Muhammed bin Abdullah el-Mehdî

Muhammed bin Abdullah el-Mehdi veya Muhammed en-Nefsüzzekiyye (Arapça: ; y. 718 - 6 Aralık 762), Abbasiler'e karşı Medine'de başlatılan isyanın lideridir.
Hayatı
Geleceğin siyasi lideri olarak yetiştirilmiş ve kendisine babası tarafından Mehdi lakabı verilmişti. Zühd, takva ve mürüvvet sahibi olmasından ötürü de sonradan "en-Nefsuz-Zekiyye" lakabı ile anıldı. Emevilerin son günlerinde II. Velid'in ölümünden hemen sonra (Hicri 126 / M. 744) devletin yıkılmağa başladığını gören Medine toplantısında hazır bulunan Muhammed el-Bakır ve İmam Caʿfer es-Sadık dışında kalan bütün Ehl-i Beytin ve hatta Abbasilerden İbrahim "el-İmam", Ebu'l-`Abbas es-Seffah ve Ebu Caʿfer "el-Mansurun dahi biy'atleriyle hilafet makamına seçilmiş olan bir şahsiyettir.
Hilafet makamına seçilişi
İmam Dar ül-Hicre adıyla da tanınan İmam Malikin bir fetvasıyla, hilafetin vaktiyle Aleviler arasında Nefsüz-Zekiyye namıyla tanınan Hasan el-Muctebanin oğlu Hasan el-Mutennanın torunlarından Muhammed bin ʿAbd Allaha ait olduğu tüm Abbasi aleyhtarı fırkalara duyurulmuştu. Hatta, Muhammed bin ʿAbd Allahın lehine İmam-ı Azam Ebu Hanife Numan İbn-i Sabit te fetva vermişti.
Muhammed bin ʿAbd Allah isyanı
Hicri 132 / M. 750 yılında Abbasiler iktidara gelince Muhammed ve kardeşi İbrahim onları meşru halife olarak tanımadılar ve kendilerine biat etmediler. Bu hadise üzerine, Abbasiler tüm şiddetleriyle Aleviler aleyhine harekete geçtiler. Ebu Caʿfer "el-Mansur" halife olduğunda ise biat etmeyen "Muhammed bin ʿAbd Allah" Medineden ayrıldı.
Babası ʿAbd Allah ibn-i Hasan el-Mu'thenna ve yakınlarının ölümü
Mansur ile Muhammed arasında karşılıklı hakaret içeren yazışmaların cereyan ettiği bilinmektedir. Babası "ʿAbd Allah bin Hasan" ve yakınlarının Kufe'de hapiste öldürülmelerinden sonra Muhammed bin ʿAbd Allah'ın yakınları halifeye suikast tertip etmeyi önerdilerse de Nefsüz-Zekiyye bu teklifi kabul etmedi.
İsyanın başlaması
Mu'tezile'nin bir kısmının ayaklanmaya destek vermesi üzerine Hicri 145 yılının Ramazan ayında (23 Kasım 762) En-Nefsuz-Zekiyye'nin kardeşi İbrahim isyanı başlatarak Basra'yı zaptetti. Böylece Medine ile Basra arasındaki bölge tamamiyle "Muhammed bin ʿAbd Allah" yönetimi altına girdi. Bu hal üzerine Halife Mansur yeğeni İsa bin Musa'yı dört bin kişilik bir kuvvetle Nefsüz-Zekiyye'nin üzerine gönderdi. Nefsüz-Zekiyye şehri Hendek Savaşı'ndaki savunmaya benzer şekilde müdafaa ettiyse de başarı sağlayamadı.
En-Nefsuz-Zekiyye Muhammed bin ʿAbd Allah'ın katli
Hicri 14 Ramazan 145 / M. 762 tarihinde Hasan el-Mutennanın torunu Muhammed bin ʿAbd Allah Nefsüz-Zekiyye İsa bin Musa'nın komutanlarından eski Mısır valisi "Humeyd bin Kahtabe" tarafından öldürüldü. Böylece iki ay on yedi gün süren isyan bastırılmış oldu. Kesik başı İsa bin Musa'nın önüne getirildiğinde, İsa bu başın sahibinin mü'minlerin emirine baş kaldırdığı için öldürüldüğünü, aslında Muhammed bin ʿAbd Allah'ın abid ve zahid bir kimse olduğunu ifade etmişti.
Kardeşlerinin daha sonra çıkardığı ayaklanmalar
İbrahim bin ʿAbd Allah isyanı
Hemen akabinde olayların kanlı bir biçimde gelişmesi ve Abbasilerin gittikçe artan zulmü karşısında, Aleviler yeni bir huruç hareketi başlattılar. Nefsüz-Zekiyyenin kardeşi İbrahim bin ʿAbd Allah Ehl-i Beyt namına hilafeti ele geçirmek amacıyla İmam-ı Azam Ebu Hanifenin de fetvasını alarak, Abbasiler aleyhine kendi hayatına mal olan başarısız bir isyan girişiminde bulundu.
Yahya bin ʿAbd Allah isyanı
İkinci hicri yüzyılın ortalarında Deylemde yeni bir önderin yıldızının parladığı görüldü. Bu, Alevilerin en mümtaz şahsiyetlerinden Nefsüz-Zekiyyenin diğer kardeşi olan Yahya bin ʿAbd Allah idi. H. 176 / M. 793 yılında hilafetini ilan etti. Dehşetli bir telaşa kapılan Abbasi Halifesi Harun er-Reşid Bermekilerden Fazlı Yahyanın başlattığı ihtilali bastırmakla görevlendirdi. Bermekiler ise, Alevilere son derece sevgi ve hürmet beslemekte ve Harun Reşidin Alevilere karşı yürütmekte olduğu zulüm ve baskı politikalarına şiddetle muhalefet etmekteydiler. Sonunda Fazl, Harun Reşid ile Yahyayı barıştırmayı başardı. Bütün Haşimi hanedanının imzalarını taşıyan bir iman-name ile Yahya bin ʿAbd Allah serbest bırakıldı. Fakat, daha sonra Harun Reşid sözünde durmayarak Yahyayı öldürttü.