Irak Savaşına karşı protestolar

Irak Savaşına karşı protestolar, 2002 yılında başlayarak 2003 yılındaki Irakın işgali sırasında ve sonrasında dünya çapında eş zamanlı olarak düzenlenen kitlesel eylemlerdir.
Savaş karşıtı gösteriler savaş karşıtı örgütler, sivil toplum kuruluşları, siyasi partiler ve devletler tarafından düzenlenmiştir. Gösterilerin kitlesel olarak yaşandığı Avrupada İtalyanın başkenti Romada yapılan ve 3 milyon kişinin katıldığı gösteri tarihteki en büyük savaş karşıtı eylem olarak tarihe geçmiştir.
Fransız akademisyen Dominique Reynié, 3 Ocak 12 Nisan 2003 tarihleri arasında dünya çapında düzenlenen 3 bin savaş karşıtı gösteriye 36 milyon insanın katıldığını açıklamıştır.
Irakın işgalinde öncü rol oynayan ABDde savaş karşıtlığı küçümsenmeye çalışılsa da 26 Ağustos 2010 tarihinde yapılan Gallup anketine göre savaş karşıtlarının savaş yanlılarından çok olduğu ortaya çıkmıştır. Irak'taki muharip birliklerin Irak'tan çekilmesinin ardından Amerikalıların çoğu yeniden Irak'a dönülmesini istememektedir.
İşgal öncesindeki gösteriler
Savaşın başlamasından önce yapılan savaş karşıtı gösteriler büyüklüğü ve kitleselliği ile Vietnam Savaşı döneminde büyük yankı yapan gösterilerle eş değer kabul edilmektedir.
ABD
12 Eylül 2002 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri başkanı George W. Bush Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda Iraka silahlı müdahale edilmesi üzerine konuşma yaparken dışarıda yaklaşık 1000 kişi onu protesto ediyordu.
2 Ekim 2002 tarihinde Bush, ABD Kongresi tarafından savaşı onaylayan kararı imza ederken Chicagoda düzenlenen protestoda Jesse Jackson ve o dönem İllinois eyaleti senatörü olan Barack Obama birer konuşma yapacak ve eylemcilere seslenecektir. Obamanın bu konuşması 2008 yılı başkanlık seçimlerinde savaş ile ilgili fikirlerinin doğrulanması bakımından kullanılacaktır.
7 Ekim 2002 tarihinde Cincinnatide Iraka müdahale edilmesi yönünde konuşma yapan Bush, toplanan 3 bin kişi tarafından protesto edilecek ve ancak atlı polisin müdahalesiyle dağıtılan kalabalık arasında tutuklananlar olacaktır.
26 Ekim 2002 Washingtonda 100 bin, San Franciscoda ise 50 bin kişinin katıldığı gösteriler yapılır.
2003 yılı Ocak ayında San Franciscodaki eylemlere 200 bin kişi katılır.
İngiltere
24 Eylül 2002 tarihinde Iraka askeri müdahale konusunda ABDnin en yakın ortağı konumunda olan İngiltere Başbakanı Tony Blair Irak konusunda İngilterenin tutumunun açıklandığı bir belgeyi kamuoyuna sundu. Üç gün sonra İngiltere hükumetinin savaş yanlısı tutumuna karşı yapılan Londradaki eyleme 400 bin kişi katıldı.
Londradaki en büyük savaş karşıtı eylem 15 Şubat 2003 tarihinde yapıldı. 2 milyon kişinin Hyde Parkda toplanmasıyla başlayan eylemde Jesse Jacksonın yanı sıra Londra Belediye Başkanı Ken Livingstone da söz aldı.
8 Mart 2003 günü Manchesterda en az 10 bin kişinin katılımıyla yapılan savaş karşıtı protesto eylemi şehirde 1819 yılındaki Peterloo Katliamından bu yana yapılan en kalabalık eylem olur.
19 Mart 2003 günü ise Birminghamda en az 4 bin orta öğrenim öğrencisi Victoria Meydanında savaş karşıtı bir eylem yapar.
İtalya ve İspanya
9 Kasım 2002de Avrupa Sosyal Forumu toplantılarının yapıldığı İtalyanın Floransa kenti yoğun gösterilere ev sahipliği yaptı. Eylemlere 500 bin ila 1 milyon kişinin katıldığı düşünülmektedir. 15 Mart 2003 tarihinde ise İspanya ve İtalyada halk hükumetlerinin savaş yanlısı tutumuna karşı çok güçlü bir şekilde alanlardaydı. Milanoda 400 bin, Barselonada 300 bin, Madridde ise 120 bin kişi sokaklardaydı. Bunun yanı sıra Sevilla, Aranjuez, Palencia ve Kanarya Adaları da yoğun gösterilere sahne oldu.
Dünyadaki gösteriler
16 Ocak 2003 günü Irakın işgaline karşı Türkiye, Mısır, Pakistan, Japonya, Belçika, Hollanda ve Arjantinde kitlesel gösteriler düzenlendi.18 Ocak 2003 tarihinde dünya çapında büyük kentler başta olmak üzere çok sayıda eylem yapıldı. Eylem yapılan şehirler arasında Tokyo, Moskova, Paris, Londra, Dublin, Montreal, Ottawa, Toronto, Köln, Bonn, Göteborg, Floransa, Oslo, Rotterdam, İstanbul ve Kahire sayılabilir.15 Şubat 2003 günü ise İngiltere, İtalya, İspanya, Almanya, İsviçre, İrlanda, ABD, Kanada, Avustralya, Güney Afrika, Suriye, Hindistan, Rusya, Güney Kore, Japonya ve Antarktikadaki McMurdo İstasyonunda eylem yapıldı.
Türkiye
Irak'ı işgale hazırlanan ABD Türkiye'den, bölgeye kuzeyden müdahale etmesine izin verecek bir cephe açmak için Türkiye topraklarını üs olarak kullanma izni ister. Bu kapsamda 60 ila 80 bin ABD askerinin Türkiye'ye gelmesi planlanır. Ancak Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde 1 Mart 2003 günü yapılan oylamada kararın onaylanması gerekli çoğunluk sağlanamayınca tezkere reddedilir. Tezkere görüşmelerinde kabul oylarının ret oylarından çok olması Türkiye'nin ABD'ye tesadüfi dikbaşlılığı olarak nitelendirecek ve özellikle dünya kamuoyunda desteklenecektir. Olaydan yıllar sonra açıklama yapan dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan ve 2006-2008 yılları arasında Genelkurmay Başkanı olan Yaşar Büyükanıt karardan dolayı memnun olmadıklarını dile getirmişlerdir.
İşgal sırasındaki gösteriler
ABD
Irak işgalinin başladığı gün ve takip eden ilk günlerde tüm dünyada olduğu gibi ABDde de yoğun gösteriler yaşanır. Özellikle Seattle, Portland, Chicago, Atlanta, San Francisco ve Los Angeles kentlerinde toplanan protestocular caddeleri ulaşıma kapatırlar. Bostonda Vietnam Savaşı döneminden bu yana düzenlenen en kalabalık gösteriye 50 bin kişi katılır.
2003 yılı Akademi Ödülleri ödül töreni canlı yayını sırasında çeşitli sanatçılar savaşı ve ABD Başkanı Bush'u protesto eder. Oyuncu Susan Sarandon sahnede barış işareti yaparken, yönetmen Michael Moore ise doğrudan Bush'u suçlayıcı bir konuşma yapar.
Kanada
Özellikle işgalin ilk günlerinde Montreal ve Torontoda yoğun gösteriler yaşanır. Calgarydeki ABD Elçiliği ise eylemlerin hedefi haline gelir.
Avrupa
Londrada göstericiler Parlamento binası önünde kitlesel eylemler yaparken, Alman öğrencileri okulları boykot eder. Barselonada 150 bin, Londrada 100 bin, Pariste 100 bin, Lizbonda 90 bin, Bernde 40 bin, Yunanistanda ise 20 bin kişi savaş karşıtı eylemlerde yer alır. Napolideki Bagnoli NATO askeri üssü eylemlerin hedefi olurken, Almanyadaki Munster ve Osnabrueck arasında 40 bin eylemcinin katıldığı insan zinciri oluşturulur. Moskova, Budapeşte, Varşova ve Dublin de yoğun gösterilere sahne olur.
Dünyadaki gösteriler
Yeni Zelandada Wellington kentinde, Avustralyadaki Brisbane ve Hobart kentlerinde yapılan eylemlerle şehirde hayat tamamen durur. Endonezyanın başkenti Cakarta ve Japonyada Okinawada göstericiler ABD üs ve temsilcilikleri önünde protesto gösterileri düzenler. Seul yoğun gösterilere sahne olurken, Kalkütada ise genel grev hayatı felç eder. Afrikadaki Müslümanların yoğun olduğu bölgelerde de protesto eylemleri görülür. Kenyada Mombasa, Somalide başkent Mogadişu protestolara sahne olur. Suriye'deki gösterilerde ise 100 bin kişi ABD, İngiltere ve İsraili protesto eder. Bangladeş'te 60 bin savaşa karşı sokaklara çıkar. Pekin, Bahreyn, Cezayir, Şili, Meksika, Kolombiya, Uruguay, Arjantin ve Venezuelada kitlesel protestolar yaşanır.
Bağdatın düşmesinden sonraki dönemde gösteriler
İşgalin tamamlanmasıyla beraber eylemlerin sıklığında azalma yaşansa da protesto gösterileri sürer. Özellikle kimi yıldönümlerinde ve özellikle ABD Başkanı Bushun yabancı ülke ziyaretlerinde gösteriler yapılır. ABD içinde ise Irakda süren işgale dair askerlerin ölüm haberleri, işkence skandalları ve sivillerin ölüm haberleri artmaya başlayınca askerlerin geri çekilmesi yönünde şiddetli bir muhalif hareket doğar. ABDye dönen Irak gazilerden bazıları da savaş karşıtı gösterilere katılarak Bush yönetimini eleştirecektir. Bu dönemde oğlu Caseyi Irakda kaybeden asker annesi Cindy Sheehan savaş karşıtı uluslararası bir simge haline gelecektir.