Bayeux İşlemesi

Bayeux İşlemesi, (Fransızca: Tapisserie de Bayeux, Eski İngilizce: Baius tæpped) 1066 yılındaki Hastings Muharebesi sonucu Normanlar tarafından ele geçirilen İngilterenin tarihini Norman bakış açısıyla anlatan işleme kilim. Asıl ölçüleri 0,5 metreye 70 metre ölçüsündedir. Kanaviçe olduğu söylense de daha çok duvar kilimini andırır. Arka dikiş yöntemiyle yapılmıştır. Şekillerin yanı sıra işleme üzerindeki yazılar Latincedir. Aslı Fransa Bayeuxdeki Musée de la Tapisserie de Bayeuxde sergilenmektedir.
Kökeni
İşlemeler yapılan en eski atıf 1476 yılındaki Bayeux Katedrali sayımıdır. Ancak kökenlerine dair çok sayıda iddia bulunmaktadır. Bir iddiaya göre işleme I. Williamın eşi Matilda ve yardımcıları tarafından yapılmıştır. Diğer bir iddiaya göre Williamın akrabası Rahip Odo tarafından yapılmıştır. İşlemede Kıyamet Kitabı adlı dini kitaba referanslar verilmesi, Odo tarafından yapılan katedralde bulunması bu iddiayı kuvvetlendiren etkenlerdir. Ayrıca işleme tekniklerinden ve kullanılan malzemelerden yola çıkarak çeşitli farklı yorumlar yapılmaktadır.
Yapımı ve kullanılan teknik
Bayeux İşlemesi'ne kanaviçe anlamına gelen tapestry dense de aslında bez üzerine işlemedir. Yünlü keten kumaş üzerine işlenmiştir. Kumaş kısımlar halinde işlendikten sonra birleştirilmiştir. İki tür işleme yapılmıştır. Arka dikiş tekniğiyle resmedilen şeklin ana hatları oluşturulurken, şekillerin içleri daha sonra doldurulurdu. Kullanılan ana renkler toprak rengi, mavi, yeşil ve az miktarda siyah renkleri içerir. Sonraki dönemlerde yapılan restorasyonlar açık sarı ve turuncu renklerde yapılmıştır. Norman istilası döneminde armacılık gelişmediği için şövalyelerin kalkanlarında bağlı bulundukları kraliyet ailesini temsil eden simgeler bulunmamaktadır.
Öykü
İşlemede İngilterenin Normanlar tarafından istila edilmesi ve ele geçirilmesi konu edilir. Savaşan taraflar İngiltere kralı Harold Godwinson önderliğindeki Anglosaksonlar ile William komutasındaki Normanlardır.
İşleme savaştan sonra ve kazanan taraf tarafından yapıldığı için ana kahraman Williamdır. Normandiya dükü Robertin evlilik dışı oğlu olan William babası Kudüsten dönerken ölünce genç yaşta babasının unvanını ve topraklarını kazanır. Kuzeni Flandersli Matilda ile evlidir. İngiltereye çıkartma yaparak ve Kral Haroldu 1066 yılındaki Hastings Muharebesinde yenerek 38 yaşında tahta geçer. William yeni fethettiği topraklarda ve Normandiyada sürekli olarak isyanlar ve savaşlarla uğraşmak zorunda kalacaktır.
İşleme İngiltere kralı Edward ile başlar. Edwardın oğlu veya varisi yoktur. Öyküye göre Edward, İngilteredeki en güçlü earl olan Harold Godwinsonı Normandiyaya göndererek buradaki Williama kendisinin ölümünden sonra onun tahta geçmesini istediğini iletmesini bildirir. Harold Fransaya giderek Williama bu haberi verecektir. Harold büyük badireler atlatarak Williama mesajı aktarmayı başarır ve Edwarddan sonra tahta geçeceğini bildirir. Edward Harolda silah ile zırh verir (belki de şövalye ilan eder) ve kutsal emanetler üzerine Williamın tahta geçmesine izin vereceğine yemin ettirir. Harold İngiltereye döner ve ölmekte olan Edward ile görüşür. Harold Edward ölünce yeminini çiğneyerek kendisini kral ilan eder. Olanları haber alan William, kendisine vadedilen tahtı almak için bir İngiltere seferi planlar. İstila için gereken donanmayı inşa etmek için birkaç yıl geçmesi gerekir. Normanlar sonunda İngiltereye çıkarlar ve savaşa hazırlanırlar. Hastings Muharebesi sırasında Haroldun kuvvetleri savaşı kazanıyor gibi olsa da sonunda William galip gelir ve Harold öldürülür. İngiltere kralı William olur.
Halley kuyruklu yıldızı
İşlemede anlatılan öykü sırasında gerçekleşen beklenmedik bir doğa olayı da resmedilir. 1066 yılı dünyadan görülen Halley kuyruklu yıldızı Orta Çağ inanışına göre yaklaşmakta olan felaketin habercisi olarak değerlendirilmiştir. Haroldun tahta çıkışından 4 ay sonra görünen kuyruklu yıldız, fatih William tarafından da zaferinin ilahi bir işareti olarak değerlendirilmiştir.
İstila
Donanmasını inşa eden William Manş Denizini aşarak İngiltereye sorunsuz bir şekilde çıkar. Williama Haroldun Vikinglere karşı yaptığı ve zafer kazandığı Stamford Bridge Muharebesi ile ilgili bilgi verilir. Normanlar savaşa hazırlanır. 14 Ekim 1066 günü Hastings Muharebesi başlar. İngiliz ordusu piyadelerden oluşmaktadır ve kalkanlardan oluşan bir duvarın ardında savunma yapmaktadır. Buna karşın Normanlarda süvariler ağırlıktadır. Savaş işlemede uzunlamasına resmedilir. Sonunda Haroldun öldüğünün yazıldığı kısımda hangi ölenin Harold olduğu kesin olarak belirtilmemiştir. İşlemede İngilizlerin kralları öldükten sonra resmedilse de krala son derece bağlı húskarlların savaşı terk ederek kaçtıkları inandırıcı değildir.
Gizli kalan yanlar
İşlemeyi oluşturan parçalardan bir tanesinde bir din adamı bir kadının suratına vurmaktadır. Bu olayın üzerindeki Latince yazının üzerindeki metin, anlaşılır şekilde çözümlenememiştir. Bu şeklin altında da iki çıplak insan resmi bulunur. İnsanlardan bir tanesinin cinsel organı özellikle resmedilmiştir. Tarihçiler resmedilen bu sahnenin o dönemde bilinen bir skandala ait olduğunu öne sürmektedir. Sahne işlemenin sonraki dönem kopyalarında sansürlenmiştir.
İşlemenin en az iki parçası (yaklaşık 6.4 metre) eksiktir. Burada muhtemelen Williamın tahta çıkışı, Londranın teslim oluşu ve resmen İngiltere kralı ilan edilmesi resmedilmektedir.
Haroldun öldürülme sahnesinde hangi kişinin Harold olduğu belirsizdir. Orta Çağda yalan yere yemin eden kişilerin gözlerinden okla vurularak öleceklerine dair yaygın bir inanış bulunduğundan, Norman tarih anlatımına göre yemini bozan Haroldun gözünden okla vurularak resmedilmiş olması muhtemeldir.
Ana öykünün anlatıldığı yerin alt ve üstünde yer alarak dönemin yaşantısı anlatan resimlerin önemi hakkında bilgi mevcut değildir.
Güvenilirlik
Siyasi propaganda veya kişilerin öne çıkartılması hikayenin doğruluğunu değiştirse de işlemelerde döneme ait kıyafetler, askeri teçhizat, silahlar aslına uygun şekilde resmedilmiştir. Savaşçıların çıplak elle savaştıkları resmedilse de bu dönemde muharebelerde eldiven kullanıldığı bilinmektedir.
İşlemede Haroldun tahta çıkışı sırasında Canterbury Başpiskoposu Stigand vardır. Haroldun tacını, Papalık ile ilişkileri sorunlu olan Stigandın yerine Yorklu Alfred tarafından almış olması muhtemeldir. Haroldun yanında Papa ile sorunları olan bir din adamının resmedilmesi krallığının geçersiz olduğuna yapılan bir vurgu olarak değerlendirebilir.
Aslının aynı kopyaları
Bayeux İşlemesi'nin aslının aynı kopyaları bulunmaktadır. Birebir ölçülerde 1886 yılında İngilterede yapılan kopya bugün Berkshiredaki Reading Müzesinde sergilenmektedir. İki oğlunu birden trafik kazasında kaybeden Ontario Waterloo Üniversitesi Profesörü Emeritus Ray Dugan, acısını hafifletmek için başladığı çalışmasının ardından 1996 yılında işlemenin bir benzerini tamamlamıştır. Bu eser günümüzde Kanada ve ABDde çeşitli müze ve galerilerde sergilenmektedir.2000 yılında başlayan diğer bir proje kapsamında Danimarkalı Viking Group Lindholm Høje, dönemsel asıl işleme teknikleriyle Bayeux İşlemesi'nin kopyasını yapmaya devam etmektedirler.
Popüler kültürdeki yeri
Simpsonların 19. sezonunda yer alan E Pluribus Wiggum adlı maceranın açılış sahnesinde Homer ile Flanders arasında Simpsonların koltuğu için yaptıkları savaş, Bayeux İşlemesi'ndeki gibi gösterilir.
The New Yorker dergisinin 15 Temmuz 1944 tarihindeki sayısı Normandiya Çıkarması konulu kapağını Bayeux İşlemesi'ne benzer şekilde resmetmiştir.
Çok sayıda film Bayeux İşlemesi'den sahneleri jeneriklerde veya film içinde kullanmıştır:
Bedknobs and Broomsticks
El Cid
Hamlet
La Chanson de Roland
Robin Hood: Prince of Thieves
The Vikings