Malûmat (gazete)

Malumat Gazetesi ya da Malumat Mecmuası, Mehmed Fuad ile Artin Asaduryanın birlikte 48 sayı çıkarıp kapattıktan sonra Mehmet Tahir tarafından alınarak devam ettirilen ve yayın hayatının birinci yılından sonra Servet-i Fünun topluluğunu birleştirecek hareketler yaratan dergi.
Tarihçe
Mehmed Fuad'ın çıkarttığı gazete
9 -10 Şubat 1309 (22 Şubat 1894) tarihinde yayın hayatına başladı. Yazı işleri Mehmed Fuadın, idari konular Artinin sorumluluğundaydı. Muallim Feyzi, Hüseyin Daniş ve Müstecabizade İsmet Bey gibi eski tarzda şiirler yazan şairlerin yanı sıra, başta Tevfik Fikret olmak üzere İsmail Safa, Süleyman Nazif, Hüseyin Siret, Abdullah Cevdet gibi genç isimler de yer almaktaydı.
Mehmed Tahir'in çıkarttığı gazete
Hicri 11 Mayıs 1311- 7 Ağustos 1319 (23 Mayıs 1895-20 Ağustos 1903) tarihleri arasında İstanbulda, 19 cilt halinde 423 sayı çıkmış ve haftalık yayımlanmıştır. Derginin yayımı düzenlilik arz eder ancak bazen yirmi gün ve hatta iki aya yakın yayımlanmadığı da olur.
Mecmua, o dönem bütün Osmanlı coğrafyasına yayılır. Kıbrıs, Ege, Akdeniz ve Ege Adaları, Kuzey Afrika ve Mısır'dan yazılar gönderilmiştir.
Biçimsel özellikleri ve kadrosu
Malumat, devrin diğer mecmualarından farklı olarak resim ve fotoğrafa bolca yer veriyordu. Bu özelliği dolayısıyla Musavver Malumat adıyla da tanınacaktı. Derginin görselleri, dönemin ünlü ressamları ve fotoğrafçıları sayılan Abdullah Efendi ve Ressam Vefiyadis tarafından hazırlanmış olup dönemin paşaları, kasaba, şehir, rıhtım, iskele, okul, cami, gemi, savaş topları bazen tarihi mekanlar bazen de şehirlerde yer alan önemli devlet dairelerinin diğer unsurlar ile ilgili birçok fotoğraf bulunmaktadır. Fotoğrafın kime ya da nereye ait olduğu, fotoğrafın hemen altında Türkçe, Arapça ve Fransızca olarak açıklanmıştır.
Ön kapağın dış yüzünde; en üstte mecmuanın sayısı, cilt numarası, hicri ve rumi çıkış tarihleri bulunur. Kapağın üst kısmında iri harflerle özel bir yazı tarzıyla yazılmış Malumat klişesi, onun altında da Fransızca İllustration Turque MALUMAT ibaresi yer almaktadır. Kapağın sol üst köşesinde, Malumat klişesinin solunda abone şartları, sağ tarafında derginin matbaa ve idarehanesinin adresi yer alır: "Matbaa ve idarehanesi: Babıali caddesinde elli iki numaralı dairedir. Umur-ı idare ve tahririyeye müteallik mevadd için gazetenin müdür ve muharriri Mehmet Tahir Beye müracaat olunur."Bunların altında sol tarafta Direction et Administration 52 Avenue de la S. Porte sağ tarafta da Directeur et Redacteur Tahir Bey ibaresi bulunur. Malumat klişesinin altında ise şu ibare bulunur: "Devlet ve memleket menafiine hizmet eder ve haftada bir defa perşembe günleri musavver olarak neşrolunur."
Ayrıca aynı yüzde yayım tarihi ve sayısı, basım yeri ve idarehanesi, ücreti ve editörü gibi dergiye ait bilgiler şu şekilde belirtilir: "Şerait-i İştira: Matbaadan alınmak şartıyla Dersaadet için seneliği bir, altı aylığı yarım Osmanlı lirasıdır. Vilayet-i şahane için seneliği yüz elli, altı aylığı seksen kuruştur. Memalik-i ecnebiye için seneliği otuz altı, altı aylığı on sekiz franktır. İran ve Rusya için seneliği on iki rubledir. Malumatın 59. nüshasından sonra Illustration Turque Malumat ibaresinin hemen üstünde şu ifade konmuştur: Ümmet-i celile-i islamiye ve millet-i necibe-i Osmaniyenin her veçhile menafine hadim asar-ı kalemiyeye sahaif Malumat her zaman küşadedir.
Derginin ilk sayısında çıkış amacı şu şekilde açıklanmıştır: "Hukuk, iktisat, ahlak, din, eğitim, pedagoji, biyoloji, ziraat, askerlik, ticaret, maarif, tıp, tarih, musiki, coğrafya, kimya, astronomi, elektrik, fotoğrafçılık, dil, edebiyat, kadın, aşk, aile ve diplomasi gibi pek çok alanda yerli ve yabancı bütün faaliyetlerden okuyucular haberdar edilecek; edebi sahada tanınmış yerli ve yabancı yazarların eserleri ve şahsiyetleri tanıtılacak, ayrıca dünyada ne olup bittiğine dair son haberler verilecek; yeni buluşlarla önemli siyasi olaylar da belli bir bakış açısından değerlendirilecektir. Dergideki İcmal-i Edebi sütununda ise bir hafta boyunca gerek Osmanlı, gerekse Avrupa basın ve edebiyat çevrelerinde görülen dikkate değer gelişmeler duyurulacaktır."
Servet-i Fünun hareketinin doğmasına sebep olacak Abes-muktebes tartışmasını başlatan Hasan Asaf adlı gencin Burhan-ı Kudret adlı manzumesi Malumatta yayımlanmıştır. Ayrıca Servet-i Fünun topluluğunun dağılmasına yakın bir zamanda, Ali Ekremin Servet-i Fünuna gönderdiği bir yazısında topluluğu eleştirmesi üzerine Tevfik Fikret bu yazıdaki eleştiri kısımlarını keserek yayımlayacak ve bu olay üzerine Ali Ekrem yazının tamamını Malumatta verip burada basılmasını sağlayacaktır.
Bölümleri
Başlıklar, koyu harflerle büyük puntolarla dizilmiştir. Kimi bölümlerin başlıklarında ise farklı stiller denenmiştir. Bu farklılıklar da büyük ve koyu harflerle belirginleştirilmiştir. Gazetenin genellikle ilave kısmında yer alan İhtar-ı Mahsusa kısımları kuyucunun dikkatini çekmek için işaret parmağını uzatmış koyu şekilde hazırlanmış el figürüyle belirtilmiştir. Birçok giriş yazısında da dönemin padişahı II. Abdülhamidin ismi büyük puntolarla ve farklı bir stille yazılmıştır. Bunun yanı sıra Malumat okuyucudan gelen mektuplara itina göstermiş, bunları gazetede yayımlamış ve birçoğuna yine gazetede teşekkür etmiştir.
Kısm-ı Nisa
Kadınların bir toplumda nasıl davranması gerektiğinden, kadınların güzellik için neler yaptıklarından ve elbise modellerinden, günün modalarından bahseder.
Ulum ve Fünun
Bu bölüm hemen hemen her sayıda bulunan nadir bölümlerden olup tıp, astronomi, sanat, felsefe, fizik, kimya, ahlak, dil bilimi ve estetik gibi konularda yazılar yazılmıştır.
Teracim-i Ahval
Osmanlı Devleti‟nin ileri gelenleri, paşaları, askerleri, diplomatları gibi kişilerin detaylı biyografileri ele alınmıştır.
Edebiyat
Bu başlık yazı çeşitliliği bakımından diğer bölümlerden farklı olmakla birlikte, yeni tarz şiirlere, tercüme eserlere, Fransız ve Rus edebiyatından çeviri şiir ve yazılara, lisan ve imla konularının tartışıldığı yazılara da yer vermiştir. Gazetede yer alan şiirler daha çok gazel, bunun dışında kıta, şarkı, türkü, nazire manzum şiirler ve müfredlerdir. makalelerin büyük çoğunluğu imla ile ilgilidir. Bu makalelerde dönemin imlası üzerine birçok değerlendirme yapılmış, pek çok kişinin imlayı yanlışkullanması ve bu durumun düzeltilmesi üzerine fikirler beyan edilmiştir.
Resimlerimiz
Fotoğraflarına yer verilen kişiler, yerler, binalar hakkında bilgi verilir.
Fünun-u Askeriyye
Zamanın savaş taktikleri, silah yapımı, top dökümü, istihkamlar, Türk askerlik tarihi, silah ve ordulara dair teknik bilgileri verilmiştir. Muhtar Paşa bu sütunda, Yalu Muharebesi, Top Fabrikaları ve Zaman-ı Hazır Topları, Zaman-ı Hazır-ı Kıla, ve İstihkamatı, Seri Ateşli Sahra Topları, Eski Osmanlılarda Top Dökme Sanatı, Avrupa‟da Erkan-ı Harblik ve Osmanlı Bahriye Topçuluğunun İmalatı isimleriyle birbirinden bağımsız makaleler ele almıştır.
Tıp
Bu başlıkta tıp, eczacılık, baytarlık gibi konularda bilgiler verilmiştir.
Edebiyat-ı Askeriyye
Askerlerin hayatlarına yer verilen bu bölümde Muhtar Paşa, Bibliyografya Yahut İlm-i Ahval-i Kütüb Denilen İlmin Ehemmiyet-i Fevkaladesi Hakkında Bir İki Söz ve Bibliyografya-yı Askeri-i Osmani Külliyatı adlı makalelerini yayımlamıştır.
Gazetenin asıl ve önemli başlıkları bunlar olmakla birlikte Müteferrika, Malumat-ı Nafia ve Mütenevvia, Evrak ve Mekatip, Mevadd-ı Adliye, Ziraat, Kısm-i Farisi, İcaml-i Edebi, İlm-i Ahlak, Fünun-ı Bahriyye gibi birçok başlık bulunmaktadır. Bu başlıklar ilk sayfalarda yer alırken son sayfalara genellikle bilmeceler, bulmacalar, kadınların okuyabileceği aşk, ayrılık konulu tercüme roman ya da tiyatrolar konulmuştur. Son sayfalarda verilen bilmece ve bulmacaların cevapları ertesi nüshalarda verilip, bazen de bu bilmece ve bulmacaların cevaplarını bilenlerin ve çözenlerin isim listeleri ve kazandıkları ödüller mecmuanın sayfalarında yer almıştır. Malumat‟ın İlave-i Malumat kısmı daha çok aboneliğe yönelik, okuyucuya duyurular yapılan bölümdür. Genellikle yayın politikasına dair yazılar yer alan bu bölümde ihtarlar, duyurular, reklamlar, bilmeceler gibi yazılar bulunmaktadır. Gazetenin ilan kısmında tüm nüshalarda Muhaberat-ı aleni bölümü yer almaktadır. Bu bölümde okuyucuya gündelik hayatla ilgili bilgiler verilmiştir.