde gözetim hayatı yaşayan Polonya Kralı II. Mieszko ile tanıştılar. Miezko 1032de Polonyaya dönerken Béla ve kardeşlerini de yanında götürerek onlara iyi yaşam koşulları sağladı. Polonyada halihazırda yaşanan kaos ortamı, 1034de Mieszkonun ölümüyle pagan isyanlarının daha da yoğunlaşmasına sebep olmuştu. Hatta Büyük Polonyada soylulara ve din adamlarına karşı başlayan pagan isyanı nedeniyle II. Mieszko'nun tek oğlu ve mirasçısı I. Casimirde krallığını terketmek zorunda kalmıştı. Belanın bu dönemde Polonyada mı kaldığı yoksa Bohemyaya mı gittiği konusu tartışmalıdır. Macar kroniklerinde Belanın Slav kökenli pagan Pomeranianlılarla mücadelesi ve isyancıların reisi ile yaptığı düello efsaneleştirilmiştir. Pagan isyanının bastırılmasında önemli rol alan Bela, 1039 yılında II. Miezkonun kızı ve I. Casimirin kardeşi olan Adelaide (Richeza) ile evlendi. Kendisi Polonyada kalırken, kardeşleri Levante ve Andrásde I. Yaroslava sığınmak üzere Kieve gittiler.
Bela, Polonyada iyi bir askeri kariyer yaparken Macaristanda Peter ve Samuel Abanın krallıkları yaşanmış, 1044de de Peter yeniden kral olmuştu. Ancak Peterin krallığı Kutsal Roma İmparatorunun vasalı olarak yönetmesi ve krallıktaki önemli makamlara Alman ve Latin lordlarını ataması Macar soyluları ile krallıkta hala önemli sayıda olan pagan halkı rahatsız etmişti. Kardeşleri Levente ile I. Andrásin Macar soylularınca yaşadıkları Kievden krallığa davet edilmeleri ve 1046da yaşanan Vata pagan ayaklanması akabinde kardeşi I. András yeni Macar kralı olmuştu.
I. András hükümdarlığının ilk yıllarında Kutsal Roma İmparatorluğunun krallığı üzerindeki etkisini kırmaya çalıştı. 1047de kardeşi Levantenin ölmesi nedeniyle, iyi bir askeri eğitim gören Polonyadaki kardeşi Bélayı çağırarak ona Nitra ve Bihar bölgelerinin içerisinde olduğu krallığın üçte birini geniş yönetici ayrıcalıklarıyla Dük sıfatıyla yönetmesini sağladı. Kutsal Roma İmparatoru III. Heinrichin 1050 ve 1052 yıllarında Macaristana düzenlediği seferlerin püskürtülmesinde kardeşi I. Andrásin yanında yer aldı. Kral kardeşiyle ilişkileri iyi bir temelde sürmekteyken 1053 yılında I. Andrásin oğlu Solomonun dünyaya gelmesi bu ilişkinin geleceğini bozmaya başlamıştı. 1057 yılında Kral I. Andrásin oğlu Solomona taç giydirilerek varisi olarak ilan etmesi kardeşiyle olan ilişkisinde kırılma noktasını oluşturdu. Efsaneleşmiş anlatıya göre I. András 1059 yılında kardeşinin niyetini öğrenmek amacıyla onu Tiszavárkonye davet etti. Burada kardeşi kendisinden krallık tacı ile ülkenin savunuculuğunu temsil eden kılıç arasında seçim yapmasını istemiş, Belada kılıcı seçmişti. Kılıç seçimini yaparak tahtta niyetinin olmadığını gösterse de kendisini endişeden kurtaramadı. Krallıktaki hakkı için ailesiyle birlikte aceleyle Polonyaya giderek burada II. Boleslawdan askeri yardım istedi. Bela, Polonya kralından aldığı askeri destekle 1060 yılı sonbaharında Macaristana dönerken, I. Andrásde Almanlardan yardım istedi. İki ordu arasındaki savaş Tisa Nehrinin doğu bölgesinde yaşandı. Yapılan savaşı kaybeden I. András ağır yaralı olarak Avusturyaya kaçmak isterken Mosonmagyaróvárda Belanın yandaşları tarafından yakalandı ve yetersiz bakım sonucu Zircte hayatını kaybetti.
Bela, kardeşinin ölümünden sonra 6 Aralıkta Székesfehérvárda taç giyerek Macaristan Kralı oldu. Kral olduktan sonra ülkesinde siyasi ve ekonomik bir dizi reform faaliyetlerinde bulundu. Her köyden iyi konuşan iki ihtiyar erkeği karar almasında yardımcı olması için Kraliyet Konseyine çağırdı. Genişletilmiş konseyiyle finansal konularda önemli reformlarda bulunarak krallığındaki ekonomik bozulmayı önlemeyi başarabildi. Paganların topraklarında güçlenmesini önlediği gibi 1061deki isyan hareketlerini de kısa sürede bastırdı. Bela ülkesinde huzuru tekrar sağlarken Kutsal Roma İmparatorluğu ile iyi ilişkiler sürmek istemiş ve barış yapılması için bazı adımlar atmıştı. Ancak 1063 yılı yazında Mainzde Kutsal Roma İmparatorluğu prenslerinin katılımıyla gerçekleşen İmparatorluk Diyeti (Meclisi)nde Bélaya karşı harekete geçilerek Macar tahtına Solomonun oturtulması kararlaştırıldı. Béla, Alman ilerleyişine karşı hazırlık yaptığı sırada Dömösdeki malikanesinde tahtının kubbesinin üstüne kazaen ya da sabotaj sebebiyle düşmesi sonucunda ağır yaralandı. Buna rağmen ordusunun başında olabilmek için sedyeyle Mosona gittiği sırada 11 Eylül 1063de Devíndeki Kinizsa Deresi civarında hayatını kaybetti. Cenazesi Szekszárdda inşa ettirdiği manastırda defnedildi.