Yedinci Gün Adventist Kilisesi'nde Sebt

Ayrıca bakınız: Cumartesi
Cuma günbatımından Cumartesi günbatımına kadarki zaman diliminde tutulan yedinci gün Sebti, yedinci gün kiliselerinin inanç ve uygulamalarında önemli bir yer tutmaktadır. Bu kiliseler, bir günün güneş battığında başladığını öngören kadim İbrani uygulaması ve Tekvin kitabında bir akşam ve sabahın bir günü meydana getirdiği belirtilen, kutsal yazı yaratılış öyküsü gibi Kitabı Mukaddes referanslarını vurgularlar; bu öykünün olayları On Emirin verilişinden (dolayısıyla Sebt gününü hatırlama emrinden) önce meydana gelmiştir. Yedinci gün Sebtiliği 4. yüzyıl sonuna dek ilk dönem Hristiyan kilisesinin bütününde veya büyük çoğunluğunda yaygın olan uygulamaydı. Haftanın yedinci gün pek çok dilde ve takvimde Sebt olarak belirtilmekte ve modern Yahudilikte halen bu şekilde tutulmaktadır.
Yedinci gün Sebti Hristiyanlar sebt gününü tutmuş olan ilk dönem elçisel kilisenin uygulamasını yeniden tesis etme amacındadırlar. Çoğunlukla, tüm insanlığın Sebt emri dahil olmak üzere On Emiri tutma zorunluluğu altında olduğuna ve tüm emirleri tutmanın Allahı yaratıcı, gözetici ve kurtarıcı olarak şereflendirmek ve Ona sevgi göstermek için ahlaki bir zorunluluk olduğuna inanırlar. Hristiyanların çoğunluğu yedinci gün sebtini tutmaz, ancak bunun yerine haftanın ilk günü olan Pazarı şereflendirirler; bu gün Rabbin Günü ve Mesihin diriliş günü, ve (bazı geleneklerde) Hristiyan Sebti olarak kabul edilir.
Sebt gününün tutulması yedinci gün mezheplerinin temel özelliklerinden biridir, bunlar arasında Yedinci Gün Baptistleri, Yedinci Gün Adventistleri, Yedinci Gün Evangelist Kilisesi, merkezi Batı Virjinyanın Salem kentinde bulunan Tanrının Kilisesi (7. Gün) ile Tanrının Kilisesi (Yedinci Gün) konferansları, Birleşik Tanrının Kilisesi ve daha pek çok mezhep yer alır.
Kutsal Kitap Sebti
Sebtten ilk olarak yaratılışın yedinci gününü tasvir eden kutsal yazı anlatısında söz edilmiştir. Sebt gününün hatırlanması ve tutulması On Emirden birisidir (Doğu Ortodoks ve pek çok Protestan geleneklerinde dördüncü, Roma Katolik ve Lüteryen geleneklerinde üçüncü). Birinci gün ya da yedinci gün Sebtini tutan pek çok kişi bunun sürekli bir antlaşma olarak belirlendiğini kabul ederler: İsrailliler, sonsuza dek sürecek bir antlaşma gereği olarak, Şabat Gününü kuşaklar boyu kutlamaya özen gösterecekler. (Çıkış 31:13-17) (ayrıca bakınız Çıkış 23:12, Tesniye 5:13-14) Bu kural aralarında yaşayan yabancılar için de geçerlidir, Allahın yaratılışı altı günde tamamladıktan sonra istirahat ettiği güne saygının bir işaretidir (Tekvin 2:23, Çıkış 20:811).
Tarih
İlk Kilise
R. J. Bauckhama göre, elçilerden sonraki dönem kilisesinde Sebte ilişkin çeşitli uygulamalar vardı. İlk yüzyıllarda Mesihin dirilişi şerefine bayram günü yapılan haftanın ilk günü dini ibadetler ve dinlence günü olarak ilgi görüyordu, ancak yedinci gün Sebti halen neredeyse tüm kiliseler tarafından yerine getirilmekteydi.
İlk dönem Hristiyanlarının hem ruhsal yedinci gün Sebtini hem de Rabbin Günü toplantısını tuttukları İgnatiusun Magnezyalılara yaklaşık 110 tarihli mektubunda belgelenmiştir. Sahte İgnatius olarak adlandırılan eklemeler, haftalık ruhsal yedinci gün Sebti uygulamasını Rabbin Günü toplantısıyla birleştirerek bu noktayı açıklamıştır. Sahte İgnatius 140 yılı kadar erken bir tarihte yazılmışsa, ileri sürülenler 2. yüzyılda Sebt ve Rabbin Günü uygulamalarına dair önemli kanıtlar olarak kabul edilmelidir. Klasik kaynaklara göre, Yahudi olmayan Hristiyanlar arasında Sebtin yaygın olarak tutulması da 3. ve 4. yüzyıllarda geçerli olan uygulamaydı.
7 Mart 321 tarihinde Roma imparatoru Konstantin bir ferman çıkararak Pazarı işlerden dinlenme günü olarak belirledi:
Ellen G. White, ekümenik konseylerde çoğunlukla Sebtin gitgide bastırıldığını, Pazarın ise aynı şekilde yüceltildiğini; ayrıca piskoposların sonunda Konstantini Hristiyanlığın paganlar tarafından görünürde kabul edilmesini kolaylaştırmak için ibadet günlerini kaynaştırmaya teşvik ettiklerini belirtiyor. Fakat pek çok Allahtan korkan Hristiyan, kademeli olarak Pazarı bir dereceye kadar kutsal görmeye yönlendirilmelerine rağmen, [yedinci gün] Sebti[ni] hala... tutmaya devam ediyordu. Bauckham ayrıca bazı kilise yetkililerinin bunu Yahudileşme eğilimi olarak görüp karşı çıkmaya devam ettiklerini belirtiyor.
4. yüzyılda Sokrates Skolastikus (Kilise Tarihi, V. Kitap) şunları belirtti:
5. yüzyılda Sozomen (Kilise Tarihi, VII. Kitap) Sokrates Skolastikusa atıfta bulunarak, açıklamasına şunları ekledi:
Böylece ilk dönem kilise tarihçileri, Sokrates ve Sozomenin ikisi de, Roma ve İskenderiyedeki Hristiyanlar haricinde, yedinci günü Hristiyan istirahat ve toplu ibadet günü olarak belirtmektedir.
Ortaçağ
1991 yılında Charles E. Bradford tarafından kurulan Afrikada Sebt Çalışma Grubu (SIA), Afrikada Sebtin yazılı tarihin başlangıcından beri var olduğunu ileri sürmektedir. Taddesse Tamrat bu uygulamanın Aziz Ewostatewonun 1337 yılı civarında Etiyopyadan sürgün edilmesine yol açan hem Cumartesi hem Pazar günlerinin Sebt olarak tutulmasını savunmasından daha eski olduğunu iddia etmiştir. İmparator Zara Yakob 1450 yılında Sebt konusunu tartışmak üzere Tegulette bir kilise meclisi toplamıştır.
Bohemyada 1310 yılında halkın yaklaşık dörtte biri yedinci gün Sebtini tutuyordu. Bu uygulama en az Erasmusun bu konuda yazdığı 16. yüzyıla dek devam etti.
Üniteryen Kilisesi 1618 yılında Sebtiliği bir bidat olarak kınadı (Transilvanya dini hoşgörü yasasıyla yasaktı). Transilvanyadaki son Sebti topluluk 19. yüzyılda ortadan kayboldu ve Somrei Sabat olarak bilinen geri kalan Sebtiler mevcut Yahudi topluluklarına katılarak zamanla aralarında asimile oldular (Somrei Sabat İbranice Sebti tutanlar anlamına gelen sözcüklerin Macarca imlaya göre yazımıdır). Sebtilik, mensuplarına Subbotnikler denildiği Rusyaya kadar uzandı, hareket ilerleyerek oradan başka ülkelere de geçti. Rus Subbotniklerin bir kısmı doktrinsel olarak Hristiyan kimliğini korudu, diğerleri ise resmi olarak Yahudiliğe geçerek Rusyadaki Yahudi topluluklar içinde asimile oldular. Ne var ki ikinci gruptan Yahudiliğe geçen bazıları, kendileri ve sonraki nesilleri Yahudiliği uygulamalarına ve yaklaşık iki yüzyıl Hristiyanlıktan uzak kalmalarına rağmen, çok sonralara dek Yahudiliğe ihtida etmiş olan etnik Ruslar olarak belirgin bir kimlik sahibiydiler.
Doğu Avrupa ve Hollandadaki az sayıda üçlübirlik karşıtı Sosyanist kilise yedinci günü ibadet ve istirahat günü olarak benimsedi.
Reform
Valdocular, Albigensler ve Leonistler gibi bazı mezheplerin Orta Çağ boyunca Avrupada Sebtin tutulmasını korudukları anlaşılmaktadır. 15. yüzyıl ortalarında bazı Moravyalı Valdocuların yargılandığı bir engizisyon mahkemesinin tutanaklarında Valdocular arasında Yahudilerle birlikte Sebti kutlayanların sayısının hiç de az olmadığı belirtilmektedir. Çinde Taiping İsyanı mensupları Sebti tutmuşlardır. Goa Engizisyonu, Sebti olan Saint Thomaslı Hristiyanları hedef almıştır.
Protestan Reformu zamanında Oswald Glait gibi bazı Anabaptistler yedinci günün Sebt olarak tutulması gerektiğini ve Pazar Sebtinin Papanın icadı olduğunu savunmuşlardır.
Yedinci Gün Sebtiliği 17. yüzyıl İngilteresinde yeniden canlandırıldı. İlk savunucular arasında Elizabet dönemi Yedinci Gün Adamları, Traskeciler (John Traskenin izleyicileri, 15861636) ve Thomas Brabourne bulunuyordu. Yedinci gün Sebtilerinin büyük çoğunluğu Yedinci Gün Baptist kilisesi mensubuydu ve Anglikan kilisesi yetkilileri ile Püritenlerden sert düşmanlık gördüler. Amerika Birleşik Devletlerindeki ilk Yedinci Gün Baptist kilisesi 1671 yılında Rhode Island eyaletinde kuruldu.
Modern kiliseler
Yedinci Gün Baptistleri
Yedinci Gün Baptistleri yedinci gün Sebtini tutan Baptist Hristiyanlardır. Günümüzde Yedinci Gün Baptist Federasyonu 22 ülkede 50000den fazla Baptisti temsil etmektedir.
Modern Sebti mezheplerin en eskisidir. Kayıtlara geçen ilk Yedinci Gün Baptist toplantısı 1651 yılında Londradaki Mill Yard Kilisesinde, Peter Chamberlen önderliğinde gerçekleştirilmiştir.
Yedinci Gün Adventistliği
Yedinci Gün Adventist Kilisesi modern Sebti mezheplerin en büyüğüdür, yaklaşık 16 milyon üyeye sahiptir ve Sebti Adventistliğin temel direklerinden biri olarak yüceltir. Yedinci Gün Adventistliği 1840lı yıllardaki Millercilik hareketinden doğdu, kurucuları New Hampshireda yaşayan din eğitimi almamış genç bir Yedinci Gün Baptisti kadın olan Rachel Oakes Prestonun etkisiyle Sebtiliğe ihtida etmişlerdi.
Yedinci Gün Adventistleri Cuma günbatımından Cumartesi günbatımına kadar Sebti tutarlar. Kuzey İskandinavya gibi güneşin aylarca doğmadığı ya da batmadığı yerlerde genel olarak kullanılan yöntem, akşam 6 gibi rastgele bir saatin günbatımı kabul edilmesidir. Adventistler Sebt süresince dünyevi işlerden ve ticaretten kaçınırlar, ancak tıbbi yardım ve insani çalışmalar kabul edilebilir. Kültürel çeşitlilikler olsa da, pek çok Adventist alışveriş ve spor benzeri faaliyetlerden ve bazı eğlence biçimlerinden kaçınır. Adventistler kilise ibadetleri için çoğunlukla Cumartesi sabahları bir araya gelirler. Bazıları Sebtin ilk saatlerini karşılamak için Cuma akşamları (kimi zaman akşam duası ya da Sebt açılışı olarak adlandırılır), bazıları da aynı şekilde Sebt kapanışı için toplanırlar.
Yedinci Gün Adventistleri geleneksel olarak On Emirin (Sebte ilişkin dördüncü emir dahil olmak üzere) Allahın ahlaki yasasının bir parçası olduğunu, İsa Mesihin öğretileriyle yürürlükten kaldırılmadığını ve Hristiyanlar için de aynı şekilde geçerli olduğunu savunurlar. Bu, Sebti anlaşmazlığı Pazarı tutanları daha radikal bir yasa karşıtı konum almaya yönlendirmeden önce Hristiyanlar arasında yaygın olan bir anlayıştı. Adventistler geleneksel olarak ahlaki yasayı törensel yasadan ayırmış, ahlaki yasanın Hristiyanları halen bağladığını, törensel yasa tarafından öngörülen olayların ise Mesihin çarmıhtaki ölümüyle tamamlandığını savunurlar.
Tarih
Sebti Adventistler 18451849 yılları arasında William Millerin Adventist hareketinden doğarak, daha sonra Yedinci Gün Adventistleri oldular. Frederick Wheeler, sonradan bildirdiğine göre, 1844 Martında Rachel Prestonla yaptığı konuşmanın ardından konuyu bizzat araştırdıktan sonra yedinci gün Sebtini tutmaya başladı. Sebti destekleyen vaazlar veren ilk resmi olarak atanmış Adventist din görevlisi olarak tanınır. Zaman zaman hizmet verdiği Washington, New Hampshiredaki kilisenin bazı üyeleri de onun kararını takip ederek ilk Sebti Adventist kilisesini meydan getirdiler. Bunlar arasında William Farnsworth ile kardeşi Cyrus da bulunuyordu. T. M. Preble kısa bir süre sonra bunu ya Wheelerdan, ya Oakesdan, veya kilisedeki başka birinden dinleyerek kabul etti. Bu olayla kısa bir süre sonra meydana gelecek olan, İsanın Millercilerin beklediği 22 Ekim 1844 tarihinde geri dönmeyişini izleyen Büyük Hayal Kırıklığından hemen önce gerçekleşti.
Preble, Portland, Mainede yayınlanan Adventist Hope of Israel dergisinin 28 Şubat 1845 tarihli sayısından itibaren, Sebti basılı yayınlarda destekleyen ilk Millerciydi. Mart ayında Sebt konusundaki görüşlerini A Tract, Showing that the Seventh Day Should be Observed as the Sabbath, Instead of the First Day; According to the Commandment (Tanrı Buyruğu Uyarınca Sebt Olarak Haftanın İlk Gününün Değil, Yedinci Günün Tutulması Gerektiğini Gösterir Broşür) adıyla bir kitapçık olarak yayınladı. Bu broşür John Nevins Andrews ile Paris, Mainedeki diğer Adventist ailelerin ihtida etmesini sağladı, ayrıca 1845 yılında Joseph Bates de ihtida ederek bu topluluk içindeki en önde gelen Sebt savunucusu oldu. Bu kişiler de New Hampshirelı James Springer White, Ellen Harmon (sonradan White) ve Hiram Edsonu ikna ettiler. Prebleın 1847 ortalarına kadar yedinci gün Sebtini tuttuğu bilinmektedir. Daha sonra Sebti reddederek Yedinci Gün Advntistlerine karşı çıktı ve The First Day Sabbath (Birinci Gün Sebti) adlı eseri yazdı.
1846da Bates New Hampshire ve Port Gibsondaki imanlılar arasında bir toplantı düzenlenmesini teklif etti; Edsonun çiftliğinde gerçekleşen toplantıda Edson ve Port Gibsonlu diğer imanlılar Sebt mesajını memnuniyetle kabul ederek, Bates, White ve Harmonla ittifak kurdular. Nisan 1848 Aralık 1850 arasında New York ve New Englandda kurulan 22 Sebt konferansı White, Bates, Edson ve Stephen Piercein doktrinsel konularda sonuçlara ulaşmalarını sağladı.
Yine 1846da, Batesin yazdığı bir kitapçık Sebte büyük bir ilginin doğmasına neden oldu. Bates, White, Harmon, Edson, Wheeler ve S. W. Rhodes, kısmen dini yayınlar yoluyla, Sebtin desteklenmesinde öncü oldular. Present Truth dergisi başlangıçta büyük ölçüde Sebte ayrılmıştı. J. N. Andrews kitap büyüklüğünde bir Sebt savunması yazan ilk Adventist oldu, bu kitap ilk kez 1861de yayınlandı. Andrewsun kitapları arasında Testimony of the Fathers of the First Three Centuries Concerning the Sabbath (İlk Üç Yüzyılın Kilise Babalarının Sebte İlişkin Tanıklığı) ile History of the Sabbath (Sebtin Tarihçesi) bulunmaktadır.
Eskataloji
Kilisenin öncüleri geleneksel olarak yedinci gün Sebtinin son günlerde Allahın halkının mühürlenmesini sağlayacak bir sınav olacağını öğretmişlerdir, ancak bunun ne şekilde gerçekleşeceğine dair bir fikir birliği yoktur. Kilise geleneksel olarak dini ve dünyevi yetkililerin oluşturduğu bir ittifak tarafından dayatılacak olan uluslararası bir Pazar yasası çıkarılacağını ve buna itaat etmeyenlerin zulüm görerek öldürüleceğini öğretmiştir. Bu, kilisenin Ellen G. Whiteı izleyerek yaptığı Daniel 7:25, Vahiy 13:15, Vahiy 7. bölüm, Ezekiel 20:1220 ve Çıkış 31:13 ayetlerinin yorumuna dayandırılmıştır. Peygamberlik sözlerinde zulümden söz edildiğinde, bunun Sebt hakkında olduğu düşünülmüştür. İlk Adventistlerden bazıları Pazar günü çalıştıkları için, Pazarı resmi istirahat günü olarak belirleyen çeşitli mavi yasaların ihlalinden ötürü hapsedilmiştir. Son zamanların bir belirtisi olarak evrensel bir Pazar yasasının çok yakında yürürlüğe gireceği beklentisi hakim olmuştur.
Armstrongculuk
Yedinci gün Sebtiliği Herbert W. Armstrong tarafından kurulan eski Worldwide Church of God ve bundan çıkan çeşitli hareketlerin temel özelliği olmuştur. Radio Church of Godu kuran Armstrong 1931 yılında Adventist bir grup olan Church of God (Seventh Day)in Oregon Konferansı tarafından resmi şekilde vaiz olarak atanmış ve Oregonun Eugene kentinde bir topluluğa hizmet vermeye başlamıştı. Radyo yayını temel olarak kısaltılmış kilise ibadetiydi, ilahilerle birlikte Armstrongun mesajını ihtiva ediyordu ve sonradan Worldwide Church of God olacak olan yapının başlangıç noktasıydı.
Diğer gruplar
Merkezi Çinde olan True Jesus (Gerçek İsa) Kilisesi yedinci gün Sebtini desteklemektedir ve dünya çapında yaklaşık 2 milyon üyeye sahiptir. İlk kurucusu Ling-Şeng Zhang Yedinci Günb Adventist teolojisini öğrendikten sonra Sebti kabul etmiştir, diğer kuruculardan biri olan Paul Wei de Yedinci Gün Adventistiydi. Sebti tutan bir Church of God topluluğundan gelen Bernsten adlı Amerikalı bir müjdeci de kurucular üzerinde etkili olmuştur.
Diğer küçük çaplı Sebti kiliseler arasında aşağıdakiler yer almaktadır:
Yedinci Gün Bakiye ev kiliseleri
Merkezi Batı Virjinyanın Salem kentinde bulunan Tanrının Kilisesi (7. Gün)
Tanrının Kilisesi (Yedinci Gün)
Büyük Britanya, Kenya, Uganda, Tanzanya ve Sudanda faaliyet gösteren Logos Elçisel Tanrının Kilisesi
Sebt İstirahati Advent Kilisesi