Hasan Fuad Paşa

Hasan Fuad Paşa (Hacemıko) (Doğum: 1847, Bjeduğkale - Ölüm: Aralık 1911, İstanbul) Çerkes (Adige) asıllı Osmanlı askeri, matematikçi ve eğitimci.
Ailesi ve Doğumu
Çerkeslerin Bjeduğ Kabilesi'nin (Çerkesçe / Adigece: ъъ Rusça: ) aristokrat ailesi Hacemıkoların (Çerkesçe / Adigece: ъ Rusça: , , Ayrıca: Hadjimoukoff, Hadjimoukov, Gadjimoukoff) prenslerindendir. Hacemıkolar, Bjeduğ Kabilesi'nin yönetici büyük prensleri ( - Ч " /"-) olup, Batı Çerkesya'nın son hükümran aristokrat ailelerindendir.
Hasan Fuad Paşa, Bjeduğ Hımmışey (X) Prensi ve Süvari Alayı Komutanı Hacemıko Misost'un ( --, -) oğlu olup, annesi tarafından da önemli tarihi kişiliği ile tanınan Çerkes liderlerinden Prens Zanıko (Zanekue) Sefer Bey'in (Zanoğlu Sefer Paşa'nın) torunudur. Hasan Fuad Paşa, 1847 yılında, Kafkasyanın Bjeduğkale Eyaleti'nde (Çarlık dönemi adı; Yekaterinador, Şimdiki adı; Krasnodar'da) doğmuştur. 11 yaşında İstanbul'a gelmiştir.
Eğitim ve Kariyeri
Hasan Fuad Paşa, dayısı Zanıko İbrahim Paşa'nın vesilesiyle 1870 (1286)'da Mekteb-i Harbiyeye (Harp Okulu) girmiştir. 1873 (1290)'da Mülazım (Teğmen) rütbesiyle mezun oldu. 1875 (1292)'de de Mekteb-i Erkan-ı Harbiye'den mezun oldu. Çerkes kökenine uygun olarak ince uzun boylu bir fiziğe sahipti.
Mekteb-i Harbiyeden mezun olduktan sonra Redif Taburunda görev almış ve daha sonra da Bursa Mekteb-i Fünun-ı İdadisinde (Askeri Lisesinde) Fransızca Öğretmenliği'ni yapmıştır.
Hasan Fuad Paşa, Mekteb-i Harbiye mezuniyetinden sonra, toplam kırk yıl kadar askeri ve mülki okullarda matematik eğitimciliği (riyaziye hocalığı) yapmıştır. Hasan Fuad Paşa, Mekteb-i Harbiye (Harp Okulu)'nda "Cebir", "Topoğrafya ve Hendese-i Resmiyye" dersleri vermiştir. Kaymakam (Yarbay) rütbesindeyken, ek görev olarak, Osman Hamdi Bey'in kurucusu ve müdürü olduğu 1883'te açılan ve öğretime başlayan Sanayi-i Nefise Mektebi Alisi'nin ilk öğretim kadrosunda Riyaziye hocası olarak görev almış, 1883-1903 ylları arasında yaklaşık 20 yıl görev yapmıştır. Miralay (Albay) rütbesindeyken, ek görev olarak Mekteb-i Mülkiyye-i Şahane İ'dadi Kısmı Hendese (Geometri) Muallimliğine de tayin edilmiş olup, "Müsellesat ve Hendese" dersleri vermiştir. On dokuz yıl bu görevde kaldıktan sonra, İ'dadi Kısmı'nın Mercan'a nakledilmesi üzerine 1900'da Mülkiye'den ayrılmıştır. Sonraki döneminde de Kuleli Mekteb-i Fünun-ı İdadisinde (Kuleli Askeri Lisesinde) derslere girmiş ve uzun zaman burada öğretmenlik ve 1893'ten itibaren Ders Nazırlığı (Öğretim Başkanlığı) yapmıştır. Mirliva Rütbesini (Tuğgeneral) bu görevi esnasında kazanmıştır.
Sultan II. Abdülhamid dönemi Dersaadetin Şehremini (Belediye Başkanı ve Valisi) Rıdvan İsmail Paşa'nın kişisel husumet nedeniyle öldürülmesi (23 Mart 1906) hadisesinde, azmettirici olarak Mabeyn Mütercimi ve Şuray-i Devlet Azası Bedirhani Abdürrezzak Bey ile amcası Selimiye Kışlası Komutanı Ali Şamil Paşa'nın evleri aranmış, aramada Hasan Fuad Paşan'nın imzalı bir fotoğrafı bulunmuş, sorulduğunda Abdürrezzak Bey, Hasan Fuad Paşa hakkında Necabetlü (Temiz Soylu, Asil Soylu) ifadesini kullanması nedeniyle, konuyla hiçbir ilgisi olmadığı halde, 1906 yılında Rodosa sürgün edilmiştir. Temmuz 1908 (1324)'de II. Meşrutiyetin ilanı ile tekrar İstanbula dönmüştür. Ancak, sürgünün gerçek sebebinin bu talihsiz olay olup olmadığı şüphelidir. Sürgünün, Jön Türkler'in muhalefeti ile mücadele eden ve bu dönemde "Çerkes Tarihi" yazım fikrine canı sıkılan Sultan II. Abdülhamid'in uyguladığı baskıcı politikanın sonucu olarak gerçekleştiği de değerlendirilmektedir. Ahmed Bedevi Kuran'ın "İnkılap Tarihimiz ve Jön Türkler" eserinde bu konuda Kuleli Mekteb-i Fünun-ı İdadisi Ders Nazırı Çerkes Hasan Fuad Paşa"nın da adı verilerek bir değerlendirme yapılmıştır.
Hasan Fuad Paşa, yaşamı boyunca, hür fikirli, sağlam ahlaklı, saygın bir kişilik olarak tanınmıştır.