Güvenilmez anlatıcı

Güvenilmez anlatıcı, edebiyatta, filmlerde ya da tiyatro oyunlarında güvenilirliği ciddi anlamda riskli olan anlatıcı. Terim, 1961 senesinde Wayne C. Booth'un The Rhetoric of Fiction eserinde ortaya çıkmıştır. Bu tarz bir anlatım yöntemi yazar tarafından belirli nedenlerle seçilmiş olabilir. Bu genelde seyirciyi ya da okuyucuyu kandırmak içindir. Bu tarzda anlatıcı genelde birinci şahıs anlatıcıdır. Aynı zamanda üçüncü şahıs anlatıcının da güvenilmez anlatı olarak kullanıldığı olur.
Bu anlatıcının doğası bazen çok çabuk açığa çıkar. Örneğin; Hikayenin başında anlatıcı açık bir hataya düşebilir, kuruntulu iddialarda bulunabilir ya da bazen şiddetli akıl hastası olabildiğini kabul eder. Bu anlatım aracının dramatik şekilde kullanımında ise anlatıcı açığa çıkacak gerçeği hikayenin sonuna kadar erteleyebilir.
Güvenilmez anlatıcı için örnekler
Tarihsel olaylarda
Romanlarda
Ken Kesey'in ünlü romanı Guguk Kuşu'nda "Şef" Bromden karakteri şizofrenidir. Ve hikayeyi anlatırken ara ara akli dengesini kaybederek insanların küçülüp büyüdüğü kısımlar anlatır. Bu kısımlarda duvarlar gülmekte ve ortalığı bir sis kaplamaktadır.
Filmlerde
Amadeus filminde Antonio Salieri karakterinin yaşlı hali, rakibi Wolfgang Amadeus Mozart'ı öldürdüğünü iddia ettiği için akıl hastanesine kapatılmıştır. Hikayenin gerçekte var mı olduğunu yoksa sadece Salieri'nin kuruntularından ibaret mi olduğunu bilemeyiz. Hastanede Salieri'nin Mozart'ı öldürdüğüne dair herhangi bir bulgu olmadığından, bu hikayenin gerçekçiliği özellikle belirsiz kalmıştır.
Yurttaş Kane filminde Charles Foster Kane karakterinin hikayesi, 5 farklı tanıdığı tarafından anlatıldığından ve hepsinin karakter için farklı görüşleri olduğundan belirsizdir. Bu da Güvenilmez anlatıcı(lar)a güzel bir örnektir.
Raşomon filminde ölen samurayın hikayesi birçok farklı anlatıcı tarafından anlatılmaktadır. Ve bu anlatıcıların her biri olayları kendi açılarından ya da kendi çıkarlarına göre anlatır. Bazısı anlattığı hikayede çaldığı eşyayı saptırırken bazısı gururundan dolayı hikayeyi kendini şereflendirecek şekilde anlatır. Bu anlatım tarzı Raşomon etkisi olarak Karl G. Heider tarafından incelenmiştir.
Olağan Şüpheliler filminde masum görünen ayağı sakat "Roger 'Verbal' Kint" karakteri hikayeyi film boyunca kendini temize çıkaracak şekilde anlatır. Onu sorgulayan polis memuru ise onun anlattıklarına güvenmiyordur. Lakin mecburen onu serbest bırakırlar. Filmin sonunda Kint karakterini lüks bir arabayla şehir içinde kaybolurken izleyici onun ayağının sakat olmadığını anlar.
Televizyonda
Çizgi romanlarda
Güvenilmez anlatıcıların kullanıldığı eserler
Martin Amis - Time - Arrow
Emily Brontë - Uğultulu Tepeler
Angela Carter - Wise Children
Geoffrey Chaucer - Canterbury Hikayeleri
Wilkie Collins - The Moonstone
Bret Easton Ellis en belirgin eseri, Amerikan Sapığı
William Faulkner - The Sound and the Fury
F. Scott Fitzgerald - Muhteşem Gatsby
Ford Madox Ford - The Good Soldier
Kazuo İshiguro - When We Were Orphans
Henry James - Yürek Burgusu
James Lasdun - The Horned Man
Anita Loos - Gentlemen Prefer Blondes
Vladimir Nabokov - Pale Fire
Salman Rushdie - Geceyarısı Çocukları
Robert Shea & Robert Anton Wilson - The Illuminatus! Trilogy
Gene Wolfe'nin en belirgin eseri The Book of the New Sun ve The Fifth Head of Cerberus
Güvenilmez bakış açısından ya da açılarından anlatılan filmler;
Amarcord, yönetmen Federico Fellini
Big Fish, yönetmen Tim Burton
Dr. Caligari'nin Muayenehanesi, yönetmen Robert Wiene
Fight Club, yönetmen David Fincher
Kahraman (2002), yönetmen Zhang Yimou
Akıl Defteri, yönetmen Christopher Nolan
Rashomon, yönetmen Akira Kurosawa
Stage Fright, yönetmen Alfred Hitchcock
The Usual Suspects, yönetmen Bryan Singer