Son Eseri

Son Eseri, Halide Edib Adıvar'ın yazdığı ve1913 yılında tefrika edilen bir aşk romanıdır.
Ressam bir kadın sanatçı ile bir yazar arasında yaşanan yasak aşkı anlatır. Adıvar eseri 1912 yılında Balkan Savaşları esnasında hastabakıcılık yaparken yazmış ve genç yaşta ölen arkadaşı ressam Müfide Kadriye ithaf edilmiştir. Roman, 13 Eylül 12 Aralık 1913 tarihlerinde Tanin gazetesinde tefrika edildi ve 1919da kitap olarak basıldı.
Eserde, romancı Feridun Hikmet'le genç kadın ressam Kamuran arasındaki ümitsiz aşkını anlatılırken, aydın erkeğin kadına bakışı konusu üstünde durulur; kadın ve erkeğin evlendikten sonra birbirlerine bakışı gibi çeşitli sorunlar göz önüne serilmiştir. Eserin kurmaca kişisi Kamuran, büyük oranda ressam Müfide Kadriden esinlenerek yaratılmıştır. Türk sanat tarihi içerisinde Batı tarzı resim yapan ilk kadın ressam olan Müfide Kadri'nin gerçek biyografisi hakkında sanat tarihi kitaplarında çok az bilgi bulunduğundan bu roman, biyografik nitelikleri nedeniyle önem kazanır. Müfide Kadrinin biyografisini çeşitli bakış açılarından yansıtmak isteyen yazar, günlük, anı, mektup, makale gibi farklı anlatı türlerini içeren bir roman kaleme almıştır. Halide Edip, romanında Kamuranı, sonsuz aşkla bağlanılan ve erişilemeyen bir kadın olarak çizmiştir. Kitap, Halide Edibin yazdığı Mukaddimenin hemen ardından Romancı Niçin Yazar? adlı bölümle başlar. Eserin romancı kahramanı ve anlatıcısı olan Feridun Hikmetin ağzından yazılan bölümün ilk cümlesi Otuz yedi yaşındayım ve romancıyımdır Hikaye her ne kadar erkek bir anlatıcının ağzından dile getiriliyor olsa da asıl hikayesi anlatılmak istenen kadın kahramandır.
Romanın 1939‟daki baskısında yazar, bazı değişiklikler yapmış; romanı neredeyse yeniden kalem almıştır. Bu değişikliklerden biri de romana eklediği son bölümdür. Edib, ikinci baskıya Saadet Köşkü başlıklı bir bölüm eklemiştir. Bu bölüm, Kamuran öldükten sonra Ahmet Şerif adlı bir gazetecinin Asım Bey‟le yaptığı söyleşi ve resimleri üzerine yaptıkları yorumlardan oluşur.
Kitabın konusu
Yazar Feridun Hikmet, ailesi ile birlikte Üsküdar'da yaşamaktadır. Eşi Mediha, oğulları Şevket ve kızları Nerime ile birlikte yazı geçirmek için bir sayfiye yerine gitmeye karar verir. Son zamanlarda tıkandığını, yazamadığını hisseden Feridun Hikmet, sessiz bir yere çekilip yazabilmeyi ummaktadır. Çamlıcaya gitmeyi tercih ederler.
Feridun Hikmet ve ailesi, Çamlıcada bir yürüyüş sırasında Medihanın eski eşi Asım'n kız kardeşi ressam Kamuranla karşılaşırlar. Bu karşılaşma başlangıçta onları rahatsız eder. Ancak Feridun, Kamuranın gizemli çekiciliğine kapılır. Kamuran da onun hislerini karşılıksız bırakmaz. Kamuranın Feridun Hikmetin portresini yapmaya başlaması onları birbirine yakınlaştırır.
Ağabeyi Asımın karısını elinden alıp, mutsuzluğa mahkum eden bir adamla ilişki yaşamaktan ürken Kamuran kaçar. Feridun onun izini sürer ve Berlinde bulur. Birlikte Almanyada Königssee'de göl kıyısında altı gün geçirirler. Feridun Hikmet, kızı Nerimenin ölümü üzerine Almanyadan döner. Romanın birinci bölümü burada biter ve mektuplaşmalardan oluşan ikinci bölüm başlar. Feridun Hikmet'in Kamuran'a yazdığı aşk mektubundan sonra Feridun Hikmet ve Asım Bey'e yazışmaları ve üçüncü bölümde Kamuran'ın Feridun Hikmet'e aşkını itiraf ettiği, hayatını anlattığı mektup yer alır. Kısa bir süre sonra Kamuran göl kenarında geçirilen günlerin diyetini ödercesine zatürre olur ve ölür.
Romanın "Saadet Köşkü" başlığını taşıyan son bölümü onun ölümü ve ardında bıraktığı resimlerinin tanıtımı ve tahlilini içerir. Aşıkların her ikisi de geriye son bir eser bırakır. Yaşadıkları aşk, her ikisinin de sanatlarında en önemli ilham kaynakları olmuştur. Feridun Hikmetin eseri Son Eseri adlı romandır, Kamuranınki ise Saadet Köşkü adlı tablo. Halide Edib tarafından ikinci baskıda eklenmiş olan bu kısımda Ahmet Şerif adlı bir gazeteci Asım Beyle Kamuranın eserleri hakkında söyleşir. Kamuranın Saadet Köşkü tablosunun yanı sıra Ayışığında Kaktüsler adlı bir tablo daha yapmış olduğu ortaya çıkar. Sadet Köşkü Kamuranın ütopyasını ortaya koyan bir yapıttır; Kaktüsler ise yaşamın somut gerçekliğini ifade eder.
Kaynaklar
Halide Edib Adıvar romanları
1913 romanları
Türkçe romanlar
Kapak resmi aranan kitaplar
Konusu Osmanlı İmparatorluğu'nda geçen romanlar
Tefrika romanlar