2020 Gence balistik füze saldırıları

Gence balistik füze saldırıları (Azerice: Gəncə bombalanmaları), 2020 Dağlık Karabağ çatışmaları sırasında, Ekim 2020'de Azerbaycan'ın Gence şehrine yapılan dört ayrı füze saldırısıdır.
İlk saldırı 4 Ekim'de gerçekleşti, bir sivili öldü ve 30'dan fazla kişi yaralandı. Dağlık Karabağ bölgesi dışındaki çatışmalarda ilk ciddi saldırılardan biriydi. İkinci saldırı 8 Ekim'de gerçekleşti; can kaybı bildirilmedi. Üçüncü saldırı 11 Ekim'de gerçekleşti. Saldırıda küçük çocuklar da dahil olmak üzere on kişi öldü ve kırktan fazlası yaralandı. Saldırı, çatışmayı durdurmak için bir gün önce imzalanan ateşkesin ilk büyük ihlallerinden biriydi. Dördüncü saldırı 17 Ekim'de meydana geldi. Saldırıda on dört sivil öldü ve elli beş kişi yaralandı. Saldırılar sırasında, apartmanlar ve diğer binalar ve araçlar da dahil olmak üzere altyapı da tahrip edildi.
Azerbaycan saldırılarla ilgili olarak Ermenistan'ı suçladı, ancak Ermenistan herhangi bir sorumluluk kabul etmedi. Dağlık Karabağ Savunma Ordusu ilk saldırının sorumluluğunu kabul etti. Azerbaycan hükumeti üçüncü saldırıyı "bir soykırım eylemi" olarak nitelendirdi ve ayrılıkçı Dağlık Karabağ kontrolündeki Kelbecer Rayonunda üç adet R-17 Elbrus'u makhvederek misilleme yaptı.
Saldırılar Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği ve Türkiye tarafından kınandı.
Arka plan
27 Eylül 2020'de, fiilen Dağlık Karabağ Cumhuriyeti tarafından kontrol edilen, ancak kanunen Azerbaycan'ın bir parçası olan tartışmalı Dağlık Karabağ bölgesinde çatışmalar çıktı. Azerbaycan'ın en büyük ikinci şehri olan Gence 335 bin kişilik nüfusa sahip olup, Dağlık Karabağ Temas Hattı'nın 97 kilometre kuzeyinde ve Azerbaycan-Ermenistan devlet sınırının 241 kilometre doğusunda yer almaktadır.
Rusya, Azerbaycan ve Ermenistan Dışişleri Bakanları arasındaki çatışmalarla ilgili üçlü görüşmeler 9 Ekim 2020'de Moskova'da başladı. Görüşmelere Sergey Lavrov, Ceyhun Bayramov ve Zohrab Mnatsakanyan katıldı. Lavrov, yerel saatle 03: 00'da sona eren 10 saatlik görüşmelerin ardından ortak bir bildiri yayınlayarak, öğle vakti insani ateşkesin yürürlüğe gireceğini doğruladı. Ateşkesin yürürlüğe girmesinden dakikalar sonra, iki taraf ateşkesi ihlal eden saldırılara devam etmekle birbirlerini suçladı. Azerbaycan ateşkesin geçici olduğunu belirterek, bölgenin kontrolünü yeniden ele geçirme hedefinden vazgeçmeyeceğini vurguladı.
Saldırılar
Birinci saldırı
Gence ilk olarak 4 Ekim'de OTR-21 Toçka balistik füzesiyle vuruldu. Azerbaycan, Ermenistan'ı suçladı. Ancak Ermeni yetkililer sorumluluk iddialarını inkar etti. Dağlık Karabağ Cumhuriyeti, yerleşim alanlarını hedeflemeyi reddederken, başta Gence Uluslararası Havaalanı olmak üzere askeri hedefleri hedeflerken, Azerbaycan da şehirde askeri hedef bulunmadığını belirtti. Daha sonra, hem olay yerinden bir Rus medya kuruluşu muhabiri hem de havalimanı müdürü, COVID-19 pandemisi nedeniyle Mart ayından bu yana hizmet vermeyen havalimanının vurulduğunu yalanladı. Saldırı sonucunda bir sivil hayatını kaybetti, 30 kişi yaralandı.
İkinci saldırı
Gence, 8 Ekim'de tekrar vuruldu. Sivil can kaybı bildirilmedi, ancak çok sayıda konut ve bir özel araç hasar gördü.
Üçüncü saldırı
Azerbaycan Savunma Bakanlığı, 10 Ekim'de imzalanan ateşkesten bir gün sonra yerel saat 02:00'de Ermenistan'ın Berd kentinde bulunan Ermenistan Silahlı Kuvvetlerine ait birlikleri Gence'ye Scud füzesi ile ateş açtığını bildirdi. Füze bir apartmana çarptı ve onu tamamen yok etti. Kısa süre sonra olay yerine arama kurtarma ekipleri geldi. Saldırı sırasında kentte 31 apartman gibi önemli altyapı tamamen tahrip edildi, patlamanın çevresindeki yapı ve araçlar ağır hasar gördü. Saldırı, toplam 95 dairede yaşayan 205 kişiyi etkiledi. Ermenistan saldırının sorumluluğunu reddetti. Saldırı sonucunda 10 kişi öldü, 40 kişi yaralandı, kurbanlar arasında kadın ve çocuklar da yer aldı.
Dördüncü saldırı
17 Ekim günü, yerel saatle yaklaşık 01:00'de, Azerbaycan makamları, Ermenistan Silahlı Kuvvetlerinin Gence'ye Scud füzeleri ateşlediğini açıkladı. Gazeteciler şehirde üç güçlü patlama olduğunu bildirdi. Bir "RİA Novosti" muhabirine göre, füzeler şehrin yoğun nüfuslu yerleşim alanlarını vurarak birkaç sıra konut ve diğer binaları dümdüz etti. Füzelerden biri belediye binasına iki kilometreden daha az uzaklıkta, diğeriyse şehrin doğusundaki Kepez ilçesine indi. Bir "Dozhd" muhabiri olan Vasili Polonski, füzelerin vurduğu yerlerin yakınında askeri üsler ve önemli nesneler bulunmadığını söyledi. Yerel makamlara göre, yaklaşık 20 ev yıkılarak çok sayıda sivil enkaz altında kaldı. Azerbaycan Acil Durumlar Bakanlığı arama kurtarma ekipleri ve Azerbaycan Savunma Bakanlığı görevlileri olay yerine gelerek yaralıları kurtarmak ve ölüleri kurtarmak için av köpekleri çağırdı. Ermenistan saldırının sorumluluğunu reddetti.
Saldırı sonucunda 14 sivil hayatını kaybetti ve 55 kişi yaralandı.
Azerbaycan'ın yanıtı
14 Ekim'de Azerbaycan, Dağlık Karabağ Cumhuriyeti kontrolü altında Kelbecer Rayonunda üç adet R-17 Elbruz taktik balistik füze rampasının imha edildiğini iddia ederek üçüncü saldırı için misilleme yaptığını açıkladı. Azerbaycan'a göre füze rampaları Gence ve Mingeçevir'i hedef alıyordu. Ermenistan, Azerbaycan'a saldırdığını inkar etmeye devam ederken, Ermenistan'daki sitelerin vurulduğunu doğruladı.
Üç gün sonra Azerbaycan cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Azerbaycan güçlerinin Fuzuli ve aynı isimli ilçedeki birkaç köyün kontrolünü ele geçirerek dördüncü saldırı için misilleme yaptığını belirtti.
Tepkiler
Üçüncü saldırıyı "Hocalı Katliamı'ndan bu yana tanık olduğumuz Azerbaycan halkına karşı bir soykırım" olarak nitelendiren Azerbaycan hükumeti saldırılar tarafından şiddetle kınandı. Azerbaycan cumhurbaşkanı İlham Aliyev üçüncü saldırıyı savaş suçu ve ateşkesin "ağır" ihlali olarak nitelendirerek "uygun bir misilleme" vadetti. Ayrıca dördüncü saldırıyı bir savaş suçu olarak nitelendirdi ve misilleme sözü verdi, Azerbaycan'ın uluslararası toplumun tepki göstermemesi halinde Ermenistan'ı "cezalandıracağını" ekledi, Azerbaycan ombudsmanı Sabina Aliyeva ise Ermenistan'ı terörü desteklemekle suçladı.
Uluslararası olarak, üçüncü ve dördüncü saldırılar Türkiye tarafından kınandı ve ikincisi bir savaş suçu olarak adlandırıldı. Katar, Malezya, İsviçre ve İngiltere büyükelçileri üçüncü saldırı için taziyelerini sunarken, Avrupa Birliği dördüncü saldırıyı kınadı ve BM Genel Sekreteri António Guterres bunu kabul edilemez olarak nitelendirdi. Dağlık Karabağ Cumhuriyeti yetkilileri, şehir içindeki askeri hedeflerden bahseden bir liste yayınladı.
16 Ekim'de, Birleşik Krallık'ta yaşayan Azeriler, İran Azerileri, ve Türkler, Amnesty International'ın Londra'daki karargahı önünde toplandılar ve Ermenistan Silahlı Kuvvetlerinin Gence, Mingeçevir, Terter, Ağdam ve diğer bölgelerdeki yerleşim alanlarını ve sivilleri bombalamasını kınayan bir protesto mitingi düzenlediler. Ertesi gün, ABD'de yaşayan Azeriler Chicago'da füze saldırılarını kınayan bir miting düzenlediler. Ertesi gün, İngiltere'de yaşayan Azeriler Londra'daki Azerbaycan büyükelçiliği önünde gerçekleşen saldırılarda ölenleri anarken, Gürcistan Azerileri Tiflis'teki Parlamento Binası önünde miting düzenledi. Aynı gün, Rusya Azerileri, Azerbaycan'ın Moskova'daki Rusya büyükelçiliğinin giriş kapısının bir kısmını 17 Ekim saldırısı kurbanlarının anısına adadı.