Meksika sineması

Meksika sineması, 19. yüzyılın sonlarına ve 20. yüzyılın başlarına uzanmaktadır. Yeni aracın birkaç meraklısı özellikle Meksika Devrimi gibi tarihsel olayları belgelediler ve son dönemlerde keşfedilen birkaç film yaptılar. Meksika sinemasının altın çağı boyunca Meksika, Latin Amerika film endüstrisine hakimdi.
Guadalajara Uluslararası Film Festivali, en prestijli Latin Amerika film festivalidir ve Meksika'nın Guadalajara kentinde her yıl düzenlenmektedir. Meksika, Cannes Film Festivali'nde iki kez en yüksek başarıyı elde etti. 1946'da María Candelaria ile Grand Prix du Festival International du Film ve 1961'de ise Viridiana ile Palme d'Or kazanarak diğer Latin Amerika uluslarından daha fazla ödül almış oldu.
Sessiz filmler (1896-1929)
Film tarihçisi Jim Mora'nın verdiği bilgiye göre, ilk "hareketli film", 1895'te Thomas Edison'un kinetoskopu kullanılarak izlendi. Bir yıl sonra, sinematografik projektörü Auguste Lumière ülkeye getirdi. Meksika'nın ilk film kuyrukları, başkentteki sinema salonlarında, The Card Players, Arrival of a Train ve The Magic Hat gibi uluslararası bir dakikalık filmleri görmek için gelen seyircilerle ortaya çıktı. Meksika'daki "sessiz film" endüstrisi birçok film üretti ancak, 1920'lere kadar olan filmlerin birçoğu kayboldu ve iyi arşivlenmedi.
İlk film yapımının tarihi genellikle Salvador Toscano Barragán'la ilişkilendirilmektedir. Toscano 1898'de Don Juan Tenorio adıyla ülkenin ilk konulu filmini yaptı. Meksika Devrimi sırasında, Toscano savaşın birkaç videosunu çekti ve kızı bunları, 1950'de uzun metrajlı film haline getirdi. Diğer kısa filmler Fransız film yapımcıları tarafından yapılmış ya da onlardan etkilenmiştir.
1906 yılına gelindiğinde Mexico City'deki sinema popülerliğine uyum sağlamak için 16 sinema salonu açıldı. Carpas veya çadır şovları, 1911'de, alt sınıf vatandaşların haydutlarla ilgili mizah ve tiyatro oyunları oynayacağı yerler olarak popüler oldu ve bu yerler, istekli oyuncuların eğitim yeri oldu. 1908'de ortaya çıkan siyasi filmler, günümüz şartlarına göre propaganda olarak görülebilmektedir. Devrim sırasında Meksikalıların sinemadaki heyecanını tetikleyen önemli savaşlar filme alındı ve yayımlandı.
20. yüzyılın başında sinemanın yaşadığı popülerlik büyümeye devam etti ve 1911 yılına kadar bir önceki yıla göre on dört film evi kuruldu. Bu dönemde Alva kardeşlerin Revolución orozquista (1912) adlı yapımında belgesel teknikler hakimdi. Film, General Huerta ve lider Pascual Orozco arasındaki savaş sırasında asi ve federal güçlerin kamplarında çekildi. Bununla birlikte, bu dönemde sinemanın nispeten ilerlemesine rağmen Madero'nun ahlaki ve paternalist ideolojisi, sansür yoluyla alt sınıfları ahlaksızlıktan kurtarma kampanyasına götürdü. Bu nedenle eylül ayının sonlarında ve Ekim 1911'in başında belediye meclisi üyeleri, fuarcıların ücretlerini ödeyeceği ek film evi müfettişleri atadı. Ayrıca Eğlence Komisyonu başkanı, sansürün uygulanmasını önerdi fakat Şubat 1913'te Victoriano Huerta'nın darbesi, yasanın sansürü önledi. Huerta'nın iktidarı kısa olmasına rağmen sinema, bu dönemde sansürün daha da yerleşmesi ve belgesel filmlerden eğlence filmlerine geçiş gibi önemli değişiklikler yaşadı. Alva kardeşlerin Aniversario del fallecimineto de la suegra de Enhart yapımı, Meksika görüntü yönetmenlerinin amacındaki değişikliğin göstergesidir. Sansüre ilişkin olarak Huerta hükumeti yaklaşık Haziran 1913'te ahlaki ve politik bir sansür kararı getirdi. Bu kararname, El aguila y la serpientenin gösterimi sırasında ekranda muhafazakar askerlerin öldürülmesinden birkaç gün sonra verildi.
Film içeriğindeki sınırlamalar ve silahlı çatışmalara katılan tarafların radikalleşmesinin bir sonucu olarak kameramanlar ve yapımcılar, ürettikleri filmlerle görüşlerini sunmaya başladı. Örneğin, Zapatista'lara karşı adam kayırıcılık Sangre Hermana (1914) filminde gösterildi. Bu dönemin sinematik yapımları, kurmacaya dayalı melodramlar olan İtalyanlar tarzı film d'artı yansıtmıştır. La Luz (1917) filmi, Piero Fosco'nun Il Fuocosunun bir intihali olarak görülmesine rağmen, bu stili benimsemeye teşebbüs eden ilk filmdir.
1 Ekim 1919'da sansür ortaya çıktı. Ölümsüzlük eylemlerini gösteren ya da suçluya sempati uyandıran filmler yasaklandı. 1917'de eski varyete yıldızı Mimí Derba, 1917 ve 1923 yılları arasında önemli filmler gerçekleştiren Azteca Stüdyoları'nı kurdu. Bu filmlerin en başarılısı En de defensa Propia (1921) oldu.
1920'li yıllarda, hala çok kararsız olan siyasi iklim ve Amerikan film endüstrisinin yeniden doğuşu göz önüne alındığında çok az film üretildi. Ünlü Meksikalı film yıldızı ABD'ye taşındı. Ramón Novarro, Dolores del Río ve Lupe Vélez gibi yıldızlar, 1920'ler ve 1930'lardaki önemli Hollywood filmlerinin başlıca yıldızları oldu. Diğer Meksikalı yıldızlar, Hollywood filmlerinin İspanyolca versiyonlarında yer aldı.
Altın Çağ (1930-1960)
1930'larda barış ve bir dereceye kadar siyasi istikrar sağlandıktan sonra film endüstrisi Meksika'ya yerleşti ve yeni teknikle henüz deneysel olan birkaç film yapıldı. Hollywood'un Latin Amerika için İspanyolca dil filmleri yaratma girişiminde bulunması, çoğunlukla farklı etnik kökenlerden gelen Hispanik aktörlerin Meksikalılara yabancı aksanlar sergilemesi nedeniyle başarısız oldu. 1930'lu yıllarda Sovyet yönetmeni Sergey Ayzenştayn'ın ülkeye ziyarette bulundu ve bu ziyaret, Emilio Fernandez ve kameraman Gabriel Figueroa gibi yönetmenlere ilham verdi ve Meksika yapımı filmlerin sayısı arttı ve gelişti. 1930'larda Meksika film endüstrisi, La Mujer del Puerto (1934), Fred Zinnemann'ın Redesi (1934), Janitzio (1934), Dos Monjes (1934), Allá en el Rancho Grande (1936), Vámonos con Pancho Villa (1936) ve La Zandunga gibi filmlerle önemli başarı elde etti.
1940'lı yıllar boyunca endüstri oldukça gelişti. Aktörler ve yönetmenler, popüler simgeler haline geldi ve hatta Meksika yaşamının çeşitli alanlarında politik etkisi olan figürler oldular. Meksika, 1940'ların çoğunda Latin Amerika'daki film pazarında ABD film endüstrisiyle rekabet halinde olmadan hakim durumdaydı. II. Dünya Savaşı sırasında Meksika'daki film üretimi üç katına çıktı. Arjantin ve İspanya'da faşist hükumetlerin iktidarda olması Meksika film endüstrisini 1940 yılında dünyanın en büyük İspanyol dili film yapımcısı haline getirdi. Meksika hükumetinin gerici olmasına rağmen Hollywood filmlerinde sıklıkla görülen görünümün aksine, gerçek Meksika kimliğini ifade etmeye yardımcı olacak filmlerin üretimini teşvik etti.
Meksika sinemasının Altın Çağı 1940'lı yıllarda ve sonrasında gerçekleşti. Bu dönemde en tanınmış oyuncu, Cantinflas olarak da bilinen Mario Moreno'dur. 1940 yılında Ahí está el detalle filmi Cantinflas'ı ünlü yaptı ve "Meksikalı Charlie Chaplin" olarak tanınmaya başlandı. Filmleri İspanya ve Latin Amerika'da her yerde bulunmuş ve birçok çağdaş aktörü etkilemiştir. 1940'ların sonunda Tin-Tan olarak bilinen Germán Valdés'in ortaya çıkması oyuncunun popülerliğini azaltmadı.
Meksika sinemasında Meksikalı aktrisler de yer aldı. Sara Garcia, "Meksika'nın büyükanesi"ydi. Kariyeri 1910'da sessiz filmlerle başladı, tiyatroya taşındı ve sonunda 1937'de No basta ser madre filmiyle ün elde etti. Drama oyuncusu Dolores del Río, 1930'larda Hollywood kariyerinden sonra ve Emilio Fernandez'in yönettiği birkaç filmdeki rolüyle tanınmaya başladı. "La Doña" olarak bilinen María Félix, 1943'te Doña Bárbara filmindeki rolünden sonra büyük bir yıldız haline geldi. Avrupa ülkelerinde popülerlik kazandı.
1943'te Meksika endüstrisi, yetmiş film üretti ve böylece İspanyolca konuşan ülkeler içinde en çok film yapan ülke oldu. 1943 yılında yönetmen Emilio Fernandez'in iki önemli filmi Flor silvestre (1942) ve María Candelaria (1944) idi; her iki film de Hollywood'un ünlü aktrislerinden Dolores del Río oynadı. Filmler, yönetmen ve uluslararası alanda oldukça övülen görüntü yönetmeni Gabriel Figueroa için birer başarıydı. Özellikle María Candelaria filmiyle Cannes Film Festivali'nda en büyük ödülü kazanıldı.. Fernández'in diğer ünlü filmleri arasında La perla (1945), Enamorada (1946), ABD-Meksika yapımı The Fugitive (1947), John Ford ile yönetti), Río Escondido (1947), La Malquerida (1949) ve Pueblerina (1949) yer almaktadır.
1948'da Nosotros los pobres, Ustedes los ricos ve Pepe el Toro üçlemesi, Meksika sinemasının ilk üçlemesi oldu. Filmlerde Meksika'nın ikonları olan Pedro Infante ev Evita Muñoz "Chachita" yer alırken filmleri Ismael Rodríguez yönetti.
1940'ların ortasında İspanyol yönetmen Juan Orol, Küba ve Meksika dansçılarıyla film yapımına başladı. Bu sinematografik tür "Rumberas filmi" olarak adlandırıldı ve Latin Amerika izleyicileri arasında çok popüler oldu. Bu egzotik türün yıldızları María Antonieta Pons, Meche Barba, Ninón Sevilla, Amalia Aguilar ve Rosa Carmina'ydı.
Bu yıllardaki temalar, çoğunlukla geleneksel komediler ya da dramalar olmasına rağmen 19. yüzyıl diktatörü Porfirio Díaz'tan Meksika toplumunun her alanına değindi.
1960'lardan 1980'lere
1960'lı ve 1970'li yıllarda, profesyonel güreşçi El Santo ile birlikte birçok kült korku ve aksiyon filmi üretildi. Luis Buñuel son Meksika filmlerini yayımladı: El ángel sonar (1962) ve Simón del desierto (1965). 1960'ların sonunda ve 1970'lerin başında ünlü Meksikalı genç yönetmenlerin eseri gelişti: Arturo Ripstein (El castillo de la pureza-1972; El lugar sin límites-1977), Luis Alcoriza (Tarahumara-1965; Fé, Esperanza y Caridad-1973), Felipe Cazals (Las poquianchis-1976-; El Apando -1976-), Jorge Fons (los cachorros -1973-; Rojo Amanecer -1989-), Paul Leduc (Reed, Mexico insurgente -1972-; Frida, Naturaleza Viva), Alejandro Jodorowski (El topo -1972- ; Santa Sangre -1989-), Şili'li Miguel Littin (Letters from Marusia -1976-), Jaime Humberto Hermosillo (La pasión según Berenice-1972-; Doña Herlinda y su hijo -1984-) ve diğerleri. Filmleri, önemli uluslararası film festivallerinde Meksika'yı temsil etti. John Huston gibi Amerikalı yönetmenler Volkanın Altında (1984) gibi ABD-Meksika yapımı İspanyolca-İngilizce filmler yaptı.
Şimdi Videocine olarak bilinen Televicine, 1979'da Televisa'yı kuran aileden gelen Emilio Azcárraga Milmo tarafından kuruldu. Şirket, Meksika'daki sinema filmlerinin en büyük yapımcısı ve dağıtıcısı oldu ve günümüzde de bu durumu devam ettirmektedir. 1961 çıkışlı Animas Trujano, Yabancı Dilde En İyi Film Akademi Ödülü'ne ve Altın Küre Ödülleri'nde En İyi Yabancı Dilde Film Altın Küre Ödülü'ne aday gösterildi. 1965 filmi Always Further On 1965 Cannes Film Festival'inde FIPRESCI kazandı. Film, aynı zamanda 38. Akademi Ödülleri'nde Yabancı Dilde En İyi Film için Meksika adayı olarak gösterildi ancak aday olarak kabul edilmedi.. Bu dönemde 1960 filmi Macario, 1962 filmi The Pearl of Tlayucan, 1975 filmi Letters from Marusia gibi filmler Yabancı Dilde En İyi Film Akademi Ödülü'ne aday oldu.
Nuevo Cine Mexicano
Meksika sineması, hükumetin endüstriye destek olması ve devlet tarafından desteklenen filmler yapılmasıyla 1990'larda Yeni Meksika Sineması (Nuevo cine Mexicano) ortaya çıkana kadar 1960'lı ve 70'li yıllar boyunca sıkıntı çekti. 1990'lı yıllardan günümüze uzanan dönem, Nuevo Cine Mexicano (Yeni Meksika Sineması) dönemi olarak adlandırılmaktadır. İlk olarak Arturo Ripstein, Alfonso Arau, Alfonso Cuarón ve María Novaro tarafından kaliteli filmler yapıldı. Solo con tu pareja (1991), Como agua para chocolate (Like Water for Chocolate) (1992), Cronos (1992), El callejón de los milagros (1995), Profundo carmesí (1996), Sexo, pudor y lágrimas (1999), La Otra Conquista (2000) ve La Misma Luna (2006) gibi filmler çekildi.
Günümüzdeyse Alejandro González Iñárritu'nun Paramparça Aşklar Köpekler'i, Alfonso Cuarón'un Ananı Da!'sı, Carlos Carrera'nın Günah'ı, Roberto Sneider'ın Arráncame la vida'sı; ve Biutiful (2010) (Iñarritu, yönetmenliğini yaptı), Hidalgo: La historia jamás contada (2010), Instructions Not Included (2013), Cantinflas (2014) ile 1975 Meksikan korku filmi Más Negro Que La Noche (Blacker Than Night'') (2014) çalışmaları Meksika sinemasının en güncel filmleridir.
Meksikalı sinema kişilikleri
Oyuncular
Elena Sánchez Valenzuela- İlk Meksikalı film yıldızı
Mimí Derba
Lupita Tovar
Emma Roldán
Sofía Álvarez
Dolores Camarillo
Andrea Palma
Domingo Soler
Stella Inda
Juan Orol
María Luisa Zea
José Mojica
Amparo Arozamena
Esther Fernández
Anita Blanch
Pedro Armendáriz
Tito Guízar
Carlos López Moctezuma
René Cardona
Cantinflas
Arturo de Córdova
Joaquín Pardavé
Lupe Vélez
Jorge Negrete
Gloria Marín
Mapy Cortés
Ángel Garasa
Emilio Fernández
Isabela Corona
Sara García
Emilio Tuero
Ramón Novarro
María Elena Marqués
Fernando Soler
Leticia Palma
Julián Soler
Miguel Inclán
Antonio Badú
María Félix
María Antonieta Pons
Lupe Mayorga
Tito Junco
Andres Soler
Dolores del Río İlk Meksikalı uluslararası yıldız
Ricardo Montalbán
Delia Magaña
Gilbert Roland
Katy Jurado İlk Meksikalı Akademi Ödülü adayı
Rita Macedo
Carmen Montejo
Pedro Infante
Anthony Quinn İlk Meksikalı Akademi Ödülü sahibi
Eva "Chachita" Muñoz
Emilia Guiú
Roberto Cañedo
Víctor Junco
Lupe Mayorga (aka Lillian Molieri)
Luis Aguilar
Meche Barba
Ernesto Alonso
Rosario Granados
Tin Tan
Marga López
Prudencia Grifell
Columba Domínguez
Rafael Banquells
Elsa Aguirre
David Silva
Amalia Aguilar
Rosita Fornés
Fannie Kauffman "Vitola"
Fernando Fernández
Miroslava
Ninón Sevilla
Alma Rosa Aguirre
Libertad Lamarque
Joaquín Cordero
Marquita Rivera
Rosa Carmina
Marcelo Chávez
Blanca Estela Pavón
Amelia Wilhemy
Rita Montaner
Fernando Soto "Mantequilla"
Rosita Quintana
Lilia Prado
"Tongolele"
Arturo Martínez
Martha Roth
María Eugenia Llamas "La Tucita"
Rodolfo Acosta
Su Muy Key
Silvia Derbéz
Rebeca Iturbide
Roberto Cobo
Silvia Pinal
Anabelle Gutiérrez
Chula Prieto
Jorge Mistral
Ramón Gay
Adalberto Martínez
Arturo Soto Rangel
María Victoria
Rubén Rojo
Linda Christian
Ariadne Welter
Lilia del Valle
Miguel Torrúco
Antonio Espino "Clavillazo"
Enrique Rambal
Ana Bertha Lepe
Evangelina Elizondo
Sara Montiel
Eulalio González "Piporro"
Irasema Dilián
Antonio Aguilar
Ana Luisa Peluffo
Maricruz Olivier
Lucy Gallardo
Germán Robles
Christiane Martell
Jaime Fernández
Lorena Velázquez
Elsa Cárdenas
Francisco Rabal
Ignacio López Tarso
Pilar Pellicer
Kitty de Hoyos
Angélica María
Pina Pellicer
Aurora Clavel
Teresa Velázquez
Julio Alemán
Isela Vega
Rodolfo Guzmán Huerta "El Santo"
Alejandro Muñoz Moreno "Blue Demon"
Aaron Rodríguez Arellano "Mil Máscaras"
Claudio Brook
Fanny Cano
Julissa
Mauricio Garcés
Julio Aldama
Lucha Villa
David Reynoso
Enrique Guzmán
Enrique Álvarez Félix
Jacqueline Andere
Alberto Vázquez
Eric del Castillo
César Costa
Ana Martín
Milton Rodríguez
Andres García
Meche Carreño
Elizabeth Campbell
Enrique Rocha
Valentín Trujillo
Barbara Angely
Angélica María
Amadee Chabot
July Furlong
Jorge Rivero
Lupita Ferrer
María Rojo
Ofelia Medina
Carlos Bracho
Carmen Salinas
Verónica Castro
Héctor Suárez
Helena Rojo
Pedro Armendáriz Jr.
Delia Casanova
Mario Almada
Sasha Montenegro
Diana Bracho
José Alonso
Lucía Méndez
Patricia Reyes Spíndola
Lyn May
Héctor Bonilla
Alma Delfina
Salvador Sánchez
Manuel Ojeda
Jose Carlos Ruíz
Tina Romero
Elpidia Carrillo
Gonzálo Vega
Rebeca Silva
Rafael Inclán
Blanca Guerra
Julieta Rossen
Rosa Gloria Chagoyán
Margarita Sanz
Angélica Aragón
Lumi Cavazos
Arcelia Ramírez
Zaide Silvia Gutiérrez
Daniel Giménez Cacho
Bruno Bichir
Demián Bichir
Salma Hayek Meksika-Akademi Ödülü adayı
Vanessa Bauche
Veronica Falcon
Susana Zabaleta
Adriana Barraza
Jesús Ochoa
Roberto Sosa
Julio Bracho II
Cecilia Suárez
Damián Alcázar
Gael García Bernal
Ana de la Reguera
Bárbara Mori
Diego Luna
Ximena Ayala
Martha Higareda
Alfonso Herrera
Ana Claudia Talancón
Sandra Echeverría
Luis Roberto Guzmán
Adrián Alonso
Eduardo Arroyuelo
Eduardo Verástegui
Kate del Castillo
Kuno Becker
Luis Fernando Pena
Lupita Nyong'o
Yönetmenler
Luis Alcoriza
César A. Amigó
Luis Buñuel
Eduardo Barraza
Arcady Boytler
Julio Bracho
Juan Bustillo Oro
René Cardona
René Cardona Jr.
Salvador Carrasco
Carlos Carrera
Armando Casas
Felipe Cazals
Miguel Contreras Torres
Alberto Cortés
Rafael Corkidi
Alan Coton
Alfonso Cuarón
Carlos Cuarón
Guillermo del Toro
Gonzalo de la Torre
Miguel M. Delgado
Agustín P. Delgado
José Díaz Morales
Fernando Eimbcke
Emilio ("El Indio") Fernández
Fernando de Fuentes
Jorge Fons
Alejandro Galindo
Roberto Gavaldón
Everardo González
Rogelio A. González
Servando González
Alejandro González Iñárritu
Alberto Gout
Alfredo Gurrola
Jaime Humberto Hermosillo
Julián Hernández
Mario Hernández
Carlos Hernández Vázquez
Antonino Isordia
Alejandro Jodorowsky
Leopoldo Laborde
Paul Leduc
Rodrigo Plá
Eva López Sánchez
Fernando Méndez
Miguel Morayta
Mauro Mueller
Maria Novaro
Juan Orol
Matilde Landeta
Miguel A. Reina
Gabriel Retes
Carlos Reygadas
Juan Antonio de la Riva
Arturo Ripstein
Carolina Rivas
Ismael Rodriguez
Julio Bracho
Carlos Salces
Antonio Serrano
Ninon Sevilla
Guita Schiffer
Gilberto Martínez Solares
Alejandro Springall
Erik Stahl
Carlos Enrique Taboada
José Antonio Torres
Salvador Toscano
Alfredo Zacarías
Miguel Zacarías
Hector Falcon Villa
Sinematograf
Gabriel Figueroa
Alex Phillips
Alex Phillips Jr.
Henner Hofmann
Guillermo Navarro
Rodrigo Prieto
Emmanuel Lubezki
Besteciler
Gonzalo Curiel
Manuel Esperón
Joaquín Gutiérrez Heras
Agustín Lara
Mario Lavista
Raúl Lavista