Exotica (film)

Exotica, 1994 Kanada yapımı erotik dramatik filmdir. Film Türkiye'de 18 Ağustos 1995 tarihinde birçok ülkede olduğu gibi özgün adıyla gösterime girmiştir.
Ermeni asıllı Kanadalı yönetmen Atom Egoyan'ın senaryosunu yazıp yönettiği, aynı zamanda da yapımcılığını üstlendiği filmin başlıca rollerinde Bruce Greenwood, Don McKellar, Mia Kirshner, Elias Koteas ve Arsinée Khanjian (Atom Egoyan'ın eşidir) oynamışlardır. Bu oyuncular Egoyan'ın gedikli oyuncularıdır ve onun neredeyse her filminde yer almışlardır. Filmin özgün müziği Mychael Danna'ya aittir.
Film adını Kanada'da, göçmenlerin yoğun olarak yaşadığı kent olan Toronto'nun varoşlarındaki bir striptiz kulübünün adından alır. Bu kulüpte yine filme (ve kulübe) adını veren ve filmde sürekli olarak işitilen bir müzik türü olan "Exotica" çalınmaktadır. Kulübün lezbiyen sahibesi (Arsinée Khanjian), külüpte çalışan genç dansçı (Mia Kirshner) ve kulübün hayata küsmüş DJ (Elias Koteas)'i ile devamlı müşterilerden yalnız ve takıntılı bir adam olan vergi memuru (Bruce Greenwood), gizli bir gey olan evcil hayvan dükkanı sahibi (Don McKellar)'ın yolları ve kaderleri bu kulüpte kesişir. Bu kasvetli film ilerledikçe acı çeken bu nevrotik karakterlerin birbirleri ile olan ilişkileri daha da belirgin hale gelir, ancak sorunları çözüleceğine daha da çözümsüz bir hal alır, tıpkı Egoyan'ın birer bilmeceyi andıran öteki filmlerinde olduğu gibi.
"Exotica", 16 Mayıs 1994'te ilk gösteriminin yapıldığı Cannes Film Festivali'nde Altın Palmiye ödülüne aday gösterilmiş, FIPRESCI ödülü almıştı. Çeşitli yarışma ve festivallerde filme tam 13 ödül daha verilmiş, 7 ödüle de aday gösterilmişti. Bu melankolik film, sanat filmi (art-house) kategorisinde olmasına rağmen gişede 5 milyon dolar hasılat toplamıştı.
Tarzı
Neredeyse tamamı iç mekanlarda çekilmiş olan bu film klasik bir dramatik yapıdan yoksundur. Olaylar kronolojik bir bütünlük içinde anlatılmadığı gibi dramatik yapının gerektirdiği sebep sonuç ilişkileri de filmde çok net bir şekilde ortaya konmaz. Filmde Egoyan tarafından bilerek büyük boşluklar bırakılmıştır. Film bittiğinde bile seyirci karakterlerin birçok sırrına ulaşamaz. Olaylardan ve hikaye anlatımından çok karakterler üzerine oturtulmuş olan filmin başındaki bir cümlede de vurgulandığı gibi seyirciden karakterlerin yüzlerine yoğunlaşmaları ve bu yüzlerin altında yatan anlamları keşfetmeleri istenmektedir. Filmdeki yalnız ve melankolik karakterlerin öyküleri ile ilgili seyirciye bazı ipuçları verilir ama 2 saatin sonunda hala onların sırlarının tamamını keşfetmek mümkün olmaz. Gece kulübündeki striptiz dansı sahneleri de zaten bu durumun bir metaforu gibidir: kulübün kurallarına göre müşterinin masasında yapılan bu kışkırtıcı kucak dansları sırasında dansöze dokunmak kesinlikle yasaktır, ancak müşteri hayal gücünü istediği şekilde kullanabilir. Bütün bunlar zaten Atom Egoyan'ın bütün filmlerinde göze çarpan ortak özellikleridir.
Film sanıldığı gibi açık saçık bir film değildir. Çok çok erotik olarak nitelendirilebilecek bu filmde cinsellik ve çıplaklık seyirciyi kışkırtmak, uyarmak için değil aksine yabancılaştırma duygusunu arttırmak için bilerek kullanılmıştır.
Temalar
Filmin temalarından en baskın olanı, Egoyan'ın her filminde bolca işlediği en gözde teması olan "yalnızlık ve umutsuzluk" temasıdır. Striptiz kulübünü dolduran yalnız ve umutsuz adamlar eylemsiz olarak öylece otururlar ve pasif bir şekilde gösterileri izlerler. Diğer bir tema yabancılaşmış olan insanların ilişkilerinin maddiyata indirgenmiş olmasıdır. Filmde her şey bıktırıcı bir şekilde parayla ölçülür. Diğer bir tema da röntgencilik (voyeurism) ve eşcinsellik temalarıdır.
Karakterler ve konusu
Klasik dramatik bir yapıdan uzak, kronolojik bir sıra da izlemeyen bu filmin konusunu anlatmak yerine filmin karakterlerini tanıtmak ve konuyu onların üzerinden anlamaya çalışmak daha mantıklı olacaktır. Filmde kaderleri ve yolları Exotica adlı striptiz kulübünde kesişecek olan belli başlı karakterler şunlardır:
Francis Brown (Bruce Greenwood) - Filmin bu merkezi karakteri vergi hesap kontrolörü olarak çalışmaktadır. Sürekli olarak tek çocuğunu ve arkasından da karısını kaybetmiş olmasının acısını çeker. Bunlara ilaveten önceleri küçük kızının ölümünden sorumlu tutulmuş, ancak gerçek katil yakalanınca aklanabilmiştir. Sırtındaki bu ağır yükleri hafifletebilmek için her gece Exotica adlı striptiz kulübüne gitmeyi ritüel haline getirmiştir. Her gece takıntılı bir şekilde gözde dansçısı Christina'yı masasına çağırır ve para karşılığında onun kışkırtıcı kucak dansını izler, ancak kulüp kurallarına göre dansçılara dokunmak yasaktır. Christina da konuşarak onun ızdırabını hafifletmeye çalışır. Christina daha önce ölen kızının bakıcılığını da yapmıştır. 'Liseli kız' kıyafetleriyle sahneye gelerek striptiz şovuna başlar. Francis bazı geceler tekerlekli sandalyeye mahkum erkek kardeşi Harold (Victor Garber)'ın kızı Tracey (Sarah Polley)'i, hala öldüğünü kabullenemediği kızına bakması için evine getirir, onun flüt ve piyano çalmasını izler karşılığında ona para öder ve tekrar evine bırakır. Tracey bu durumdan pek memnun değildir, amcasının bu isteğini biraz garip bulur ve istemeyerek yapar. Francis Gündüzleri de bir evcil hayvan dükkanının sahibi Thomas Pinto'nun hesaplarını kontrol etmektedir.
Christina (Mia Kirshner) - Exotica nın ve Francis'in gözde dansözüdür. Francis'in kızı ölmeden önce ona bakıcılık da yapmıştır. Francis'e sempati beslemektedir, bazen konuşarak onu teselli etmeye çalışır. Çocukluğundan beri girip çıktığı bu kulüpte sonradan dansözlüğe başlamıştır. Eski sevgilisi olan kulübün DJ'i Eric'e yüz vermez hatta ondan nefret eder, çünkü Eric kulübün sahibesi Zoe ile bir sözleşme yapmıştır: Zoe gebedir ve doğacak çocuğuna isim verebilmesi için Eric'le bir nevi anlaşmalı evlilik yapmıştır. Filmde Zoe ile Christina arasında lezbiyen bir ilişkinin olduğu da ima edilir.
Zoe (Arsinée Khanjian) - Striptiz kulübünün sahibesi. Aslında pek hoşlanmadığı bu işi annesinin ölümü üzerine istemeyerek kabullenmiştir. Kulübün kadın figürü şeklideki tek yönlü aynalarla kaplı duvarlarından dansçı kadınları ve Eric'i gizlice gözetler. Gebedir ve bebeği gayrimeşru doğmasın diye DJ Eric'le bir sözleşme imzalamıştır. Filmin bir sahnesinde Zoe'nin Christina'yla öpüştüğü görülür.
Eric (Elias Koteas) - Kulübün disk jokey'i, Christina'nın eski sevgilisi, Zoe'nin anlaşmalı kocasıdır. Kulüpte tüm sahneye hakim yüksek bir platformda oturarak DJ'lik yapar. Kendine güvenen bir ses tonuyla mikrofondan yaptığı tahrik edici ve iç gıcıklayıcı anonslarla kızları müşterilerin masalarına 'pazarlar', hep aynı cümleleri kurar. Hayata küsmüş gibidir. Ancak eski sevgilisi Christina sahneye çıkınca kendine olan tüm güveni kaybolur. Christina'yı Francis'ten deli gibi kıskanmaktadır. Kulübün tuvaletinde Francis'i Christina'ya dokunması için teşvik eder, Francis kulübün kurallarını çiğneyerek Christina'ya eliyle temas edince de onu döverek kulüpten atar.
Thomas Pinto (Don McKellar) - Evcil hayvan satan bir dükkanın sahibi olan Thomas gizli bir eşçinseldir. Utangaç ve içe dönük bir kişilik yapısı olan bu adam sıklıkla gittiği yurt dışından nesli tükenmekte olan kuşların yumurtalarını getirerek yasa dışı olarak ülkeye sokar. Diğer gizli geylerle buluşmak için hiç hoşlanmadığı halde sıklıkla bale gösterilerine gider. Bilet bulmanın oldukça zor olduğu bu temsillerde diğer bir geyin önceden satın almış olduğu iki biletten birine bale binası dışında müşteri araması adeta partner bulmak için bir parola haline gelmiştir. Francis ise yumurta kaçakçılığla hayli para kazanmış olan Thomas'ın hesaplarını bizzat dükkanına gelerek incelemektedir. Haliyle gümrük görevlileri de Thomas'ın peşindedir.
Harold (Victor Garber) - Francis'in erkek kardeşi, Tracey'nin babası. Francis'e karşı biraz boynu bükük duruşunun nedeni filmin sonunda anlaşılır. Yıllarca Francis'in siyah derili eşiyle yasak aşk yaşamıştır. Francis'in karısının öldüğü trafik kazasında o da arabada olduğu için sakat kalmıştır.
Tracey (Sarah Polley) - Harold'un kızı, Francis'in yeğeni. Amcasının bir türlü öldüğünü kabullenemediği kızına eskisi gibi bakıcılık yapmaya devam etmektedir. Amcası Francis onu düzenli olarak kendi evine götürmekte, bakıcı ücretini de ödeyerek akşam götürüp babasına teslim etmektedir. Tracey bu durumu tuhaf bulmakla birlikte istemeyerek de olsa amcasının bu isteğini kabul etmeyi sürdürür.
Filmin finali: Christina'yı görmeden duramayacağını anlayan Francis kendisini tekrar kulübe kabul ettirmeye çalışsa da kurallar kesindir, Zoe onu nazikçe geri çevirir. Bunun üzerine Francis kulübe kendi yerine, üzerine telsiz mikrofon yerleştirdiği Thomas'ı gönderir (yardımları karşılığında Thomas'ın kaçakçılık ve vergi suçlarını görmezden gelip onu hapisten kurtaracağına söz vermiştir). Kulüpte Christina'nın Thomas'a da aynı yakınlığı gösterdiğini gören Eric, Francis'e yapmış olduğu gibi tuvalette onu da tuzağa düşürmeye çalışır, yani onu da Christina'ya dokunmaya zorlar. Kulüp dışındaki arabasının içinde bunları telsizden duyan Francis Eric'i öldürmeyi kafasına koyar. Thomas'ın tabancasını alarak kulüp dışında Eric'i beklemeye başlar. Ancak Eric ağlayarak Francis'e kızının cesedini arazide kendisinin bulmuş olduğunu söyleyince Francis elem duyan bu adama sarılır, öldürmekten vazgeçmiştir.
Oyuncu kadrosu
Filmin müziği
Filmde kullanılan bazı müzik parçaları şunlardır:
"Everybody Knows" - Seslendiren: Leonard Cohen Beste: Leonard Cohen ve Sharon Robinson
"Flame of Desire" - Seslendiren: Studebaker John ve The Hawks, Beste: John Grimaldi
"Real Love" - Seslendiren: Studebaker John and The Hawks, Beste: John Grimaldi
"Fresh Has Jus B'Gun" - Seslendiren: MVP, Beste: Courtney Cunningham, Franz Malvoism, Kevin Coleey ve Philip Cole
"Fresh Has Jus B'Gun Remix" - Seslendiren: MVP, Beste: Courtney Cunningham, Franz Malvoism, Kevin Coleey and Philip Cole
"Ave Generosa" - Seslendiren: The Toronto Consort. "Full Well She Sang" albümünden
"Je vous pri" - Seslendiren: The Toronto Consort. "Full Well She Sang" albümünden
"A chantar" - Seslendiren: The Toronto Consort. "Full Well She Sang" albümünden
"Impromptu, Op. 90 No. 4" Seslendiren: Eve Egoyan, Beste: Franz Schubert
"Montagueler ve Capuletler"in giriş bölümü - "Romeo ve Juliet" balesinden, Beste: Sergei Prokofiev
14 Şubat 1995 tarihinde filmin bir soundtrack albümü "Varese Sarabande" etiketiyle CD ve kaset formatlarında piyasaya verilmiştir. Albümde yer alan ve tamamı Mychael Danna tarafından bestelenmiş olan parçalar şunlardır (albümden örnekler dinlemek için ):
Exotica
Something Hidden
Dilko Tamay Huay
Field 1. Field 2
Pagan Song
Kiss
Inside Me
My Angel
Little Touch
Field 3
Snake Dance
Field 4
Mujay Yaad
Ride Home
Tepkiler
Gişe geliri
Film, Toronto'daki açılış haftasında 32.856 $ hasılat elde etti. Filmin sınırlı gösterimdeki ilk gişe performansı, dağıtımcılar tarafından "çok büyük" olarak kabul edildi. Mart 1995'te ABD'li eleştirmen Roger Ebert, Exotica'nın Kanada'da gişe rekorları kırdığını bildirdi.
1995'e gelindiğinde, Exotica Kanada'da 1,75 milyon dolar hasılat elde etmişti, bu İngiliz-Kanada sineması için önemli bir meblağdı. Film, Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada'da 5.13 milyon$ hasılat elde ettikten sonra yayınına son verdi. Exotica, Egoyan'ın en büyük finansal başarısıydı ve onun gişe rekortmeni olarak anılmaktadır.
Ödüller
1994 Cannes Film Festivali'nde Exotica, FIPRESCI Ödülü'nü kazandı, ilk kez bir İngiliz Kanada filmi bu ödülü kazandı. 1994 Genie Ödülleri'nde film, Egoyan için En İyi Film ve En İyi Yönetmen ile birlikte En İyi Orijinal Senaryo da dahil olmak üzere sekiz ödül kazandı.