Bulutkapan Ali Bey

Bulutkapan Ali Bey (Ali Bey el-Kebir) (ö. 1773), XVIII. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devletine isyan ederek Mısır, Hicaz ve Suriyede yarı otonom bir hükumet kurmaya çalışmış Gürcü asıllı Kölemen beyidir.
Lakapları
Osmanlı kaynaklarında Bulutkapan, arşiv belgelerinde Büyük, Arap kaynaklarında ise, el-Kebir lakapları ile anılır. Osmanlı arşiv belgelerinde geçen Büyük lakabı, onu çağdaşı olan Mısır beylerinden Küçük lakabı ile anılan diğer Ali Beyden ayırmak için kullanılmıştır.
Yaşamı
Abhazya doğumlu Gürcü bir köle olarak küçük yaşta Mısıra götürüldü. Efendisi, Kazdağlı hanesinin reisi ve Mısırın yarı bağımsız ilk Memluk emiri olan efendisi İbrahim Kethüda idi. Çöl bedevilerinin Arabistanda hac kafilelerine saldırıları karşısına cesaret göstererek Bulut Kapan lakabını kazandı.<ref name= Memluk beylerinin gelebileceğinin en yüksek makam olan şeyhül-beledlik için İbrahim Kethüdanın ölümünden sonra beyler arasında başlayan mücadelede yükseldi. Şeyhül-beledlik, Osmanlı Devletinin Mısır meseleleriyle alakalı yazışmalarında de facto yetki sahibi tüm Memluk beylerinin lideri için kullanılırdı. Bulutkapan Ali Bey, yeniçerileri kendi safına çekmeyi başardı ve şeyhül-beled seçilebildi.
Kahiredeki Osmanlı valisi Gürcü Mehmed Paşa onu 1764'te hac emirliğine tayin ederek Mısırdan uzaklaştırırken bir daha Mısırda dönmemesini de tembih ettiğinden zoraki Arabistan yolunu tuttu. 1767de Hicaz sürgününden dönerek tekrar şeyhül-beled oldu. Gücünü pekiştirmek ve benzer bir mağduriyet yaşamamak için paralı asker topladı; idari makamlara taraflarını tayin eti ve hasımlarını tasfiye edip mallarına el koydu. 1768de Mısıra rakipsiz kaldı. Kendi hanesini hükumete dönüştürmeye çalışan Bulutkapanın bu çabası Dersaadete bildirilp, katli emredilyse de bu kağıt üzerinde kaldı. Osmanlıların 1768te başlayan Osmanlı-Rus savaşı ile meşgul olması, Bulutkapan Ali Beyin gücünü arttırmasına imkan tanıdı. Mısır ve Suriyenin tüccar tabakasıyla temasa geçti, zanaat ve ticareti kontrolüne alıp, kaynakların kendi hazinesine yönlendirdi.
Ali Bey, Mısırda iktidarını kurduktan sonra Hicaz ve Suriyeye yöneldi. Kölesi Muhammed Ebu Dhahab, önce Yenbuyu, ardından tüm Hicazı onun adına zaptetti. Kahireden gönderdiği düzmece bir fermanla Mekkeye Şerif Abdullahı şerif tayin etti. Yeni şerif Cuma hutbesini Ali Bey adına okudu. Ardından Kahiredeki Osmanlı paşasını da azletti ve yine düzmece bir fermanla Hasan Beyi valiliğe tayin etti.
Bulutkapan, Osmanlı Devletinin Ruslarla savaşmakla meşgul oluşundan faydalanarak yaklaşık dört sene tamamen Mısırı ve kısmen Filistin, güney Suriye ve Hicazı elinde bulundurdu. Osmanlı Devletine vergi göndermedi ve 1768de kendi adına sikke bastırdı. 1769da Bab-ı ali ile tüm bağını kesti. Mısırın tüm kaynaklarını ordusunu büyütmek, zirai ve ticari zenginliğini yaymak için kullandı.
Bulutkapan, 1770 tarihinde İsmail Beyi birlikleriyle Gazzeye göndererek Suriye seferini başlattı. Ardından Muhammed Ebu Dhahab'ı komutasındaki daha büyük bir orduyu gönderdi. Sene sonunda Yafa, Nablus, Gazze ve Ramla Bulutkapan adına fethedildi. Akkada hükümranlığını ilan eden Zahir Ömerin de desteğini alan Bulutkapanın orduları Haziran 1771de Şam yakınlarında Osmanlı valisi Osman Paşanın ordusunu yendi ve Şama hakim oldu.
Muhammed Ebu Dhahab, ordunun Şamdan sonra Halepe yönelmesini isteyen Bulutkapanın bu emrine itaat etmeyip Kahireye dönünce Bulutkapanın isyanı sona erdi. Yaygın bir kanıya göre Muhammed Ebu Dhahab, Osman Paşanın verdiği para nedeniyle savaşı terk etmişti. Bulutkapan, ona bir suikast düzenlediyse de Muhammed Ebu Dhahab kaçarak kurtuldu. Eski müttefikleri kendisine karşı birleşip ana üssünü ele geçirdiler ve İstanbula bağlılık bildirirken Bulutkapan Ali Bey Suriyeye kaçtı. Zahir el Ömerden ve Rus filosu kumandanından yardım sağlayarak Yafayı kuşatan Ali Bey, sekiz aylık kuşatmadan sonra Yafayı ele geçirdiyse de 1773te Salihiyede Muhammed Ebu Dhahab'a karşı yenilgiye uğradı, yakalanıp hapsedildi.
Osmanlı Devleti, Mısıra vali olarak Kara Halil Paşayı tayin ettiyse de Bulutkapan Ali Bey isyanından sonra Mısırda bir daha nizam sağlayamamıştır.