Hallan Çemi Höyüğü

{| class="infobox" style="width: 20em; text-align: left; font-size: 90%" cellspacing="2"
| align="center" colspan=2 bgcolor="#dfefff" style="border-bottom:1px solid gray; font-size:125%;" | Arkeolojik Höyük
|- valign="top"
| style="text-align: left; white-space: nowrap;" | Adı:
| bgcolor="#dfefff" | Hallan Çemi Höyüğü
|- valign="top"
| style="text-align: left; white-space: nowrap;" | il:
| bgcolor="#dfefff" | Batman
|- valign="top"
| style="text-align: left;" | İlçe:
| bgcolor="#dfefff" | Kozluk
|- valign="top"
| style="text-align: left; white-space: nowrap;" | Köy:
| bgcolor="#dfefff" | Kaletepe
|- valign="top"
| style="text-align: left; white-space: nowrap;" | Türü:
| bgcolor="#dfefff" | Höyük
|- valign="top"
| style="text-align: left; white-space: nowrap;" | Tescil durumu:
| bgcolor="#dfefff" | Tescilli
|- valign="top"
| style="text-align: left; white-space: nowrap;" | Tescil No ve derece:
| bgcolor="#dfefff" | 960 - 1
|- valign="top"
| style="text-align: left; white-space: nowrap;" | Tescil tarihi:
| bgcolor="#dfefff" | 12.07.1991
|- valign="top"
| style="text-align: left; white-space: nowrap;" | Araştırma yöntemi:
| bgcolor="#dfefff" | Kazı
|- valign="top"
| style="text-align: left; white-space: nowrap;" | Tarihlendirme:
| bgcolor="#dfefff" | MÖ 9.700 9.270 Bu tarz domuz yetiştiriciliği "Yeni Gine Modeli" olarak bilinmektedir. Bu modele göre dişi domuzlar elde tutuldu ve dışardaki yaban domuzları ile çiftleşmeleri sağlandı. Erkek yavrular belirli bir yaşa gelince öldürülüp yenildi, dişi yavruların ise bir kısmı bu şekilde kullanılırken bir kısmı da yavrulamaları için beslendi.
Kazılarda 130'dan fazla tatlı su istiridyesi kabuğu toplanmıştır. Bu buluntu Hallan Çemi yerleşimini değerlendirmek yönünden çok önemli bir buluntu olmuştur. Kabuklardan 63 tanesinin büyüme çizgileri, incelenebilecek kadar sağlam olarak günümüze ulaşmıştır. Bu buluntuların % 16sı yavaş büyüme mevsiminde, yani yazın sudan çıkarılmıştır. Yüzde 43ü hızlı büyüme dönemi öncesinde, yani sonbahar başı ya da ortasında, % 19'u tam hızlı büyüme döneminde sonbahar sonları ve kış, % 16sı ise hızlı büyüme dönemi sonları ilkbahar gibi toplanmıştır. Buradan da bu kabukların tüm yıl boyu toplanıyor olduğu çıkmaktadır. Sonuç olarak Hallan Çemi yerleşimi mevsimlik bir yerleşim olmayıp yıl boyunca iskan edilen kalıcı bir yerleşim olduğu kanıtlanmış olmaktadır.
Değerlendirme
Yapı yoğunluğu olmayan küçük sayılabilecek bir yerleşimdir. Alan olarak yaklaşık olarak 1,5 dönüm kadardır.
Yerleşik bir yaşam sürdürmelerine karşın Hallan Çemi halkının geçim tarzı avcı - toplayıcı bir geçim tarzıdır. Bu yerleşik avcı toplayıcıların beslenme rejimleri ağırlıklı olarak kabuklu yemişlere, bakliyata ve çeşitli av hayvanlarına dayanmaktadır. Özellikle kabuklu yemişlerin çokça tüketilmesinin altı çizilmiştir. Dolayısıyla henüz tarıma geçmemiş bir topluluk olarak görülmektedir. Domuz dışında, o da evcilleştirmenin henüz "eşiğindedir", hayvan evcilleştirildiği yönünde bir kanıt yoktur.
Toplanan bitkiler hakkında, ele geçen bitki kalıntıları fikir vermektedir. Yabanıl ya da kültüre alınmış tahıllara ilişkin bir bulgu yoktur. Zaten yerleşmenin yontmataş endüstrisinde orak bıçak yapmakta kullanılan tarzda buluntu görülmez. Yaygın olarak toplanan yabani bitkiler mercimek, bezelye, burçak, badem, fıstıktır. Yabani bademi, her ne kadar toksin içerse de çokça tüketilmiştir. Muhtemelen toksini gidermek için bazı yöntemleri vardı. Kömürleşmiş yabani bademi bulguları, bu toksinden arındırma işleminin bademin kavurulması olabileceğini düşündürmektedir.
Bununla birlikte 1993 yılında yeni bulgularla yapılan tarihlendirme, yerleşmenin günümüzden kabaca 11.700 11.270 yıl öncesine yapılmaktadır. Yerleşimin en azından MÖ 10. 9. Binyıla dayandığı rahatlıkla söylenebilir. Buna göre Hallan Çeminin Anadoludaki bilinen en eski yerleşim olduğu düşünülmektedir. Diğer yandan kazılarda elde edilen bilgiler, bu yerleşmenin, dönemin Levant yerleşmelerinden en düşük düzeyde etkilendiğini kabul etmeyi gerektirmektedir. Burada kast edilen Levant'ın Natufian Kültürü'dür. Her ne kadar Natufian Kültürü'nün etkileri zayıf ise de, Hallan Çemi kültürel geleneği köklerinin, bir Üst Paleolitik Epipaleolitik kültür olan Zarzian Kültürü'ne dayandığı ileri sürülmektedir. Kazı başkanı da yerleşmenin sürtmetaş aletlerini, Zarzian epipaleolitik aletleriyle benzer olarak tanımlamaktadır.
Yerleşmenin tarihlendirilmesi konusunda çeşitli yaklaşımlar ve bunlara bağlı olarak tartışmalar sürmektedir. Kazı başkanı, her ne kadar birbirine bitişik dönemlerse de, Epipaleolitik sonları ve Çanak Çömleksiz Neolitik başları olarak değerlendirmektedir.