Sibirya Müdahalesi

Sibirya Müdahalesi (Japonca: シベリア出兵), 1918-1922 yılları arasında İtilaf Devletlerinin Rus İç Savaşına Bolşeviklere karşı müdahil olarak Rusyanın Doğu sahillerini işgal ederek Beyaz Ordu'yu destekleme harekatları. Bu harekata özellikle Japonya İmparatorluğu yoğun bir askeri güç verecek ve 1920 yılında diğer İtilaf Devletleri çekilirken Sibirya bölgesini işgal etmeye devam edecektir.
Arka plan
1917 yılındaki Ekim Devrimi ile iktidarı alan Bolşevikler yıllardır sürmekte olan ve Rus halkının karşı olduğu I. Dünya Savaşından çekilerek Çarlık rejiminin savaşmakta olduğu Almanya İmparatorluğu ile Brest Litovsk Antlaşmasını imzalayarak savaştan çekilirler. Doğu Cephesini çökmesi anlamına gelen bu gelişme İtilaf Devletleri için felaket anlamına geliyordu. Rusyanın savaştan çekilmesiyle Almanya buradaki tüm birliklerini Batı Cephesine çekmekle kalmayacak, Rusyaya gönderilmiş olan ve Murmansk, Arhangelsk ve Vladivostok gibi liman kentlerinde bekleyen askeri yardımları da ele geçirmiş olacaktı. Ayrıca yaklaşık 50 bin kişilik Çekoslovak Lejyonu İtilaf Devletleri için savaşmak için cepheye geçememiş ve Rusyadan ayrılmak için Trans Sibirya Demiryolu boyunca ilerleyerek ABD üzerinden Avrupa'daki Batı Cephesine geçmeye çalışıyordu.
Bu sorunlarla karşı karşıya kalan İngiltere ve Fransa önemli bir karar vererek Rus İç Savaşına Bolşevik hükumetine karşı olarak dahil olurlar. Ulaşmaya çalıştıkları üç hedef vardı:
Rusyadaki askeri malzemelerin Almanyanın eline geçmesine engel olmak.
Çekoslovak Lejyonu'nun Avrupadaki Batı Cephesi'ne ulaşmasına yardım etmek
Rusyadaki iç savaşı Beyaz Ordunun kazanmasını sağlayarak Almanyaya karşı Doğu Cephesini yeniden kurmak.
I. Dünya Savaşı'nın olanca ağırlığını üzerinde hisseden İngiltere ve Fransa bölgeye gerekli askeri gücü sağlamaktan uzak olduğu için ABDden hem Kuzey Rusya hem de Sibirya seferlerine destek vermesi için yardım isterler. Temmuz 1918de Savaş Bakanlığının karşı çıkmasına rağmen ABD Devlet Başkanı Wilson 5 bin ABD askerini Kuzey Rusya Seferine (diğer adıyla Kutup Ayısı Seferi) ve 10 bin askerini de Sibirya Müdahalesi için gönderir. Aynı ay içinde Çindeki Beiyang Hükumeti Beyaz Ordu temsilcilerinin isteği üzerine 2 bin askerlik bir deste birlik gönderir. Çinliler Bolşeviklerin ilerleyişine karşı Moğolistanı işgal etmek için Tuva bölgesine de askeri birlik sevk edeceklerdir.
Müdahale eden ülkeler
İngiltere
Zaten Batı cephesinde yoğun bir savaşın içinde olan İngiltere, Sibiryaya ancak 1,500 asker gönderebilecektir.
Kanada
Kanada Sibirya Sefer Kuvveti, General James Elmsley komutasında Ağustos 1918de Vladivostoka gönderilir. Amaç buradaki İtilaf Devletleri silahlı kuvvetlerine destek vermektir. 4,192 kişiden oluşan kuvvet Kanadaya Nisan-Haziran 1919 tarihleri arasında dönecektir. Bu süre zarfında kuvvet sıcak çatışma görmese de 100 asker, Omskdaki Amiral Aleksandr Kolçak yönetimindeki Beyaz Ordu birliklerine yardım eden 1,500 kişilik İngiliz kuvvetlerine destek verir. Diğer Kanada birlikleri çoğunlukla Vladivostokda kalacak ve devriye görevini yerine getirecektir.
İtalya
Bölgeye gönderilen Corpo di Spedizione Italiano in Estremo Oriente isimli İtalyan birliği Rusya tarafından Avusturya-Macaristan Ordusunda savaşırken esir düştükten sonra Çarlık rejiminin yıkılmasıyla serbest kalan 2,500 İtalyan savaş esirlerinin de katılımıyla önemli bir kuvvet haline gelir. İtalyanlar özellikle Çekoslovak Lejyonu ile birlikte savaşmış, Trans Sibirya Demiryolu boyunca ağır silahlarla donatılmış olan zırhlı trenleri idare etmişlerdir. Özellikle İrkutsk, Harbin ve Vladivostokda etkin olmuşlardır.
Japonya
Japonya, 1917 yılında Fransa tarafından Rusya topraklarına müdahale etmeye davet edilse de ilk başta Japonya bu teklifi reddetmiştir. Ancak daha sonra Japon Genelkurmay Başkanlığında yapılan değerlendirmede Rusyadaki Çarlık rejiminin devrilmesinin bazı imkanlar sunduğu anlaşılır. Buna göre ileride Rusyadan gelecek olan tehditleri engellemek için Sibirya bölgesinde bağımsız paravan bir devlet kurulabilirdi. Ancak Japon hükumeti ordudan gelen bu teklifi ilk başta reddedecekti. Ancak olayların gelişmesi ertesi yıl Japonyanın bu askeri sefere başlamasıyla sonuçlanacaktır.
Temmuz 1918de ABD Başkanı Thomas Woodrow Wilson, Japon hükumetinden Rusyada mahsur kalan Çekoslovak Lejyonunu kurtarmak ve Çarlık rejimine verilen askeri malzemelerin düşman eline geçmesini önlemek için kurulmakta olan 25 bin kişilik askeri kuvvete 7 bin askerle katkı yapmasını ister. Hükumette çok tartışılan bu teklif sonuçta Japon Başbakanı Terauchi Masatake hükumeti tarafından onaylanır. Ancak bölgeye gönderilen 12 bin asker uluslararası komutada değil Japon komutasında olacaktır. Siyasi yönetim kararı aldıktan sonra Japon İmparatorluk Ordusu seferle ilgili komutayı ele alır ve General Yui Mitsue idaresinde birlikler Rusyaya sevk edilir.
ABD
ABD Sibirya Sefer Kuvveti General William Graves komutasındaki 7,950 subay ve askerden oluşmaktaydı. General Graves şahsen Sibiryaya 4 Eylül 1918 günü gelmiş olsa da ilk ABD birlikleri 15-21 Ağustos 1918 tarihleri arasında Vladivostoka gelmiştir. Birlikler derhal demiryolu hattı boyunca devriye görevine verilmiştir. General Graves bölgedeki diğer İtilaf Devletleri komutanlarından farklı olarak görevlerinin Bolşeviklere karşı savaşmayı kapsamadığını düşünmektedir. ABDnin daha müdahil olmasını isteyen İngiliz, Fransız ve Japon komutanlarıyla sürekli çelişecektir.
İtilaf Devletleri Müdahalesi (1918-1919)
Ortak İtilaf Devletleri müdahalesi Ağustos 1918de başlar. Japonlar Vladivostoka ve Mançurya sınırına doğru bölgeye 70 bin askerle girerler. İtilaf Devletlerinin toplam kuvvetinden kat kat fazla Japon askeri kuvveti sürekli olarak gerilim sebebi olacaktır. 5 Eylül 1918de Japonlar Sibirya tren hattı boyunca dağınık durumda olan Çekoslovak Lejyonu'nun öncü kısmıyla temas eder. Birkaç gün sonra İngiliz, İtalyan ve Fransız askeri birlikleri Beyaz Ordu lehine Rus İç Savaşına müdahil olurlar ve Bolşeviklere karşı cephenin Ural Dağlarının ötesinde kurulması için batıya doğru yürüyüşe başlarlar. Kendi ayrı gündemleri olan Japonlar ise Baykal Gölünün batısına geçmeyi reddederler. Japonyanın gizli emellerinden çekinen ABD silahlı kuvvetleri de geride kalmayı tercih eder. Kasım 1918e gelindiğinde Japonlar Rusyanın Uzakdoğu bölgesindeki tüm limanları ve belli başlı kentleri işgal etmiştir. Ayrıca 1918 Ağustos ayından itibaren Japon silahlı kuvvetleri Beyaz Orduya dahil olan Ataman Semyonovu destekleyecektir. Semyonov Baykal Gölü ötesinde kısa süreli bir kukla hükumet kuracaktır.
İtilaf Devletlerinin geri çekilişi (1919-1920)
I. Dünya Savaşının Batı Cephesinde bitmesinden sonra İtilaf Devletleri Rus İç Savaşında Bolşevik karşıtı Beyaz Orduyu iyiden iyiye desteklemeye karar verirler. Omskda merkezi bulunan Amiral Aleksandr Kolçaka yoğun destek verilirken, Japonlar Kolçakın rakibi konumundaki Ataman Semyonovu desteklemektedir. Ancak 1919 yaz aylarında Sibiryadaki Beyaz rejim cephe gerisindeki isyanlar ve yaklaşan Kızılordu karşısında çözülür ve en sonunda çöker. Amiral Kolçak Bolşevikler tarafından ele geçirilir ve idam edilir.
Haziran 1920de Bolşeviklerin zafer kesinleşince durumun geri dönülmez olduğunu kabul eden ABD, İngiltere ve diğer ülke birlikleri Vladivostokdan ayrılır. Çekoslovak Lejyonunun Avrupaya doğru yola çıkışı da bu dönemde gerçekleştirilir. Ancak Japonlar kalırlar. Kore ve Mançuryada hakim olan Japonlar kendilerine bu kadar yakın bir bölgede komünistlerin iktidara gelmesini istememektedir. Ancak buna rağmen Baykal Gölü bölgesindeki askerlerini geri çekmek için Gonota Antlaşmasını imzalamak zorunda kalırlar. Ataman Semyonovun rejimi için artık sona gelinmiştir.
Japonyanın ısrarla Rus topraklarından ayrılmaması ABDyi kaygılandırmış ve Sibiryayı ele geçirmek için hamle yapacağı tahmin edilmiştir. ABD ve İngilterenin yoğun diplomatik baskıları, asker ve sivil can kayıplarının artması ve ekonomik yıkım üzerine Japonyada yükselen muhalefet yüzünden Başbakan Kato Tomosaburo Japon askerlerini Ekim 1922de geri çeker.
Etkileri
Japon siyasetine etkileri
Japonyanın Sibirya Müdahalesindeki amaçları çok karmaşık ve iyi tanımlanmamıştır. Kağıt üzerinde bakıldığında Japonya diğer İtilaf Devletleri gibi devrilen Çarlık rejimine verilen askeri malzemeleri güvene almak ve Çekoslovak Lejyonunun Avrupaya geçişini sağlamak için Sibiryadaydı. Ancak Japon hükumetinin komünizmi karşı aşırı düşmanlığı, Rusyaya karşı tarihi düşmanlığı ve Rusyaya önceden kaybettiği toprakları geri alma isteği ve kendisine bağlı bir paravan devlet ile bölgesel sorunu aşma isteği Japonyanın gizli hedefleri arasındaydı. Beyaz Ordunun çok sayıdaki komutanına verilen destek Bolşeviklerin zaferinden sonra Japonyanın Sovyetler Birliği'ne karşı diplomatik ilişkilerde çok sıkıntı yaşamasına neden olmuştur. Ayrıca Japonyanın başarısız askeri seferi ordu yönetimiyle hükumeti birbirine düşürecek, ülkedeki iç huzursuzluklar artacaktır.