Tuapse

Tuapse, Rusya'da bir şehir ve Krasnodar Krayının Tuapse rayonunun merkezi. Nüfusu 63.058 kişidir (2016).
Karadeniz'in doğu kıyısındadır. Kafkas Dağları'nın eteklerinde ve Pauk Nehri ile Tuapse Nehri'nin haliçinin arasındadır. Moskova ile olan mesafesi demir yoluyla 1672 kilometredir.
En yakın şehirler Krasnodar, Novorossiysk, Soçi, Qoryaçi Klyuç, Gelencik ve Hacıensk'dir.
Coğrafya
Karadeniz'in doğu kıyısındadır. Kafkas Dağları eteklerinde ve Pauk Nehri ile Tuapse Nehri'nin haliçinin arasındadır. Büyük deniz limanıdır. Kuzey Kafkasya Demir Yollarının istasyonudur. Turizm merkezidir.
Tarih
İlk insan meskeni 300 bin yıl önce kurulmuştur. 3 bin yıl önce dolmenleri yaratan kabilelerin ana yurdu olmuştur.
İki dağ nehrinin, (Adıgece Çilıpsı: Ч ve Pşenaxo: ) nehirlerinin birleşmesinden yaranan Adıgece olan Tuapse ("Tuapse" - "ikinehir", "iki çayın birleştiyi yerden alçaktaki yer") nehri bu adı taşıyan ilk yerdir. Bu ada ilk defa M. Ö. VII-II yüzyıllarda rastlanmaktadır. Buranın adının Yunanca transkripsiyini Topsidadır. O zamanlarda Şapsığların meskeni vardı ve burada köle ticareti yapılıyordu. Yunanların da çok küçik kolonilerinin olduğu bilinmektedir.
13. yüzyıl Bölge moğol istilasına uğramıştır.
15-16. yüzyıl Osmanlı yönetimine girmiştir. Bu yüzyılda İslam bölgede hızla yayılmıştır.
1829 Sahil Edirne Antlaşması'na göre Rusya'ya geçmiştir.
1838 Karadeniz Sahil Hattı ile ilişkili olarak burada Velyaminovsk Meskeni kurulmuştur (ismini general A. A. Velyaminovdan almıştır). Bu yer bir yıl sonra şapsığlar tarafından yok edilse de, imar edilmiştir.
1853 Kırım Savaşı şartlarına göre ruslar meskeni yıktıktan sonra terk etmiştir.
1857 Adigelere silah veren Türk deposu kurulmuştur. Buraya "Aslan" isimli Türk gemisiyle "Kanguru" isimli İngiliz gemisinde 6 topu olan 200 asker gelmişti.
1859 Yarbay Levaşovun kumandasındaki deniz çıkartma bölüğünün Türk deposunu yok etmiştir.
1864 General Geymanın bölüğü Tuapse'ye indi ve Velyaminov meskenini aldı.
1864 Bölgede oturan Adıge, Şapsığ, Ubıh ve b. halkların Türkiye'ye kovulması (bakınız. Çerkes Sürgünü) Tuapse yöresi deniz yoluyla yapılan deportasyonun merkezi toplanma yerlerinden biri olmuştur. Bazı kaynaklara göre bölgeden 500 bin kadar Çerkes göç etmeye zorlanmıştır.
1864 Sahilde ilk Rusya vatandaşlarının meskeni. Meskene ruslar, ermeniler, yunanlar göç ediyorlar.
1867 Kadoş burnunda deniz fenerinin inşa edilmiştir. (şimdiki şehir sınırında)
1875 Sivil meskenin (Velyaminovski Posad) kurulmuştur.
1895 Meskene Novorossiys-Suhumi ve Maykop-Tuapse yollarının uzatılmıştır.
1896 Deniz limanı yapılmıştır.
1896 İsmi posad Tuapseye değiştiriliyor. Çernomor Quberniyasının Tuapse okrugunun merkezi.
1913 "Tuapsinskiye otkliki" (Tuapse haberleri) gazetesinin ilk numarasının baskısı.
1916 Şehir statüsünü almış ve Armabir-Tuapse Demir Yolu çekilmiştir.
19171920 Rusya İç Savaşında birkaç kez el değiştiriyor ve kısmen yıkılmıştır.
1921 İlk kütüphane açılmıştır.
1921 Çocuk Müzik Okulu açılmıştır.
1923 Yeni bölgü ile Kuban-Çernomor ilinin Çernomor okrugunun Tuapse rayonunun merkezi.
1924 Tuapse 23 Eylül 1924'te kurulan Şapsığ Ulusal Rayonu merkezi oldu.
1928 Bu yıl Grozni-Tuapse hattı açılmıştır.
1933 Tuapse limanı SSCB önemi kazanmıştır.
1935 Tuapse Kray'a bağlı kent haline dönüştürülmüştür.
Ekim 1941 Agoy Havaalanı'nın (şehirden 8 kilometre uzaklıkta) ve Tuapse Deniz Filo karargahı inşa edilmiştir.
II. Dünya Savaşında yıkıma uğramıştır. Zarar 22 milyon ruble civarındaydı.
1947 Mimar Şusevin planı ile imar çalışmaların başlanmıştır.
1976 Fransanın Agen kenti ile kardeş şehir olmuştur.
5 Mayıs 2008 Tuapse kentine "Askeri zafer şehri" ismi verilmiştir.
Ekim 2011 - Yerel Rus makamları, Şapsığ Ulusal Rayonu'nun kaldırıldığı 1945'ten bu yana Tuapse'de bir Şapsığ Festivali düzenlenmesine izin ve destek vermiş bulunuyorlar. Bkz. , " I I", ъ, 01.11.2011.
Önemli günler
Şehir günü. Temmuzun ilk pazarı günü kutlanmaktadır.
Tuapse'nin kurtuluşu günü. 21 aralık.
Nüfus
Şehir nüfusunun tablosu:
Nüfusun çoğunluğu ruslardan (76,7 %) ibarettir. Ermeniler (8,3 %), ukraynalılar, şapsığlar ve diğer halklar da bulunmaktadır..
Ekonomi
Kentin en önemli ekonomik sektörleri şunlardır:
Petrol rafinerisi
Nakliyat
Gıda sektorü.
Kentte aşağıdaki alanlarda çalışan şirketler vardır:
"Transneft" şirketinin "Zareçye" petrol kargo tankı.
Tuapse petrol rafinerisi
"Rosneft" şirketinin petrol kargo tankı
Kuzey Kafkas Demir Yolları'nın istasyonu
Gemi tamiri tersanesi
Motor fabrikası (Artık yok, yerine kimya müessesesi inşa ediliyor.)
Gemi mekanik tersanesi - Küçük gemiler üretiyordu (artık yok, yerinde gübre müessisesi inşa ediliyor)
Et ürünleri üreten şirketler.
Ekmek fabrikası
Önceleri kentte şu sanayi müesseseleri vardı:
Süt fabrikası (yerinde inşaat malları ticareti yapılıyor)
Balık fabrikası
Lenin kolhozu (Kara Denizden balık avlanıyordu)
Bira fabrikası
Ayakkabı fabrikası
Marn, kireç taşı ve kumtaşı üretim fabrikası
Ulaşım
Tuapse, Rusyanın Kara Deniz sahili bölgesinin en önemli nakliyat bölgelerinden biridir. Şehrin coğtafi yönü onun Soçi kenti ile olan ulaşımına ve ihracatın en önemli merkezlerinden biri olmasını tayin eder. En önemli ihracat malları petrol, gübre ve kömürdür.
Tuapse kentinde otonakliyat, demir ve deniz yolları müessiseleri vardır:
Tupse Deniz Limanı İdaresi (gemilerin dokunulmazlıklarını temin eder, gemilerin tamiri yapılır.
Tuapse Ticari Deniz Limanı: buradan petrol ihracatı yapılır.
Kuzey Kafkasya Demir Yollarının Tuapse istasyonu.
"Eurochim" şirketinin yük terminali.
"Rosneft-Tuapsenefteprodukt" - petrolun satışını sağlar.
Tuapse yolcu şirketi, şehiriçi ve şehirler arası yolcu ulaşımını sağlar.
"Tuapsetransservis" (yolcu ve yük nakliyatı yapar).
"Stroytrans" (yük nakliyatı yapar).
Tuapse Deniz Limanı
Tuapse, Krasnodar Krayının 2 başlıca ihraç limanından biridir. Aynı zamanda Krasnodar Krayının kuzeyindeki Novorossiysk ile birlikte, Rusya'dan petrol ve doğal gaz ihraç edilen önemli limandır.
I. Dünya Savaşı sırasında, 4 Temmuz 1916'da Tuapse limanını Yavuz Muharebe Kruvazörü tarafından bombalanmıştır. Bombalanma sonucunda bir buharlı gemi ve bir motorlu uskuna batırılmıştır.
II. Dünya Savaşı sırasında da Tuapse limanı önemli yerlerden biri olmuştur. Örneğin, Alman kuvvetleri 9 Ağustos 1942'de Krasnodar'a ulaşmış; ama Novorossiysk kentini Eylül başlarında alsalar da Tuapse'ye ulaşamamışlar. Almanlar Tuapse'ni alabilseydiler, ardından da daha güneydeki Batum'u ele geçirecekti.
Tuapse Deniz Limanı kargo hizmetini çoğaltmayı planlamaktadır. Buğday saklanması için binaların inşası yapılmaktadır.
Limanın kargo gücü
2002 17,9 milyon ton
2008 19,4 milyon ton
2009 18,4 milyon ton
Ocak-Mart 2010 5,0 milyon ton (artış 18,1 %)
Şehiriçi ulaşım
Tuapse'de şehiriçi ulaşım yapan otobüsler ve dolmuşlar bulunmaktadır. Taksi sistemi mevcuttur. Otobüs ve dolmuşlar şehiriçi ile bereber Tuapse'nin etrafına ulaşım sağlamaktadır.
İdari bölünümü
Kentte rayonlar yoktur fakat, tarihi bölgeler bulunmaktadır.
Merkez
Sahil (Kentin kuzey-batısı, Pauk nehrinin yatağında)
Grozneft (ismini şehirde ilk petrol arıtma rafinerisinin isminden almıştır, Tuapse Nehri'nin sol kıyısında)
Zvezdnıy (ismini Zvezdnıy "Yıldız" Caddesi'nden almıştır).
Sortirovka (Merkezden yüksekte, Tuapse Nehri'nin sağ kıyısında)
Barsovaya Şel (kentten Cubqaya giden yolda)
Kalaraşa (Kalaraşa caddesinin isminden alınmıştır, şehrin sanayi bölgelerinden olması sebebiyle ekolojisi en temiz ve çok prestijli bir bölgedir.
İklim
Tuapse subtropikal iklime sahiptir.
Şehirde kışın bazen sert soğuklar yaşanmaktadır. Mesela 6 ocak 2006'da gece hava -16,8 C'ye düşmüş, sabahsa −9 C'den yukarı çıkmamıştır.
Eğitim
Kentte 10 orta okul, 1 akşam okulu, 1 zeka engelliler okulu ve 3 yatılı okul vardır.
Tuapsede aşağıdaki üniversitelerin bölümleri bulunmaktadır:
Kuban Teknoloji Üniversitesi
Rostov Yol ve Nakliyat Üniversitesi
Rusya Hidrometroloji Ünivesitesi
Güney Federal Üniversite
Soçi Turizm Üniversitesi
Taganrog Radyoteknoloji Üniversitesi
Orta Meslek Okulları:
Tuapse Hidrometroloji Meslek Okulu
Tuapse Finans-Hukuk Okulu
Tuapse Deniz Okulu
Tuapse Pedagoji Koleji
Ticaret
Önemli ticaret yerleri:
Karl Marks Caddesi
Galina Petrova Caddesi
Mareşal Jurov Caddesi
Sofya Perovskaya Caddesi
Ticaret noktaları
Kentte en önemli mağazalar şunlardır:
"Almaz-Holding"
"L'Etual"
"Euroset"
"Svyaznoy"
"Begemot"
"Ekspert"
"Eldorado"
"Magnit"
"Vısşaya Liga"
"AdidasAdidas"
"Gloria Jeans"
"M-Video"
"Nike"
"Reebok"
"Carlo Pazolini"
"LG"
26 Haziran 2009'da ilk hipermarket olan "Magnit" açılmıştır. Aralık 2010'da "Krasnaya Ploşad" ticaret merkezi açılmıştır.
Hizmet sektörü
Kentte onlarca bar, restoran ve bistro vardır. İki sinema mevcuttur: "Show-Time" ve "Rossiya". "Malibu ve "N-Club" isimli geçe kulüpleri var. Yaz mevsiminde sahillerde dans salonları açılmaktadır.
Kültür ve Sanat
Poletayov Müzesi.
Ressam Aleksandr Kiselyovun Müzesi.
Tuapse Gençler Tiyatrosu.
Batareyka dağında İkinci Dünya Savaşı askerlerinin anıtı.
Kentin etrafında Bronz çağına ait çiksaylı dolmenler ve diğer arkeoloji anıtlar bulunmaktatdır. Kadoş burnu yakınlığında olan Kiselyov Kayasına çok sayıda turist gelmektedir.
Turistler tarafından en çok sevilen yerler:
Deniz sahili: Burada kentin önemli anıtlarından olan Tuapse Limanı'nın yönetim binası yerleşmektedir. (bina halk tarafından "çupa-çups" ismiyle anılmaktadır).
Karl Marks Caddesi: Caddede "Rossiya" sineması ve kentin en büyük kitapçısı bulunmaktadır.
Galina Petrova Cadddesi: Çok sayda butiklerin olduğu, Karl Marks Caddesi'nden merkezi pazara giden yaya caddesi.
Lenin Caddesi: Burada ticaret merkezleri ve restaurantlar bulunmaktadır.
Şehir Parkı
Gezim
Gezim sektörü ekonomiye önemli katkı sağlamaktadır, ama kentin sanayi ve nakliyat sektörününün yoğunluğu gezimin gelişimini engellemektedir. Bu sebeple de, Tuapse daha çok bölgedeki gezim noktalarına (Nebug, Agoy, Olginka, Şepsi ve Soçinin Lazarev rayonu) geçiş yolu olmakla yetinir.
Şehirde birkaç otel vardır:
"Karavella"
"Yakor"
"Moryak"
Tuapse'de Gagarin Caddesi'nin sonunda, Tuapse Nehri'nin kenarında şehir sahili vardır. Sahil bölgesinde Kodoş Burnu'na doğru da bir sahil bulunmaktadır.
Kardeş Şehirler
Agen, Fransa
Bibliyografi
Pospelov E. M. Dünyanın coğrafi adları: toponimik sözlük: 5000 tane. Moskova: Rusça sözlükler, 2001. sayfa 422-423
Qorkin A. P. Rusya Coğrafyasi: Ansiklopedik Sözlük. Moskova: Büyük Rusya ansiklopedisi, 1998. sayfa 594
Lappo Q. M. Rusya Şehirleri: Ansiklopedi. Moskova: Büyük Rusya ansiklopedisi, 1994. sayfa 477