Tâhirü'l-Mevlevî

Tahirü'l-Mevlevi (d. 13 Eylül 1877, İstanbul - ö. 20 Haziran 1951, İstanbul), şair, yazar, Mevlevi Dedesi, mutasavvıf, gazeteci, müderris, mesnevihan ve edebiyat tarihçisi.
Hayatı
Babası Hacı Mustafa Saffet Bey İstanbulludur. Annesi Emine Emsal Hanım Kafkasyalıdır. Asıl adı Mehmed Tahir'dir. Divançe-i Tahir, Amuzgari Farisi, Dest-Aviz-i Farisi-Hanan isimli kitapları ve ilk şiirlerinde Mehmed Tahir ismini kullanmış, daha sonra Mevlevi tarikatına intisab etmesi ile birlikte yazı ve şiirlerinde "Tahirü'l-Mevlevi" ismini kullanmaya başlamış ve bundan sonra bu şekilde anılmıştır.
İlköğrenimini Hekimbaşı Ömer Efendi Mekteb-i ibtidaisinde yapar. Gülhane Askeri Rüştiyesi ve Menşe-i Küttab-ı Askeriye'de okur. 1892 yılının Haziran ayında on beş yaşında iken Bab-ı Seraskeri Piyade Dairesine (savunma bakanlığı) tayin edilir. Fatih Camii baş imamı Filibeli Mehmed Rasim Efendi ve Galata Mevlevihanesi Şeyhi Mehmed Es'ad Dede'nin derslerine devam eder ve Esad Dede'den Mesnevi icazetnamesi alır. Mevlana'ya ve Mevleviliğe alaka duyması sonucunda Şeyh Mehmed Celaleddin Efendi'den sikke giyer ve 1894 tarihinde Mevlevi tarikatı salikleri arasında yerini alır.
Zamanın tahrip ve imhasına maruz kalmış Mevlevilikle ilgili eserleri gün ışığına çıkarmak gayesiyle Beyazıt'ta Tahir Dede Kütüphanesi adında bir sahaf dükkanı açar. Aynı tarihlerde haftalık bir gazete çıkarmaya karar verir. Karabet Efendi'nin "Resimli Gazete"sini kiralayarak ilk nüshasını çıkarır. Fakat bu ilk sayının kapağına Mecmua-i Medayih-i Hazret-i Mevlananın ilanıyla beraber bir Mevlevi sikkesi resmi basıldığından, o vakit veliaht bulunan ve Mevlevi muhibbi olan V. Mehmed namına propaganda yapıldığı gerekçesiyle gazete kapatılır. Tahir Olgun sorguya çekilir, fakat suç oluşturacak bir hareketi görülmediğinden serbest bırakılır. Maruz kaldığı tavır ve baskılar karşısında, büyük bir masraf yaparak giriştiği kitapçılıktan altı ay sonra pişmanlıkla ayrılır.
Dört yıl Nazime Sultanın yalısında vekilharçlık vazifesinde bulunur. Mizacına uygun görmediği için buradan da ayrılır. 1 Şubat 1904te Orman ve Maadin Nezaretinde açılan bir imtihanı kazanarak defter-i kebir kalemine katip tayin edilir. Yine aynı yıl Burhan-ı Terakki ve Rehnüma-yı Füyuzat adlı özel okullarda Farsça ve İslam tarihi dersleri vermeye başladı.
Meşrutiyetin ilanından sonra Rehber-i Vatan gazetesinin kurucuları arasında yer aldı. Nekregu dergisinde Tahir Safvet imzasıyla mizahi yazılar yazar. Derginin kapanmasından sonra çıkan Nekregu ile Pişekarda yazmaya devam etti. Bir ara İttihat ve Terakkiye girmişse de, daha sonra istifa etti. Beyanül-Hak, Sırat-ı Müstakim ve Sebilür-reşadta sürekli yazar.
14 Aralık 1909da Darüş-Şafakatilİslamiyyenin edebiyat ve kompozisyon öğretmenliğine tayin edilir. Burada 35 yıl öğretmenlik yapar. 1920de Mahfil dergisini çıkarır. 20 Ağustos 1923-7 Aralık 1925 tarihleri arasında Fatih Camiinde mesnevi dersleri verir. 1924te İmam Hatip Mektebine öğretmen olur.
1929da Maltepe Askeri Lisesi edebiyat öğretmenliğine ve bu vazifede gösterdiği liyakat dolayısıyla bir sene sonra, Ağustos 1931de terfien Kuleli Askeri Lisesine naklolunur ve 10 yıl kadar orada görev yapar. Son memuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı Kütüphaneler Müdürlüğü Tasnif-i Kütüb Komisyonu azalığıdır. Burada, yazma divanları toplayan bir katalog hazırlar. (İstanbul Kütüphaneleri Türkçe Yazma Divanlar Katoloğu, İstanbul,1947). Beşiktaştaki Musiki Mektebinde Türkçe derslerine girer. 1948den sonra İslam Yolu adlı bir dergi çıkarır.
İskilipli Atıf Efendi ile İstiklal Mahkemelerinde yargılandı ve beraat etti.
Ömrünün son seneleri rahatsızlıkla geçmiştir. 1951 yılında İstanbulda vefat etti. Fars ve Türk edebiyatları, tarih, Mevlana, Mevlevilik vs. konularda pek çok eser yazdı, tercümeler yaptı. 1940lı yılları telifat ve edebi faaliyetler açısından yoğun geçmiş, dostlarını kaybettiğinden bu yıllarda yakındığı yalnızlığını sürekli yazarak unutmaya çalışmıştır. 1950 senesinin sonlarına doğru rahatsızlığı arttı, 20 Haziran 1951de vefat etti, Merkez Efendi Mezarlığında toprağa verildi.
Edebi hayatı
Şiir yazmaya, 16 yaşındayken Hafızın gazellerinden bazılarını manzum olarak tercüme etmekle başlamış; geride aruz ve hece vezinleriyle muhtelif mevzularda yazılmış birçok manzume bırakmıştır. Kendisi aruz vezniyle yazılmış yüzlerce manzumeden oluşan mürettep bir divana sahip olduğundan divan edebiyatının Osmanlı'nın son dönemi ile cumhuriyet döneminde yaşamış son ve en önemli temsilcilerindendir. Fakat hakkında fazla araştırma yapılmamıştır ve yazma eserleri tanınmadığı için de edebiyat tarihimizde hakkında fazla bir malumat bulunmamaktadır.
Tahirü'l-Mevlevi, değişik olay ve kişilerle ilgili çok sayıda tarih kıt'ası ve tarih manzumeleri nazmetmiştir.
Yazılarını sade ve akıcı bir üslupla yazar. Şiir ve yazılarının en belirgin özelliği samimiliktir. Tahirü'l-Mevlevinin Türk ve İslam tarihi, siyer, Türk edebiyatı, Fars dili ve edebiyatı, Mevlana ve Mevlevilik, edebi bilgiler, şiir şerhi, çeviri, biyografi, basın tarihi gibi değişik konularda yazılmış olan önemli eserleri vardır. Edebiyat Lügati bugün için dahi önemli bir kaynaktır. "Mesnevi Şerhi" ise en önemli eseridir.