Unix benzeri

Unix benzeri (UN X veya nix olarak da anılır) işletim sistemi, resmi bir UNIX markası olmamasına karşın Unix sistemine benzer şekilde çalışan işletim sistemleridir. Unix benzeri bir yazılım, Unix komut ve kabuğuna benzer işlevlere sahiptir. Bu terimin kullanımı için bir standart yoktur ve bir yazılımın veya işletim sisteminin Unix benzeri olarak adlandırılıp adlandırılamayacağı üzerine farklı görüşler vardır.
Terim Bell Labs'dan ilham alarak üretilmiş özgür ve açık kaynak işletim sistemlerini veya onun özelliklerine benzeyenleri, tescilli ve ticari ürünleri ve hatta lisanslı UNIX kodu tabanlı işletim sistemlerini de (yeterince "Unix benzeri" olmayı başarmış ve "UNIX" ticari markasını taşıyanlar) içerebilecek kadar geniş anlamda kullanılabilir.
Sınıflandırma
Unix'in ilk geliştiricilerinden olan Dennis Ritchie'ye göre "Unix benzeri" terimi "de facto" olarak Unix sistemi sayılan Linux benzeri sistemleri ifade eder. Eric Raymond ve Rob Langley ise 3 çeşit Unix tipi işletim sistemi olduğunu ileri sürmüştür. Bunlar:
Genetik UNIX sistemleri Bu sistemler AT&T kod tabanı ile tarihsel bir ilişkisi vardır. Hepsi değilse de birçok ticari UNIX sistemi bu kategoriye girer. 1970'lerin sonunda ve 1980'lerin başında Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley'de geliştirilen ürünlerin yeni nesilleri olan BSD sistemler bu türdendir.
Tescilli UNIX sistemleri Bu grup Open Group tarafından belirlenmiş olan Single UNIX Specification'u karşılayan ve UNIX adını taşımaya izin verilmiş olan işletim sistemlerini kapsar. Apple Mac OS X v10.5 ve sonraki sürümler BSD varyantı olarak sertifikalandırılmış olsa da, bunların çoğu UNIX System V kod tabanlı ticari sürümlerdir. Bir kısmı ise (örneğin IBM z/OS işletim sistemi) bu özelliği POSIX uyum tabakası sayesinde kazanmıştır ve gerçekte doğal olarak UNIX işletim sistemi değilllerdir.
İşlevsel UNIX sistemleri Bu ürünler UNIX özelliklerine kabaca uyarlar, daha net bir şekilde Linux ve Minix gibi sistemlerdir ve AT&T'nin kod tabanı ile ne tarihsel bir ilişkileri vardır ne de binlerce dolar tutan ticari tescillerle tescillenmişlerdir. UNIX tasarımının birçok uygulaması bu üçüncü gruba girer.
Tarih
Unix benzeri işletim sistemleri 1970 sonlarıyla 1980 başları arasında türemiştir. Idris (1978), UNOS (1982), Coherent (1983), ve UniFlex (1985) gibi kapalı kaynak işletim sistemleri işyerlerine akademik UNIX kullanıcılarının erişebildiği fonksiyonları sağlamayı hedefliyordu.
AT&T, 1979'da UNIX'in ticari amaçlar için alt lisanslamasına dönem için ucuz bir fiyat karşılığı izin verdiği zaman AIX, HP-UX, IRIX, SunOS, A/UX, Tru64, Ultrix, ve Xenix gibi kapalı kaynak işletim sistemleri Unix taban alınarak yapıldı. Bu sistemler büyük oranda kapalı kaynak klonların yerini aldı. Unix tabanlı sistemler arasındaki büyük uyumsuzluk problemleri nedeniyle POSIX ve Single UNIX Specification gibi birlikte çalışabilirlik standartları geliştirildi.
1980 ve 1990'larda BSD, GNU/Linux ve Minix gibi Unix benzeri özgür ve açık kaynak işletim sistemleri türedi. BSD/OS ve macOS gibi sistemler Unix benzeri ticari işletim sistemlerinin tabanı oldu. Intel tabanlı Mac bilgisayarlarında çalışan bazı (Mac) OS X/macOS sürümleri Single UNIX Specification altında sertifikalandı. BSD varyantları, Berkeley Kaliforniya Üniversitesi'nde Bell Labs'den alınan UNIX kaynak kodu kullanılarak geliştirilen Unix ardıllarıdır. Ancak BSD'nin kaynak kodu o zamandan itibaren evrimleşerek tüm AT&T kodunu değiştirdi. BSD varyantları Single UNIX Specification tarafından sertifikalanmadıkları için "UNIX" yerine "Unix benzeri" olarak tanımlanmaktadırlar.