Murad Adji

Murad Eskenderoviç Adjiev (1994 yılından beri Murad Adji adını kullanmaktadır; 9 Aralık 1944, Moskova - 7 Mart 2018), Sovyet ve Rus bilim insanı, türkolog, araştırmacı yazar. Kadim Türklerin ana vatanı Altaydan başlayan Büyük Kavimler Göçü tezinin müellifi. Coğrafyacı, Doktorasını iktisat alanında yapmıştır. Doçent. Kumuk kökenli.
Özgeçmiş
Bilimsel Faaliyetleri
1964 yılında Moskova Devlet Üniversitesi, Coğrafya Fakültesi Kuzey Araştırmaları Bölümünde eğitimine başlamıştır. 1969 yılında Moskova Devlet Üniversitesinden mezun olmuştur. Sovyetler Birliği Devlet Planlama Teşkilatı Üretim Kaynakları Kurulunda görev yapmıştır. Ülkenin yeni kuzey bölgelerini araştırma amacıyla başladığı Doktora Programı kapsamında üretim kaynakları ve kullanım alanları üzerinde inceleme yapmıştır. Doktora öğrenciliği sırasında Sahada altın maden yataklarında sondajcı olarak çalışmıştır. Daha sonraları da işi gereği Kuzeye ve Sibiryaya defalarca seyahatlerde bulunmuştur. 1973 yılında Sovyetler Birliğinin İnşaat Endüstrisi Temelli Kuzeydoğu Sanayisinin Gelişim Süreci Modellenmesi ve Optimizasyonu adlı Doktora Tezini savunmuştur. Doktora Tezi danışmanı Profesör V. F. Burhanovdur.
Doktora sonrası Sovyetler Birliği Metalürji Bakanlığında Devlet Planlama Dairesinde görev yapmıştır. Sibiryanın keşfinin coğrafi ve iktisadi meselelerini araştırmış, yeniden inşasının sosyal süreçleriyle ilgilenmiştir. 1975 yılından itibaren yaklaşık 15 yıl boyunca SSCB Maliye ve Ekonomi Açıköğretim Enstitüsünde İktisat Coğrafyası dersleri vermiştir. Eğitim-öğretim faaliyetlerinin yanı sıra bilimsel araştırmalarına da devam etmiştir: ülkenin kuzey bölgesi ile Sibirya ve Uzak Doğunun Araştırmalarında yer almıştır. Sibiryanın keşfi, Baykal-Amur Demir Yolları inşaatı, Sibiryanın bölgesel üretim yapıları ve enerji tasarrufu teknolojileri ile ilgili yayınları bu döneme aittir.
1976 yılında XXIII. Uluslararası Coğrafya Kongresine katılmıştır. 1970li yıllarda Adjievin çalışmaları, Sovyet Kuzey Araştırmalarının duayeni ünlü bilim insanı G. A. Agranatın dikkatini çekmiştir. Agranat, Kuzey Araştırmaları Gerçeği ve İmkanları: Küresel Deneyim adlı monografisinde Adjievin ilk defa 1976 yılında bu bölgede yaşayan insanların ve üretiminin toplam enerji tüketiminin sentez göstergesi olarak Kuzey sınırlarının kullanımı ile ilgili ortaya koyduğu fikirlerinin çok ilginç olduğunu belirtmiştir. Agranatın belirttiği gibi, maalesef bu teklif uygulama aşamasına gelecek kadar tamamlanamamıştır.
Yeni bölgelerin keşfi araştırmalarına katkıda bulunan Adjievin çalışmaları 1970-80li yılların bilim ekolüne aittir. 1982 yılında milli Kurul için hazırlanmış olan Sovyet ve Doğu Avrupa Araştırmalarına (ABD) dair beyannamede Adjievin yayınları Sibirya ve Uzak Doğunun çağdaş iktisadi gelişimi araştırmaları için bibliyografik listeye dahil edilmiştir. Günümüzde de birçok Doktora Tezi ve Profesörlük unvanı için şart olan 2. Doktora tezlerinde Adjievin çalışmalarına atıflarda bulunulmaktadır. Adjiev, Baykal-Amur Demiryolu Anahattı (BAM) inşaatını yalnızca Zabaykalskiy Özerk Bölgesinin ve Rusyanın Uzakdoğu bölgesindeki demiryolu ağın yoğunluğunun hafifleten kaynak olarak görmemiş, aynı zamanda Güney Saha ve Kuzey Baykalda yapılması planlanan maden yataklarının keşfi ve elde edilmesi için temel koşul olarak gören ekonomistlerden biri kabul edilmektedir.
Bilimsel faaliyetlerinin yanı sıra ülkenin önde gelen Novıy Mir (Yeni Dünya), Vokrug Sveta (Dünyanın Ekseninde), Nauka i Jizn (Bilim ve Hayat), Znaniye-Sila (Bilim Güçtür) dergilerinde çalışmış, bilimi popülarize etmiştir. Uzun yıllar boyunca Na Suşe i na More (Karada ve Denizde) adlı Edebi Coğrafi Almanakının Yayın Kurulu üyesi olarak çalışmıştır. 1983 yılında müellifin, yeni toprakların keşfi bağlamında bölgesel üretim kompleksleri ve demografik kaymalar konusunu kaleme aldığı Sibirya: XX. Yüzyıl adlı bilimsel popüler kitabı yayımlanmıştır.
Adjiev, Sibiryanın çoğu insani olan üretim, bilim ve kültür meselelerinin iç içe girdiği bir merkez olduğunu göstermiştir. Fakat Adjievin de yazdığı gibi, Sibiryanın keşfi sırasında devlet tarafından yapılan büyük ekonomik hataları dile getirmesinden dolayı, Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesinin kara listesine alınmıştır. Bugünlerde bu kitap, Rusyanın bazı üniversitelerinde tavsiye edilen veya ek kaynak olarak kabul edilen eserler listesine dahil edilmiştir.
Akademik kariyerinden vazgeçmek zorunda bırakılmış olan Adjiev, tek başına Sibirya nehirlerinin derinliklerinde oluşan buzulların ve ağır suyun konsantrasyonunu araştırmaya devam etmiştir. Bu araştırmalarının neticesinde, nükleer yakıt olarak kullanılabilinen döteryum yataklarının söz konusu edildiği, doğadaki ağır suyun konsantrasyonu tezi meydana çıkmıştır. Hipotezin temel fikirlerini 1989 yılında "Buzul Araştırmaları" adlı bilimsel dergi ile bazı diğer bilimsel popüler dergilerde yayınlamıştır. Daha önce açıklanmamış ve bilimsel olarak tanımlanmamış olan bu ilginç hipotezin özü, uzmanların ilgisini çekmiştir. Doçent unvanı aldıktan sonra, 2. Doktora Tezi çalışmalarını bırakmaya zorlanan Adjiev, 1989 yılında "Vokrug Svet" dergisinin Yayın Kurulunda çalışmaya başlamıştır.
Etnografik Faaliyetleri
Adjiev, Vokrug Sveta dergisine geçtikten sonra hem koordinatör, hem çalışan olarak geziler düzenleyip, çekimler yapmış, pek tanınmayan halkların yaşamları ile ilgili yazılar yazmıştır. Etnografik yazılarının kahramanları Evenler, Yakutlar, Talışlar, Lezgiler, Tabasaranlar, Karaçaylar, Kumuklar ve Perestroyka döneminde Sovyetler Birliğinin diğer kaybolmak üzere olan halkları olmuştur.
Adjiev, 90lı yılların başlarında da sıcak bölgelere yapılan gezilere katılır, Kafkasyadaki savaşlar ve askeri hareketler ile ilgili yazılar yazar. Adjievin ileriki yıllarda öne çıkan faaliyetlerinin alanını belirleyecek yeni konulara ilgisi bu dönemlerde uyanır. O, azınlık olarak tanımlanan Karaçay ve Balkar halkları gibi mensup olduğu Kumuk halkının tarihi ile de ilgilenmeye başlar. Bu halkların tarihi XIX. yüzyıldan, Kafkasyanın istilasından itibaren başlatılmaktadır. Adjiev, makalelerini bu halkların kadim geçmişini araştırmaya hasreder.
Adjiev, 1991 yılında Hukuk ve Etnos konulu Uluslararası Sempozyumda Etnografya alanında yaptığı araştırmalarının neticelerini ortaya koyar. Adjievin Kumuklar örneğinde yaptığı Sovyetler Birliği Devletinin Nüfus Yapısında Etnik Öztanımlama Meseleleri adlı bildirisinde, kadim Türklerin etnogenez sorunları, yaşadıkları düşünülen Deşt-i Kıpçak Devletinin coğrafi sınırları, devlet yapısı ve kültürü incelenmektedir. Bu bilimsel bildirinin ana fikri Biz Polovets Soyundanız! adlı kitabının temelini oluşturmuştur. Bu eserde ortaya konulan sorular hoş karşılanmamış ve yukarıdan gelen emirle 1992 yılında Adjievin Vokrug Sveta dergisindeki işine son verilmiştir.
Kavimler Göçü ve Türkoloji
Vokrug Sveta dergisinden ayrıldıktan sonra Adjiev tek başına Deşt-i Kıpçak (Büyük Bozkır, Polovets Bozkırı) ülkesi araştırmalarına devam etmiştir. Adjiev, 2000 yıl önce Altayda oluşan Kavimler Göçü hipotezini ortaya koyarak tahmin edilen göç aşamalarını zaman bağlamında incelemiş ve bu göçün güzergahını coğrafi haritalara taşımıştır. Adjieve göre, I. binyılda göç ve yeni toprakların keşfi neticesinde Baykaldan Atlantike kadar, Sibiryanın ve çağdaş Rusyanın büyük bir kısmını ihtiva eden Deşt-i Kıpçak ülkesi kurulmuştur. Adjiev, araştırmalarının neticelerini 1994 yılında "Polın Polovetskogo Polya" (Kaybolan Millet. Deşt-i Kıpçak Medeniyeti) adlı kitabında Kumukların, Karaçayların, Balkarların, Rusya Kazaklarının, Kazakistandaki Kazakların, Tatarların, Çuvaşların, Yakutların, Gagavuzların, Kırım Tatarlarının, bir kısım Rusların ve Ukraynalıların şeceresini ortaya koymuş, bunların Türk (Kıpçak) kökünden gelmiş olan aslını unutan halklar olduğunu anlatmıştır.
Adjievin hipotezine göre, bu halklar 2000 yıl önce Altaydan Büyük Kavimler Göçünü başlatan, sonraki yüzyıllar boyunca Avrasya kıtasının bozkır bölgesini keşif ve iskan eden torunlarıdır. Dolayısıyla kitabın 3. Baskısında yer alan Özette belirtildiği gibi, müellif, Rusya tarihinin resmi olarak kabul gördüğü IX. yüzyılda değil, çok daha önce başladığını düşünmektedir. Bu eserde kadim Türklerin inancı olan Tengricilike özel bir ilgi gösterilmektedir.
Polın Polovetskogo Polya adlı eseri Murad Adji adıyla yayımlanmıştır. Bu isim, Vokrug Sveta dergisinden ayrıldıktan sonra müellifin adı olmuştur. Adjievin kendisinin anlattığına göre, Rüzgar gibi özgürdüm, bu adı aldım, daha doğrusu soyumuzun, dedemin ve onun dedesinin taşıdığı Adji soyadını geri aldım. Artık bu soyadı kullanmaya hakkım olduğunu düşündüm ve kitap üzerinde çalışmaya başladım. Polın Polovetskogo Polya adlı eser Adjievin tanınmasına vesile olmuştur<ref name="izvestn">Ayrıca bkz.:
"Özer Z. B." Kaybolan Millet. Murad Adji. Polın Polovetskogo Polya // Bilge, No 16/Mart, Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, Ankara, 1998. s.61-64.
"Pekin S."Kipçaklar ile İlgili Kitaplar ve Murat Adji //Yüzyılda Eğitim ve Toplum. Cilt 3 Sayı 7.2014 9
. . . 2017, No1. .8
" //
. ( )// ». 17 2004 (No50)
Ф. // », 2002, No1
Ф ». // » ()</ref> ve 2015 yılında dokuz baskıya ulaşmıştır.
Bakü Slavyan Üniversitesinde Türkoloji çalışmaları bünyesindeki Çeviri Sorunları İlmi-Araştırma Laboratuvarı Polın Polovetskogo Polya adlı kitabı Türk dilleri, edebiyatları ve tarihi alanında en iyi eser olarak çevirmiş ve yayınlamıştır. Bu eserin çevirmeni ünlü Türkolog, dilbilimci Profesör Tofik Gadjievdir"Adci M."Qıpçaq çölünün yovşanı. / Rusçadan tərcümə: Tofik Hacıyev. Baky :Gənclik, 1997. Bu eser, Bakü Slavyan Üniversitesi Eğitim Fakültesinde ders kitabı olarak okutulmaktadır. Gazi Üniversitesi (bugün Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi) Profesörü Zeynep Bağlan Özer bu eseri Türk diline 2001 yılında çevirmiş, 2019 yılında da kitabın genişletilmiş 2. Baskısını tercüme etmiştir"Adj M." KaybolanMillet. Deşt-i Kıpçak Medeniyeti. Genişletilmiş 2. Baskı. Rusçadan Çeviri: Zeynep Bağlan Özer İstanbul: Doğu kitabevi, 2019.
Adjiev, Dağıstana Hristiyanlığın tarihini araştırmak ve Aziz Georginin mezarını aramak amacıyla 1995 yılında gezi düzenler. Gezinin neticelerini ve Aziz Georginin defnedildiği tahmini yer ile ilgili araştırma sonuçlarını makalelerinde. " // . 2015. 3 </ref> Aziz Georginin mezarı Dağıstan Cumhuriyetinin görülecek yerler listesine dahil edilmiştir.
Çocuklar için Ansiklopedi, 1996 yılında Adjievin Kadim Türklerin İnancı olan Tengricilik ile ilgili Bozkırın Dini adlı tartışmalı makalesini yayınlıyor. : ( ) // Э . .: +, 1996. .6: , . 1. .211218. Ayrıca Bkz.: . Bu makalede Büyük Bozkır (Deşt-i Kıpçak) halklarının Putperest olmadıkları ve Monoteizm, Tek Tanrı (Tengri) inancına sahip olduğuФ. ?! // : X . -: - . 2015. C. 353 - 354, eşit kenarlı haçın ise Tengricilikin en eski simgelerinden biri olduğu anlatılmaktadır. , // Austrian journal of humanities and social sciences. 2014, No 1 - 2.
1997 yılında Adjiev, Bozkır ve Kültür. Zamanda Ulu Yolculuk başlıklı Uluslararası Sempozyuma katılmış, Sempozyum bilgileri için bkz.:

. . . . » // : , , . 1997, No 3.
. // . 1997, No 15 Türklerin Avrupa Uygarlığına Katkısı adlı bildirisini sunmuştur. Bildirinin Özetinde belirtildiği gibi, Türk kültürünün değeri ve rolü, Avrupa uygarlığının gelişmesindeki katkısı incelenmektedir . // : , , . 1997, No 3. . 47.
1998 yılında Muhtar Avezovun 100. yıl anısına ithaf edilen Uluslararası Sempozyuma davet edilen Adjiev, toplantıya katılır ve açılış oturumunda bir bildiri sunar. // : : , 100- . . . , 1998. . 4 - 5. Tengricilik ve Çağdaş Avrupa Kültürünün Temelleri adlı bu bildirisinde. // : : , 100- . . . , 1998. . 7 - 20 Adjiev, monoteizmi bilmeyen Kıpçakların Putperest olduklarına dair tezini yeniden gözden geçirir. Ona göre, Deşt-i Kıpçak sakinleri sonradan meydana çıkan monoteistik bir din olan Hristiyanlığın da temelini oluşturan Tengricilike, yani Gök Tanrıya inanıyorlardı. Adjievin bildirisi toplumun aydınlarının ilgisini çekmiş ve sempozyum çalışmaları boyunca geniş bir yankı uyandırmıştır. PANORAMA» No 36, 19 1997. .
1998 yılında Mısl Yayınevi tarafından Adjievin Büyük Kavimler Göçü konusunu devam ettirdiği Avrupa Türkler ve Büyük Bozkır adlı bilimsel popüler eserin ilk baskısı yayımlanır. . . . 1- . .: , 1998. Bu eserde Büyük Bozkırın Avrupa kültürüne katkıları üzerinde durulmaktadır. Birçok baskısı olan bu eserin 2015 yılındaki yeni baskısında yer alan Özette ilk defa Büyük Kavimler Göçü tezinin bu eserle ortaya konulduğu ve sonraki eserlerinde geliştirildiği belirtilmektedir. . . . .: , 2015. . 2. Türkiyede 2016 yılında Avrupa, Türkler ve Büyük Bozkır adıyla Türkçe yayımlanmıştır<ref name="avrupa">Adji M. Avrupa Türkler ve Büyük Bozkır Kıpçaklar Rusçadan Çeviri: Zeynep Bağlan Özer. Istanbul, Doğu Kitabevi, 2016. Bu eserin çevirisini yapan Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Profesörü Zeynep Bağlan Özere göre, bu kitap, bilimsel popüler tür geleneğinin en iyi örneği olarak görülebilir; Büyük Kavimler Göçü tezi ise dünya tarihine yeni bir bakış açısıyla bakmamızı sağlamaktadır. Akademisyen, Adjievin araştırmalarını tarihi ve iktisadi coğrafya bağlamında yaptığının önemini belirtmektedir. Adjievin kendisi, uzmanlık alanının coğrafya olduğunu ve kitaplarını hayatını adadığı bu bilim alanı çerçevesinde yazdığını vurgulamaktadır: Tarihi coğrafyada en zor iş, araştırılan bölgenin iktisadi temelini göstermektir. Benim yaptığım da tam bu iştir. . .: , 2016. C. 71 - 72.
Adjievin öğrenciler için kaleme aldığı Kıpçaklar. Türklerin ve Büyük Bozkırın Kadim Tarihi adlı bilimsel popüler kitabı 1999 yılında yayımlanır. 2001 yılında ise bu eserin devamı olarak Kıpçaklar. Oğuzlar. Türklerin ve Büyük Bozkırın Ortaçağ Tarihi adlı kitabı yazar. Ailece kitap okuma geleneğini canlandırmak için müellif, kitaplarını öğrenciler ve onları ana-babalarına ithaf eder. , // , 17.08.1999. Bilgeliğin ve bilimin iç içe olduğu metin türü, akıcı ve sürükleyici anlatım tarzıyla bu amaca hizmet ediyor.
2001 yılında Tataristan Cumhuriyeti Bilimler Akademisi, Marjani Tarih Enstitüsünün davetiyle katıldığı toplantıda Adjievin Kıpçaklar. Oğuzlar adlı kitabı Kazanda Tataristan akademi çevrelerine tanıtılmıştır. Kıpçaklar. Türklerin ve Büyük Bozkırın Kadim Tarihi adlı eseri 2002 yılında Türkiyede Türkçe yayımlanır.
2001 yılında Altay seyahatinden sonra, Adjiev yeni kitabı üzerinde çalışmaya başlar. Üç yıl süren aralıksız bir çalışmadan sonra Tyurki i Mir: Sokrovennaya İstoriya (Türklerin Saklı Tarihi) adlı bilimsel popüler kitabı yayımlanır. Bu çalışmasında müellif, Altayda oluşan Kavimler Göçü tezinin temellerini daha kapsamlı olarak ortaya koyar. Kitabın Özetinde ifade edildiği gibi, bu çalışmada Büyük Bozkırın Tek Tanrılık geleneklerine özel ilgi gösterilmiştir.
2019 yılında Tyurki i Mir: Sokrovennaya İstoriya (Türklerin Saklı Tarihi) adlı eser Türk dilinde Türkiyede yayımlanmıştır. Adjiev, bu kitapta yer alan bazı tezleri 2004 yılında Birinci Karşılaştırmalı Edebiyat Bilimi konulu Uluslararası bilimsel konferansta sunmuştur. Adjiev, Hint-Avrupa ve Karşılaştırmalı Edebiyat Bilimi adlı bildirisinde, M. Ö. Altaydan başlayarak çağdaş kültürü şekillendiren Büyük Kavimler Göçünü, Rusya ve Avrupanın gelişiminde Türk kültürünün katkısını anlatmıştır. Müellifin çok hararetli ve tartışmalı argümanları konferans katılımcılarının yoğun ilgisini çekmiştir.
Adjiev, 2005 yılında Nahçıvan Devlet Üniversitesi tarafından Nahçıvanda bulunan Gamigay Dağındaki kaya üstü resimleri incelemek üzere düzenlenen geziye katılmıştır. Adjieve göre, bu resimler Büyük Kavimler Göçünün aşamalarından biriyle bağlantılıdır. Bu geziden sonra hükumetin kararıyla dünya tarihinin bu kadim anıtı yerine Nuhun Mozolesi yeniden yapılmıştır. Yapılan araştırmalar Azerbaycan Cumhuriyeti yönetimi ve kamuoyunun yoğun ilgisini çekmiştir.
Kafkasya gezisi. // » 17 2006 ve Kafkas Albanyasının Etnokültürel Mirası konulu uluslararası bilimsel konferansa katılımından sonra 2006 yılında Adjievin Dıhaniye Armageddona (Armageddonun Nefesi) adlı bilimsel popüler kitabı AST yayınevinden yayımlanır. Eserde XVI. yüzyılda başlayan ve bugüne kadar bitmeyen Kafkasya savaşlarının tarihi anlatılmaktadır. Müellif, bu eserinde özellikle Kafkas Albanyası tarihini, çağdaş okuyucunun neredeyse hiç tanımadığı bir devleti anlatmaktadır. Adjievin bu konuya ilgisi 1989-1991 yıllarında Kafkasyada yaptığı etnografik araştırmalarına kadar dayanır ve gerçek olgular temelinde yazılan makaleleriyle Kafkasya sorunlarını ortaya koymaya gayret eder.
Adjievin Aziatskaya Yevropa (Asya Avrupası) adlı bilimsel popüler kitabı da 2006 yılında yayımlanmıştır. Bu kitaba iki çalışması dahil edilmiştir: Avrupa. Türkler ve Büyük Bozkır,, Türklerin Saklı Tarihi. Kitabın Özetinde ifade edildiği gibi, Rusyanın ve diğer Avrupa ülkelerinin temelini oluşturan Büyük Bozkırın tarihi, dünya görüşünün ve tarihe bakışının daha farklı olduğu bir coğrafyacı tarafından anlatılmasından dolayı ilgi çekmektedir.
2007 yılında Rusya Kültür Bakanlığının bir projesi olarak Milli Tarih ve Milli Düşünce sloganıyla Adjievin araştırmaları esas alınarak Armageddonun Nefesi adlı bir film çekilmiştir. Filmin ilk gösterimi Bakü Devlet Üniversitesinde yapılmış, çoğunluğunu tarihçi ve coğrafyacıların oluşturduğu büyük bir seyirci kitlesinin önünde icra edilmiştir.
2007 yılında Verhnevilyusk Koleji tarafından davet edilen Adjiev, uluslararası eksper olarak görev yapmıştır. Öğretmenlerin ve öğrencilerin katılımıyla gerçekleştirilen Sivil Toplumun Oluşumunda Kültürlerin bir Entegrasyonu olarak Türkoloji konulu uluslararası bilimsel uygulamalı konferansa davet edilmiştir.
2010 yılında Tarih Kütüphanesi dizisinde Adjievin Bez Veçnogo Sinnego Neba: Oçerki Naşey İstorii (Ebedi Gökyüzü Olmadan: Bizim Tarihimizin Yazıları) adlı kitabı AST yayınevinde yayımlanmıştır. Kitabın Özetinde ifade edildiği gibi, müellif dün yapılması imkansızı gerçekleştirmiştir. Rusyanın öncesi: Deşt-i Kıpçak (Büyük Bozkır, Polovets Bozkırı) devletini anlatmış, böylece Rusya tarihinin sınırlarını 1000 yılına kadar genişletmiştir. Kitabın Önsözünde ifade edildiği gibi, Adjievin ortaya koyduğu netice inanılmaz sadeliği ile şaşırtmaktadır: Biz tek olan devletin tek halkıyız. Büyük Kavimler Göçünün tezinden çıkan bu sonuç bir vecize haline gelmiştir. Ortak geçmişi anlatan Murad Adjinin kitapları sayesinde Tek Devlet - Tek Millet sloganı çok uluslu Rusya topluluklarını birleştirmektedir. : e » // Ё/. 15.03.2013. » // Online, 10 2018.
2011 yılında Adjievin kitaplarının yeni baskıları çıkar: Aziatskaya Evropa (Asya Avrupası), Avrupa, Türkler ve Büyük Bozkır, Bez Veçnogo Sinnego Neba: Oçerki Naşey İstorii (Ebedi Gökyüzü Olmadan), Polın Polovetskogo Polya (Kaybolan Millet. Deşt-i Kıpçak Medeniyeti).
Adjiev, 2011-2012 yıllarında Türkler adlı tarihi belgesel filmler projesinin son dizilerinin yapılmasına katkı sağlar. Bu Proje, Rusya Coğrafya Topluluğu ve Devletlerarası Mir Televizyon Radyo Kurumu tarafından hayata geçirilmiştir. Bu projenin amacı, Rusya ve Bağımsız Devletler Topluluğu tarihlerini Türk halklarının kadim geçmişi vasıtasıyla göstermek, geniş kitleleri Türk halklarının kültürü ile tanıştırmaktır. Bu projenin hayata geçirilmesi için Rusya Devlet Başkanı V. Putin maddi ve manevi destek sağlamıştır.
2013 yılında Moskovanın merkezinde bulunan Tatar Kültür Merkezinde Adjievin Türkoloji alanındaki çalışmalarının 20. yılı münasebetiyle yapılan ve ona ithaf edilen bir toplantı tertip edilmiştir. Farklı milliyetlere mensup insanları bir araya getiren toplantı Tek Millet - Tek Devlet! sloganı altında yapılmıştır. Yapılan konuşmaların ortak yönü ise Türk halkları kültürünün yeniden canlanmasındaki katkılarından dolayı Adjieve teşekkür sunmaktır" ." . 2017, No1.
2014 yılında doğumunun 70. yılı münasebetiyle AST yayınevi Adjievin Polınnıy Moy Put (Acı Hayatım), Velikaya Step. Prinoşeniye Tyurka (Büyük Bozkır. Türkün Armağanı) ve Aziatskaya Yevropa (Asya Avrupası) kitaplarının yeni baskısını yayımlar. Polınnıy moy put (Acı Hayatım) adlı kitap Polın Polovetskogo Polya ve Bez Veçnogo Sinnego Neba adlı eserlerinden oluşmaktadır. Kitabın özetinde ifade edildiği gibi, birinci kitap, müellifi Büyük Bozkırın geniş alanına, ikincisi ise keşifleriyle cömert ve uzun olan yavşan yolunun sonuna getirmiştir. Velikaya Step. Prinoşeniye Tyurka (Ulu Bozkır. Türkün Armağanı) adlı kitabına Kıpçaklar eserinin yanı sıra Kıpçaklar. Oğuzlar, Armageddonun Nefesi, Çar Attila piyesi ve daha önce hiçbir yerde yayımlanmamış Kafkasya Savaşı ve Barış adlı belgesel filmin senaryosu dahil edilmiştir.
2014 yılında Mahaçkalede Adjievin doğumunun 70. yıl dönümü münasebetiyle bir bilimsel konferans düzenlenmiştir. Konferans katılımcılarının konuşmalarında Adjievin tezinin doğruluğunun ortaya çıktığı, eserlerinin ise genel milli düşüncenin oluşumu için önem taşıdığı vurgulanmıştır.
Zov Pamyati (Hafızanın Sesi) adlı gazete tarafından Adjievin ana vatanında doğumunun 70. yıl dönümü münasebetiyle özel bir sayı yayımlanır ve bununla birlikte birçok etkinlik düzenlenir Э 70- // , 24 2014. Kumuk Müzikal Dram Tiyatrosunda Adjiye ithaf edilen bir tören yapılır" ." ъъ ъъ // Ё, 14 2014.
2015 yılında AST Yayınevi Adjievin birkaç eserini birden yayımlar: Polın Polovetskogo Polya: (9. Baskı), Avrupa. Türkler ve Büyük Bozkır (genişletilmiş 9. Baskı), Türklerin Saklı Tarihi ve Türklerin Tarihi. Bizi Böyle Tanıyorlar. Türklerin Tarihi. Bizi Böyle Tanıyorlar adlı kitaba, müellif tarafından bu özel baskı için yeniden gözden geçirilmiş olan Kıpçaklar ve Kıpçaklar. Oğuzlar adlı eserler dahil edilmiştir.
2016 yılında Adjievin Saga o Velikoy Stepi (Büyük Bozkır Destanı) adlı yeni kitabı yayımlanmıştır. Özette ifade edildiği gibi, bu çalışmada müellif, Büyük Kavimler Göçü konusunu, Türk kültürünün insanlığın ortak mirası haline nasıl geldiğini, eşsiz kazanımlarıyla Doğu ve Batıyı zenginleştirip Avrasya kıtasına nasıl yayıldığını anlatmaya devam etmektedir. Tarih biliminin fasit çemberinden çıkan coğrafyacı, Büyük Kavimler Göçü sürecini yeni toprakların keşfi meselesi olarak araştırmaktadır, ama sadece bir farkla: bu olaylar bundan onlarca yüzyıl önce vuku bulmuştur.. Doktora tezi konusu olan modelleme yöntemini tarihi idrak etmenin aracı olarak gören Adjiev, coğrafya, iktisat ve matematik bilgilerini eşgüdüm içerisinde değerlendirerek kullanmayı teklif etmektedir.
2017 yılında Türk Dünyası Belleteni Dergisinin Özel Sayısında yer alan makalelerin tümü araştırmacı yazar Murad Eskenderoviç Adjievin (Murad Adji) faaliyetlerine teksif edilmiştir . 2017, No1. . 5, 139. Moskova Devlet Üniversitesi Coğrafya Fakültesi mezunu, Sibirya Araştırmaları alanında Doktora Tezini savunan Adjievin hayatı boyunca seçtiği konuya sadık kaldığı belirtilmiştir. Bu sayede alim, Avrasyanın engin sahasına çıkabilmiş ve kendi araştırmalarına devam edebilmiştir. Sonuç olarak, çeyrek asır çalıştığı Büyük Kavimler Göçü tezini ortaya koymuştur.
2019 yılında Adjievin son çalışması olan Svyatoy Georgiy i Hunı (Aziz Georgi ve Hunlar) adlı eseri yayımlanmıştır. Özette ifade edldiği gibi, müellif ömrünü bu kitabı yazmaya adamıştır. Çeyrek asır evvel Aziz Georgiye ithaf ettiği ilk yayınları bu araştırmaların başlangıcı olmuştur. Buradan yola çıkarak, Georginin faaliyetleri ile Büyük Kavimler Göçünün coğrafi ve zaman koordinatlarına denk geldiği için Adjiev, beklenmedik sonuçlara ulaşmış olur. Bu sonuçlar bir coğrafya uzmanı olan ve coğrafyanın fen bilimi olduğuna inanan araştırmacıya tarihi hadiselere objektif olarak bakma ve olayları örten siyaset perdesini açma imkanı tanımıştır.
Araştırmacı, çalışmasının insanların dünyaya bakış tarzını değiştireceğini ümit etmiştir » // Ц , 31 2019. Son nefesine kadar çalışmaya devam eden yazarın bu kitabı ancak vefatından sonra yayımlanmıştır. Adjiev, 7 Mart 2018 yılında hayata veda etmiş ve Moskovadaki Donskoy mezarlığına defnedilmiştir.
Ortaöğretim Alanındaki Bilimsel Faaliyetleri
Adjiev, Nauka i Jizn dergisinde Arktikanın ilk Rus Kaşifi makalesini 1975 yılında yayımlar. Bu makale 6-10. sınıfların Coğrafya dersi için eğitim-öğretim malzemesi olarak Öğretim Kaynaklarının Ortak Dijital Merkezi sistemine dahil edilmiştir.
Adjievin öğrenciler için yazdığı eğitici ve öğretici kitapların ilk adımı, çocuklar için Yola Nasıl Yol Aradılar adlı ilk kitabın 1976 yılında yayımlanmasıyla başlamıştır. Bu eser daha sonra Zarnitsa kitabına dahil edilmiştir. Zarnitsa, Sovyetler Birliği Milli Eğitim Bakanlığı tarafından milli okulların 3. sınıf öğrencilerine tavsiye edilen ek okuma kitabıdır. Bu çalışma, Sibirya ile ilgili çocuklar için yazdığı kitap dizisinin yazılmasına vesile olmuştur.
1981 yılında Pedagogika Yayınevinde ortaokul ve lise öğrencileri için Genç Coğrafyacı Ansiklopedik Sözlüğü adlı Adjievin de yer aldığı ortak bir çalışma yayımlanmıştır. Eserin Özetinde ifade edildiği gibi, bu sözlüğün ortaokul ve lise öğrencilerinin meslek seçiminde kullanılabileceği belirtilmiştir.
1991 yılında Adjievin Kumuklar adlı makalesi Nauka i Jizn adlı dergide yayımlanmıştır. Bu makale 5-7. sınıfların Tarih dersi için eğitim-öğretim malzemesi olarak Öğretim Kaynaklarının Ortak Dijital Merkezi sistemine dahil edilmiştir.
1992 yılında çocuklar için hazırlanmış olan Yüz Halk, Yüz Dil: Avrasya Halklarına Dair Etnografik Denemeler adlı kitapta Adjievin Sessiz Tabasaranlar, Kaybolmayan Talış adlı makaleleri de yer alır. Bu eser eğitim-öğretim alanında tanınmış Prosveşçeniye adlı yayınevi tarafından yayımlanır. Özette ifade edildiği gibi, bilimsel popüler tarzda hazırlanmış olan bu kitap öğrencilere ithaf edilmektedir.
1996 yılında Çocuklar için Ansiklopedi adlı eserde Adjievin Bozkırın Dini adlı tartışmalı makalesi yayımlanır. Bu çalışmada Kadim Türklerin dini olan Tengricilik anlatılmaktadır, Büyük Bozkır (Deşt-i Kıpçak) halklarının Putperest olmadıkları ve monoteizm, yani Tek Tanrıcılık (Tengri) olduğu, eşit kenarlı haçın ise Tengricilikin kadim simgelerinden biri olduğu yazmaktadır.
1999 yılında Adjievin öğrenciler için yazdığı Kıpçaklar. Türklerin ve Büyük Bozkırın Kadim Tarihi adlı bilimsel popüler kitabı yayımlanır. 2001 yılında ise bu eserin devamı olarak da Kıpçaklar. Oğuzlar. Türklerin ve Büyük Bozkırın Kadim Tarihi adlı kitabı okuyucuyla buluşur. Ailece kitap okuma geleneğini canlandırmak için müellif, bu kitapları öğrencilere ve onların ana-babalarına ithaf etmiştir. 2006 yılında Kıpçaklar. Oğuzlar. Türklerin ve Büyük Bozkırın Kadim Tarihi adlı kitabının yeni baskısı Kazakistan İletişim ve Kültür Bakanlığı programı kapsamında yer alan Tarih dizisinde Kazakistanda yayımlanır. Bu dizi kitaplar Kazakistan Milli Eğitim Bakanlığı tarafından öğretim için ek ders kitabı olarak tavsiye edilmektedir.
2007 yılında Verhnevilyusk Koleji tarafından davet edilen Adjiev uluslararsı eksper olarak görev yapmıştır. Öğretmenlerin ve öğrencilerin katılımlarıyla Sivil Toplumun Oluşumunda Kültürler Entegrasyon olarak Türkoloji konulu uluslararası bilimsel uygulamalı konferansa davet edilmiştir.
Azerbaycanda Adjievin eserlerinden seçilen bazı parçalar Gelişmiş Pedagoji Fikirleri adlı kitapta yayımlanmıştır. Kazakistanda da Adjievin eserlerinden seçilen bazı parçalar Kazakistanda Pedagoji Fikirleri Antolojisi adlı kitaba dahil edilmiştir (Kazakistan Cumhuriyeti Kültür Bakanlığının Toplumsal Önem Taşıyan Edebiyatın Yayını adlı program kapsamında).
Altay'da Oluşan Kavimler Göçünün Temel Tezleri
Adjievin Halkların Kavimler Göçü: Bakış Açısı adlı makalesinde ve kitaplarında Kavimler Göçünün Temel Tezleri yer almaktadır," . " .: . 2019. Çağdaş tarih bilimi, Büyük Göçü Avrupada etnik hareket olarak tanımlamayı tercih etmektedir. Bunu sağlayan itici gücün IV. yüzyılın 70li yıllarında Hunların kitle hareketleri olduğu düşünülmektedir. Coğrafyacı ve iktisatçı olarak bu olguyu araştıran Adjiev cevabını aradığı birçok soru sıralamıştır: Sorularını şu sıralama ile ortaya koymaktadır. Hunların hareketinin temel sebebi nedir? Bu hareketin oluşmasında hangi toplumsal süreçler yer almaktadır? Maddi dayanağı neydi? Nihayet, Hunlar kimdir? Avrupaya nasıl geldiler?
Tarihi coğrafya incelemeleri kapsamında müellif, Büyük Kavimler Göçünün Orta Asyada, yani Kadim Altayda M. Ö. I. binyılda başladığı ve yaklaşık binyıl sürdüğü sonucuna varıyor. Müellife göre, Büyük Kavimler Göçünün ilk güzergahı Kuzey Hindistan, Hindiçin, Orta ve Yakın Doğudan geçmektedir. Altay göçmen kitlesi daha sonra Avrasya bozkırlarına doğru yönelir ve IV. yüzyılda Avrupaya ulaşır. Sonuç olarak uygarlık merkezlerinin ortaya çıktığı bu hareketin temelinde, hali bölgelerin iskan edilmesi ve keşfedilmesi sürecinin planlı olarak icra edildiği görülmektedir.
Adjievin fikrine göre, yeni topraklara yerleşim iktisadi sebeplerden kaynaklanmaktaydı. Zengin demir yatakları ve demir döküm yöntemlerinin keşfi Kadim Altayda bilimde ve teknolojide devrim yaratmış, ortaya demir esaslı onlarca keşif çıkmıştır. Bu yeni teknolojiler ve keşifler hayat kalitesinin iyileşmesine, tarımın ve hayvancılığın gelişmesini sağlamıştır. Ekonomik yükseliş Altaydaki nüfus değişimini, bilimin demografik patlama dediği hareketi tetiklemiştir.
Altayda M. Ö. I. binyılda nüfus patlaması ıssız topraklara doğru yeni bir göç hareketi başlatmıştır. Bu süreç Avrasyanın yeni bölgelerinin keşfine, yolların, kanalların, geçitlerin inşaatına, yol yapımına, kalelerin, şehirlerin ve alt yapılarının inşa edilmesine, yani hayatı kolaylaştıran yeni imkanlara yol açmaktaydı.
Adjievin ortaya koyduğu tez, dünyanın kendiliğinden değil, demografik kanunlara göre yerleşim yapılmaktaydı. Bu kanunları araştıran ve açıklayan bilimin adı İçtimai Coğrafyadır. Her yerleşim, üretimde, taşıtta ve günlük hayatta olmak üzere kendi özelliklerine ve bağlantılarına sahiptir. Yeni toprakların keşfinde yerleşimin her unsuruna özel bir yer ayrılmaktadır.
Altaydan başlayan bu yeniden yerleşim sürecinde ve Avrasyanın yeni bölgelerinin keşfinde Türklerin bir halk olarak oluşumu gerçekleşmekteydi. Onlar göçebe bir halk değildi. Türklerin hayatının karakteristik özelliği olan tarım ve hayvancılık iktisadın sadece bir unsurudur. Onlar koyunculukla, atçılıkla uğraşır, büyük baş hayvan yetiştiriciliği yaparlardı; çok iyi ziraatçı ve zanaatkarlardı; yerleşim yerleri, sulama kanalları, yollar ve geçitler inşa ederlerdi. Türklerin yayılmasını sağlayan bu yerleşmelere, uygarlığın yeni merkezlerinin inşası eşlik etmekteydi. Türkler, sahip oldukları güçlü ekonomik temel sayesinde ortaçağ dünyasında kültürlerinin Avrasyaya yayılmasını sağlayan geniş ve ıssız mekanlara yerleşmeyi başarmışlardır.
Türklerin maddi kültüründeki farklılığı demir ve demir ürünleri, süvarilik, tarım kültürü (darı, buğday, çavdar, arpa), atçılık, koyun yetiştiriciliği, keçe ve keçeden üretilen nesneler vd. öne çıkarmaktaydı. Türklerin kültürünü bütünlüğüyle yansıtan eşsiz nakış ve tasvirler dikkat çekmekteydi. Türkler kendilerine ait bir alfabe ve yazıya sahipti. Bunların hepsi arkeolojik bulguların hatasız tasnif edilmesini ve tanıdık olmasını sağlamaktadır. Bu arkeolojik bulgular Türklerin Altaydan çıkarak yeni toprakları iskan ettiği yolları kaydetmektedir.
Türklerin ruhani kültüründe monoteizm, Gök Tanrısına (Tengri) inanç öne çıkmaktaydı. Bu inanç, Kadim Altayın farklı etnik özelliklere sahip kabilelerini birleştirmekteydi. Onlar Tek Tanrılık inancına dayanan yeni ruhani kültürün temsilcileri olmuşlardır.
Dolayısıyla araştırmacının fikrine göre, bu halk dış görünüşüyle birbirine benzemeyen, ama dil ve inanç birliğine sahip kabilelerin odağı idi: Farklı antropolojik tipteki insanların meydana getirdiği bu dil ve ruhani odak Türk dünyasını oluşturmaktaydı. Farklı tarihi dönemlerde Tengri inancı Türkler vasıtasıyla Budizm, yenilenmiş Zerdüştlük, yenilenmiş İudaizm, Hıristiyanlık, Maniheylik, İslam dinlerinin ve öğretilerinin oluşumuna tesir etmiştir.
Avrupanın erken ortaçağ tarihine Türkler Hun adıyla girmiştir. Ana vatanı Altay olan Türkler için Hun adı, çok sayıdaki mevcut adlardan sadece biri idi. Türk etnografyasının özelliği de buradadır: Hakimiyeti sağlayan Orda tüm halka kendi adını vermekteydi. Türkler, topraklarını Hanın vekili olan kağanların hükmettiği kağanlıklara veya eyaletlere ayırmaktaydı. Üst hakimiyet Hana aitti. Böylece dev ölçekli benzersiz bir sistem oluşmuştur: Aynı toplumsal ve siyasal yapı içerisine aynı dili konuşan farklı halklar girmekteydi. Onları Türk adı birleştirirdi.
Türk Hun devletinin son Hanı V. yüzyılda hüküm süren Atilla idi. O, Büyük Kavimler Göçü neticesinde Türklerin yeni vatanı olan Avrupaya yerleşmesini sağlayan süreci tamamlamıştır. Atillanın ölümünden sonra birbiriyle düşman olan kağanlıklar arasında devletin bölünmesine yol açan, iç savaşlar başlamıştır. Erken ortaçağ tarihi oradan başlamıştı: Eski kağanlıkların yerine Avrasyada birçok yeni ülke ve devlet kurulmuştur.
Adjievin tezine göre, Altaydan başlayan Büyük Kavimler Göçünün neticesi olarak büyük bir ülke (veya ülkeler grubu) meydana gelmiştir. Bu ülkenin toprakları Baykaldan Atlantike kadar uzanmakta, Sibiryanın ve çağdaş Rusyanın büyük bir kısmını kapsamaktaydı. Bu ülkenin oluşumunun haritada Deşt-i Kıpçak adıyla yer alması yüzyıllar sürdü. Burada Türkler yaşıyorlardı: Bugünkü Başkurtların, Kazakların, Kırgızların, Kumukların, Nogayların, Tatarların, Ukraynalıların ve çağdaş Rusların bir kısmı dahil diğer halklar. Deşt-i Kıpçak, Kiev Rusyası ve diğer Akdeniz ülkelerinin selefi idi. Kavimler Göçü sayesinde Türk kültürü Doğu ve Batıyı ruhani ve maddi alanda eşsiz kazanımlarıyla zenginleştirerek insanlığın ortak mirasını oluşturmuştur.
Adjiev'in Faaliyetlerinin Değerlendirilmesi
Adjievi ünlü bir araştırmacı yazar, Büyük Kavimler Göçünün kuramcısı, Türkolog olarak değerlendiren // Türkologiya. 2018, No2. . 135 75- //Ё, 11 2019"Özer Z. B." Bilim İnsanı Murad Adji // C - : c ». 3 2919. . 2019. .184-194, uzmanlar onun tarih, coğrafya, iktisat, dilbilim, folklor, etnografya, teoloji gibi bilimler arasında irtibat kurarak yaptığı araştırmalarda kullandığı bilginin genişliğine ve derinliğine dikkat çekmektedirler. Tarih araştırmalarında, coğrafyanın belirleyici rolü olan bütüncül yaklaşımın önemi vurgulanmaktadır. Adjievin Büyük Kavimler Göçü tezi, dünya tarihine yeni bir bakış açısıyla bakmaya imkan sunmakta ve beşeri bilimlerde gelecek nesillerin idrak etmesi gereken yeni bir görüş olarak tanımlanmaktadır.
Uzmanlara göre Adjiev, Büyük Bozkırı kitlevi göçler için uygun bir mekan ve coğrafi açıdan bozkırdan daha geniş uçsuz bucaksız bir bölge olarak gören alimlerdendirЧ. ., . . // .. 79, No9, 2009.. 825. Adjievin ortaya koyduğu Kavimler Göçü tezi, kadim ve ortaçağ mahalli uygarlıklarının oluşum sürecine yeni bir bakış açısı getirdiği ve değerlendirme imkanı tanıdığı belirtilmektedir" . Ш." : , // : . 2018. No1 (2)" ., ." Ф // y. 2017. No3 (83). Çeşitli uzmanlık alanlarına sahip bilim insanları ele aldıkları bilimsel makalelerde, monografilerde, üniversitelerde okutulan ders kitaplarında, ikinci Doktora tezlerinde; Rusya toplumunun yaratılış problemlerinin tahlili, siyasi öztanımlamanın antropolojik açıdan incelenmesi ve Dağıstandaki Hristiyanlık tarihi araştırmaları gibi pek çok konuya ilişkin Adjievin katkısına değinerek ona atıfta bulunmuşlardır.
Adjievin çalışmaları, Rusya, Kazakistan ve Azerbaycanın yüksek öğretim kurumlarının birçok programının kaynakça, tavsiye edilen (veya ek) kaynakça kısmında yer almaktadır.
Günümüzde farklı ülkelerden bilim insanları Adjievin ortaya koyduğu keşiflerin temelinde çalışmalarına devam etmektedir. Dünya tarihi bağlamında daha önce araştırılmamış olan Tengricilik konusunun, Adjievin çalışmaları sayesinde bilim insanlarının dikkatini çektiğini ve ilgiyi arttırmış olduğunu özellikle belirtmek gerekir" Ф.." - : » // . 2011, No2 - 3. Adjievin bu konu ile ilgili ortaya koyduğu tez, insanlık tarihine yeni bir bakış açısıyla bakmamız gerektiğini vurgulamaktadır.
Altayda gençlere yönelik yapılan sosyolojik anketlerin sonuçlarına göre, Adjiev, Altay halklarının tarihini etkileyen şahsiyetler arasında yer almaktadır. Uzmanlar onun çalışmalarını etnopedagojik eğitim ve öğretim sorunlarını çözümlemede önemli bir kaynak olarak değerlendirmektedir.
Tartışma
Milliyetçi eğilimleri olan akademisyen ve yazarlar, Adjievin çalışmalarını hoş karşılamamış ve farklı yöntemler kullanarak onu itibarsızlaştırmaya gayret etmişlerdir. Hatta onun çalışmalarının tarih bilgisi olmayanlara yönelik olduğunu. . Ц - // Ц. : , 2003 ve tarihi ancak Sovyet lisesi programı dahilinde bildiklerini ifade etmişlerdir. Adjievin çalışmalarının kabul görmemesi genel olarak Pantürkizm tehlikesi ve nasyonalizm sitemleriyle perdelenmektedir.
Göze çarpan" . . " : // , 2002. . 2. No 4 olumsuz ifadelerin özü, Adjievin tarihçi olmaması noktasında yoğunlaşmıştır. Uzmanların fikirlerine göre, bu tür olumsuz ifadelerin temelinde, bu konuların Adjievin uzmanlığı tartışılmaz olan iktisadi coğrafya ve tarihi coğrafya gibi bilim alanlarıyla bağlantılı olduğunu anlayamayışı yatmaktadır. Alimin kendi ifadesiyle uzaktan hakemler bilimsel araştırmalarının temelinde coğrafya biliminin olduğunu bile anlayamamışlardır.
Dikkati çeken bir diğer husus, yazarlardan hiçbirisi Adjiev ile ilgili olumsuz bir ifadede bulunmamış ve açık tartışmaya girmemiştir. Bedeli ne olursa olsun yabancıyı kırbaçlamak çabası Adjieve karşı yok etme çağrısına kadar uzanmıştır. Altaydan başlayan Büyük Kavimler Göçü tezinin özü ise bu yazarların olumsuz eleştirilerinin dışında kalmıştır.
Yazarlar, Adjievin faaliyetlerinden bahsederken, onun tarih gerçeklerini tespit etmekte ve farklı yaş gruplarındaki okuyucularının ruhi terbiyesi için aktif çalışmalarını ve kreatif anlatım tarzını dile getirmektedir" Э. . " . // , 26.12.19, No48. Onun fedakarlığının ve büyük emeğinin çağdaş Rusyanın gerçek kültür ürünlerine sağladığı katkısı vurgulanarak, araştırmacıyı iyilik koordinatları kapsamında davranan bir bilim insanı olarak değerlendirmektedirler.
Adji için yazılanlar, onun kitaplarından daha fazlasını ifade etmektedir, çünkü bu kitaplar her şeyden önce Adjinin davranış biçimidir. Adjievin yazdığı, türünün en iyi bilimsel popüler kitaplarının milli-kültürel geleneklerle tanışma sağladığı ve öteki milli-kültürel kodlara saygıyla davranmayı öğrettiği vurgulanmaktadır. Tezi etrafındaki yeni doğrulamalar ise müellifin ortaya koyduğu sonuçlara daha dikkatli bakmamızı gerektirmektedir.
Türkçeye çevrilmiş eserleri
"Kaybolan Millet. Deşt-i Kıpçak Medeniyeti. " Rusçadan Çeviri: Zeynep Bağlan Özer Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 2001.
"Kıpçaklar. Türklerin ve Büyük Bozkırın Kadim Tarihi. " Rusçadan çeviri: Zeynep Bağlan Özer. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, 2002.
"Avrupa, Türkler ve Büyük Bozkır. Kıpçaklar. " Rusçadan Çeviri: Zeynep Bağlan Özer. İstanbul, Doğu Kitabevi, 2016.
"Kaybolan Millet. Deşt-i Kıpçak Medeniyeti. " Genişletilmiş 2. Baskı. Rusçadan Çeviri: Zeynep Bağlan Özer İstanbul: Doğu kitabevi, 2019.
"Türklerin Saklı Tarihi. " Rusçadan Çeviri: Varol Tümer. İstanbul, Kaynak Yayınları, 2019.
Hakkında yazılanlar
" . Э." . . 2017, No1.
" . " . .: . 2019.
" . " // , 2017,
"Özer Z. B." Kaybolan Milletin Sesi: Murad Adji// Bilim ve İnsan Şahsiyetini İnşa Edenler. Editörler: Zeynep Bağlan Özer, Fatih Yapıcı, Şekip Aktay. Ankara, Gazi kitabevi, 2018
"ÖzerZ. B. " Bilim İnsanı Murad Adji // C - : c ». 3 2019. . 2019. .184-194
"Somuncuoğlu T. B." Kumuk Yazar Murad Adji // Bilge, No 50 /rt, Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, Ankara, 2007. s.217-219. . . . 2017, No1.'' Ф . 2017, No1
" ." . 2017, No1
" ." . 2017, No1. .77 - 81
" Э. . " . // , 26.12.19, No48
" . " » // . 10.03.18
" ." //TuranToday. 12.03.18
" ." // . 13.12.19
"Ц. " . // . 11.12.19
" ." . 2017, No1.
" . . " » . 2017, No1.