Verginin tarhı

Verginin tarhı, vergi alacağının kanunlarda gösterilen matrah ve oranlar üzerinden hesaplanarak miktarının belirlenmesidir. Verginin tarhı idarece yapılır. Türkiye'de bu işi vergi daireleri yapmaktadır. Vergi tarhı idari bir işlemdir ve hukuka aykırılığı iddiasıyla vergi mahkemesinde dava konusu edilebilir. Verginin tarhı Vergi Usul Kanunun 20. maddesinde tanımlanmıştır. Vergi Usul Kanunun 25.-39. maddelerinde tarh yöntemlerine ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. Buna göre vergi tarhı aşağıdaki yöntemlerle yapılmaktadır. 4 çeşit Tarh vardır.
Beyannameye Dayanan Tarh
Bu usulde mükellef veya vergi sorumlusu vergi
matrahının saptanmasına esas teşkil edecek bilgi ve olayları yazılı olarak
bildirmektedir. Hatta mükellef veya sorumlu saptadığı matraha vergi oranının
uygulayıp ödeyeceği vergiyi de beyannamelerinde göstermektedir. Düzenlenen
beyannameler direkt vergi dairesine verilmektedir. Beyan üzerinden alınan
vergilerde tarh, tebliğ ve tahakkuk işlemleri bir arada yapılır. Tarh işleminin
zamanı vergilere göre değişiklik gösterir.
Beyanname, kural olarak mükellef ya da sorumlunun kendi beyanlarını içerdiğinden buna dayalı yapılan tarh dava konusu edilemez, ancak bu beyanlara herhangi bir sebeple ihtirazi kayıt konulması durumunda bu beyanlara dayalı tarhlara karşı da dava açılabilir. Başka bir deyişle beyannameye dayalı tarha karşı dava açılabilmesinin tek yolu, beyannameye ihtirazi kayıt konulmasıdır.
Götürü Matrahlar Üzerinde Tarh
Götürü usule tabi mükellefler beyanname
vermezler. Bu mükelleflerin vergi matrahı idarece saptanır. Ancak bu mükellefler
vergi karnesi almak zorundadırlar. Götürü usulde vergilendirilen ticaret, serbest
meslek ve hizmet erbabının vergileri, tarh zamanında bu mükelleflerin bağlı
bulunduğu vergi dairesine başvurarak ibraz edecekleri vergi karnelerine yazılması
suretiyle tarh olunur. (VUK md.19)
İkmalen Vergi Tarhı
Vergi Usul Kanunun 29. maddesine göre ikmalen vergi
tarhı Her ne şekilde olursa olsun bir vergi tarh edildikten sonra bu vergiye
müteallik olarak meydana çıkan ve defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere
dayanılarak miktarı tespit olunan bir matrah veya matrah farkı üzerinden alınacak
verginin tarh edilmesidir. İkmalen vergi tarhı tamamlayıcı nitelikte bir tarhtır.
Bunun için daha önceden bir tarhın gerçekleşmiş olması gerekmektedir. İkmalen
vergi tarhı, genellikle vergi incelemeleri sonucu bulunan matrah farkları üzerinden
yapılmaktadır. İkmalen tarh edilen vergi ihbarname ile mükellefe tebliğ edilir.
Mükellefin tebliğ tarihinden başlayarak 30 gün içinde dava açma hakkı vardır.
Verginin tahakkuku ancak davanın sonuçlanması ile olabilir.
Resen Vergi Tarhı
Vergi Usul Kanunun 30. maddesine göre, vergi matrahının tamamen veya kısmen defter, kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak
tespitine imkan bulunmayan hallerde takdir komisyonları tarafından takdir edilen
veya vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlarca düzenlenmiş vergi inceleme
raporlarında belirtilen matrah veya matrah kısmı üzerinden verginin tarh
olunmasıdır. Vergi Usul Kanunu, aşağıdaki hallerden herhangi birinin bulunması
durumunda verginin resen tarh edileceğini belirtmiştir:
Vergi beyannamesinin kanuni süresi geçtiği halde verilmemiş olması
Vergi beyannamesinin kanuni ya da ek süreler içinde verilmekle beraber
beyannamede vergi matrahına ilişkin bilgilerin gösterilmemiş olması,
Vergi Usul Kanununa göre tutulması zorunlu olan defterlerin hepsinin ya da
bir kısmının tutulmamış ya da tasdik ettirilmemiş olması ya da vergi
incelemesi yapmaya yetkili olanlara herhangi bir nedenle ibraz edilmemesi,
Defter kayıtlarının ve bunlarla ilgili belgelerin, matrahın doğru ve kesin
olarak saptanmasına imkan vermeyecek derecede noksan, usulüz ve karışık
olması, dolayısıyla kanıt yeteneğinin olmaması,
Mükelleflerin vergi incelemeleri sırasında giderlerinin belgelendirilmemesi,
İmzalatılması zorunlu olan beyanname ve eklerin imzalattırılmaması ya da
tasdik kapsamına alınan konularda yeminli mali müşavir tasdik raporunun
zamanında ibraz edilmemesi,
Ödenen vergiler ya da vergi dışı kazançlar kanıtlanamazsa bunların resen
tarhı yapılır.

İdarece Vergi Tarhı: Mükellef vergi tarhı için vergi kanunlarında belirtilen
zamanlarda müracaat etmemişse ya da üzerine düşen görevleri yerine
getirmemişse bundan dolayı vergi zamanında tarh edilememişse bu durumda
idare, kanunen belirli matrahlar üzerinden vergiyi tarh eder. Bu çeşit tarh ressen
ve ikmalen vergi tarhının uygulandığı durumlar dışında yapılır. Mükellefler
kanuni görevlerini yerine getirmemek suretiyle tarhiyatın zamanında
yapılmamasına neden olmaktadırlar.

Hataların Düzeltilmesi Yoluyla Tarh: Vergiye ilişkin hesaplarda ya da
vergilendirmede yapılan hatalar nedeniyle haksız yere fazla ya da eksik vergi
istenmiş ya da alınmış olabilir. Bu durumları Vergi Usul <kanunu vergi hatası
olarak nitelendirmekte ve idarece yapılacak yeniden tarhiyat üzerine eksik kısmın
alınmasına, fazla kısmın da terkinine olanak vermektedir. (VUK. md.116)