Mehmed Džemaludin Čaušević

Mehmed Džemaludin Efendi Čausević (Bosna Osmanlı alfabesi: ٌََُ ََُِِ . ۆٖݘ); (Kiril: Џ. Чћ); (d. 28 Aralık 1870 - ö. 28 Mart 1938), Bosnalı bir din adamı, 4. Bosna Hersek İslam Birliği Reisu-l-uleması.
Hayatı
28 Aralık 1870te Bosna-Hersekteki Arapusa köyünde doğdu. İlkokulda iken babası Ali Efendiden Arapça öğrenmeye başladı ve dini ilimlerle ilgili dersler aldı. Ardından Bihaç Medresesine dört yıl devam etti. On yedi yaşında iken İstanbula gitti. Burada önce Tokatlı Salih Efendinin, onun vefatı üzerine Hasan Hüsnü Efendinin derslerine girdi ve 1901 yılında ikinci hocasından icazet aldı. 1898de Mekteb-i Nüvvaba kaydını yaptırdıysa da bir yıl sonra hocası Manastırlı İsmail Hakkının teşvikiyle Mekteb-i Hukuka geçti ve 1903te buradan mezun oldu. Öğrenciliği esnasında Anadolu, Hicaz, Yemen, Mısır ve Makedonyaya gitti, çeşitli görevlerde bulundu. Üç ay kaldığı Mısırda Muhammed Abduh ile görüştü, derslerine katıldı. İstanbulda çıkan Tasvir-i Efkar ve Tercüman-ı Hakikat gazetelerinde yazıları neşredildi ve muhabirlik yaptı.
Mekteb-i Hukuktan mezun olunca İstanbulda kendisine bazı görevler teklif edildiyse de Saraybosnaya döndü ve Eylül 1903te Velika Gimnazija adlı lisede Arapça hocası olarak göreve başladı. 1905te görevinden ayrıldı ve Ulema Meclisi üyeliğine tayin edildi. Bu görevi sırasında Bosnayı dolaşarak dini eğitim ve öğretim konusunda köklü reformların yapılması yönünde görüşler ortaya koydu, ders programlarında değişikliklere vesile oldu. Çabaları sonunda 1909da Bosna-Hersekteki müslümanlar din ve eğitim özerkliği statüsü elde edince kendisi büyük itibar kazandı.
Şubat 1910da Saraybosnadaki Şeriat Kadılık Okuluna hoca tayin edildi. Temmuz 1912de bu okulun müdürlüğüne Osman Nuri Hadžićin getirilmesine tepki göstererek görevinden istifa etti. Bazı görevler için İstanbula davet edilmesine rağmen kitaplarını satarak geçimini sağlamaya çalıştı. Bosna Reisu-l-uleması Hafız Sulejman Sarac 1913te vazifesinden ayrılınca Mehmed Džemaludin Efendi Čausević hocalardan oluşan bir kurul tarafından bu makama aday gösterildiyse de Avusturya-Macaristan İmparatorluğu onaylamadığı için Bosna hükumeti tarafından karar iptal edildi. Ancak kurulun ikinci toplantısında tekrar seçildi ve kamuoyunun da baskısıyla Bosna hükumeti adaylığını tanıdı. 27 Ekim 1913 tarihinde Avusturya-Macaristan kralının fermanıyla Bosna-Hersek müslümanlarının reisu-l-uleması olarak tayin edildi. Halife tarafından verilen Haremeyn-i muhteremeyn ödülüyle birlikte meşihat kendisine menşur gönderdi ve 26 Mart 1914te görevine başladı.
I. Dünya Savaşının ardından kurulan Krallık Yugoslavyası sınırları içerisinde Üsküp Ulema Meclisi, Bosna Hersek İslam Birliği'ya bağlandı. 1929da Yugoslavya Adalet bakanının sunduğu İslam din birliği kanun teklifiyle Bosna-Hersekteki müslümanların din ve eğitim özerkliği statüsünün kaldırılması istendi. Bu doğrultuda Belgrad hükumeti tarafından kendisine Yugoslavya müslümanlarının reisu-l-uleması makamı yeniden önerilmesine rağmen bu kanun teklifine karşı çıkarak Nisan 1930da istifa etti, bir ay sonra da emekli oldu. 28 Mart 1938de Saraybosnada vefat etti ve Gazi Hüsrev Bey Camii avlusuna defnedildi.
Reformcu
Mehmed Džemaludin Efendi Čausevićin Bosna-Hersekte eğitim alanında gerçekleştirdiği reform çerçevesinde Kuran kurslarında Türkçe yerine Boşnakça öğrenimi başlatılmış, ayrıca Boşnakça için Arap harfleriyle yeni bir alfabe hazırlanıp bazı eserlerin yayımlanması sağlanmıştır. Önceleri kabul görmemesine rağmen kısa sürede halk arasında yaygınlık kazanan bu alfabe özellikle onun karşıtları arasında Matufovica olarak tanınmıştır. Yedinci yayım yılında Behar dergisinin başyazarlığına getirilen Mehmed Džemaludin Efendi Čausević bu vesileyle alfabe hakkındaki fikirlerini savunmuş, ulemanın tepkisine rağmen darülmuallimin mezunları ve genç nesil tarafından desteklenmiştir. 1907 yılında bu alfabeyi kullanarak Tarik adlı bir dergi çıkarmaya başlamıştır. Onun teşvikiyle 1909da kurulan Bosna-Hersek İmamlar ve Muallimler Birliğinin Muallim dergisi de bu alfabe ile yayımlanmıştır. Ancak birlik, 1912de Mehmed Džemaludin Čausević başkanlığında faaliyete başlayan Bosna-Hersek İlmiye Kuruluşuna bağlanınca kurumun önce Misbah, ardından Jeni Misbah adıyla çıkardığı iki dergiden sonuncusunda Latin ve Kiril harfleri de kullanılmıştır. I. Dünya Savaşından sonra Saraybosnada Okružna Medresanın açılmasına vesile olan Mehmed Džemaludin Čausević, bunun ardından fakülte seviyesine çıkarılması kararlaştırılan Kadılık Yüksek Okuluna öğrenci yetiştirmek için Serijatska Gimnazija adlı lisenin açılmasını gerçekleştirmiştir.