Erol Tümertekin

Erol Tümertekin, (d. 23 Temmuz 1926, İstanbul ö. 15 Mayıs 2012, İstanbul), beşeri ve iktisadi coğrafya alanında yaptığı çalışmalarla Türk coğrafya bilimine önemli katkılarda bulunmuş coğrafyacı. Mimar Han Tümertekin'in babasıdır.
Hayatı
Erol Tümertekin 23 Temmuz 1926 tarihinde İstanbulda doğdu. 1948 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nin coğrafya enstitüsünden mezun oldu. 1950 yılında aynı okulda beşeri ve iktisadi coğrafya kürsüsünde araştırma görevlisi olarak akademik hayata başladı. 1952de coğrafya doktoru, 1956da doçent ve 1964'te de coğrafya profesörü unvanlarını aldı.
Erol Tümertekin, doktora çalışmalarını tamamladıktan sonra Whitbeck Vakfı bursu ile ABDde bulunan University of Wisconsin-Madisone gitti. Orada, şu anda coğrafyanın babaları olarak anılan, coğrafi metodolojinin önde gelen adlarından Richard Hartshornenun, iklim çalışmalarıyla ünlü Glenn Trewarthanın, ünlü fiziki coğrafyacı Vernor Finchin ve o sıralarda adı geçen üniversitede misafir öğretim üyesi olarak bulunan, Alman çağdaş coğrafya biliminin kurucularından Carl Trollün öğrencisi olmuş ve kazandığı çağdaş coğrafi görüşleri Türkiye'ye aktarmıştır. Tümertekinin yaptığı çok yönlü ve uygulamalı coğrafya çalışmaları, geleneksel coğrafya çalışmalarından farklı olarak, güncel sorun ve konuların çağdaş yöntemlerle ele alınması, Türkiye'de coğrafya bilim dalının gelişmesine önemli katkıları olmuştur. Ağır Demir Sanayii ve Türkiyedeki Durumu başlıklı doktora tezi, sistemli ve uygulamalı coğrafya çalışmalarının Türkiyede coğrafya biliminin ilgi alanına girmesine vesile olmuştur.
Doçentlik çalışması ise bölgesel uygulamalı coğrafyaya bir örnek olarak kurak bölgelerde ziraat konusundadır. Ulaşım, coğrafi metodoloji, iklimle ilgili istatistiksel çalışmalar, planlamacoğrafya ilişkisi, merkezi iş alanları gibi birçok konudaki hemen hemen ilk yayınları kendisinin gerçekleştirmiş olması yanında, Türkiye'deki coğrafi çalışmalarda öteden beri ihmal edilen kadınları inceleme konusu olarak ilk ele alanın da yine Prof. Dr. Erol Tümertekindir. Çağdaş coğrafi görüşle yaptığı çalışmalarının sayısı hem oldukça fazladır hem de çoğu kitabı güncellenerek tekrar tekrar basılmıştır. Bunun, Türkiye'deki coğrafya bilim dalının geçmişte fazla üretken olmamasından doğan boşluğu doldurma ihtiyacı ve çabasıyla da ilişkisi vardır. Örneğin 1968 tarihli Türkiyede İç Göçler başlıklı eseri, yalnız coğrafya alanında değil, sosyal bilimler alanında da Türkiye'de tamamlanmış ve neşredilmiş ilk çalışmalardan biridir. Türkiye'nin nüfus haritası ve nüfus yapısıyla, özellikle de iç göçler ve kademeli göçlerle ilgili birçok yayını bulunmaktadır. Tümertekin, Türkiye'deki nüfus çalışmalarına coğrafi açıdan yaklaşan ilk akademisyenlerden biridir.
Mesleki Hayatı
Erol Tümertekinin bilimsel araştırmalarında en dikkati çeken tarafı kendisini İstanbula adamış olmasıdır. National Geographic Society'nin başkanı Gilbert M. Grosvenorun Şehirlerin anlatacak çok şeyi vardır. Her blok ayrı bir araştırma alanı, ayrı bir arazidir. sözüne tam olarak uygun düşen çabalarında İstanbulu, araştırmaları için, kendisine arazi olarak seçti. Nitekim, 1960'lardan beri kendisine araştırma alanı olarak seçtiği İstanbul ile ilgili çeşitli coğrafi konularda 4 ayrı kitap ve 23 makale kaleme aldı. Türkiye dışında, Japonyadan Polonyaya, ABDden Rusyaya kadar, Türkiyede araştırmalarına en çok atıf yapılan, belki de tek coğrafyacı olduğu söylenebilir. Yabancı dillerdeki yayınlarından başka, araştırmalarının bir bölümü de uluslararası dergi ve bültenlerde neşredildi.
Prof. Tümertekin, ülkemiz coğrafyasına çok sayıda ders kitabı kazandırdı. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nin coğrafya bölümünün yanı sıra, aynı üniversitenin iktisat ve siyasal bilgiler fakültelerinde ve dahi İstanbul Teknik Üniversitesi ve Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesinde de uzun yıllar ders verdi.
Erol Tümertekin, birçok uluslararası araştırmada da yer aldı: UNESCOnun Kurak ve Yarı Kurak Bölgeler araştırması; Pennsylvania Üniversitesinin Ortadoğuda su konulu araştırması ile Ford Vakfı adına yapılan Türkiyede sosyal bilimlerin durumuyla ilgili bir araştırmasında da görev aldı. Amerikan Journal of Developing Areas başlıklı derginin yayın kurulunda 30 yıldan fazla görev yaptı.
Uluslararası Coğrafya Birliği/ International Geographical Union'in uygulamalı coğrafya, tarımsal tipoloji, ekonomik kalkınmanın bölgesel yönleri, dünya nüfus haritası konularında teşkil edilmiş çeşitli komisyonlarında görev aldı. Fransız coğrafya bilim çevreleriyle olan yakın ilişkilerinden dolayı, 1821 yılında kurulan ve dünyanın en eski coğrafya derneği olan Fransız Société de Géographie tarafından 1982 yılında onur üyeliğine seçildi. Uzun yıllar İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde yönetim kurulu üyeliği, coğrafya enstitüsü müdürlüğü ve bir süre dekan yardımcılığı yapan Erol Tümertekin 11 yıl da coğrafya bölüm başkanlığı yaptı.