Kur'an'daki duraklama işaretleri

Kur'an'daki duraklama işaretleri (diğer adları da secavend ya da vakf ve ibtida) kıraat esnasında belli bir yerde durulması ya da devam edilmesi için koyulmuş işaretlerdir. Bunlar cümlenin sadece yapısına veya sözdizimine değil, aynı zamanda nefes için veya etki için duraklama ihtiyacına da dayanmaktadır. Pickthall, ritmi işaret eden belirli bir ses tekrarladığında, güçlü bir duraklama olduğunu ve cümle bir sonraki ayete geçse de ayetin doğal olarak sona erdiğini söyler. Böylece bu işaretler kelimelerin telaffuzu, ritmi, tonlaması ve hece ayrımını etkiler.
Tarih
Vakf ve ibtida konusunu işleyen eserler yazılmış olmasına rağmen, mushaf yazımında Muhammed bin Tayfur es-Secavendi'nin (ö. 560 HS) kullandığı terimler ve rumuzlar kabul görerek yaygınlık kazanmıştır.
Mevzu hakkındaki hadislerden biri:
Ümmü Seleme, Resulullah Kuran okurken kıraatini ayet ayet keserdi (ayet sonlarında dura dura okurdu) demiş ve Fatihadan örnek vererek her ayetin sonunda durduğunu ifade etmiştir (Müsned, VI, 302; Tirmizi, Feżaʾilül-Ḳurʾan, 23).
Duraklama işaretleri
Bu işaretler genellikle satırın en üstüne yerleştirilir.
Mecburi Duraklatmalar
- Lazım () kısaltması. Satırın üstünde bulunur. Muhakkak durulmalıdır. Bu işarete uymamak manayı değiştirebilir.
- Muṭlak () kısaltması. Tam durulur.
- Lam ve elif Arapça tek başına hayır demektir. Durmak yasaktır. Eğer durulursa ve ayet sonu değilse, okuyucu işaretten önceki bir yerden başlamalıdır.
veya - Sekte kısaltması. Nefes vermeden durmak gerekir. Sessizlik efekti verir. Kur'an'da 4 yerdedir. Satır altında bulunur.
ya da - Duruş demektir. Bir öncekiyle aynı fakat biraz daha uzun bir sessizlik.
- Uzatmadan kısa okunur. Satır altında bulunur.
- Med. Kısaltmadan uzun okunur. Satır altında bulunur.
İhtiyari Duraklatmalar
Okuyucu durma ihtiyacı duyabileceği için, örneğin nefes veya başka ihtiyacı için, bu işaretler yerleştirilmiştir.
- Caiz () kısaltması. Durmak iyidir, ama devam da edilebilir.
- Mücevvez () kısaltması. Durmamak iyidir fakat geçilebilir.
- Murahha () kısaltması. Durmamak iyidir fakat okuyucu yorulduysa veya benzeri mümkün sebepler varsa durulabilir.
- Durmamak iyidir.
- Durmak iyidir. Ayetin anlaşılırlığını artırır.
- İcmanın fikri burada durulmasıdır.
◌ۖ - Durmamak iyidir.
◌ۛ - Muanaka () işaretleridir. Bu işaretler ikişer ve birbirlerine yakın halde bulunurlar. Okuyucu ikisinden birinde durmalıdır ama ikisinde birden değil.
Birkaç işaret
۝ - Ayetlerin sonundadır. Tam bir durduktan sonra, ayetin son harfi ünsüzse ünlüsünü kaybeder veya bir tenvinli elif ise tenvini uzatılmış bir elife dönüşür. Bu işaretin içinde bitirilen ayetin numarası yazar.
- Kezalik () kısaltması. Bir önceki işaretin aynısı demektir.
- Ayet sonlarında bulunur. Bir konunun bitip diğerinin başladığını gösterir. Namazda bu işaretin olduğu yerde rükua gitmek daha uygundur.
Sayfa kenarı işaretler
Bu işaretler mushafı cüz ve hizb gibi kısımlara ayırır. Mushaflar 30 cüz'e ayrılır. Her cüz'ün başında sayfa kenarında bu gösterilir. Hizb de Kur'an'ın 120de biridir. Bu da işaretle gösterilebilir.
Secde () kelimesi sayfa kenarında veya bir ayette gösterilebilir. Bu o ayeti okuyan veya dinleyen Müslümanların secde etmesi gerektiğini belirtir. Mushaflarda 14 adet secde ayeti vardır. Bütün secde ayetleri Mekkidir.