Eser

Eser (Tanımlar)
Eser, Türk Dil Kurumu sözlüğüne göre; emek sonucu ortaya konan yapıt, ürün demektir.
846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 1/B maddesine göre eser ; Sahibinin hususiyetini taşıyan ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat mahsulleri olarak tanımlanmışlardır. Buna göre bir kaynağın eser olarak tanımlanabilmesi için; sahibinin hususiyetini taşıması, şekillenmiş(bir yere aktarılmış) olması, fikri bir çaba sonucu oluşmuş olması gerekmektedir.
"Eser, bir mesajdan ayrılmış içerik veya ifade edilen düşüncedir."(Prof. Elaine Svenonius)
Eser, kişi veya kişilerin ürettikleri zihinsel veya sanatsal etkinlik ya da adlandırılmış grubun belirli bir şekilde ifade edilmesidir. Her eserin bir adı vardır ve yayın olarak tek olabilir.
Eser: yaratıcının aklında, fikri veya sanatsal yatarımın oluşmasıyla meydana gelir. Örneğin; Shakespearein Hamleti veya Lennon/McCartneyin Hey Jude şarkısı gibi. Fikri ya da sanatsal olan şeyin eser aracılığıyla gerçekleştirilmesiyle bu şey; okunabilir, görülebilir, duyulabilir ya da hissedilebilir duruma gelebilmektedir. Bir eserin birden çok ifadesi olabilir. Örneğin; heykel olabilir, orijinal ifadesi kopyalanmış olabilir, fotoğraf veya web üzerinde dijital olarak temsil edilmiş olabilir. Eserin fiziksel olarak şekillenmesi birkaç formatta da bulunabilir. Örneğin; bir gazetedeki makale kağıt formatında, elektronik ortamda HTLM dosyası ya da PDF versiyonu şeklinde olabilir.
Eser Türleri
Yapısına\formatına göre eserin temel türleri;
1-) Metin (yazı, şiir, drama vb.)
2-) Müzik (müzik notaları, gerçek ses, yapılan müzik vb.)
3-) Hareketsiz görüntü (durağan görüntüler; resim, çizim, mimari çizimler vb.)
4-) Hareketli görüntü (dans hareketleri, film vb. )
5-) Mekansal veri (haritalar, atlaslar, küreler vb.)
6-) Üç boyutlu nesneler (oyuncaklar, heykel, anıt, bina vb.)
7-) Sayısal veri (mekansal veri dışındakiler)
8-) Bilgisayar programları
FRBR (Functional Requirements for Bibliographic) Sistemi İçinde Eser Tipleri
Bilgi kaynaklarının sayısındaki artış nedeniyle bu kaynaklara erişim zorlaşmıştır. Erişimi sağlamak için kaynakların düzenlenmesi gerekmektedir bunun için de kataloglama ve sınıflama işlemleri gerçekleştirilir. Bu işlemlerin tamamlanması sonucunda oluşan kataloglar da kullanıcı ile kaynak arasında bağlantı kurar. Bu yüzden katalogların kullanıcılar için daha kullanışlı olması önemlidir. Teknolojik gelişmelere bağlı olarak bu katalogların da gelişmesi gerekmiştir. Katalogların işlevselliğini artırmak amacıyla FRBR(Functional Requirements for Bibliographic Records) adıyla kavramsal bir model ortaya çıkmıştır.
FRBR sistemi içinde eserlerin birkaç farklı tipleri tanımlanmıştır. Bunlar;
Çoğaltılmış/Büyütülmüş Eserler(Augument Works): İçeriği çizimler, önsözler, notlar gibi ek malzemeler ile desteklenmiş olan eserlerdir.
Gözden Geçirilmiş Eserler(Revised Works): Zihinsel ya da sanatsal içeriği güncellenmiş veya revize edilmiş(gözden geçirilmiş) eserlerdir. Genellikle, en son sürümü önceki versiyonlarının yerine geçmektedir.
Toplu Eserler(Aggregate Works): Birden fazla eserin herhangi bir kombinasyonla bir araya gelmesi sonucu oluşur. Belli bir yazarın toplanan eserleri de olabilir, bir konuda birden çok yazarın eserleri de toplanmış olabilir.
Çeviriler(Translations): Eserin içeriğinin değiştirilmeden bir dil ya da dillere çevrilmesidir.
Eserlere Erişim
Pek çok eserin sadece bir formda, bir başlık altında ve bir kere yayınlandığı doğrudur. Kullanıcılar için esas sorun ise eserin yeniden basımında, uyarlamalarında, çevirilerinde, başka biri tarafından gözden geçirilmesinde gibi olaylarda ortaya çıkmaktadır. Çünkü eser bu durumlarda eseri ortaya çıkarandan farklı bir başlık altında sınıflandırılabilir. Çünkü eserin sınıflanmasında öznellik vardır. Sınıflama işlemini yapan kişiler profesyonel bile olsa öznellik söz konusudur ve çevresel, ortamsal faktörlerde büyük etkendir. Bu da erişim için olumsuz bir durum oluşturur. Bazen aradığımız konuyla alakalı olduğu halde farklı bir başlık altında gruplandırıldığı için ilgili kaynağa erişemeyebiliriz. Çünkü sınıflandırma olayı, özellikle çevirme durumlarında, bilgi düzeyi ve kültüre de bağlıdır.
Eser-Belge İlişkisi
Belge; bilginin, kağıt, kaset, CD vb. üzerine basılmasıyla üretilen fiziksel bir nesnedir. Genel anlamıyla belge; bilginin somutlaşmış, elle tutulur, gözle görülür hale gelmiş şeklidir. Bir yazar, besteci veya ressam ürettikleri sanatsal içeriği, buna eser denir, kalıcılığı sağlamak amacıyla bir yere kaydederler. Bir eserin birden fazla şekilde olabileceğini söylemiştik. Üretme teknikleri, bu şekiller üretilirken orijinal içeriğinde değişme olmamasını sağlamalıdır. Örneğin bir müzik performansının hem kaseti hem de CDsi yayınlanmış olabilir, kullanıcı da istediği formattaki ürünü seçebilir.
Metadata-Eser İlişkisi
Metadata, genel bir tanımla "bilgi hakkında bilgi" verir. Web siteleri, dergi makaleleri, Mp3, dijital haritalar vb. bilgi paketi olarak varsayılır ve metadata bu bilgi paketlerinin içeriği ve fiziksel özellikleri hakkında bilgi verir. Eserle ilişkisini düşündüğümüzde eseri sınıflandırdığını, erişim için bize yol gösterdiğini söyleyebiliriz. Yani metadata temsili belge formatıdır, bizi doğrudan ana kaynağa/esere yönlendirir.