Kerem (opera)

Kerem, Ahmet Adnan Saygun tarafından bestelenmiş "grand opera" janrında üç perdelik (ve 8 sahnelik) bir operadır. Liberetto, Selahattin Batu tarafından yazılmıştır.
Eser, bir halk edebiyatı ürünü olan Kerem ile Aslı hikayesini tasavvuf felsefesine dayandırarak işler. Eserde dünyevi aşktan çok Keremin ilahi aşkı arayı ön plana çıkartılır; bu nedenle adı Kerem ile Aslı değil de Keremdir. Türk sanat tarihinde opera tekniğinin uygulandığı ilk büyük yapıt olarak yerini almıştır. Genellikle kaynaklarda bestecinin Özsoy adlı sahne eseri ilk Türk operası olarak anılsa da müzikal devinimi baştan sona koruyan bir eser olması bakımından Kerem, ilk ulusal opera niteliğini taşır ve bestecinin kendisi tarafından da böyle değerlendirilir.
Hazırlanma ve sahnelenme
İlk defa 2 Nisan 1948da Ankaradaki opera binasının açılışında henüz bitmemiş olan Kerem Operasından birinci perdesi temsil edilmiştir.. Bu temsilde "Aslı rolünü Ayhan Anlar, Kerem rolünü Aydın Gün canlandırdı. Bestesi aralıklarla beş yıl süren eser, üç perdelik haliyle 22 Aralık 1953te Ankarada sahnelendi.
İstanbul Devlet Opera ve Balesi tarafından 1990da festival için sahnelendi. Eser 56 yıl sonra iki perdelik olarak düzenlenerek 11 Nisan 2009da Ankarada tekrar sahnelendi.
Roller
Konu özeti
I. Perde
1. Sahne
Sahne ağaçlıklıdır. Tepe üstünde bir mesire vardır. Sağ ön planda bir havuz, arkasında merdivenler ve geri planda tepeler.
Kızlar korosu içlerinde en güzeli olan Vezir kızı Aslı hakkında türkü söylemektedirler. Aslı Han bir çevre işlemekteydi. Kızlar onu halaya kaldırırlar. Halay biterken avcı sesleri duyulur. Kızlar kaçışırlar. Genç avcılardan biri suya doğru ilerler. Çevresini unutan Asli geri donup bir ağaç arkasına saklanır. Genç suya eğilince güzel kızın suda aksini görür; ona aşık olur. Kız ve genç karşılıklı bir düetle birbirlerini tanıtırlar ve sevgilerini açıklarlar. Genç avcı Hanoğlu Kerem olduğunu açıklar ve Aslı bunu duyunca irkilir. Asli kızlarla beraber mesire yerini terk eder.
2. Sahne
Sarayda bir oda.
Hakan ve Hanım Sultan odada yalnızdır. İçeri Kerem girer; onlara aşkını anlatır ve aşkının Vezir kızı Aslı olduğunu belirtir. Hakan, bu evlenmeye razı olmadığını bildirir. Vezirin vatanına ihanet ettiğini ve yakalanma emiri verdiğini söyler. Hanım Sultan hakana genç kızken arkadaşı olduğu vezirin karısıyla bir gün gezerken karşılarına bir ihtiyar çıktığını; iki kıza bir elma uzattığını ve elmayı ikiye bölen kızların bir erkek bir kız çocukları olursa birbirleriyle evlendirmeye ahdettiklerini bildirir. onlar büyümüş, birbirlerini bulmuşlardır. Fakat babasının Asli ile birlikte olmasına razı gelmemesi Kerem'i mahvetmiştir. Bu sırada subaşı girerek vezirin, kızını alarak ülkeden kaçtığını bu nedenle yakalayamadıkları haberini getirir.
3. Sahne
Birinci sahnenin aynısı.
Kerem Aslı'yı bulmak için ülkesinden ayrılmaktadır. Keremin arkadaşları onu bundan vazgeçirmeye çalışırlar. Kerem annesine veda eder ve elinde bir sazla gurbete çıkar. Hanım Sultan buna çok üzülür.
II. Perde
1. Sahne
Gece. Dağ başında. Çeşme önünde bir yalak, yanında bir söğüt.
Kerem Aslı'yı rüyasında görür ama rüyasında ona erişemez.
2. Sahne
Eski bir medrese odası.
Bir derviş ihtiyar Kerem'e bir bardak şarap sunar ve bu ask şarabını içerse Aslı'ya kavuşacağını söyler. Kerem buna inanmaz ve İhtiyarın eline vurur.
3. Sahne
Gece. Bir mezarlık
Kerem geceyi bir mezarlıkta uyuyarak geçirmektedir. Aslı'yı bulamayan Kerem çok üzgündür. Bir kervan sesi işitilir ve bu kervandan gelen sesler ona çilenin dolmuş olduğunu söylerler.
III. Perde
1. Sahne
Bir başka diyar hükümdarının bahçesi
Bir başka diyarda halk hükümdar sarayının çimenli bahçesinde eğlenmektedir. 2. Hükümdar gelir onları selamlar. Halka bir bulmaca sorar ve çözebilenin her muradının olacağını bildirir. Saz aşıkları bulmacayı çözemezler. Pejmürde kıyafetli Kerem sahneye girer; türküsünü söyler ve hükümdarın bulmacasını çözmüştür. Hükümdar kendisinden ne dilediğini sorar. Kerem ona Aslı'nın çevresini verir ve hükümdardan dileği Aslı'dır. Hükümdarın yanındaki misafir gelip Kereme sarılır; Misafirin Aslının babası Vezir olduğu görülür. Bu sırada ihtiyar, elinde aşk kadehiyle gelir; Kerem kadehi alıp içer ve nihayet aşkına kavuşur.
2. Sahne
Boşluklara uzanan Vuslat Yolu
Huzur ve Ask korosu önce yalnız olarak, sonra Kerem ve Aslı'nın sesleriyle aşk şarkıları söylerler.