İnâs Darülfünunu

İnas Darülfünunu, Osmanlı Devletinde kadınların yükseköğrenim görebilmesi için 1914-1915 ders yılında İstanbulda kurulmuş 3 yıllık bir yükseköğrenim (Mekteb-i Ali) kurumudur.
Okulda, kız liseleri ve öğretmen okulları için öğretmen yetiştirilmiş ve mezunları çeşitli liselerde zorunlu hizmet yapmışlardır. İnas Darülfünunu, erkeklerin öğrenim gördüğü Zükur Darülfünunu ile 1918-1919 ders yılında birleşti. Bu fiili birleşmeye kadar İnas Darülfünununda 129 öğrenci eğitim gördü ve 53 kadın mezun oldu. Okul, 1921 yılında resmen kapandı.
Tarihçe
İnas Darülfünunu fikrinin çıkışı
Osmanlı Devletinin ilk yükseköğrenim kurumu olan Darülfünun, 1912 yılına gelindiğinde Veznecilerdeki Zeynep Hanım Konağında İstanbul Darülfünunu adıyla yalnız erkek öğrencilere hizmet vermekteydi. Kızlar için imparatorluğun çeşitli yerlerinde Avrupai tarzda ilk, orta ve lise düzeyinde okullar açılmasına rağmen, orta öğrenimden sonra devam edebilecekleri bir üniversite henüz kurulmamıştı. II. Meşrutiyetten sonra örgütlenen kadınlar; eğitim hakkını temel sorunları olarak görüp; yükseköğrenim görmeyi; Darülfünuna girmeyi talep etmeye başladılar. Ayrıca imparatorlukta sürekli sayısı artan ve kalitesi yükselen kız okulları için kadın öğretmen ihtiyacı artmıştı. Bu taleplere ve ihtiyaca cevap vermek üzere kadınlar için bir yükseköğrenim kurumu oluşturulması Balkan Savaşından sonra gündeme geldi.
Hanımlara mahsus serbest dersler
Kızların üniversite öğreniminden hemen faydalanması için önce Darülfünunda kadınlara yönelik hanımlara mahsus serbest dersler hazırlanması düşünüldü. 7 Şubat 1914te başlayan, haftada dört gün öğleden sonra 14:00 16:15 saatleri arasında Zeynep Hanım Konağının Konferans Salonunda verilen bu dersler, bir yıl boyunca sayısı 600-700e varan çok kalabalık bir kadın grubu tarafından takip edildi. Derslerin içeriğinde kadın haklarının öğretilmesi, ev bilgileri, tabiat, sağlık, tarih, pedagoji gibi konular vardı. Ders veren müderrisler arasında Doktor Besim Ömer Paşa, Ahmet Cevdet Paşa Sait Bey, Mahmut Esat Efendi, İsmail Hakkı Bey bulunur. Serbest dersleri takip edenlerin çoğu Darülmuallimat öğrencileri idi.
İnas Darülfünununun açılışı ve ilk mezunlar
Hanımlara Mahsus Desrlerin gördüğü ilgi ve artan kadın öğrenmen ihtiyacı sonucu, 12 Eylül 1914te İnas Darülfünunu, Zeynep Hanım Konağının sağ kolunda resmi olarak açıldı.
3 yıl süreli okul, Edebiyat ve Fünun şubelerinden oluşmaktaydı. Fünun şubesi altında Riyaziyat ve Tabiiyyat olmak üzere iki bölüm mevcuttu. 16-25 yaş arasındaki kadınların kaydolabildiği okula Darülmuallimat, İnas İdadisi veya Sultanisinden mezunu olanlar sınavsız; özel öğrenim görmüş kimseler ise sınavla kabul edilmekteydi. Eğitim, kayıt yaptırmaya hak kazanan 22 öğrenci ile 24 Ekim 1914te başladı.
Okul talimatnamesine göre öğrencilerin Zeynep Hanım Konağında kendilerine ayrılmış alandan çıkmamaları gerekmekteydi. Okul, 1916-1917 ders yılında Zeynep Hanım Konağından Cağaloğlundaki müstakil bir binaya taşndı. Ali Nazima Bey, okula müdür olarak atandı.
Okul, ilk mezunlarını 1917de verdi. Mezunların 5 yıl zorunlu hizmetleri vardı. Ülkenin İzmir, Adana, Bursa, Sivas, Edirne, Halep, Ankara gibi çeşitli yerlerindeki Darülmuallimatlara atandı.
1918de İnas Darülfünunu tekrar Zeynep Hanım Konağına taşındı. Bu taşınma ile kapsamlı bir talimatname hazırlandı.
Zükur Darülfünunu ile birleşme
1919da İnas Darülfünununun Zükür Darülfünunu ile birleşmesi gündeme geldi. Öğrenciler, kendilerine verilen tedrisatın erkek öğrencilere verilenden az olduğunu düşünmeye başlamışlardı. Bundan dolayı Şükufe Nihal başkanlığındaki bir öğrenci heyeti, Maarif Nazırını ziyaret etmiş; erkeklerle birlikte öğrenim görme talebini dile getirmişti. İstekleri 1918-1919 öğrenim yılında kabul edildi. Mevcut son sınıf öğrencilerine eğer isterlerse erkeklerin aldığı derslerden sınava girme ve Darülfünun diploması alma imkanı sunuldu. Öğrenciler, genellikle kendi sınavlarına girip İnas Darülfünunu diploması almayı tercih etti. Sadece Coğrafya Şubesinden Şükufe Nihal Hanım Darülfünundaki erkek öğrencilerin tabi olduğu sınavlara girdi ve başarılı olarak Darülfünundan mezun ilk kadın unvanını aldı.
İnas ve Zükür Darülfünununu birleştirme kararı, başta şeyhülislam olmak üzere pek çok kimsenin tepkisini çekmişti. Bu tepki sonucu İnas Darülfünunu 1921-1922 ders yılına kadar resmi olarak kapanmayıp varlığını sürdürdü. Bu konuda yoğun tartışmalar devam ederken kız öğrenciler, ayrı dershanelerde öğrenim görme usulünü protesto edip erkek dershanelerine devam ettiler; karma eğitim fiilen 1918-1919 döneminde başladı. 16 Eylül 1921de Darülfünun Divanı, İnas Darülfünununu resmen kapattı.
Öğrenci sayıları
İnas Darülfünununda açıldığı yıldan (1914-1915 ders yılı), fiilen Darülfünun ile birleştiği yıla (1918-1919 ders yılı) kadar 129 öğrenci eğitim gördü. 1917de 20 mezun veren okul; 1918de 16, 1919da 17 mezun verdi. Böylece toplam 53 öğrenci Darül İnas diploması sahibi olmuştur.