Büyük Mısır Seferi

Büyük Mısır Seferi () veya 1516-1517 Osmanlı-Memluk Savaşı, Osmanlı İmparatorluğu ile Memluk Devleti arasında Ağustos 1516 ile 22 Ocak 1517 tarihleri arasında Orta Doğu'da gerçekleşmiş olan bir dizi savaştır. Safeviler için Doğu Cephesi'ndeki Bıyıklı Mehmed Paşaya yardım için yola çıkan Osmanlı padişahı I. Selim, henüz yoldayken Koçhisar Muharebesinde Safevi ordusunun bozulması ve Memluklerin Kuzey Suriyede yığınak yapmaya başlaması üzerine güneye yönelerek, yaklaşık beş ay kadar süren bu savaşı başlatan taraf olmuştur. Bu sefer sırasında meydana gelen Mercidabık, Gazze, Ridaniye ve son olarak Kahire muharebelerinde bozguna uğrayan Memluk Devleti, ardından tamamen Osmanlılar tarafından ilhak edilmiş; Suriye, Filistin, Hicaz ve Mısır toprakları ele geçirilmiştir.
Osmanlı tarafına, savaşın başından sonuna kadar Yavuz Sultan Selim baş kumandanlık etti. Memluk ordularına ise Mercidabık Muharebesi'ne kadar Kansu Gavri, onun bu savaşta ölümü üzerine de, sonrasında II. Tomanbay komuta etti. Bunun yanı sıra, Yenişehir Muharebesinde (1513) yenik düşerek boğdurulan Şehzade Ahmed'in oğlu Şehzade Kasım, amcası Yavuz Sultan Selim'e karşı Memluk saflarında yer almış, ancak babasıyla aynı akıbeti paylaşmıştır.
Erken dönem
Osmanlı padişahı Yavuz Sultan Selim ile Safevi hükümdarı Şah İsmail arasındaki musibet, 23 Ağustos 1514 günü Çaldıran Ovasındaki muharebe ile etkisini göstermişti. Mutlak bir zafer elde eden I. Selim komutasındaki Osmanlı ordusu, 6 Eylülde Safevilerin başkenti Tebrize girdi. Disiplinden kopan ordu ile kışı Tebrizde geçiremeyeceğini düşünen padişah, kışı geçirmek ve ardından da ikinci kez Azerbaycan üzerine yürümek için 24 Kasımda Amasyaya döndü.
Amasya'da geçen kış
29 Kasımda, henüz I. Selim Amasya'da iken, Şah İsmailden bir elçi heyeti geldi. Gelen elçi heyeti barış talep etmekte ve Şah İsmailin Çaldıran Muharebesi'nde esir düşen hanımını geri istemekteydi. Şah İsmailin bu diplomatik girişimlerini hile olarak yorumlayan Sultan I. Selim, elçileri alıkoyarak hapsettirdi ve Safevi sorununun ancak şiddet ile çözüleceğini düşünerek sefer hazırlıklarına devam etti. Bu sırada Fıratın kuzeyindeki Anadolu topraklarının fethi için uğraşıldı. 19 Mayıs 1515te Erzincan mevkiindeki Kemah zaptedildi ve I. Selim, birçok sebepten ötürü ikinci harekatını erteleme kararı aldı.
Dulkadiroğulları sorunu
1480'de Osmanlılar sayesinde Dulkadir Beyliğinin başına geçen ve aynı zamanda Yavuz Sultan Selimin de anne tarafından dedesi olan Alaüddevle Bozkurt Bey, Osmanlı-Safevi-Memluk gibi üç büyük devletin arasında ayakta kalabilmek için denge politikası gütmekteydi. Her ne kadar Osmanlı kaynaklarında Safevi yanlılığı ile suçlansa da, coğrafi konumu ve diğer iki ülkenin yayılmacı politikasına karşı son zamanlarda Memlukler ile yakınlaşıyordu. I. Selim, İran Seferi için davet ettiği dedesinin sefere katılmayıp bir de üstüne Memlukler ve Safeviler ile iş tuttuğuna dair haberler alınca, Amasya dönüşü Sinan Paşa komutasındaki bir orduyu Elbistana yolladı.
Haziran 1515 tarihinde gerçekleşen Turnadağ Muharebesinde Alaüddevle Bozkurt Bey öldü ve yerine, I. Selimin yanında birçok muharebeye çıkan Şehsüvaroğlu Ali Bey getirildi. Bu sonuçla birlikte Memlukler ile Osmanlılar arasındaki tampon bölge görevi gören ve Anadoludaki son Türk beyliği olan Dulkadiroğulları Beyliği, Osmanlı İmparatorluğunca ilhak edildi.
Azerbaycan'a ikinci sefer hazırlıkları
Doğu (Safevi) Cephesi
I. Selim henüz İstanbula dönmeden önce, Bıyıklı Mehmed Paşayı cephe komutanı olarak Bayburtta bırakmıştı. Sultan I. Selimin Anadoluya dönmesini fırsat bilen Şah İsmail, önce başkenti Tebrizi kurtardı, sonra da Nur Ali Halifeye kuvvetleriyle Erzincan dolaylarına taarruzunu emretti. Casusları sayesinde bundan haberdar olan Bıyıklı Mehmed Paşa, süratle kuvvetlerini toparladı ve Tuncelide Safevi ordusunu karşıladı. 1515 yılının Haziran ayında gerçekleşen Ovacık Muharebesinde Safevi ordusu bozguna uğradı ve Nur Ali Halife savaş meydanında öldü. Aynı zamanda Ustaclu Karahan komutasındaki bir Safevi ordusu, isyan eden Diyarbakırı kuşattıysa da Bıyıklı Mehmed Paşanın Eylül 1515te bölgeye varması sonucu Mardine çekildi. Bir yıl boyunca çok şiddetli çarpışmalar gerçekleşti ve sonrasında iki ordu, 1516'nın Mayıs ayında Mardin'in Koçhisar bölgesinde karşılaştı. Burada gerçekleşen Koçhisar Muharebesi oldukça şiddetli geçti. Önemli kurmaylarını savaş meydanında bırakan Safevi ordusu, akşam üzeri ağır kayıplar vererek dağıldı.
Koçhisardaki kanlı muharebeden sonra Mardin kuşatıldıysa da, Sultan Selim'in gönderdiği emir üzerine Bıyıklı Mehmed Paşa kuşatmada az sayıda asker bırakarak, başlamak üzere olan Büyük Mısır Seferi'ne katıldı. Halep ele geçirildikten sonra da cepheye geri dönen Bıyıklı Mehmed Paşa, Mardin başta olmak üzere Güneydoğu Anadolu ve Kuzey Irakı ele geçirdi.
Hazırlıklar ve Osmanlı-Memluk ilişkileri
Fatih Sultan Mehmed döneminden (1451-1481) beri Osmanlılar ile Memlukler arasında siyasi sorunlar baş göstermekteydi. Sultan II. Bayezid döneminde (1481-1512) bu sorunlar sıcak çatışmaya bile varmış ve Adana civarında Osmanlı-Memluk Savaşı yaşanmıştır. Bu savaşta her iki devlet de bir sonuç alamasa da aralarındaki husumet bitmemiş; Dulkadiroğullarının ilhakı ve Sultan Selimin Doğu ile güttüğü sert dış politikası, aradaki gerilimi tırmandırmıştır.
11 Temmuzda İstanbula ulaşan padişah Selim, askeri hukukla ilgili düzenlemeler ve çıkan bir İstanbul yangını ile uğraştıktan sonra tekrar siyaset ile ilgilenmeye başladı. Divan toplandı, Avrupalı elçiler kabul edildi ve Nur Ali Halifenin kesik başı İstanbula ulaştı. Birinci sefer sırasında yaşanan olaylar ve ikinci sefer, tartışmalara yol açmaktaydı ve bu yüzden padişah Selim, bir süreliğine dinlenmek için Edirneye geçti.
11 Kasım'da Safevi hükümdarı Şah İsmail, Memluk hükümdarı Kansu Gavri ve Halep Emiri Hayır Beyden gelen mektuplar Edirnede Sultan Selim'e okundu ve Şah'ın elçileri hapsedildi. Bu sıralarda Safevi cephesinden kötü bir haber geldi. Osmanlı birliklerinin Kerh civarında bozulduğunu öğrenen padişah Selim, sadrazamları Hadım Sinan Paşa ve Piri Mehmed Paşa'yı azlederek Yedikuleye kapattırdı; Karaman Beylerbeyi Hüsrev Paşayı da cepheye göndererek sefer hazırlıklarına başladı. 15 Mart 1516 tarihinde de sefer kararı resmen ilan edildi.
Sefere çıkışAyrıca olay şahidinin notları için bakınız: Haydar Çelebi, a. g. e, ss.95-98
Doğu cephesi komutanı Bıyıklı Mehmed Paşaya yardım etmek için Sadrazam Sinan Paşa komutasındaki 40.000 kişilik bir Osmanlı kuvveti, 28 Nisanda İstanbuldan ayrıldı. 5 Haziranda da Selim, Üsküdara geçti.
I. Harekat: Suriye
Mercidabık Muharebesi
24 Ağustos 1516 tarihinde I. Selim komutasındaki Osmanlı Devleti ordusu ile Kansu Gavri komutasındaki Memluk Devleti ordusu arasında gerçekleşen Mercidabık Muharebesi, Osmanlı ordusunun mutlak zaferiyle sonuçlandı. Suriye'nin Halep şehrinin kuzeyinde gerçekleşen muharebe sonucunda Memluk Sultanı Kansu Gavri savaş meydanında öldü, Memluk kuvvetleri bozuldu ve Antep'ten Sina Yarımadası'na kadarki tüm Memluk toprakları Osmanlı Devleti egemenliğine açıldı.
Gazze Muharebesi
Sadrazam Hadım Sinan Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu ile Canberdi Gazali komutasındaki Memluk ordusu arasında 1516 sonlarında, Filistin'in Gazze şehri yakınlarında gerçekleşen Gazze Muharebesi, Osmanlı ordusunun zaferiyle sonuçlandı ve böylece Filistin toprakları da Osmanlıların eline geçti.
II. Harekat: Mısır
Ridaniye Muharebesi
Kahire Muharebesi
Genel tablo
1516-1517 Osmanlı-Memluk Savaşı sırasında gerçekleşen muharebeler
İlgili görseller