Alankova

Alankova (Moğolca: , Buryatça: -, Rusça: -, Azerice: Alanqova) - Türk/Moğol mitolojisinde özellikle Moğolların soyundan geldiklerine inandıkları ana. Alanguva, Alanhova, Alangova da denir.
Özellikleri
Ayışığından hamile kalmıştır. Gece çadırının penceresinden içeriye parlak bir ay girmiş gebe bırakmıştır. Buyan Han'ın kızıdır. Babasının 41. kızıdır. Annesini eğer kız doğurursa öldürmekle tehdit eden babasından korunmak için erkek kılığına sokulmuş ve öyle yetiştirilmiştir. Çok güçlüdür. Oğlunun adı Buzancardır. Babasından korktukları için hamile kızı annesi bir sala koyup ırmağa bırakır. Çocuğu ırmağa bırakma motifi, Sümer ve Ortadoğu efsanelerinde de mevcuttur. Ancak burada ırmağa bırakılan çocuk değil, hamile kadının kendisidir. Tek gözü olan Duva adlı biri tarafından bulunan kız bu adamla evlenir. Bu adamdan da 12 oğlu olur. Kardeşlerinin ilk oğlunu öldürmesinden korkan annesi Buzancarı ırmağın kenarına götürüp suyu izlemesini ve dedesinin yurduna dönmesini öğütler. O da böyle yaparak yurduna geri döner ve daha sonra ilerleyen yıllarda Kağan olur.
Ziya Gökalp, Türk Töresi adlı eserinde Şecere-i Türkiyye'ye dayanarak "Alangova" menkıbesi hakkında şu bilgiyi verir: Alangova adlı bir melikenin çadırına, gökten yeşil gözlü bir ilah iner. Alangova bundan gebe kalır. Kayı sülalesi bunun iki oğlundan ürer. Ziya Gökalp'ın bu manzumeyi yazarken "Şecere-i Terakime" den de yararlandığı görülmektedir.
13. yüzyılda Moğolca yazılmış olan ve Moğolların Gizli Tarihi adıyla bilinen esere göre Çinggis Hanın ana atası Alankuva, sarışın bir adamın çadırın damındaki açıklıktan sızan ışık vasıtasıyla çadıra girip onun karnını okşaması ve ışığı vücuduna geçirmesi suretiyle gebe kalmış ve bu adam ay ışığı üzerinde sarı bir köpek gibi sürünerek çadırdan çıkmıştır.
Ebul Gazi Bahadır Hanın 17. asırda yazdığı Şecere-i Türk adlı eserinde Alankuvanın temiz ışıktan üç oğul doğurduğu ve bu oğulların neslinin çok olduğu belirtilmektedir. 17. asırda İmami tarafından yazılan Hannamede Çinggis Hanın şeceresi verilirken Alankuva hakkında üç farklı rivayet verilmiştir. Bunlardan ilkinde Buyan Han, hanımından bir oğul ister. Eğer kendine bir oğul verirse onu banuvan yani hanımların hanımı yapacağını fakat kız doğurursa hem kızı hem de onu öldüreceğini söyler. Hanımı Buyan Han seferdeyken bir kız çocuk doğurur ve onun kız olduğunu gizleyip erkek gibi büyütür, adını da Alankuva koyar. Bu rivayette Alankuvanın evinin penceresinden parlak bir ay Alankuvayı gebe bıraktığı ve daha sonra evin kapısından aslan veya kurt gibi bir şey göründüğü belirtilmektedir. Diğer rivayette İslam peygamberi, İmam Abdurrahmanı Alankuvanın evine getirmekte ve Alankuva ile Abdurrahmanı nikahlamaktadır. Bu rivayete göre Alankuva İmam Abdurrahmandan gebe kalmaktadır. Son rivayete göre ise Alankuva Kıyat boyundan birinin eşidir ve bu kişi öldükten sonra bir gece Alankuva uyurken ay ışığı pencereden girip onu gebe bırakmakta ve kapıdan kurt veya aslan şeklinde çıkıp gitmektedir.
Topkapı Sarayında bulunan ve Osman F. Sertkaya tarafından yayınlanan Timürlü Şeceresinde Alankuva, başının yanında insan suretinde bir güneş ve kurtla beraber gösterilmiştir.
Timürlüler döneminde, Çinggis Hanın efsanevi ana atası Alankuva soyundan gelmek yahut damatlık yoluyla bile olsa bu soyla bir akrabalıkta bulunmak, Araplar için peygamber evladı olmaktan daha şerefli bir hal telakki olunmuştur.
Bu soya bağlanan bir şecereye sahip olmak Türkler ve Moğollar içinde doğrudan doğruya yönetim meşruiyeti kazandırdığı için İlhanlı hükümdarları da efsanevi Alankuva soyundan olmakla iftihar etmişlerdir. Semerkandtaki Gur-i Emir Türbesinde Emir Timürün kabrini örten mermer üzerindeki kitabede Emir Timürün şeceresi verilirken yine efsanevi Alankuva soyuna işaret edilmiştir. Kitabede verilen bilgiye göre Alankuva, Ali bin Ebu Talibin soyundan birinin temiz ışığının dokunmasıyla gebe kalmıştır. Torunu Uluğ Beğ tarafından Emir Timürün kabrine yerleştirilen yeşim taşı kitabede de Alankuvadan bahsedilmektedir. Kitabede Alankuvanın insan şeklinde tecelli eden ışıktan gebe kaldığı ve bu insan suretindeki ışığın ona Ali bin Ebu Talibin soyundan olduğunu söylediği belirtilmektedir. Bunun yanında Alankuvanın iffetli bir kadın olduğu ve onun soyundan gelen asil torunlarının herkese karşı galip gelerek onun bu iddiasını tasdikledikleri belirtilmektedir Emir Timürün oğlu Miranşahın mezar kitabesindeki şecerede de Alankuvanın Ali bin Ebu Talibin soyundan birinin pak nurundan gebe kaldığı yazılmıştır.
Etimoloji
(Al) kökünden gelir. Alan (Alun) ve Guva (Gova/Kuba) sözcüklerinin birleşmiş biçimidir. Moğolca kökenli bir sözcüktür. Guva geyik demektir, ayrıca güzellik anlamı da vardır. Alan sözcüğü ışık, nur manalarına geldiği gibi ormanlık araziyi belirtir. Işığın Geyiği veya Işık Güzeli gibi bir çeviri yaklaşık olarak anlamını ifade edebilir. Ala (karışık renkli) sözcüğüyle de bağlantılıdır.
Dipnotlar