İbrahim bin Maliki el-Eşter

Ebun-Numan İbrahim b. Maliki Eşter Nahai (Arapça: ِِ ِْ ِِ ََِْ ََ); Maliki el-Eşterin oğludur ve Muhtar b. Ebu Ubeyd Sakafiyi destekleyerek Hüseyinin katillerinden intikam almak için Emevilere karşı ayaklanmıştır.

İbrahimin Muhtara katılmasından önceki yaşamına dair bir bilgi bulunmamaktadır. Sadece onun Sıffin savaşında, Alinin safında yer alarak babasıyla birlikte Muaviyeye karşı savaştığı nakledilmektedir. Muhtarın şehit edilmesinden sonra Musab b. Zübeyre katılmış ve Abdülmelik b. Mervanın ordusuna karşı savaşırken hicri 72 yılında öldürülmüştür.

İbrahim bir müddet Muhtar ve ondan sonra da Musab tarafından Musul şehri ve etraf bölgelerinin valiliği görevini üstlenmiştir.
Sıffin Savaşına Katılması
İbrahimin Muhtara katılmasından önceki yaşamına dair bir bilgi bulunmamaktadır. Sadece onun Sıffin savaşında, Alinin safında yer alarak babasıyla birlikte Muaviyeye karşı savaştığı nakledilmektedir.
Muhtar Sakafinin Kıyamı ile Birlikteliği
İbrahimin Kıyama Katılması için Davet Edilmesi
Hicri kameri 66 / 685 yılında kendisini Muhammed Hanefiyyenin temsilcisi olarak niteleyen Muhtar Sakafi, Kerbela şehitlerinin intikamını almak için Emevilere karşı ayaklanmanın ön hazırlıklarıyla ilgileniyordu. Bu sırada Kufe Şiaları ve Muhtar Sakafinin ayaklanmasının taraftarlarından bazıları, İbrahimin güçlü kimliği ve babasının Aliye olan sadakatine dair zihinlerinde yer edinen hatıraları nedeniyle, İbrahimi ayaklanmaya katılması için davet ettiler. İbrahim, emir ve komutanın kendisine verilmesi şartıyla onların isteğini kabul edeceğini belirtti; ancak Şialar, Muhtar Sakafinin Muhammed Hanefiye tarafından bu kıyamın komutanı olarak seçildiğini hatırlattılar. Bir müddet sonra Muhtar, İbrahimin yanına gitti ve İbn Hanefiyyenin İbrahime yazdığını iddia ettiği mektubu ona verdi. Bu mektupta İbrahimden, Muhtarın Emevilere karşı yapacağı kıyamda Muhtarla işbirliği yapması istenilmişti.
Davete İcabeti
İbrahim ilk başta mektubun yazılışı hakkında edindiği bir bilgi üzerine mektubun İbn Hanefiyyeye intisabı noktasında şüpheye düştü. Fakat İbrahim, Yezid b. Enes Esedi, Ahmer b. Şumeyt Beceli ve Abdullah b. Kamil Şakiri gibi şahsiyetlerin, Muhammed b. Hanefiyyenin mektubu İbrahime yazdığını gördüklerine tanıklık etmeleri üzerine, Muhtarın kıyamına katılmayı kabul ederek Muhtara biat etti.
İbrahimin Muhtarın kıyamına katılma olayında bulunan ve çoğu tarihçinin bu hadiseyi ondan rivayet ettiği Şabi, kendisinin Muhammed b. Hanefiyyenin İbrahime yazdığı mektubun doğruluğu hakkında şüphe ettiğini ve yaptığı araştırmalar sonucunda, mektubun İbn Hanefiyyeye ait olduğuna tanıklık edenlerden Ebu Umre Kisandan Muhtarı güvenilir bildikleri ve Muhtarın mektubun Muhammed Hanefiyye tarafından yazıldığına dair söylediği sözüne itimat ettikleri için onun doğruluğuna tanıklık ettiklerini işitmiştir.
Kıyamın Başlaması
Muhtar ve İbrahim arasında hicri 66 yılının, Rebiyülevvel ayının ortalarında (Ekim 685) Kufede kıyam etmeleri kararlaştırıldı. Ancak zikredilen tarihte ayaklanmanın ön hazırlıkları tamamlanamadığından dolayı ayaklanma ay ortası sonrasına; Perşembe gününe ertelendi.
Bu arada İbrahimin sık sık Muhtarın yanına gidip gelmesi, Abdullah b. Zübeyr tarafından Kufe valiliğine atanan Abdullah b. Mutiin kuşkulanmasına neden oldu. Abdullah b. Muti onların ayaklanma planlarından haberdar olunca Kufenin güvenliğinden sorumlu olan Ayas b. Mezaribten dikkatli olmasını istedi ve kendisi de şehrin hassas noktalarına adamlar yerleştirdi. İbrahim kıyam için kararlaştırılan günden bir gün önce; Çarşamba günü yarenlerinden kalabalık bir grup ile Muhtarın evine giderken Ayas b. Mezaribin engeliyle karşılaştı. İbrahim Ayasla girdiği kavgada onu öldürdü ve kısa bir müddet sonra da ayaklanma başladı.

İbrahim, Muhtar ve taraftarları ile İbn Muti ve Raşid b. Ayas arasında meydana gelen savaşta Raşid öldürüldü ve İbn Muti de sarayına geri çekilerek İbrahim tarafından kuşatıldı. İbn Muti bir müddet sonra oradan kaçtı ve adamları da Muhtara katıldı.
Muhtar ve İbrahimin taraflarından çoğu ahşap gürzlerle savaşmaktaydı ve bundan dolayı küçümseme babından Haşebiyye (ağaç veya odun parçası çubuk vb.) olarak adlandırıldılar. Bazıları da onları yanlışlıkla Hüseyniye olarak isimlendirdiler ve onları sadece İbrahimin taraftarlarından saydılar; zira bunlar kıyam anında Ya Lisaratil-Hüseyin sloganı atmaktaydılar. Ancak İbn Ruste ve İbn Kuteybe Haşebiyyenin İbrahim Nahainin yaranlarından olduğunu ve Ubeydullah bin Ziyada karşı tahtalarla savaştıkları için bu adı aldıklarına inanmaktadırlar.
Bu savaştan sonra Muhtar Kufeye konuşlandı ve Irakın diğer şehirlerini hakimiyeti altına alarak Emevilerle ve Hüseyinin katilleri ile savaşmaya başladı. Bunun yanı sıra Musulun valiliğini İbrahim Eştere verdi ve onu Abdülmelik bin Mervan tarafından Iraka gönderilen Ubeydullah b. Ziyadın üzerine gönderdi. (hicri 66 Zilhicce ayı / Temmuz 686) Kufelilerden bazıları Muhtarın kahin olduğu sanısını bahane ederek ona karşı ayaklandılar. Bu durum üzerine Muhtar hemen İbrahimin ardı sıra birini gönderdi. Bu İbrahimin Muhtarın kıyamındaki önemli rolünün ve Muhtarın ona olan güveninin bir göstergesidir. Bunun üzerine İbrahim hızlı bir şekilde Medainden döndü ve Muhtarla birlikte Cabbenetus-Sebi ve Kufenin diğer bölgelerinde bir dizi savaşlardan sonra isyanı bastırdı.
Ubeydullah bin Ziyadla Savaşı
İsyanın bastırılmasından sonra İbrahim, çoğunluğu el-Hamra olarak bilinen İranlı savaşçılardan oluşan ve sayıları 8000 ila 20000 arasında olduğu zikredilen bir orduyla birlikte Zilhicce ayının 6. veya 8. günü ve başka bir görüşe göre 21. günü İbn Ziyadla savaşmak üzere Kufeden ayrıldı.
10 Muharrem 67 tarihinde (6 Ağustos 686) Musula 5 fersah uzaklıktaki Hazer nehri kenarında iki ordu arasında savaş meydana geldi. Belazurinin naklettiğine göre, savaşın başlarında İbrahimin ordusunun sol kanadı darbe aldı. Belki de sırf bundan dolayı İbrahim Eşterin öldüğü haberi Kufede yayıldı ve Muhtar da Kufeden ayrıldı. Ancak İbrahimin askerleri İbn Ziyadın ordusunu geri püskürtmeyi başararak onları ağır bir yenilgiye uğrattılar. İbrahim bu savaşta Ubeydullah b. Ziyad ve İmam Hüseyinin katillerinden olan Husayn b. Numeyr ve Şurehbil b. Zil-Kelaı olmak üzere birkaç kişiyi kendi elleriyle öldürdü ve bazıları onların cesetlerinin yaktığını söylemişlerdir.
Musab b. Zübeyr Cephesine Katılması
İbrahim bu zaferden sonra Musula gitti ve üvey kardeşi Abdurrahman gibi yakınlarından bir kaçını Nusaybin, Harran, er-Raha ve Sincar şehirlerini kuşatarak yönetimlerini ellerine almaları için görevlendirdi. İbrahim Musuldayken Musab b. Zübeyr, Muhtar ve İbrahimin saldırılarından kurtularak kendisine katılan Hüseyinin katillerinden bir grup Kufeli isyancının tahrikiyle Kufeye saldırdı ve Muhtarla girdiği savaşta onu şehit etti. (hicri 67 Ramazan / Nisan 687) Musab daha sonra İbrahimden Abdullah b. Zübeyirin emirlerine boyun eğmesini istedi. İbn Esirin naklettiğine göre, Abdülmelik b. Mervan da İbrahimden kendisine itaat etmesini istedi, ancak İbrahim Emevilerle girdiği savaşta onlardan Ubeydullah b. Ziyad ve Şam soylularından birkaç kişiyi öldürdüğünden dolayı Abdülmelik b. Mervana katılmaktan korktu ve netice de Musabın davetini kabul etti.
Musul Hükumeti
Musab Musul, Cezire, Azerbaycan ve Ermeniyye bölgelerinin yönetimini İbrahimden aldı ve onu Ezrakilerle savaşmaya gönderdi. Muhalleb b. Ebu Sufreyi de o bölgelerin valiliğine atadı. Fakat bir müddet sonra Muhallebi azlederek, o bölgelerin hakimiyetini yeniden İbrahime teslim etti ve o bu görevi Abdülmelik b. Mervanın Iraka saldırmasına kadar sürdürdü. Abdülmelik, Iraka saldırınca Musab b. Zübeyr ona karşı mücadeleye koyuldu ve İbrahimi kendi ordusunun komutanı yaparak Avana bölgesi yakınlarındaki Cumeyriye gitti.

Kufe ve Basra valilerini kandırma peşinde olan Abdülmelik b. Mervan İbrahime bir mektup yazarak ona Kufe ve Basra hükumetinin valiliğini ve başka bir rivayete göre de Fırat nehrinin etrafındaki arazileri vereceği vaadini verdi. Ancak İbrahim, Abdülmelikin davetini kabul etmemekle kalmayıp mektubu Musaba götürdü. Zira Abdülmelik b. Mervanın bu tür vaatlerle diğer Irak valilerini de kandırmış olacağını tahmin ettiğinden dolayı Musabın onları tutuklamasını veya Mekkeye sürgün etmesini sağlamaya çalıştı. Ancak Musab bunu kabul etmeyerek Abdülmelik b. Mervanın ordusuna karşı koymak için Deyrul-Caselik bölgesinde karargah kurdu.
Ölümü
Abdülmelik b. Mervan ve Musab b. Zübeyr arasındaki savaştan bir gün önce İbrahim b. Eşter ve Muhammed b. Mervan arasında meydana gelen savaşta, İbn Eşter sergilediği yiğitliğe rağmen, önceki komplolar sonucunda Abdülmelikle anlaşarak geri çekilen Attab b. Verka Temiminin ihanetiyle yenildi ve orada öldürüldü. O sırada İbrahimi öldüren Azre kabilesinden Ubeyd b. Meysere İbrahimin başını aldı ve Hazer savaşında İbrahimin eliyle öldürülen Husayn b. Numeyrin kölelerine verdi ve onlar da İbrahimin naaşını yaktılar.
İbrahimin öldürülme tarihi hakkında tarihçiler arasında farklı görüşler ileri sürülmüştür. Her ne kadar İbn Esir ve Taberi bir rivayete binaen İbrahimin öldürülme tarihini hicri 71 / 690 olarak zikretse de, çoğu tarihçi İbrahimin hicri 72 / Kasım 69 yılında ve büyük bir olasılıkla da aynı yılın Cemaziyelahir / Kasım ayında öldürüldüğüne inanmaktadır.
İbrahimin katledilmesinden sonra bazı şairler onun için ağıt ve şiirler kaleme almıştır. Ebul-Ferec İsfahaninin birkaç beyti ona atfedilmiştir. İbn Hacer Askalani de İbn Habbanın dilinden, babasından ve ikinci halifeliği rivayet naklettiği için İbrahimi, güvenilir ravilerden saymıştır. Oğlu Malik ve Mücahid gibileride İbrahim'den rivayet nakletmiştir.
Mezarı
İbrahim b. Malikin Mezarı Samarraya 8 fersah uzaklıktaki Düceyl şehrinin güneyinde ve eski Bağdat Samarra yolu üzerinde bulunmaktadır ve mezarı Şiaların ziyaret mekanlarındandır. Mezarı terörist gruplar tarafından patlatılarak tahrip edilmiştir.

Bahreynin Asker adasında da İbrahim b. Malike atfedilen bir kabir bulunmaktadır ve muhtemelen bu mezar, İbrahimin torunlarından birinin mezarıdır.
Ayrıca Bakınız
Kerbela Vakıası
Tevvabin Kıyamı
Kufe
Muhtar'ın Kıyamı
Kerbela