Necip Asım Yazıksız

Necip Asım Yazıksız (d. 29 Aralık 1861, Kilis ö. 12 Aralık 1935, İstanbul), asker, müderris, tarihçi, Türkolog, milletvekili.
Türk Ocakları'nın kuruluşunda rol aldı. Çoğu küçük risalelerden oluşan 40 civarında eser yayımladı. İlk kez Türk tarihini kaleme alanlardan birisidir. Türk dilinin sadeleşmesinde büyük emek sarf etmiştir. Türkiyede dilbiliminin gelişip yerleşmesinin öncülerindendir. Bilimsel çalışmaları için Fransızca, Arapça, Uygurca ve Çağatayca öğrendi. TBMM'de III., IV., V. dönem Erzurum milletvekili olarak yer aldı.
Yaşamı
1861 yılında Kiliste doğdu. Babası, Balhasanoğulları diye anılan bir sipahi ailesinden Hacı Asım Beydir.
İlk ve orta öğrenimini Kiliste yaptı. 1875te Şam Askeri İdadisinde başladığı lise öğrenimine İstanbuldaki Kuleli Askeri Lisesinde devam etti. Bu sırada dönemin ünlü bilim adamlarından Hoca Tahsin Efendiden çeşitli konularda dersler aldı. 1878de Ahmet Mithat Efendi ile tanıştı ve onun teşviki ile Tercüman-ı Hakikat Gazetesinde fen alanında yazılar yazdı. 1879da girdiği Harbiyeden Piyade Mülazimi (Teğmen) rütbesi ile mezun oldu.
Öğretmenlik Yaşamı
Eğitimini tamamladıktan sonra askeri rüştiyelerde ve sonra Harbiyede Türkçe, Fransızca ve tarih gibi dersler okuttu. Bu dönemde birçok dilbilgisi, okuma, coğrafya ve tarih kitapları yayınladı. Bu küçük okul kitaplarından başka Medrese-i Edep, Medeniyete Hizmet, Sitler gibi çeşitli eser ve tercümeleri, Fransızca, hatta fizik ve resim derslerine ait risaleleri basıldı. Fransız doğubilimci Léon Cahunun Türk tarihi üstüne eserlerini ve Gök Bayrak (1876) adlı romanını tercüme etti. Bir yandan da Türkçülük çizgisi belirgin olan İkdam Gazetesinde Türk tarihi ve Türkçülük ile ilgili makaleler yayımladı. Yazdığı makalelerin şöhreti 1890larda Avrupaya dek ulaştı. Pariste faaliyet gösteren Asya Cemiyetine üye seçildi ve 1892de çalışmalarını takdir için Chicagoda açılan sergide kendisine bir madalya takdim edildi. Bilimsel araştırma ve incelemelerini sürdürürken askeri okullardaki öğretmenlik görevi de devam eden Necim Asım, 1913te miralay (albay) rütbesi ile emekli oldu.
Darulfünun Müderrisliği
II. Meşrutiyetten sonra İstanbul Darülfünunnda Türk Tarihi ve Türk Dili Tarihi dersleri verdi. İstanbul Darülfünununda Türkoloji bölümünü kuran ve Türk Dili Tarihi kürsüsünün ilk profesörü kabul edilen Necip Asım, dilbilimin Türkiyede gelişip yerleşmesinin öncülerinden birisi oldu.
Türk Yurdu, Bilgi, Edebiyat Fakültesi Mecmuası, Türk Tarih Cemiyeti Mecmuası gibi birçok mecmuada makaleler yazdı, kitaplar çıkardı, çeviriler yaptı.
Osmanlı Tarihi Araştırmaları
Necip Asım Bey, Osmanlı Tarihinin yazılması ve belgelerin toplanması için Sultan Mehmet Reşat önderliğinde 27 Kasım 1909da kurulan ve kendisine her türlü aracı kullanma, arşivlerde inceleme yapma yetkisi verilen Tarih-i Osmani Encümeninde yer aldı. Encümen, yazacağı Osmanlı Tarihinin ilk cildini yazma görevini 9 Şubat 1910daki ilk toplantısında Necip Asım ve Mehmet Arif Beye vermişti. İki araştırmacı, yedi yıllık çalışmadan sonra Osmanlı Tarihine ait tek cilt yayımlayabildi. Bu cilt, olguculuğa dayalı olmadığı gerekçesiyle Köprülüzade Mehmet Fuat, Akçuraoğlu Yusuf, Ahmet Refik tarafından ciddi biçimde eleştirildi.
Türk Derneği
Necip Asım, 1911 yılında Türk milliyetçiliğini esas alarak kurulan ilk dernek olan Türk Derneğinin kurucuları arasında yer aldı ve başkanlığına getirildi. Mehmet Arif ile birlikte yürüttüğü Osmanlı tarihi ile ilgili çalışmalarını bu derneğin tüzel kişiliği altında gerçekleştirdi. Derneğin bazı üyeleri ile birlikte 1915 yılında kurulan Asar-ı İslamiye ve Milliye Tedkik Encümenine katıldı.
Türkçeciler
Osmanlılık düşüncesinin iyice yerleşmiş olduğu Abdülhamit devrinde Türkçü ve Türkçeci olarak belirmiş olan en kuvvetli fikir adamlarımızdandır. O günlerde Türkçeciler grubunda Ahmet Mithat Efendi ve Şemsettin Sami ile birlikte yer almıştır.
Vavlı Türk Unvanı
1910larda Türk sözcüğünün eski harflerle nasıl yazılacağı konusunda belirsizlik sürüyordu. Necip Asıma gelinceye kadar "Türk" sözcüğünün yazımında ü sesini veren vav kullanılmıyordu. Necip Asım Bey, Türkü vav ile yazmaya başlayan kişidir. Bu suretle Türklerden bahsedilirken kullanılan Etrak-i bi-idrak (İdraksiz, anlayışsız Türkler) ifadesinin yazılması mümkün olmaktan çıkmıştır. Necip Asım Yazıksız ve onun gibi düşünen Veled Çelebi bu yüzden biraz da küçümseyici bir ifade olarak Vavlı Türkler diye anılmıştır.
Milletvekilliği
1927de Erzurum milletvekili olarak TBMMye girdi ve ölümüne değin milletvekilliğini sürdürdü. Türk Dil Kurumu çalışmalarında yer aldı. Soyadı Kanunu çıktığında Yazıksız soyadını aldı. Yazılarında Başhasanoğlu ve Balkanoğlu adlarını da kullandı.
Ölümü
12 Aralık 1935te Kadıköydeki evinde yaşamını yitirdi. Erenköyde Sahrayıcedit mezarlığına gömüldü. Vasiyeti gereği mezar taşına Necip Asım, Türk tarihi müellifi, 1861-1935 yazıldı.
Bazı eserleri
Ziya ve Hareket
Güvercin Postası
Yeni Tertipte Osmanlı Sarfı
Ev Kızı
Lügatı İlmiye ve Fenniye
Usul-İnşa
Kitap
Ural ve Altay Lisanları
Mükemmel Sarf ve Nahiv-i Osmani
Yazarın Orhun Abideleri adlı eserinde Orhun harfleri ile ilgili bölüme kaynaklık eden küçük kitaptır. Eser, Osmanlı Türkçesinin şekil bilgisi ve söz dizimin inceler. 2015'te EN ESKİ TÜRK YAZISI (Osmanlı Dönemindeki İlk Göktürkçe İncelemesi" başlığıyla Burcu Yanıklar, 2020'de "Mükemmel Sarf ve Nahv-i Osmani (Giriş-Metin-Sözlük-Tıpkıbasım)" başlığıyla Halilibrahim Ertürk ve Elif Gizem Karaoğlu tarafından yayımlanmıştır.
Türk Tarihi Umumisi
Milli Aruz
İlm-i Lisan
Osmanlı Tarihi
Eski Savlar : Divanu Lügati't-Türkte geçen 290 atasözü ve bu özellikteki diğer sözlerle bunların açıklamalarını, bazılarının bugünkü karşılıklarını bir araya getiren eserdir.
Orhon Abideleri: Necip Asım Yazıksızın, Orhun Abideleri hakkında, kitabeleri ilk defa okuyan Vilhelm Thomsenin eserini esas alarak ve Şemseddin Saminin daha önce meydana getirdiği basılmamış Orhun Abideleri adlı eserinden yararlanarak yazdığı eserdir.
Celaleddin Harzemşah
Hibetül-Hakayık: Necip Asım Yazıksızın, Ayasofya Kütüphanesinde bulduğu ve okumayı başardığı 11. Yy. şairi Yüknekli Mahmut oğlu Ahmet adlı Türk şaire ait olan Atebetül-Hakayık adlı eserin lehçemize tercümesidir.