Avrasya Tüneli

Avrasya tüneli ya da İstanbul Boğazı Karayolu Tüp Geçişi Projesi, temeli 26 Şubat 2011 tarihinde atılan Asya ve Avrupa yakalarını, Kennedy Caddesinde Kumkapı ile D-100 Karayolunda Koşuyolu mevkii güzergahında deniz tabanının altından bağlayan ve boğaz geçişine imkan sağlayan karayolu tünelidir. Toplam güzergah tünel ve bağlantı yolları ile 14,6 kilometredir. Kumkapı ile Koşuyolu arasında yoğun trafikte 100 dakikaya varan seyahat süresinin 5 dakikaya kadar indirilmesi hedeflenmiştir.
İstanbul Boğazı'nda üç köprü ve bir arabalı feribotla beraber alternatif bir karayolu geçişi sağlamak amacıyla, Marmaray'ın 1,2 kilometre kadar güneyinde inşa edilen proje mevcut üç köprünün ve arabalı feribotun trafik yüklerini paylaşarak İstanbul'a daha dengeli bir şehir içi ulaşımı sağlanması beklenmektedir. İstanbul'da Marmaray tüp geçidinden sonra ikinci deniz altı tünelidir. Tünelin geçiş ücreti iki yönlü alınmakla birlikte; 2022 yılı otomobiller için tek geçiş ücreti 05:00-23:59 saatleri arası 53,00 00:00-04.59 saatleri arası 26,50, minibüsler için 05:00-23:59 saatleri arası 79,50 00:00-04.59 saatleri arası 39,75. Tünelin ismi için hükümet yetkilileri halk oylaması ile belirleneceği belirtilip, resmi adresinden 10 aralık tarihine kadar oylaması yapılması istenmiştir. Fakat 11 Aralık'ta yetkililer sitedeki oylama sonucunu açıklamayıp, konunun çarpıtıldığı gerekçesiyle paylaşmamışlardır. İsim değiştirilmeyerek aynı olarak "Avrasya Tüneli" adı altında 20 Aralık'ta tünelin açılışı yapılmıştır.
Proje

Avrasya Tüneli Projesi (İstanbul Boğazı Karayolu Tüp Geçişi Projesi), Asya ve Avrupa yakalarını, deniz tabanının altından geçen bir karayolu tüneli ile birbirine bağlıyor. İstanbulda araç trafiğinin yoğun olduğu Kazlıçeşme-Göztepe hattında hizmet veren Avrasya Tüneli, toplam 14,6 kilometrelik bir güzergahı kapsıyor.
Projenin 5,4 kilometrelik bölümü, deniz tabanı altına özel bir teknoloji ile inşa edilen iki katlı tünelden ve diğer metotlarla inşa edilen bağlantı tünellerinden oluşurken, Avrupa ve Asya yakalarında toplam 9,2 kilometrelik güzergahta yol genişletme ve iyileştirme çalışmaları gerçekleştirildi. Sarayburnu-Kazlıçeşme ile Harem-Göztepe arasında yer alan yaklaşım yolları genişletilerek kavşak, araç alt geçitleri ve yaya üst geçitleri inşa edildi.
Tünel Özellikleri
Tünel kazısını yapan ve Yıldırım Bayezid adı verilen tünel açma makinesi (TBM); 33,3 kW/m2lik kesici kafa gücü ile dünyada 1. sırada, 12 barlık tasarım basıncı ile 2. sırada ve 147,3 m2lik kesici kafa alanı ile 6. sırada yer alıyor.
Sismik aktivitesi yüksek Kuzey Anadolu Fayı, Avrasya Tüneli güzergahının 17 km yakınından geçiyor. Sismik aktivitelerden doğacak gerilme ve yer değiştirmeleri kabul edilebilir düzeye indirmek amacıyla tasarlanan iki sismik bileziğin (sismik mafsal/conta) Tüneldeki konumları özenle belirlendi. Yer değiştirme limitleri, kayma için ±50 mm, uzama/kısalma için ±75 mm olarak belirlenen sismik bilezikler, laboratuvarlarda test edilerek uygunluğu ve başarısı kanıtlandıktan sonra üretildi. Bilezikler, geometrik boyutları ve maruz kalacağı sismik aktivite seviyesi dikkate alındığında, TBM tünelcilik sektöründe bu özelliklere sahip ilk uygulama oldu.
Deprem davranışı ile ilgili tasarımda, moment büyüklüğü Mw = 7,25 kabul edilmiş olup; Tünelin 500 yılda bir görülebilecek depreme karşı servis şartları ve 2.500 yılda bir görülebilecek depreme karşı ise güvenlik şartları bozulmaksızın davranabileceği ortaya konuldu. Tasarım aşamasında sismik bilezik konumlarının başarıyla saptandığı, Tünel inşaatı sırasında sürekli ölçülen kesici kafa döndürme moment (tork) değerleriyle doğrulandı.
Tünelin kazı sürecinde 440 kesici disk, 85 keski ve 475 fırça değiştirildi. Kazı sırasında, sürekli değişen jeolojik şartlar nedeniyle 4 kez, özel eğitimli dalgıçlar tarafından hiperbarik bakım-onarım operasyonu yapılması gerekti ve tümü başarıyla tamamlandı. Toplam 47 gün süre kaybına neden olan bu operasyonların biri, Tünelin yaklaşık en derin noktasına rastladı. 10,8 bar gibi bugüne kadar denenmemiş bir basınç ortamında yapılmak zorunda kalınan bu tamir-bakım operasyonunun başarıyla tamamlanması ile dünyada bir ilk gerçekleştirildi ve kazının devamı sağlandı.
Yap-İşlet-Devret Modeli
T. C. Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ile Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü (AYGM), Avrasya Tüneli Projesinin tasarım, inşaat ve işletmesini gerçekleştirmesi için Yapı Merkezi ve SK E&C firmalarının ortaklığı ile kurulan Avrasya Tüneli İşletme İnşaat ve Yatırım A. Ş. yi (ATAŞ) görevlendirdi. İşletme süresinin tamamlanması ile Avrasya Tüneli kamuya devredilecek.
Yap-işlet-devret modeliyle 1 milyar 245 milyon dolarlık bir yatırımla 22 Aralık 2016'da hayata geçirildi.
Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü bilgi notlarına göre
Yatırım süresi : 55 ay (4 yıl 7 ay )
İşletme süresi : 24 yıl 5 ay
Sözleşmeye göre hizmete alma: Ağustos 2017
Hedef : Aralık 2016
Trafik garantisi : Yılda 25 milyon araç (günde 68.500 araç)
Garanti üstü araç geçmesi durumunda kamu payı : %30
Tünelden 2017 yılında 15.6 milyon, 2018 yılında ise 17,5 milyon araç geçti. En yüksek geçiş yapılan gün 13 Mayıs 2018 tarihi olan Anneler Gününde 65 bin 799 araçla gerçekleşti.
Karşılaşılan sorunlar
1 Mart 2011'de Şehir Plancıları Odası İstanbul Şubesi, projenin kamuyu zarara uğrattığı, imar planı olmadığı ve tahrip edeceği tarihi yapıların tespit edilmemiş olduğunu iddia ederek Koruma Kurulu'nun kararına karşı dava açmıştır.
Ücret karşılaştırması
Bakınız, İstanbul Boğazı#Araç geçiş ücretleri
Ödülleri
Engineering News Record (ENR) Dergisi, "Dünya Çapında En İyi Tünel Projesi", Ekim 2016
ITA (International Tunnel Association) Uluslararası Tünelcilik Ödülleri, Yılın Projesi Ödülü, Kasım 2015
Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası, En İyi Çevresel Ve Sosyal Uygulama Ödülü, Mayıs 2015
Thomson Reuters Project Finance International (PFI), En İyi Altyapı Proje Finansman Anlaşması, 2012
Euromoney Project Finance Deals of the Year, Avrupanın En İyi Proje Finans Anlaşması, 2012
Emea Finance, En İyi Kamu-Özel Sektör Ortaklığı, 2012
Infrastructure Journal, En Yenilikçi Ulaşım Projesi, 2012