Tsushima Muharebesi

Tsuşima Muharebesi (Japonca: 対馬海戦, Tsuşima Kaysen, Rusçası: Ц, ), Japonya'da Japon Denizi Muharebesi (Japonca: 日本海海戦, Nihonkay Kaysen) olarak da bilinir, modern çelik gövdeli savaş gemilerine sahip donanmalar arasında gerçekleşen ve kazanan tarafın kesin olarak belli olduğu tek deniz muharebesidir. Muharebe 27-28 Mayıs 1905 (Çarlık Rusyasında o dönemde kullanılan Jülyen takvimine göre 14-15 Mayıs) tarihlerinde Tsuşima Boğazında gerçekleşmiştir. Muharebede Amiral Togo Heihaçiro komutasındaki Japon İmparatorluk Deniz Kuvvetleri Birleşik Filosu, Amiral Zinovi Rojestvenski komutasındaki Rusya İmparatorluk Deniz Kuvvetleri Pasifik Filolarının üçte ikisini imha etmiştir. Rus donanması bölgeye intikal edebilmek için Baltık Denizindeki üslerden yola çıkarak 18 bin deniz mili (33 bin km) katederek bölgeye gelmiştir.

Rus-Japon Savaşından önce savaş gemilerinde hem yakın mesafede hem de uzak mesafede savaşabilmek için genellikle 152mm, 203mm ve 305mm toplar tercih edilirken bu muharebede sadece uzun menzilli toplara sahip gemilerin daha avantajlı olduğu görülmüştür.
Genel bakış
Uzakdoğuda çatışma
8 Şubat 1904 günü Japon İmparatorluk Deniz Kuvvetlerine bağlı muhripler Port Arturda demirli Rusya İmparatorluk Uzak Doğu Filosu'na savaş ilan etmeksizin saldırdı. Saldırıda iki savaş gemisi ve bir refakat gemisi ağır hasar gördü. Bu şekilde RusJapon Savaşı başlamış oldu. Japonyanın ilk amacı deniz yollarının güvenliğini sağlayarak Mançuryada başlatılması öngörülen kara savaşının ikmal yollarını güvence altına almaktı. Bunu gerçekleştirmek için Rus Donanmasının Uzak Doğu'daki varlığının etkisiz hale getirilmesi gerekiyordu. Japonyanın anakaraya askeri çıkartmasına ilk başta ses çıkartmayan Rus yönetimi, Koreye Japonların askeri çıkartmasından sonra Amiral Stepan Makarov ile birlikte Japon Ordusu'nun ilerlemesini engellenebilmiştir. Ancak Amiral Makarov bayrak gemisi Petropavlovskun bir mayına çarpması sonucu hayatını kaybetti ve Japon Donanmasının ilerlemesi engellenemeyedi. Sonuç olarak Rus Donanması Port Arturda sıkıştırıldı ve açık denize çıkamaz konumda kalacaktır. Mayıs 1904'te Japon askerleri Liaodong Yarımadasına çıkartıma gerçekleştirdi ve deniz üssü kuşattı. Ağustos ayında Rus askeri yönetimi Birinci Pasifik Filosunu Vladivostok Filosuyla birleştirmek üzere yola çıkartmaya karar verdi. Ancak bu filolar 10 - 14 Ağustos 1904 tarihlerinde meydana gelen Sarı Deniz ve Ulsan deniz muharebelerinde safdışı bırakıldı. Rus Donanmasından geriye kalan gemiler ise Port Artur Muharebesi'nde batırıldılar.
İkinci Pasifik Grubu
Uzakdoğu filosunun etkisizliği ve Makarovun ölümü üzerine Port Artur üzerindeki Japon baskısını kırmak amacıyla Rus komuta heyeti Baltık Filosunun bir kısmını Uzak Doğuya göndermeye karar verdi. Rus planlarına göre Port Artur etrafında açık denizde kurulan abluka kaldırılacak, Japon Donanması denizde yenilecek ve Japon kara ordusunun Mançuryadaki ilerlemesi durudurulacak, Trans Sibirya Demiryolu hattıyla destek askerler gelinceye kadar Japon ilerleyişi engellenmiş olacaktı. Uzak Doğuda kötüye giden duruma müdahale etmek isteyen ve kuzeni Alman İmparatoru Kayzer II. Wilhelm tarafından yüreklendirilen Çar II. Nikolay Baltık Filosunun 13 savaş gemisinden 11 savaşa gemisi çekilerek kurulan İkinci Pasifik Filosunu 15 Ekim 1904 günü Amiral Zinovi Rojestvenski komutasında yola çıkarttı. Filo Kuzey Denizine çıktığında bölgede Japon torpido botlarının bulunduğu haberinin alınması üzerine güvenlik tedbirleri artırılacak ve bu sorada Dogger Bank açıklarında İngiliz balıkçı gemilerine ateş açıltı. İngiliz Kraliyet Donanması bunun üzerine diplomatik bir uzlaşma oluşuncaya dek Rus Donanmasını takip etti. İngiltere hükumeti tarafından Süveyş Kanalının kullanılmasının yasaklanması üzerine Rus donanması Afrika kıtasının etrafını dolaşmak zorunda kaldı. Uzun ve zorlu yolculuk sırasında sayısız sorun yaşanacak ve mürettebatın morali kötüye gitti. Filo Port Artur limanı etrafındaki ablukayı kırmaya gitmiş olsa da oraya vardıklarında kent çoktan Japonların eline geçmiştir. Filonun hedefi Vladivostoka ulaşmaktı.
Tsushima Boğazı
Rus Amirali Rojestvenski Vladivostoka ulaşabilmek için seçebileceği güzergahlardan en kısa olanı seçer ve Tsuşima Boğazına doğru ilerledi. Kore, Pusanda bulunan Japon Amirali Tōgō da bu güzergahın seçileceğini öngörmüştür. Japon donanması ve Baltık Denizinden gelen Rus İkinci ve Üçüncü Pasifik Filoları Japonya ile Kore arasındaki bu boğazda savaşacaktır.
İki tarafın donanmaları
Japon donanması Rus Japon Savaşının başlangıcından itibaren topçuluk alanında kendisini geliştirmiştir. Japon donanması Rus donanmasına kıyasla daha üstün toplara sahipti ve top mermilerinde tahrip gücü yüksek patlayıcılar kullanarak gemilerin üst güverte kısımlarının hasar görmesini hedefliyordu. Buna karşılık Rus donanması daha çok zırh delici top mermisi kullanıyordu ancak Rus top mermilerinde sık yaşanan tapa sorunları mermilerin bazen patlamamasına yol açıyordu. Ayrıca kömürle çalışan Rus gemileri uzun güzergahları boyunca yakıt alabilecekleri dost limanlar olmadığı için tüm kömür ihtiyaçlarını yola çıkarken almak durumunda olduğundan üst güvertede çok miktarda kömür yığılı olduğundan buraya alınacak bir saldırı yıkıcı etkiye neden olmaktaydı. Ayrıca Japon saldırıları teknolojik olarak yapılan yenilikler sayesinde daha etkili olmaktaydı.
Rus donanması 18 bin deniz mili süren yolculuktan dolayı yıpranmış durumdaydı ve savaş için hiç uygun bir durumda değildi. Dört Borodino sınıfı savaş gemisi dışında diğer gemiler eski ve sorunlu gemilerdi. Bakımsız bir şekilde yapılan uzun yolculuktan sonra gemilerin karinası sorunluydu ve gemilerin hızını düşürmekteydi. Japon gemilerinin hızları 16 knot (30 km/saat) seviyelerine çıkarken Rus gemileri ancak 9 knot (17 km/saat) hızlara çıkabilmekteydi. Tōgō gemilerinin üstün hız ve manevra kabiliyeti sayesinde düşmana karşı T manevrası yapabilmiştir. Ayrıca Rus donanmasının yaptığı tatbikatlarda deniz kuvvetlerinin teknolojik ve eğitim eksiklikleri bulunduğu görülmüştür.
Muharebe
Japon planları
Savaş gemileri, kruvazörler ve diğer gemiler kısımlara ayrılmışlardı. Her kısımın amiral rütbesinde bir sorumlu subayı bulunuyordu. Tsushima Muharebesi sırasında Amiral Tōgō, savaş gemisi Mikasada bulunuyordu. Mikasadan sonra savaş gemileri Şikişima, Fuji ve Asahi yer alıyordu. Amiral Tōgō, tüm filoyu iskele yönünde çevirerek önce en güçlü savaş gemilerini ilk hatta sokmak istiyordu ve buna göre gemilerinin sancak gemisini takip ederek sırayla rotalarını çevirmelerini planladı.
İlk sıcak temas
Rus donanması Japon donanmasına fark edilmeden Vladivostoka ulaşmak istiyordu. Bu yüzden Japon karasularına yaklaşırken olağan rotadan uzaklaşarak fark edilmemeyi umdular. 26/27 Mayıs gecesi Rus donanması Tsuşima Boğazına yaklaştı. Geceleyin hava sisliydi ve Rusların lehine bir durum yaratıyordu. Ancak sabaha karşı 02:45'te Japon kruvazörü Şinano Maru, bir gemiye ait olduğunu düşündüğü üç ışık gördü ve durumu araştırmak için yakınlaştı. Bu ışıklar Rus hastane gemisi Oryoldaki işaret ışıklarıydı. Saat 04:30da Şinano Maru gemiye yaklaştı, gemi silahsızdı ve refakatçi bir gemi izlenimi veriyordu Oryol ise karşısındaki Japon gemisini Rus donanmasının bir parçası zannederek durumdan filo komutanını haberdar etmedi. Japon gemisine verdiği işaretlerle civarda diğer Rus gemilerinin de bulunduğu bilgisini vermiş oldu. Şinano Maru bunun üzerine yaptığı incelemede civarda Rus donanmasından on tane daha geminin bulunduğunu keşfetti. Rus donanması keşfedilmişti ve Japonlara görünmeden Vladivostoka ulaşma planları suya düşmüştü.
Sabah 04:55'te Şinano Marunun kaptanı Narukawa, Masampo savaş gemisindeki Amiral Tōgōyu telsizle arayarak düşmanın bulunduğu bölgeyle ilgili bilgi verdi. Saat 05 sularında Japonlar, Rusların keşfedildiklerini anladıklarına dair yaptıkları telsiz konuşmalarını yakalarlar. Muharebe başlamak üzeredir.
Muharebenin başlaması
Sabah 06:34'te Amiral Tōgō Tokyodaki donanma bakanına aşağıdaki kendinden emin mesajı yayınlar:
Japon donanması sancak gemisi Mikasa önderliğinde kırk parçanın üzerinde gemi ile Ruslara karşı ilerler. Japon komuta heyeti ise Rus filosunun hareketlerini bölgedeki casus gemileriyle sürekli olarak takip etmektedir. Hava sislidir ve görüş son derece sınırlıdır. Öğlen saat 13:40'ta iki donanma da birbirini görmüş ve saldırmak için hazırlanmaktadır. Saat 13:50de Amiral Tōgō Z bayrağını göndere çektirerek tüm askerlerine imparatorluğun geleceğinin bu muharebede belirleneceğini hatırlatarak onlara şevk verir. Saat 14:45'te Tōgō deniz muharebelerinde tercih edilen saldırı pozisyonu olan T manevrasını yaparak en iyi konumu alacak, Rus donanması ise buna karşılık verememiştir.
Gündüz muharebesi
Rus gemileri güney - güneybatıdan kuzey - kuzeydoğuya doğru ilerlerken, Japonlar da batıdan kuzeydoğuya doğru ilerlediler. Amiral Tōgō filosunun Ruslarla aynı rotada ilerleyecek şekilde dönmesini emredince savaş başlar. Saat 14:08de Japon sancak gemisi Mikasa 7 bin metreden vurulur. Japon donanması yüksek ateşgücüyle cevap verir ve Rus gemilerinin çoğu ağır hasar alır. Uzun menzilden düşmana oldukça ağır hasar verdiren Tōgō muharebeye önde başlar.
Japon savaş gemisi Fujiden atılan ve Borodinonun cephaneliğini doğrudan vuran bir mermi geminin anından infilak edip batmasına neden olur. Muharebelerde Japon kayıpları azımsanacak düzeydedir. Rus tarafında ise Amiral Rojestvenski başına isabet eden bir şarapnel parçası nedeniyle ağır yaralanır. Rus donanmasında komutayı Amiral Nebogatov devralır. Ruslar ilk gün Knyaz Suvorov, Oslyabya, İmparator III. Aleksandr ve Borodino savaş gemilerini kaybederler.
Gece muharebesi
Geceleyin yaklaşık 20:00 sularında Japon torpido botları ve 21 muhrip Ruslara saldırır. Muhripler cepheden Rus donanmasına saldırırken torpido botları filonun doğu ve güneyinden saldırır. Japonlar ısrarlı saldırılarını üç saat boyunca ara vermeden sürdürecek ve büyük zarar verdireceklerdir. Rus savaş gemileriyle daha küçük Japon gemileri arasında çarpışmalar yaşanan muharebede Rus filosu küçük gruplara ayrılarak kuzey yönüne kaçmaya çalışır. Saat 23:00e geldiğinde Rus filosu ortadan kaybolmuştur. Eski savaş gemilerinden Navarin bir mayına çarparak durmak zorunda kalır ve Japon saldırılarının hedefi olur. Dört torpido mermisi tarafından batırılan geminin 622 mürettebatından sadece üç kişi hayatta kalır.
Sisoy Veliki savaş gemisi ise aldığı büyük hasar sonucunda ertesi gün batırılmak zorunda kalınır. İki eski zırhlı kruvazör Amiral Nakhimov ve Vladimir Monomakh ağır hasar alır. Bu zırhlılar da ertesi gün mürettebat tarafından batırılır. Gece saldırısı Rus donanmasını çok yıpratmıştır. Saldırıda Japonlar sadece üç torpido bot kaybederken Ruslar iki savaş gemisi ve iki zırhlı kruvazör kaybetmiştir.
Ruslar teslim oluyor
Gece saldırısı sırasında Amiral Tōgō donanmasının önemli gemilerini dinlendirebilmiştir. Ertesi sabah 09:30da Rus donanmasından geriye kalan gemiler kuzey istikametinde ilerlerken görülür. Tōgōnun savaş gemileri Nebogatovun elinde kalan gemileri Takeshima Adası'nın güneyinde kıstırmak için ilerler. 10:34'te durumun umutsuz olduğunu gören Amiral Nebogatov emrinde kalan altı gemiye teslim olmaları talimatını verir. Gemilerin gönderlerine uluslararası denizcilikte teslim olmayı temsil eden XGE işareti çekilir. Durumunun umutsuz olduğunun farkına varan Amiral, kendi onurunu kurtarmak için genç askerlerinin hayatlarını feda etmek istemez. Ülkesine döndüğünde bir hain yerine konarak kurşuna dizilebileceğinin farkındadır:
Ağır yaralı durumda olan Rojestvenski ise teslimden sonra Japon askeri hastanesinde muzaffer Amiral Tōgō tarafından ziyaret edilir:
Rus donanma komutanlarından ne Nebogatov ne de Rojestvenski Rusyaya döndüklerinde kurşuna dizilmeyeceklerdir. Ancak her iki amiral de divanı harp mahkemelerinde yargılanacak ve Çar tarafından affedilene dek birkaç yıl mahkum olacaklardır. Amiraller orduya dönemeyecek ve gözden düşeceklerdir.
28 Mayıs akşamına kadar tekil Rus gemileri Japonlar tarafından takip edilerek batırılır. Üç Rus gemisi Vladivostoka ulaşmayı başarır. Japonlardan kaçan kruvazör Izumrud, Sibirya açıklarında karaya oturduktan sonra kendi mürettebatı tarafından batırılır.
Muharebeden sonra
Rus kayıpları
Muharebe Rus İmparatorluğu için ölümcül bir kayıp olmuştur. Tüm savaş gemileri kaybedilmiş, kruvazörlerin ve muhriplerin çoğu batmış ve savaş Japonyanın lehine sona ermiştir. Rus İmparatorluğu 4,380 askerini kaybetmiş ve aralarında iki amiral olmak üzere 5,917 asker esir düşmüştür.
Savaş gemileri
Ruslar 8 savaş gemisini hepsini kaybetmiştir, gemilerin çoğu ya Japonlar tarafından ele geçirilmiş ya da ele geçmesini önlemek amacıyla kendi mürettebatı tarafından batırılmıştır. 27 Mayıs günü dört gemi gündüz muharebelerinde düşman tarafından batırılacaktır; Knyaz Suvorov, İmparator III. Aleksandr, Borodino ve Oslyabya. Gece muharebelerinde Navarin batırılacak, ertesi gün ise Sissoi Veliky, Amiral Nakhimov ve Amiral Ushakov ya düşman tarafından ya da kendi mürettebatı tarafından batırılacaktır. Amiral Nebogatov komutasındaki dört savaş gemisi ise teslim olacaktır; Oryol, İmparator I. Nikolay, Amiral Graf Apraxin ve Amiral Seyavin. Amiral Ushakov gemisinin mürettebatı teslim emrine uymayarak gemilerini batıracaklardır.
Kruvazörler
Rus donanması 8 kruvazöründen 4 tanesini kaybedecek, kaçmaya çalışan 3 tanesi de ABD Deniz kuvvetleri tarafından silahsızlandırılacak, 1 tanesi de Vladivostoka kaçmayı başaracaktır.
Muhripler
9 Rus muhribinden 6 tanesi savaşta kaybedilecek, 1 tanesi Çinliler tarafından silahsızlandırılacak, 2 tanesi de Vladivostoka kaçacaktır.
Refakatçi gemiler
Refakatçi gemilerden Kamchatka, Ural ve Rus 27 Mayıs günü batırılırken, Irtuish 28 Mayıs günü karaya oturdu. Koreya ve Svir Şanghaya sığınırken Anadry Madagaskara kaçmayı başardı. Oryol ve Kostroma hastane gemileri Japonlar tarafından ele geçirilirdikten sonra Kostroma serbest bırakılacaktır.
Japon kayıpları
Japonlar sadece üç torpido bot kaybedecektir. Muharebede 117 Japon askeri hayatını kaybedecektir.
Siyasi sonuçlar
Savaşta ezici bir yenilgi alan Rus İmparatorluğu uluslararası kamuoyunun gözünde önemli bir prestij kaybına uğrar. İktidardaki Romanov hanedanı da yenilgiyle sarsılacaktır. Tsushima Muharebesinde neredeyse tüm Rus donanması kaybedilmiştir. Vladivostoka sadece Almaz, Grozny ve Bravy varabilmiştir. Yenilgiden sonra özellikle çok kötü koşullarda hayatta kalmaya çalışan bahriyeliler arasında isyanlar yaşanacak ve Rusyada 1905 yılında yaşanacak olan devrim tetiklenecektir. Ayrıca Rusyanın güçsüzlüğünün gözler önüne serilmesiyle zaten bir silahlanma yarışı içinde olan Avrupadaki İttifak Devletleri durumdan cesaret alarak I. Dünya Savaşına koşar adım gittikleri de iddia edilir.
Muharebenin ve dolayısıyla savaşın Japon kültüründe ve siyasi hayatında çok ciddi etkileri olur. Kazanılan zafer Asyadan bir ülkenin Batı Avrupalı bir ülkeye karşı savaş alanında kazandığı ilk zafer olarak öne çıkar. Modern teknolojinin kullanılmasının gerekliliğinin anlaşılması ve önceden efsaneleşmiş bulunan beyaz ırkın üstünlüğü fikrinin yıkılması önemli sonuçlardır. Savaştan sonra Japon donanması dünyanın sayılı donanmaları arasında yerini alırken Rus donanması eski gücünden çok uzaktadır.
Zafer Japonların saldırgan siyasi ve askeri açılımlarını da etkileyecek ancak Japonların kendilerine aşırı güvenmelerine yol açacaktır. Zafer sarhoşu olan Japon idareciler II. Dünya Savaşı'nın sonuna kadar onları etkileyecek bu yanıltıcı bakış açısına sahip olacaktır. Buna göre Tōgō'nun dünyanın en büyük donanmalarından birisini ezici bir şekilde mağlup etmesinden sonra Japon donanması gemi sayısını artırarak ve teknolojik gelişmeleri takip ederek Pasifik Okyanusuna hakim olabilecekti. Buna İngiliz ve ABD donanmaları bile engel olamayacaktır. Bu açıdan bakıldığında güçsüz düşmana karşı kazanılan zafer Japonların yenilmezliği gibi bir efsanesi yaratılmasına yarayacak ve II. Dünya Savaşına giden dönemde izlenen saldırgan siyasete yol açacaktır.
Dreadnought silahlanma yarışı
Tsushimadaki Japon zaferi deniz kuvvetlerindeki modern savaş gemilerinn önemini bir kez daha vurgulamıştır. Bir açıdan da 1914 yılına kadar İngiltere ve Almanya arasında yaşanan dreadnought silahlanma yarışının da tetiklenmesine sebep oldu.
Galeri
Dipnotlar