Geçici Hükûmet (Rusya)

Rusya Geçici Hükumeti (Rusçası: ), Rusyada Şubat Devriminin ardından Çar II. Nikolayın tahttan feragat etmesi üzerine kurulan ve ülkeyi yönetmeye çalışan hükumet. Geçici Hükumet, öne çıkan lideri ve başbakan Aleksandr Kerenskiden dolayı Kerenski Hükumeti olarak da bilinir. Ekim Devrimi ile birlikte iktidarı alan Bolşevikler, Geçici Hükumetin ve hükumetin kurduğu Rusya Cumhuriyeti'nin yaklaşık sekiz aylık iktidarına son vermiştir.
Kuruluşu ve ilk bileşimi
1917 Şubat Devrimi ile birlikte Çarlık rejimi yıkılınca birbiriyle rakip iki kurum olan Duma ve Petrograd Sovyeti iktidar için mücadeleye girişir. Çar II. Nikolay 2 Mart günü tahttan feragat ettiğini açıklar ve tahtı kardeşi Büyük Dük Mihail Aleksandroviçe bırakır. Çarın kardeşi de tacı reddedecektir. Bu durumda ülkedeki yönetim biçimini belirleyecek olan Kurucu Meclis toplanana dek Geçici Hükumet başa gelecekti. Ancak özellikle işçi ve askerlerin tabanda kurduğu örgütlenme olan Petrograd Sovyeti bu iktidarı tehdit etmekteydi. Geçici Hükumetin kuruluşu 3 Mart günü ilan edilir. Geçici Hükumetin ilk bileşimi aşağıdaki şekilde olur:
3 Mart tarihinde ilan edilen ilk Geçici Hükumet kabinesinde, Devlet Duması Geçici Komitesi üyelerinden Aleksandr Kerenski Adalet Bakanı, Aleksandr İvanoviç Konovalov Sanayi ve Ticaret Bakanı, Nikolay Vissarionoviç Nekrasov Ulaşım Bakanı, Vladimir Lvov ise Din işleri Bakanı olmuştur. Kerenski daha sonraki kabinelerde başbakanlık görevini de üstlenmiştir.
Tanınması
Çarlık rejiminin devrilmesinden sonra Geçici Hükumet aşağıdaki ülkeler tarafından tanınır:
22 Mart 1917: ABD
24 Mart 1917: Fransa, İngiltere ve İtalya
Nisan krizi ve ilk koalisyon
18 Nisan (1 Mayıs) günü Dışişleri Bakanı Pavel Milyukov İtilaf Devletleri hükumetlerine gönderdiği notada Geçici Hükumetin zafere kadar savaşa devam edeceği teminatını verir. Ancak özellikle örgütlü Rus halkındaki savaş karşıtlığı çok güçlüdür. 20 ve 21 Nisan günleri işçiler ve cephedeki askerler Petrogradda büyük gösteriler yapar ve savaşa devam kararına karşı çıkar. Göstericiler Milyukovun istifasını talep eder. Petrograd Garnizon komutanı General Lavr Kornilov gösterileri bastırmak isterse de Lvov buna karşı çıkacaktır.
Geçici Hükumet Dışişleri Bakanı Milyukov ile Savaş Bakanı Guçkovun istifasını kabul eder ve işçi ile askerlerin yoğunlukla örgütlü olduğu Petrograd Sovyetine çağrıda bulunarak iş birliği yapılmasını teklif eder. Menşevik ve SRların yönetiminde olduğu Petrograd Sovyeti bu öneriyi kabul eder ve 5 Mayıs günü yapılan protokolle kabineye 6 sosyalist bakan katılır. İlk koalisyon hükumeti aşağıdaki şekilde oluşur:
Bu dönemde koalisyon olmasına rağmen Geçici Hükumet aynı siyasi hatta devam edecek, buna karşılık Sovyet tabanındaki işçi ve askerler gözünde Menşevik ve SR yönetimi gözden düşecektir. Bununla birlikte sahneye çıkan Bolşevikler savaş karşıtı söylemleriyle hızla örgütlenmeye başlayacaktır. Geçici Hükumet Petrograd Sovyetindeki Bolşevik karşıtı sağ kanat ile iş birliğine girecektir. Geçici Hükumet parçalı yapısıyla artık karar alamaz hale gelecektir.
Temmuz Günleri ve ikinci koalisyon
3-7 Temmuz 1917 günlerinde Petrogradda düzenlenen gösterilerde askerler ve sanayi işçileri Geçici Hükumeti protesto ederler. Bolşeviklerin sempatizanları ve Petrograd Sovyetinin tabanını oluşturan kitlelerin herhangi bir şekilde kontrolden çıkmasını engellemek isteyen Bolşevik Parti Merkezi onaylamadığı gösterilere dahil olup kontrol altına almaya çalışır. Kontrolden çıkan kitleler Sovyet yönetimindeki Menşevik ve SRlardan iktidarı almaları için baskı yaparlar. Aynı zamanda Geçici Hükumet üyesi de olan Menşevikler ve SRlar iktidarı almayı reddedecek ve işçi ayaklanmasına dönüşen gösterilerin bastırılmasını savunacaktır. Gösteriler bastırılacak, Bolşevikler yasa dışı ilan edilecek ve yeraltına çekilecektir. Bu olaylar sonrasında Menşevikler büyük destek kaybına uğrayacaktır.
Olayların ardından Geçici Hükumetteki burjuva temsilcisi olan Kadetler kabineden çekilecektir. 24 Temmuz (6 Ağustos) günü kurulan yeni koalisyon kabinesi çoğunlukla Menşevik ve SRlardan oluşmaktadır. Başbakan ise Kerenski olur.
İkinci koalisyon:
Kornilov Olayı
Temmuz Günlerinden sonra yasa dışı ilan edilen Bolşevikler Ağustos ayıyla beraber özellikle Petrograd Sovyetinin tabanında çoğunluğun desteğine sahip olmaya başlarlar. Durumdan ürken Kerenski, en baştan beri sıkıyönetim ilan edilerek monarşinin geri getirilmesini savunan General Lavr Kornilov ile birlikte darbe planları yapar. Ancak Kornilovun kendisini de tasfiye edeceğinden korkarak plandan vazgeçer. Petrograd Sovyetinden yardım talep eder ve şehirdeki işçileri silahlandırır. Demiryollarındaki Bolşevik işçiler ve Kazaklar arasındaki Bolşevik askerlerin yoğun propagandası sonucunda Kornilovun ordusu Petrograda varmadan dağılır.
Üçüncü koalisyon
Artık iyice gözden düşen Kerenski gerçekte hiçbir kudreti olmayan yeni bir kabine oluşturur. 8 ekim günü kurulan kabine Ekim Devrimiyle devrilecektir:
Ekim Devrimi
24-25 Ekim akşamı Bolşevikler Geçici Hükumete karşı son saldırıyı başlattı. Hükumet kurumları ele geçirildi ve Kışlık Saraydaki hükumet üyeleri 25 Ekim günü tutuklandı. Kerenski baskından bir ABD makam aracında kaçarak Petrogradın hemen dışındaki Pskovda kendisine bağlı az sayıdaki kuvvetle başkenti yeniden ele geçirmeye çalışsa da yenilecek ve ülke dışına kaçacaktır. Bolşevikler iktidarı çoğunluğa sahip oldukları ve toplantı halinde olan 2. Tüm Rusya Sovyetleri Kongresine verecekler, Kongre de ilk devrimci hükumet olan Sovnarkomu oluşturacaktır.
Değerlendirme
Tarihçilere göre Ekim Devriminin başarısında Bolşeviklerin başarısının yanı sıra Geçici Hükumetin de başarısızlığının payı bulunmaktadır. Bunun yanı sıra Geçici Hükumetin, Kurucu Meclis seçimlerini sürekli erteleyerek büyük bir hata yaptığı da iddia edilir.