Şehir ve bölge planlama

Şehir ve bölge planlama, bir şehrin ve insan ihtiyaçlarını karşılayan alt alanlarının gelecekte arzu edilen koşullarda geliştirilmesi ve bu istikamette uygulanmasıyla ilgilenen bilimsel disiplindir. Özellikle ekonomik, ekolojik, sosyal, yaratıcı ve teknik yönleri dikkate alarak mekana yönelik kavramlar ve süreçler geliştirir. Kural olarak, devlet tarafından kurumsallaştırılır ve belediyede arazi kullanımını bağlayıcı bir şekilde düzenler. Bu, çatışmayı en aza indirmek amacıyla ideal olarak kamunun çıkarları ile özel çıkarları hesaba katarak, hem kamunun, hem de özel inşaatın yanı sıra mekansal altyapı geliştirmeyi de içerir.
Üniversitelerde müstakil bir program olarak sunulan şehir ve bölge planlama, kentsel ve bölgesel bir planlama tasarlama esnasında, daha büyük ölçekli (bölge veya ülke) vaziyet ve planlamayı da dikkate almak durumundadır. Şehir ve bölge planlama, aynı zamanda kavramsal olarak kırsal toplulukların veya köylerin gelişimini de içerir. Daha mimari yönelimli kentsel gelişim, özellikle kentsel planlamanın görünür ve tasarım yönleriyle ilgilenir.
Kapsamı
Şehir planlamasında yer alan uzmanlar (çoğunlukla şehir plancıları, aynı zamanda mimarlar, inşaat mühendisleri, coğrafyacılar, peyzaj mimarları ve trafik mühendisleri) şehir plancıları olarak adlandırılır. Şehir planlama, bazı üniversitelerde bağımsız bir alan olarak veya mimarlık, inşaat mühendisliği, coğrafya, mekansal planlama veya ulaşım gibi ilgili eğitimlerde uzmanlık olarak öğretilen bir disiplindir. Şehir ve bölge planlamanın asıl görevi, şehirlerde, belediyelerde ve bunların alt alanlarında sürdürülebilir kentsel kalkınmayı idame ettirmektir.
Türkiye'de şehir ve bölge planlama
1930da çıkarılan 1580 sayılı Belediyeler Kanunu ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ile belediyelere imar planı yaptırma yükümlülüğü getirildi. Cumhuriyetin ilk yıllarında ise yabancı uzmanlara sipariş edilen kentsel tasarım ve şehir planlama tasarıları, II. Dünya Savaşı'ndan sonra tamamen Türkiyede yetişmiş uzmanlar tarafından yapılmaya başladı. 1961de Orta Doğu Teknik Üniversitesinde (ODTÜ) kurulan şehir ve bölge planlama bölümü, mimar ve mühendislerden bağımsız olarak faaliyet gösterecek, uzman şehir planlamacıları yetiştirilmesini hedefliyordu.
II. Dünya Savaşı sonrasında değişen ekonomi politikaları, savaş sonrası değişen uluslararası denteknoloji ile birlikte ulaşım imkanlarının artması, gitgide hızlanan köyden şehre göçler, konut ve işyeri talebinin artmasına neden olmuş; bu olgu da şehirlerin kontrol edilemez bir şekilde değişmesini beraberinde getirmiştir.
2021 yılı itibarıyla Türkiye'de 33 üniversitede şehir ve bölge planlama bölümü yer almaktadır. Bu üniversitelerin tam listesi aşağıdaki gibidir:
Orta Doğu Teknik Üniversitesi
İstanbul Teknik Üniversitesi
Ted Üniversitesi
Yıldız Teknik Üniversitesi
Çankaya Üniversitesi
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü
Gazi Üniversitesi
Dokuz Eylül Üniversitesi
Gebze Üniversitesi
Akdeniz Üniversitesi
Bursa Teknik Üniversitesi
Karadeniz Teknik Üniversitesi
İzmir Demokrasi Üniversitesi
Ondokuz Mayıs Üniversitesi
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
Pamukkale Üniversitesi
Konya Teknik Üniversitesi
Süleyman Demirel Üniversitesi
Mersin Üniversitesi
Erciyes Üniversitesi
Necmettin Erbakan Üniversitesi
Uşak Üniversitesi
Amasya Üniversitesi
Atatürk Üniversitesi
Kırklareli Üniversitesi
İskenderun Teknik Üniversitesi
Gaziantep Üniversitesi
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
Yozgat Bozok Üniversitesi
Van Yüzüncüyıl Üniversitesi
Siirt Üniversitesi