Carl Djerassi

Carl Djerassi (29 Ekim 1923, Viyana, Avusturya - 30 Ocak 2015, San Francisco, Kalifornia, ABD), Avusturya doğumlu Bulgar-Amerikalı kimyager, yazar, senarist ve Diane Wood Middlebrook ile Djerassi Resident Artists programının eş kurucusu. Oral doğum kontrol hapının icadına katkısıyla tanınır ve kendisine hapın babası lakabı takılmıştır.
Gençliği
Carl Djerassi Viyana, Avusturya'da doğdu ama bebekliğinin ilk yıllarını Sofya, Bulgaristan'da zührevi hastalıklar uzmanı dermatolog babası Samuel Djerassi'nin evinde geçirdi. Annesi Alice Friedman Viyanalı bir dişçi ve doktordu. Ebeveynlerinin ikisi de Yahudi'ydi.
Ebeveynlerinin boşanmasının ardından Djerassi ve annesi Viyana'ya taşındı. 14 yaşına kadar Sigmund Freud'un da yıllar önce gittiği realgymnasium'a gitti. Yazları Bulgaristan'da babasıyla geçirdi.
Avusturya'nın ilhakından sonra Avusturya ona vatandaşlık vermeyi reddetti. Babası, Carl ve annesi Nazi rejiminden kaçıp Sofya, Bulgaristan'a gelebilmeleri için annesiyle 1938'de boşanmak üzere yeniden evlendi. Djerassi Sofya'da babasıyla bir yıl yaşadı. Bulgaristan antisemitizmden bağışık olmasa da Yahudiler için güvenli bir yerdi ve ülkedeki 48.000 Yahudi'nin tamamı Nazi toplama kamplarına gitmekten kurtuldu. Djerassi Sofya'da kaldığı süre boyunca İngilizcesi'ni ilerlettiği Sofya Amerikan Koleji'ne gitti.
Aralık 1939'da Djerassi ve annesi neredeyse beş parasız bir şekilde Amerika'ya ulaştı. Djerassi'nin annesi New York eyaletinde bir klinikte çalışmaya başladı. 1949'da babası Amerika'ya göçtü. Pensilvanya ve Batı Virginia'da doktorluk yaptıktan sonra San Francisco'da oğlunun yanında emekli oldu.
Eğitimi
Djerassi üniversite hayatına Newark Junior College'da başladı, kısa bir süre Tarkio College'a gitti ve sonrasında Kenyon College'da kimya okudu. Buradan okul birincisi olarak mezun oldu. CIBA'da bir yıl çalıştıktan sonra 1945'te organik kimya alanında doktorasını yaptığı Wisconsin-Madison Üniversitesi'ne geçti. Tezinde erkek cinsiyet hormonu testosteronun bir dizi kimyasal reaksiyonla dişi cinsiyet hormonu östradiole dönüşümü üstüne çalıştı.
Kariyeri
1942-43 yılları arasında Djerassi New Jersey'de CIBA için Pyribenzamine (tripelenamine) geliştirilmesi üstüne çalıştı. Böylece ilk patentini aldı ve ilk ticari antihistaminiklerden biri bulunmuş oldu.
1949'da Meksiko'daki Syntex'de araştırma direktörü oldu ve burada 1951 yılına kadar kaldı. Syntex'i seçmesindeki önemli etmenlerden birinin Syntex'in DU spektrofotometresi olması olduğunu söyledi. Meksika yabani tatlı patatesinden elde edilen bir steroid sapogenin olan diosgeninden kortizon sentezlenmesinin yeni bir yolu üstüne çalıştı. Ekibi ağızdan alındığında etkili olan ilk çok aktif progestojen yerine geçen norethisteron (noretindrone) sentezledi. Bu ilk başarılı kombine oral gebelik önleyici hapın, halk arasında doğum kontrol hapı olarak bilinir, bir parçası oldu. 1952-1959 yılları arasında Detroit'teki Wayne Devlet Üniversitesi'nde kimya profesörü olarak çalıştı.
Djerassi progestin norethisterone'un 1951'deki keşfinde Meksikalı Luis E. Miramontes ve Macar-Meksikalı George Rosenkranz ile birlikte çalıştı. Geliştirdikleri progestin, progestronun aksine oral yoldan alındığında aktif kalıyordu ve doğal olarak salgılanan hormondan çok daha güçlüydü. Hazırladığı preparat ilk defa hayvanlara oral yolla Gregory Goodwin Pincus ve Min Chueh Chang tarafından, kadınlara ise John Rock tarafından verildi.
1957'de Wayne Üniversitesi'nde izinli çalışırken Meksiko'daki Syntex'in araştırma bölümü başkan yardımcısı oldu. 1960'ta Djerassi Stanford Üniversitesi'nde kimya profesörü oldu ve profesörlüğü 2002'ye kadar sürdü ama sanayiyi hiç bırakmadığı için yarı-zamanlı profesör olarak çalışıyordu. 1968'den 1972'ye kadar Palo Alto'daki Syntex Research yöneticiliğini yaptı.
Syntex bağlantısı Djerassi'ye zenginlik kazandırdı. Woodside, Kaliforniya'da büyük bir arazi satın aldı ve SMIP adında bir inek çiftliği kurdu. (Başlangıçta çiftliğinin adının "Syntex Made It Possible" [Syntex Bunu Mümkün Kıldı] sözünün bir kısaltması olduğu iddia edilse de sonra başka kısaltmalar da geliştirildi.) Ayrıca büyük bir sanat koleksiyonu oluşturdu. Paul Klee'nin eserlerinden oluşan koleksiyonu sanatçının eserlerinden oluşan koleksiyonlar arasında önemli bir özel koleksiyon olarak kabul edilir. Ölümünden sonra Klee koleksiyonunun Viyana'daki Albertina Müzesi ve San Francisco Modern Sanat Müzesi'ne bağışlanmasını vasiyet etti.
1960'lar ve 1970'ler boyunca Djerassi'nin Stanford Üniversitesi Kimya Bölümü profesörü ve bir girişimci olarak önemli bilimsel katkıları oldu. Kütle spektrometrisi ve optik döner dağılım üstüne öncü fiziksel araştırma teknikleri geliştirdi ve bunları organik kimya ve doğa bilimleri alanlarında uyguladı. Steroid hormonları ve alkaloidler üstüne çalıştı ve streoidlerin yapısını açıkladı. Bu alanda 1.200'den fazla makale yayımladı. Çok farklı alanlarda bilimsel çalışmalar yaptı ve enstrümantasyon, ilaç, haşere ile mücadele, biyomedikal araştırma yapay zekanın kullanılması ve deniz canlılarının biyoloji ve kimyası üstüne teknoloji geliştirme çalışmaları yaptı.
1968'de Zoecon adında yeni bir şirket kurdu. Şirket tarımsal mücadelede böceklerin larvadan pupa ve yetişkin seviyesine dönüşmesini önleyecek büyüme hormonlarının kullanıldığı çevresel etkisi düşük yöntemler üstüne çalıştı. Zoecon, Occidental Petroleum tarafından satın alındı ve sonra Sandoz'a satıldı (günümüzde Novartis). Zoecon'un bir kısmı Dallas, Teksas'ta pire ve benzeri haşeratın kontrolü üstüne ilaç üretmeye devam etmektedir.
1965'te Stanford Üniversitesi'nden Nobel Ödüllü Joshua Lederberg, bilgisayar bilimci Edward Feigenbaum ve Djerassi, alkoloid ve streoid gibi bilinen organik gruplardan alınan veri ile bilinmeyen organik bileşiklerin moleküler yapısını çıkaran DENDRAL (dendritic algorithm) bilgisayar programını geliştirdi. Bu bir uzman sistemler prototipiydi ve yapay zekanın biyomedikal araştırmada ilk kullanımlarından biriydi.
Djerassi, Bulletin of the Atomic Scientists grubunun Sponsorlar Kurulu ve Pharmanex Bilim Danışma Kurulu üyesidir.