Ömer Kaleşi

Ömer Kaleşi (d. 1932, Srbitsa Kırçova, Makedonya - ö. 17 Nisan 2022, İstanbul, Türkiye), Arnavut ve Makedon kökenli ressam.
Eğitimini Türkiye'de tamamladıktan sonra yaşamını Fransa'nın başkenti Paris'te sürdürmüş; II. Dünya Savaşı'na rastlayan çocukluğunun izlerini eserlerine yansıtmıştır. Sanatçı, tüm sanat yaşamında bedensiz başlar çizdi; ağırlıklı olarak üç renk (kırmızı, siyah, beyaz) kullandı; dervişleri ve çobanları resmetti.
Yaşamı
1932 yılında bugün Kuzey Makedonya sınırlarında bulunan Kırçova kasabasının Srbitsa köyünde doğdu. Makedon asıllı Hayriye ile Arnavut asıllı Ahmet Kaleşi'nin on çocuğundan yedincisidir. 1950 yılında Üsküp Teknik Okulu Elektrik Bölümünden mezun oldu. Köyünde, Partizanlar olarak anılan komünist gerillalarla köy halkının mücadelesine, köyünün yakılmasına tanıklık etti. Üsküp'te elektrikçilik yapan Kaleş, ressam olma fikrinin 1955 yılında Üsküpteki tarihi Davut Paşa Hamamında, İngiliz heykeltıraş Henry Moore sergisini gezdikten sonra geliştiğini ifade etmiştir.
1956 yılında ailesi ile birlikte Türkiyeye yerleşti. 1959 yılında resim öğrenimine başlayana kadar Türkiye'de elektrikçilik mesleğini sürdürdü.
1959-1965 yılları arasında, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Resim Bölümünde öğrenim gördü. Bedri Rahmi Eyüboğlu Atölyesinden mezun oldu. Kişiliğini oluşturan dönem, 1962de çıktığı bir Anadolu gezisinin izlenimlerini resimlerine yansıtması ile başladı. Vücudu olmayan, sadece başlardan oluşan derviş ve çoban figürleri resmeden Kaleşi, Balkan dramını bedensiz başlar ile anlattı; bütün sanat yaşamı boyunca başları resmetmeyi sürdürdü. Eğitimi sırasında Bedri Rahmi'nin bir renk ve bir usta seçerek derinleşmesini istediği çalışmada renk olarak kırmızıyı, usta olarak Goya'yı seçen Kaleşi, iki yüze seksen farklı kırmızı tonunu keşfederek resimlerinde ağırlıklı olarak kırmızıyı kullandı. Mezuniyetinin ardından 1965 yılının sonbaharında Parise yerleşti. Aynı yıl Belgrad ve Üsküpte kişisel sergiler açtı.
1969-1970 yılları arasında Paristeki "Bağımsızlar Salonu" ve 1973-1974 yılları arasında "Salon de Mai"nin sergilerine katıldı. Türkiye'de ilk sergisini 1986 yılında İstanbul'daki Tem Sanat Galerisi'nde açtı. Sonraki yıllarda eserlerini Türkiye'de aynı galeride sergilemeyi sürdürdü.
2004 yılında Arnavutluk'ta açtığı ilk serginin ardından Kaleşi için Arnavutluk Büyükelçisi yazar Luan Rama Tiranda Ömer adlı Arnavutça bir kitap yayınladı; Arnavutluk Televizyonu sanatçının hayatı ve eserleri üzerine Arnavutluk ve Pariste bir belgesel çekti.
Paris'te Arago bulvarında Osmanlı padişahı II. Abdülhamid'in hediyesi olarak göndermiş olduğu kestane ağaçlarının bir kısmının kesilmesi üzerine içleri boşalmış bu ağaç kütüklerine başları yerleştirerek insan vücüduna benzeyen ağaçları eserlerine yansıtması, ilgi gördü.
2012 yılında 50. sanat yılını İstanbulda TEM Sanat Galerisi'nde açılan sergi ile kutladı. Bu sergi vesilesiyle Makedon yazar Jordan Plevneŝ tarafından yazılan "Ömer Kaleşi Başlar"adlı kitap yayımlandı. Sanatçı, 2013de eleştirmen Luan Ramanın Zamir Mati, Bujar Luca ve Artur Muharremi ile oluşturduğu Fransada yaşayan Arnavut ressamlar dörtlüsüne katıldı.
2012'de Kosova İliria Ünivesitesi tarafından onursal üye olarak seçilen Kaleşi, bu üniversiteye 25 eserini; ardından 2019 yılında Bursa Kent Müzesi'ne 21 tablosunu bağışladı. Derviş serisi için Arnavutlukun başkenti Tiranda büyük bir Bektaşi dergahında ve kültür merkezinde adına galeri açıldı.
17 Nisan 2022 tarihinde İstanbul'da öldü. Cenazesi İstanbul'da Edirnekapı Mihrimah Sultan Camii'nden kaldırılarak Küçükkköy Mezarlığı'na defnedildi.
Hayatı, Makedon yazar Luan Starova tarafından Le Paris dÖmer Kaleşi (Ömer Kaleşinin Parisi) adıyla kitaplaştırılmıştır.
Sanatı
Fırça yerine spatül kullanan sanatçının kendine özgü bir boyama tarzı vardır. Tuval üzerine yaydığı boyayı, çizgiye gerek görmeden içten dışa genişleterek soyut bir doku ile figürsel öğeleri bütünleştiren bir yöntem uygular.
Ömer Kaleşi için en önemli tema, insan, ve özellikle insan başlarıdır. Yugoslavya'da yaşanan katliam sırasında başları vücutlarından ayrılan insanların ölü görüntülerini yüz aracılığı ile yansıtmıştır.
Kaleşi, resimlerinde genellikle üç rengi kullanmıştır. Kırmızıyı İstanbulda Güzel Sanatlarda öğrenciyken kullanmaya başladı. Siyaha, Balkan Dramı temasıyla 1993te başladı ve Eski-Yugoslavyadaki (Hırvatistan, Bosna-Hersek ve Kosova) savaşı boyunca devam etti. Tuval beyazını ise 1981-82 yıllarında derviş ve çoban figürleriyle kullanmaya başladı.
Ödülleri
2012 Iliria Royal Universitesi ILIRIA Koleji Onursal Yönetim Kurulu Üyesi
Kişisel Sergiler
1963 Robert Kolej Galerisi, İstanbul
1964 Şehir Sanat Galerisi, İstanbul
1965 Alman Kültür Merkezi, Ankara
1965 Galerija Kulturnog Centra, Belgrad
1965 Galerija Kulturnog Centra, Üsküp
1969 Galerija Kulturnog Centra, Priştine
1969 Galerija Kulturnog Centra, Üsküp
1975 Resim ve Heykel Müzesi, İstanbul
1975 Fransız Kültür Merkezi, Ankara
1976 Centre Culturel 17, Paris
1984 Galeri Baraz, İstanbul
1985 Artizan Galerisi, Ankara
1986 Tem Sanat Galerisi, İstanbul
1987 Galeri Mi-Ge, Ankara
1988 Centre Culturel Anatolie, Paris
1988 Tem Sanat Galerisi, İstanbul
1988 Galeri Mi-Ge, Ankara
1989 Türkiye Turizm Bürosu, Paris
1990 Sanat Yapım Galerisi, Ankara
1990 Tem Sanat Galerisi, İstanbul
1991 Galerie Art 50, Paris
1992 Halkbank Sanat Galerisi, Ankara
1993 Tem Sanat Galerisi, İstanbul
1993 Galerie Art 50, Paris
1995 Tem Sanat Galerisi, İstanbul
1995 Galerie Art 50, Paris
1996 Galeri Mi-Ge, Ankara
1996 Üsküp Şehir Müzesi, Üsküp
1997 Tem Sanat Galerisi, İstanbul
1999 Tem Sanat Galerisi, İstanbul
1999 "Le Drame Balkanique", Nanterre Théatre des Amandiers, Paris
1999 Galerie Zafira, Paris
2000 "Drame Balkanique" Elele, Paris
2001 Tem Sanat Galerisi, İstanbul
2001 Galerie Zafira, Paris
2002 "2 ème Rencontres autour de la Culture des Balkans, l'Albanie", Bibliotéque Municipal, Falaise
2002 "Ömer Kaleşi a l'UNESCO", Paris
2002 Théatre de Montauban, Montauban, Fransa
2003 Tem Sanat Galerisi, İstanbul
2004 Arda Sanat Galerisi, Ankara
2004 Üsküp Şehir Müzesi, Üsküp
2004 National Art Gallery, Tiran
2004 The Kosova Art Gallery, Priştine
2005 Tem Sanat Galerisi, İstanbul
2005 Maison du Théatre et de la Danse, Epinay-sur-Seine
2006 "Impressions of the Balkan", Embassy of the Republic of Albania, The Hague
2007 Tem Sanat Galerisi, İstanbul
2007 "Hommage à Jacques Lacarrière, Türk Büyükelçiliği, Paris
2008 Arda Sanat Galerisi, Ankara
2009 Tem Sanat Galerisi, İstanbul
2009 İstanbul Fransız Kültür Merkezi / Tem Sanat Galerisi işbirliği, Fransız Kültür Merkezi, İstanbul
2010 Mairie du 13e, Paris
2010 Tem Sanat Galerisi, İstanbul