Meryem Ana Kilisesi, Prizren

Bogoroditsa Levişka Kilisesi (eskiden Cuma Camii veya Fethiyye-Cuma Camii), Kosovada Prizrenin Yeni Mahalle semtinde bulunan ve bugün kullanım dışı olan tarihi bir dini yapıdır. X. yüzyılda kilise olarak kurulup XV. yüzyılda camiye dönüştürülmüştür. XX. yüzyılın ilk yarısından sonra kiliseye dönüştürülmüş; 1999 yılından sonra da kullanım dışı olmuştur.
Kuruluş
MS. XIII. yüzyılda katedral olarak gelişen yapı hakkında yapılan incelemelerle ve elde edilen bazı buluntular bu mabedin kuruluşunu MS. X. yüzyıl olarak belirtmektedir. Kosovanın Sırpların egemenliğinde olduğu devirde katedral olarak ismi Bogorodica Ljeviskadır. 1306/7 yılında Kral Stefan Uros II. Milutin tarafından restore edilmiştir.
Bizans İmparatoru II. Basileios tarafından Sırp Ortodoks Kilisesinin, 1018 yılında bu kilisede yerleştirildiği farz edilmektedir. Katedral olarak XIV. yüzyılda Stefan Uros II. Milutin tarafından inşa edilmiştir.
Cami oluşu
Fatih Sultan Mehmed'in Prizren'e geldiği ve bir cuma namazından sonra Prizren'in en büyük Ortodoks kilisesi olan Sv. Bogoroditsa'''yı (yani Cuma Camiini) camiye dönüştürdüğü anlaşılmaktadır (M. Tahir Efendi, Menakıb, 165-167 beyitler). 1 Haziran 1455 yılında Nobırda kalesinin düşmesinden sonra, Fatih Sultan Mehmed Han üç ay kadar burada kalmıştır. Kosova'nın diğer şehirlerinin fethedilişinden sonra, Prizren'e gelip bu kiliseyi bir cuma namazından sonra camiye dönüştürmüştür. Raif Vırmıça, Prizren Camileri, Prizren, 1996, s. 144-145.
Camiye dönüştürüldüğünde çan kulesi üzerine bir minare ilave edilmiştir. Kitabeden görüldüğü gibi, 1858 (hicri 1275) yılında yapılan bir onarım esnasında eski minare harap ve yıkık olduğu için kilisenin çan kulesi üzerine bir şerefe ilavesi ile minare onarılmıştır.
Kiliseye dönüştürülmesi
Osmanlı İmparatorluğunun 31 Ekim 1912 tarihinde Prizrenden çıkışından sonra camide ibadetler 1918 yılına dek devam etmiştir. O yıldan sonra, I. Dünya Savaşından sonra, 5 Haziran 1923 tarihinde Osmanlı İmparatorluğunun yaptığı bütün ilaveler çıkarılmış, minare yıktırılmıştır. Çan kulesi kubbeyle örtülmüş, üstüne haç ve içine büyük bir çan takılmıştır. Bu dönemde camide imam görevinde Cemil Fluk Efendinin babası merhum Feyzullah Fluk bulunmuştur. 1918 yılından sonra, Cuma Camii cemaati bu cami yakınlığında bulunan mahallede bir mescit kurarak, ibadetlerine devam etmiştir. Cemil Efendiye göre bu mescit, Cuma Camiinin devamıydı ve camiden kalan eşyaları alıp bir yer tutarak ibadete orada devam etmişlerdir.
Bugünkü durum
Kosova bölgesinin I. Kosova Savaşı ile beraber tam olarak Türk hükmüne bağlanmasıyla beraber Prizren şehrinde yaptırılan Namazgah ve Bogorodica Ljeviska Katedralinden camiye dönüştürülen ve Cuma Camii (veya yöre ağzıyla Cuma Cami'') adıyla bugününe gelen bu eski yapı, 1999 sonrasında NATO ve uluslararası güçlerin kontrolündeki Kosovada 2004 yılında yaşanan iç karışıklıklarda yakılma girişimiyle karşı karşıya kalmıştır. Bu girişimlerde tamamen yakılmaktan kurtulsa da kısmi tahribatlar yaşamıştır. İbadethanenin Prizrenliler ve hatta Kosovalılarca bugün bile Cuma Camii olarak bilinmekte, bu şekilde adlandırılmaktadır. Osmanlı belgelerinde bu yapı, Fatih Sultan Mehmed Han Camii olarak kayıtlıdır.
Bugün kullanıma kapalıdır ve güvenlik güçlerince koruma altına alınmıştır. Kilise olarak da kullanılmamaktadır.
Dünya Mirası
2004 yılında UNESCO, Deçan Manastırı'nı olağanüstü evrensel değeri nedeniyle Dünya Mirası olarak listeledi. İki yıl sonra, üç ayrı dini anıt eklenerek Dünya Mirası alanı genişletildi: İpek Patrikhanesi, Graçaniça Manastırı ve "Meryem Ana Kilisesi" adıyla Cuma Camii.
2006 yılında Dünya Mirası alanı, bölgedeki siyasi istikrarsızlıktan kaynaklanan yönetim ve koruma güçlükleri nedeniyle Tehlike altındaki Dünya Mirasları listesine eklendi.
Galeri
Açıklamalar