Hagop Baronyan

Hagop Baronyan (Ermenice: Յակոբ Պարոնեան, 6 Ağustos 1843, Edirne 27 Mayıs 1891, İstanbul), Osmanlı gazeteci, oyun ve mizah yazarı.
Osmanlı ve Ermeni tiyatrosunda önemli yeri olan bir oyun yazarıdır. Ermenilerin Molieri olarak bilinir. Osmanlı Devletinde yayımlanan ilk Türkçe mizah dergilerinden birisi olan Tiyatroyu çıkarmıştır.
İstanbul yaşamını tüm yönleriyle ele alan, toplumsal kuruluşları, aydını, din adamını, tüccarı, hekimi, aile yapısını, çarşıyı, özellikle cemaatine mensup kişileri acımasızca eleştiren yazılarıyla tanınır.
Yaşamı
1843te Edirneli yoksul bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. İlk ve orta öğrenimini Ermeni okullarında tamamladı. Bu arada bir yıl, bir Rum okulunda eğitim gördü ve Rumca öğrendi.
1864'te İstanbula yerleşti. Sekreter, aktar, öğretmen olarak çeşitli işlerde çalıştı ve toplum hayatının değişik yönlerini gözleme fırsatı buldu. Hevesli bir okur olarak bazı Avrupa dillerini, özellikle de dönemin İstanbulunda büyük etkileri olan Fransızca ve İtalyancayı öğrendi. Osmanlı başkentinde yayımlanan çeşitli dergilere katkı sunarak yazarlık konusunda deneyim kazandı.
Yazarlığı
Baronyanın tiyatroya olan yoğun ilgisi çok genç yaşlarda kendini gösterdi. İlk oyununu 1865te kaleme aldı. Bu eser, Carlo Goldoninin İki Efendinin Uşağı adlı oyununun bir tür taklidi olan Yergu derov dzara mı adlı kısa bir farstı. Eser, yazarın ölümünden 20 yıl sonra 1911de yayımlandı.
İlk özgün komedisi olan Adamnapuyjn Arevelyanı (Şark Dişçisi) 1869da yayımlandı. Baronyanın oyunun edebi niteliğinden tatmin olmadığı ve oyunun kopyalarını kitapçılardan kaldırttığı söylenir. Görücü usulü evlilikleri ve evlilikte sadakat konusunu genellikle neşeli bir üslupta ele aldığı bu eser Aras Yayıncılık tarafından 2010 yılında basıldı.
Mükemmeliyetçi bir yazar olan Baronyan, 1872 yılında başladığı Şoğokortı (Dalkavuk) adlı eserini yarım bıraktı. Bu eseri bir başka büyük mizah yazarı olan Yervant Odyan tamamlamıştır.
1880-1881 yıllarında yayımlanan Medzabadiv muratsgannerde (Pek Muhterem Dilenciler) adlı hiciv romanında taşralı eşrafın patavatsızlığına ve naifliğine odaklandı; bu niteliklerin aynı zamanda çeşitli sanatsal, profesyonel, dini ve zanaatkar fırsatçılar tarafından sömürülmeye ne denli açık olduğuna da dikkat çekti.
Baronyan, son eseri "Bağdasar Ağparı 1886-1887de hiciv dergisi Khigarda bölümler halinde yayımlamıştır. Boşanma teması etrafında modern Ermeni kurumlarını eleştirdiği bu eser Ermeni komedi geleneğinin en popüler oyunlarından birisidir. Bağdasar Ağpar ve Medzabadiv muratsganner, Mayıs 2013te yayımlanan Baronyan Oyunları adlı kitapta yer almıştır.
Yazar 1887de Khigar okurlarına yakında Çeyiz adında yeni bir komedi yayınlayacağının duyurusunu yaptıysa da bu komediyi hiçbir zaman yayınlamadı. Oyunun (sekiz sahne ve bazı bölümlerden oluşan) tamamlanmamış bir taslağı kağıtlarının arasında bulundu ve ölümünün ardından yayınlandı.
Baronyon ilk üç oyununun halka sunmak istememişti; dördüncü eseri Bağdasar Ağpar tamamlandığında ise Ermeni tiyatrosu padişah II. Abdülhamitin baskısı nedeniyle kapanmış bulunuyordu. Dolayısıyla oyunlarının hiçbirisi Baronyan yaşarken sahnelenmedi. Baronyan oyunları, 1890larda popüler olmuşlardır.
Gazeteciliği
Baronyanın gazetecilik yaşamı 1871de "Yeprad"'da (Fırat) başyazar olması ile başladı. Gazeteciliği Meğu (Arı), Higar (Bilge) gazetelerinde sürdürdü.
20 Mart 1874′te Tiyatro adlı Türkçe mizah gazetesini; 6 Nisan 1874′te ise çift dilli bir yayın olan ve (Ermenice-Osmanlıca) ve Ermeni harfleriyle basılan Tadronu da çıkarmaya başladı. Osmanlıda yayımlanan dördüncü Türkçe mizah dergisi olan ve haftada iki kez çıkan dört sayfalık Tiyatro (ilk ikisi Teodor Kasapın Diyojen'i ve Hayali, üçüncüsü ise Zakarya Efendinin Latifesidir) dergisinin tüm içeriğini Baronyan tarafından oluşturuluyordu. Tadron, Ermeni cemaatine yönelik gündemin tartışıldığı ayrı bir mecra idi; hafta da iki gün yayınlanmaktaydı ve Tiyatro dergisi ile ortak malzeme de içeriyordu. Her iki yayın da, 1877′ye kadar yaşamını sürdürebildi. Tiyatro Dergisinin 20 Mart 1874 - 12 Nisan 1875 tarihleri arasındaki sayılarının tıpkıbasımı kitap olarak yayımlanmıştır. Baronyanın yayına hazırladığı süreli yayınların ömrü kısa, fakat etkisi büyük oldu. Dergilerin yayını, içerdikleri toplumsal eleştiriler nedeniyle sıklıkla Osmanlı sansür bürosu tarafından durduruldu.
Ölümü
Baronyan, 1891de İstanbul Surp Pırgiç Ermeni Hastanesinde tüberküloz hastalığından öldü. Naaşı, İstanbul Ermeni Mezarlığı'nda toprağa verildi; ancak mezar yeri belli değildir.