Büyük Hayal Kırıklığı

Büyük Hayal Kırıklığı, İkinci Büyük Uyanış döneminde ortaya çıkan bir 19. yüzyıl Amerikan Hristiyan mezhebi olan Millerciler hareketinin tarihinde meydana gelen önemli bir olaydır. Baptist bir vaiz olan William Miller, Daniel kitabındaki peygamberlik sözlerine (8. ve 9. bölümler, bilhassa İki bin üç yüz güne kadar; mabet o zaman temizlenecek sözlerinin yer aldığı Daniel 8:14 ayeti) verdiği yorumlara dayanarak İsa Mesihin 1844 yılı içinde yeryüzüne döneceğini öngördü. Daha kesin olan 22 Ekim 1844 tarihi Samuel S. Snow tarafından duyuruluyordu. Bazıları tüm varlıklarını hibe etmiş olan binlerce izleyici umutla bekledi. İsanın ortaya çıkmadığı 22 Ekim 1844 tarihi Büyük Hayal Kırıklığı olarak adlandırıldı.
William Miller
Baptist vaiz William Miller 18311844 yılları arasında Kitabı Mukaddes araştırmalarına, bilhassa Daniel 8:14 ayetindeki İki bin üç yüz güne kadar; mabet o zaman temizlenecek şeklindeki peygamberlik sözüne dayalı olarak, İsa Mesihin yeryüzüne çok yakında geri döneceğini öngördü ve duyurdu. İlk olarak mabedin temizlenmesinin Mesihin İkinci Gelişinde yeryüzünün ateşle arındırılması olduğunu varsaydı. Bundan sonra, günyıl ilkesi denen yorumlama ilkesini uygulayan Miller, diğerleriyle birlikte, bir peygamberlik sözü gününü 24 saatlik zaman dilimi olarak değil, takvim yılı olarak yorumladı. Ayrıca, Miller 2300 günlük dönemin MÖ 457 yılında, Pers kralı 1. Artahşastanın Yeruşalimi yeniden inşa etme emriyle başladığına ikna oldu. Böylece basit bir hesaplama 1843te bu dönemin sona ereceğini ve dolayısıyla Mesihin geri dönüşünün gerçekleşeceğini ortaya koydu.
Miller takipçilerinin ısrarlarına rağmen beklenen İkinci Geliş için hiçbir zaman kesin bir tarih duyurmadı. Ancak onların ısrarlarına karşılık zaman aralığını Yahudi takviminin 5604 yılına daraltarak, şunları belirtmiştir: İnandığım ilkeler kısaca İsa Mesihin bu yeryüzüne tekrar gelerek onu temizleyeceği, arındıracağı ve tüm kutsallarla birlikte mülk edineceği, bunların da 21 Mart 1843 ile 21 Mart 1844 tarihleri arasında gerçekleşeceği şeklindedir. 21 Mart 1844 tarihi hiçbir olay olmadan geçti, fakat Millercilerin çoğunluğu inançlarını korudular.
Yeni tartışmalarla araştırmaların sonucunda Karayit Yahudi takimine göre (Rabbani Yahudi takviminin aksine) belirlenen yeni bir tarih 18 Nisan 1844 kısa süreliğine benimsendi. Bir önceki tarih gibi, 18 Nisan da Mesihin dönüşü gerçekleşmeden geçti. 24 Nisan tarihli Advent Herald dergisinde Joshua Himes tüm beklenen ve ilan edilen zamanların geçtiğini yazdı ve kendilerinin peygamberlik sözü döneminin sona erişinin tam zamanında yanıldıklarını itiraf etti, Josiah Litch ise muhtemelen yalnızca bunun bitimini gösteren olaya ilişkin bir hata içinde oldukları kanısına vardı. Miller ayrıca kamuya açıklama yaparak, İkinci Geliş İmanlılarına hitap eden bir mektupta şunları yazdı: Hatamı itiraf, hayal kırıklığına uğradığımı ikrar ediyorum; ancak yine de Rabbin gününün yakın, hatta kapıda olduğuna inanıyorum.
1844 Ağustosunda Exeter, New Hampshiredaki bir kamp toplantısında, Samuel S. Snow sonradan yedinci ay mesajı veya gerçek geceyarısı seslenişi olarak bilinecek olan kendi yorumunu sundu. Kutsal yazı tipolojisine dayalı karmaşık bir tartışmada, Snow Mesihin mevcut yılın, yani 1844ün yedinci ayının onuncu gününde geri döneceği şeklinde (yine Daniel 8:14 ayetindeki 2300 gün peygamberlik sözüne dayalı olarak) vardığı sonucu açıkladı. Yine Karayim Yahudilerinin takvimi kullanılarak, bu tarihin 22 Ekim 1844 olduğu belirlendi. Bu yedinci ay mesajı halkın geneli arasında Millercilerin deneyiminde benzeri olmayan bir hızla yayıldı.
22 Ekim 1844
22 Ekim olaysız geçerek pek çok Millerci arasında hayal kırıklığı duygularına neden oldu. Bir Millerci, Henry Emmons, daha sonra şunları yazdı:
Tüm Salı [22 Ekim] günü boyunca bekledim ama sevgili İsa gelmedi; Çarşamba sabahtan öğlene dek bekledim ve bedensel olarak her zamanki gibi sağlıklıydım, fakat saat 12den sonra bitkinlik duymaya başladım, öyle ki daha karanlık çökmeden beni odama çıkarmak üzere birinin yardımına ihtiyaç duydum, çünkü doğal gücüm beni hızla terk ediyordu, böylece 2 gün boyunca yüzükoyun yere kapanmış olarak hiçbir acı duymadan yattım ancak hayal kırıklığından fenalaşmıştım.
William Miller 1849 yılındaki ölümüne dek İsa Mesihin ikinci gelişini beklemeye devam etti.
Etkileri
Millerciler parçalanmış olan kendi beklentileriyle uğraşmakla kalmadılar, halkın genelinden önemli eleştirilerle, hatta şiddetle de yüz yüze geldiler. 18 Kasım 1844te Miller kendi tecrübelerini Himesa yazdı:
Bazıları alaycı bir şekilde Daha yukarı gitmediniz mi? diye soruyor. Küçük çocuklar bile sokaklarda yoldan geçenlere sürekli olarak Yukarı gitmek için biletiniz var mı? diye bağırıyorlar. En moda ve popüler türden kamu yayınları... Vahiy 6:11deki kutsalların beyaz kaftanlarını, yukarı alınışı ve yanma olan o büyük günü en utanç verici şekilde karikatürize ediyor. Kürsüler dahi göğe alınma kaftanlarına ilişkin kepaze ve yalan haberlerin sürekli tekrar edilişiyle kirletiliyor, rahipler de sahip oldukları gücü ve kalemlerini günün en rezil dergilerinde alay listesini doldurmak için kullanıyorlar.
Şiddet olayları da oldu: Ithacada bir Millerci kilisesi yakıldı, Dansville ve Scottsvillede iki kilise tahrip edildi. Lorainede bir çete Millerci cemaatine sopalar ve bıçaklarla saldırdı, Torontoda bir grup ise katran ve tüye bulandı. Kanadada bir meskende gerçekleştirilen başka bir grup toplantısına silah atıldı.
Hem Millerci önderler hem de izleyicileri çoğunlukla şaşkınlığa ve hayal kırıklığına uğramıştı. Tepkiler çeşitliydi: bazıları Mesihin dönüşünü günden güne gözlemeye devam etti, diğerleri ise başka tarihler öngördüler, bunlar arasında Nisan, Temmuz ve Ekim 1845 vardı. Bazıları dünyanın yedinci milenyuma, Büyük Sebte girdiğini ve bu nedenle kurtulanların çalışmamaları gerektiğini ileri sürdüler. Diğerleri inançlarını İsanın Markos 10:15 ayetinde kayıtlı olan sözlerine dayandırarak çocuklar gibi davrandılar: Size doğrusunu söyleyeyim, Tanrının Egemenliğini bir çocuk gibi kabul etmeyen, bu egemenliğe asla giremez. Millerci O. J. D. Pickands, Vahiy kitapçığını kullanarak Mesihin şu anda beyaz bir bulut üzerinde oturduğunu ve duayla yeryüzüne çağrılması gerektiğini öğretti. Ancak muhtemelen büyük çoğunluk imanlarından vazgeçti ve hayatlarını yeniden inşa etmeye koyuldular. Bazı üyeler eski kiliselerine geri döndüler. Önemli bir kesim Kuakerlere katıldı.
1845 yılı ortalarında çeşitli Millerci gruplar arasında doktrin çizgileri belirginleşmeye başladı ve gruplar, George R. Knightın mezhep inşası olarak tanımladığı bir süreçte, kendi farklılıklarını vurgulamaya başladılar. Bu süre içinde imanlarını terk etmiş olanlara ek olarak üç ana Millerci grup vardı.
Mesihin İkinci Gelişine inançlarından tamamen vazgeçmemiş olan Millerci grupların ilk ana bölümü, kapalı kapı inancına odaklananlardı. Bu inanç Joseph Turner tarafından yaygınlaştırıldı ve Millercilerin anahtar metinlerinden olan Matta 25:113 ayetlerindeki on kız benzetmesine dayanıyordu. Matta 25:1112 ayetlerinde belirtilen kapalı kapı, deneme süresinin sonu olarak yorumlandı. Knight şöyle açıklıyor: Kapı kapandıktan sonra ilave bir kurtuluş olmayacaktı. Akıllı kızlar (gerçek imanlılar) krallıkta olacak, akılsız kızlar ve diğerleri ise dışarıda kalacaklardı.
22 Ekim 1844 tarihinin önemine ilişkin şüpheler ifade edildikçe kapalı kapı inancının yaygınlıkla kabul edilişi geriledi; o tarihte hiçbir şey olmadıysa, kapanmış bir kapı olamazdı. Bu kapalı kapı inançlarına muhalefetin başını Joshua Himes çekiyordu ve ikinci 1844 sonrası grubu bunlar meydana getiriyordu. Bu hizip çok geçmeden üstünlük sağladı ve Milleri dahi kendi görüşlerine döndürdüler. Albany Konferansının kurulmasıyla etkileri arttı. Advent Hristiyan Kilisesinin kökleri bu Büyük Hayal Kırıklığı sonrası grubuna dayanmaktadır.
Büyük hayal kırıklığından sonra oluşan üçüncü büyük grup, Halein ve Turnerin başını çektiği grup gibi, 22 Ekim tarihinin doğru olduğunu ileri sürdü. Ancak Mesihin görünmez bir şekilde geri gelmesinden ziyade, 22 Ekim 1844te meydana gelen olayı epey farklı bir şekilde görmeye başladılar. Bu üçüncü grubun teolojik görüşlerinin henüz 23 Ekim 1844ten Büyük Hayal Kırıklığının hemen ertesi günü itibaren oluşmaya başladığı anlaşılıyor. O gün, bir grup Advent imanlısıyla gerçekleştirilen dua toplantısında, Hiram Edson ışığın verileceğine ve yaşadıkları hayal kırıklığının açıklanacağına kani oldu. Edsonun tecrübesi onu O. R. L. Crosier ve F. B. Hahn ile birlikte konuyu kapsamlı bir şekilde araştırmaya yönlendirdi. Millerin mabedin yeryüzünü temsil ettiği şeklindeki varsayımının hatalı olduğu sonucuna ulaştılar. Daniel 8:14 ayetindeki temizlenecek olan mabet, yeryüzü veya kilise değil, gökteki tapınaktı. Dolayısıyla, 22 Ekim tarihi Mesihin İkinci Gelişini değil, göksel bir olayı belirliyordu. Bu üçüncü gruptan Yedinci Gün Adventist Kilisesi doğdu, Büyük Hayal Kırıklığının bu şekilde yorumlanışı da Yedinci Gün Adventist Kilisesinin İkinci Geliş Öncesi İlahi Araştırıcı Yargılama doktrininin temelini oluşturur. Yorumları 1845 yılı başlarında Day Dawnda yayınlanmıştır.