William Petty

Sir William Petty (26 Mayıs 1623 16 Aralık 1687) İngiliz iktisatçı, bilim insanı ve filozof. İlk olarak İrlandada İngiliz Oliver Cromwell hükumeti adına yaptığı çalışmalarla tanınmıştır. Bu çalışmalar sırasında, kırsal bölgeye dair araştırmalarda kullanılacak niceliksel metotlar üretmiştir ve bu metotlar Politik Aritmetik olarak bilinen modern anlamdaki ilk istatistik biliminin kuruluşuna öncülük etmiştir. İktisat tarihi ve istatistik üzerine yazılarıyla John Graunt ile birlikte Adam Smith öncesi iktisadın önemli isimlerinden olmuştur. Petty, İngiliz Parlamentosunun bir üyesidir. Aynı zamanda Kraliyet Cemiyetinin de kurucu üyelerinden biridir. 1661 yılında şövalyelik unvanı alan Petty, aynı zamanda İngiliz başbakan William Petty Fitzmauricein büyük-büyükbabasıdır.
Hayatı
1623 yılında Romseyde doğan Petty kumaş alım-satımı ile uğraşan bir ailede dünyaya gelmiştir. 1637 yılında bir gemide kamarotluk yapmaya başlamış fakat ayağını kırması üzerine Normandiyada gemiden ayrılmak zorunda kalmıştır. Daha sonradan Caenda Cizvitlerin yanında Latince ve İngilizce üzerine dersler almaya başlamıştır. Bir yıl sonra ise Latince, Yunanca, Fransızca, matematik ve astronomide epey donanımlı olarak İngiltereye dönmüştür. Bir süre donanmaya katılsa da, 1643 yılında yüksek eğitim almak üzere Hollandaya gider. Burada özellikle anatomi üzerine eğilir. Amsterdamdaki bir İngiliz profesörün aracılığıyla Thomas Hobbesun şahsi sekreterliği görevini üstlenir. Bu da onun Descartes gibi önemli kimselerle tanışmasını sağlar. 1646 yılında İngiltereye dönerek Oxford Üniversitesinde tıp okumaya başlar.
Petty 1651 yılında Oxfordda anatomi üzerine dersler vermeye başlamıştır. Aynı zamanda Gresham Collegede müzik dersleri de vermektedir. 1652 yılında ise Oliver Cromwellin İrlandayı İşgali sırasında orduda hekim olarak görev alır. Petty bu dönemde geleneksel üniversitelere karşı bir pozisyon almaktadır. Petty o dönemde birçok kişi gibi Francis Baconın Yeni Atlantis kitabında ortaya koyduğu bilim yeni bilim anlayışının takipçilerindendir. Pettynin ilgi alanı o kadar geniştir ki, 1654 yılında İrlanda haritasının hazırlanması görevini üstlenir. Bu sayede Cromwellin ordusuna destekte bulunanların borçları, İrlandadaki araziler ile ödenebilmiştir. Petty bu görevi 1656 yılında tamamlar ve bu araştırması Down Survey adı ile bilinmektedir. Bu araştırma 1685 yılında Hiberniae Delineatio adı ile yayımlanacaktır. Pettynin kendisi de bu çalışmaları sebebi ile güney İrlandada 120 km2lik bir arazi ve £9.000 ile ödüllendirilir. Bu ödüller sebebiyle ölümüne kadar rüşvet ve yolsuzluk suçlamalarıyla karşı karşıya kalacaktır.
Petty, 1659 yılında Cromwellin destekçisi olarak İngiliz Parlamentosuna seçilmiştir. 1662 yılında ise Kraliyet Cemiyetinin kurucu üyelerinden olur. Bu yıl aynı zamanda Vergilere Dair İnceleme ve Katkılar başlığı altında bir kitap yayımlar.
Petty 1661 yılında Kral II. Charles tarafından şövalye ilan edilir ve 1666 yılında İrlandaya döner. Ömrünün geri kalan yirmi yılını burada geçirecektir. Oxforddan ayrılarak İrlanda'ya gelmesi aynı zamanda tıp ve fizik bilimlerinden sosyal bilimlere kayması anlamını da taşımaktadır. Bu dönemde temel olarak İrlandanın refahı üzerine çalışır ve eserlerinde bu ülkenin nasıl geri kalmışlıktan kurtarılabileceğine dair çözümler sunar. 1682 yılında Dublin Cemiyetinin kurulmasını sağlar. 1685 yılında Londraya dönmesinin akabinde 1687 yılında ölür.
İktisadi eserleri ve teorileri
Pettyyi etkileyen iki önemli isim söz konusudur. Bunların ilki Pettynin şahsi sekreterliğini yaptığı Thomas Hobbestur. Hobbesa göre teori, barış ve bolluk için rasyonal gereklilikleri ortaya koymalıdır. Hobbes daha çok barış üzerinde dururken, Petty refah üzerine çalışmayı tercih etmiştir. Pettynin etkilendiği ikinci isim ise Franscis Bacondır. Bacon, matematiğin ve duyuların rasyonal bilimlerin temeli olması gerektiğini savunmuştur. Petty buradan hareketle, sadece ölçülebilir değerleri esas alacağını ve niceliksel kesinliği hedefleyeceğini söylemiştir. Buna da politik aritmetik adını vermiştir.
Petty, politik iktisatın tam anlamıyla ortaya çıkmasından önce eserlerini yazmıştır şüphesiz. Kesinlik olarak sunduğu şeylerin çoğu da bu iddiasını karşılamaz. Bununla beraber Petty iktisat alanında üç eser geride bırakmıştır. Bunlar Treatise of Taxes and Contributions (1662), Verbum Sapienti (1665) ve Quantulumcunque concerning Money (1682)dir.