Emevîler devrinde Aleviler

Emeviler devrinde Aleviler
Muaviyenin Ali bin Eba Talib Murtezaya karşı husumetinin nedenleri
Muhammedin komutasındaki Müslüman kuvvetlerin Bedir Savaşında bin kişilik Mekke putperest ordusunun başkumandanı olan Muaviyenin babası Ebu Süfyana karşı kazanmış oldukları zafer büyük itibar kaybına uğrayan Emevi soyunun hem Süfyani hem de Mervani kollarını son derece rahatsız etmişti. Ebu Süfyannın oğlu Muaviyenin kardeşi Hanzala da bu savaşta Ali bin Eba Talib tarafından öldürülenler arasındaydı. Ayrıca, öldürülen yetmişi aşkın Mekkeli içerisinde yirmi tanesini Ali öldürmüştü. Bedirde kin ve nefretleri üzerine çeken diğer iki önemli şahsiyet Hamza ile Ammar bin Yasir idi. Bu üç kıymetli şahsiyet daha sonra Bedir putperest ordusu başkumandanı Ebu Süfyannın karısı Hint ve oğlu Muaviye tarafından öldürülmüşlerdir.
Batınilerin Türkistandaki faaliyetleri
Siyasi hadiselerin sevk ve tahrikiyle Emevi valilerinin zulmüne katlanamayarak isyan etmek zorunda kalan Türkler, Şiʿa-i Batıniyye daileri tarafından büyük bir meserretle karşılandılar. Said bin Amrul Harşinin Horasan valiliği döneminde çıkan bir ihtilal, şii misyonerler tarafından emsalsiz bir fırsat olarak algılandı. Emevi hazinelerini dolduran haraçların tahsil edilmesi esnasında uygulanan mezalim nedeniyle Said bin Abdülazizin Horasan mütesellimliğinden aşırı derecede muzdarip olan Türkler, artık ayaklanmaktan başka çare bulamadılar.
Bu hadise üzerine Horasana dolan Şiʿa-i Batıniyye daileri, halkı Ehl-i Beyt namına isyana davete başladılar. Bu hadiselerden haberdar olan Emevi valisi Türkler aleyhinde şiddetli bir takibat başlattı. Türklerin Emevilere karşı kin ve husumetlerle dolu olduğunu ve yapılan davete sadık kalacaklarına dair tüm samimiyetleri ile söz verdiklerini de öğrendi. Neticede Horasana vali olarak tayin edilen Esad bin ʿAbd Allah Kisri, Şiʿa-i Batıniyye dailerini yakalatarak idam ettirdi. (H.106, M. 725). Bu sırada tam bir asırdan daha uzun süredir Türklerin çıkardığı ihtilal ve isyanlar ile uğraşmakta olan Emeviler de Türklere karşı aşırı kin ve garez duyguları beslemekteydiler. Abbasiler adına hilafeti ele geçirmeye uğraşan komitenin başkanı olan Muhammed bin Ali Horasana meşhur dailerden Süleyman bin Kesiri davet etti. Türkistan ve Maveraünnehir Türkleri tarafından derin bir samimiyetle benimsenen Süleyman bin Kesir, Fergane, Buhara ve Hazar hükümdarı ile Buğra Handan Ehl-i Beyt namına biat aldı.
Araplar tarafından uygulanan şiddetli baskılar ve İslamlaştırma siyaseti
Soğud hükümdarı olan Gorek ile akit edilen antlaşmada Zerdüşt mabedlerinde ne kadar mukaddes eşya varsa teslim edilmesi şartı konulmuştu. Bu maddeye dayanarak Buhara ve Semerkand mabedlerindeki eşyaların tamamı Araplara teslim edildi. İslamiyetin talimatı aleyhine olan ve mukaddes tanınan her şey Araplar tarafından ateşe atılarak imha edildi. Hiçbir Mecusinin silah taşıma yetkisi bulunmamaktaydı. Uygulanmakta olan bu gibi baskılar nedeniyle Maveraünnehir ve Türkistan şehirleri Emevi hükümetine karşı sonsuz kin ve husumet duyguları ile dolup taşmaktaydı. Nihayetinde, bu zulme dayanamayan yerli halk Maveraünnehir ve Türkistan şehirlerinde ihtilaller çıkardılar. Bunu duyan Horasan naibi Kuteybe bin Müslim isyanı bastırma ve asayişin sağlanması adına şiddetli tedbirler aldı ve kardeşini bu işe memur tayin etti. Buhara ve Semerkandlıların ellerindeki bütün silahları toplatarak İslamı kabul etmeyenleri cizyeye bağladı. Ayrıca Kuteybe Arap ordularında bulunan Suriye Nusayrilerini yeni zapt edilen şehirlerdeki evlere yerleştirmeğe başladı. Diğer taraftan da, Emevi valilerinin uyguladığı mezalimler gün geçtikçe artmaktaydı. Bunun üzerine dehşetli ıstıraba düşen Türkler, Arapların ileri sürdüğü ağır şartları kabullenerek antlaşmak zorunda kaldılar. Böylece, zaten Haccac bin Yusufun uyguladığı mezalim karşısında sabırları tükenenmiş olan Türkler de İslamiyeti kabullenmeğe başladılar.
Araplar yeni feth edilen topraklar üzerinde yaşayan halkın arasından eski dinlerini terk ederek İslama yeni girenleri ibadete teşvik etmek amacıyla içlerinden Cuma Namazlarına katılanlara Beytul-Mal-i Müsliminden 2şer dirhem ödeme yapmaktaydılar. Ayrıca ibadetin Farsça ifa edilmesine müsaade edildiği gibi, namazda da tercümesine sadık kalınması şartıyla Kur'an-ı Kerimin herhangi bir lisanla okunmasına Ulema da fetva vermişti.
İran baskısından usanan ve Şamaniliğe bağlı olan Türklerin İslamiyete girmeleri
Aslında bu İslamlaşma hadisesi daha Arap istilası vuku bulmadan başlamış, İran ruhanilerinin ve Dehkan adı verilen Farisi yöneticilerinin baskısından usanan Maveraünnehir ahalisi İslamı kendiliğinden kabullenmişlerdi. İslamiyetten önce Turana birçok Nesturi ve Zerdüşt rahipler gelmişler ve kendi inançlarına ait neşriyatta bulunmuşlardı. Din ve mezhebe ait olan ilgilerinde pek zayıf fakat Milli ananelerine dini talimlerden daha fazla bağlı olan Türkler, eski Şamani dinine benzer akidelere taraftar olmayı daha çok seviyorlardı. İslamiyetin en kuvvetli olduğu ve Türkistan içlerine doğru yayıldığı dönemlerde dahi Şamani dininin kalıntıları bu bölgede hala canlılığını muhafaza etmekteydi. Altay dağları ile İrtiş nehri boylarından Maveraünnehre kadar uzanan sahaya aralıksız akın eden Türk göçmenlerinin İslamı benimsemiş olmalarına rağmen geleneksel yaşam tarzları asla değişmedi. H. 126 / M. 744 yılında Semerkandda çok önemli bir din değiştirme hareketi vuku buldu. İslamiyet neşirlerinden Ebu Sayda adında bir şahsın çabaları ile pek çok Türk İslamiyeti kabul etti.
Emevi halifesi Ömer bin ʿAbdul-Azizin AlevilerNot: Anadolu Alevileri ile karıştırılmamalıdır. lehine aldığı kararlar
Selefleri tarafından uygulanmakta olan siyaset-i zalimaneye son vermekle meşhur olan, ve Emevi halifeleri içerisinde en adil olanı olarak da tanınan Ömer bin ʿAbdul-Aziz iktidara geldiğinde yaptığı ilk iş Emeviler Halifeliğinin kurucusu Ebu Süfyan Oğlu Muaviye tarafından hutbelerde Ali, Ehl-i Beyt ve bilumum Aleviler aleyhinde bir sünnetmiş gibi zorunluluk haline getirilmiş olan lanet okuma adetini nihayete erdirmek olmuştu.
O zamana kadar Türkistanda İslama girmiş olan şehirlerden büyük büyük kütlelerin eski dinlerine avdet etmekte oldukları bu devirde Aleviler aleyhine Emeviler tarafından sürdürülmekte olan takibat ve hakaretlerin yasaklanmasından sonra peygamberden rivayet edilen hadislerin yazılmasını gündeme getirmiş ve halktan haksız yere toplanmakta olan vergileri sahiplerine geri dağıttırmıştı. Çok faydalı sonuçlar doğuran bu kararların sıkı bir takipçisi olan halifenin tutumundan Emevi Hanedanı hiç de memnun kalmamıştı. Çünkü onların ellerinde ve kadınların boyunlarında ne kadar altın ve cevahir varsa, Beytul-Mal-i Müsliminin talan edilmesiyle alınan bu ziynet eşyalarının kişilerin zati malları olmayıp hepsinin devlet hazinesine ait olduğunu, ve tamamının iade edilmesi gerektiğini söyleyen bu adil halife de sonunda Emeviler tarafından zehirlenerek öldürülmüştür.