Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye

Asakir-i Mansure-i Muhammediye (Osmanlıca: ) (Türkçe: Muhammed'in muzaffer askerleri ) Osmanlı ordusu bünyesinde yer almış bir ocaktır. II. Mahmud tarafından Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasının ardından kurulmuştur. Ağa Hüseyin Paşa'nın komuta ettiği ocakta Koca Hüsrev Mehmed Paşa serasker olarak görev yapmıştır.
Kuruluşundan hemen sonra Asakir-i Mansureye kaydolmak için gerek İstanbul içinden gerekse taşradan pek çok istekli çıkmıştır. Hazırlanan nizamnameye göre, kim idüğü belirsiz aylak kimseler ve mühtediler bu teşkilata alınmayacak, ancak şartları elverişli, öncelikle yaşları on beş ile otuz arasında olanların kaydı yapılacaktı. Ancak, kırk yaşına kadar olanlardan gücü kuvveti yerinde ve dinç kimseler de alınabilecekti. Yaşları on beşin altında olup Asakir-i Mansureye yazılmak isteyen çocuklar için Şehzadebaşındaki eski Acemi Ocağı Kışlası talimhane olarak tahsis edilmişti. Kısa sürede büyüyüp gelişen Mansure askerleri için Üsküdar ve Leventteki kışlalara yenileri ilave edilmiştir. Yeni kurulan ordunun ilk mevcudu 12.000 kişiydi. Bu da 1500er kişilik sekiz tertibe ayrılmıştı. Tertibin en yüksek rütbeli subayı binbaşıydı. Bu sekiz binbaşının üstünde bir başbinbaşı bulunuyordu. Ancak bir tertibin toplam mevcudu, iki sağ ve sol kolağası, topçubaşı, arabacıbaşı, cebehanecibaşı, mehterbaşı, imamlar, hekim ve cerrahla birlikte 1527 kişiyi buluyordu. Her tertip sağ ve sol diye iki kola ayrılmış, bunların her biri bir kolağasının emrine verilmişti. Her kol da saf adı altında altışar kısma bölünmüştü. Her safın başında bir yüzbaşı vardı. Bu yüzbaşıların emrinde iki mülazım, bir sancaktar, bir çavuş ve on onbaşı bulunmaktaydı.
1827 Temmuzunda tertip yerini tabura, saf ise bölüke terk etmiş, bu terimler varlıklarını günümüze kadar korumuştur. Sekiz taburdan ikisi nöbetleşe olarak Seraskerlik binasını bekleyecek ve İstanbulun güvenliğini sağlayacaktı. Kanunnamesinde belirtildiği gibi, Yeniçeri Ocağının yerine kurulan Asakir-i Mansure-i Muhammediyye onun yalnız savaş sırasındaki hizmetlerini değil, şehrin iç güvenliğinin temini ve geçici olarak yangın söndürme vb. gibi barış zamanındaki görevlerini de üstlenmişti. Öteki altı tabur ise, başta Davutpaşada yaptırılan Asakir-i Mansure Kışlası olmak üzere, yeniden tamir ettirilen Selimiye ve Rami kışlalarında talimle meşgul olacaktı.
Yeni ordunun Seraskerlikten sonra gelen en yetkili makamı Asakir-i Mansure Nezareti idi. Teşkilatın maaş vb. teknik işlerinden nazır sorumluydu. Yeni nizami orduda alınan eğitim tedbirleri kısaca şunlardı: Her saf için bir mektep kurulacak, buralarda her gün Kuran-ı Kerim ve ilmihal dersleri verilecekti. Neferler beş vakit namazı cemaatle kılacaklardı. Bunun için de her safa (bölük) birer imam tayin edilecekti.
Yeni ordunun bölük, tabur, alay gibi askeri birlik adları III. Selim zamanında kurulup kısa süre içinde lağvedilmek zorunda kalınan Nizam-ı Cedidinki ile aynıydı. Mansure askerlerini eğitmek için dışarıdan uzmanlar getirtilmişti. Mansure ordusunda terfiler çalışkanlığa göre olacak, yani bir nefer kabiliyet ve gayreti sayesinde başbinbaşılığa kadar yükselebilecekti.
En yüksek rütbeli subaydan ere kadar her neferin maaş ve tayinatı vardı. Maaşlar aydan aya ödenecekti. Yeni ordunun giderlerinin karşılanması için ayrı bir hazine kurulmuştu. Mansure hazinesi adı verilen bu müesseseye yeni gelir kaynakları bulunmuş, böylece devlet hazinesine yük olmaktan kaçınılmıştır. 1827 yılında Hüsrev Paşanın serasker olmasından sonra Asakir-i Mansurede bazı değişiklikler yapılmıştır. Mesela ilk kuruluşunda üniforma olarak başlarına şubara denilen dilimli bir serpuş giydirilen neferlere 1828 yılından itibaren fes giydirilmeye başlanmış ve kılık kıyafetlerinde birlik sağlanmıştır. Her üç taburdan bir alay teşkil edilmiş, başbinbaşılık kaldırılarak her alayın başına bir miralay tayin edilmiştir. Ayrıca her alaya bir alay emini ile bir kaymakam verilmiştir. 1828-1829 yıllarında Ruslarla yapılan savaştan sonra alaylar çoğalmış, iki alaydan bir liva teşkil edilerek bir mirliva kumandasına verilmiştir. 1831de İstanbuldaki alaylara hassa, Üsküdardakilere mansure denilmiş, böylece yeni ordu iki kısma ayrılarak her birinin başına bir ferik tayin edilmiştir. Hassa birlikleri yalnız İstanbulda bulunurken Rumelinin ve Anadolunun çeşitli bölgelerinde yeni yeni Mansure birlikleri kurulmuştur. Taşradaki Mansure birliklerinin subayları İstanbuldan gönderilmiş, neferleri ise o bölgelerden seçilerek kaydedilmiştir.
Asakir-i Mansurede emeklilik on iki yıl hizmetten sonra mümkün olacaktı. Bu şekilde emekliliğe hak kazanan kimselere aldıkları maaş kadar aylık bağlanacaktı. Yaşlılık veya sakatlık gibi sebepler yüzünden daha önce emekliye sevkedilenler ise duruma göre aylıklarının üçte birini veya üçte ikisini alacaklardı.
1832 yılında müşirlik rütbesi ihdas edilmiş ve askeri rütbe silsilesi aşağıdan yukarıya doğru şu şekli almıştır:
Nefer,
Onbaşı,
Bölük Emini,
Çavuş,
Başçavuş,
Mülazım,
Yüzbaşı,
Sol Kolağası,
Sağ Kolağası,
Binbaşı,
Kaymakam,
Miralay,
Mirliva,
Ferik,
Müşir.
Ordunun subay ihtiyacını karşılamak için 1834 yılında Harbiye Mektebi açılmış, ayrıca Avrupaya talebe gönderilmiştir.
Asakir-i Mansure-i Muhammediyye yeni ve biraz aceleye getirilmiş bir kuruluş olduğundan 1829da Rus ordusuna, 1831-1833te Mısır askerlerine karşı yapılan savaşlarda kendisinden umulanı tam olarak verememişse de yeniçerilerin son zamanlarına göre üstünlüğünü, düzenli Rus ve Mısır kuvvetlerine karşı iki yıl gibi uzunca bir süre karşı koymakla ispatlamıştır. Yeni ordunun desteklenmesi ve ülkenin daha iyi savunulabilmesi için 1834 yılında Redif-i Asakir-i Mansure adıyla bir yedek ordu kurulmuş ve aynı yıl çıkarılan bir kanunname ile taşrada redif birlikleri kurulmaya başlamıştır. Bu birliklerin oluşturulmasından sonra Asakir-i Mansure ifadesinin yerini Asakir-i Nizamiyye almış ve uzun yıllar bu ikinci şekil kullanılmıştır. Nizamiye kelimesi bugün de varlığını korumakta, kışla girişleri bu terimle adlandırılmaktadır.
Tanzimattan sonra seraskerlik makamının önemi daha çok artmıştır. Seraskerlik sadaretten sonra ikinci sırayı almış, hatta Sultan Abdülaziz devrinde birkaç defa sadaretle birleştirilmiştir. 1843te muvazzaflık süresi beş, rediflik yani ihtiyatlık süresi ise yedi yıla indirilmiştir. Aynı tarihte, mevcut birlikler Hassa, Dersaadet, Rumeli, Anadolu ve Arabistan orduları diye beş orduya ayrılmıştır. 1847 yılında askere almada kura usulü kabul edilmiştir. 1879da Seraskerliğin yerine Harbiye Nezareti kurulmuşsa da 1884te tekrar Seraskerliğe dönülmüştür. 1908 yılında ise Harbiye Nazırlığı kesin olarak Seraskerliğin yerini almıştır.
Piyade sınıfı bu şekilde düzenlenirken nizamları bozulmuş ve sayıları iyice azalmış olan Kapıkulu Süvarileri de lağvedilerek hazırlanan bir kanunnameye göre yeni süvari alayları kurulmuştur. Önce İstanbulda oluşturulan birlikler için, bugün Kuleli Lisesi olarak kullanılan binanın yerinde bir süvari kışlası inşa ettirilmiş, daha sonra İstanbul dışında da süvari alayları teşkil edilmiştir.