Muhammed bin Abdülvehhâb

Muhammed bin Abdülvehhab, (Arapça : ; d. 1703, Uyeyne-Yemame - ö. 1792), Vehhabilik'in kurucusu olduğu düşünülmek ile birlikte Vehhabi'lik İslami bir tümel kategori değildir. Selefi ekolünün ünlü alimlerinden ve Diriye Emirliği'nin iki kurucusundan birisidir.
Hayatı
1703 yılında Necid bölgesi'nde Diriye civarlarında doğmuştur. Tam olarak nerede doğduğu bilinmemek ile birlikte Diriye çevreleri (Uyeyne Necid bölgesinde Yemame'de bir kasabadır) (Günümüzde El Kasım Bölgesi) olduğu sanılmaktadır. Muhammed bin Abdülvahhab, babası İmam Abdülvahhab bin Süleyman'ın gözetiminde küçük yaşta Kur'an'ı okudu, ilme ve fıkha yöneldi. Bu yönelişinin ve eğitimlerinin ardından Medine'ye gitmiştir. Medine uleması ile bir araya gelmiştir. Burada da bir müddet kalmış ve döneminde meşhur iki alimden istifade etmiştir. Muhtemelen bu iki alimin dışında tarihsel kaynağın yeterli olmadığı İmamlardan da dersler tahsil etmiştir.
Muhammed bin Abdülvahhab, ilim talebi için bilahare günümüz Irak tarafına yönelip Basra'ya geldi. Buradaki ulemayla birlikte oldu. İlk davetçiliği de yine Basra'da başlamıştır. Irak müslümanlarına gerekli olanın, dinlerini "dolaylı olmadan, doğrudan" Kur'an ve sünnetten öğrenmeleri olduğunu söylemiştir. Bu hususta oradaki ulemayla münakaşa, müzakere ve münazaralarda bulundu. Basra'daki ulemaların bazıları ona karşı ayaklanınca, kendisi ve hocası bir takım işkencelere maruz kaldı. Bu sebepten ötürü Basra'dan ayrıldı, niyeti Şam bölgesine gitmekti. Lakin yeterli maddi imkanı olmadığından bunu gerçekleştiremedi. Basra'dan çıkıp Zubeyr'e, oradan da İhsa'ya geçmiştir. Burada da ulema ile birlikte oldu ve kelama dair bazı meselelerde müzakerelerde bulundu. Daha sonrasında Hureymila beldesine yöneldi. Buraya yerleşip, babası hicri takvime göre 1153 yılında ve miladi olarak 1740 yılında vefat edene kadar ilim, tedrisat ve ekol davetleri (misyonerlik) ile meşgul olmayı sürdürmüştür. Davet sırasında yine Hureymila'lı sofistler onu rahatsız etmişler ve çeşitli suikast girişimleri olmuştur. Nitekim birkaç kişi saldırmak için bir duvara tuzak kurdukları, birilerinin bunu fark etmeleri üzerine kaçtıkları söylenmiştir. Bu kimselerin ona buğzetmelerinin sebebi, emri bi'l-ma'ruf nehyi ani'l-munker yapması; emirleri, insanları soyan, onlara eziyet eden ve mallarını yağmalayanları cezalandırmaya teşvik etmesidir. El-Abid olarak adlandırılan kimseler de bu suikast güruhundandırlar. Bunlar Muhammed'in karşılarında olduğunu, yaptıklarına razı olmadığını, emirleri onları cezalandırmaya ve işledikleri suçlara engel olmaya teşvik ettiğini fark edince ona suikast girişiminde bulunduğu iddia edilmektedir. Ardından Uyeyneye döndü. O vakit oranın emiri Osman b. Muhammed b. Muammer idi. Uyeyneye varınca yanına gitti, emir onu karşıladı. Uyeynede şöhret bulup ünü etrafa yayıldı ve civar beldelerden insanlar Muahmmed bin Abdülvehhab'ın daveti üzerine "cihat" için gelmeye başladılar. Muahmmed bin Abdülvehhab, emire dedi ki: Bize müsaade et te Zeyd b. el-Hattabın (r. a.) mezarı üzerindeki türbeyi yıkalım. Çünkü bu doğru yapılmış bir şey değildir. Hem Allah Teala bu işe razı değildir. Rasulüllah da kabirlere kubbe (türbe) yapılmasını, üzerlerinin mescid edinilmesini yasaklamıştır. Oysa bu türbe insanları saptırmakta ve akideleri değiştirmekte, halk şirke düşmektedir. Bu yüzden yıkılması gerekir. Emir Osman ona yıkmaya bir mani yoktur karşılığını vermiştir. Üstad Cebilelilerin (Cebile kabrin yakınındaki köyün ismidir) yıktırmamak için ayaklanmalarından korkarım deyince, Emir Osman yaklaşık 600 kişilik ordu ve üstadla birlikte türbeyi yıkmak için yola çıktı. Türbeye yaklaştıklarında geldiklerini duyan Cebileliler türbeyi savunmak için karşılarına çıktılar. Ancak Emir Osman ve ordusunu görünce, geri çekilip vaz geçtiler. Üstad türbenin yıkılıp kaldırılmasına bizzat katıldı.