Mirza Taki Han

Mirza Taki Han (Farsça: , d.1807 ö.1852), 1807 yılında Irak-ı Acemde Ferahan yakınlarındaki Hezavede doğdu. Emir-i Kebir ve Emir-i Nizam unvanlarıyla tanınır.
Gençliği Ve Öğrenimi
Hayatının ilk dönemi hakkındaki bilgiler kısıtlıdır. Bir aşçı olan babası Kerbelayi Muhammed Kurban, Ferahanda Kāim-i Makām Mirza Büzürgün hizmetinde bulunduğundan ailesi onunla birlikte önce Tahrana, ardından Tebrize yerleşti. Mirza Büzürg babasının yardımcısı olarak çalışan Mirza Takīnin zeka ve kabiliyetini fark edince oğullarıyla birlikte ders almasını ve iyi bir eğitim görmesini sağladı. Mirza Takī öğrenimini tamamladıktan sonra Mirza Büzürg tarafından katiplik görevine getirildi.
Başbakan Ve Genelkurmay Olmadan Önceki Dönemi
Mirza Bozorg 1822'De ölünce yerine geçen oğlu Ebül-Kāsım zamanında önce Tebriz ordusunda askeri katip (leşkernüvisi), ardından 1835de Tebriz ordusunun mali işlerinden sorumlu bulunan müstevfi-i nizamı olarak tayin edildi. Mirza Takī bu dönemde üç resmi seyahat yaptı. İlkinde Rus elçisinin Tahranda öldürülmesi münasebetiyle özür beyan etmek için 1829-1830 yıllarında Hüsrev Mirza başkanlığında bir heyetle Rusyaya gitti. On ay süren bu gezi esnasında Tiflis, Moskova ve St. Petersburgda okulların yanı sıra bazı sanayi kuruluşlarını görme fırsatı buldu; izlenimleri ona İranda yapacağı reformlar için geniş bir ufuk sağladı. 1837'De ikinci gezisinde Veliaht Nasırüddin Mirza ile birlikte Erivana giderek, Rus Çarı I. Nikolay'la görüştü. Üçüncü gezisini, 1843-1847 yılları arasında müşirüddevle unvanıyla başkanı olduğu bir heyetle birlikte Osmanlı-İran sınır ihtilaflarını görüşmek üzere Erzuruma yaptı. . Mirza Takī, Türkiyede görevli bulunduğu zaman içerisinde Osmanlı Devletinin gerçekleştirdiği Tanzimat Reformunun sonuçlarını görme fırsatı buldu. İrana dönünce vezir-i nizam ve on beş yaşındaki Veliaht Nasıreddin Mirza'ya lala olarak tayin edilen Mirza Taki, 1848 yılında Muhammed Şahın vefatı üzerine Nasıreddin Mirza'yı Tahta Çıkardı.
Başbakan Ve Genelkurmaylığı Dönemi
Nasıreddin Şah tarafından emir-i nizamlığa (Genelkurmay) getirildi ve tahta çıkma töreni için gereken hazırlıkları yapma göreviyle Tahrana gönderildi. Nasıreddin Şah tahta çıktıktan sonra onu Başbakanlığa (şahs-ı evvel-i İran) tayin etti ve kendisine emir-i kebir unvanlarını verdi.
İranda Başbakanlık makamına ulaştıktan sonra siyasi, ekonomik ve sosyal alanlarda birçok problemle karşılaşan Mirza Taki Han bunları çözüme kavuşturmak ve ülkeyi daha iyi bir seviyeye ulaştırmak için bir dizi reform hareketi başlattı. İlk olarak gelirleri arttıran ve harcamaları buna göre ayarlayan dengeli bir bütçe programını yürürlüğe koydu; endüstri ve tarımı özendiren çeşitli kararlarla devlete yeni gelirler sağladı. Birçok kişiyi teknik eğitim almak ve öğrenim görmek üzere Rusyaya gönderdi. Ülke genelinde imar faaliyetlerine girişti ve öncelikle Tahranda bir çarşı ile şehre su getiren bir kanal, Şirazda bir hisar, Nasiri Barajı, İsfahanda ticari merkez, Muhammerede kışla inşa ettirdi. Modern bir ordu kurmak ve askerin eğitiminde Ruslarla İngilizlerin etkisini azaltmak için İtalyan ve Avusturyalı subaylardan faydalandı; silah ve mühimmat ithalatını asgari seviyeye düşürmek amacıyla Tahran, Horasan ve Tebrizde fabrikalar kurdu. Yaptığı en önemli hizmeti ise ülkede Avrupa tarzında ilk öğretim kurumu olan Tahran Üniversitesini kurmasıdır.
Görevden Alınışı Ve Ölümü
Kaçar hanedanına intisap ettikten sonra hızlı bir şekilde yükselmesiyle diğer devlet adamlarından birçoğunun kinini üzerine çekmiş, bilhassa mali alanda yaptığı reformlarla ciddi düşmanlar kazanmıştı. Sonuçta reformları daha birinci yılını doldurmadan aleyhindeki propagandalar yoğunlaştı, çok yoğun ve verimli geçen Başbakanlık görevine 15 Kasım 1851 Nasıreddin Şah tarafından son verildi. Yaklaşık iki ay sonra gönderildiği Kaşana bağlı Fin kasabasında şahın emriyle öldürüldü.
Kişiliği
Dürüst, Reformcu, İleriyi Gören, Adaletli, İstihbaharatçı Bir Kişiliğe Sahip Olan Taki Mirza İranlı Devlet Adamları İçin Örnek Bir Şahsiyettir.