Mehir

Mehir, mehr veya mihr İslam hukukunda erkeğin evlenirken kadına verdiği veya vermeyi taahhüt ettiği para, mal veya menfaat hediyesidir. Mehir, kadının mal varlığına dahil olur ve üzerinde dilediği tasarrufta bulunabilir. Ehl-i Sünnet'in ameldeki dört mezhebinde de kabul edilmiştir.
Türleri
Mehir, evlilik akdi (nikah) esnasında belirlenip belirlenmemesine göre ikiye ayrılır:
Mehr-i müsemma: "Belirlenmiş, tayin edilmiş mehir" demektir. Tarafların dini nikahtan önce konuşarak üzerinde anlaştıkları mehirdir.
Mehr-i misl/misil: "Benzer mehir" demektir. Dini nikah esnasında mehir miktarının belirlenmemesi veya geçersiz sayılması halinde müstakbel gelinin baba soyundan bir kadına, böyle biri yoksa emsalleri arasında dengi olan bir kadına verilmiş mehirden örnek alınarak tayin edilen mehirdir.
Mehir, ödeme zamanına göre de ikiye ayrılır:
Mehr-i mu'accel: "Acelesi olan mehir" demektir. Dini nikah sırasında veya evvelinde peşin ödenen mehirdir. Kadın, mehr-i muacceli almadan kocanın evine gitmeme hakkına sahiptir.
Mehr-i müeccel: "Tecil edilmiş, ertelenmiş mehir" demektir. Dini nikah esnasında belirlenip ödenmesi sonraya bırakılan mehirdir. Bu mehir için bir ödeme tarihi belirlenmişse o tarihte mehrin kadına ödenmesi gerekir. Şayet ödeme tarihi belirlenmemişse herhangi bir zamanda da ödenebilir. Boşanma veya kocanın ölümü hallerinde nikah sona erdiğinde mehr-i müeccel, muacceliyyet kesbeder (mehr-i mu'accel gibi olur) ve hemen peşin olarak ödenmesi gerekir. Boşanma halinde bu mehri koca öder; ölüm halinde ise mirasından ödenir.
Kazanılması
Kadın üç durumda mehrin tamamına hak kazanır.
1) Zifaf: Cinsel birleşmenin gerçekleşmesi (cima) durumunda kadın, mehrin tamamına hak kazanır.
2) Halvet-i sahiha: Eşlerin kimsenin göremeyeceği veya ansızın gelemeyeceği bir yerde bir süre yalnız kalmaları demektir. Bu durumda da kadın, mehrin tamamına hak kazanır.
3) Eşlerden birinin ölümü: Eşlerden birinin ölümü halinde mehir kesinleşir. Ölen, kadın ise mirasçıları mehri talep edebilir. Ölen, koca ise -zifaf gerçekleşmemiş olsa bile- kadın mehrin tamamına sahip olur. Eğer akit esnasında mehir tespit edilmemiş ve eşlerden biri zifaftan önce ölmüşse kadın mehr-i misile hak kazanır.
Evlilik zifaftan veya halvet-i sahihadan önce kocanın fiiliyle sona ererse kadın kararlaştırılan mehrin (mehr-i müsemma) yarısını alır. Eğer bir mehir tespit edilmemişse sadece müta denen teselli hediyesi ile yetinmek zorunda kalır. Evlenme zifaftan veya halvet-i sahihadan önce kadının kusuruyla sona ererse kadın mehrin tamamını kaybeder.
Konusu ve Miktarı
Satışı ve kullanılması yasak olamayan her şey (nakit para, ticari mal, ev, arsa, köle, cariye, at, elbise vb. diğer mallar) mehir olarak tespit edilebilir. İslam dininin mütekavvim mal olarak kabul etmediği alkollü içecekler, domuz vb. malların mehir olarak tespiti durumunda ise kadın mehr-i misile hak kazanır.
İslam hukukçuları mehrin ne kadar olabileceği konusunda bir üst sınır tespit etmemişlerdir. Buna karşılık mehrin alt sınırı konusunda mezhepler farklı görüşe sahiptir. Hanefi hukukçulara göre mehir olarak verilebilecek en düşük miktar on dirhem gümüş, Malikilere göre ise de alt sınır üç dirhem gümüştür. Şafii ve Hanbeli hukukçular ise mehre bir alt sınır kabul etmemişlerdir.
Evliliğe Etkisi
Ehl-i Sünnet itikadının ameldeki dört mezhebi de mehrin, kadının hakkı olduğunu kabul etmekle birlikte evlilik akdi üzerindeki etkisi konusunda farklı görüşlere sahiptir. Maliki mezhebinde mehir, nikah akdinin sıhhat şartı kabul edilmiş ve mehir tespit edilmeden yapılacak evlenmeler gayrisahih (geçersiz) sayılmıştır. Hanefi, Şafi'i ve Hanbeli mezhepleri ise mehri nikahın şartlarından biri değil, kaçınılmaz bir sonucu olarak kabul etmişlerdir. Bu ameli mezheplere göre nikah akdi sırasında mehirden hiç bahsedilmemiş hatta hiç mehir verilmeyeceği açıkça söylenmiş olsa bile, nikah akdi kurulur fakat kadın mehr-i misile hak kazanır.