Çaylak Tevfik

Çaylak Tevfik (d. 1843, İstanbul ö. 1893), Türk yazar, gazeteci.
Yaşadığı dönemde geniş halk kitlelerinin okuduğu bir halk muharriri idi. Türk mizah gazeteciliğinin ortaya çıkışında ve gelişmesinde önemli katkılarda bulundu. 1876-1877de çıkardığı Çaylak adlı mizah gazetesi nedeniyle Çaylak lakabını almıştır.
Çaylak Tevfik, gazeteciliğinin yanı sıra biyografi, mizah, tarih alanında eserler verdi. Türk folkloruna ilişkin derleme çalışmaları ile bu alanın öncüsü oldu. Derlediği folklorik malzemeyi sergilemek niyetiyle roman ve hikayeler kaleme aldı. Nasrettin Hoca fıkralarını kendi imzasıyla derleyen ilk yazardır.
Yaşamı
1843de İstanbul'da doğdu. Asıl adı Mehmed Tevfik'tir. Babası yeniçerilik, gümrük tahsildarlığı, berberlik, kahvecilik yapmış Mustafa Ağa; annesi müşir şehid Ali Rıza Paşanın okuma yazması olan azatlı cariyesi idi. Mehmed Tevfikin ileride eserlerinin özünü teşkil edecek olan halk kültürü ile eski örf ve adetlere dair birçok bilgiyi ailesinden edindiği düşünülür.
Düzenli bir eğitim görmedi. 1853te girdiği Beyazıt Rüşdiyesinde dört sene okuduktan sonra memurluk hayatına başladı. Bir yandan da Arapça, Farsça ve divan şiiri kültürü alanında kendini yetiştirdi. Tarih tarzında yazılar ve şiirler yazdı.
1867 yılından itibaren gazetelerde musahhihlik ve muhabirlik yaptı. 1867de yayımlanan Muhbir ve İstanbul gazetelerinde yazıları çıktı. İlk eseri olan Letaif-i İnşanın ilk iki cildini bu dönemde ortaya koydu.
Bursa ve İzmit'te bazı memuriyetlerde bulundu. 1869da Bursa valisi Elhaç Ahmet İzzet Paşa tarafından vilayet resmi gazetesi Hüdavendigarı kurmakla görevlendirildi ve bir süre onun muharrirliğini yaptı.
Memuriyetten istifa edip İstanbula dönen Mehmet Tevfik, bazı adli kuruluşlarda katiplik yaparken Bursadaki deneyiminden cesaret alarak basın hayatına devam etmeye karar verdi. 1870'te Asır adında bir siyasi gazete çıkardı. Yayın hayatı 3 ay kadar devam edebilen Asır gazetesinde yayımladığı haftalık eğlence nüshaları ile Türk mizah basınının öncüsü ve kurucusu oldu. Asır kapandıktan sonra yayın hayatına Terakki gazetesinde devam etti. Bu gazete, Terakki-Eğlence adı altında ayrıca bir mizahi yayın organı çıkardı.
1871 yılında Bosna'ya giderek vali Akif Paşanın yanında Saray Sancağı Tahrirat müdürlüğünü yürüttü, Boşnakça öğrendi. Ardından Bihać Tahrirat müdürü oldu; Hırvatistan, Macaristan ve Avusturyada seyahat etme imkanı buldu.
İstanbul'a döndüğünde Şehremaneti Tanzifat (Temizlik İşler) müdürlüğü yaptı. Terakki-i Eğlence gazetesinin devamı olarak yayımlanmakta olan mizahi Letaif-i Asar gazetesinin idaresini üzerine aldı. Memuriyet işlerinin elvermemesinden ötürü birkaç ay sonra gazeteciliği bıraktı; vaktini tasarladığı eserleri yazmaya ayırdı.
Önce fıkra derlemeleri olan Letaif-i Hikayat ve Garaib-i Rivayat dizisini ardından antolojili bir şairler ansiklopedisi olan Kafile-i Şuarayı yayımlamaya başladı. Kafile-i Şuara, Derviş maddesine kadar gelebildi.
1875te Geveze adlı mizah dergisini çıkardı. Geveze, on sayı yayınlandı. 1 Şubat 1876'da Çaylak adlı mizah gazetesini kurdu. Kendisi de Çaylak Tevfik adıyla anılır oldu. Ayrıca geçirdiği çiçek hastalığından kalma cilt bozukluğu nedeniyle de Çopur lakabıyla tanınmaktaydı. Çaylak, 93 Harbi nedeniyle 25 Haziran 1877de kapatılınca Osmanlı gazetesini çıkardı (10 Ağustos 1877-14 Ocak 1878). Vakit, Basiret ve Tarik gazetelerine yazdı. Tarik gazetesindeki fıkra ve yazıları nedeniyle Letaif-nüvis-i Tarik diye de şöhrete erişti.
1881den sonraki yıllar hayatının en verimli devresi oldu. Fıkra derlemelerinin yanı sıra değişik edebi türlerde eserler yayımladı. Günlük hayatta kaybolan yahut kaybolmaya yüz tutmuş gelenekleri yazıya geçirip tamamıyla unutulmaktan kurtarmayı, sonraki nesillere aktarmayı amaç edindi. Türk folklor derlemelerinin öncüsü oldu. Derlediği folklorik malzemeyi sergilemek niyetiyle roman ve hikayeler kaleme aldı. Herhangi bir edebiyat zümresine dahil olmadı. İstanbul'da Bir Sene adlı kitap dizisi en kalıcı eseri oldu. Dizi, İstanbuldaki yaşayışı, örf ve adetlerini her cildinde belli bir ayı belli bir konu üzerinden anlatmak üzere kurgulanmıştır. Yılın ilk beş ayı için beş kitap yayımlanabilmiştir (Birinci ay: Tandırbaşı, İkinci ay: Helva Sohbeti, Üçüncü ay: Kağıthane, Dördüncü ay: Ramazan Geceleri, Beşinci ay: Meyhane yahut İstanbul Akşamcıları).
Hayatının son yıllarında Mekteb-i Mülkiye-i İdadiye'de kitabet ve inşa hocalığı ile Mekteb-i Mülkiyye-i Tıbbiyye başkatipliği görevlerinde bulundu.
1893te hayatını kaybetti. Vasiyeti üzerine Çamlıca Çakaltepe'de Tek Servi mezarlığına defnedildi.