Rada Vranješević

Rada Vranjesević ( d. 25 Mayıs 1918; Banja Luka - ö. 26 Mayıs 1944; Drvar), II. Dünya Savaşı sırasında Bosna'da faaliyet yürüten Yugoslav politikacı, siyasi aktivist, partizan ve direniş lideri.
Ailesi
Vranjesević, Yugoslavya Krallığı'nın bir parçası olan Banja Luka yakınlarındaki Rekavice köyünde doğdu. Sırp Ortodoks Kilisesi'nde rahip ve Tarım Partisi'nin aktif bir üyesi olan Đorđe Vranjesević'in kızıydı. Muhafazakar annesi Anđa, 1914'te Saraybosna'daki Avusturya Arşideri Franz Ferdinand'ı öldürmesinde rolü olduğu gerekçesiyle üç yıl hapis cezasına çarptırılan Branko Zagorac'ın kız kardeşi idi. Rada ve öğretmen ablası Nevenka amcalarının sosyalist fikirlerinden büyük ölçüde etkilendi.
Eğitimi
Vranjesević, Prnjavor yakınlarındaki bir kasabada ilkokul, Derventa ve Banja Luka'da ise gymnasium okudu. Öğretmen olmak istedi ancak 1932'de yasadışı Yugoslavya Komünist Partisi ile olan ilişkisi nedeniyle sınır dışı edildi. 1933'de bir ticaret akademisine kaydoldu ve bir komünist gençlik örgütüne katıldı, ancak faaliyetlerinde yer almak için çok genç ve fiziksel olarak zayıf biri olarak kabul edildi. Yine de bu durum okuldan atılmaya gerekçe oldu. Bu zamana kadar komünist bir sempatizan olan Boşnak Müslüman gazeteci Safet Filipović ile duygusal ilişki kurdu. Bu tür farklı etnik gruplar arasında aşk yaşanması o dönemde "olağandışı ve cesur" olarak ifade edilirdi ancak Vranjesević, hem ilişkileri hem de siyasi faaliyetleri için dindar ailesinin onayını kazanmayı başardı.
1936'dan 1937'ye kadar Makedonya'ya gitti ve Üsküp'teki okuluna devam etti. Makedonya Meselesi'ne akranlarıyla birlikte ilgi duyan Vranjesević, Makedon milliyetçiliğinin destekçisi oldu.
İkinci Dünya Savaşı dönemi
Vranjesević, ticaret akademisini bitirdikten sonra iş bulamadı ve ailesiyle birlikte Prnjavor yakınlarına taşındı. 1939'da Belgrad'da çalışmaya başladı. O ve erkek arkadaşı Safet Filipović küçük bir stüdyo dairede birlikte yaşadılar. Vranjesević derhal 1940'ta resmen katıldığı Komünist Partinin faaliyetlerine katıldı. Grev eylemi düzenledikten sonra aynı yıl tutuklandı ve yalnızca hükumet bakanı Branko Čubrilović'in babasının bir tanıdığının girişimiyle serbest bırakıldı. İşini kaybeden Vranjesević'in ailesi onun Bosna'ya geri dönmesi yönünde çağrıda bulundu, ancak Vranjesević bunu reddetti. Bunun yerine, Parti adına Karadağ'da kampanya yürüttü.
Nisan 1941'de Yugoslavya, Mihver Devletleri tarafından hızlı bir şekilde işgal edildi. Hırvatistan'da Bağımsız Hırvatistan Devleti adında faşist kukla devlet kuruldu. Irkçılık politikası, yaygın bir şekilde Sırplara yönelik zulüme yol açtı. Vranjesević, Belgrad'ın bombalanmasından sonra Banja Luka'ya gitti, ancak kısa bir süre sonra geri döndü. O ve Filipović Belgrad'ı birlikte şehri terk ettiler ve 1 Mayıs'ta Banja Luka'ya geri dönerek Partizan direniş hareketine katıldılar. Filipović tutuklandı ve Haziran ayı sonunda Danica toplama kampına gönderildi. Temmuz ayı başlarında Vranjesević'in anne ve kız kardeşi Ljuba Sırbistan'a sürüldü. Vranjesević peçe giymeye başladı ve evi partizan savaşçılarına tedarik yeri olan ve barınak olarak hizmet veren tanınmış bir Banja Luka Müslüman olan Vahida Maglajlić tarafından korundu. Vranjesević, Banja Luka kadınlarını Partizan davasına alma konusunda başarılı oldu.
Komünist Parti, Vranjesević'in Grmeč dağını çevreleyen serbest bölgeye gitmesi gerektiğine karar verdi. Maglajlić transferi düzenledi ve peçeli Vranjesević Eylül ayında ayrıldı. Daha sonra sıhhi malzeme ve mühimmat gizlemek için de peçe kullandı. Kasım 1942'de, Vranjesević Bosanska Krajina'daki Komünist Partisi Bölge Komitesi üyesi seçildi. Bosna-Hersek'teki Kadın Antifaşist Cephesi'nin kurucu üyeleri arasındaydı ve daha sonra Yugoslavya Kadın Antifaşist Cephesi Merkez Komitesi'ne üye oldu. Vranjesević 170 delege arasında sadece dört kadından biriydi. 25 Kasım 1943 tarihinde Mrkonjic Grad'daki Bosna-Hersek Anti-faşist Devlet Ulusal Kurtuluş Konseyi'ne katıldı.
Ölümü ve mirası
1944 baharında, Vranjesević Parti tarafından Bosna'nın batı kentindeki Drvar kentinde çalışmak üzere gönderildi. Nazi Almanyası, 25 Mayıs'ta Vranjesević'in 26. doğum günü olan Drvar'a baskın düzenledi ve paraşütçüler tarafından ele geçirildi. Ertesi gün kaçarken öldürüldü. Yugoslavya'nın kurtarılmasının ardından Vranjesević'in naaşından kalanlar Banja Luka'daki Partizan mezarlığına devredildi.
27 Temmuz 1951'de Vranjesević Yugoslavya Halk Kahramanı ilan edildi. Banja Luka'daki bir yetimhanenin adı Vranjesević adına verildi.