Domaniç Muharebesi

Domaniç Muharebesi veya İkizce Savaşı, Osmanlı Beyliği'nin yaptığı 3. savaş.
Bu savaş Osmanlının kuruluş aşamasında önemli bir kırılma noktasıdır. Osmanlı Devletinin kuruluşuna zemin hazırlayan tamamlayıcı en önemli aşamalardan birisidir. Osmanlı siyasi teşekkülünün gelişiminde muhtelif aşamalar vardır. Her siyasi olay, gaza ve fetih Osmanlının devlet olma sürecini sağlamıştır. Domaniç ve Söğütten başlayan Bursanın fethine kadar uzanan yarım yüzyıla aşkın bir iskan ve kurumsallaşma sürecinin tümü Osmanlı Devletinin bünyad edilişinin aşamalarıdır. Çünkü Osmanlı bir anda 1299'da kurulmamıştır. Kritik dönüm noktalarından geçerek usul usul inşa edilmiştir. İşte kuruluş sürecinde Domaniç Savaşı, Osmanlının kritik dönüm noktalarından, önemli köşe taşlarından birisidir.
Savaş
Osmanlılar, Kulacahisarı fethedip (1285) sabah olunca o yörenin tekfurları toplandılar. Karacahisar tekfuruna haber gönderdiler: Neye durursun ki seni ve neslini esir ederler ve bu ili bizim elimizden alırlar. Harab ederler. Kendileri bir yerde yerleşmiş Türk değil ki biz dahi onunla münasebete girişseydik. Şimdi bunları bu ilden çıkarmazsak yahut kırmazsak sonunda pişmanlık fayda vermez dediler.
Kayıhanlıların gün geçtikçe kuvvetlenmesinden ve özellikle Kulacahisar'ı ele geçirmesinden hoşlanmayan İnegöl tekfuru Aya Nikola, komşusu Karacahisar tekfurunu Kayıhanlılar aleyhine kışkırtmaya devam etti. Bu hadise İnegöl tekfurunun Karacahisar tekfuru ile ittifakına yol açtı. Kısa bir süre sonra İnegöl tekfuru ile Karacahisar tekfuru birleşerek Kayıhanlılara karşı harekete geçtiler. İnegöl Tekfuru Aya Nikola, Karacahisar tekfuru ile ittifak edip çok sayıda asker topladılar. Karacahisar Tekfurunun kardeşi Kalanozu askere kumandan tayin ettiler.
Birleşik Bizans ordusu ile Kayıhanlıların kuvvetleri İnegölden yola çıkarak Domaniç İkizce'de karşı karşıya geldiler. Sonunda Birleşik Bizans ordusu bozguna uğradı. Kayıhanlılar yapılan savaşta galip gelmelerine rağmen, bu defa da Osman Beyin ağabeyi Saru Batu Savcı Bey öldü. Düşman tarafında ise Karacahisar tekfurunun kardeşi ve ordu kumandanı olan Kalanoz/Keloz ve pek çok kimse öldürüldü, gerisi de kaçtı.
Domaniç İkizce Şehitliği
Birbirine çok benzeyen iki tepeden ismini alan İkizce (Alçay/Akmeşhed) mevkiindeki çam koruluk içinde bulunan Saru Batu Savcı Beyin mezarı halk arasında Bekirin Dedesi olarak da adlandırılmaktadır. Saru Batu Savcı Beyin mezarı ile Bekir isminde bir şahsın ilgilenmesinden dolayı bu isim verilmiştir. Saru Batu Savcı Beyin mezarıyla (Bekirin Dedesi) ilgilenen türbedar Koca Bekir ile ilgili arşiv bilgileri ise: Başvekalet Arşiv Dairesi Müdürlüğünde bulunan temettuat defterinde (ML. VRD. TMT.) 7737/A ve 7737/B tasnif numaraları ve 5-1 hane numaralarında kayıtlıdır.
Çok uzun geçmişi olan ve Dede Günü olarak ifade edilen törenleri 1999 yılına kadar gönüllü insanlar organize ediyordu. Muhtemelen Bekir isimli şahısta hem yatır ile hem de törenlerle ilgilenen bu insanlardan biriydi. (Halen Karaköy ve civar köylerdeki yatırlarla, törenlerle ilgilenen şahıslar mevcuttur.) 1999 yılından itibaren muhtar, ihtiyar heyeti ve sivil toplum kuruluşları (Domaniç K. Kayı Türkmenleri Derneği ve Domaniç K. Ertuğrul Gazi Derneği ve Şehit Saru Batu Savcı Bey Derneği) törenleri organize ederek, daha geniş kapsamlı ve düzenli şölen haline getirmişlerdir.
Her yıl ağustosun son pazarı Domaniç ilçesine bağlı Karaköyde geleneksel olarak Saru Batu Savcı Beyi anma törenleri düzenlenmektedir. 2012 yılı itibarıyla Saru Batu Savcı Beyin şehadetinin 725. yıldönümü anma törenleri yapılmıştır.
Meşhedin (Şehitliğin) Koruma Altına Alınması ve Türbedar Koca Bekir
Saru Batu Savcı Beyin mezarının bulunduğu çam koruluk, orman kaçakçılarının şuursuzca kesimi neticesinde çok daralmış bunun üzerine 1930da Karaköy Muhtarı Farfar Halil (Özyaşar) ve ihtiyar heyeti tarafından bütün köy halkına Kur'ana el bastırılmış ve çam koruluktan kesim yapılmaması hususunda yemin ettirilmiştir. Yöre halkı bu koruluktan kesim yapmayı uğursuzluk olarak kabul etmektedir. Ancak Saru Batu Savcı Beyin mezarı başındaki uluçam 1997 yılında orman kaçakçıları tarafından kesilmiştir.
Domaniçte meydana gelen İkizce Muharebesinde ölen Saru Batu Savcı Beyin şehitliğinin yeri tam olarak Başbakanlık Osmanlı Arşiv Genel Müdürlüğündeki ve Tapu Kadastro Genel Müdürlüğündeki mufassal, icmal ve evkaf defterlerinde kayıtlıdır:
Başbakanlık Osmanlı Arşivinde tasnif numarası 808 olan miladi 1487 tarihli mufassal defterin 38. sayfasında,
Başbakanlık Osmanlı Arşivinde tasnif numarası 285 olan miladi 1530 tarihli muhasebe-i icmal defterinin 38. ve 255. sayfasında,
Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü Kuyud-u Kadime Arşivinde tasnif numarası 85 olan miladi 1573 tarihli mufassal defterin 92. sayfasında,
Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü Kuyud-u Kadime Arşivinde tasnif numarası 81 olan miladi 1573 tarihli evkaf defterinin 319-323. sayfalarında Karaköy sınırları içindeki Saru Batu Savcı Beyin şehitliği hakkında tarihi kayıtlar mevcuttur.
Osmanlı arşiv belgelerine göre Domaniçte sadece iki tane şehitlik vardır: Mermerler Meşhedi ve Akmeşhed.
Mermerler Meşhedi: Osmanlı kuruluş devrinin önemli şahsiyetlerinden, Ertuğrul Gazinin nökerlerinden Koyun Babanın Bizanslılarla yapılan müsademede öldüğü yer olan Mermerler meşhedi Güney köyünün 1 km kuzeyinde Kızıltepenin eteklerindedir.(Karye-i Güney Seğid / T. K.-K. K. A.-75, s.94)
Akmeşhed: Saru Batu Savcı Beyin İkizce Muharebesinde öldüğü yerdir. Karaköy- Çokköy- Küçükköy arazilerinin kesiştiği noktadır. Not: Savaşta akıtılan kanları çağrıştırması açısından bu şehitliklerdeki mevki isimleri (Alçay - Kızıltepe) önemlidir.
Kandilliçam
Savcı Beyin dibinde öldüğü çam ağacına, kendisi için civar halkı kandiller yakmayı adet edindiklerinden Kandilliçam adını almıştır. Bazı zamanlarda bu çam ağacında şule göründüğü, hatta bazı mübarek gecelerde bu ağaç üzerine kandiller gibi nur indiği rivayet edilmektedir. Ancak Saru Batu Savcı Beyin mezarı başındaki uluçam 1997 yılında orman kaçakçıları tarafından kesilmiştir.
Saru Batu Savcı Beyin dibinde öldüğü kandilliçam ile ilgili kaynak ise: 1930 yılında Domaniçte incelemelerde bulunan tarihçi Turgut Can Mamaş eserinde kandilliçamın Karaköyde olduğunu tarihe kayıt düşmüştür. (Turgut Can Mamaş, Memleket İncelemeleri / İnegöl Tarihi, Sayı.1, Bursa1947, sayfa.18)
Kalanoz'un öldürüldüğü dere
Bizans ordusunun komutanı Kalanoz'a ait mezar Çokköy arazisi içinde Dolon mevkiindeki Koruklu/Kokulu deresi mevkiindedir. İkizce Savaşında Bizans ordusunun bozguna uğraması üzerine komutan Kalanoz, Yaylacık güzergahındaki Karacahisar kalesine kaçarken Osmanlı askerleri tarafından Koruklu/Kokulu deresinde öldürülmüştür. Rivayetlere göre ağabeyi Savcı Bey'in intikamını almak için Osman Gazinin "Yeri eşin, itin karnını deşin. talimatıyla öldürülen Kalanoz, Dolon/Dola mevkiindeki Koruklu deresinde bir çukura gömülmüştür. Bu mevki halk arasında daha çok Kelozun öldüğü dere olarak bilinmektedir.
Not: Eski Yörük Türkmen anlayışında Koruk kelimesi tekin olmayan, çarpan, kötü anlamına gelir. Halk arasındaki inanışa göre Koruklu deresinde kötü anlamda metafizik/parapsikolojik olaylar yaşanmaktadır.
İlk Osmanlı Kitaplarında Domaniç İkizce Savaşı
a) Tevarih-i Al-i Osman - Oruç Bey Tarihi
. Karacahisar tekfuru karındaşı Kalanoza leşker koşub İnegöle muavin gönderdi. Osman Gazi dahi bu kaziyeyi tuyub guzzatı cem idüb İKİZCEye gelüb Domaniç belin aşdık yerde küffarla buluşub ceng-i azim itdiler. Osmanın biraderi Sarı Batıyı anda şehit itdiler. Ol yerde bir çam ağacı vardır; Kandilliçam dirler. Zira gah-gah anda bir şule görünür. Sarı Batı anın dibinde şehid oldu. Ve ol Kalanoz kafir dahi anda düşüb Osman Gazi buyurdu; karnını yarub ve yeri dahi bir miktar eşüb it gibi gömdüler..
b) Heşt Behişt İdris-i Bitlisi
.. ve İKİZCE demekle maruf olan mahalde Domaniç dağı kurbünde tekabül-i saffeyn ve takabül-i fieteyn vaki olub şiddet-i mutaadat-ı dini ve dünyevi ve hiddet-i mevadd-i muhalefet zahir ve müneviyeden namure-i darb ve harb ve gubar-ı mevakib-i canibeyni evc-i itilaya beraber ve maktulan-ı tarafeyn nesimin gah-i cinan ve nari makar ve küştegan-ı meydan-ı marekenin her biri münasebet-i manevi ile ya firdevs-i berrin veyahud esfel-i safiline dek gittiler. Ve iki canibin dahi çeşm-i zahm-i şimşir ve nizesinden seylab-ı hun-revan ve revayi-i enhar suyuf-i safi-menabi ile hezeran uyun-pürhun cuş-puş olan kuh-peyker dilaverlerin dide-i cuşenlerinden ayan oldu. Ve ehl-i küfür ve erbab-ı imanın tuğyan-ı iman-ı kitalinde kat içün nihengan-ı kuh-iltikam cuşeş-i hun-i husemada garka; mevc-i bela ve girdab-ı mareke-i ser-hengan-ı ateş-efruz-i cidalden nicesi mal ve canların bad-i fenaya feda eylediler. Amma canib-i İslamdan Osman Beyin biraderi Savcı Bey hamiye-i hunriz-i rezmgahda misal-i afıtab-ı mağrib garib olub tac-ı efraz-ı mağfiret ile müteveccih idi. Lal-i abdardan dem-i şehadetten düretüt tac ve Al-i Nebi Aleyhisselam mütabeatiyle ilm-i ali şehadeti hem-ser-i şafak-ı sipehi oldı. Ve anın meşhedinde ber dıraht-ı subur var idi. Ki hala Kandilliçam demekle meşhur ve payidardır. Ve vech-i tesmiyesi budur ki dıraht-ı vadi-i eymen gibi şecere-i mübarekeden bi-emrillahi Teala hala kandil şeklinde nurdan dırahşan-ı numayan ve ol makamdan lel-an ayan olur. Ve bir serv-i azad dahi ruy-i sıdk ve istikamet ve itikaddan gülistan-ı şehadetinde ol-füruğ-i şem-taban-ı gufran zeban-ı hılle şehadet ve beyan eder. Herçend neki şu mareke-i kıtal ve mubarızan-ı battal mabeyninde Osman Beyin biraderi dünyevisi rah-ı merdat-ı ezdide hilat-ı şehadet ile mansıb-ı saadet-i ebediyyeye reşide ve tayir-i ruh-i ser sünbür-i aşiyanesi menazır-ı cennetül-meva ve şahisar-ı sidretül-müntehada müşahede-i şahid-i lika-i beka ile ermide aldı.
c) 1325 tarihli Salname
Osman Gazinin bu hareketi (İnegölü fethetme niyeti) tekfurlar tarafından haber alınarak mukabelesine çıkmış olduklarından Osman Gazi İKİZCE denilen mevkide bunları perişan etmiş ve hemen Karacahisar üzerine yürüyerek
d) Osmanlı Tarihi - Namık Kemal
Osman Bey, Kalanozun hareketini haber aldığı gibi toplayabildiği askerle mukabelesine şitab itti. İki fırka Domaniç taraflarında İKİZCEde birbirine tesadüf iderek harbe tutuştular
e) Neşri Tarihi - Mehmet Neşri
Osman Gazi dahi bu kaziyyeyi tutup guzzatı cem idüb İKİZCEye gelüb Domaniç belin aşduk yirde küffar ile bulışub ceng-i azim ittiler. Osmanun biraderi Sarı Batıyı anda şehit ittiler. Ol yirde bir çam ağacı vardur, kandillü çam dirler. Zira gah-gah anda bir şule görünür. Saru Batı anun dibinde şehit oldı. Ve ol Kalanoz kafir dahi anda düşüb..
f) Künhü'l-Ahbar - Gelibolulu Mustafa Ali
.. Domaniç derbendi dameninde vaki İKİZCE dimekle şayi mahalde ehl-i İslama mukabil oldular sarf-ı makdur idüb sabahdan akşama dek cenk ve cidale koyuldular ikitaraftan revan olan kanlar
g) Tevarih-i Al-i Osman-Aşıkpaşazade
.. adına Kalanoz derler idi. Ana azim leşker koşdı. İnegöl kafirleriyle cem oldılar. Osman Gazi dahi gazileri cem etdi. İKİZCEye geldi. Domaniç belin aşdukları yerde uğraşdılar. Gayet azim ceng oldı. Osman Gazinün kardaşı Saru Batı anda şehit oldı..
h) Tevarih-i Al-i Osman-Kemalpaşazade
. Domaniç belinden aşağı hayl-i bad kerdarıyla gaziler seyl-i kuhsar gibi akub çağıldılar ceyş-i küffar bed-kişi İKİZCE didikleri yerde karşulayub ol bagilerin önün bağladılar..
ı) Camiüd-Düvel - Müneccimbaşı Ahmet Dede
mea zelikel-cema fi-katelehüm Osman bin fi mevdu yukalelehu İKİZCE inde derbendi Domaniç fa-şiddetil-kital ve emtedde min evvelen-nehar ile ahirihi sümme inkisaratil-küffar
i) Devlet-i Aliye-i Osmaniye - Hayrullah Efendi
. Domaniç belinden aşağı düşmanı istikbale gidüb İKİZCE didikleri yerde birbirine karşu geldiler. Derhal muharebeye duruşub
k) Osmanlı Tarihi - Necip Asım ve Mehmet Arif (1335 Tarihi)
mezkur Domaniç derbendin ilerisinde İKİZCE nam mahalde leşker-i müttefikini karşuladı. Vukua gelen muharebede Osman Beyin kardaşı Sarı Batı bir çam ağacı dibinde şehit düştü.
l) Tarih-i Osmani-Mehmet Şakir
. İkizce vukuasıErmenibeli ve Kulacahisar mağlubiyetleri İnegöl tekfuru mumaileyh Nikolanın cesareti kesr idemedi. Karacahisar amiriyle ittihad itti. Domaniç civarında İKİZCE nam mevkiinde yine çarpışıldı
m) Belgelerle Osmanlı Tarihi - Prof Ö. Faruk Yılmaz
İnegöl tekfuru çağrılarının sonunda Karacahisar tekfurunu kardeşiyle beraber hareket etmeye ikna etti. Osman Gazi hızlı hareket ederek Domaniç derbendine gitti. Domaniçyakınında EKİZCEde yapılan muharebede tekfurlar mağlup oldu. Bu muharebede Osman Gazinin kardeşi Sarı Batı (Sarı Batu) şehit oldu.
n) Osmanlı Ansiklopedisi (Heyet-1999)
İnegöl tekkfuru ile Karacahisar tekfuru birleşerek Osman Beye karşı harekete geçtiler. Müttefik tekfurlar ile Osmanlı kuvvetleri Domaniç civarında İKİZCE denilen yerde karşı karşıya geldiler. Osman Bey yapılan savaşta galip gelmesine rağmen, bu defa da kardeşi Savcı Beyi kaybetti
o) Anonim Tevarih-i Al-i Osman
Osman Gazi haberdar oldukda asker cem idüb Domaniç belinde İKİZCEde küffar ile mukabele ve beynehümade azim muharebe vü mukabele vaki olub Osman Gazinün karındaşı Sarı Batı anda şehid olmağla, mevzi-i şehadetinde bir çam ağacı vardur. Üzerinde gahi-nur müşahede olundığına binaen kandilliçam dirler.
ö) Domaniç 1287 (Roman)- Orhan Sarıca
. Yıl 1287. Bir bahar günü. Mayıs ortası idi. Domaniç İkizce. Kapan Gediği. Sıra sıra Kayıhanlı yiğitler Hepsi de atlı Hepsi de güleç, bayrama hazırlanan çocuklar gibi neşe dolu Çocuklar gibi şen
Kayıhanlılar yerleştikleri ikiz tepelerde savaş düzeni almışlardı. Bir anda gülbang sesi yükseldi: Alla! Allah!.. İllallah! Baş üryan, sine püryan.. Kılıç, kalkan; bu meydanda nice başlar kesilir, hiç olmaz soran! Allah! Allah!.. Üçler, beşler, yediler, kırklar Nur-u Nebi Pirimiz, üstadımız! Demine, devranına hu diyelim, huuuu! Gür bir sesle çekilen gülbangı, yüzlerce Kayıhanlının: Huuuu!.. sesleri takip etti. Ardından karşı tepede bir başka ses: Allah diyelim! Hak diyelim! İlerleyelim! Pir aşkına vurup kıralım! Duranı çiğneyelim! Gideni itelim! Koşana yetişelim! Allah diyelim! Bakışa bakış, göze göz, dişe diş isteyelim! Hu diyelim! Baş kaldıranı ezelim, kılıç savurup kelle alalım! Er doğmuşlar, Er olmuşlar! Sağ yatıp sağ kalkmışlar! İki verip bir almışlar! Ermişler Mevlasına yaslanmışlar! Biz de varız! Yatalım, kalkalım, vuralım, yılmayalım!
Kayıhanlılar, Kapan Gediğinde ormanlık alanın içinde, atlarının üzerinde, yüreklerinde büyük bir heyecanla bekleşiyorlardı. Elleri kılıçlarının kabzalarında idi. Canları yanarcasına sıkıyorlardı kabzalarını. Belki bir saate yakın beklediler. Nihayet arkalarında büyük bir toz bulutu kaldırarak gelen Bizans ordusu göründü. İkizceye doğru bu toz bulutunun yaklaşmakta olduğunu ilk gören bir Kayıhanlı yiğit: Bizans ordusu yaklaşıyoooor! diye bağırdı
p) Osmanlının İlk Yurdu Domanç - Abdullah Fidan
Kayıhanlıların gün geçtikçe kuvvetlenmesinden ve özellikle Kulacahisarı ele geçirmesinden hoşlanmayan İnegöl tekfuru Aya Nikola, komşusu Karacahisar tekfurunu Kayıhanlılar aleyhine kışkırtmaya devam etti. Bu hadise İnegöl tekfurunun Karacahisar tekfuru ile ittifakına yol açtı. Kısa bir süre sonra İnegöl tekfuru ile Karacahisar tekfuru birleşerek Kayıhanlılara karşı harekete geçtiler. İnegöl Tekfuru Aya Nikola, Karacahisar tekfuru ile ittifak edip çok sayıda asker topladılar. Karacahisar Tekfurunun kardeşi Kalanozu askere kumandan tayin etti. Birleşik Bizans ordusu ile Kayıhanlıların kuvvetleri İnegölden yola çıkarak Domaniç İkizcede karşı karşıya geldiler. Sonunda kafir Birleşik Bizans ordusu bozguna uğradı. Kayıhanlılar yapılan savaşta galip gelmelerine rağmen, bu defa da Osman Beyin ağabeyi Saru Batu Savcı Bey şehit oldu. Düşman tarafında ise Karacahisar tekfurunun kardeşi ve ordu kumandanı olan Kalanoz/Keloz ve pek çok kimse öldürüldü, gerisi de kaçtı.
r) Devlet Ektiğimiz Topraklar Domanç - Orhan Sarıca
.1287 yılında Osmanlı-Bizans kuvvetleri arasında yapılan Domaniç İkizce Savaşında Allahın sevgili kullarından birisi olarak şehitlik şerbetini içmiştir