Encümen-i Daniş

Encümen-i Daniş (), Osmanlı Devletinde 1851-1862 yıllarında hizmet vermiş bir bilim kuruludur. Kurucusu Mustafa Reşit Paşadır. Fransız İlimler Akademisini örnek alarak kurulan bu kurulun başardığı en önemli iş, Ahmet Cevdet Paşaya yazdırılmış Tarih-i Cevdet adlı eserdir.
Türkçeye sade dille yazılmış ve tercüme edilmiş bilimsel eserler kazandırma, ülkede genel kültür seviyesini yükseltme, kuruluş aşamasında olan Darülfünun için kitap hazırlama gibi amaçlarla kurulmuştu. Ayda bir kez toplanan ve her biri bir bilim dalında uzman 40 dahili üyeden oluşurdu. 1862den sonra kapanmıştır.
Tarihçe
Sultan Abdülmecitin 10 Ocak 1845 tarihli eğitim reformlarının gerçekleştirilmesi emrini içeren fermanı üzerine 11 Nisan 1845de sekiz kişiden oluşan Meclis-i Maarif-i Muvakkat (Geçici Eğitim Meclisi) kuruldu. Eğitim için gerekli reformların plan ve projesini oluşturmakla görevli meclis, 1846 yılı Temmuz ayında, yasa metinlerini hazırlamakla görevli Meclis-i Valaya raporunu sundu. Meclisin kararları arasında İstanbulda Darülfünun (üniversite) kurulması ve üniversitenin kuruluşuna hazırlık yapmak, okutulacak kitapları hazırlamak için Encümen-i Daniş adlı bir bilim kurulunun kurulması vardı. Encümen-i Daniş kurulması, Pariste elçilik yaptığı sırada Fransız İlimler Akademisini çok beğenmiş olan Mustafa Reşit Paşanın fikriydi. Ancak kurulması, 1851de Ahmet Cevdet Efendinin bu kurumun sağlayacağı faydalara ilişkin bir mazbata yazarak Sultan Abdülmecide sunmasından sonra mümkün oldu.
Ataullah Efendizade Şerif Efendinin birinci başkan, Hayrullah Efendinin ikinci başkan olduğu encümen, 26 Mayıs 1851 tarihli padişah iradesi ile kuruldu. Kuruluş programını hazırlama görevi müderris Ahmet Cevdet Efendiye verildi. Encümenin nizamnamesi (tüzüğü) Ahmet Cevdet Efendi başkanlığında bir kurul hazırladı. Nizamname, 1 Haziran 1851de yayımlandı. Üyelerin listesi 15 Nisan 1851de padişahça onaylandı.
18 Temmuz 1851de Darülmaarif Mektebinde düzenlenen törenle Encümen-i Daniş açıldı. Törene Padişah Abdülmecit, Sadrazam Mustafa Reşit Paşa da katıldı. Sadrazam müsteşarı Fuad Paşa ile Ahmet Cevdet Efendi'nin daha önce hazırladıkları Kavaid-i Osmani adlı Osmanlıca gramer kitabın bir nüshası, kurulun ilk eseri olarak törende padişaha sunuldu.
Kurul, 12 yıl kadar hizmet verdikten sonra dağılmıştır. Hangi tarihte ve neden dağıldığına dair bilgi bulunmaz ancak Abdülmecitin ölümü ile çalışmasına son verildiği tahmin edilir.
Kuruluş Yapısı
Encümen-i Daniş, birinci ve ikinci olmak üzere iki başkanı, kırk dahili üye ile sayısı sınırlanmamış miktarda harici üyeden oluşurdu. Dahili üyeler ulema, şair, yazar, tercüman üst düzey askeri ve sivil bürokrat arasından seçilmiş kimselerdi. Toplantılara katılmaları zorunlu idi. Harici üyeler, Türkiye ile ilgili bilimsel çalışma yapan kimselerdi. Türkçe bilmeleri şart değildi; dilerlerse toplantılara katılabilirlerdi ancak hizmetleri daha çok yazdıkları eserlerle olmuştur. Harici üyeler arasında en ünlüleri Avusturyalı doğu bilimci Joseph von Hammer-Purgstall, İngiliz sözlük James Redhouse ve Fransız doğu bilimci Thomas Bianchidir.
Eserler
Encümen-i Danişin ürünü olan başlıca eserler şunlardır:
Kavaid-i Osmani, Cevdet ve Fuad Efendiler tarafından Encümen-i Danişin kuruluşundan önce Bursada birlikte bulundukları sırada ortaya çıkarışmı bir gramer kitabıdır. İlk Türkçe gramer kitabı kabul edilir. Meclis-i Maarifin onayı, şeyhülislamın fetvası ve padişahın iradesi ile basılmış; Encümen-i Danişin açılış töreninda padişaha sunulmuştur.
Tarih-i Cevdet, 1774-1826 arası Osmanlı tarihini içeren bir kitaptır; Türkçe yazılmış ilk modern tarih kitabı sayılır. Ahmet Cevdet Paşa tarafından kaleme alınmıştır.
İbn-i Haldunun ünlü Mukaddime adlı eserinin Türkçeye çevrilmesi için Suphi Paşa görevlendirilmiş ancak çeviriyi Ahmet Cevdet Paşa yapmış ve eser 1860'ta İstanbulda basılmıştır.
Encümenin Bazı Tanınmış Dahili Üyeleri
Ahmet Cevdet Efendi
Ahmet Vefik Efendi
Ali Efendi
Ali Fethi Efendi
Arif Efendi
Arif Hikmet Bey
Aziz Efendi
Abdurrahman Şeref
Ethem Paşa
Fuat Efendi
Hayrullah Efendi
Hüsam Efendi
Mehmet Paşa
Mustafa Reşit Paşa
Rıfat Paşa
Sami Paşa
Suphi Bey
Yusuf Kamil Paşa
Ziver Efendi