Fransa-İspanya Savaşı (1635-59)

Fransa-İspanya Savaşı (1635-1659), savaş boyunca değişen müttefiklerin de katılımıyla Fransa ve İspanya arasında yapıldı. Mayıs 1635te başlayan ve 1648de Vestfalya Barışı ile savaşın sona eren ilk aşaması, Otuz Yıl Savaşının bir parçası olarak kabul edilir. İkinci aşama ise Fransa ve İspanyanın Pireneler Antlaşmasında barış yaptıkları 1659a kadar devam etti.
Savaşın başlıca çatışma alanları Kuzey İtalya, İspanyol Hollandası ve Almanyada Renanya topraklarında geçiyordu. Buna ek olarak Fransa, Portekizdeki (1640-1668), Katalonyadaki (1640-1653) ve Napolideki (1647) İspanyol yönetimine karşı isyanları destekledi. İspanya ise 1647den 1653e kadar Fransada Fronde olarak bilinen iç savaşta ise İspanya isyancıları destekledi. Her iki taraf da 1639-1642 Piyemonte İç Savaşında karşıt tarafları destekledi.
Fransa, İspanya ve Kutsal Roma İmparatorluğuna savaş ilan ettiği Mayıs 1635e kadar Otuz Yıl Savaşına doğrudan katılmaktan kaçındı ve sonrasında savaşa Hollanda Cumhuriyeti ve İsveçin müttefiki olarak girdi. 1648de Vestfalyadan sonra İspanya ve Fransa arasındaki savaş devam etti ve iki taraf da kesin bir zafer elde edemedi. Flandre ve Pirenelerin kuzeydoğusunda Fransızların küçük kazanımlarına rağmen her iki taraf da 1658de finansal olarak tükendi ve Kasım 1659da barış yaptılar.
Fransanın toprak kazanımları savaşın boyutuna göre oldukça küçüktü ancak kuzey ve güneydeki sınırlarını önemli ölçüde güçlendirdi. Fransa kralı XIV. Louis, İspanya kralı IV. Felipenin en büyük kızı olan Maria Therasa ile evlendi. İspanya 19. yüzyılın başlarına kadar sahip olduğu geniş küresel imparatorluğu elinde tutsa da Pireneler Antlaşması geleneksel olarak egemen Avrupa devleti statüsünün sonunun ve 17. yüzyılda Fransanın yükselişinin başlangıcı olarak görülüyor.
Stratejik genel bakış
17. yüzyıl Avrupasına Fransadaki Bourbonlar ile İspanyadaki Habsburg ve Kutsal Roma İmparatorluğu arasındaki mücadeleler hakimdi. 20. yüzyılın ortalarına kadar Otuz Yıl Savaşı öncelikle bir Alman dini iç çatışması olarak görülüyordu. 1938de tarihçi C. V. Wedgwood, Otuz Yıl Savaşının Habsburg-Bourbon çatışmasının merkezinde olduğu daha geniş ve devam eden bir Avrupa mücadelesinin parçası olduğunu savundu. Modern tarihçiler bazen Fransa-İspanya Savaşından, birçok farklı yer ve katılımcı ile çok daha geniş bir savaşlar zincirinin parçası olarak bahseder.
1620lerde Fransa, ülke içinde Huguenot İsyanları tarafından ve dışardan ise İspanya Hollandası, Franche-Comté, Alsas, Roussillon ve Lorrainedeki sınırlarındaki Habsburg varlığı tarafından tehdit ediliyordu. 1635ten önce Habsburgların rakipleri olan Hollandalıları, Kuzey İtalyadaki devletleri ve Graubünden kantonunu, Osmanlıları, Venedik Cumhuriyetini, Erdeli ve İsveçi finanse ederek Habsburgları zayıflatmaya çalıştılar. 1635ten sonra Portekiz, Katalonya ve Napolideki isyancıları desteklerken Hollanda ve İsveç ile Habsburg karşıtı ittifakları ile birlikte doğrudan mücadeleye girdiler.
Habsburglar ise Huguenotları ve Kardinal Richelieu ve ardılı Kardinal Mazarin yönetimi döneminde güç kaybına uğrayan feodal beylerin önderliğindeki sayısız komployu desteklediler. En önemlileri arasında 1632 Montmorency Komplosu, 1641 Princes des Paix Ayaklanması ve 1642deki Cing-Mars vardı. İspanya ayrıca Fronde olarak bilinen 1648-1653 iç isyanını da finanse etti.
İspanya ve Avusturya Habsburgları arasındaki oluşabilecek daha bir geniş işbirliği, amaçları her zaman aynı olmadığından sınırlıydı. İspanya küresel bir deniz gücüydü, Avusturya ise çoğu son derece küçük olan 1,800den fazla üyeyi içeren Kutsal Roma İmparatorluğuna odaklanan öncelikle bir Avrupa kara gücüydü. 1400tan beri Habsburglar arasında Kutsal Roma İmparatoru seçilmesine rağmen İmparatorluk üzerindeki kontrolleri 1555 Augsburg Barışı ile zayıfladı ve bu durum 1620ye kadar olan dönemde devam etti. Bu durumu tam tersine çevirmek Otuz Yıl Savaşı öncesi önemli bir Habsburg hedefiydi ancak 1648deki Vestfalya Antlaşması ile başarısızlığı kabul etmiş oldular.
Fransa da müttefikleriyle hedef farklılığı sorunuyla karşı karşıya kaldı. Savaş, Hollanda Altın Çağı olarak bilinen ekonomik üstünlük dönemine denk geldi ve 1640a kadar birçok Hollandalı devlet adamı, Fransızların İspanya Hollandası üzerindeki emellerini bir tehdit olarak gördü. Fransanın aksine İsveçin savaş amaçları Almanya ile sınırlıydı ve 1641de Ferdinand ile ayrı bir barışı kabul ettiler.
16. yüzyılın sonlarından itibaren, İtalya, özellikle de Napoli Krallığı, İspanyol Flandre Ordusu için ana asker ve para kaynağıydı. Sonuç olarak çatışmaların çoğu, İtalya'daki İspanyol topraklarını Flandreye bağlayan ancak aynı zamanda Alsas gibi Fransız güvenliği için hayati olduğu düşünülen bölgelerden geçen bir kara tedarik yolu olan İspanyol Yolu üzerinde yaşandı. Bağımsız Savoy Dükalığı ve İspanyolların elindeki Milano Dükalığı, Yol için yalnızca stratejik olarak kalmadı aynı zamanda Fransanın hassas güney sınırlarına ve Avusturyadaki Habsburg bölgelerine erişim sağladı. Richeliue, bu bölgelerdeki İspanyol egemenliğine son vermeyi amaçladı. Bu amacı, 1642de öldüğü zaman büyük ölçüde başarılmıştı.
19. yüzyılda demiryollarının ortaya çıkışına kadar deniz yolları, toplu taşımanın başlıca aracıydı ve seferlerde nehirlerin ve limanların kontrolüne odaklanılırdı. Ordular, kış aylarında ulaşım ve süvari baskınları için gerekli olan yük hayvanlarını beslerken yiyecek aramaya başlıyorlardı. 1630lara gelindiğinde, kırsal bölge orduların büyüklüğünü ve operasyon yürütme yeteneklerini sınırlayan yıllarca süren sürekli savaşlar nedeniyle harap olmuştu. Hastalık, savaştan daha fazla askeri öldürüyordu. Mayıs 1635te Flandreyi işgal eden Fransız ordusu, hastalık ve firar nedeniyle Temmuz ayı başlarında 27,000 askerden 17,000 askerin altına düşmüştü.
Arka plan
Otuz Yıl Savaşı 1618de Protestanların çoğunlukta olduğu Bohemya aristokrasisinin Bohemya tacını muhafazakar Katolik İmparator II. Ferdinanddan ziyade Pfalz Elektörü Fredericke teklif etmesiyle başladı. Kutsal Roma İmparatorluğunun çoğu tarafsız kaldı, bunu bir miras anlaşmazlığı olarak gördü ve isyan hızla bastırıldı. Ancak Frederick yenilgiyi kabul etmeyi reddedince İmparatorluk güçleri Pfalzı işgal etti ve Fredericki sürgüne yolladı, kalıtsal bir prensin ortadan kaldırılması savaşın doğasını ve boyutunu değiştirdi. Yeni bir Karşı Reform ile bu hareket birleştiğinde hem İmparatorluk içindeki Protestan devletlere hem de İmparatorluk topraklarını elinde tutan dış güçlere doğrudan bir tehdit oluşuyordu. Bunlar arasında Nassau-Dillenburgun kalıtsal hükümdarı olan Hollandalı Oranj Prensi ve aynı zamanda Holstein-Gottorp Dükü olan Danimarkalı IV. Christian da vardı. Bu durum, Richelieuya doğrudan çatışmadan kaçınırken İspanya ve İmparatorluk içerisindeki Habsburg düşmanlarını zayıflatmak için fırsatlar sundu.
Sonuç olarak Katolik Fransa, Protestan Hollanda Cumhuriyetini İspanya ile olan savaşında destekledi ve önce Danimarkayı sonra İsveçi İmparatorluğu işgali için finanse etti. 1630da İsveçli Gustaf Adolf, Pomeranyayı işgal etti. Gustaf, kısmen Protestan dindaşlarını desteklemek için bunu yaparken asıl amacı İsveçin gelirinin çoğunu sağlayan Baltık ticaretini de kontrol altına almak istedi. 1632de Lützende ölümünden sonra İsveçin işgali devam etti ancak toprakları savaşın yanı sıra veba ve kıtlık nedeniyle harap olan Saksonya ve Brandenburg-Prusya ile gerginliğe sebep oldu. Eylül 1634te Nördlingende önemli bir İmparatorluk-İspanyol zaferinin ardından İsveçliler Güney Almanyayı terk ederken Alman müttefikleri Nisan 1635te Pragda II. Ferdinand ile barış yapmayı seçti.
Dönemin diğer büyük Avrupa savaşı da İspanya ile Hollanda Cumhuriyeti arasındaki Seksen Yıl Savaşıydı (1568-1648), 1609da imzalanan On İki Yıllık Ateşkes ile ateşkes askıya alındı. İspanyollar, ticari hükümlerine şiddetle karşı çıktılar ve IV. Felipe 1621de kral olduğunda savaşa yeniden başladı. Savaşın maliyeti oldukça yüksekti, 1628den sonra Fransa ile Mantovanın veraseti için vekalet savaşıyla finansal giderler arttı. İspanyol İmparatorluğu, Felipenin yönetimi altında maksimum nominal büyüklüğüne ulaşırken büyüklüğü ve karmaşıklığı, yönetmeyi veya temel reformları yürürlüğe koymayı giderek daha zor hale gerdi. Buna rağmen kaynakların fazlalığı, diğer güçleri darmadağın edecek yenilgilerden kurtulmalarına izin verirken 1631 ve 1632de çıkarılan yeni düzenlemelerle savaşın ilk bölümündeki İspanyol askeri performansı iyileştirilmişti.
1628de Hollandalılar, bir İspanyol hazine filosunu ele geçirdi ve ertesi yıl 's-Hertogenbosch'un ele geçirilmesini bu parayla finanse ettiler. Güçlü Amsterdam ticaret lobisi bunu savaşı sona erdirmek için bir fırsat olarak gördü, müzakereler 1633te sonuçsuz sona erdi ancak barış taraftarları güçlendi. Prag Barışı, Hollandaya karşı bir Avusturya-İspanyol taarruzunun olacağı söylentilerine yol açtı ve Fransa kralı XIII. Louis ve Richelieunun doğrudan müdahaleye karar vermesine yol açtı. 1635in başlarında Saxe-Weimarlı Bernard ile Alsas ve Renanyadaki bir sefer için 16,000 asker sağlamak üzere anlaştılar ve Hollandalılarla İspanyol karşıtı bir ittifak oluşturmanın yanı sıra İsveç ile Compiègne Antlaşmasını imzaladılar.
1. Aşama: 1635 - 1648 Vestfalya Antlaşması
Mayıs ayında 27,000 kişilik bir Fransız ordusu İspanya Hollandasını işgal etti ve Les Avinste küçük bir İspanyol kuvvetini yendi, ardından 24 Haziranda Leuveni kuşattı ve Hollanda takviye kuvvetleri de Fransızlara katıldı. Hastalık ve erzak eksikliğinin yanında 4 Temmuzda Ottavio Piccolomini komutasındaki bir yardım kuvvetinin de gelmesiyle kuşatma ordusunun sayısı hızla eridi. Kardinal-Prens Ferdinand liderliğindeki İspanyollar inisiyatif aldı ve Limburg, Gennep, Diest, Gochu ele geçirdi ve ardından Cleves Dükalığındaki Hollanda garnizonlarını kuşattı. Fransızlar sınırın ötesine geri çekilirken Frederick Henry komutasındaki Hollandalılar acil olarak stratejik olarak önemli olan Schenkenschansa ilerledi. İspanyollar, 28 Temmuzda şehir ele geçirildi ancak uzun ve maliyetli bir kuşatmadan sonra geri alınabildi.
Bu başarısızlığın ardından, Hollanda Meclisi, İspanyol ticaretine yönelik saldırılar yapılmasına karar verdi ve büyük ölçekli kara operasyonlarına karşı çıktı. 1636 seferinde Felipe, odağını Alçak Ülkelerdeki bölgeleri kurtarmaya kaydırırken Lombardiyadaki bir Fransa-Savoy saldırısı Haziran ayında Tornaventoda püskürtüldü. Kuzey Fransaya yapılan bir İspanyol saldırısı sonunda Ağustos ayında önemli müstahkem kasaba Corbie ele geçirildi. Pariste büyük paniğe neden olmasına rağmen erzak eksikliği nedeniyle İspanyollar Eylül ayında geri çekilmek zorunda kaldı ve saldırı tekrarlanmadı.
1635te Compiègne Antlaşmasında kararlaştırıldığı üzere Fransızlar Alsastaki İsveç garnizonlarının yerini aldı. 1639daki ölümünden önce Saxe-Weimarlı Bernard, Renanyadaki İmparatorluk ordularına karşı bir dizi zafer kazandı, bunların en önemlisi ise Aralık 1638de Breisachın ele geçirilmesiydi. İspanyol Yolunun kesilmesi, Flandredeki orduların deniz yoluyla ikmal edilmesi gerektiği anlamına geliyordu ve bu da onları 1639da Downs Muharebesinde büyük bir İspanyol filosunu yok eden Hollanda donanmasının saldırılarına karşı savunmasız hale getiriyordu. Askeri konvoyların çoğu geçmeyi başarsa da İspanyanın Alçak Ülkelerde savaş çabalarını sürdürmekte karşılaştığı zorluklar gün yüzüne çıktı.
İspanyol kaynakları Avrupada kullanılırken Hollandalılar Amerika, Afrika ve Asyadaki özellikle Portekiz İmparatorluğuna ait ve IV. Felipe tarafından yönetilen topraklara saldırma fırsatını kullandılar. İspanyolların bu çıkarları koruyamaması Portekizde huzursuzluğun artmasına sebep oldu. Ekonomiye verilen zarar ve savaşın bedelini ödemek için uygulanan vergi artışları, 1640ta Portekiz ve Katalonyada ayaklanmalara ve İspanya içinde protestolara yol açtı. 1641de Katalan Meclisi, Fransa Kralı XIII. Louisi Barselona Kontu ve Katalonya Prensliğinin hükümdarı olarak tanıdı. Ancak kısa süre sonra yeni yönetimin eskisinden çok az farklı olduğunu ve savaşı Fransız-Katalan seçkinleri, kırsal köylüler ve İspanyollar arasında üç taraflı bir savaşa dönüştürdüğünü gördüler.
XIII. Louis, 14 Mayıs 1643te öldü ve yerine beş yaşındaki oğlu XIV. Louis geçti. XIV. Louis yerine ise Niyabet Konseyinin kontrolünü eline geçiren XIV. Louisin annesi Avusturyalı Anne ülkeyi yönetti. Beş gün sonra, o zamanlar duc dEnghien olarak bilinen Condé, Rocroide İspanyol Flandre Ordusunu yendi. Düşünülenden daha az belirleyici olsa da bu oldukça deneyimli ordunun kaybı, İspanyolların Avrupa savaş alanındaki hakimiyetini sona erdirdi. Kraliyet ailesinin bir üyesi olan ve Doğu Fransanın büyük bir bölümünün etkin hükümdarı olan Condéye Anne ve Kardinal Mazarin ile olan mücadelesinde avantaj sağladı.
Ağustos 1648de Lensteki zafer de dahil olmak üzere Kuzey Fransa ve İspanya Hollandasındaki bazı başarılara rağmen Fransa İspanyayı barışa itemedi. Kutsal Roma İmparatorluğunda Tuttlingen ve Mergentheimdaki İmparatorluk zaferleri, Nördlingen ve Zusmarshausendeki Fransız zaferleriyle dengelendi. İtalyada, İspanyol yönetimindeki Milano Dükalığına karşı Fransız destekli Savoy saldırıları, kaynak yetersizliği ve 1639-1642 Piyemonte İç Savaşının neden olduğu aksama nedeniyle çok az başarıya ulaştı. Haziran 1646da Orbetelloda kazanılan zafer ve 1647de Napolinin geri alınması İspanyanın bu bölgeyi sıkı bir şekilde kontrol altına almasını sağladı.
1648 Vestfalya Barışı ile Otuz Yıl Savaşı sona erdi ve Hollandanın bağımsızlığının tanınmasıyla İspanyol kaynaklarının o bölgede tüketiminin sonu geldi. Ekim 1648 Münster Antlaşması şartlarına göre Fransa Alsas ve Lorrainede stratejik konumların yanı sıra Kuzey İtalyadaki Alp geçitlerine erişimi kontrol eden Pineroloyu da aldı. Ancak Barış, İtalyayı, Alçak Ülkelerdeki İmparatorluk topraklarını ve Fransız işgali altındaki Lorrainei dışlamıştı. İmparator Ferdinand tarafsız kalmayı kabul etmesine rağmen savaş devam etti.
2. Aşama: 1648 - 1659
1647de İspanya iflasını ilan ettikten sonra harcamaları azaltmak için Felipe başka yerlerde savunmada kalırken Katalonyayı almaya öncelik verdi. Buna ek olarak en iyi birliklerinin Rocroide kaybedildi ve Hollanda ve Fransız gemilerine yönelik İspanyol saldırılarının merkezi olan kilit liman Dunkirk de dahil olmak üzere Flandrenin bazı bölümleri işgal edildi. Vestfalya, Hollanda savaşını sona erdirirken Fransadaki siyasi ve ekonomik kargaşa Fronde adıyla bilinen iç savaşa yol açtı.
Felipe başlangıçta Fransanın teklif ettiği koşulları iyileştirmeyi düşündü ancak Fronde sonucunda Ypresi geri almak da dahil olmak üzere Hollandada önemli kazanımlar elde edilmesine izin verdi. Başka cephelerde, iki taraf da önemli bir avantaj elde edemedi. 1650de İspanyolların Napoli İsyanını bastırmadaki başarısı, Barselonanın Fransız destekli Katalan isyancılara kaybedilmesiyle dengelendi. Mazarin, Condéyi 1651de İspanya Hollandasına sürgüne yolladı. Condénin Franche-Comtédeki muazzam prestiji, onu Felipe için değerli bir müttefik yaptı.
1652 yılında İspanya hem Dunkirki hem de Barselonayı yeniden ele geçirdi ve Roussillonda sınırlı muharebelere rağmen 1653te cephe modern Pireneler sınırı boyunca istikrar kazandı. Bununla birlikte bütün bunları yapmak Felipeyi tekrar iflasa zorladı. Frondenin bitmesi, Mazarinin Milanoya saldırılarına devam etmesine izin verdi, bununla birlikte Fransanın Avusturya Habsburglarını tehdit etmesinin önü açılacaktı. Savoy, Modena ve Portekizin desteğine rağmen girişim başarısız oldu. Artık iki düşman da tükenmişti ve ikisi de hakimiyet kuramadı. 1654ten 1656ya kadar Arras, Landrecies ve Saint-Ghislaindeki büyük Fransız zaferleri, Pavia ve Valenciennesdeki İspanyol zaferleriyle dengelendi. Papanın da baskısıyla Mazarin barış şartlarını kabul etti ancak Felipenin Condénin Fransız unvanlarına ve topraklarına geri verilmesi konusundaki ısrarını kabul etmedi. Felipe bunu kişisel bir yükümlülük olarak gördüğünden dolayı savaş devam etti.
Fransa, Vestfalyadan önce İspanyaya karşı deniz desteği sağlamak için Hollandaya güvenmişti fakat Vestfalya ile bu sona erdi. 1657de Mazarin, İngiltere Topluluğu ile İspanyol karşıtı bir ittifak müzakere ederek bu kaybın yerini aldı. Bu, İngiliz-İspanyol Savaşının (1654-1660) kapsamını genişletirken Fransa da destekçilerinin İspanyaya sığındığı İngiltere prensi II. Charlese desteğini çekti. Haziran 1658de İngiliz-Fransız kuvvetlerinin Dunkerquei ele geçirmesinden Felipe, Mazarinin reddettiği bir ateşkes istedi ancak başarı bir kez daha yanıltıcı oldu. 15 Ağustosta İspanya, Katalonyadaki Camprodonda önemli bir zafer kazandı. Eylülde Cromwellin ölümü İngilterede siyasi kaosa yol açarken Kuzey İtalyadaki çatışmalar Fransız müttefikleri Savoy ve Modenanın İspanyol komutan Caracena ile ateşkes imzalamasıyla sona erdi.
Pireneler Antlaşması ve evlilik sözleşmesi
8 Mayıs 1659da Fransa ile İspanya şartları müzakere etmeye başladı. Oliver Cromwellin Eylül 1658de ölümü, görüşmelerine izin verilen ancak görüşmelerin dışında bırakılan İngiltereyi zayıflattı. İngiliz-İspanyol Savaşı, II. Charlesin 1660 yılındaki restorasyonundan sonra askıya alınmış olsa da 1667 Madrid Antlaşmasına kadar resmen sona ermedi.
5 Kasım 1659da imzalanan Pireneler Antlaşması sonucunda, Fransa İspaya Hollandası ile sınırı boyunca Artois ve Hainautun yanı sıra Roussillonu ele geçirdi. Bunlar varsayıldığından daha önemliydi. 1648 Münster Antlaşması ile birlikte Fransa doğu ve güneybatıdaki sınırlarını güçlendirirken 1662de II. Charles Dunkirki Fransaya sattı. Roussillonun alınması, Pireneler boyunca Fransız-İspanyol sınırını kurdu ancak tarihi Katalonya Prensliğini bölmüş oldu. Bu olay hala her yıl Fransa Perpignandaki Katalanlar tarafından anılıyor. Bu toprak kayıplarına ek olarak İspanya, Vestfalya Barışındaki tüm Fransız toprak kazanımlarını tanımak ve onaylamak zorunda kaldı.
Fransa, Portekiz kralı VI. Afonsodan desteğini çekerken XIV. Louis Barselona Kontu ve Katalonya Prensi olma iddiasından vazgeçti. Condé, Kont de Montal gibi birçok takipçisi gibi mallarını ve unvanlarını geri aldı ancak siyasi gücü kırıldı ve 1667ye kadar yeniden askeri komuta etmedi.
Barış görüşmelerinin ayrılmaz bir parçası da Louis ile Maria Theresa arasındaki evlilik sözleşmesiydi, XIV. Louis, 1666-1667 arasındaki İntikal Savaşı'nıhaklı çıkarmak için bu evliliği kullandı ve sonraki 50 yıl boyunca Fransız iddialarının temelini bu evlilik oluşturdu. Evlilik amaçlanandan daha da önemliydi çünkü Felipenin ikinci karısı Avusturyalı Mariananın her ikisi de genç yaşta ölen ikinci bir oğlu doğurmasından sonra kararlaştırıldı. Felipe 1665te öldü ve dört yaşındaki oğlu Carlosu kral olarak bıraktı. Carlosun yaşamı her zaman ölümün eşiğinde ancak yaşamaya devam ederek bütün Hristiyan alemini şaşırtıyor şeklinde tanımlandı.
Sonrası ve tarihsel değerlendirme
Geleneksel olarak tarihçiler, savaşı Fransanın yükselişinin başlangıcına işaret eden ve İspanyayı baskın Avrupa gücü statüsünden düşmesini sağlayan bir Fransız zaferi olarak görüyorlardı. Daha yakın tarihli değerlendirmeler, bunun geriye dönük görüşlere dayandığını ve Fransa sınırları çevresinde önemli stratejik kazanımlar elde ederken sonucun çok daha dengeli olduğunu savunuyor. Bir görüşe göre, iki taraf da etkili bir şekilde berabere kaldı ve Fransa 1659da taleplerini yumuşatmamış olsaydı İspanya savaşmaya devam edecekti.
(1659 Antlaşması) bir eşitler barışıydı. İspanyol kayıpları büyük değildi ve Fransa bazı toprakları ve kaleleri geri verdi. Geçmişe bakıldığında tarihçiler antlaşmayı İspanyanın düşüşü ve Fransanın yükselişinin bir sembolü olarak gördüler ancak o zamanlar antlaşma uluslararası hiyerarşi üzerinde belirleyici bir karar olmaktan çok uzak görünüyordu.
İspanya 1659a kadar Avrupadaki üstünlüğünü korudu ve bundan sonraki yıllarda da en büyük emperyal güç olarak kaldı. Ekonomik ve askeri gücü (1659) sonraki yarım yüzyılda ani bir düşüşe uğramasına rağmen İspanya, XIV. Louise karşı kurulan Avrupa koalisyonlarının önemli bir katılımcısıydı. 1678de Nijmegen ve 1697de Ryswickte yapılan barış kongrelerine de katılmıştı.
Oxford, New Collegeda Erken Modern Tarih Profesörü David Parott, Vestfalya Barışları ve Pirenelerin her ikisinin de muzaffer güçler tarafından dayatılan askeri bir dikta değil, karşılıklı tükenme ve çıkmazı yansıttığını iddia ediyor. Başka bir yerde, Fransa-İspanya Savaşını 25 yıllık kararsız, aşırı hırslı ve bazı durumlarda gerçekten feci bir çatışma olarak nitelendiriyor.
Mali ve askeri etkisi
O zamanlar Avrupanın en büyük askeri gücü olan İspanyol İmparatorluğunun topraklarını ele geçirmek, eşi görülmemiş büyüklükte Fransız kuvvetlerine ve onları desteklemek için gereken vergilendirme ve tedarik sisteminin işgale bağlı olarak genişletilmesine ihtiyaç duyuyordu. Bu ihtiyaçları karşılamak için ordunun sayısı için resmi tahminler 1630da 39,000den Mayıs 1635te savaş ilanından kısa bir süre 150,000e çıktı. Ancak bu aşamada Fransız devleti bu kadar büyük sayıları destekleyemedi. Aynı yılın Mayıs ayında İspanya Hollandasının işgaline katılan 27,000 askerden bir sonraki ay 15,000den az kişi kaldı. Savaş boyunca her iki taraf da kendi sınırları dışındaki saldırıları desteklemek için mücadele etti. İspanyolların 1636da Kuzey Fransayı işgali erzak yetersizliği nedeniyle çöktü ve tekrarlanmadı.
Saxe-Weimarlı Bernard tarafından sağlanan ve Fransa tarafından finanse edilenler dahil 1635 ile 1642 arasında resmi birlik seviyeleri ortalama 150,000 ila 160,000 arasındaydı ve 1639da 211,000e ulaştı. Bunlar resmi toplanma listelerine dayanmaktadır ve memurlara fiilen mevcut olanlardan ziyade bildirilen sayılar için ödeme yapıldığında sayılara dikkatli yaklaşılmalıdır. Ek olarak bu süre zarfında çoğu genel olarak iyileşmiş olmasına rağmen ortalama %10luk hastalık nedeniyle yoktu. Parrott, rapor edilen ve gerçek arasındaki farkların ortalama olarak Fransa için %35e ve İspanya için %50ye kadar fark olduğunu tahmin ediyor. Tarihçi John A. Lynn, André Corvisierin 1964 tarihli L'armée française de la fin du XVIIe siècle au ministère de Choiseul çalışmasına dayanan rakamları gerçek yerine bildirilen olduğunu öne sürüp ortalama %60lık bir fark olduğunu iddia ediyor.
Savaş boyunca lojistik, birlik sayısı üzerindeki en büyük kısıtlama olarak kaldı. Strateji, özellikle o zamanlar mevcut olan ilkel altyapı göz önüne alındığında, genellikle yeterli erzak bulma ihtiyacına bağlıydı. 1660lara kadar Louvois, Fransanın yaklaşık 200,000 kişilik bir orduyu uzun süre idare etmesine ve farklı cepheler arasında koordineli bir strateji sağlamasına izin veren destek sistemlerini yaratamadı. Daha deneyimli olan İspanyollar ise bu konuda daha donanımlıyken kaynakları adam ve malzeme kayıplarını telafi etmeyi kolaylaştırdı. Fransızlar savaş boyunca Katalan, Napolili ve Portekizli isyancıların yanı sıra Kuzey İtalya ve Renanyadaki müttefiklerini destekledi ve İspanyol iletişim hatlarına saldırarak onları birden fazla cephede meşgul edip İspanyolların avantajlarını dengelemiş oldular. 1648den sonra Hollanda deniz desteğinin kaybı, 1657de İngiliz ittifakı ile alternatif yaratılana kadar denizde İspanyollara karşı mücadele yeteneklerini ciddi bir şekilde etkiledi.
1632deki en yüksek noktasında İspanyol ordusu yerel milisler hariç yaklaşık 300,000 düzenli asker içeriyordu ve imparatorluk, askerler ve para için İtalyan topraklarına daha fazla güveniyordu. Tarihçi Davide Maffi, Milano Dükalığının savaş için yıllık 6 milyon eskudo ve ayrıca yılda ortalama 4,000 asker sağladığını hesapladı. Fiili şekilde İspanyanın hamisi olduğu Toskana Büyük Dükalığının ise ayda 17,000 eskudo tedarik etmesi, ayrıca filo için gemiler ve Flandre Ordusu için asker sağlaması gerekiyordu. Yalnızca 1631-1636da Napoli, İspanyol ordusu için 3.5 milyon eskudo, önemli deniz kaynakları ve 53,000 asker sağladı. Kastilya nüfusunun yarısı kadar olmasına rağmen sağladığı asker sayısı Kastilyadan fazlaydı.
Napoli, kendi ordusunu ve donanmasını desteklemesinin yanı sıra, 1630dan 1643e kadar İspanyol ordusuna yıllık 10,000 asker sağlamasının yanı sıra İspanyol İmparatorluğunun diğer bölgelerini desteklemek için yıllık bir milyon duka sübvansiyon sağladı ve Milano Dükalığının harcamalarının üçte birini ödedi. Sonuç olarak, kamu borcu beş katına çıktı ve 1648e kadar faiz ödemeleri krallığın gelirinin %57sini oluşturuyordu. Hem Napolide hem de Sicilyada vergiler 1618 ile 1688 arasında üçe katlandı, Felipe yaşlılar ve yoksullar için vergi muafiyeti sağlayarak ve zenginler üzerindeki tüketim vergilerini arttırarak bu etkiyi hafifletmeye çalıştı ancak bu ve diğer önlemler Güney İtalya ekonomisini batırmak gibi dolaylı bir etkiye sahipti.
Gücüne rağmen İspanyol ordusu, yirmi beş yıllık çatışma boyunca sürekli arz sıkıntısına maruz kaldı. Her iki devlet de tükendi. Extremadura Ordusunun komutanı Portekizdeki 1659 seferi için 3,000 quintales (138 ton) barut istediğinde İspanya Savaş Cuntası, yarımadada (donanma, kıyı garnizonları ve milisler ve ayrıyeten Katalonya, Extremadura ve Galiçya gibi savaşın üç önemli cephesi dahil) savunma için toplam ikmalin Fransaya karşı mücadelede harcanan çok fazla barut sebebiyle ancak 1427 quintales (66 ton) barut olduğunu hesapladı. Özellikle milisler ve yedek kuvvetler arasında kıtlıklar göze çarpıyordu. 1632de Kastilya milislerindeki 44,000 askerin %70i arkebüz kıtlığı nedeniyle silahsızdı (ateşli silahlar veya mızraklar yerine yalnızca kılıç veya benzeri silahlarla donanmıştı). Savaşın patlak vermesiyle bu durum hızla düzeldi, böylece 1636ya kadar Kastilyadaki milislerin yalnızca %25i yalnızca el silahlarıyla silahlandırılmıştı, %25i mızrak ve kalan %50si arkebüz ve tüfek taşıyordu. Ancak çatışmanın sonunda durum bir kez daha kötüleşti ve Kastilya kayıtlarında listelenen 465,000 milisten %87den fazlası silahsız olarak sınıflandırıldı.
Ekim 1647de huzursuzluk hem Sicilyada hem de Napolide isyanlara yol açtı, çabucak bastırılmasına rağmen İtalyadaki İspanyol yönetiminin zayıflığı ve yerel seçkinlerin Madride yabancılaşmasını ortaya çıkardı. 1650de Milano valisi, güneydeki yaygın memnuniyetsizliğin yanı sıra güvenilebilecek İtalyan devletlerden sadece Parma Dükalığı olduğunu yazdı.