Gümüştekin Gazi

Gümüştegin Melik Ahmed Gazi ya da İbn-i Danişmend ya da Danişmend Ahmed Gazi (ö. 1104), Danişmendliler'in ikinci hükümdarıdır. Kimi kaynaklarda beyliğin kurucusu kabul edilir.
Türkmen Danişmend (Bilge) Ali Taylu'nun oğludur. Kendisi de babası gibi, bilge bir kişi olduğu için Danişmend Ahmed Gazi veya İbn Danişmend diye anılmıştır. Haçlılar'a karşı I. Kılıçarslan ile birlikte başarılı mücadeleleriyle tanınır.
Saltanatı
Danişmendli Beyliğinin başına 1084 yılında geçti. Danişmendli Beyliği o sene geçici bir süre için kardeşi İsmail Gazi'nin eline geçmişse de tekrar geri aldı.
1097de Haçlı Seferlerinin başlamasından sonra Anadolu Selçuklu Sultanı'nın müttefiki olarak Haçlılarla mücadele etti.
I. Haçlı seferindeki rolü
Eskişehir Savaşı
1097de I. Haçlı seferi başlamış ve Türkiye Selçuklu Sultanı I. Kılıçarslan başkenti olan İznik'i 19 Haziran 1097 tarihinde Haçlılara kaybetmişti. I. Kılıçarslan yalnız başkenti değil oradaki asker ve hazineleri de kaybederken Haçlı kuvvetleri de Eskişehir yönünde ileri harekete geçtiler. 30 Haziran 1097'de I. Kılıçarslan Haçlıları Eskişehir ovasında karşıladı. Kılıçarslan ile çekişme halinde olan Gümüştegin, tehdidin büyüklüğü karşısında çekişmeleri rafa kaldırmanın daha doğru bir politika olduğunu görerek ordusuyla yardıma koştu. Ne var ki birleşen Türk güçleri Eskişehir Savaşında zırhlı Haçlı şövalye birliklerinin karşısında başarı sağlayamadılar. Bunun üzerine düşmanı geçtikleri yol boyunca çete savaşları ile yıpratarak, uygun bir alanda yapacakları bir meydan savaşı ile yok etme stratejisi güttüler. Gümüştegin, bu harekat sırasında asker kaybetmesine rağmen herhangi bir toprak kaybına uğramadı.
Vur-kaç taktiğini kullanan Türkler, Antakyaya ulaşıncaya kadar, Haçlıların büyük bir bölümünü yok etmeyi başardılar.
Tarantolu Boemondonun esir edilmesi
Gümüşteginin en büyük hedefi, Malatyayı ele geçirmekti. Malatya, 1074 yılından beri Kilikyadaki Ermeni prensliğinin görevlendirdiği valiler tarafından yönetilmekte ve Kilikyaya inen geçitlerin koruyucusu olarak hizmet etmekteydi. 1086dan beri Gabriel adında Ermeni asıllı bir Rum Malatya valisi idi. Gümüşteginin Malatya üzerine sefer hazırlığı içinde olduğu haberi üzerine Malatya hükümdarı Gabriel, bir Haçlı kumandanı olan Tarantolu Boemondodan yardım istedi. Boemondo, 1097de Antakya'yı ele geçirerek Antakya Prensliği'ni kurmuştu. Gabrielin çağrısını fırsat bilerek pek çok Haçlı liderini ve bir kısım Ermeni prenslerini toplayıp 1100 yılının Ağustos ayında Malatyaya hareket etti. Malatya çevresinde bazı kaleleri ellerinde bulunduran Ermeniler ve Rumlar, Haçlıların bölgeye hakim olmasıyla ellerindeki yerleri onlara kaptıracaklarından korktukları için Gümüştegine haber gönderdiler, gizlice pusu kurmasını istediler Malatyayı Aksu Vadisinden ayıran dağlık bölgeye girdiğinde Gümüşteginin askerleri tarafından pusuya düşürülen Boemendo, esir alınıp Niksar Kalesine kapatıldı. Bu olay, Müslüman dünyasında sevinç yarattı ve Danişmendlilerin saygınlığını arttırdı. Danişmend Ahmed Gazi, bir yıl sonra tekrar gelmek üzere başkenti Sivasa geri döndü.
Haçlılara karşı zaferler
1101 yılının Haziran ayında İstanbula varan yeni bir Haçlı ordusu Boemondu kurtarmak için Niksara yürüdü ancak Kılıçarslan ve Gümüştegin tarafından Amasya yakınlarında bozguna uğratıldı. Temmuz ayında İstanbuldan Konyaya doğru harekete geçen bir başka ordu ise Eylül 1101 başlarında Kılıçarslan, Gümüştegin, Karaca ve diğer Türk beyleri tarafından Ereğli çayı kenarında yenilgiye uğratıldı.
Malatya kuşatması
Gümüştegin, Haçlılar karşısında aldığı zaferlerden sonra Malatya'yı üçüncü kez kuşattı. Malatya hakimi Gabrasın şehir halkına sert davranması ve özellikle Süryani ileri gelenlerini öldürtmesi, kuşatma yüzünden kıtlık çeken halkın tepkisine yol açtı Süryani askerleri kapıları açarak şehri Gümüştegin'e teslim ettiler (18 Eylül 1102). Gümüştegin fetihten sonra, halka gıda yardımı yaptı, çiftçilere tohumluk ve öküz dağıttı.
Malatyanın fethi, öteden beri burada gözü olan Kılıçarslan ile ilişkilerini bozdu.
Boemondun fidyesi
Danişmend Gümüştegin Gazi, elinde esir bulunan Boemondoyu 1103 yazında 100 bin altın fidye karşılığında serbest bıraktı. Halbuki Bizans imparatoru 260 bin altın vermeyi kabul etmiş; Kılıçarslan da devreye girerek bunca zaman birlikte hareket ettikleri için fidyenin yarısının kendisine ödenmesini talep etmişti. Bunun üzerine Gümüştegin; Bizans imparatoru ile anlaşmak yerine Bohemondun teklif ettiği 100 bin altını kabul etti. Bohemond Niksardan Malatyaya gönderildi, fidyesinin ödenmesinden sonra da serbest bırakıldı. Gümüşteginin bu hareketi, I. Kılıç Arslanla arasını iyice açtı.
Kılıçarslan ile karşılaşması
Boemondun serbest bırakılmasını hoş karşılamayan Kılıçarslan, Antakya seferinden vazgeçerek Gümüştegin üzerine yürüdü. Ağustos 1103te Maraş civarında yapılan savaşta yenik düşen Gümüştegin, 1104 yılında öldü. Onun ölümüyle büyük sarsıntı geçiren beyliğin başına oğlu Emir Gazi geçti.
Bilim ve kültür alanında faaliyetleri
Danişmend Beyi Gümüştegin Melik Ahmet Gazi, ülkesinde ilmi ve dini çalışmalar başlatmış; fethettiği yörelerde bir kültürel faaliyet içinde bulunmuş bir yöneticidir. Saltanatı sırasında çok sayıda ilim ve fikir adamlarını himaye edip, çalışmalarına imkan sağlamıştır. Anadoluda telif edilen, bilinen en eski eser olan Keşfül-akabe kendisine sunulmuştur. Keşfül-akabe, astronomi ve felsefe alanında Farsça bir eserdir; Kayserili İbnül Kemal adıyla tanınan İlyas b. Ahmed tarafından kaleme alınmıştır. Gümüştegin, itikatta mutezile mezhebinden, amelde Hanefi mezhebi mensubu idi.