Paris Pişmiş

Marie Paris Pişmiş de Recillas asıl adıyla Mari Sukiasyan (1911, İstanbul - 1999), Türkiye Ermenisi Meksikalı gök bilimci.
Meksika'nın ilk astronomlarının yetişmesinde emeği geçmiş bir bilim insanıdır. Yıldız kümeleri üzerine çalışmaları ile tanınır. Darülfünunun matematik bölümü mezunu ilk kadın öğrencisidir.
Yaşamı
1911 yılında İstanbul'un Ortaköy semtinde dünyaya geldi. Kökleri Anadolu Ermenilerine dayanan üç çocuklu bir ailenin ikinci çocuğudur.
İlkokulu Üsküdar Yenimahalede okudu. İlkokulu bitirdiğinde İngilizce, Fransızca, Türkçe, Ermenice biliyordu, daha sonraki yıllarda ise Almanca öğrendi. Ortaokul ve lise öğrenimini Üsküdar Amerikan Lisesi'nde gördü. Lise öğrenimini birincilikle tamamladı 1930-1931 ders yılında Darülfünun Fen Fakültesi Matematik bölümüne kaydoldu. 1933 yılındaki Üniversite reformu nedeniyle Darülfünun'un kapanmasından sonra İstanbul Üniversitesi adıyla eğitime devam eden kurumdan mezun oldu. İstanbul Üniversitesi'nin Matematik bölümünü bitiren ilk kız öğrenci idi.
Mezuniyetinden sonra okulda Erwin Finlay Freundlich'in asistanlığını yapan Paris Pişmiş, On the Interpretation of K Term (Galaksinin Kinematiği ve Dinamiği) konulu doktora tezini 1937de tamamlayarak doktor unvanını aldı ve ertesi yıl tezini yayımladı. 1938 sonunda, daha sonra bir yıllık burs alarak Harvard Rasahanesinde yıldızların değişkenliği üzerine bir projede çalışmak üzere ABDye gitti. II. Dünya Savaşının başlaması üzerine orada iki yıl daha kaldı. 1941'de Meksikalı bir modern astrofizik öğrencisi olan Felix Recillas ile evlendi ve eşiyle birlikte Meksika'ya yerleşti. Çiftin iki çocuğu ve üç torunu da astronom oldu..
Paris Pişmiş, yıldızlar ve galaksinin dönmesi üzerine çalışmalarını Meksikada sürdürdü. Puebloda yeni kurulan Tonantzinla Gözlemevinin kuruluşunda bulundu. 1946da altı aylık bir araştırma bursu alarak Princeton Üniversitesinde çalışmak üzere yeniden ABDye gitti, astronom Henry Norris Russell ile çalışma fırsatı buldu.
Meksikaya döndüğünde siyasi nedenlerle Tonantzinla Gözlemevi'nden ayrılmak zorunda kaldı, Chicago Üniversitesi'nden aldığı iki yıllık bursla ülkeden ayrıldı ve çift yıldızların dönme hızlarını araştırdı.
1948de Meksikaya döndüğünde Meksika Ulusal Özerk Üniversitesi'nde göreve başladı. Üniversiteye bağlı Tacubaya Gözlemevi'nde astronom olarak görevlendirildi. Eşiyle birlikte üniversitede astronomi dersleri veren Paris Pişmiş, ülkenin ilk astronomlarını yetiştirmeye başladı.. 1955 yılında ilk resmi astronomi dersleri başladığında tüm derslerin tek hocası oldu. Bu yıllarda fotometri ile ilgilendi.
1960'lı yıllarda galaksilerin spiral yapısının oluşumu üzerine çalışmaya başladı. 1965te yeni yıldız kümeleri keşfetti. 23 tane yıldız kümesi onun isminden ötürü PIS adıyla anılır. 1969 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nde altı ay boyunca ziyaretçi araştırmacı olarak görev yaptı. Türkiye'ye sık sık gelerek Ege Üniversitesi Astronomi Topluluğu'nun kurulmasına da katkıda bulundu.
1971 yılında Uluslararası Astronomlar Birliği'nin Meksika Komitesi başkanı seçilen Pişmiş, Meksika Astronomi ve Astrofizik Dergisinin de ilk editörü oldu.
1974-1980 yılları arasında çeşitli araştırmalar yapmak için yılda iki kez NASA'ya giden araştırmacı, 1980li yıllarda Aktif Galaksi çekirdeği üzerine çalışmalar yapmaya başladı.
1981 yılında Meksika Ulusal Özerk Üniversitesinde yüksek emekli araştırmacı (Investigador Emerito) unvanını, 1985 yılında aynı üniversiteden yüksek doktor (Doctor Honoris Causa) unvanını aldı. 1996 yılında Tonanztintla gözlem evi kendisine hayat boyu doktor unvanını verdi.
1 Ağustos 1999 tarihinde 88 yaşındayken Meksikada hayatını kaybetti. Cenazesi krematoryumda yakılmış ve külleri havaya savrulmuştur.
Bağlantı