Ezgiler Ezgisi

Süleyman'ın Ezgiler Ezgisi, ya da sıkça bilinen adıyla Ezgiler Ezgisi ( Şir ha-Şirim), Süleyman'ın Ezgisi veya Neşideler Neşidesi, Tanah'ın son bölümünü oluşturan Ketuvim'deki Beş megila kitaplarından biridir. Latincedeki Vulgat versiyonunda Canticum Canticorum ya da kısaca Canticles olarak bilinir. Yunanca Septuagint'te ise Āisma āismatōn ya da kısaca Āisma denir (ᾎσμα ᾀσμάτν).
Kitabın ana karakterleri, bapların birinde "Şulamlı" olduğu belirtilen bir kadın ve bir adamdır ve şiirde ilerlenen yol kur yapmaktan başlayıp muradlarına ermeğe kadar giden yoldur. Örneğin kadınla erkek arasında şöyle bir diyalog geçer:
Erkek: "Dikenlerin arasında zambak nasılsa, Kızların arasında sevgilim öyledir";
Kadın: "Orman ağaçları arasında elma ağacı nasılsa, Oğlanlar arasında sevgilim öyledir. Zevk alarak onun gölgesinde oturdum, Ve meyvası damağıma tatlı idi."
Ayrıca "Kudüs kızları" isimli bölüm ezginin nakaratını oluşturur.
Dini içeriğin eksikliğine rağmen kitapta anlatılan adam ile kadın arasındaki ilişkinin mecazi olduğu ve Yahudilik'te Tanrı ile İsrailoğulları arasındaki ilişkiyi anlattığı düşünülür. Hristiyanlıkta ise Tanrı ile Kilise'nin ilişkisinin veya Mesih ile insan ruhunun ilişkisinin betimlendiği savunulur.
Sadece 117 bap'tan oluşan bu kitap Tanah'ın kısa metinlerinden biridir. Aşkenazlar geleneksel olarak bu metni Pesah günleri içine denk gelen bir Şabat gününde okurken Sefarad Yahudileri ise her Cuma akşamı okur.
Başlık
Kitap, adını metnin önsözünden almaktadır: "Süleyman'ın Ezgiler Ezgisi"
"Ezgiler Ezgisi"nin İbranice'deki gramer yapısı bunun en üstün olduğunu ima eder, yani ezginin büyüklüğünü gösterir. Rabbi Akiva'ya göre, "Cennet, Ezgiler Ezgisi'nin kutsal olduğunu inkar etmeyi yasaklar. Ezgiler Ezgisi'nin İsrailoğullarına verildiği gün tün dünyaya bedeldir; tüm yazılar kutsaldır ve Ezgiler Ezgisi kutsalların kutsalıdır." Benzer şekilde, Martin Luther bu ezgiye "yüksek ezgi" anlamına gelen das Hohelied adını vermiştir ve halen Almanca, Danca, İsveççe ve Felemenkçe'de bu isim kullanılmaktadır.
Yazar
Yazar olarak Süleyman
Kitabın ilk kelimesi "Süleyman'ın" olması sebebiyle geleneksel olarak kitabın Süleyman tarafından yazıldığı düşünülür. Süleyman'ın yazarı olduğu düşünülen Özdeyişler, Ezgiler Ezgisi ve Vaiz kitaplarının hangi sırayla yazıldığı konusuyla ilgili ihtilaflar mevcuttur:
Rabi Hiyya'ya göre Süleyman'ın ilk kitabı Özdeyişler'dir; bunu Ezgiler Ezgisi ve ardından Vaiz takip etmektedir.
Rabi Yonatan ise Süleyman'ın ilk olarak Ezgiler Ezgisi'ni sonra Özdeyişleri ve ardından da Vaiz'i yazdığını belirtir.
Talmud'da yazıldığına göre kitapların yazılış sırası şöyledir: Özdeyişler, Vaiz, Ezgiler Ezgisi.
Dinleyici olarak Süleyman
Bazılarınca kitabın ilk kelimesi "Süleyman'a" olarak tercüme edilir dolayısıyla bu kişilere göre kitap Süleyman'a ithaf edilmiştir. Bu teoriyi onaylayan çelişkili baplar mevcuttur; örneğin:

Antik çağlarda yazarın eserinin kabul görmesi için kendisinden daha ünlü birinin adının kullanılması olağan bir anlayıştı. Bazıları, doğal sevgiden kaynaklanan tek eşli birlikteliği anlatan bu kitabı, Süleyman'ın yedi yüz karısı ve üç yüz cariyesi olması sebebiyle Süleyman'ı yerme açısından yazıldığını düşünür.
Yahudi bilgeler bu kitabın kehanet kitabı olduğunu ve peygamber Yeremya veya onun meslektaşları tarafından yazıldığını savunur. Fakat bu bilgeler eserlerini kral Süleyman'a atfetmiştir; aynı Hoşea, Yeşaya ve diğer kitaplardaki örneklerde olduğu gibi.
Tanrı
Yazarın kim olduğuyla ilgili başka bir yorum da, konuya mecazi yolla yaklaşan Raşi'den gelmiştir. Süleyman'ın İbranice'deki adı Şlomo'dur, bu da Şalom yani barış kelimesiyle aynı kökü paylaşır. Dolayısıyla kitabın yazarı Süleyman'dır fakat hikaye "Barışın sahibi" yani Tanrı'nın ağzıyla aktarılmıştır. Kitaptaki diyaloglar Tanrı ile ilerleyen zamanlarda gelini olacak olan Yahudi halkı arasında geçmektedir.
İlmi
21. yüzyılda, lehçe farklılıkları baz alınarak yapılan çalışmada uzmanlar bu şiirin farklı geleneklerden geldiğini savunmaktadır. Örneğin Noegel ve Rendsburg'un dediğine göre:
Bazı uzmanlara göre ise metinde kullanılan bazı kelimeler Farsça'dır, dolayısıyla şiir sürgün sonrası dönemde yazılmış olmalıdır. Süleyman ise sürgün sonrası dönemden çok önceleri olan MÖ 10. yüzyılda yaşamıştır. Metinde kullanılan bazı kelimeler sebebiyle kitabın yazarının Süleyman olmama ihtimali mevcuttur.
Dil
Ezgiler Ezgisi, sürgün sonrası dönemin lehçesinin nasıl olduğuyla ilgili bilgi sunan ilk metindir. Sürgün sonrasında İbranilerin Farsça, Yunanca ve Aramca konuşan topluluklarla iletişim halinde olmaları sebebiyle bu dillerden kelimeler İbranice'ye girmiştir. Bu kelimeler Rabinik İbranice'de kullanılmasına rağmen Ahit İbranicesi'nde bulunmamaktadır dolayısıyla bu metin zamanın yerel diliyle ilgili ipuçları verir. Ahit İbranicesi'nin aksine Rabinik İbranice'de uzun kalıplı cümleler kullanıldığı görülür.
Yorum ve kullanımı
Genelde, alegorik yorumlar metnin Ahit'in bir parçası olduğunu onaylar fakat uzmanların konuyla ilgili tartışmaları sonucunda ortak bir karara hala varılamamıştır.
Yahudi geleneği
Midraş ve Targum'daki Yahudi geleneğine göre kitap Tanrı'nın İsrailoğullarına karşı olan sevgisini gösteren bir alegoridir. Bu anlayış doğrultusunda metin, Tanrı ile Yahudi halkı arasındaki sevgiyi simgeleyen Şabat gününün arifesinde Sefarad ve Mizrahiler tarafından okunur. İtalkimler ise metni Pesah'ta birinci Yom Tov ve Yom Tov Şeni arifelerinde okurlar. Gelenksel olarak çoğu Yahudi, metni Pesah'ta bir Şabat gününde veya bayramın yedinci gününde Deniz ezgisiyle birlikte okurlar.
Mesihçi yorum
Ortaya bu kitabın mesihsel bir metin olduğu iddiaları atılmıştır, ilişkideki eril kişi mesihin kendisi olarak yorumlanır. Eril kişinin mesih olarak düşünülmesinin sebebi sıkça Davud soyundan gelen Süleyman hakkında konuşulmasıdır. Peygamber Natan'ın 'de gösterdiği üzere Mesih, Davud'un soyundan gelecektir. Davud hanedanlığına bağlı her kral potansiyel Mesih olarak görüldü, böylece Tapınağın mimarı Süleyman, okuyucuların aklına tekrar mesihsel umutlar getirdi. Kitapta geçen "yiğitler" kelimesi, Samuel kitabında Davud'un "yiğit askerleri"ni akla getirir. Yine kitapta geçen eril kişinin "kırmızı/kızıl" tenli oluşu akla Samuel kitabındaki Davud'u getirir. Aramca Yahudi targumlar da eril kişiyi beklenen Mesih olarak yorumlar.
Kralın bahçesi (örneğin ) cennet bahçesi olarak görülebilir (), bu da İsrail'i bir cennet bahçesine çevirecek olan Mesih'i akıllara getirir. Sevgililer, insanlığın düşüşünden kaynaklanan soyutlanmanın üstesinden geldiği şeklinde betimlenir. Kadının durumunu belirten "Kocana istek duyacaksın" () kalıbı Ezgiler Ezgisi'nde yer değiştirip "Sevgilim bana tutkun" () olarak kullanılmıştır.
Diğer bilgiler
Uzmanlar genel Antik Yakın Doğu aşk şiirleriyle Ezgiler Ezgisi kitabında benzerlikler olduğunu dile getirir. Bunların başında bazı Sümerce erotik pasajlar ve Yeni Krallık dönemindeki Mısır'ın aşk şiirleri gelir. Ayrıca, benzerlikler bulunan Tamilce aşk şiirleri de 20. yüzyılın sonlarında uzmanların ilgisini çekmiştir.
Sanat, edebiyat ve müzikte referanslar
Fredrik Sixten, Song of Songs, 2008
The cantata Momente by Karlheinz Stockhausen
mewithoutYou 2004, Catch for Us the Foxes: "Please, catch for us the foxes in the vineyard... the little foxes."
Animals as Leaders, Song of Solomon
The Little Foxes, 1939
The Spiritual Canticle by St. John of the Cross
Song of Solomon - 1977, Toni Morrison
Black Madonna, Song of Songs 1:5: "I am black, but beautiful, O daughters of Jerusalem...", Nigra sum sed formosa
J. S. Bach's Wachet auf, ruft uns die Stimme, BWV 140
Columba Mea by Kenneth Leighton
La Sulamite by Emmanuel Chabrier
Karen Young, Canticum Canticorum
Jehovah's Witness, "The Shullamite Remnant"
Ofra Haza, "שיר אהבה" (Aşk Şarkısı), 1988 album "Shaday"
Kate Bush, The Song Of Solomon
Christian Death, 1987, "The Scriptures"
Steeleye Span, 1977, Storm Force Ten - "Awake, Awake"
Idan Raichel "הינך יפה" (Güzelsin), 2002
Flos Campi, Ralph Vaughan Williams
Sinéad O'Connor, "Dark I Am Yet Lovely", 2007
Madeleine l'Engle, Many Waters, 8:7: "Many waters cannot quench love, neither can the floods drown it. If a man were to give all his wealth for love, it would be utterly scorned."
Daniel Pinkham, Wedding Cantata
HIM (His Infernal Majesty), Dark secret love
Pale Saints, Song of Solomon, 1994 - Slow Buildings
Stephen Duffy, "Kiss Me"
Brion Gysin, The Poem of Poems, (19581961)
The song of Solomon and how she sang it to me, David Tibet
Geoffrey Chaucer, 'The Canterbury Tales'
Eliza Gilkyson, "Rose of Sharon" (1996)
Robert Burns, "The Bonniest Lass", "the smuttiest sang that e'er was sung"
John Zorn, "Shir Ha-Shirim", Şubat 2008.
John Steinbeck, The Grapes of Wrath "Rose of Sharon", 2:1: "I am a rose of Sharon."
The Residents, I Hate Heaven
Craig Thompson, Blankets
Varda Kotler, "My Beloved Spake" 2:10
Natasha Khan, Bat for Lashes, "Glass" ve "Two Planets" (2009)
Neil Diamond, Holly Holy
2009, Pope Shenouda III, "Have You Seen the One I Love"
1975, Popol Vuh, Das Hohelied Salomos
Inbar Bakal, Song of Songs
Dirty Projectors, "Two Doves"
Giovanni Pierluigi da Palestrina, Five Voices
Yofiyah, Kabbalah Kirtan (Dodi Li, Yishakeni ve L'chah Dodi)
"Solomon's Song", Fucked Up
Gods of Luxury, "Angelica In Delirium"
Leonard Cohen, "When I Hear You Sing"
Elizabeth Smart, By Grand Central Station I Sat Down and Wept (1945)
Alexander Goldscheider
Einstürzende Neubauten, "Blume"
Filmlerde referanslar
Nammukku paarkkaan munthiri thoppukal
Day of Wrath, Carl Th. Dreyer
The Wisdom of Crocodiles, (1998)
The Woman in the Window (1944)
Keeping Mum (2005)
Miller's Crossing (1990)
El crimen del Padre Amaro (2002)
Once Upon a Time in America (1984)
"The Librarian: Return to King Solomon's Mines" (2006)
"Guramsan Tsadig" (2010)
"Nell" (1994)
Paradise (1982)
Song of Songs (2005)