Muhyiddin el-Mağribî

MuhyilMillet vedDin Yahya Ebu Abdullah ibn Muhammed ibn Ebi ElŞükr elMağribi elEndelüsi ya da kısaca Muhyiddin el-Mağribi (Arapça: ; ö. 1283), İslam'ın Altın Çağı'nda yaşamış Endülüslü bir astronom, astrolog ve matematikçidir. Meraga Rasathanesi'nde çalışan ve en meşhurları Nasirüddin Tusi olan bir grup astronomdan biriydi. Muhyiddin, astronomi alanında geniş çaplı ve sistematik bir gezegen gözlemi projesi yürüttü, ki bunlar sayesinde yeni astronomik parametreler geliştirilmiştir.
Biyografisi
Endülüs'te (bugünkü İspanya) doğan astronom, çalışmalarına Şam'da başlamış, sonra günümüz İran'ındaki Meraga'da çalışmıştır.
Muhyiddin, 1258'de Meraga'ya Hülagu Han'ın misafiri olarak gitmiş ve orada Nasirüddin Tusi'yle beraber bir rasathanenin inşasında görev almıştır. Meraga Rasathanesi, 1262'de işlevsel hale gelmiştir.
MS 1283 Haziran'ında Meraga'da ölmüştür.
Çalışmaları
Astronomi
Muhyiddin el-Mağribi, bu rasathanede 1262-74 arasında yaptığı gözlemleri bir elyazmasında tek tek listelemiş ve orada Güneş için yaptığı gözlemleri ve Güneş'in dış merkezliğiyle apsisini bulmada kullandığı matematiksel yöntemleri kaleme almıştır.
Astronomi üzerine bilindik eserleri:
Tastih ülusturlab: Usturlap yapımı ve kullanımının bir tarifi.
Makale fi istihrac tad'il ülnehar ve saʿat ülmaşrık veʾldaʾir min ülfelek bitarik ülhendese: Meridyen çizgisi, yükselen genlik ve yerkürenin dönüşünü belirlemede kullanılan geometrik yöntemlerin bir tabiri.
Risalet ülHita' velİgur: Daha sonra Çince'den Arapça ve Farsça'ya çevirilen Çin ve Uygur takvimleri üzerine kronolojik bir çalışma.
Üç zic (İslami astronomi kitabı):
Tac ülazyac vegunyet ülmuhtac (Astonomi el kitaplarının tacı); Elmusahah biedvar ülenvar maʿa ülrasad veli'tibar adıyla da bilinir.
Advar ülenvar meda üldühur velekvar: Meraga'da yürüttüğü astronomik gözlemlerin sonuçlarını içerir.
Umdet-ül-hasib ve gunyet-üt-talib
Batlamyus'un Almagest'ine getirilen üç yorum:
Telhis ülMecisti (Almagest'in Esasları): MS 1264-75 yılları arasında yaptığı gözlemler esas alınmıştır.
Hilasat ülMecisti (Almagest'in Özeti)
Mukaddimet teteʿallak biharekat ülkevakib (Yıldızların Hareketi Üzerine Mukaddime): Almagest'teki gezegenlerin hareketi üzerine beş geometrik öncül içerir.
Astroloji
Muhyiddin'in astolojik eserleri çoğunlukla geleceği tahminde kullanılan gezegen kavuşumları ve doğum haritaları üzerinedir.
Matematik
Muhyiddin, en çok trigonometri üzerine yazdığı Menelaus Teoremi Üzerine Kitap ve Sinüslerin Hesabı Üzerine Tez adlı eserleriyle bilinmektedir. Ayrıca klasik Yunan matematikçilerinin eserleri, özellikle de Öklit'in Elementler'inin düzenli çokyüzlülerin ölçülerinden bahseden 15. kitabına yaptığı yorumlar da meşhurdur. Trigonometri hakkında yazdıkları "bazı orijinal öğeler içerir".
Sinüslerin Hesabı Üzerine Tezinde bir derecenin yaklaşık değerinin hesaplayabilmek için interpolasyon kullanmıştır. Bunu iki farklı yöntemle yapmış, ardından elde ettiği değerleri kıyaslayarak 4 konumda isabet yakalamıştır. Daha isabetli bir değer, Kadızade Rümi ve Gıyaseddin Cemşid'in çalışmalarına dek elde edilememiştir. Bununla Muhyiddin, pi sayısı () için de yaklaşık bir değer bulmuş ve bunu Arşimet'in 96 kirişler ve teğetler çokgeni kullanarak elde ettiği sınırlarla kıyaslamıştır. Delos problemini de incelemiş, ona Hipokrat'ın iki belirli çizgi arasındaki iki ortalama oransalı bulma yöntemiyle yaklaşmıştır.