turkish-nlp-suite/temiz-Wiki huggingface dataset:
Mezıtha

Mezıtha, Çerkes mitolojisinde orman ve avcıların tanrısıdır.
Etimoloji
Mezıtha adı, Mez (orman) ve Tha (tanrı) kelimelerinin birleşmesinden oluşmuştur.
Özellikleri
Çerkesler avcılığın Mezıtha kontrolünde olduğuna ve ondan habersiz hiçbir şey avlanamayacağına inanırlardı. Avladıkları her şeyin Mezıtha'nın kendilerine yaptığı bir iyilik olduğunu düşünürlerdi. "Pşışezıtha" adlı şarkıda Mezıtha'nın usta bir avcı olduğu, bir fili eline alabilecek kadar iri olduğu söylenir, ona iğdiş edilmiş koç kurban edilir ve kendisine Thamadej diye hitap edilirdi. Mezıtha'nın zoomorfik özellikleri vardır ve yaban domuzunun sırtında avlanır. Yine de Mezıtha daha çok insani özelliklere sahiptir ve bir erkek şeklinde tasvir edilir, bir de eşi vardır.
Avcıların tanrısı ilk olarak Mez Guaşe şeklinde tanrıça olarak ortaya çıkmıştır. Ataerkil yapı hakim olduktan sonra Mez Guaşe karakteri erkeğe dönüşerek Mezıtha olmuştur. Sonraki dönemlerde toplumsal yaşam değişip geliştikçe Mezıtha karakteri de zayıflayarak Mezıtl şeklini almış ve tanrısal özelliklerini kaybetmiştir. Yine de bu Mezıtha'nın insanların yaşamından tamamen silindiği anlamına gelmeyip Mezıtha ve Mezıtl bir arada Çerkeslerin düşünce yapısındaki yerini korumuştur. Mezıtha, tanrısal özelliklerini korumaya devam ederken, Mezıtl insanları korkutan ve onlara zarar veren bir yaratığa dönüşmüştür.
Wolf Ödülü

Wolf Ödülü, Wolf Vakfı tarafından, 1978'den bu yana her yıl, İsrail'de gerçekleşen ödül töreninde, insanlığın yararına yönelik başarılara ulaşmış sanatçı ve bilim insanlarına verilen ödüldür. "İnsanlığın yararına, bilimi ve sanatı desteklemek için" sloganıyla yola çıkan Wolf Vakfı, bu ödülün, milliyet, ırk, renk, din, cinsiyet veya siyasi görüşlere bakılmaksızın, insanlığın ve insanlar arasında dostluğun yararına işler yapan kişilere verilebileceğini özellikle belirtmiştir.
Tarihçesi
Wolf Ödülü, Ricardo Wolf tarafından İsrail'de kurulan kar amacı gütmeyen Wolf Vakfı tarafından 1978 yılından beri verilmektedir. Ricardo Wolf, Almanya doğumlu Kübalı, diplomat, hayırsever ve Küba'nın eski İsrail büyükelçisidir. Fizik gibi bazı alanlarda, Wolf Ödülü, genellikle Nobel Ödülü'nden sonra en prestijli ödül olarak kabul edilmektedir. Ödül, vakıf tarafından "her yıl verilir" diye tanımlansa da, her ödül her yıl verilmemektedir. 2000 ve 2010 yılları arası birçok alanda altı, Fizik alanında ise sadece dört ödül verilmiştir.
Alanları
Wolf Ödülü altı farklı alanda verilmektedir, her ödül 100.000 ABD doları ve bir adet ödül belgesinden oluşmaktadır, bu ödüller;
Wolf Fizik Ödülü
Wolf Kimya Ödülü
Wolf Sanat Ödülü
Wolf Tıp Ödülü
Wolf Matematik Ödülü
Wolf Tarım Ödülü
Maluuba

Maluuba, yapay zeka ve dil anlama konusunda araştırmalar yapan Kanadalı bir teknoloji şirketidir. Firma 2011 yılında kurulmuş olup, 2017 yılında Microsoft tarafından satın alınmıştır.
Tarihçe
Maluuba, Waterloo Üniversitesi'nde öğrenci olan Sam Pasupalak ve Kaheer Suleman tarafından 2011 yılında kurulmuştur. İlk olarak kullanıcıların sesli arama yaparak uçuş bulmasını ve uçuş programı ayarlamasını sağlamak üzere geliştirilmeye başlamıştır.
2012 Şubat Samsung Ventures'tan 2 milyon dolarlık yatırım almıştır.
2013 yılından itibaren çeşitli firmalarla başta nesnelerin interneti (IoT) olmak üzere, akıllı telefon, akıllı TV, otomotiv alanında birçok şirketle ortaklık içerisindedir.
2015 yılında Nautilus Ventures ve Emerllion Capital'den 9 milyon dolarlık yatırım alan firma daha sonra Quebec, Montreal'de bir Ar-Ge laboratuvarı açmıştır.
13 Ocak 2017 Microsoft tarafından 140 milyon dolar karşılığında satın alınmıştır. Bu satın almanın ardından Kitchener-Waterloo ofisi kapatılmış ve çalışanları Montreal'de Microsoft Research çatısı altında çalışmaya başlamıştır.
Feride Hilal Akın

Feride Hilal Akın (d. 8 Mart 1996; İstanbul, Türkiye), Türk pop ve R&B müzik şarkıcısıdır.
Uzun yıllar Ankara'da yaşayan Feride Hilal Akın, liseyi Ankara'da bitirmiştir. Sahne çalışmalarına ilk 17 yaşında başladı. İlyas Yalçıntaş gibi şarkıcılarla düet yaptı. Ayrıca Show TV'de yayınlanan Yeni Gelin dizisinde "Şirin" karakterini oynamıştır. "Yok Yok" şarkısı ile çıkış yaşadı ve müzik listelerinde ilk sıralarda yer aldı. Türk pop şarkıcısı Buray ve RedKeys Music şirketinden rapçi KÖK$VL ile "Rampapapam" şarkısını yayınladı.
Diskografi
Single'lar ve EP'ler
Susmadı (2023)
Bunca Yıl (2023)
Filme Gel (2023)
Can (2023) (ft. Murat Dalkılıç)
Soygun (2022)
Lay Low (2022) (ft. Montiego, Matthew Bento)
Elimde Duran Fotoğrafın (2022) (Saygı Albümü: Bergen)
İstanbul'da Aşk (2021) (ft. Sheyh Ree)
Deprem Gibi (2021) (ft. Doğuş Çabakçor)
Dedikodu (2021)
Bal (2020) (ft. Beko)
Yağmurlar (2020)
Zehir Delisi (2020)
Rampapapam (2020) (ft. Buray & KÖK$VL)
Tutku (2019)
Kim (2019)
Yok Yok (2019)
Şehrin Yolu (2018) (ft. İlyas Yalçıntaş)
Gizli Aşk (2018) (ft. Hakan Tunçbilek)
İmkansız Aşk (2017) (ft. Onur Baytan & Halil İbrahim Kurum)
Ayrılık Zor (2017) (ft. Onur Baytan)
Bilir Mi? (2017) (ft. Enbe Orkestrası)
Filmografi
Dizi ve Filmler
Francis Davis Millet

Francis Davis Millet (3 Kasım 1848 - 15 Nisan 1912, Atlantik Okyanusu) Amerikalı ressam ve heykeltıraştır. 15 Nisan 1912 tarihinde RMS Titanic'in batması sonucunda ölmüştür.
Hayatı
Francis Davis Millet, 1848'de Mattapoisett, Massachusetts'de doğdu. Çoğu kaynakta doğum tarihi 3 Kasım 1846 olarak belirtilir, ancak kendisi askerlik hizmeti sırasında tuttuğu bir günlükte, 3 Kasım 1864'ün 1848'deki doğumunu gösteren 16. doğum günü olduğunu belirtmiştir. On beş yaşındayken orduda davulcu çocuk olarak, daha sonraları Amerikan İç Savaşı'nda cerrahi asistanlık görev yaptı.
Orduda babasıyla birlikte görev yapan Millet, ilk çizdiği resimlerde sıkça kullandığı canlı kan kırmızısı rengini savaşlarda gördüklerinden kullandığını belirtir.
Ölümü
10 Nisan 1912'de Cherbourg, Fransa'da New York'a sefer düzenleyen RMS Titanic'e bindi. Gemi batarken en son kadın ve çocuklara cankurtaran botlarına binmeleri için yardım ederken görülmüştür. Cesedi CS Mackay-Bennett tarafından bulunmuş ve doğum yeri Massachusetts'de gömülmüştür.
Galeri
Etoro halkı

Edolo olarak da bilinen Etoro, Papua Yeni Gineli bir kabile ve etnik bir grup. Toprakları, Papuan Platosu yakınlarındaki Yeni Gine'nin merkezi dağ bölgesinin güney kenarı dahil olmak üzere Sisa Dağı'nın güney yamaçlarından oluşur. Kabilenin erkekleri ve kendilerinden yaşça küçük olan erkek bireyler arasındaki ritüelleri yüzünden antropologlar arasında oldukça popüler olan Etoro halkı, genç erkeklerin yetişkinliğe erişmeleri, düzgün bir şekilde olgunlaşmaları ve güçlenmeleri için yaşlı üyelerin spermlerini yutmaları gerektiğine inanır.
Etoro halkı her üyenin içinde bir yaşam gücü olduğuna ve bunun en yoğun biçiminin spermde bulunduğuna inanır. Yaşam gücünün diğerlerine aktarımı ise cinsel etkileşimden geçiyor. Dişilerin cinsel ilişkiden sonra gebe kalmamaları, Etoro kültüründe yaşam gücünü israf ettikleri anlamına gelir. Bireylerin yaşlanıp vücutlarının güç kaybetmesi ise yaşam gücünün azaldığını gösterir.
2009'da National Geographic Society, Etoro/Edolo dilini konuşabilen kişi sayısının ortalama 1668'den az olduğunu rapor etmişti.
Evlilik
O'Neil ve Kottak, çoğu erkeğin evlendiği ve eşleri ile heteroseksüel ilişkiler yaşadığına katılıyor. Heteroseksüel cinsel ilişkinin bireylerin daha erken ölmeleri ve homoseksüel ilişkinin yaşam sürelerini uzattığına inanmaları heteroseksüel ilişkinin daha çok üreme amaçlı olduğunu gösteriyor.
Amniotik bant sendromu

Amniotik bant sendromu (amniotic band sequence), büyük bir bölümü amniotik bağ basısına bağlı malformasyonlar, defektler ve zararlar (mutilasyonlar) içeren olgulardır. Bazı uzmanlar, bu durumu ADAM kompleksi olarak niteler.
Ensefaloselin yanı sıra yüz, orbita, dudak ve damak yarıkları görülebilir. Göz kapağında defektler (koloboma) saptanır. Kalp normal yerinde değildir. Akciğerlerde lob anomalileri vardır. Toraks ve batın büzüşmüş gibidir. Omfalosel olabilir. Mesanenin bir bölümü karın duvarının dışındadır.
Parmaklarda sindaktili, polidaktili, halka çiminde çökmeler ve konjenital kopmalar (ampütasyon) vardır. Ellerde eldiven deformasyonu ve yarıklar olabilir. Radius kemiği oluşmamıştır ya da gelişememiştir. Lenfödem ve skolyoz olabilir.
Gümüştuğ Kalesi

Gümüştuğ Kalesi veya Avliyana Kalesi, Gümüşhane'nin Torul ilçesinde yer alan bir kaledir. Kaleye ait kalıntılar bir nehrin iki yakasında konumlanmıştır. Bizanslılardan kalma ok ve mızraklar, paslanmış silahlar, ve İstanbul'da basılmış sikkeler bu kalıntılardan bazılarıdır. Ayrıca nehrin sol yakasında dik duran 1.5 metre uzunluğunda 5 sütun bulunmaktadır. Formlandırılmış olan bu sütunların eski bir madebe ait olduğu düşünülmektedir. Kale ismini bulunduğu Gümüştuğ köyünden almıştır.
Mangan(II) nitrat

Mangan(II) nitrat Mn(NO3)2(H2O)n formülüne sahip bir inorganik bileşiktir. Her formül birimi bir Mn2+ katyon ve iki NO3− anyonu ile değişen miktarlarda sudan oluşur. En yaygın olanı tetrahidrat Mn(NO3)24H2O dır. Fakat, susuz bileşiğin yanı sıra mono ve hekzahidratlar da bilinmektedir. Bu bileşiklerin bazıları, mangan oksitleri için faydalı öncül maddelerdir.
Hazırlanması, reaksiyonları, kullanımı
Mangan(II) nitrat, mangan(II) oksitin nitrik asit içerisinde çözündürülmesiyle hazırlanır:
MnO + 2 HNO3 - Mn(NO3)2 + H2O
Ayrıca mangan dioksit ve azot dioksitten de hazırlanabilir:
MnO2 + 2 NO2 - Mn(NO3)2
300 Cye ısıtıldığında, mangan(II) nitratın sulu çözeltileri MnO2 ve NO2 oluşumuyla termal olarak ayrışır.
Mangan(II) nitrat, gübre ve renklendirici olarak kullanılan mangan karbonatın öncül maddesidir. Bu yöntemin avantajı, amonyak ve karbon dioksit kullanımı ile yan ürün amonyum nitratın da bir gübre olarak kullanılabilir olmasındadır.
Kuzey Sarayı

Kuzey Sarayı ( hokuchō), Japonya'da Nanboku-chō döneminde 1336-1392 yılları arasında altı taht talibinden biridir. Günümüz Japonya İmparatorluk Ailesi, Kuzey Sarayı imparatorlarının kökeninden gelmektedir.
1246 yılında İmparator Go-Saga tahttan feragat ederek yerine iki oğlu Go-Fukakusa ve Kameyama geçti. Go-Saga, 1272'deki ölüm döşeğinde iken, oğullarının iki kardeş hattan gelecek imparatorların sırayla tahtta yükseleceği bir planı benimsemede ısrar etti. Ancak bu plan taht üzerinde hak iddia eden rakip hizipler ve talipleri ortaya çıkarması nedeniyle başarısızlıkla sonuçlandı.
1333'te Güney İmparatoru Go-Daigo Kemmu Restorasyonu'nu başlatarak Hōjō boyu tarafından yönetilen Kamakura şogunluğuna karşı isyan etti. Bunun üzerine yeni şogun Ashikaga Takauji Kōgon'u meşru imparator olarak tanıdı. 1333'te Kamakura şogunluğunun yıkılmasından sonra Kōgon imparatorluk iddiasını kaybetti, ancak kardeşi Kōmyō ve oğullarından ikisi yeni Ashikaga şogunları tarafından tahtın talipleri olarak desteklendi. Böylece Kōgon'un ailesi Kyoto'da alternatif bir İmparatorluk Sarayı kurdu. Bu saray diğer rakip sarayın kuzeyinde olması nedeniyle Kuzey Sarayı olarak adlandırıldı. İmparator Go-Daigo'nun imparatorluk tahtını art arda kontrol edememesi nedeniyle Ashikaga şogunları imparatorun pozisyonundan uzak kalan herhangi bir güçle başa çıkabildiler.
1392'de Güney Sarayı İmparatoru Go-Kameyama, 60 yıl süren bir mücadele sonrasında yenildi ve Kōgon'un büyük torunu Go-Komatsu lehine tahttan çekilerek bölünmeyi sona erdirdi.
Kuzey Sarayı imparatorları
Kōgon (13311333)
Kōmyō (13361348)
Sukō (13481351)
Go-Kōgon (13521371)
Go-En'yū (13711382)
Go-Komatsu (13821392)
2020 Hpakant maden faciası

2020 Hpakant maden faciası, Myanmar'da bulunan bir yeşim taşı madeni alanındaki toprak kayması sonucu meydana gelen, birçok insanın hayatını kaybettiği bir faciadır.
2 Temmuz 2020 tarihinde Myanmar'daki Kachin eyaletinin Hpakant bölgesinde bulunan yeşim madeni alanındaki toprak kayması sonucu meydana gelen faciada, 174 kişi ölmüş, 54 kişi ölümcül olmayacak derecede yaralanmış ve en az 100 kişi kaybolmuştur. 2020 faciası, yılda 30 milyar dolar getiri sağlayan, birçok ölüm ve kazaları ile tanınan Myanmar yeşim taşı endüstrisinin bugüne kadarki en ölümcül faciası olmuştur.
Myanmar yeşim endüstrisi ölüm ve kazalar ile bilinirken, 2020 felaketi bugüne kadarki en ölümcül kazadır.
Torul Kalesi

Torul Kalesi, Toğrul Kalesi veya Ardasa Kalesi, Gümüşhane'nin Torul ilçesinin doğusunda yer alan bir kaledir. Günümüzde harabe durumunda olan kale, haberleşmede kullanılan bir ateş kulesi olarak inşa edilmiştir. Kapısı doğusunda olan kalenin yüksekliği yaklaşık olarak 200 metredir. Doğal kaya renginde olan duvar örgüleri, moloz taş ve düzgün yonu taştan yapılmıştır. Yükseklikleri 3 ile 5 metre arasında değişen duvar örgüleri, kireç harçlarıyla birleştirilmiştir.
Seyir terası
Kalede 240 metre yüksekliğinde bir seyir terası bulunmaktadır. Camdan yapılmış olan seyir terasını 17 ayda 220 bin, 2 yılda ise 380 bin kişi ziyaret etmiştir. Seyir terasından Harşit Çayı, ilçe merkezi ve bölgedeki dağları seyretme imkanı vardır. 2016-2018 yılları arasında inşa edilen teras, 90 metrekare genişliğindedir ve aynı anda 50 kişinin kullanımına uygundur. Terasa 45 metrelik direkte dalgalanan 10x15 metre ölçülerinde bir Türk bayrağı asılmıştır.
Tarihçe
Torul Kalesi, Dördüncü Haçlı Seferi sırasında Trabzon'dan Torul'a gelen Cenevizliler tarafından inşa edilmiştir. Kalenin tarihte Zegan Kalesi olarak bilinen yapı olduğunu iddia eden bir kaynak bulunmaktadır. Zegan (Zigana) Kalesi, 1400'lü yılların başında Haldia dükü Cyril Cabasica'nın konutuydu. Bir başka kaynağa göre, Haldia'ya düklük yapan Gürcü Kabazites ailesi konut olarak Torul Kalesi'ni kullanmış, kalenin önünden geçen Türklerden bac vergisi almıştır. Aynı kaynağa göre Kabazitesler sık sık soygun yapmış ve çevredeki Çepnilerle çatışmıştır. Şeyh Cüneyd, sonraki yıllarda Rum veya Gürcüler tarafından kullanılan kaleyi birkaç kez ele geçirmeye çalışmış ama başarılı olamamıştır. Bölgede yaşayan Türklerin bu durumdan rahatsız olmasıyla beraber, Amasya valisi Bayezit, Osmanlı Padişahı II. Mehmed'in fermanıyla Rakkas Sinan Bey'e "Toğrul'un üzerine doğrul" şeklinde emretmiş ve Rakkas Sinan Bey 1479 yılında kaleyi ele geçirmiştir. Torul Kalesi, Haldia bölgesinde en son fethedilen yerdir.
Açık vekil

Açık proxy, herhangi bir İnternet kullanıcısı tarafından erişilebilen bir proxy sunucusudur. Genel olarak, bir proxy sunucusu yalnızca bir ağ grubundaki (yani kapalı bir proxy) kullanıcıların, grup tarafından kullanılan bant genişliğini azaltmak ve denetlemek için DNS veya web sayfaları gibi Internet hizmetlerini önbelleğe almasına ve iletmesine izin verir. Bununla birlikte, açık bir proxy ile, İnternet'teki herhangi bir kullanıcı bu yönlendirme hizmetini kullanabilir.
Avantajları
Anonim bir açık proxy, sunucu istekleri proxy sunucusundan geliyor gibi göründüğü için kullanıcıların IP adreslerini web sunucularından gizlemelerine yardımcı olabileceğinden, çevrimiçi anonimlik ve gizlilik isteyenler için yararlıdır. Kimliklerini ortaya çıkarmayı zorlaştırır ve böylece web'e göz atarken veya diğer internet hizmetlerini kullanırken algılanan güvenliklerinin korunmasına yardımcı olur. Web sitesi operatörleri tarayıcının gerçek IP adresini belirlemek için istemci tarafı komut dosyaları kullanabildiğinden ve açık proxy tüm bağlantıların kayıtlarını tutuyor olabileceğinden, gerçek anonimlik ve kapsamlı internet güvenliği bu önlemle tek başına elde edilemeyebilir.
Çoğu kamuya açık VPN açık proxy'ler aracılığıyla çalışır.
Dezavantajları
Bir bilgisayarın, bilgisayarın sahibi bilmeden açık bir proxy sunucusu olarak çalışması mümkündür. Bu, bilgisayarda çalışan proxy yazılımının yanlış yapılandırılmasından veya bu amaçla tasarlanmış kötü amaçlı yazılımların (virüsler, truva atları veya solucanlar) bulaşmasından kaynaklanabilir. Kötü amaçlı yazılımdan kaynaklanıyorsa, virüslü bilgisayar bir zombi bilgisayar olarak adlandırılır.
Açık bir proxy'den erişimi test etme
Açık proxyler genellikle istismarla ilişkili olduğundan, bunları tespit etmek ve onlara hizmet vermeyi reddetmek için bir dizi yöntem geliştirilmiştir. Sıkı kullanım ilkelerine sahip IRC ağları, istemci sistemlerini bilinen açık proxy sunucu türleri için otomatik olarak test eder. Aynı şekilde, bir posta sunucusu, otomatik olarak gönderilen postaların açık proxyler tarafından gönderilip göndermediğini algılamak için proxycheck gibi yazılımlarla konfigüre edilebilir.
IRC ve elektronik posta operatör grupları; AHBL, CBL, NJABL (2013'e kadar) ve SORBS (2002'den beri) gibi bilinen açık proxy'lerin IP adreslerinin listelerini yayınlayan DNSBL'ler çalıştırır.
Crossobamon eversmanni

Yaygın olarak Tarak parmaklı kertenkele adıyla bilinen Crossobamon eversmanni, Asya'da yaşayan bir geko türüdür ve Gekkonidae famiylasına üye bir kertenkeledir.
Etimoloji
Bilimsel ad olarak verilen versmanni adı, Rus-Alman entomolog Alexander Eduard Friedrich Eversmann'ın onuruna verilmiştir.
Coğrafi aralık
C. eversmanni, Orta Asya, İran ve Pakistan'ın çeşitli ülkelerinde bulunur.
Alt Tür
Geçerli olarak iki alttürü olduğu kabul edilmektedir.
Crossobamon eversmanni eversmanni
Crossobamon eversmanni lumsdenii
BOF sendromu

BOF sendromu (branchiooculofacial sendrom), otosomal dominant yolla aktarılan, brankial yarık (farengeal ark), göz ve ağız anomalilerinin baskın olduğu, kalıtsal bir sendromdur.
Doğum nöcesi fark edilen, doğumdan sonra da sürebilen fiziksel gelişme olabilir. Dolikosefal ve küçük bir kafatası (mikrosefali) vardır, alın bölgesi dardır. Mastoid kemik tam gelişemez (hipoplazi). Hipertelorizm vardır; anoftalmi görülebilir. Gözler küçük ve yukarı çekiktir. İris koloboması, retinada hamartoma, orbitada dermoid, konjenital katarakt, göz kapağı düşüklüğü (ptozis), strabismus, gözyaşı bezi sorunları (gözyaşı kesesi fistülü, gözyaşı kanalı darlığı) saptanır. Burun kısa ve yayvandır. Kulak malformasyonları, orta kulak dokularında yapışıklıklar ve işitme sorunları görülür. Deri incedir; kıllanma adacıkları, eritemli lezyonlar ve erozyonlar vardır. Saçlı deride ve boyun bölgesinde kistler oluşabilir. Bazı alanlarda deri oluşmamıştır (aplasia cutis congenita). Boyun-kulak çevresindeki deride (sternokleidomastoid kas boyunca) damarlı oluşumlar olabilir. Deride ektopik timus dokusu bulunabilir. Saçlar erken grileşir.
7. kafa çifti olarak bilinen yüz sinirinin (nervus facialis) yetersizliği nedeniyle ağlamaklı bir yüz ifadesi sezilir. Altçene küçüktür (mikrognati). Yarık dudak ve yarık damak görülür. Dişlerde yapısal bozukluklar vardır. Meme uçlarının sayısı fazladır. Böbrek oluşumunda sorunlar ve kistik böbrek bulguları olabilir. Tırnakların yapısı bozuktur. Başparmaklar küçüktür; polidaktili ve içe kıvrıklık olabilir. Omurga sisteminde kifoz ve lordoz vardır. Beyinciğin bir bölümü (serebellar vermis) oluşmamıştır. Zeka sorunu saptanmaz ya da çok hafiftir.
Thaşho

Thaşho, Çerkes mitolojisinde tanrıların tanrısı veya en büyük tanrıdır.
Etimoloji
Thaşho adı, Çerkes dillerinde Tanrı anlamına gelen Tha ve büyük anlamına gelen Şho kelimlerinin birleşmesiyle oluşmuştur.
Tarihçe
Taitbout de Marigyn, Çerkeslerin bir baş tanrılarının olduğundan bahsetmiş, bunu batı Çerkeslerinden Şapsığlar ve Natuhaylar arasında gözlemlediğini söylemiştir.
Ancak, Thaşho adını anarak bu tanrının işlevlerinden ilk bahseden Han-Girey'dir. Aktardığına göre, Çerkeslerde Thaşho vardır ve onun, dünyayı yarattığına inanırlardı. Lyulye'nin aktardığına göre, ormanda kurban kesilirken. Thaşho'ya dua edilirdi. Ormanda yapılan törenlerde adının anılması, Thaşho'nun Paganizm'den kaynaklandığını göstermektedir.
Özellikleri
Çerkes mitolojisinde ürünler Thaşho'nun kontrolündedir; baharda mahsul tarladan alındıktan sonra ürün alabilmelerini sağladığı ve sonraki yıl da kendilerine bereketli mahsul vermesi için Thaşho'ya dua ederler, tören yapmadan yeni mahsulden yemezler ve evden çıkartmazlar. Bereket tanrısı Thağalec'in görevini büyük oranda Thaşho üstlenmiştir. Başka bir ifadeyle, zanaatlarla birlikte ortaya çıkan tanrıların işlevlerini yavaş yavaş Thaşho üstlenmeye başlamış ve diğer tanrıların önüne çıkmaya, onları kendi içine almaya başlamıştır. Thaşho zamanla göklerin tanrısı Vuaşho ve Şıble gibi tanrıları da arka plana itmeye başlar. Örneğin, Vuaşho Thaşho'nun isteğiyle gürler, Şıble suya yıldırım düşürür. Bu şekilde Thaşho, baş tanrı haline gelir.
Çerkes mitolojisinde Thaşho'nun görünüşü net olmamakla beraber, tutumlarından dolayı insan görünümünde olduğu tahmin edilir; dünyayı yaratan odur, sinirlenir, konuşur, karar alır, olan biteni görür. Çerkes mitolojisine göre Thaşho gökyüzünde bulunduğu yerden dünyada olan biten her şeyi görebilir, dünyayı (gökyüzünü, yeryüzünü, güneşi, ayı) ve insanları yaratan odur. Dünyayı yedi günde (Hristiyanlık inancı etkisiyle) ateş, su, toprak ve havadan yaratmıştır. Ancak Thaşho'nun dünyayı nasıl yarattığı açık değildir ve bununla ilgili derlenmiş bir metin yoktur.
Çerkes mitolojisine göre, dünyada olan olaylar Thaşho'nun emriyle olur. Yeri sallar, denizi kabartır, denizin altında olanlar da onun işidir. İnsanların ve onların ailelerinin yaşamı da onun elindedir. Diğer tüm tanrıların işlevlerini Thaşho'da görmek mümkündür. Thaşho diğer tanrıların başıdır ve onun kararıyla diğer tanrılar görevlerini yerine getirirler. Ancak o, bunların hepsinin görevlerini üstlenerek onların yerini almamıştır. Çerkesler Müslüman olduktan sonra, Thaşho'nun yerini Alıh (Allah) almıştır.
İddialar
Kimi bilim insanları (örneğin, L. İ. Lavrov) Thaşho ile ilgili olarak, Çerkeslerin yaşam tarzlarının, tek tanrı inancını ortaya çıkarmasının mümkün olmadığını ve tek tanrı inancının Hristiyanlık ve Müslümanlıkla birlikte Çerkesler arasında yayıldığını söylerler. Diğer taraftan, bu görüşe katılmayan bazı bilim insanları da vardır. Bu bilim insanlarına göre, Çerkeslerin atalarından olan Sindler 4. yüzyılda tek tanrı inancını geliştirmeye başlamışlardı.