Deneler

Deneler ya da Doğu Atabaskları (kendilerince Dene, , ), Kanada'nın doğusunda Kuzeybatı Toprakları, Alberta, Saskatchewan, Manitoba ve Nunavut eyalet ve topraklarında yaşayan, avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, anasoylu, animist ya da şamanist Subarktik Kızılderilileri kültür grubundan Atabask Kızılderili halkı. Dil temelinde 4 ayrı halka ayrılırlar: Denetalar, Sahtular, Tlınçonlar, Sarıbıçaklar (Tlınçonca ve Denesulinece), Denesulineler. Diğer Kanada Kızılderilileri gibi Deneler de yasal olarak Kızılderili rezervi adı verilen kamp benzeri toplama yerleşimlerde yaşamak zorundadırlar. 2006 sayımına göre 11.130 kadarı anadillerini konuşabiliyor
Adlandırma
Atabasklar ve Atabask dilleri için kullanılan Dene adı kendi dillerinde "insanlar/halk" anlamına gelen sözlerden yola çıkılarak dilcilerce (Edward Sapir) oluşturulmuştur. Dene adı ayrıca Kanada'da Guçin hariç 5 Atabask halkı, Denesulineler, Tlınçonlar, Sarıbıçaklar (Yellowknives), Sahtular ve Denetalar için ortak ad olarak kullanılır. Kuzeybatı Topraklarındaki resmi 11 dil arasında yer alan Guçin dahil 5 Atabask diline, Guçince (Gwichin), Sahtuca (Sahtúot'ı̨nę, North Slavey), Denetaca (Dene Dháh, South Slavey), Tlınçonca (Tlı̨chǫ, Dogrib) ve Denesulinece (Dënesųliné, Chipewyan) resmi olarak Dene dilleri denmektedir. Bu beş resmi dilin konuşulduğu coğrafyanın tamamına ise Denendeh adı verilir ve bu coğrafyadaki halk için Dene Nation adı da kullanılır. Kanada'da en dar yalın anlamda ise Denesulineler için kullanılmaktadır. Diné biçimi ise Navahoların kendi adlarıdır. Dena (Ten'a) adı Koyukonların alternatif adıdır.
Dene Nation
Dene Nation, Kuzeybatı Toprakları'nda Doğu Atabaskları (Denetalar, Sahtular, Tlınçonlar, Sarıbıçaklar, Denesulineler) ile Alaska Atabasklarından Guçinlerin (Aklavik'teki Edhiitat Gwichin ile İnuvik'teki Nihtat Gwichin) dahil olduğu birlikte hareket etme yapılanmasıdır ve Kuzeybatı Toprakları'ndaki bütün Kanada Atabasklarını "Dene" adı altında toplar.
Dene Nation üyeleri:
Gwichin < Gwichin Tribal Council - Guçinler
Inuvik Native Band
Aklavik Indian Band
Gwichya Gwichin Council
Tetlit Gwichin Council
Sahtu < Sahtu Dene Council - Sahtular
Behdzi Ahda First Nation
Kasho Gotine Dene Band
Deline First Nation
Tulita Band Council
Dehcho < Deh Cho First Nations - Denetalar
Begade Shotagotine
Pehdzeh Ki Dene Band
Liidlii Kue First Nation
Jean Marie River First Nation
Deh Gah Gotie First Nation
Nahanni Butte Dene Band
Sambaa Ke Dene Band
Hay River Dene Reserve
Acho Dene Koe First Nation
Kaagee Tu First Nation
Tlicho < Tli Cho Government - Tlınçonlar
Behchoko Community Government
Whati Community Government
Wekwee'ti Community Government
Gameti Community Government
Akaitcho < Akaitcho Territory Government - Sarıbıçaklar ile Denesulineler
Deninu K-ue First Nation
Salt River First Nation
Yellowknives Dene First Nation (Dettah)
Yellowknives Dene First Nation (Ndilo)
Smith Landing First Nation
Lutsel Ke Dene Band
Sayisi Dene First Nation
Bağımsız üyelik (Independent Membership):
Arctic Athabaskan Council (Yukon'dan)
Athabasca Chipewyan First Nation (Alberta'dan)
Avrupa kökenli salgın hastalıklar
1781-1784 yıllarındaki çiçek hastalığı salgınında Denesulinelerin onda biri ölmüştür.
1859 yılında Fort Rae yöresinde sebebi tespit edilemeyen bir salgında 400 kişi ölmüştür.
1865 yılındaki grip salgınında Fort Simpson'dan Peel River'e kadar olan alanda 1000 Dene ölmüştür. Ayrıca, Büyük Esir Gölü'nün güneyinde 600 kişiyi de etkilemiş ve 94'ü ölmüştür.
1902 yılındaki kızamık salgınında Fort Rae'de 60, Fort Reoslution'da 66 kişi ölmüştür.
1928 yılında grip salgını District of Mackenzie'yi etkilemiş ve 600 Dene ölmüştür. Yaklaşık her köyün % 10 ila 15 kadarı.