Kazasker Mustafa İzzet Efendi

Adaşı ve ustası olan bir diğer ünlü hattat Yeserizade Kazasker Mustafa İzzet Efendi ile karıştırılmamalıdır.
Kazasker Mustafa İzzet Efendi (d. 1801, Tosya, Kastamonu - ö. 16 Kasım 1876, İstanbul), Türk besteci, neyzen, hattat, şair ve devlet adamı.
19. yüzyılda Osmanlı Devletinin bilim, sanat ve siyaset dünyasının önemli bir ismidir. Hat sanatının en büyük temsilcilerinden birisi olan Mustafa İzzet Efendi, Ayasofyada asılı büyük levhaların hattatıdır. Başta İstanbul olmak üzere Bursa ve Kahirede pek çok binanın yazı ve kitabeleri ona aittir. Sülüs ve nesih yazılarında zamanının şeyhi ve Hafız Osman'ı kabul edilen bir sanatçıdır.
Devlet hizmetinde kazaskerlik, baş ulemalık gibi önemli görevlerde bulunmuş bir devlet adamı olan Kazasker Mustafa İzzet Efendi, Sultan Abdülmecitin şehzadelerine hat hocalığı yapmış, Sultan Abdülazizin hocası olmuştur.

Çok iyi bir neyzen olan Kazasker Mustafa İzzet Efendi, II. Mahmutun huzurundaki fasıllara katılmış bir müzisyendir. Türk müziğinde kullanıan Tarz-ı Cedid makamını bulan kişidir. Pek çok şarkısının aynısıra tarz-ı cedid makamında yazdığı bir peşrev ve semaisi vardır.
Yaşamı
1801 yılında Tosyada dünyaya geldi. Babası, Tosyalı Bostanizade Mustafa Ağa, annesi ise İstanbuldaki Kaadiri dergahının kurucusu İsmail Rumi Efendinin torunlarındandır. Babasının ölümü üzerine eğitim için İstanbula gönderildi. Fatih Başkurşunlu Medresesinde dini ilimler ve Arapça öğrendi, Kömürcüzade Hafız Efendiden müzik dersleri aldı. Hat sanatını ve ney üflemeyi de öğrenmeye çalıştı.
1819 yılında Mustafa İzzet Efendiyi dinleyip sesini çok beğenen padişah II. Mahmut, onun öğrenimi ile ilgilenmek üzere Silahtar Gazi Ahmed Paşazade Ali Paşa'yı görevlendirdi. Önce İzzet Efendi dairesinde saray için yetiştirildi; öğrenimine üç yıl boyunca Galatasaray Sultanisinde, sonra saray içindeki Enderun-u Hümayun Mektebinde devam etti. Müzik, hat, lisan ve edebiyat eğitimi sırasında virtüözlük derecesinde neyzen olarak yetişti, edebiyat ve hat sanatlarında da kendisini gösterdi. Müzik bilgisini Şakir Ağa, Dellalzade İsmail Ağa, Suyolcu Salih Efendi, Kömürcüzade Hafız Mehmet Efendi, Basmacı Abdi Efendi sayesinde genişletti. Talik yazıyı büyük usta Yeserizade Kazasker Mustafa İzzet Efendiden, sülüs ve nesihi Çömez Mustafa Vasıf Efendiden öğrendi. Yeserizadeden icazet aldıktan sonra padişah yakınları arasına girdi, kazaskerliğe getirildi. Hocası Yeserizade Kazasker Mustafa Efendinin adını aldı.
Orduya geçmek arzusunu reddeden padişah hacca gitmesine izin verince 1829 yılında saraydan ayrılan Mustafa İzzet Efendi, tasavvufa merak salmış ve Kayserili Ali Efendiye bağlanmıştı; Ali Efendi ve musiki hocası Kömürcüzade Hafız Mehmet Efendi ile beraber hacca gitti. Dönüşte, Arap ilimlerini öğrenmek için Kahirede yedi ay kaldı. İstanbula döndükten sonra saraya gitmeyip Mahmutpaşadaki evinde yaşadı. Derviş kıyafetleri içinde kendisini gördüğünce çok kızan ve İstanbuldan sürmek isteyen II. Mahmut, daha sonra kendisini affetmiş; Mustafa İzzet Efendi de padişahın ölümüne kadar sık sık saraya gitmiş, fasıllarda neyzen olarak bulunmuştur.
Kazasker Mustafa İzzet Efendi, Sultan Abdülmecit tahta çıktığında görev değişikliği istedi ve Eyüp Sultan Camii imam hatibi oldu. Abdülmecit, 1845 yılında onu ikinci imam olarak tekrar saraya aldı; kısa süre sonra başimam oldu. Abdülmecit devrinde Anadolu ve Rumeli Kazaskerliği, şehzadelere hat hocalığı görevlerinde de bulundu. Saraydaki başimamlık görevinden 1853de ayrıldı.
Öğrencisi Hattat Şefik Beyin teyzesi ile evlenen Mustafa İzzet Efendinin Ata, Tevfik, Emine adlı üç çocuğu vardı. Son yıllarını Bebekteki yalısında geçirdi. 16 Kasım 1876da hayatını kaybetti. Tophanede Kaadiri Dergahı Mezarlığına defnedildi. Mezartaşı, öğrencisi Muhsinzade Abdullah Hamdi Efendinin eseridir.
Hattatlığı
Seyyid Kazasker Mustafa Efendi en çok nesih, sülüs, celi sülüs ve celi talik türlerinde hat eser vermiştir. Sülüs ve nesih yazılarında zamanının şeyhi ve Kayışzade Hafız Osman'ı kabul edilen bir sanatçıdır. Celide kendine özgü bir üslubu vardır.
En ünlü hat eserleri arasında; Ayasofya'da bulunan ve o güne kadar yapılanların en büyüğü olan -7,6m. çapındaki- Hulefay-ı Raşidin levhaları ile kubbe kuşağındaki Nur ayeti, İstanbul Üniversitesi (eski Daire-i Umür-ı Askeriye) kapısının üstünde ve bahçeye bakan taraftaki talik kitabe, Bursa Ulu Camii'de iki büyük levha, Hırka-i Şerif Camii ve Kasımpaşa Camiilerindeki levhalar, Yahya Efendi Türbesinde Nur ayeti, Mısır'da Kavalalı Mehmed Ali Paşa türbesinde Süre-i Dehr ve talik tarih, 16 Kur'an, 15 Delailu'l-Hayrat, 30 En'am ve kasaid, 250'den fazla hilye ve çok sayıda levha yer alır.
Hattat Mehmed Şefik Bey, Muhsinzade Abdullah Hamdi Efendi, Abdullah Zühtü Efendi, Mehmet İlmi Efendi, Vahdeti Efendi, Hasan Rıza Efendi, Zekai Dede Kazasker Mustafa Efendinin öğrencisi olarak yetişmiş hattatlardr.
Yazdığı bazı kitabeler
Selimiye Kışlası yan kapısı 1258/ 1842
Çırağan Küçük Mecidiye Camii 1265/ 1849
Yenikapı Mevlevihanesi Muvakkıthanesi
Ayasofya Camii Hünkar Mahfili
Kahire Kavalalı M. Ali Paşa Türbesi
Çemberlitaş Bezm-i Alem Valide Sultan Mektebi 1266/ 1850
Hırka-i Şerif Camii 1267/ 1851
Dolmabahçe Sarayı 1272/ 1856
Kadıköy İskele Camii 1275/ 1859
Topkapı Sarayı Hazine Koğuşu
Cerrahpaşa Keçecizade Kazım Bey Kabri 1276/ 1859
Beyazıt Harbiye Nezareti; Giriş kapısının iç tarafı. 1283/ 1866
Mercan Ali Paşa Mescidi 1286/ 1869
Fındıklı Keşfi Cafer Efendi Türbesi
Kasımpaşa Camii iç kapı üstü 1284/ 1867
Fındıklı Parizad Hatun Türbesi
Şerife Ümmügülsüm Kabri 1282/ 1867
Tophane Nusretiye Camii Kapısı
Şairliği
Kazasker Mustafa İzzet Efendinin Keşfıı'l Arab ve Avamil-i Mıı'arrebi adlı iki eseri ve İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi'nde kendi el yazısı ile bir güfte mecmuası bulunur.
Bestekarlığı
Sanatçı dört durak, iki ilahi, kendi buluşu olan Tarz-ı Cedid makamında bir peşrev ve semai, muhtelif makamlarda yirmiye yakın şarkı bestelemiştir.
Müzik alanında yetiştirdiği en ünlü öğrencileri Medeni Aziz Efendi, Zekai Dede, Behlul Efendi, Yeniköylü Hasan Efendidir.