Alberto Giacometti

Alberto Giacometti (10 Ekim 1901 - 11 Ocak 1966) Paris Ekolü'ne dahil olan İsviçre asıllı heykeltıraş, ressam, resim çizimcisi ve estamp hazırlayıcısı. Alberto Giacometti Ekim 1901'de İsviçre'nin İtalyanca konuşulan bölgesinde doğmuştur. Babası tanınmış bir post-empresyonizm akımına bağlı bir ressamdı. Alberto ailenin dört çocuğundan en büyüğü idi; diğer kendinden küçük kardeşi Diego ile hayatında her zaman çok yakın olmuştur ve diğer bir kardeşi ise bir mimardır. Alberto çocukluğundan beri sanata büyük ilgi göstermiştir. Alberto sanat öğrenimini İsviçre'de Cenevre Güzel Sanatlar Okulu'nda yapmakla beraber önemli çalışmalarını Paris'te yapmış ve burada gelişen önemli sanat akımları olan Sürrealizm, Ekspresyonizm, Kübizm, Formalizm akımlarında önemli katkılarda bulunmuştur.
Yaşamı
Sanatını geliştirme yılları
Giacometti İsvicre'de İtalya sınırı yakında İtalyanca konuşulan bir bölgedeki Stampa sehrinin Borgonova adli bir koyunde dogmustur. Babasi, Giovanni Giacometti, İsviçre'de adı iyi bilinen bir Post-empronisyonist ekole bağlı ressamdı. Giacometti daha küçük yaşta sanatla meşgul olmaya başladı; çizgi resim, tablo resim ve heykel ile ugraşmaya çok erkenden başladı. 1919-1920'de Genevre'de Guzel Sanatlar Okulu'nda sanat egitimi aldı ve sanat egitimine 1910-1921'de İtalya'da devam etti. 1922'de sanat egitimine devam etmek için Paris'e gitti. Önce sanatçı Archipenko'nun studyosuna devam etti. Sonra 5 yıl suren bir donem için heykeltıras Auguste Rodin'in bir çalışma arkadaşı olan heykeltıraş Antoine Bourdelle'in atölye asistanlığını yaptı.
İlk tek kişilik sergisini 1927'de Zurih'de Galerie Aktuaryus'te yaptı. Bourdelle'in atölye asistanı iken Giacometti kübizm ve sürrealizm akımlarına uyarak eserler hazırladı. Sanat hayatında bu döneminde çok şiddetli huzursuzluk duyma krizleri geçirerek sanatının şeklini değiştirerek polikrom heykeller, kafesler, erotik kinetik nesneler, hemen hemen abstre nesneler ve diğer stiller denemelerine girişti. 1930-1935 arasında Gerçeküstücülük akımına dahil oldu ve "gerçeküstücü" heykeltıraşların basta geleni olarak sayılmaya başladı. Bu sırada Paris Ekolu'nun diğer ünlü sanatçı üyelerinden Joan Miro, Pablo Picasso ve Balthus ile yakın sanat ve şahsi arkadaşlıkları kurdu.
1934-1935'te stilini yeniden degistirerek heykelerini yeni insan modeller kullanarak yapmaya başladı. Fakat yaptığı heykellerin boyutu gittikçe küçülmeye başladı ve heykelleri o kadar küçüldü ki nerede ise heykel olma niteliğini kaybetti. 1938 ve 1939 da Giacometti heykelerinin konusunu insan büstüne dönüştürdü ve modelin bakışına konsantre etti. İkinci Dünya Savaşı'nda yine ülkesi İsvicre'ye gitti ve 1941-1945'te Genevre'de yaşadı. Savaştan sonra tekrar Paris'e döndü. Giacometti 1935 ile 1945 arasında hiçbir sergiye katılmamıştır.
1961'de ABD "Pittsbourgh International Heykelcilik Birinci Ödülü" verildi. 1962'de Giacometti "Venedik Biennale"'de "Heykelcilik için Büyük Ödül"e layık görüldü. 1964'te "Resim için Guggenheim International Ödülü" verildi. Bu ödüller ona uluslararası ün getirdi. Bu yıllarda Giacometti'nin eserleri için cok sayıda Avrupa şehirlerinde büyük şahsi sergilerde gösterildi. Bu uluslararası popülaritesine dayanarak sağlığı pek iyi olmamakla beraber 1965'te Atlantik'i geçerek New York Museum of Modern Art'daki sergiden başlayarak diğer büyük ABD şehirlerinde kendi eserleri için açılan sergilere şahsen katıldı.
Bu enternasyonel ün kazanmasına ve eserleri sanat piyasalarında çok talep de olmakla beraber Giacometti yaptığı model heykelleri hemen bitirip satmayıp tekrar tekrar geri donerek yenislestirip degistirmekle hatta tahrip edip atmakla ugrasmaktaydi. Giacometti bu arada eserlerinin fotolarini ve baski kopyalarini sinirli bir sekilde yayinlamaya basladi. Bu sinirli baskilar en onemli eserlerini acikca gostermekte ve her edisyon 30 taneden fazla basilmamistir ve 1970'te bile bu eserler sanat piyasasinda cok nadir bulunur olmuştur. En son eseri olarak "Paris sans fin (Sonsuz Paris)" adi altinda basilan kitaba metni sagladi ve bilip yasamis oldugu yerler hakkindaki hatiralara dayanan 150 tasbaski imaj ihtiva etmekteydi.
Giacometti 1966'da Isvicre'de Chur sehrindeki Kantonsspital'da kalp hastalığında yataina veda etti ve ailesinin mezzarlariu bulunan doğum koyu Borgonovo mezarligina gomuldu.
2007'de Giacometti'nin dul karisinin mirasinin idarecisi olan Fransiz Disisleri Bakani "Roland Dumas" miras olarak kalan Giacometti eserlerini varislere bildirmeden gizlice bir sanat eseri saticisi, Jacques Tajana'a satmasi dolayisiyla yargilandi ve her ikisi de suclu bulunarak varislerin Vakfina buyuk bir meblag (850,000) odeme yapma cezasi verildiler.
Değerlendirme
Giacometti "Gerçeküstücü Akimi"'na ana katkida bulunan sanatcidir. Buna ragmen eserelerini siniflandirip degerlendirmek gayet zordur. Bazi kritikler bu eserleri formalist olarak gormekte; diğerleri ayni eserleri ekspresyonist ve hatta "hisler bloku" ifade eden eserler olarak gormektedirler. Gerçeküstücü sanat grubundan ayrildiktan sonra modele dayanan heykeller yaptigini aciklamakla beraber, yaptigi bir eser dogayi aynen aksetirmeyi hedef almamaktadir ve ortaya cikardigi eser eserin dayandigi modele Giacometti'nin hissi duygularinin ne oldugunu ifade eden bir nesne olmaktadir. Modelinin heykelini kendinin modeli her turlu hisleriyle nasil gordugunu herkese gostermek için hazirlamistir. Insan figurun oldugu gibi degil heykelcinin bu modelin yaptigi golgesini sanatcinin gordugu gibi yapıldığını ifade etmiştir. Diğer taraftan eserleri kendine nasil baktigini kendini nasil hisedip gordugunu ifade etmektedir.
Amerikan felsefecisi William Barrett yazdigi bir eserde Giacometti'nin figurlerinin 20. yuzyildaki modernizm ve varoluşçuluk felsefi görüşlerinin modern hayatın giderek daha anlamsiz ve bos oldugunu aksettirdigini bildirmekte ve "Günümüzün butun heykelleri, ayni gecmisteki heykeller gibi, bir gun parcalanip kaybolup gideceklerdir... Bunun için kisinin eserini bu en kucuk koseye girebilecek sekilde yapmasi ve cisminin her zerresini hayatla doldurmasi gerekmektedir demektedir.
Seçkin eserleri
Heykelleri
Torse (Gövde), 1925
Femme cuillère (Dişi kaşık), 1926
Le Couple (Cift), 1926
Composition cubiste. Homme (Kübist kompozisyon. Erkek), 1927, bronz
Tete qui contemple (Düşünen büst), 1927
Femme couchée qui reve (Rüya gören yatan kadın), 1929
Homme et femme (Erkek ve kadın) », 1929
LHeure des traces (Zaman izleri) veya La Boule suspendue (Asılmış toplar), 1931
Projet pour un couloir (Bir renk için proje), 1931
Cage (Kafes), 1931
Objet désagréable à jeter (Atılacak nahoş nesneler), 1931
Pointe à l il (Göze nokta), 1932
On ne joue plus (Artık oynamıyorum), 1932
Femme égorgée (Katledilmiş kadın) , 1932
Main prise (Yapılmış el), 1932
Table surréaliste (Surrealist el), 1933
Le Palais à quatre heures du matin (Sabah saat dörtte saray), 1933
Fleur en danger (Tehlikede olan çiçek), 1933
LObjet invisible (Görünmez nesne) veya Mains tenant le vide (Boş ellerin tutulması), 1934
La Femme qui marche (Yürüyen kadın), 1934
Nuit (Gece), 1946
LHomme agtu doigt (Parmağıyla adam), 1947
Le Nez (Burun), 1947
Tete sur tige (Kök üstünde büst), 1947
Homme qui marche (Yürüyen adam), 1947
Grande figure (Büyük figür), 1949
La Place de la cité (Şehirde bir yer), 1949
Le Chariot (Araba), 1950
Le Chien (Köpek), 1951
Le Chat (Kedi), 1951
Tete de Diego sur socle (Kaide üstünde Diego'nun büstü), 1953
Femme debout (Ayakta figür), 1953, Kahverengi patine edilmiş bronz, imzalanmış ve numara verilmiş.
Le Petit Lustre (Küçük avize) figurinlerle, 1950 yılları
Bust of Diego, 1954
Femmes de Venise (Venedik'te kadınlar), 1956
Grande femme IV (Büyük cüsseli kadın IV), 1960
Grandes figures II et III (Büyük figürler II ve III), 1960
Homme qui marche, 1960 ; UNESCO Sarayı, Paris, Fransa
Arbre (Agaç), Samuel Beckett'in "Godot'yu beklerken" oyunu için mizansen, 1961
L'homme qui marche I
Resimleri
Auto-portrait (Kendi portresi), 1921
Le Couple (Çift), 1926
La Mère de lartiste (Sanatçının annesi), 1937
Pomme sur un buffet (Büfe üzerindeki elma), 1937
Stehende Figur (Ayaktaki figür), 1947
La rue (Sokak), 1952
Paysage à Stampa (Stampa peyzaji), 1952
Diego in a Plaid Shirt (Gömlekli Diego), 1954
Rue d'Alésia, 1954
Annette dans le studio (Annette stüdyoda), 1954
Yanaihara, 1958
Annette, 1962
Jean Genet
Michel Leiris
Dipnotlar