Bulak Matbaası

Bulak Matbaası, Kavalalı Mehmed Ali Paşa tarafından 1820 yılında Mısır'ın Bulak şehrinde kurulan basımevi.
1822'de ürünlerini vermeye başlayan matbaa, Mısır'ın modernleşmesinde önemli bir rol oynamış ve Osmanlı Devleti'nde de ilgi uyandırarak dönemin padişahı II. Mahmut tarafından basımevlerinin canlandırılmasında etkili olmuştur.
Günümüzde Amiriye Matbaası adıyla İmbaba'daki binasında faaliyet gösterir.
Tarihçe
Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın valilik görevinde bulunduğu Mısır'daki modernizasyon hareketinin bir parçası olan Bulak Matbaası, Darüssınaati'l-amiriyye olarak bilinen Bulak Tersanesi'nde kuruldu. Matbaa binasının ana kapısındaki üç beyitlik Türkçe kitabeye göre 20 Ekim 1819 9 Ekim 1820 arasında inşa edildi. Resmi açılışı 14 Kasım 1821 tarihinde yapılan basımevinin denetimi Bulak Mühendishanesi hocalarından Osman Nureddin Efendi'ye verilmiştir. Osman Nureddin Efendi, 1824'e kadar bu görevde kaldı.
Matbaanın bibliyografik bilgilerine göre matbaada basılan ilk kitap Rufeil Zahhur'un 1822 tarihli Kāmusü İtalyani ve Arabi adlı İtalyanca-Arapça sözlüktür ancak ilk yıl basılan kitaplar üzerinde yapılan incelemeler neticesinde ilk basılan kitabın Şanizade Ataullah Efendi'nin Fransızcadan çevirdiği Vesayaname-i Seferiyye olduğu ortaya çıkarılmıştır.

1822-1851 yılları arasında Bulak Matbaası'nda 570 kitap basıldı (259u Türkçe, 255i Arapça, on dördü Farsça'dır, kırk iki kitabın dili belirtilmemiştir). Matbaanın ilk ürünleri İstanbul'da büyük yankı uyandırıp ilgiyle karşılandı; Osmanlı Devletinde dönemin padişahı II. Mahmut tarafından basımevlerinin canlandırılmasında büyük etkisi oldu.
Burada basılan kitaplarda Bulak Matbaası'nın yanı sıra Darüttıbaa, Matbaatü sahibi's-saade, Darü't-tıbaati'l-ma'mure, Matbaatü Bulak, Matbaatü'l-kebir, Darü't-tıbaati'l-hıdivane, Darü't-tıbaati'l-amire, Darü't-tıbaati'l-bahire, Matbaa-i Amire, Matbaatü Mısri'l-mahruse, Darü't-tıbaati'l-Mısriyye ve Matbaa-i Seniyye-i Mecbure adları da basımevi adı olarak kullanıldı.
Bulak Matbaası'nda bir yandan çeşitli konularda kitaplar yayımlanırken bir yandan da idari teşkilatın her kademesi için birçok tamim, talimat ve kanun bülteni basıldı. Arapça-Türkçe resmi Vekāyi-i Mısriyye gazetesi de 1828-1833 yıllarında Bulak Matbaası'nda basıldı. Mevcut binanın talebe karşılık verememesi üzerine 1829 Ağustosunda tersanenin yakınlarında başka bir yere taşınan matbaa, zamanla başka binalar da tahsis edilmesi ile genişledi.
Mısır valisi Said Paşa döneminde bütçe yetersizliği nedeniyle ancak resmi evrakla özel yayınevlerinin ısmarladığı ders kitaplarını basabilen matbaa 1862 Ağustosunda da demiryolları müfettişi Abdurrahman Rüşdi Beye devredildi; adı "Matbaa-i Abdurrahman Rüşdi" oldu. Hidiv İsmail Paşa döneminde Abdurrahman Rüşdi Beyden satın alındı ve yönetimi hidivlik dairesine bağlandı, adı "Matbaatü Bulakıs-seniyye" olarak değiştirildi. Hidiv Mehmed Tevfik Paşa döneminde ise millileştirilip "Matbaatü Bulakıl-amiriyye adını aldı. 1881-1896 arasında bir duraklama dönemine girdi. Arabi Paşa Ayaklanması ve İngiliz işgali dönemlerinde kapanma noktasına geldi.
13 Ağustos 1956'da çıkarılan bir kanunla resmi matbaalar özerkleştirilince Bulak Matbaası'nın denetimi bir heyete verildi. 1958'de İmbaba'da yeni bir bina yapıldı.