Zekai Muammer Tunçman

Dr. Zekai Muammer Tunçman (1895, İstanbul 1980), Türk hekim, mikrobiyolog.

Türkiye'de mikrobiyolojinin kurucularındandır. Kuduz hastalığına karşı 1928 yılında başladığı ve bütün ömrü boyunca sürdürdüğü mücadelesi nedeniyle Türkiyenin Pasteur'ü olarak anılır.
Yaşamı
1895 yılında İstanbul'da dünyaya geldi. Fatih Merkez Rüştiyesi ve Vefa İdadisi'nin ardından 1913 yılında Darülfünun Tıp Fakültesi'ne girdi. Tıp Fakültesi öğrencileri I. Dünya Savaşı nedeniyle bir yıl erken mezun edildikleri için 1918de fakülteden mezun oldu.. Savaş sırasında Yalova Hastanesinde görev yaptı; savaştan sonra bir süre serbest hekimlik yaptı ve ardından İstanbul Bakteriyolojihanesinde asistan olarak çalışmaya başladı.
İstanbul'un işgal altında olduğu 1920 yılında Anadolu'ya kinin, aşı, serum ve pek çok ilacın gönderilmesi yasak olmasına rağmen Anadolu'ya gönderilmek üzere çalıştığı labatatuvarda gizlice kolera ve veba kültürleri hazırladı. Ayrıca Anadolu'dan talep edilen yüzbin çiçek aşısını Sıhhiye Müdürü Abdullah Cevdet'in göz yumması ile bir başka laboratuvardan dışarı çıkardı. Eşi Muazzez Hanım ile birlikte yanlarına aldıkları aşı, serum, kültür ve deney hayvanlarıyla birlikte İneboluya, oradan Kastamonuya kaçmayı başardı. Dört yıl boyunca Kastamonuda aşı ve serum üretti; demir borular döşeterek içme sularının sterilizasyonunu sağladı ve halk sağlığına yönelik yazılar yazıp konferanslar verdi.
Türk Kurtuluş Savaşı sona erdikten sonra Bursa'ya tayin edildi; Ahmetvefikpaşa Hastanesi Bakteriyoloji Laboratuvarı şefi oldu. Bu görevi sırasında Bursanın içme suyunun temizlenmesini sağladı; Bursa Tıbbi Müsamereleri adlı bilimsel bir toplantı örgütledi. Bu, yaşamı boyunca düzenleyeceği pek çok ulusal ve uluslrarası mikrobiyoloji toplantısının öncüsü oldu.
1925te Bursada çalıştığı hastaneyi ziyaret eden Refik Saydam'ın önerisi ile uzmanlık için Avrupa sınavlarına katıldı ve kazandı. Üç arkadaşı ile birlikte devlet tarafından Paristeki Pasteur Enstitüsüne kuduz konusunda eğitim görmek için gönderildi. 1927te ihtisasını bitirip Türkiyeye döndü. Önce İstanbul Kuduz Müessesesi müdürlüğüne, birkaç ay sonra Diyarbakır Kuduz Müessesesi müdürlüğüne atandı.

Zekai Muammer Bey Diyarbakır'da mükemmel diye tanımlanan bir hastane kurdu. O dönemde çok yaygın olan sıtma, kızıl, kuduz, çiçek hastalıkları ile savaştı. Ulaşım sorunu yüzünden merkeze gelemeyenler için Diyarbakır çevresinde çok sayıda aşı istasyonu kurdu; hazırladığı aşı ve serumları bu istasyonlara gönderdi. Semple adı verilen aşının başarısı ve kullanım kolaylığı konusunda Sağlık Bakanlığını ikna edip uygulanması için onay çıkarttı. Aşı, yıllar boyu bütün yurtta kullanıldı. Kent halkını temiz içme suyuna kavuşturdu.

1932de İstanbul'da artan kuduz vakaları nedeniyle acil olarak İstanbul Kuduz Müessesi müdürü olarak atandı. Müessesedeki aşılama tekniğini iyileştirdi; ağrı veren enjektörleri değiştirdi, aşının usule uygun üretimini sağladı.
1937de İhsan Şükrü Aksel ile birlikte yalancı kuduz (aujezisky) virüsünü izole etmeyi başararak dünyada bir ilki gerçekleştirdi.
1947de BCG aşısının Türkiyeye getirilmesi konusunda Sağlık Bakanlığını ikna etti; böylece BCG laboratuvarları kuruldu ve tüberküloza karşı başarılı bir aşı kampanyasına başlandı.
1957de yarasalarda kuduz virüsünü araştırdı ve virüsü izole etti. Horoz, tavuk gibi hayvanların gagalaması sonucu kuduz bulaşmayacağını kanıtladı; bu nedenle başvuranların boş yere aşı olmasını önledi. Buluşları ve başarıları uluslararası konferanslarda ve dergilerde bilim dünyasına sunuldu. Kuduz aşısının astım krizlerini ortadan kaldırdığını ortaya koyması, onun araştırmalarının ilginç sonuçlarından birisidir. Kuduzla ilgili çalışmaları nedeniyle Dr. Zekai Muammer Tunçman'a Fransız hükumeti tarafından 1959 yılında Légion d'honneur şövalye nişanı verilmiştir.

Türk Mikrobiyoloji Cemiyeti'nin başkanlığını 30 yıl boyunca sürdüren Tunçman, 1948den 1970'lerin sonuna kadar Mikrobiyoloji dergisini ve kuduz konusunda dört dilde yayımlanan Rabies adlı bir dergiyi çıkardı. Kuduz hastalığı konusunda birçok yayımlanmış kitabı vardır.
1980 yılında bağırsak kanseri nedeniyle hayatını kaybetmiştir.