Tiyatro Tempo

Tiyatro Tempo, 1984 yılında, İstanbulda Haluk Yüce (Namıdiğer Hayali Yüce Ali) tarafından kuruldu.
Kuruluşu
Tiyatro Tempo'nun kurulmasında, çocuklar için küçük gruplar halinde, izleyicinin de aktif olarak oyuna katıldığı, kukla ve masklar kullanarak tiyatro yapma düşüncesi çıkış noktası oldu. İlk oyun, Haluk Yücenin tek kişilik oyunu İbiş Adında Bir İbiş oldu. Bu oyun, Haluk Yücenin 1980'li yılların başlarında Ankara Çağdaş Sahnede yaptığı deneysel çalışmalardan yola çıkarak hazırlanmış, geleneksel sahne biçimleri olan kukla, karagöz, orta oyunu ve meddahlığı referans alan ve çocukların da katıldığı bir oyundu. Haluk Yüce, İbiş Adında Bir İbişi 1984-85 sezonunda Ankara ve İstanbulda anaokullarında ve zaman zaman da İstanbul Cihangirde Bilsak salonunda çocuklarla buluşturdu.
İlk yılları
Haluk Yüce, karagöz ustası olan Hayali Torun Çelebi (Tuncay Tanboğa) ile birlikte, Tanboğa'nın asistanı olarak 1985'te yurt dışında kukla festivallerine katılmaya başladı. Bununla birlikte, Tiyatro Temponun kuklalarla ilgili oyun dağarcığı oluşmaya başladı. İstanbulda 1985-86 sezonunda bir okuldan gelen öneriyle, Haluk Yüce kısa kukla oyunları hazırlamaya başladı. Bu oyunlarda farklı kukla teknikleri ve anlatım biçimleri denendi. İstanbulda hazırlanan bu oyunlar tek kişilik çalışmalardı ve her ay düzenli olarak bir haftalık sürelerle Ankaradaki okullarda sergileniyordu. Bu dönemde, Haluk Yücenin tasarlayıp sahnelediği ve izleyici çocukların başından sonuna oyuna aktif olarak katıldığı Bir Günün Hikayesi adlı oyunda, plastik su boruları (PVC) kullanıldı. Bu oyunda Yüce, plastik su borularını legolar gibi kullanarak, çocukların da katılımıyla gerçek boyutta bir minibüs yapıp minibüsü oyunda kullandı. Bu oyunda kukla yoktu ama kukla oynatımında çok önemli bir kullanım alanı olan pantomim tekniği kullanılıyordu. Bu oyun günümüzde de Temponun repertuvarında yer alırken, söz konusu plastik borular daha sonra da Üç Öykü Üç İnsan adlı oyunda da kukla yapmak için kullanıldı. O dönemden günümüze kadar repertuvarda kalmayı sürdürmüş diğer iki oyun Tozlu Kitaplar ve Renklerin Oyunudur. Haluk Yücenin yazıp sahnelediği bu oyunlardan birincisinde, müzik canlı olarak kullanılmaktadır.
1985-86 döneminde Haluk Yüce, İstanbul'daki Bilsak'''da, zaman zaman İbiş Adında Bir İbişi zaman zaman da karagöz oyunlarını sergiledi. 1986 ve 1987 yazında Haluk Yüce, Kocaeli Eğlence Fuarında yaz boyu İbiş Adında Bir İbiş, Karagöz-Cadılar ve Karagöz Mandıra Sefası oyunlarını sergiledi ve sokakta jonglörlük gösterileri yaptı.
1986da, Haluk Yücenin Amerika Birleşik Devletlerine gitmesiyle, Temponun çalışmaları, Haluk Yücenin 1987de Kanadada Türk topluluğuna yaptığı İbiş Adında Bir İbiş oyunuyla sınırlı kaldı. 1987-88 sezonunun okul döneminde Haluk Yücenin, ABDde Connecticut eyaletinde beş özel okulda, bu okulların uyguladığı Visiting Folk Artist Programı çerçevesinde pantomim, jonglörlük, karagöz figürü yapım ve oynatımı ile kukla yapım ve oynatımı dersleri vermeye başladı. Bu dönemde bu çalıştığı okullarda değişik yaş gruplarına Karagöz-Cadılar adlı oyunu sergilemeye başladı. Daha sonra bu oyunu, Connecticut eyaletindeki Eugene ONeil Tiyatro Enstitüsü bünyesindeki IPPA (International Proffesional Puppetry Arts) davetlisi olarak okulda, bölgedeki kuklacı camiasına sergiledi. Temmuz 1988da ise yine bu Karagöz-Cadılar oyununu sergilemesi için Fladelfiadaki kukla festivaline davet edildi ve sadece kuklacılardan oluşan gruba özel bir gösteri yaptı. Bu gösteri sonrasında Haluk Yüce, Connecticut Koleji Kukla Yüksek Lisans Programına burslu olarak kabul edildi.
1988-90 yılları arasında Haluk Yüce MFA (Güzel Sanatlar Yüksek Lisans) eğitimini alırken bir yandan da karagöz gösterilerini ve atölye çalışmalarını okul ve kütüphanelerde yapmayı sürdürdü. Bütün bu çalışmalarda Tiyatro Tempo adını kullandı.
1989-90 döneminde bitirme tezi aşamasında Haluk Yüce, Temponun repertuvarına bir yetişkin-genç kukla oyunu katabilmek için Samuel Beckettın Sözsüz Oyun-1 adlı oyununu tez konusu olarak seçti ve bir kukla oyunu olarak bu oyunu yeniden yorumladı ve sahneledi. Bu çalışmalarını Porto Rikolu kukla sanatçısı Noelia Ortiz Cortezle beraber oynadı. ABDnin New London ve Boston şehirlerinde To Play Becketts Act Without Words 1 oyunu 4 kez sergilendi. Bugün hala Temponun repertuvarında düzenli olarak bulunmakta ve Bir Beckett Oynamak adıyla bu kez Marina Yüce ile birlikte sergilenmektedir.
1990'lı yıllar
Haluk Yüce, 1990 yılının ağustos ayında ABDden döndükten sonra İstanbul ve Ankarada okul öncesi çocuklara yönelik tek kişilik oyunlarını sergilemeye devam etti. 1991'in başlarında Tiyatro Tempoyu Ankaraya taşıyan Yüce, bir yandan da Bir Beckett Oynamak oyununu Türkiyede sergilemek üzere yapım hazırlıklarına başladı. Aynı yıl Karagöz - Cadılar ve Hint Fakiri adlı oyununu gelenekselden modern kukla anlayışına yaklaşımıyla oluşturdu ve ilköğretim okullarında sergilemeye başladı. Lale Kavuzlu ile sahneyi paylaştığı Beckett oyunu, ODTÜde 4 kez üst üste sergilendi. Oyun, dönemin öğrencilerinden çok önemli geri bildirimler aldı.
1992de, Tiyatro Tempo bünyesinde kukla ve mask yapım atölyesi kuruldu ve Samanpazarındaki atölye mekanında çalışmalara başlandı. Bir yandan kendi oyunları için kukla yaparken bir yandan da TRT Televizyonu için ve diğer gelen teklifler için kuklalar ve masklar yaptı.
TRT için çocuklara yönelik kukla programları yapılırken Tiyatro Temponun kadrosu genişlemeye başladı. Bu dönemde Ahmet Önelin televizyon için yazdığı kukla oyun metinleri sahne için de uyarlanmaya başladı ve Temponun repertuvarı yeniden şekillenmeye başladı. Tek kişilik oyunların yanı sıra, iki kişilik ve üç kişilik oyunlar sahneye taşınırken, aynı dönemde kadroda yer alan Nilbanu Engin Denizin Burnunu Kaybeden Palyaço adlı oyunu 6 kişilik bir ekiple Haluk Yüce tarafından sahnelendi. Hiç kukla kullanılmayan bu oyun bir sezon sahnede kaldı. Bu oyunla birlikte Tiyatro Tempo ekibine Mehmet Ulusoy (nam-ı diğer Carlos), Ayhan Önem, Savaş Dönmez ve Benian Dönmez'de katıldılar.
1994'te Ahmet Önelin yazdığı oyunları ve öykülerinden uyarlanan çalışmalar repertuvarda ağırlık kazanmaya başlarken, kadroya Emine Kaygun da katıldı. O dönemde Ahmet Önelin yazdığı Şarkıyla Sallanan Salıncak oyunu oyuncular ve iki kuklayla Haluk Yücenin rejisi ile sahneye taşındı. Oyunun müziklerini Nedim Yıldız besteledi. Sonraki üç yıl içinde daha önce çalışmaları yapılmış, Önelin öykülerinden sahnelenen Karınca Kararınca, Domdom İle Zıpzıplar, Gezgin Mantar, Uçtu Uçtu Öykü Uçtu, Gülümse Günebakan, Durgun Göldeki Maskara, Göknineye Konuk Geldi, Ahtapotun Oyunu ve Hokus Pokus Bir Öykü adlı oyunlar okullarda sergilendi. İlk öğretim okullarında ise Karagöz Cadılar ve Hint Fakiri oyunu sergilenmeye devam etti. Savaş Bayram bu dönemde Tiyatro Temponun kukla atölyesinde çalışmaya başladı. Zaman zaman oyunlarda da görev alan Bayram, Tiyatro Temponun en eski elemanı olarak hala Tempoda çalışmaktadır.
1997 Şubat ayında Kavaklıderede bir tiyatro mekanına sahip oldu. O günlerde oyuncu kadrosuna Aylin Saraç, Bülent Çiftçi ve Erkan Bektaş'da katıldı. Bu mekanda 2001 yılına kadar kalan Tempo, bu dört yıl içinde oyun dağarcığına okul öncesi çocuklar için yeni oyunlar da eklendi. Prensin Kar Özlemi, Salkım Söğüt, Karagöz Noel Baba, Karagöz Çevreci, Küskün Koca Ağaç, Beyaz Kalemin Renkli Dünyası, Gezgin Mantar Ahmet Önelin öykülerinden hareketle uyarlanırken, Karbeyaz Tavşan ve Maskeli Balo Işın Canın öykülerinden kukla sahnesi için Haluk Yüce tarafından uyarlandı ve sahnelendi. 1998-2001 yılları arasında gençlik oyunları da yapmaya ve her yaş için oyunlar adı altında oyunlar yapmaya başlayan topluluk, Aurend Harrisin Androcles ile Aslan oyunundan uyarlayarak sahneledi. İtalyan tarzı bir halk komedisi olarak masklarla oynanan bu oyunu Dostum Aslan adıyla Haluk Yüce sahneledi. Aynı dönemde Emine Kaygunun Müziğin Kalbi adlı oyunu black-light kukla tekniği ile yine Haluk Yüce tarafından sahneye taşındı. Temponun birçok oyununda olduğu gibi bu oyunların özgün müziklerini Nedim Yıldız besteledi.
2000'li yıllar
2000-02 yıllarında deprem sonrası Bolu bölgesinde çocuk ve gençlere oyunlar sergiledi. Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği ile işbirliği yaparak, kukla, mask yapımı ve kullanımı ile jonglörlük atölyeleri düzenledi. Aynı yıllarda Emine Kaygunun uyarladığı Bremen Mızıkacıları ve yine Kaygunun yazdığı Nilüferin Bebeği adlı oyunlar oynanmaya başlandı. Ahmet Önelin 'aynı' adlı öyküsünden esinlenerek Emine Kaygunun yazdığı Haydi Mızıkam Dondur oyunu ise bu yıllarda Haluk Yüce tarafından kuklasız bir oyun olarak sahnelendi. Şarkıla Sallanan Salıncak oyunu, sadece kuklalarla oynanacak şekilde bu dönemde yeniden sahnelendi. Tiyatro Tempo, 2000li yıllarla birlikte artık her yaşa uygun denebilecek, ilk öğretim çağından başlayarak yetişkinlere kadar herkesin keyifle izleyebileceği gençlik oyunu veya aile oyunu diye isimlendirilebilecek projeler yapmaya başladı. 2003 yılına girerken, Gogolden, Ahmet Önelin uyarladığı, Burun adlı canlı müzik ve Komedi DelArte tarzında oyunlar sergilendi. 2005-06 sezonuna başlarken Temponun repertuvarına yeni karagöz oyunları dahil oldu. Alize Sekman, Marina Yüce, Özgür Karagöz ve Elif Temuçin bu sezon Temponun kadrosuna katıldı. Ahmet Önelin yazdığı bu oyunun özgün müziklerini Nedim Yıldız yaptı. Ahmet Önelin iki ayrı öyküsünden uyarlanan Gelincik Çiçeği ve Bir Kahvaltı Öyküsü bu sezon içinde çocuk izleyicilerle buluştu. 2007-08 sezonunda Ahmet Önelin yazıp Nedim Yıldızın müziklerini yaptığı black-light kukla tekniğindeki Ezgimiz Kim Çaldı oynanmaya başlandı. 2008-09 sezonunda Hezarfen Ahmet Çelebinin uçma serüveni Ahmet Önel tarafından kaleme alındı, Nedim Yıldız tarafından müziği hazırlandı ve Uçmak Özgürlüktür adıyla Haluk Yüce tarafından sahnelendi. Aynı sezon içinde Alman Kültür Merkezi ile ortak bir çalışma olarak Anja Tuckermannın Kazandık adlı kuklalı gençlik oyunu Bülent Acar tarafından sahnelendi. Bu oyunun kukla sahnelerinin rejisi Haluk Yüce tarafından yapıldı. Bu dönemde gruba Ferhat Büküş ve Suna Turgut da dahil oldular. Sık sık Tiyatro Temponun oyunlarında görev alan Mehmet Ulusoy (Carlos) bu sezonda da Temponun çalışmalarında yer aldı.
2010'lu yıllar
2010-11 yıllarında Alman Kültür Merkezi'nde, Anja Tuckermannla birlikte Bavuldaki Hayatlar adlı yeni bir gençlik-yetişkin oyununa çalışmaya başladı. Bu oyunla beraber, Başak Gürer, Tiyatro Temponun kadrosunda yer almaya başladı. Kukla ve oyuncularla birlikte sahnelenen bu oyunun rejisini Haluk Yüce yaparken, müziklerini Nedim Yıldız yazdı ve Üç Anadolu grubu icra etti. İranlı yazar Laleh Saadeghinin Benim Sevgili Yağmurum oyunu, yetişkinler için Rus Yönetmen Antonina Dobrolyubova rejisiyle yine bu dönemde sahnelendi. Benim Sevgili Yağmurum repertuvardan çıkarken, Bavuldaki Hayatlar 2012-13 sezonunda ve sonrasında da sergilenmeye devam etti. Bu dönemde Dostum Aslan oyunu yeniden sahnelendi. Bu oyunla birlikte Beril Boz ve Yılmaz Angay Tempo çalışmalarında yer aldılar. 2013-14 sezonunda yine Rus Yönetmen Antonina Dobrolyubova tarafından Mutluluk Oyunu Pollyanna sahnelendi. Bu oyun döneminde İlknur Tırpan ve Adem Doğar'' Tempo kadrosuna katıldılar. 2014-15 sezonunda İbrahim Erkan da Tempo kadrosunda yer almaya başladı.
Ödüller