Hasan Basri Çantay

Hasan Basri Çantay (d. 18 Kasım 1887, Balıkesir - ö. 3 Aralık 1964, İstanbul), TBMM 1. Dönem Balıkesir Milletvekili, öğretmen, gazeteci, politikacı, fikir ve din adamı, Kur'an müfessiri.
Türk Kurtuluş Savaşı yıllarında yazılarıyla milli mücadeleye destek veren, ilk TBMMde Karesi (Balıkesir) milletvekili olarak yer alan Hasan Basri Bey, Mehmet Akifin yakın arkadaşı idi. Onu milli marş yazmaya ikna etmiş olan kişidir. Türkiye'deki ilk Kuran Meali çalışmalarından birisini gerçekleştirmiştir.
Hayatı
1887de Balıkesirde dünyaya geldi. Babası, tüccar ve ulema Çantayoğlu Halil Cenabi Efendi; annesi ise Sincanoğulları ailesinden Kepsutlu Hatice Hanım'dır. 1903 yılında Balıkesir idadisi 4. sınıfındayken babası vefat eden Hasan Basri, annesi ve 3 kız kardeşinin geçimini sağlamak üzere okulunu yarım bırakarak nafia dairesi, tahrirat kaleminde görev alarak memuriyet hayatına atıldı. Mutasarrıf Ömer Ali Beyin desteği sayesinde memuriyet hayatını sürdürürken babasının dostu Ahmet Naci Efendiden ders alarak eğitimine devam etme fırsatı buldu. Daha sonra valilik yazı işlerinde görev yaparken öğrenimine devam etti ve bir yandan da edebiyat ve felsefeyle meşgul oldu, makaleler yazıp tercümeler yaptı. Arapça ve Farsça öğrendi, maliye ve iktisat dersleri aldı.
Gazeteciliği
Meşrutiyet'in ilk yıllarında Balıkesirde "Nasihat" ve Balıkesir adlı iki gazete çıkardı. 1909 yılında İstanbulda Sirat-ı Müstakim Dergisinin idare merkezinde Mehmet Akif ile tanıştı. 1911de Balıkesir Gazetesini çıkarmayı matbaanın sahibi Cemil Efendiye bıraktı; kendisi gazeteciliğe " Yıldırım Gazetesi" ve "Karesi" gazetelerini çıkararak devam etti; I. Dünya Savaşı sonlarına doğru "Ses Gazetesi"ni çıkardı (17 Ekim 1918- 13 Mart 1919). Bu gazetede yayımladığı bağımsız yazılarla Türk Kurtuluş Savaşı'na kalemiyle destek verdi. Mehmet Akif, onun daveti üzerine İstanbuldan gelerek Zağnos Paşa Camiindeki ünlü vaazı verdi.
Kaçaklık Dönemi
Hasan Basri, İzmir Redd-i İlhak Cemiyeti kongresine katılacak delegeler arasında yer aldı. Kongreye katılmak için Balıkesirden ayrıldığı sırada, padişah Mehmet Vahdeddin'e açıktan hücum eden yazıları nedeniyle gazetesinin kapatılması ve tutuklanması emri çıktı. Balıkesire dönmeyerek Burhaniye, Kepsut ve Dursunbeyde 9 ay sürecek bir kaçaklık dönemi yaşadı. Bu arada köy ve kasabaları dolaşarak, halk içinde, vatan savunması yolunda bir milli birlik sağlama ve milli şuur uyandırma gayreti içinde bulundu.
Milletvekilliği
Sürgün ve kaçaklık dönemi, Gazi Mustafa Kemal'in Ankara'ya gelmesiyle ve kendisinin de Balıkesir'e dönmesiyle son buldu. Karesi Milletvekili olarak Millet Meclisi'ne seçildi. Hiçbir gruba girmeyip bağımsız olarak kaldı. 3 yıl Ankarada Taceddin Dergahında Mehmet Akif ile birlikte yaşadı. Israrları ile Mehmet Akif'i, "İstiklal Marşı"nı yazmaya ikna etti. Akifname adlı eserinde İstiklal Marşının yazılış öyküsünü Milli İstiklal Marşı Nasıl Yazıldı? Nasıl Kabul Edildi? başlığı altında ayrıntılarıyla anlattı.
I. Meclis Döneminden Sonra
Büyük Millet Meclisi'nin birinci dönemi sonunda tekrar Balıkesire dönen Hasan Basri Bey, okullarda edebiyat öğretmenliği ve Çocuk Yuvası Müdürlüğü yaptı. Mahalli gazetelerde yazı yazdı. 1928 senesinde rahatsızlığı sebebiyle emekliye ayrıldı. Ziraat ve ticaretle uğraştı; bir hukuk bürosunda avukatlık yaptı. 1936da dostu Mehmet Akifin ölümü üzerine onunla ilgili hatıralarını Balıkesirde çıkan Türk Dili Gazetesinde yayınladı.
Bir ara İstanbul İmam Hatip Okulunda öğretmenlik yapan Hasan Basri Çantay, 1950den itibaren İslam dininin yaşanması, öğretilmesi ile ilgili faaliyetlere katıldı.
Türkiye'de yapılan ilk meal çalışmalarından olan Kuran-ı Hakim ve Meal-i Kerim adlı 3 ciltlik eserinin ilk cildini 1952de, ikinci ve üçüncü ciltleri 1953'te yayımladı. Eser, peşpeşe basılarak 1984 tarihinde 13. baskıya ulaştı. 1993te başka bir yayınevi tarafından biri 3, diğeri tek cilt olmak üzere iki farklı baskısı daha yapıldı. Eserin gelirini Balıkesirde kendi adına yaptırılan camiye harcadı.
Ömrünün son yıllarını dini, ilmi, edebi araştırmalara veren Hasan Basri, şiir ve musiki ile de ilgilenmiş, çeşitli besteler yapmıştır. Şiirlerinde, Basri, Hüzni, Serseri, Aşık Hasan mahlaslarını kullanmıştır.
3 Aralık 1964'te İstanbul'da vefat eden Hasan Basri Çantay, Fatih Camii'nde kılınan namazdan sonra Edirnekapı Şehitliği'ne defnedildi. 1971de toprağa verildiği yerden çevre yolu geçtiği için mezarının yeri değiştirildi; hayattayken çok sevdiği Mehmet Akif Ersoy ile Babanzade Ahmet Naim Efendinin kabri yakınlarına defnedildi.
Cumhuriyet"in kurucularına verilen "yeşil-kırmızı şeritli İstiklal Madalyası" sahibidir.
Ölümünden sonra oğlu Mürşit Çantay, babasının Akif hakkındaki yazılarını "Akifname" adıyla, şiirlerini ise "Babamın Şiirleri" adıyla kitaplaştırmıştır. Torunu bir dönem modellik yapmış olan Karahan Çantay'dır.