Ada devleşmesi

Ada devleşmesi, adalarda izole olmuş türlerin boylarının anakarada bulunan benzerlerine nazaran önemli derecede artması olan biyolojik bir fenomen. Ada devleşmesi, anakarada yaşayan hayvanların adaları kolonize etmesi durumunda küçük cüsseli türlerin büyümesi ve büyük cüsseli türlerin de küçülmesi yönünde evrimleştiğini söyleyen Foster kuralının bir yönüdür. Adalara insanoğlunun ve onunla bağlantılı köpek, kedi, sıçan ve domuz gibi hayvanların gelmesiyle birlikte, adalara endemik dev türlerin soyu tükenmiştir.
Muhtemel nedenler
Genellikle adalarda büyük etçil memelilere rastlanmaz. Bunun nedenleri yetersiz alan ve su üzerinden dağılmanın zorluklarıdır. Bu hayvanların yokluğunda, büyük yırtıcıların ekolojik nişi normalden büyük boyutlara erişen kuşlar ve sürüngenler tarafından doldurulabilir. Örneğin, Akdeniz'de Miyosen-Pliyosen Devirlerinde bulunan tarihöncesi Gargano Adası'nda, Karayiplerde bulunan Küba gibi adalarda ve Madagaskar ile Yeni Zelanda'da süper avcıların bazıları ya da tamamı kartallar, doğanlar ya da baykuşlar gibi kuşlardı ve bunların arasında kendi türlerinin bilinen en büyük örnekleri bulunmaktaydı. Ancak, kuşlar ve sürüngenler, daha ilerlemiş olan etçillerden daha az etkili avcılardır.
Dolayısıyla otçullar için avcılardan kaçma imkanı sağlayan küçük cüsseye adalarda yırtıcıların baskısı azaldığı için gerek kalmamış ve boyları büyüme yönünde gelişmiştir. Küçük otçullar, aynı zamanda büyük otçulların olmaması sayesinde rekabet içine de girmemişlerdir.
Yani, ada devleşmesi, küçük cüsseli hayvanların üzerinden yırtıcılara av olma ve rekabet sınırlamalarının kalkmasından ileri gelen evrimsel bir yönelimdir. Bu sınırlamalar hayvanlar üzerinde farklı şekillerde tezahür edebilir. Örneğin küçük cüsseli otçullar yırtıcılardan saklanarak kaçarken, büyük cüsseli otçullar da cüsselerini kullanarak yırtıcıları korkutabilirler. Bunun sonucunda tamamlayıcı fenomen olarak ada cüceleşmesi de bu tarz sınırlamaların ortadan kalkması sonucu büyük cüsseli otçullar için oluşmaktadır. Buna karşın, yırtıcılar arasında görülen ada cüceleşmesinin nedeni de adalarda yeterli av olanaklarının olmamasıdır. Ada cüceleşmesinin aksine, ada devleşmesine önemli omurgalı gruplarında ve omurgasızlarda rastlanır.
Ada devleşmesine maruz kalmanın başka bir yolu da anakara popülasyonunun büyük üyelerinin adaları kolonize etmede daha başarılı olmalarından gelen kurucu etkisidir.
Örnekler
Ada devleşmesine maruz kalmış hayvanlara şöyle örnekler verilebilir:
Memeliler
Adalarda kemiricilerden çoğu devleşirken, etçiller, hortumlular ve çift toynaklılar cüceleşir.
Soricomorpha
Asoriculus corsicanus, Korsika
Nesiotites hidalgo, Balear Adaları
Erinaceomorpha
Deinogalerix, Gargano Adası
Kemiriciler
Papagomys armandvillei, Flores
Canariomys bravoi Tenerife ve Canariomys tamarani Gran Canaria
Heptaxodontidae, Karayipler
Hypnomys morphaeus Mayorka ve Hypnomys mahonensis Minorka
Apodemus sylvaticus hirtensis, St. Kilda, İskoçya, insanlar tarafından adaya getirilen Apodemus sylvaticus türünden evrimleşmiştir
Lagomorpha
Nuralagus, Minorka
Çeşitli Akdeniz Prolagus türleri
Primatlar
Dev lemurlar Archaeoindris, Palaeopropithecus ve Megaladapis, Madagaskar
Kuşlar
Struthioniformes
Aepyornithidae, en büyük kuşlar, Madagaskar
Moa, Yeni Zelanda
Ördekler, kazlar ve kuğular
Moa-nalolar, dev ördekler, Hawaii.
Cygnus falconeri, dev kuğu, Sicilya, Malta.
Megapodiidae
Sylviornis neocaledoniae, Yeni Kaledonya
Bazı soyu tükenmiş Polinezya megapodları.
Yelvegiller
Takahēler Yeni Zelanda, Porphyrio ve Gallirallus türleri Melanezya ve Polinezya
Deniz kuşları
Phalacrocorax perspicillatus, Bering Adası.
Güvercinler
Dodo ve Pezophaps solitaria, Mascarene Adaları
Natunaornis gigoura, Viti Levu.
Yırtıcı kuşlar
Harpagornis moorei ve Circus eylesi Yeni Zelanda; Titanohierax ve Gigantohierax Karayipler; Buteogallus borrasi Küba
Papağanlar
Lophopsittacus mauritianus Mauritius; soyu tükenmiş tanımlanmamış dev papağan Paskalya Adası; kakapo Yeni Zelanda.
Baykuşlar
Ornimegalonyx Küba; (Athene cretensis Girit; Tyto robusta, Tyto gigantea Akdeniz adaları; Tyto pollens Karayipler
Leylekler
Leptoptilos robustus, Flores.
Sürüngenler
Kaplumbağalar
Geochelone burchardi Tenerife ve Geochelone vulcanica Gran Canaria
Kertenkele
Gallotia goliath Tenerife