Hırsız Saksağan

Hırsız Saksağan (İtalyanca: La gazza ladra), Gioacchino Rossini tarafından bestelenen 2-perdelik melodram opera semiseria janrında bir operadır. Giovanni Gherardini tarafından İtalyanca olarak yazılan opera librettosu, orijinal "Louis-Charles Caigniez" ve "Jean-Marie-Théodore Baudouin" tarafından Fransızca olarak hazırlanmış La Pie voleuse, ou la Servante de Palaiseau oyunundan uyandırılmıştır.
Bu opera eserinin prömiyer temsili 31 Mayıs, 1817'da La Scala Tiyatrosu (Teatro alla Scala), Milano'da yapılmıştır. Bu opera eserinin tümü günümüzde dünya operaevleri tarafından nadir olarak yapimlanıp temsil edilmektedir. Buna karşılık eserin uvertürü "Hırsız saksağan uvertürü" olarak senfonik orkestra konserlerinde konser parçası olarak gayet popüler olarak icra edilmekte ve müzik dinleyicileri tarafından iyi bilinmektedir.
Hazırlanma, içerik ve temsiller
Roller
Konu özeti
Perde I
Fabrizio Vingradito ve karısı Lucio'nun evinde bir şenlik havası vardır. Çünkü o gün
savaş için askere gitmiş oğulları Giannetto'nun savaştan geri dönmesi beklenmektedir.
Evin hizmetlilerinden biri olan Nınetta Giannetto'ya aşıktır ve Lucia hariç tüm evhalkı
Ninetta ile Giannetto'nun evlenmesini beklemektedir. Evin hanımı Lucia ise hizmetlisi
olan Nınetta'nın evdeki değerli gümüşten bir yemek takımına ait bir gümüş çatalı çaldığına
süphe ettiği için onun oğlu ile evlenmesine aleyhtardır.
Bir yerel seyyar satıcı olan İsacco evin kapısına gelip Ninetto ile görüşmek istediğini bildirir. Evin kapısını açan Fabrizio'nın erkek uşağı olan Pipo bunun imkansız olduğunu
bildirip İsacco'yu kapıdan uzaklaştır.
Ninetta evde Giannetto'nun dönüşü için yapılacak parti için hazırlıklar yapmakla
uğraşmaktadır. Tam bu sırada Giannetto evin kapısına gelir ve orada annesi Lucia tarafından hasretle kucaklanır; evin içine alınır. ve böylece sahneden ayrılmış olur.
Bu sırada Ninetta'nın babası Fernandola Vilbella sahneye girer. O da savaş için asker
gitmiştir ama gayet kötü duruma düşmüştür. Kendisine kötü muamele eden komutan subayına el kaldırıp onunla çatışmaya girişmiştir. Bir komutanla kavgaya gitme suçu ile tutuklanıp
ve askeri bir mahkemede bir subaya saldırma yapma ile itham edilmiş ve bu mahkeme
tarafından suçlu bulunup idama mahkum edilmiştir. Bunun üzerine Fernando askerlikten kaçmıştır ve "kaçak" olarak ülkenin her tarafından aranmaktadır.
Fernando Ninetto ile görüşmeye başlayıp kötü durumunu kızına anlatır. Kaçak iken yaptığı harcama masraflarını karşılamak için kendi evinde bulunan değerli gümüş yemek takımından
birkaç parçayı getirmiştir ve kızından bunları satmasını ve elde ettiği parayı kendisine
vermesini ister.

Bu sırada kentin Belediye Reisi sahneye gelir. Genç ve güzel Ninetta'yı kandırmak
hedefiyle Ninetta'nın çalıştığı eve gelir. Ninetta'yı pejmürde kıyafetli birisi ile
konuşmakta görür. Bu kişi asker kaçağı Ninetta'nın babasıdır. Ninetta konuştuğu kişinin
babası olduğunu saklar ve onun bir fakir dilenci olduğunu bildirir.
Tam bu sırada belediye reisinin sekreteri gelip başkentten yeni askeri kaçak arayıp tutuklamak
üzere için bir resmi belge gönderildiğini belediye başkanına bildirir. Ona hitap eden
belgeyi belediye başkanına verir. Ama Belediye başkanı gözlüklerini yanında taşımadığı için bu belgeyi okumayacağını bildirir. Bu belgeyi Ninetta'ya vererek ondan bu belgeyi
yüksek sesle okumasını ister. Ninetta bu belgenin babası için çıkarıldığı anlar ve belgeyi okur gibi yapar ama tutuklanmasını istenen asker kaçağını hiç babasına benzemeyecek şekilde tarif edilmesini uydurur.
Belediye Başkanı Ninetta'yı kandırmak kızın dikkatini kendine çekmek için tekrar ona asılmaya devam eder. Fernando buna çok sinirlenir ve hatta kendini ele vermek üzeredir ama bundan sakınmayı başarır. Fernando, kız ve belediye reisi sahneden çıkarlar. Tam bu sırada bir hırsız saksağan eve girer ve karşılama için hazırlanmış sofrada bulunan Lucia'a ait parlayan gümüş kaşıklardan birini alarak uçup onu yuvasına götürür.
İsacco tekrar sahneye girer. Ninetta ona babasının kendine verdiği babasının evinden gelmiş gümüş kaşığı satar.
Diğerleri sahneye girerler. Lucia sofradaki gümüş takım kaşıklarına birinin eksik olduğunu görür. Belediye Başkanı hemen bir araştırma yapılmasına karar verir. Böyle bir değerli aile malına çalanın cezanın gayet ağır olduğunu; yakalanın idam cezası ile yargılanacağını ilan eder.
Lucia ve Belediye Başkanı şüpheli olarak Ninetta'i gördüklerini açıklarlar. Gayet korkan Ninetta babasının gümüş kasığını satmasından elde ettiği parayı koyduğu keseyi düşürür ve bu Ninetta hakkındaki şüpheleri daha da kesinleştirmiştir. Seyyar satıcı İsacco aranmaya başlanır. O bulunup getirilince satın aldığı gümüş kaşığı hemen sattığını bildirir. Fakat bu gümüş kaşığın üzerinde "F. V." ilk harflerini kazılı olduğu hatırladığını bildirir. "F. V." hem Fabrizio Vingradito hem de Ninetta'nin babası Fernandola Vilbella'ya uymaktadır. Fakat Ninetta babasının idama mahkum olmuş asker kaçağı olduğunu bildiği için onun ile görüştüğünü ifşa edip babasını ele vermekten sakınır ve İsacco'ya sattığı gümüş kaşığın babasının malı olduğunu söylemekten kaçınır. Belediye Başkanı Ninetta'nın gümüş kaşık hırsızlığı ile yargılanması için tutuklanmasına emir verir.
Perde II
Hapishane gardiyanı Antonio Nınetta'ya çok acır ve ona Pippo ile haber gönderip sevdiği
Giannetto'nun kendisi ile görüşme yapmasını sağlayacağını bildirir. Giannetto hapishaneye gelip Ninetta ile görüştüğünde kız kendinin suçsuz olduğunu ona inandırır.
Belediye Başkanı da hapishaneye gelip Ninetta'yla konuşur. Eğer kız kendisinin yaptığı kurları kabul edip belediye başkanı le birlikte olursa, kızın serbest kalacağını ona söyler. Fakat Ninetta'nın buna cevabı onunla birlikte olmaktansa ölümü tercih ettiğidir. Belediye Başkanı oradan ayrılır. Fakat hapishane gardiyanı kızın belediye başkanı ile konuşmalarını duymuştur ve kıza elinden gelen her türlü yardımı yapacağına söz verir.
Ninetta Pippo ile yaptığı bir görüşmede ona bir kolye gibi gerdanında taşıdığı değerli
bir altın istavrozu verir. Bu değerli istavroz kolyeyi satıp babasına parayı vermesini
ister. Kız saklanmakta olan babasına vereceği parayı, gizliden verebilmek için babası ile konuştuğunda bir yordam üzerine anlaşmışlardır. Kız babasının gümüş çatalının satışından elde ettiği parayı köydeki büyük kestane ağacının gövdesine koymasını planlamışlardır. Ninetta şimdi Pippo'nun istavroz kolyesini satmaktan elde ettiği parayı babasına aynı planı uygulayarak iletmesini istemektedir. Pippo parayı köydeki kestane ağacı gövdesini koyacağını kıza söz verir.
Ninetta bir yerel mahkeme huzuruna çıkarılır. Bu mahkeme onun hırsızlık yaptığına karar
verir Bu suçu için onun en yüksek ceza olarak idama mahkum edildiği kıza bildirilir. Kızın babası Fernando bu cezayı haksız bulup, gerçeği doğrudan doğruya açıklamak mahkemeye şahsen gidip yargıcın önüne çıkar. Ama mahkeme yargıcı kararını vermiş ve duruşmayı kapatmıştır ve yeni şahit dinlemeyi kabul etmez. Fernando da zaten idam
hükümü ile yargılanıp cezalandırıldığı için tutuklanıp hapishaneye gönderilir.
Fernando'nun bir askerlik arkadaşı olan Ernasto birden sahneye girer. Belediye Başkanı
ile ivedilikle görüşmek istediğini bildirir. Elinde ülkenin kralından Fernando'nun af
edildiği hakkında bir krallık beratı bulunmaktadır. Pippo yanında Antonio Ernasto'yu
Belediye Başkanına götürmeye karar verir. Ernasto Pippo'ya verdiği bu yardımı için bir parlak gümüş sikke bahşiş vermeye hazırlanır. Fakat tam bu sırada bir saksağan uçup gelip Ernasto'nun elinden parlayan gümüş sikkeyi kapıp kaçar. Kuşu takip eden Pippo ve Antonio saksağanın bu sikkeyi yuvasının bulunduğu şehir kilise kulesine uçup götürdüğünü izlerler. Bunu üzerine kulenin en üstünde bulunan kuş yuvasına varmak için kuleye girip kule merdivenlerinden kule tepesine tırmanmaya başlarlar.
Ninetta köy meydanında kurulu darağacına götürülmüştür. Orada son kanuşmasını idamını
bekleyen halka yapıp suçsuz olduğunu tekrar açıklar. Pippo ve Antonio kulede saksağanın
yuvasını ve buradaki hem Lucia'ya hem de Fernando'ya ait olan iki değişik gümüş çatalı
bulmuşlardır. Kuleden aşağıya meydana bağırmaya başlarlar ve kuledeki kilise çanlarını
çalarlar. Meydanda idam izlemek için toplanmış olan halk bunları duyarlar ve
Ninetta'nın idam edilmemesi için bağırmaya başlarlar.
Tam bu sırada birden silah sesleri işitilir. Bağıran halk ve kuledekiler bu silah seslerinin Ninetta'nın idam edilmesinin onun ölümü ile bitirilmesi anlamını verdiğini ve çok geç kaldıklarını sanırlar.
Ancak birden Ninetta'nın meydanda yürümeye başladığı görülür. Duyulan silah sesleri idamın yapılıp suçlunun ölmesini değil de idam edilecek kişinin bu ölümden kurtulmasını kutlamak için yapılan silah atışları olduğu anlaşılır. Ninetta Giannetto başta olmak üzere, etrafındakiler ile idamdan kurtulmasın nedeni ile gayet mutludur. Fakat babasını merak etmeye başlar. Tam bu sırada babası yanında Ernasto ve af belgesi ile sahneye girer. Olaya katkısı olan herkes icin, belki Belediye Başkanı hariç, bu opera oyunu mesut bir şekilde sona erer.
Orkestradaki çalgılar
Rossini, bu eserin partitur notalarında şu küçük orkestrayı öngörmüştür:
2 flüt (bir tanesi pikolo flüt), 2 obua, 2 klarinet, 2 fagot;
4 korno, 2 trompet, 3 trombon;
1 timpani, zil, davul, 2 kirişli davul, üçgen (çalgı);
yaylı çalgılar
Sahnedeki çalgılar
piyano, (viyolonsel ve kontrbas)
Eserdeki müziksel parçalar
Uvertür Senfoniya
Perde I
No. 1. Giris: "Oh, che giorno fortunato! (Sahne 1)
No. 2. Kavatina (Ninetta): "Di piacer mi balza il cor (Sahne 2)
No. 3. Kavatina (Isacc): "Stringhe e ferri da calzette (Sahne 3)
No. 4. Koro (Ninetta'ya eslik): Ma qual suono! / Viva! Viva! (Sahne 4)
Kavatina (Giannetto): "Vieni fra queste braccia (Sahne 5)
No. 5. Brindisi (Pippo, Koro): Tocchiamo, beviamo (Sahne 5)
No. 6. Resitatif: "Ieri, sul tramontar del sole (Sahne 6)
Duet (Ninetta, Fernando): "Come frenar il pianto (Szene 6)
No. 7. Kavatina (Podesta): "Il mio piano è preparato (Sahne 7)
No. 8. Sahne: "Maffretto di mandarvi i contrassegni (Sahne 9)
Üçlü (Ninetta, Fernando, Podesta): "Oh nume benefico (Sahne 9)
No. 9. Finale I: "In casa di Messere (Sahne 14)
Tüm şarkıcılar: "Mi sento opprimere (Sahne 15)
Perde II
No. 10. İkili (Ninetta, Giannetto): "Forse un dì conoscerete (Sahne 3)
No. 11. Arya (Podesa): "Sì per voi, pupille amate (Sahne 5)
No. 12. Resitatif: "Deh, pensa che domani (Sahne 6)
İkili (Ninetta, Pippo): "E ben, per mia memoria (Sahne 6)
No. 13. Sahne (Lucia): "Infelice Ninetta! (Sahne 7)
Arya (Fernando): "Accusata di furto (Sahne 8)
No. 14. Resitatif: "A pieno voti è condannata (Sahne 9)
Koro: "Tremate, o popoli (Sahne 9)
Kuintet "Ahi, qual colpo! (Sahne 10)
No. 15. Arya (Lucia): "A questo seno (Sahne 12)
No. 16. Finale II: "Infelice, sventurata (Sahne 15)
Seçilmiş disk kayıtları