Memleket Hikâyeleri

Memleket Hikayeleri, Refik Halit Karay'ın 1919'da yayımlanmış hikaye kitabıdır. Kitabın 1947 yılında, Karay'ın gözden geçirerek eklemeler ve bazı değişiklikler yaptığı yeni baskısı yayımlanmıştır.
Kitabın Konusu
Genç yaşta sürgün edilen Refik Halit Karay, Memleket Hikayeleri'nde, sürgün yıllarında (1913-1918) gezdiği Bursa, Sinop, Çorum, Ankara ve Bilecik'in coğrafyasını ve bu coğrafyanın insanlarını ele almıştır. Karay Anadolu'yu tasvir ederek toplumsal yaşamı aktarır; hikayelerin çoğu Anadolu'daki kasaba ve köylerde geçer. Karay'ın bu hikayelerde en çok işlediği kahramanlar bürokratlardır. Bürokratlar kötü çevre koşullarında mevcut bozukluklara ve ağır bürokrasi şartlarına karşı bir şeyler yapmaya çalışsalar da ortamın geri kalmışlığı onları sindirir ve iş yapmaz hale getirir. Maupassant tarzında kaleme aldığı eserinde Karay, Anadolu'yu eleştirir fakat bu eleştiri küçümseme değildir.
Kitaptaki hikayelerden Şeftali Bahçeleri, Karay'ın en beğenilen ve üzerinde en çok çalışma yapılan hikayesidir. Karay'ın özgün üslubunu yansıtma konusundaki tekilliği kadar içeriğiyle de çarpıcıdır. Memlekete hizmet aşkıyla Anadolu'ya gelen bir bürokratın zamanla ideallerinden vazgeçerek düzene teslim oluşunu anlatan Şeftali Bahçeleri, siyasetin değişmeyen doğasına dair tespitleriyle her dönem güncelliğini korumuştur.
Kitaba Dair Yorumlar
Fransızca da yayımlanan Memleket Hikayeleri yazarın en beğenilen hikaye kitabıdır. Nihad Sami Banarlı, eseri "Türk edebiyatında Anadolu'nun ilk hakiki hikayeleri" olarak nitelemiştir.
Karay, bu eseriyle Türk hikayeciliğini İstanbul dışına çıkarma konusunda öncü olmuştur. Anadolu insanı, Refik Halit'in bu eseriyle ilk kez düzenli, sürekli ve bilinçli olarak aydın toplulukların edebiyatına girmiştir. Yazar bir konuşmasında şöyle der:
"Memleket Hikayeleri, çığır açma bakımından bugünkü köy hikayelerinin nüvesini teşkil eder. Ben Anadolu'yu bir köylü olarak değil, varlıklı bir şehir delikanlısı olarak gördüm ve anlattım."
Yedi Meşaleciler Topluluğu'nun kurucularından Sabri Esat Siyavuşgil bu durumu şu sözlerle özetlemişti: "(...) Çok eskiden büyük üstat Refik Halid'in Memleket Hikayeleri'ni, salt bir güzel yazı okumak keyfi, katkısız bir edebi zevk için ezberlemiştim, şimdi onları yeniden okuyor ve her birinde, o edebi keyfin ötesinde, bambaşka hazineler keşfediyorum. Bana onlar, vatan Anadolu'nun yarım yüzyıl içinde değişen ve değişmeyen davranışlarına en keskin ışığı tutuyor. (...) Öyle sanıyorum ki, bu hikayeleri okumadan Anadolu'yu anlamanın, anlamaya başlamanın imkanı yok."
Hakkı Süha Gezgin ise Memleket Hikayeleri'nin önemini şu sözlerle anlatır: "Refik Halid'in san'at prizmasından süzdüğü manzaralar, doğa ve kişiler altın suyuna batırılmış zincirler gibi kıvılcımlı bir parıltı ile göz alırlar. Şeftali Bahçeleri, Sarı Bal, Yatık Emine hikayeleri, hikayeye memleketin girişidir. Bunlarda, yazıldığı çağın manzarası, psikolojisi, mantığı, iç ve dış varlığı ile bütün memleket yaşar."
Diğer Notlar
Kitaptaki Yatık Emine hikayesi 1974 yılında Ömer Kavur tarafından filme çekilmiştir.
İnkılap Yayınları 2019 yılında, 100. yılına özel olarak, Memleket Hikayeleri'nin özel bir baskısını yayımlamıştır. Bu baskıda Osmanlıca ilk baskıdan taranmış sayfa görüntüleri bire bir Türkçe karşılığıyla yan yana sunulmaktadır. Böylece 10. baskıdan itibaren sadeleştirilmiş bir dille basılmakta olan Memleket Hikayeleri'ni yazarının özgün Türkçesiyle okumak yeniden mümkün hale gelmiştir.
Kitaptaki Hikayeler
Memleket Hikayeleri'nin, 1919'daki Osmanlıca 1. basımında toplam 14 hikaye bulunmaktadır. Bu hikayeler:
Yatık Emine
Şeftali Bahçeleri
Koca Öküz
Vehbi Efendi'nin Kuşkusu
Sarı Bal
Şaka
Küs Ömer
Boz Eşek
Yatır
Komşu Namusu
Yılda Bir...
Hakk-ı Sükut (Sus Payı)
Kuvvete Karşı
Cer Hocası
Karay, kitabın 2. baskısına, daha önce dergilerde yayımladığı 4 hikayeyi daha almıştır. Bu hikayeler:
Garip Bir Hediye
Bir Taarruz (Bir Saldırı)
Ayşe'nin Talii (Ayşe'nin Yazgısı) (Karay'ın yayınlanmış ilk hikayesidir.)
Garaz (Garez)
Karay, bizzat gözden geçirdiği 1947 tarihli baskısında bazı hikayelerde küçük değişiklikler de yapmıştır.