İsrail-Türkiye ilişkileri

Türkiye-İsrail ilişkileri, Türkiye ile İsrailin, Türkiyenin İsraili tanıdığı Mart 1949 tarihinden sonra kurdukları ikili ilişkilerdir.
Türkiye, Müslümanların çoğunlukta olduğu ülkeler arasında İsraili tanıyan ilk ülkedir. İki ülke arasındaki askeri, stratejik ve diplomatik iş birliği, iki ülkede de önceliğe sahip oldu. Yapılan ikili anlaşmalar, iki ülkenin, Orta Doğudaki bölgesel istikrarsızlıktan kaynaklanan endişelerini paylaştı. New York Times'ın 1999daki bir raporuna göre, iki ülke arasındaki stratejik ortaklık, Orta Doğu politikalarını değiştirecek potansiyele sahipti. Ticaret ve turizm gelişiyordu, İsrail Hava Kuvvetleri Türkiye hava sınırında manevra egzersizleri yaptı ve İsrailli teknisyenler, Türk savaş uçaklarını modernize etti. Ayrıca ileri teknoloji iş birliği ve su paylaşımı üzerine planlar vardı.
İsrail-Türkiye ilişkileri, Recep Tayyip Erdoğan'ın Başbakanlık dönemiyle birlikte darboğaza girdi. Erdoğan'ın 2005 yılında İsrail'i ziyaret etmesi, her zamanki İsrail-Türkiye iş birliğini yürüteceğini göstermişti. Fakat, İsrail karşıtı sert söylemleri, Türkiye'nin Orta Doğu'daki çıkar noktalarının değişeceğini ve iki ülkenin ilişkilerinin kötüleşeceğini işaret etti. İki ülke arasındaki ilişkiler 200809 Gazze Savaşı ve 2010 Mavi Marmara Katliamı'yla kötüleşti, fakat Mart 2013'te, İsrail tarafından, filo müdahalesine yönelik gelen özür, ilişkilerin normalleşmesi için yolu açtı. Buna rağmen, ABD arabulucuğu pek işe yaramadı ve 2013 yılında ilişkilerin düzeltilmesi için hiçbir gelişme gerçekleşmedi. Ekim 2013te İsrailli ajanların, İranda ifşa edilmesinde Türkiyenin rolünün olması büyük bir skandal yarattı ve İsrail-Türkiye ilişkileri bir darbe daha aldı.
Tarihi
Türkiye'nin Yahudi bir ülke olarak kurulan İsrail'le ilişkilerini Türk topraklarında Yahudilerin varlığının bir parçası olarak düşünürsek bu tarihi çok daha öncelere (15. yüzyıl) götürmek mümkündür. 1491 yılında 200.000'den fazla Yahudi Engizisyon tarafından İspanya'dan sınır dışı edildiğinde Osmanlı Devleti bu insanları topraklarında yerleşmeye davet eden tek ülke olmuştu. Bu tarihten sonra Yahudiler Osmanlı tarihinde çok önemli bir rol oynadılar. Özellikle 16. yüzyılda Yahudiler Osmanlı sarayında hekim, banker, diplomat görevlerini üstlendiler. Bu tarihten sonra saraydaki etkileri azaldıysa da Osmanlı tarihi boyunca ticaret, sanayi ve bankacılık dallarında her zaman ön planda kaldılar.
Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan sonra da Türk-Yahudi ilişkileri dostluk düzeyinde gelişmeye devam etti. Bazı çevreler tarafından Türkiye-İsrail ilişkileri Türk hükumetlerinin laikliğini test etmek için bir gösterge olarak görülmektedir.
Diplomatik İlişkiler
İlk girişimler
Türkiye, İsrail Devletini 1949 yılında tanıdı. Türkiyenin İsraildeki ilk diplomatik misyonu bir temsilcilikti ve göreve başlangıç töreni 7 Ocak 1950 tarihinde gerçekleşti ve misyon şefi Seyfullah Esin itimatnamesini İsrail Cumhurbaşkanı Chaim Weizmanna sundu. Buna rağmen 6 Kasım 1956 tarihli Süveyş Kriziyle birlikte, Türk temsilciliğinin seviyesi maslahatgüzarlığa indirgendi.
1958de İsrail Başbakanı David Ben-Gurion ve Türkiye Başbakanı Adnan Menderes ile gizlice buluşarak, çevresel bir anlaşma için masaya oturdu. Anlaşmada halkla ilişkiler kampanyaları, istihbarat paylaşımı ve askeri destek vardı. Aradaki ilişkilerin pozitif olarak gelişmesiyle birlikte, Türkiyenin Tel Avivdeki misyonu tekrar temsilcilik seviyesine yükseldi, Temmuz 1963te ve Ocak 1980de Elçilik seviyesine yükseldi.
1967 yılında Altı Gün Savaşı'nın patlak vermesi sonrası Türkiye bu savaşta tarafsız kaldı, Türkiye'de bulunan Amerikan askeri üslerinden -aynı 1973'te çıkacak Yom Kippur Savaşı'nda da olacağı gibi- İsrail'e yakıt ve teçhizat yardımına izin vermedi. Birleşmiş Milletler'in 242 sayılı İsrail'in savaş öncesi topraklarına çekilmesi kararına destek verdi ve işgal ettiği topraklardan çekilmesi çağrısını yaptı fakat Arap devletleriyle bir araya gelip İsrailin saldırgan taraf olduğuna dair kınama kısmını oylamadı. İslam İşbirliği Teşkilatının Fasın Rabat şehrindeki bir toplantısında, Türkiye, İsraille diplomatik ilişkileri kötüleştirmeye yönelik çözüm önerisine karşı çıktı.
İsrailin Doğu Kudüsü işgal etmesi ve Kudüsü sonsuz başkent olarak ilan etmesi üzerine, 30 Kasım 1980 tarihinde temsilcilik, İkinci Katip seviyesine indirgendi.
90'lı yıllar
1990ların başına dek İkinci Katip seviyesinden sürdürülen ilişkiler 1990 yılı itibarıyla İsrail-Filistin Savaşında Oslo Anlaşması yapılmış, bunun üzerine 1991 yılında diplomatik ilişkiler yeniden Büyükelçi seviyesine yükseltilmiş; Büyükelçi Ekrem Güvendiren güven mektubunu dönemin İsrail Cumhurbaşkanı Haim Herzoga 23 Mart 1992de sunmuştur... Söz konusu dönemden itibaren Türkiye-İsrail ilişkileri karşılıklı yarar temelinde devam etmiş iki ülke iş birliğinin yasal çerçevesi bir dizi anlaşmayla sağlanmış ve birçok üst düzey ziyaret gerçekleştirilmiştir.
1990 ve 2000'lerin başında Türkiye ve İsrail askeri, stratejik ve diplomatik açıdan iş birliği içindeydi.
İsrail Türkiyede iki diplomatik misyon açtı; elçiliği Türkiye başkenti Ankarada ve Başkonsolosluğu, Türkiyenin en büyük şehri İstanbulda kurdu. Yakın dönemdeki ilişkilerin kötüleşmesinden önce, Türkiyedeki İsrail elçisi Gabi Leviydi ve İsrail Başkonsolosu, Mordechai Amihaiydi. Bu misyonlar, İsrailin konsolosluk işlerini, Marmara, Ege, Doğu Trakya ve Karadenizin batı tarafında yürütmekle sorumludurlar.
2000'li yıllar
Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, 2005 yılında, Orta Doğu barışı için arabulucu olmak adına ve ticari ve askeri bağlar kurmak için İsraili ziyaret etti. Erdoğan, iki günlük ziyaretinde çok sayıda iş insanı getirdi. Ziyareti esnasında Başbakan Ariel Şaronla ve Cumhurbaşkanı Moşe Katsavla görüştü, Yad Vashemdeki Holokostu Anma anıtına çelenk bıraktı. Erdoğan Şarona, Adalet ve Kalkınma Partisinin antisemitizmi insanlık suçu olarak gördüğünü iletti. Ayrıca, Erdoğan, İranın nükleer programı hakkında sadece İsrail için değil, bütün dünya için bir tehlike teşkil ettiğini belirtti.
2006 yılı başında, İsrail Dışişleri Bakanı, ülkesinin Türkiyeyle ilişkilerini mükemmel olarak adlandırdı. Türkiye sayesinde, İsrail ve Filistinlilerin ortak olarak girişiminde bulunduğu bir endüstriyel park kurulmaya başlandı. İsrail Cumhurbaşkanı Şimon Peres ve Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas bir gün arayla Türkiye Büyük Millet Meclisinde konuştu. Peres Türkiye için Amerika, Suriye, Filistin ve bizim için Türkiye, Orta Doğuda önemli bir oyuncudur dedi. Jerusalem Postta yayınlanan bir rapora göre, Suriye Dış ilişkiler Bakanlığında görevli bir sözcü, Türkiyeyi İsrail ve Suriye arasında bir iletişim kanalı olarak görüyordu.
İsrail Cumhurbaşkanı Şimon Peres, Kasım 2007deki üç günlük Ankara gezisinde, Türkiye Cumhurbaşkanı Abdullah Gülle görüştü ve TBMMye konuştu. Gül, alı koyulan üç İsrailli asker; Gilad Şalit, Ehud Goldwaasser ve Eldad Regevin özgür bırakılmaları konusunda yardım edeceği sözünü verdi.
İlişkilerin gerilemesi
Türk hükümetinin 2008-2009 İsrail-Gazze savaşını kınamasıyla birlikte, iki ülke arasındaki ilişkiler gerildi. Aralık 1987de Türkiye, Filistinlilerin kendi geleceklerini tayin etmelerine yardım edeceğini deklare etmişti. 2004 yılında, Türkiye, Şeyh Ahmed Yasin suikastını kınadı. Türkiye İsrailin Gazze şeridi politikasını devlet destekli terörizm olarak tanımladı. İsrailin Gazzedeki operasyonlarıyla ilgili Türkiyenin her yerinde protestolar vardı.
5 Mart 2009da, İsrailli günlük gazete Haaretz, İsrail ve Türkiye ilişkilerinin tekrar düzelmesi için yüksek seviyede gizli uzlaşma görüşmeleri nin yapıldığını yazdı. Bu yazı Türk gazetelerinde de paylaşıldı.
11 Ekim 2009 tarihinde Türkiye, İsrail, ABD ve İtalyanın içinde bulunduğu bir hava egzersizi gerçekleşecekti. Ama Türkiye, İsraile Anadolu Kartalı askeri tatbikatını yasakladı. Ekim 2009da Türkiyenin Anadolu Kartalı egzersizinden İsraili men etmesi sonrasında, İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu, Türkiyenin arabulucu olmasına karşı çıktı ve Türkiye, Suriye ve İsrail arasında dürüst bir arabulucu olamaz dedi.
2009 yılı başında gerçekleşen, Dünya Ekonomik Forumunda, Erdoğan, İsrailin Gazzeye karşı tutumunu şiddetle eleştirdi. Dinleyicilerin Peresi alkışlamasının ardından, Erdoğan: İnsanların söylediklerini alkışlamalarını üzücü buluyorum. İnsanlar ölüyor ve ben bunun oldukça yanlış olduğunu düşünüyorum dedi. Washington Post köşe yazarı olan moderatör David Ignatius, insanların akşam yemeğine gideceklerini belirterek, Erdoğandan konuşmasını tamamlamasını istedi. Erdoğan, Peresin 25 dakika süren konuşmasından sonra kendisine 12 dakika verilmesini şikayet etti ve sahneyi terk etti.
Ekim 2009da, TRT 1in prime time dizisi Ayrılıkta, kurgulanan sahnelerle İsrailli askerlerin Filistinli çocukları öldürdüğünü ve yaşlı Araplara kötü davrandığını gösterdi. İsrail Dışişleri bakanı Avigdor Liberman, diziyi eleştirdi ve Türk Elçisini medya önünde azarladı. Liberman daha sonra, Türkiye elçisini geri çekmekle tehdit ettiğinde özür diledi.
14 Şubat 2009 tarihinde Türkiye'nin Filistin tavrını eleştirerek Erdoğan aynaya baksın. Ermeniler'i katlettiler, şimdi aynı şeyi Kürtlere yapıyorlar, Kıbrısı işgal ettiler diye konuşan İsrail Kara Kuvvetleri Komutanı Avi Mizrahi'nin sözleri nedeniyle İsrail'e açık nota vermiş ve Mizrahinin laflarını hezeyan olarak niteliyerek İsrailden izahat istemiştir. Türkiye Cumhuriyeti Genelkurmay Başkanlığı da ağır bir açıklama yayınlayarak Mizrahinin görev, yetki ve sorumluluklarını aştığını, sözlerinin milli çıkarlara zarar vereceğini açıklamıştır. İsrail Ankara büyükelçisi Gabi Levi Dışişleri Bakanlığı'na çağrılmıştır.
Hamas lideri Halid Meşalın resmi Ankara ziyaretinden sonra, aradaki gerginlik yatışmaya başladı. Ocak 2010da İsrail, Kurtlar Vadisi adlı Türk dizisinin, İsrail istihbaratının Türkiyede casusluk yaptığını ve Türk bebekleri kaçırdığını resmetmesini protesto etti. Dizi ayrıca, MOSSADın Tel-Avivdeki Türk elçiliğine saldırdığını ve Elçiyle ailesinin esir alındığını gösterdi. 11 Ocak 2010 tarihinde İsrail Dışişleri Bakan yardımcısı Danny Ayalon, Türk elçisi Ahmet Oğuz Çelikkolla görüştü. Görüşmeleri esnasında, Çelikkol, Ayalondan daha alçakta bir yerde oturuyordu. İddialara göre, Ayalon yardımcılarına dönüp alaycı bir tavırla, Gördünüz gibi, asıl mesele, o daha alçakta oturuyor ve biz ondan yüksekteyiz Masada sadece bir bayrak (İsrail bayrağı) var ve gülümsemiyoruz dedi.
İsrail Stratejik İşler Bakanı Moşe Yaalon, Türkiyeyi Hamas ve İranla iş birliği yapmakla suçladı. Şin Bete göre, Hamas, Türkiyede geçici karargah kurmuştu ve buradan Orta Doğuda operasyonlar yönetip, yeni görevliler topluyordu.
Gazze filosu saldırısı ve tepkiler
31 Mayıs 2010 tarihinde, 9 aktivist (sekizi Türk ve biri çifte vatandaşlığa sahip Türk-Amerikan) İsrailli askerler tarafından öldürüldü ve birçok kişi de yaralandı. Yaralananlar arasında yedi İsrail askeri de vardı. Olay, Gazze Özgürlük Filosunun bir parçası olan Mavi Marmara adlı yolcu gemisinde gerçekleşti. Filoda altı gemi ve 37 milletten 663, aktivist vardı. Akdeniz üzerindeki uluslararası sularda gerçekleşen müdahalenin ardından, iki ülke arasındaki tansiyon yükseldi. Filodaki gemilerden biri Türk bayrağı taşıyordu. Türkiye Başbakanı Erdoğan müdahaleyi devlet terörizmi olarak adlandırdı. Türkiye elçisini İsrailden bir açıklama talep etmek için geri çekti. Türk Dışişleri Bakanı, olayın iki ülkenin arasındaki ilişkileri geri dönülmez bir şekilde zedeleyebileceğini belirtti.
2 Eylül 2011de Türkiye İsraille olan diplomatik bağlarının derecesini düşürdü ve Birleşmiş Milletler Mavi Marmara müdahalesiyle ilgili raporunu yayınladıktan sonra İsraille arasındaki askeri iş birliğini askıya aldı. İsrail başbakanlık ofisinden gelen bir açıklama, İsrailin bu sorunu çözmek için bir yol bulmayı ümit etmekte olduğunu ve bir çözüm yolu bulmak için çalışmaya devam edeceklerini belirtti. Türkiye İsrail tarafından bir özür ve müdahale esnasında ölenler için tazminat talep etti. İsrail hükumeti taleplere ret cevabı verdi.
Eylül 2011de, Birleşmiş Milletler raporu, gemiye karşı müdahale esnasında orantısız güç kullanıldığını belirtse de, Gazze ablukasını yasal buldu. Bunun ardından, Türkiye İsrail elçisini kovdu. İsrailli yetkililer bağları tekrar onarmak istediklerini belirtti fakat özür dilenmeyeceğini vurguladılar. Hamas Türkiyenin kararını övdü.
Muhalefet lideri Kemal Kılıçdaroğlu, İsraille ilişkilerin kötüleşmesini kınadı, bunun hiçbir yararı olmayacağını ve küçük amaçlar için Türkiyenin çıkarlarını riske atmamaları gerektiğini iddia etti. Cumhuriyet Halk Partisi başkan vekili Faruk Loğoğlu, İktidar partisinin Türkiye bir sıcak savaşın eşiğine getirmesi olasılığı üzücü ve kabul edilemez diyerek Erdoğanı eleştirdi. İsrailin eski Türkiye elçisi Alon Liel, Türk askerinin İsrail sularına girmeyeceğini belirtti. Ayrıca Türkiyenin gelecekte İsrailin Kıbrısa ihraç ettiği gaza engel olabileceğini speküle edip, Mısırla Türkiye arasındaki bir ittifakın İsraili Akdenizde yalnız bırakacağını belirtti.
İsrail Savunma Bakanı Ehud Barak, ilişkilerdeki bu bozulmanın zamanla geçeceğini belirtti. Eylül 2011de Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda ABD Başkanı Barack Obama, Erdoğana İsraille krizi çözmesi çağrısında bulundu.
Mavi Marmara saldırısı iddianamesi
Olayın ardından İstanbul Cumhuriyet Savcılığınca hazırlanan Akdeniz'in uluslararası sularında düzenlenen müdahaleye ilişkin olay tarihinde "İsrail Genelkurmay Başkanı olan Rau Aluf Gabiel Ashknazi, Deniz Kuvvetleri Komutanı Eliezer Alfred Marom, İstihbarat Başkanı Amos Yadlin, Hava Kuvvetleri Komutanı Avishay Levi" hakkında hazırlanan iddianame İstanbul 7. Ağır Ceza Mahkemesi'ne gönderilmiş iddianame oy birliğiyle kabul edildi.
İsmi geçen komutanların Canavarca hisle veya eziyet çektirerek öldürmeye teşebbüs suçuna azmettirmek, silahla yaralama suçuna azmettirmek, kemik kırığına neden olacak şekilde yaralamaya azmettirmek, yaralama suçuna azmettirmek, kişiyi hürriyetinden yoksun bırakmak suçuna azmettirmek, haberleşmenin engellenmesine azmettirmek, Eziyet suçuna azmettirmek, Yağma suçuna azmettirmek, ve mala zarar vermeye azmettirmek suçlarından da toplam 8 bin 578 ile 18 bin otuz ikişer yıl arasında yakalandıkları yerde hapis cezasına çarptırılmaları öngörüldü.
İsrail'e uygulanan yaptırımlar
Palmer Rapor'unun açıklanmasının ardından rapor için Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan "Bu raporun hiçbir önemi yok, bu rapor onu yazanların ayıbıdır. Rapor Gazze ablukasına meşrutiyet kazandırıyor ve işgale kapı aralıyor. Biz bunu kabul etmeyeceğiz" demiştir. Ardından Türkiye, İsrail'e yaptırım kararı almış ve ilişkilerin düzeyini daha da düşürmüştür. Türkiye Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu şu 5 maddelik yaptırımları açıklamıştır:
- Türk İsrail diplomatik ilişkileri ikinci katip düzeyine indirilecektir. İkinci katip düzeyi üzerindeki tüm görevliler, başta büyükelçi olmak üzere en geç Çarşamba günü ülkelerine geri döneceklerdir.
- Türkiye ile İsrail arasındaki tüm askeri anlaşmaların tümü askıya alınmıştır.
- Doğu Akdenizde en uzun kıyısı bulunan sahildar devlet olarak Türkiye, Doğu Akdenizde seyrü-sefer serbestisi için gerekli gördüğü her türlü önlemi alacaktır.
- Türkiye İsrailin Gazzeye uyguladığı ablukayı tanımamaktadır. İsrailin 31 Mayıs 2010 tarihi itibarıyla Gazzeye yönelik uyguladığı ambargonun Uluslararası Adalet Divanında incelenmesini sağlayacaktır. Bu doğrultuda BM Genel Kurulunu harekete geçirmek için girişimlere başlıyoruz.
- İsrail saldırısının Türk ve yabancı tüm mağdurlarının mahkemelerdeki hak arama girişimlerine gereken her türlü destek verilecektir.
Başarısız uzlaşma girişimleri
22 Mart 2013 tarihinde, Türkiye başbakanı Recep Tayyip Erdoğan ve İsrail başbakanı Benyamin Netanyahu arasındaki bir telefon görüşmesinde Netanyahu, olanlardan dolayı özür diledi. İsrail hükümeti tarafından gelen resmi beyanda, Netanyahu, Türkiyeyle ilişkilerin kötüye gitmesinden duyduğu pişmanlığı belirtip, Mavi Marmara müdahalesinde olanların istenmeden olduğunu, pişmanlık yarattığını ve incelemelere göre operasyonun hatalı olduğunu belirtti. Erdoğan daha sonraki bir beyanında, Türk halkı adına özrü kabul etti. İsrail ayrıca ölenlerin ailelerine tazminat ödeneceği sözünü verdi. Özrün geldiği dönemde, İsrailde bulunan ve iki ülke arasındaki ilişkiler için tekrar atılan bu köprü ile ilgili en büyük krediye sahip olan ABD Başkanı Barack Obama, Amerikanın iki ülke arasındaki ilişkiye çok önem verdiğini ve bu ilişkinin bölgedeki barış ve güvenlik önemli olduğunu belirti.
Türkiye tarafından gelen başka reaksiyonlar
Ağustos 2013te, Hürriyet Gazetesi, Erdoğanın, AKP il başkanları toplantısında, yakın dönemdeki Mısırda gerçekleşen ve Muhammed Mursiyi deviren askeri darbenin arkasında İsrailin olduğunu belirttiğini yazdı. Yazıya göre Erdoğan, "Bunun arkasında kim var? İsrail. Kanıtlarımız var" özellikle, Erdoğan, Tzipi Livninin Fransız aydınlarından Bernard Henri Levy ile konuşmasından alıntı yaptı. Erdoğanın iddiasına göre Levy şunları söyledi:
Buna rağmen, Hürriyete göre Levinin aslında söylediği şuydu:
İsrail Dışişleri Bakanı sözcüsü daha sonra Erdoğanın suçlamasının üzerinde yorum yapmaya değmeyecek bir söylenti olarak adlandırdı.
Doğal gaz gerginliği
Haziran 2010da Akdenizin İsrail kıyılarına yakın bir yerde, geniş bir doğal gaz alanı olan Leviathan Gaz Alanı keşfedildi. İsrail enerji şirketi Delek Grubu, halihazırda aktif olduğu bu alanda doğal gaz keşfi ve çıkarılması için Kıbrısla iş birliği kurmak istedi.
Eylül 2011de Türk medyasındaki haberlere göre, İsrail Hava Kuvvetlerine ait savaş uçakları, doğu Akdenizdeki bir Türk sismik araştırma gemisiyle karşı karşıya gelmek için Kıbrıs hava sahası üzerinden geçmişti. Ayrıca bu haberlere göre, Türkiye cevap olarak iki savaş jetini bu savaş uçaklarını takip için yolladı ve İsrail uçakları bundan sonra İsrail hava sahasına geri döndü. Türk araştırma gemisi, gaz alanıyla ilgili bir kışkırtma olarak görüldü ve İsrail uçaklarının Kıbrıs üzerinden uçması da, İsrail ve Kıbrıs arasındaki yakın ilişkilerin işareti olarak algılandı. Mayıs 2012de Türk Ordusu komuta merkezi, Türk jetlerinin İsrail uçaklarını Kıbrısın Türk tarafından uzaklaştırdığını belirtti. Mayıs 2012de Kıbrıs, Türkiye tarafından gelen, İsrailin enerji projesinde çalışan Kıbrıslıların korunması için adaya 20.000 askeri gönderdiği, iddiaları yalanladı.
Kıbrıs ve İsrail, kıyıları dışındaki gaz araştırmalarına yardımcı olması için bir deniz sınırı anlaşması imzaladı. Kıbrıs Dışişleri Bakanı Markos Kyprianou ve İsrail Altyapı Bakanı Uzi Landau, Lefkoşada anlaşmayı imzaladı. Amaç, geniş doğal gaz yataklarının bulunduğu bu alanda mineral yatakları bulmaya yardımcı olmaktı. Türk kaynaklara göre, Türk Dışişleri, İsrail elçisi Gabi Leviyi çağırıp ne kadar hoşnut olmadıklarını ilettiler.
Bulut Sütunu Operasyonu
Türkiye Dışişleri Bakanlığı, uluslararası toplumu ve Birleşmiş Milletler'i, İsrailin Gazzeye karşı yürüttüğü operasyonları durdurmak için gerekli inisiyatifi almaya çağırdı. Dışişleri bakanı Ahmet Davutoğlu, saldırıları insanlık suçu olarak gördü. Erdoğan, 19 Kasımda Birleşmiş Milletleri, İsrailin ölümcül saldırılarına karşı bir adım atmamakla suçladı, İsraili bir terörist devlet olarak adlandırdı ve İsrailin masum çocukları öldürdüğünü dile getirdi.
Birleşmiş Milletlerin Filistini tanımasına yönelik Türkiyenin desteği
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu oylaması öncesinde, Türk Dışişleri bakanı, İsrail için aynaya bakma zamanı olduğunu belirtti. Oylama sonrasında, Davutoğlu, İsrailin, neden bu kadar çok sayıda ülkenin Filistini desteklediğini sorgulaması gerektiğini söyledi. Oylama sonunda Filistin'in bir devlet olduğu deklare edildi. Filistin Milli Yönetimi Dışişleri bakanı Riyad al-Maliki ve Türk diplomatlar, New York'taki Türkevinde oylama sonucunu kutladılar.
Erdoğanın Siyonizm hakkında söylemleri
1 Mart 2013 tarihinde Viyanada gerçekleşen bir Birleşmiş Milletler toplantısında, Recep Tayyip Erdoğan, Avrupadaki artan ırkçılığa değindi ve asıl ülkelerinde yaşamayan birçok Müslümanın çoğu kez ayrımcılıkla karşılaştıklarını belirtti. Erdoğan Siyonizmi insanlık suçu olarak tanımladı ve faşizm, Siyonizm ve antisemitizm gibi, İslamofobinin de göz önünde bulundurulması gerektiğini dile getirdi. Euronewse verdiği bir röportajda, Şimon Peres, Erdoğanın söylediklerinin cahilce olduğunu ve nefreti provoke ettiğini söyledi. 20 Martta, Erdoğan, Danimarkaya bir ziyarette bulunarak, Viyanada söyledikleriyle ilgili, kimse söylediklerimi yanlış anlamasın. Herkes İsraile karşı olan eleştirilerimin, İsrailin Filistine ve Gazzeye karşı olan tutumuna yönelik olduğunu bilir dedi. Erdoğan ayrıca, Danimarkalı bir gazeteye verdiği demeçte, yorumlarının antisemit olmadığını ve sadece İsrailin politikalarını eleştirdiğini belirtti.
Yeniden diyalog dönemi
Uzun süren diplomatik krizin ardından İran'ın nükleer programı tehlikesi dahil olmak üzere iki ülkenin Orta Asya'da da iş birliği yapabileceği gündeme geldi. İsrail Cumhurbaşkanı Yitzhak Herzog'un 9-10 Mart 2022 tarihlerinde Türkiye'ye resmi bir ziyarette bulundu.
Ekonomik ilişkiler
1996da Türkiye ve İsrail, aralarında bir serbest ticaret anlaşması imzaladı. 1997de, vergi önleyici ikili bir anlaşma yürürlüğe girdi ve 1998 yılında ise ikili bir yatırım anlaşması imzalandı.
2010 yılının ilk yarısında 1.59 milyar dolar olan İsrail-Türkiye arasındaki ticaret, 2011 yılının ilk yarısında %26 artarak, 2 milyar dolara yükseldi. İsrail Ticaret Odasına göre, İsrailin Türkiyeye ihracatı %39 artarak 950 Milyon Dolara yükseldi ve Türkiyenin İsraile ihracatı %16 artarak 1.05 milyar Dolara yükseldi. Türkiye İsrailin altıncı en büyük ihracat durağı oldu. Kimyasallar ve damıtılmış petrol ürünleri başlıca ihraç edilen ürünler arasındadır. Türkiye İsrailden ileri teknolojiye sahip güvenlik ekipmanı almakta ve İsraile ise botlar ve üniformalar sağlamakta. 2007 yılından beri İsrail, Türkiyeden devamlı olarak sebze ürünleri almaya devam etmiştir ve 2007- 2011 arasında Türkiyeden hazır gıda ürünleri, meşrubatlar ve tütün ihracı ikiye katlanmıştır.
Askeri antlaşmalar
2007 yılında, İsrail ve Türkiye, İsrail Ofek uydularının ve Arrow balistik füze sisteminin Türkiyeye satılması hakkında masaya oturdu. Böylece Türkiyenin askeri ve istihbarat sistemleri geliştirilecekti. İsrailli savunma şirketleri, Türk hava kuvvetlerine ait F-4 Fantom filosunun geliştirilmesine yardımcı oldu. Anlaşmalar; hava, deniz, kara ve istihbarat iş birliğini içerdi. Anlaşmaların içerisinde; hava araçlarının üretimi, silahlanma, füzeler, karşılıklı askeri ziyaretler, eğitimler, egzersizler, gözlemcilerin gönderilmesi, askeri görevlilerin değişim programlarıyla diğer ülkeye gönderilmeleri ve askeri bilgilerin paylaşımı vardı.
Türkiyenin F-4 Fantom ve F-5 jetlerinin modernleştirilmesi 900 Milyon $.
Türkiyenin M60A1 tanklarından 170inin geliştirilmesi 687 Milyon $.
Popeye-I ve Popeye-II füzeleri.
Popeye-II yüzeyden-havaya füzeler 150 Milyon $.
10 Heron UAV 183 Milyon $.
Arrow anti-balistik füzeleri (İsrail prensip olarak kabul etti. ABD onayı beklemekte.)
Anlaşma, pilotların yılda 8 defa değişimini sağladı; İsrailli pilotların dağlı alanda uçuş egzersizi için Konya atış alanında pratik yapmalarına ve Türk pilotların, İsraildeki Nevatim hava meydanında bilgisayarlı atış alanı pratiği yapmalarına izin verdi.
1998 yılında, İki ülkenin donanmaları, bir tatbikat operasyonuyla (Amerikanın da katılımıyla) manevra yeteneklerini tatbik etti.
Eylül 2011de Türkiye ve İsrail arasındaki askeri anlaşmalar askıya alındı. Türkiye, Mart 2010dan itibaren, milyon dolarlar değerinde 16 güvenlik kontratını dondurdu. Ayrıca 5 milyar dolarlık, 1.000 adet Merkaya Mk 3 tank anlaşmasını askıya aldı.
Turizm
Türkiye, İsrailliler için önemli bir turizm durağıydı. İstanbul, Tel-Avivden 90 dakikalık bir uçuş uzaklığındadır. İsraillilerin Türkiyeye girmeleri için vizeye ihtiyaçları yoktur, fakat bordo pasaport taşıyan Türkler, İsraile girmeden önce vize almalıdır. İsrailli turizm otoritelerine göre, 2008 yılında, 2008-2009 Gazze savaşı öncesinde, 560.000 İsrailli Türkiyede tatil yaptı. Ekim 2010da İsrail Turizm Bakanı Stas Misezhnikov, İsraillilere, Türkiyeye karşı turizm boykotuna yönelik çağrıda bulundu. Nedeni Türkiyenin Gazzeye karşı tutumuydu. 2009da Türkiyeyi ziyaret eden turistlerin sayısı 300.000e düştü ve 2010da 110.000e düştü. 2011 yılının ocak ve ağustos aylarının arasında sayı 62.000e düştü. Türkiye Kültür ve Turizm Bakanlığına göre, Türkiyedeki turizmin İsrailli payı %3ten %0.05e düştü. Öte yandan Türkiyedeki Arap turist sayısı, 2011 yılının ilk yarısında 1,4 milyona yükselmiştir. Bu artış 2009 yılının tümündeki 912.000 turistten oldukça yüksek bir sıçrayıştı. Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, Haziran 2012de, İsrailli turistlere ihtiyacımı yok, başarılı bir şekilde yerlerini doldurduk dedi.
Her şeye rağmen, Eylül 2010dan Eylül 2011e, Antalyaya giden turist sayısı %20 arttı ve İstanbulu ziyaret eden İsrailli turist sayısı %13 arttı. Bu oranlar yine de eski artışlardan oldukça düşüktür.
2010 yılında, Türk Hava Yolları, haftalık İsrail uçuşlarının sayısını %50 civarında düşürdü. 2011 yılında, Türk havayolu şirketleri, iki ülke arasındaki krizden ve İsrailli turistlerin azalmalarından dolayı, İsraile uçuş sayılarını azaltmaya başladı. Öte yandan, El Al İsrail Hava Yolları, Türkiyenin, İsrailli uçak araçlarının hava sınırları içinde uçmamasını istemesi durumunda, zor durumda kalmamak için, alternatif uçuş planları yaptı.
Doğal afet yardımı
1999 İzmit depreminden sonra, İsrail, arama-kurtarmaya yardım etti ve geçici hastaneler kurdu. İsrailli takımda, İsrail Savunma Kuvvetlerinden ve İsrail Arama- Kurtarmadan personel, sağlık personeli, cerrahlar ve yönetici personel vardı. Takım, en büyük uluslararası takımlardan biriydi ve 17.000 üzerinde can alan afetten sonra haftalarca aktif bir şekilde çalıştı.
2010 yılında Karmel Dağı üzerindeki orman yangınında, Türkiye, İsraile yardım gönderen ilk ülkeler arasındaydı. Türkiye iki yangın söndürücü hava aracı gönderdi ve bu araçlar 3 Aralık'ın erken saatlerinde yangını söndürmeye başladı. 2011 yılındaki Van depreminde, İsrail, Türkiyenin dış yardım çağrılarına yönelik, prefabrik evler ve çadırlar göndermeyi teklif etti.
Kültürel ilişkiler
Arkadaş Derneği 2003 yılında Türk Yahudilerin kültürel miraslarını korumak, Ladino öğrenmeyi desteklemek ve İsrail ile Türkiye arasındaki bağları güçlendirmek amacıyla kuruldu. Kurulumundan beri derneğin 4000 den fazla üyesi vardır. 40 üyesi derneğin operasyonlarını ve ülke içerisindeki 12 şubesini yönetir. Derneğin genel başkanı Eyal Peretz, Jerusalem Posta, Türkiyeye gerçekleştirilen kültürel turların güvenlik nedenlerinden ve azalan talepten dolayı durduğunu belirtti. Peretz, hayatımın büyük bir bölümünde, iki halk arasındaki bağı korumak ve geliştirmek için uğraştım ve yakın ilişkilerin birkaç girişimle nasıl silindiğini izliyorum bugünlerde. Çok acı verici ve çok sinir bozucu dedi.