Yahya Hilmi Efendi

Yahya Hilmi Efendi (Osmanlı Türkçesi: Hacı Hattat Yahya Hilmi ; d. H. 1249 / M. 1833, Fatih/İstanbul ö.1325/1907, Fatih/İstanbul), 19-20. Yüzyıl Hattatlarındandır. Nesih yazıda gerçekten başarılı bir hattat olan Yahya Hilmi Efendinin ismi, dönemin iki büyük nesih hocası olan Kazasker Mustafa İzzet Efendi (ö. 1293/1876) ve Şevki Efendiden sonra anılır. Onların günümüzdeki üslubu karşısında, kendine özgü bir şiveyle dikkati çeker.
Hayatı
Yahya Hilmi Efendi, eski zamanlardan Yeniçeri iken sonraları Yeniçeriler Ocağı kapatıldıktan sonra kağıt işi yapan Dalkılıçlı Hacı Halil Ağanın evladıdır. 1833 yılında ömrünün çoğunu geçireği İstanbul Fatih'te doğmuştur. İlk okulu bitirince Bayezid ve Sultan Ahmed Camiinde görevli olan Ahmed Hazım Efendiden 1864de icazet aldı. Hat sanatında henüz sıbyan mektebinde olduğu sırada ilk başta Mehmed Haşim Efendiden hat dersleri alan Hilmi Efendi, kendisindeki yeteneği fark eden hocasının son günlerine kadar meşk derslerine devam etti. Oğlu'nun ifadesine göre; Haşim Efendi, Yahya Hilminin yazıdaki istidadını takdir ettiğinden son zamanlarda hasta olarak yatarken hizmetçilerine: Yanıma kimseyi sokmayınız. Bir sarı çocuk var, o geldiği vakit yanıma getiriniz. der ve hasta olduğu halde ona yazı meşk edermiş. Ancak Haşim Efendinin 12 yaşındayken vefatı üzerine derslerine Darüt-tıbaatül-amire musahhihi Halil Zühdi Efendiden (ö. H. 1280-1290 / M. 1863-1874) hat derslerine devam etti. Yazmış olduğu hilye-i saadet ile H. 13 Cumadel-ahire 1263/M. 29 Mayıs 1847 tarihinde icazet aldı. (H. 1279/1862-1863da yazdığı Hilye-i Şerifede ilk olarak Mehmed Haşimden, daha sonra Darüt-tabaat-ı Amire musahhihi Halil Zühdiden telemmüzin-i tasrih eylemiştir. Halil Zühdi 13 Cumadel-ahire 1263 (29 Mayıs 1847)de icazet vermiştir.
Yahya Hilmi Efendi, ilkokul mektebini tamamladıktan sonra, 15 yaşındayken 12 Rebiulevvel 1264de (17 Şubat 1848) Bab-ı Seraskeride (Bkz Resim ) Nizamiye Jurnal Kalemine görevli olarak girdi. 1 Şevval 1266da (10 Ağustos 1850) tahsis olunan yirmi beş kuruş maaş gittikçe artarak 24 Şaban 1293te (14 Eylül 1876) iki bin kuruşla Jurnal Kalemi mümeyyizliğine tayin edildi. 2 Rebiülahir 1297de (14 Mart 1880) Tenkihatı Umumiyede maaşı bin altı yüz kuruşa indirildi ve Piyade dairesi üçüncü şube jurnal kısmı mümeyyizliğine tayin olundu. 26 Cümadelüla 1316da (12 Ekim 1898) kısmı evvel mümeyyizliğine tayin edildi ve maaşı iki bin iki yüz kuruşa arttırıldı. Daha sonra Jurnal Kalemi müdürü oldu. 29 Ramazan 1290da (20 Kasım 1873) salise, 4 Muharrem 1305te (22 Eylül 1887) saniye sınıfı sanisi daha sonra ula sınıfı sanisi rütbeleri verildi.
Şahsiyeti
İbnülemin Mahmud Kemal İnalın aktardığına göre; Vefatından üç yıl önce 25 Aralık 1904te (17 Şevval 1322) evinde görüştüğümüz sırada dedi ki: Bab-ı Seraskeriye gireli elli sekiz sene oldu. Fasılasız (ara vermeden) hizmet ettim. Bana karşılık bir yadigar bırakmak istedim. Hindistandan kağıt getirttim. Bir buçuk senede şu Mushaf-ı Şerifi yazdım. (Birkaç cüzünü gösterdi. Kalın nesih ile yazılmıştı.) Kağıtçılar Kethüdası Hacı Ahmed Efendi on yedi liraya tezhib etmektedir. Bitişinde Bab-ı Seraskerideki camii şerife koyacaktım. Okuyanlar belki ruhuma bir fatiha hediye ederler (Bu mushafı camiye koymağa müsaade ederler mi? diye mektupçu Süreyya Beye söyledim. O da Serasker Rıza Paşaya söylemiş, severek koymuşlar. Serasker Acaba benim için de bir Mushaf yazar mı? dediğinden yazmaya başlayıp bitiremeden ölmüştür. Vefatında İkdam Gazetesine yazılan fıkrada Son eseri olan ve her gün bir sahifesini yazmak suretiyle tamamlamak için çalışdığı büyük kıtada bir kelam-ı kādim 21. cüzde kalmıştır. deniliyor. Bunun alt tarafını Ahmed Refet Efendi yazıp Seraskere verilmiştir). İnsan atmış yaşına geldikten sonra yazı yazamıyor. Bu Mushafı kalınca yazdım. Çünkü ince yazamıyorum. Benden yazı istemeyenlere müddeti ömrümde yazmadım. İsteyenlere memnuniyetle yazdım (Tertib ettiğim Huttutı Meşahir mecmuasını bir sabah evine götürüp bir iki satır yazmasını rica ettim. Derhal -ince sülüsle- Arabi bir kıta yazdı). Bu ana kadar yirmi beş Mushaf tahririne müvaffak oldum. (İkdamdaki fıkrada 30 mushaf yazdığı beyan edilmiş ise de, kendi ağzından işitilen elbette daha doğrudur.)
Ailesi
Babası eskiden Yeniçeri idi. Ancak Yeniçeri Ocağı kapatılınca Kağıtçılık işi yapmaya başladı ve geçinimi bu şekilde temin etti. Annesinin hayatı hakkında bilgi bulunmuyor. oğlu Bab-ı Seraskeri'de çalışan Halil Naim Efendidir. Torunu ise ressam Güzin Durandır. Kendisinde kalma Süleymaniye Semtinde bulunan evi günümüzde müze olarak kullanılmaktadır.
Ölümü
Devlet memurluğu görevini yaptığı sırada bedeninde bir ağrı hisseti ve felç indi. Vasıta ile Bozdoğan kemerinde bulunan hane-i saadetine götürüldü. Hastalığı gerekçesiyle elli sekiz yıllık devlet hizmetinden el çektirildi. Tedavi edildiyse de hastalığı ancak biraz hafifleyebildi. Hat sanatını icra etmek istediyse de güç yetiremeyip kalem ve kağıdı elinden bıraktı. Bir müddet sonra da hastalığı etkisini arttırdı ve 17 Şevval 1325te (23 Kasım 1907) sabaha doğru öldü. Süleymaniye Camii haziresine defin olundu.