Rusalka (opera)

Rusalka Çek besteci Antonín Dvořák tarafından hazırlanmış üç perdelik bir operadır. Operanın librettosu, Çek şair Jaroslav Kvapil (18681950) tarafından Çek yazarları Karel Jaromír Erben ve Božena Němcová tarafından yazılmış peri masallarından uyarılarak hazırlanmıştır.
Rusalka operasının prömiyer temsili Prag'da 31 Mart 1901 de yapılmıştır. Prömiyer temsilde başrolde soprano Ruzena Maturova'da bulunmaktaydı. Bu eser Prag'da çok popüler oldu ve bu popülerliği ile Çekçe konuşulan ülkelerde hemen yayıldı ve bundan sonra da dış ülkelerde opera evleri repertuvarlarına girdi. Türkiye'de prömiyer temsili Antalya Operası tarafından verilmiştir.
Rusalka operasının 1. Perdesinde bulunan "Aya şarkı (Měsíčku na nebi hlubokém)" çok kere ayrı bir konser parçası olarak sunulmakta ve tek başına ses kaydı yapılmaktadır. Bu aryanın keman için de aranjmanı yapılmıştır ve birkaç sinema filminde bu keman parçası arka müziği olarak kullanılmıştır.
Hazırlanma
Bu eser için şair Kvapil, Erben ile Němcova'nın peri masallarından uyarlayarak bir opera librettosunu bir besteci bulmadan önce hazırlamıştır. Bu peri masalları daha önce hazırlamış olduğu " Princessa Pampeliska" adlı tiyatro oyununa benzemekte ve o zamanda Avrupa'da çok ilgi çeken Hans Christian Andersen'in Küçük Deniz Kızı ve Friedrich de la Motte Fouqué'un "Undine" adlı masalları gibi "acıklı, modern peri masalı" niteliği taşımaktaydı. Libretto 1899'da tamamlanınca Kvapil bunu besteleyecek bir müzisyen aramaya başladı. Kendi tanıdığı besteciler diğer projeler üzerinden uğraşmaktaydılar ama ona tanımadığı besteci Dvořák'in yeni bir opera projesi aradığını bildirdiler. Gerçekten Dvořák Erben'in eserini önceden bilmekteydi ve 1896-97'de onun halk balladları şiirlerini senfonik şiir olarak bestelemişti. Dvořák librettoyu okudu, beğendi ve hemen hızla bestelemeye koyuldu. Bestenin ilk versiyonunu 22 Nisan 1900'da bitirdi ve son versiyonunu Kasım ortasında hazır etti. Rusalka operası Prag'da Milli Tiyatro'da 31 Mart 1901'de ilk olarak temsil edildi. Bu Prömiyer temsilde Rusalka rolünde soprano Ruzena Maturova ve orkestra şefi Karel Kovařoviç idi.
Roller
Konu özeti
I. Perde
Göl kenarında bir çayırlıkta
Gol kenarında üç peri kızkardeş Rusalka gölünün hakimi olan Su Cini Vodnik'i alaya alırlar. Vodnik kızı Rusalka'nın mahzun ve mutsuzluğunu fark etmiştir ve ona derdinin ne olduğunu sorar. Rusalka ölümlü bir prense aşık olduğunu; ama onunla birlikte yaşamak için ölümcül insan olması gerektiğini ve kendinin bunu kabul etmek istediğini söyler. Su Cini Vodnik, kızını bu kararı almaktan vazgeçirmek isterse de başarılı olamaz. O zaman kızına bir de büyücü Jezibaba'ya danışmasını nasihat eder. Rusalka Jezibaba ile konuştuğu zaman o Rusalka'ya insan olduğu takdirde eğer sevgilisi tarafından aldatılırsa hem kendisinin hem de sevgilisinin sonsuza kadar lanetlenip seslerini kaybedeceklerini açıklar. Fakat Rusalka kararında ısrarlıdır. büyücü Rusalka'ya bunu gerçekleştirmek için bir iksir hazırlar ve içmesi için bunu Rusalka'ya verir. Bu sırada Prens avcılarının başında, kovaladığı bir beyaz geyik arkasından sahneye girer. Tek başına gelen Prens, birden karşısında saçları omuzlarına dökülen Rusalka'yı görür ve ondan sanki büyülenir.
II. Perde
Prensin şatosu
"Av Bekçisi" ve "Aşçı Yamağı", Prens'in şatosunun bahçesinde Prens ve Rusalka'nın yaklaşan düğünü hakkında dedikodu yapmaktadırlar. Bu arada şatoya bir Yabancı Prenses'de misafir olarak gelmiştir. Prens, bu hırslı ve güzel Yabancı Prenses'le ilgilenmeye başlar. Rusalka'yı baloya hazırlanmasını söyleyerek yanından uzaklaştır. Vodnik gölün derinliklerinden çıkmıştır ve Prens'in Yabancı Prenses'e kur yaptığını izler. Talihsiz kızının kaderi için derin bir kedere kapılır. Prens Prenses'e aşkını ilan eder. Su Cini Vodnik de böylece Prens tarafından aldatılmış olan kızı Rusalka'yı yanına alıp golün dibine çekilir.
III. Perde
Göl kenarında bir çayırlıkta
Rusalka lanetlenmiştir ve umutsuzluk içinde kendine yakarışlarda bulunmaktadır. Bu yakarışlar büyücü Jezibaba'nın kalbini yumuşatır. Rusalka'ya eğer sevgilisinin kanını akıtırsa lanetten kurtulabileceğini söyler. Rusalka bunu yapmayı kabul etmez. Artık gölün en derininde oturan bir ölüm perisine dönüşmeyi kabul etmiştir. Fakat Prens de yaptığı hatadan çılgına dönmüş halde ormanda dolaşmaktadır. Rusalka'nın yakında olduğunu hissedip ona geri dönmesi için yalvararak haykırır. Rusalka Prense görünür ve neden kendini aldattığını sorar. Prens, Rusalka'dan kendini af etmesini ister ve Ruslaka'yı öpmek istediğini bildirir. Rusalka bu öpücüğün lanet ve ölüm getireceğini açıklar; ama kararlı Prens'i caydıramaz. İki sevgilinin dudakları bir öpücükle birleşir ve Prens Rusalka'nın kollarında hayatına veda eder.
Enstrümantasyon
Rusalka operasının ilk partisyon notaları şu çalgılar bulunan bir orkestra için hazırlanmıştır : 2 flüt, 1 pikolo, 2 obua, 1 İngiliz kornosu, 2 klarinet, 1 bas klarinet, 2 fagot, 4 korno, 3 trompet, 3 trombon, 1 tuba, perküsyon, harp ve yaylı çalgılar.
Medya
Ruslaka: Aya Şarkı (Měsíčku na nebi hlubokém) aryasi Cek soprano Emmy Destinn tarafından Almanca (1915):
Seçilmiş ses ve video disk kayıtları
Ses audio disk kayıtları
Video disk kayıtları