Suhoy Su-34

Suhoy Su-34 (Rusça: -34) (ihracat adı: Su 32, NATO rapor adı : Fullback), Rus yapımı çift kişilik avcı bombardıman uçağı. Suhoy Su-24lerin yerini alması düşünülmektedir. Su-27 Flanker esas alınarak geliştirilen bu uçak, gece ve gündüz, yer ve hava hedeflerine nükleer silahlar da dahil olmak üzere yüksek hassasiyetli saldırılarda kullanılması amacıyla geliştirilmiştir.
Geliştirilme Süreci
Proje Geçmişi ve Testler
Yaşanan bazı belirsizlikler projesinin başlamasını geciktirdi. İleri-geri hareketli kanat yapısına sahip Su-24lerin yerine daha farklı ve karmaşık görevlerde kullanılmak üzere 1980lerin ortalarından itibaren geliştirilmesine başlandı. Uçağın yapım sürecinde manevra, menzil ve faydalı yük taşımada daha iyi olan Su-27lerin esas alınması kararlaştırıldı. Gerçekte ise esas alınan uçak Suhoy Su-237Knın eğitim modeli olan T10KM-2ydi. Kurum içinde T-10V olarak bilinen geliştirme süreci, Sovyetlerin dağılma sürecinde yaşanan politik kargaşa sonucu uçak gemisi projesiyle aynı akıbeti paylaşarak rafa kaldırıldı.
1990 yılı Ağustos ayında TASS(Sovyetler Birliği Telgraf Ajansı), Tiflis uçak gemisine yaklaşmakta olan bir uçağı fotoğrafladı. Sonraları bu uçak, Batı istihbarat servisleri tarafından yanlışlıkla, ilk uçuşu Anatoliy Ivanov tarafından 13 Ağustos 1990da yapılan Su-27KU olarak servis edildi. Su-27UBden esinlenilerek dizayn edilmiş yeni burnu ve önceki SU-27lerin iniş takımı ile SU-27IBnin prototipiydi. Uçağın gelişim süreci her ne kadar donanma için üretilmesi düşünülen çift koltuklu SU-27KUB eğitim uçağının gelişim süreciyle paralellik taşısa da, iki uçağın birbiriyle pek de bir ilişkisi yoktu. Uçuş testleri 1990dan 1991 yılına kadar devam etti.
1992 yılında Su-27IB, MosAeroshow(sonraları MAKS Airshow olarak yeniden adlandırıldı)da II-78 uçağı ile havadan yakıt ikmali yapan uçuşu ve akrobatik gösterisiyle tanıtıldı. Uçağın resmi anlamda ortaya çıkışı ise 13 Şubat 1992de Rusya Eski Devlet Başkanı Boris Yeltsin ve CIS(Commonwealth of Independent States-Bağımsız Devletler Topluluğu) liderlerinin Machulishida düzenledikleri bir zirvede gerçekleşti. Ertesi yıl Su-27IB MAKS Airshowda tekrar sergilendi.
Diğer prototip ve üretim öncesi ilk uçak, T10V-2, ilk uçuşunu 18 Aralık 1993te Igor Votintsev ve Yevgeniy Revonovun kontrolünde yaptı. Su-24ün de üretiminin yapıldığı Novosibirskte imal edilen bu uçak, orijinal prototipinden yeniden tasarlanmış kuyruk dikmeleri, sıralı teker iniş takımı ile daha uzun burnu ve geri tehlikeleri uyaran radarıyla gözle görülebilir derecede farklıydı. Standart versiyonda üretilen ilk uçak, ilk uçuşunu 28 Aralık 1994te yaptı. Uçağa Leninets OKB-designed V004 radarı ile uyumlu hale getirilmiş atış kontrol sistemi de monte edildi. Su-34te belirleyici olan bu sistem önceki versiyonlarından farklıydı. 1995 yılında düzenlenen Paris Air Showda ise Su-34ün farklı versiyonu Su-32FN uçağın potansiyel kıyı görevlerinde de kullanılabileceğini göstermesi amacıyla sergilendi. Suhoy Su-34ü Su-32MF olarak da tanıttı.
Üretimi
Başlangıçta uçağın sadece birkaç adet prototipi üretildi. 2006 yılı Mart ayında ise Rusya Savunma Bakanı Sergei Ivanov yıl içerisinde teslim alınmak şartıyla hükumetin 2 adet Su-34 satın aldığını açıkladı. Halihazırda modernize edilen 300 adet Su-24ün yerini alması maksadıyla 2015e kadar toplam 200 adet Su-34ün alınması planlandı. Ivanov, uçağın kritik parametreler açısından oldukça üstün olması nedeniyle, eski Su-24lerin yerine bu uçaktan daha az sayıda alınacağını söyledi.
Aralık 2006da ise Ivanov 2020e kadar yaklaşık 200 adet Su-34ün hizmete girmiş olacağını söyledi. Hava Kuvvetleri Komutanı Vladimir Mikhaylovda 6 Mart 2007de aynısını söyledi. Su-34lerin ikisi 2006-2007 arasında, üç adedi de 2009un sonlarına doğru teslim edildi. Suhoy, 9 Ocak 2008de Su-34 üretimi için tam kapasite çalışmaya başladıklarını açıkladı. O tarihte Rusya 2010un sonlarına doğru operasyonel olarak kullanabileceği 24 adet Su-34ü teslim almayı planlıyordu.
Rusya Hava Kuvvetleri, dört Su-34ten oluşan diğer partiyi 28 Aralık 2010da teslim alırken, 70 adetini de 2015e doğru teslim almayı planlıyordu. Askeri kaynaklar, Hava Kuvvetlerinin kabul testlerini 2011 Eylülünde tamamladığını duyurdu. Avcı birlikleri ilk olarak 2011de 6 adet Su-34ü teslim aldı.
Teslimatlar, 2008deki 32 uçağı ve 2012de de 92 uçağı içeren sözleşmeler çerçevesinde, 2020e kadar toplam 124 adet Su-34 teslimatını öngörüyordu. Aralık 2012de Suhoyun 2012 yılında yapılan sözleşme çerçevesinde 5 adet Su-34ü daha teslim ettiği açıklandı. 2013 yılı Ocak ayında ise 5 uçaktan oluşan bir parti, üretim üssü Novosibirskden Voronezhe uçurularak teslim edildi. 6 Mayıs 2013te ise 2013 dağıtım planlaması kapsamındaki ilk Su-34 teslim edildi.
9 Temmuz 2013te ise Novosibirsk Uçak Fabrikasında düzenlenen resmi bir kabul töreniyle 3 adet Su-34 daha Rusya Hava Kuvvetlerine teslim edildi. Su-34lerin üçü de Rus Hava Kuvvetlerinin yeni kamuflajını gösterir şekilde üst kısımları siyah, alt kısımları mavi, burun kısımları beyazdı ve üzerlerinde yeni logolarını taşıyorlardı. 2013 yılı sonu itibarıyla, Suhoy 2008 anlaşması kapsamındaki teslimatları bitirmiş ve 2012 sözleşmesindeki uçak teslimatlarına başlamıştı.
2013 yılı Ağustos ayında ise Suhoy, Kazan merkezli Radiopribor şirketiyle karşıdaki uçağın dost veya düşman ülke uçağı olduğunu gösteren friend or foe sisteminden 184 adet almak için anlaşma imzaladı. Sistemin 2020 yılına kadar teslim alınması planlanıyor.
Dizaynı
Uçağın kanat yapısı, kuyruğu ve motor kapakları çoğunlukla Su-27/Su-30 ile, manevra kabiliyetini artırıp sürüklenmeyi azaltan burun kanatçıkları ise Su-30MKI/Su-33/Su-27M/35 ile aynıydı. Her iki pilotun da yan yana oturmasını sağlayan kokpit kısmı ile uçağın ön kısmı yeniden dizayn edildi. Motor olarak da, Su-27SMler de kullanılan ve tam yüklü ağırlıktaki maksimum hızda Mach 1.8+nın altında hız üretebilen AL-31FM1 motoru kullanıldı.
Su-34, kuyruktaki kanatları, burun kısmında yer alan ve sürüklenmeyi azaltan burun kanatçıkları ve ana kanatları ile birlikte toplam üç kanat kesitine sahiptir. Yanı sıra, Rusyanın yeni nesil yüksek hassasiyetli silahlarını da içeren 12,000 kg. (26,455 lb.)lik faydalı yükü taşıyabileceği 12 adet yükleme noktası da mevcut. Su-27/Su-30'larda kullanılan 30 mmlik GSh-30-1 topu bu uçakta da bulunuyor.
Su-34lerin ayırt edici en büyük özelliği ise pek rastlanılmayacak derece de geniş olan uçuş konsolu. Dizayn çalışmaları esnasında uçuş personelinin konforu için oldukça zaman harcandı. Oldukça geniş olan kabinin sağ tarafında pilot, sol tarafındaki NPP Zvezda K-36dm fırlatma koltuğunda ise silah operatörü oturuyor. Pilotların yan yana oturduğu kokpitin en büyük avantajı aynı uçuş ekipmanının her bir pilot için ayrı ayrı konmasına gereksinim bırakmaması. Yine uzun mesafeli görevlerde konfor ön plana çıktığından, uçaktaki basınçlandırma sistemi it dalaşı ve acil durumlarda kullanılan oksijen maskelerinin 10,000 metre (32,800 ft) yüksekliğe kadar kullanılmasına gerek bırakmıyor. Uçuş personelinin uzun görevler esnasında hareket edebilecekleri, ayakta durabilecekleri kadar yeterli alada mevcut. Koltuklar arasındaki mesafenin genişliği, gerekli durumlarda pilotların koridora doğru uzanmalarına da imkan sağlıyor. Koltukların arka kısmında ise mutfak ve tuvalet yer alıyor.
Operasyonel Tarihi
Avrupadaki Rus üslerinde bulunan Su-34 ve Su-24lerin, 2010 yılı Temmuz ayında havada yakıt ikmali gerektiren bir uçuşla 6,000 km. uzaklıktaki Pasifik kıyılarına taşınması esnasında, Su-34lerin uzun menzil uçuş yeteneği de görülmüş oldu. Uçuş esnasında Su-24ler 3 kez yakıt ikmali yaparken, Su-34lerde sadece 2 ikmale gerek duyuldu.
Su-34lerin 2008deki Güney Osetya Savaşında kullanıldığı da söylenenler arasında.
Bir Rus SU-24 savaş uçağının Türkiye-Suriye sınırında sınır ihlali sebebiyle Türk F-16 savaş uçakları tarafından 24 Kasım 2015'te düşürülmesi üzerine çıkan krizin ardından ;30 Kasım 2015 tarihinde Rus Savunma Bakanlığı tarafından SU34 lerin Suriye de görevlendirildiği açıklandı.
Ayrıca 29 Ocak 2016 tarihinde bu sefer bir Rus Su-34 uçağı Türk hava sahasını ihlal etmiş, bunun üzerine Türk Hava Kuvvetleri turuncu alarm seviyesine geçmiş ve Güneydoğu'daki hava üslerine takviye yapmıştır.
Kullanıcılar
Rus Hava Kuvvetleri 85 uçak
Lipetsk Hava Üssü - 12
Voronej Malshevo Hava Üssü - 24
Morozovsk Hava Üssü - 36
Akhtubinsk Hava Üssü - 6
Lazkiye Hava Üssü, Suriye 12
Cezayir Hava Kuvvetleri 14 uçak siparişi
Özellikleri
Genel Karakteristikleri
Uçuş personeli: 2
Uzunluk: 23.34 m (72 ft 2 in)
Kanat genişliği: 14.7 m (48 ft 3 in)
Yükseklik: 6.09 m (19 ft 5 in)
Kanat Alanı: 62.04 m2 (667.8 ft)
Boş Ağırlık: 22,500 kg (49,608 lb)
Yüklü Ağırlık: 39,000 kg (85,980 lb)
Faydalı Yük: 12,000 kg (26,455 lb)
Azami Kalkış Ağırlığı: 45,100 kg (99,425 lb)
Güç kaynağı: 2 Lyulka AL-31FM1 turbofan motor, her birinde 13,500 kgf (132 kN, 29,762 lbf) gücünde artyakıcı.
Dahili Yakıt Kapasitesi: 12,100 kg (26,676 lb)
Performans
Maksimum hız:
Seyir Yüksekliğinde: Mach 1.8+ (~2,000 km/h, 1,200 mph)
Deniz Seviyesinde: Mach 1.2 (1,400 km/h, 870 mph)
Menzil: 1,100 km (680 mil) Alçak irtifa
Hizmet Yarıçapı: 1,000+ km ()
Seyir Menzili: 4,000 km (2,490 mi)
Azami Harekat İrtifsı: 15,000 m (49,200 ft)
İtki Gücü/Ağırlık: 0.68
Cephane
Dahili Silahlar: 1 30 mm GSh-30-1 (9A-4071K) top, 150 adet mermi
Harici Yükleme İstasyonları: 12 adet kanat ve gövde altında, 12,000 kg. faydalı yük taşıyabilecek yükleme noktaları
Roketler
S-8, S-13, S-25 roket kapsülü
Füzeler
R-27 havadan havaya füze
R-73 havadan havaya füze
R-77 havadan havaya füze
Kh-29L/T (AS-14) havadan yere füze
Kh-38 yeni nesil havadan yere 40 km. menzilli füze
Kh-25MT/ML/MP (AS-10) havadan yere füze
Kh-59M (AS-18) havadan yere füze
Kh-58 (AS-11) nükleer füze
Kh-31 (AS-17) nükleer ve gemisavar füze
Kh-35 (AS-20) gemi savar füze
Kh-65SE ya da Kh-SD seyrüsefer füzesi füze
Kh-41 ya da Yakhont gemisavar füze
Bombalar
KAB-500L/KAB-500KR ya da KAsB-1500L/KR güdümlü bombalar
OFAB-250-270, OFAB-100-120, FAB-500T, BETAB-500SHP, P-50T, ODAB-500PM güdümsüz bombalar, RBK-500 ve SPBE-D misket bombası, nükleer bomba
Diğer
3,000 litrelik PTB-3000 ek yakıt tankı, EW ve keşif kapsülleri
İlgili İçerik
Benzer tasarım ve gelişimdeki uçaklar
Suhoy Su-27
Suhoy Su-30
Suhoy Su-33
Suhoy Su-35
Benzer rolde, dönemde ve yetenekte olan uçaklar
Panavia Tornado
McDonnell Douglas F/A-18 Hornet
McDonnell Douglas F-15 Eagle