Tuva Cumhuriyeti idari yapılanması

Tuva Cumhuriyeti idari yapılanması (Tuva Türkçesi: a a a, Rusça: - ) Sovyetler Birliği devrinden kalma bir yönetim birimi olan rayon denilen ilçe tipi idari yapılanma görülür. Sumon köy tipi yerleşimlerdir.
İdari bölünüşün dizimi
Baytayga
Batı Hemçik
Doğu Hemçik
Küçük Hem
Başkent Kızıl
Gümüş Tayga
Övür
Biihem
Sütgöl
Tandı
Teregöl
Teshem
Toju
Büyük Hem
Yenigöl
Yedigöl
Ersin
Cumhuriyetin büyük şehirleri:
Kızıl () (başkent)
Ak Toprak (-)
İlçeler (kojuunlar):
Barıın-Hemçik
9 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Bay-Tayga
7 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Çaa-Höl
4 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Çedi-Höl
Şehir-tipi yerleşimler ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Hovu-Aksı
5 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Doğu-Hemçik
Şehir ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Çadaana (Ч)
11 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Erzin
6 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Kaa-Hem (-)
11 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Kızıl
Şehir-tipi yerleşimler ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Kaa-Khem, Kızıl (-)
9 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Möngün-Tayga (ң-)
2 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Övür
6 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Biy-Hem (-)
Şehir ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Turan ()
7 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Süt-Höl (-)
7 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Tandı (ң)
8 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Tere-Höl
1 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Tes-Hem
8 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Toju ()
6 sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Uluğ-Hem
Şehir ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.:
Şagaan-Arıg (Ш-)
9 tane sumon ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
Son idari yapılanma ve istatistikleri
Tarih
18. asırda Tuva ülkesini işgal eden Çin, ülkeyi 4'e ayırdı ve her birine kojuun (bölge, ilçe, rayon) adlandırması verdi.
Oyun boyunun bölgesi (Tesingol, Oyunnar), Toju boylarının bölgesi (Toju koşun), Salçak boyunun bölgesi (Hemgol) ve Hasut boyunun bölgesi (Hubsugol). 1808 yılında Heçik koşun (kojuun) kuruldu. 1878 yılında Hubsugol koşun Kuzey Moğolistan'da kaldı. 20. yüzyıl başlarında bölünüm 7'ye ulaştı: Beyse (-), Daa (-), Maadı (), Oyunlar (), Salçaklar (), Tojulular () ve Çoodu(Ч). 20. yüzyıl başlarında Tuva ülkesi Kuzey Moğolistan'ın genel idaresine bağlandı. Koşun (Kojuun) denilen ilçe şeklindeki yönetimler sumon adlı büyük köy şeklindeki yönetimlere ayrılırken, sumonlar da arban adlı küçük köylere ayrılır.