Anayasal Demokrat Parti

Anayasal Demokrat Parti veya Kadetler (), Rus İmparatorluğunda liberal bir siyasi partiydi. Parti üyelerine Kadetler denilirdi. Bu isim partinin Rusça isminin kısaltmasından ileri gelir; K-D (Rusçası: ) harflerinden oluşan parti adının kısaltmasının Rusça okunmasıdır. Kadetler ismi, Rus İmparatorluğunda askeri okul öğrencilerine verilen kadet ismiyle karıştırılmamalıdır. Partinin teorik hattını Konstantin Kavelin'in eserleri çizmiştir. Tarihçi ve siyasetçi Pavel Milyukov partinin varlığı süresince tek lideri olmuştur. Kadetler özellikle teknokratlar ve sanayiciler tarafından destek görmüştür. Ekim Devriminden sonra yasa dışı ilan edilmiş ve kapatılmıştır.
Tarihçe
Radikal geçmişi (1905-1906)
Anayasal Demokrasi Partisi 1905 Devriminin çalkantılı günlerinde 12-18 Ekim 1905 tarihinde Moskovada kurulur. Bu süreçte Rus Çarı II. Nikolay Ekim Manifestosunu imzalamak zorunda kalmış ve bazı özgürlüklerin önünü açmak zorunda kalmıştı. Kadetler bu dönemde kurulan Oktobristlerin hemen solunda yer almaktaydı. Oktobristlerin tersine anayasal monarşiden yana değillerdi. Ne istediklerini kendileri de bilmemekle beraber genel oy hakkı talebini yükselterek oluşturulacak olan bir Kurucu Meclisin ülkedeki yönetim biçimini belirlemesini istemekteydiler. Kadetler reform yanlısı Başbakan Sergey Vitte tarafından hükumette yer almaları için çağrı yapılan siyasi partilerden birisiydi. Ancak Ekim Kasım 1905 dönemindeki müzakereler Kadetlerin radikal istekleri nedeniyle askıda kaldı.
Sosyalist ve devrimci partilerin boykot ettiği 1. Duma seçimlerine katılan Kadetler Şubat 1906 tarihinde %37 oy alarak sandalyelerin %30unun sahibi oldular. Mecliste sol eğilimli Trudoviklerle koalisyon yaparak çoğunluğu oluşturdular. Yeni bir anayasa talepler Çarlık tarafından reddedilince radikal muhalif bir tavır benimseyerek Duma'nın işlevsiz olduğunu ilan ettiler. Bunun üzerine Çarlık hükumeti Temmuz 1906da Duma'yı kapatınca 120 Kadet ve 80 Trudovik ile Sosyal Demokrat vekil o dönemde Rus polis denetiminden uzak olan Finlandiya Düklüğünden yaptıkları Vyborg Manifestosu açıklamasıyla cevap verirler. Manifestoda Çarlığın Dumayı kapatmasına karşı pasif direniş, vergi vermeme ve askere gitmeme çağrısı yapılır. Çağrı toplumda yankı bulmayacak, imzacılarına siyaset yasağı gelecek ve ileriki Dumalarda görev almaları engellenecekti. 1906 yılının sonlarına doğru devrimci dalganın sönümlenmesiyle parti radikal söylemini bırakıp anayasal monarşiye desteğini açıkladı. Çarlık hükumeti buna rağmen partiye artık güvenmeyecektir.
Parlamentoda muhalefet (1906-1917)
20 Şubat 1907 tarihinde 2. Duma açıldığında Kadetler kendilerini zor bir durumda buldular. Vyborg Manifestosu yüzünden yasaklı olan liderleri Dumada bulunamıyordu ve vekillik sayıları da 100 civarına düşmüştü. Dumadaki en büyük gruba sahip olmalarına rağmen parlamentoya ilk Duma'daki gibi hakim değildirler. Dumada az sayıda da temsil edilen sosyalistler özellikle Duma kürsüsünü propaganda için kullanacaktır. Kadetler muhafazakar bir konum sergileseler de 1907 Mayıs ayında devrimci şiddeti mahkum eden bir karara karşı oy kullanacaklardır. Bu bahaneyle Pyotr Stolypin hükumeti tarafından yeniden kapatılacak olan 2. Duma'dan sonra seçim sistemi değiştirilecek ve sosyalist ve liberal partilerin Duma'ya girmeleri engellenecekti.
Değişen seçim yasalarından sonra Kadetler 3. Duma (1907-1912) döneminde 54 vekille temsil edilen ufak bir grup haline dönüşür. Sayıları az da olsa önemli oylamalarda çeşitli taraflarla oluşturdukları bloklarla oylamanın kaderini belirleme şansına da sahip olmuşlardı. 1908 yılına gelindiğinde devrimciler tamamen tasfiye edildiğinden partinin siyasi hattı da daha muhafazakar bir çizgiye çekilecekti. 1909 yılında yaptığı açıklamada Milyukov artık Kadetlerden "majestelerinin muhalefeti" olarak bahsedecektir.
Kadetler, Duma'daki faaliyetleri sonucu dini özgürlükler, basın özgürlüğü ve sendikal haklar konularında kimi anayasal girişimlerde bulunmuşsa da bu kararların neredeyse tamamı parlamentonun üst kanadından veya doğrudan Çar tarafından veto edilmiştir. Anayasal düzenleme girişimlerinin başarısızlığa uğraması partinin önerdiği barışçıl değişim yolunun etkisizliğini gözler önüne serecek ve devrimci partilerin elini kuvvetlendirecektir.
1910 yılına gelindiğinde Çarlık hükumeti yeniden Ruslaştırma harekatına başlayacak ve özellikle azınlık uluslarının haklarını askıya alarak otonomi verilmiş bölgelerde doğrudan egemenlik kuracaktır. Bu karardan en çok etkilenen bölge kuşkusuz Finlandiya olacaktır. Bu siyasete karşı çıkan ve destekleyen Kadetler parti içinde bölünmenin yaşanmasına neden olurlar. Destekleyen Kadetlerin lideri durumundaki Pyotr Struve idi. Ayrıca destek verilen monarşinin akıl almaz uygulamalarından birisi olan 1912 Lena Katliamı sonrasında da partiden ayrılmalar başlar. Kadetlerden Duma'ya katılmanın bir yanlış olduğunu savunarak baskıcı bir rejimde herhangi bir reformun gerçekleşemeyeceğini savunanlar çıkacaktır.
I. Dünya Savaşı
Parti içindeki görüş ayrılıkları I. Dünya Savaşının patlak vermesiyle beraber ikinci plana atılır. Kadetler savaşa koşulsuz destek verirken, savaş süresince Çarlık hükumetinin siyasetinin takipçisi olacaktır. Savaşın ilk dönemlerindeki milliyetçilik havası sönümlenirken Rus Çarlık Ordusunun cephedeki başarısızlıkları sonucunda Kadetler hükumeti orduyu iyi idare edememekten ötürü eleştirirler. Dumada milliyetçi bir muhalif blok oluşturan Kadetler için dönüm noktası 1916 yılı Ekim ayında Milyukovun hükumeti vatan hainliğiyle suçladığı konuşma olacaktır.
1917 Şubat Devrimi
1917 Şubat Devrimi sırasında Dumadaki Kadet milletvekilleri oluşturulan Geçici Hükumette yer alacak ve çeşitli bakanlıklar alacaklardır. Bu dönem Geçici Hükumet ve İşçi Sovyetleri arasında ikili iktidar dönemi olarak adlandırılan dönemdir. Geçici Hükumet ayaklanma halinde olan halkın ve azınlıkların taleplerini göz ardı edemeyecek ve imparatorluk çapında ulusal sorunu çözmeye yönelik girişimlerde bulunacaktır. Buna göre zaten Alman işgalinde olan Polonya topraklarına otonomi verilecektir. Ancak imparatorluğun bölünmesi korkusuyla fazla ileri gidilmeyecektir. Kadet liderlerden Prens Lvov başbakan olacak ve Milyukov Dışişleri Bakanı olarak görev yapacaktır. 11 yıl öncesinin radikal partisi Şubat Devriminden sonra monarşi yanlısı partilerin kapatılmasıyla siyasi yelpazenin en sağında yer almaktadır. Ayrıca sosyalist olmayan veya adında sosyalist geçmeyen tek partidir.
Geçici Hükumet iktidarının sonu
Kadetlerin Geçici Hükumetteki durumu Milyukovun İtilaf Devletlerine verdiği savaşa devam etme sözünün kamuoyuna 26 Nisan 1917 günü yansımasıyla hükumet krizi yaşanır. Yıllardır süren savaştan bıkan ve artık barış isteyen halk bu siyasete karşı çıkınca Milyukov istifa edecek ve Geçici Hükumette kabine krizi yaşanacaktır. Kriz SRların kabineye dahil edilmesiyle aşılsa da savaşa devam kararı Geçici Hükumetin Çarlık hükumetinden pek de farklı olmadığını halka gösterecek ve Sovyet iktidarına destek büyüyerek artacaktır. Kadetler Aleksandr Kerenski hükumetlerinde yer alsa da artık önemli mevkilerde bulunamayacaklardır. Kadetler özellikle SR'lar için bir baş ağrısı haline gelmekte ve Geçici Hükumetin patron yanlısı yanının ifşası için Bolşevikler için iyi bir propaganda kozu olmaktaydı. Ekim Devrimi ile birlikte 25-26 Ekim 1917 akşamı iktidarı ele geçiren Bolşevikler önce Kadet ve diğer anti-Bolşevik partilerin gazetelerini kapatarak işe başlarlar.
Rus İç Savaşı ve tasfiye (1918-1940)
Bolşevik iktidarına karşı verilen Rus İç Savaşında Beyaz Ordu saflarında bulunan Kadetler yenilgiden sonra Rusya topraklarını terk etmek zorunda kalırlar. Yayınlarını Paris'te çıkartmaya devam eden Kadetler II. Dünya Savaşına dek faaliyetlerini sürdürürler. Savaştan sonra parti tamamen tasfiye olacaktır
Yeniden doğuş?
Tarihi Kadetlerin siyasi programını kabul eden Anayasal Demokrat Parti isimli bir oluşum 1990 yılında Sovyetler Birliğinin dağılmasından sonra Rusyada kurulduysa da siyasi faaliyetleri ülke gündemini etkilemekten uzaktır.
Önde gelen Kadetler
Georgi Lvov
Pavel Milyukov
Vladimir Dmitrieviç Nabokov
Nikolay Vissarionoviç Nekrasov
Sergey Fedoroviç Ol'denburg
Pyotr Struve
Ariadna Tyrkova-Williams
Vladimir Vernadski
Seçim sonuçları
Konuyla ilgili yazılan eserler
Melissa Stockdale. "The Constitutional Democratic Party" in Russia Under the Last Tsar, edited by Anna Geifman, Blackwell Publishers Ltd, 1999, ISBN 1-55786-995-2 s. 164-169