Musa es-Sadr

Musa es-Sadr (Arapça: ; Farsça: , d. 4 Haziran 1928) din adamı ve siyasetçidir. İran'ın Kum şehrinde Lübnanlı Şii El-Sadr ailesinin bir ferdi olarak dünyaya geldi. Babası Sadruddin Sadr ona Musa ismini verdi. Musa Sadr çocukluk ve gençlik yıllarını bu mahallede geçirdi. Dini eğitim ve akademik eğitimini tamamladıktan sonra siyasi hareketlerin içinde ve başında yer aldı. Lübnan İç Savaşında Emel ordusunun komutanlarındandı. Hayatta olup olmadığı bilinmemektedir.
Ailesi
Sadr ailesi, Ehl-i Beytin yedinci imamı İmam Musa Kazımın soyundan gelmektedir. Musa Sadrın büyük babası Salih Seyyid Şerefuddin Hicri Kameri 1122 miladi 1710 Lübnan'ın Güneyindeki Sur kasabasının Şehur köyünde doğdu. Salih Seyyid Şerefuddin, Cebel Amildeki Şii alimleri ile çatışma içinde olan Cezzar Ahmed Paşa(Osmanlı'nın bölgedeki askeri komutanı) aleyhinde ayaklandı ve Ahmet Paşa komutasındaki askerler, Seyyid Hubetullah adındaki genç oğlunu öldürdüler ve kendisini Akka zindanında hapsettiler. Seyyid Şerefuddinin oğlu Seyyid Sadruddin Sadr (1779-1846) ise kendi zamanında Necef medreselerinin önde gelen alimlerinden ve müçtehidlerindendi. Seyyid Sadruddin Sadrın en küçük oğlu Seyyid İsmail Sadr da İslami eğitim gördü ve 1921 yılında Kazımeyn şehrinde öldü. Seyyid Sadruddin Sadr ve üç oğlu vardı. Musa Sadrın babası Seyyid Sadruddin Sadr 1881 yılında Kazımeynde doğdu. Necef'te ikamet ettiği dönemlerde Irakın müterakki hareketlerine öncülük etti. Daha sonra İran'ın Meşhed şehrine gitti. Kum medreselerinin kurucusu Hacı Abdulkerim Hairi Yezdinin davetiyle Kum'a gitti. Hacı Abdulkerim Hairi Yezdi'nin ölümünden sonra iki oğlu Ayetullah Hansari ve Ayetullah Hüccet ile birlikte Şiilerin ve Kum medreselerinin önderliğini üstlendi.
Ayetullah Burucerdi Kum şehrine geldiğinde ise Seyyid Sadr, Hazreti Masume türbesindeki cemaat imamlığı görevini Ayetullah Burucerdiye bıraktı ve ona olan saygısından hayatının sonuna kadar orada cemaat namazı kıldırmadı.
Seyyid Sadruddin Sadr 26.12.1957 tarihinde Ehl-i Beyt imamlarındanMusa-i Kazım'ın kızı Masumenin kabrine yakın bir yerde defnedildi. Seyyid Muhammed Bakır Sadr ve kız kardeşi Amine Bintül Huda onun amcası Seyyid Haydar Sadrın çocuklarıdır.
Bintul Huda Ruhullah Humeyninin deyimiyle; Tam bir ilim ve ahlak öğretmeni, bilgi ve edebin iftiharıdır.'
Ağabeyi Seyyid Muhammed Bakır Sadr ile birlikte 08.04.1980 cumartesi günü Irakın Baas rejimi tarafından öldürülmüştür. Ayetullah Muhammed Sadık Sadr her ikisini de kefenleyip gizlice cenaze namazlarını kıldırdı ve yanındaki birkaç kişiyle beraber Necefdeki Şerefuddin ailesine ait mezarlıkta toprağa verdi.
Eğitimi
İmam Musa Sadr ilk ve ortaokulu Hayat ilköğretim okulunda, liseyi de Kum şehrinde Senayi lisesinde okudu. 1940 Kum İslami İlimler Medresesinde derslere başladı. İlk, orta ve yüksek derecedeki dersleri bitirdikten sonra içtihat derslerine katıldı.
Musa Sadr, medrese eğitiminin yanında üniversitede okumak için sınava girdi ve Eylül 1950 tarihinde Tahran Üniversitesi Hukuk Fakültesinde derslere başladı. 1953 Mayısında Antlaşmalar ve Geçerlilikleri adıyla hazırladığı bitirme teziyle dereceye girerek İktisat Hukuku bölümünü bitirdi ve diplomasını almaya hak kazandı.
Musa sadr Aralık 1953te babasının ve vefatından sonra fıkıh, usul ve felsefe gibi ilimlerdeki birikimini arttırmak ve Necef İslami İlimler Havzasındaki üstatlardan ders almak amacıyla Necefe gitti. Orada dört yıl kalan Musa Sadr, aşağıdaki alimlerden dersler aldı:
Seyyid Muhsin Hekim
Seyyid Abdulhadi Şirazi
Şeyh Hüseyin Hilli
Şeyh Sadra Badkubei
Seyyid Mahmud Şahrudi
Seyyid Ebul Kasım Hoi
Ayetullah Hoi onun hakkında şöyle demişti:
Musa Sadr gelecek vadediyor. Üç yıl daha Necefte kalacak olursa umut ediyorum ki Şianın büyük ve önde gelen ilmi şahsiyetlerinden birisi olur.
Bunlar dışında aşağıdaki kişilerden dersler almıştır;
Seyyid Muhammed Bakır Sultani Tabatabai
Şeyh Abdulcevad Amuli
Ayetullah Muhakik Damad
Ayetullah Seyyid Muhammed Taki Hansari
Ayetullah Hüccet Kuhkemerei
Ayetullah Seyyid Sadruddin Sadr
Allame Tabatabai
Ayetullah Seyyid Kazım Şeriatmedari
Çalışmaları
İslam Mektebi Dergisinin Çıkarılması
İmam Musa Sadr 1959 yılının kış mevsiminde Necef İslami İlimler Medresesinden Kuma döndü. Arkadaşlarıyla birlikte halkla daha sıkı bir ilişki içinde olmak ve genç nesli yönlendirebilmek için haftalık veya aylık bir dergi çıkarma kararı aldılar. Musa Sadr ve arkadaşları Aralık 1938 yılında İslam Mektebinden Dersler adında ilk medrese dergisini Kumda çıkardılar. O günün İranında ve özellikle de İslami İlimler Havzasında hakim olan atmosfer göz önünde bulundurulacak olursa çıkan yazıların her biri reform niteliği taşımaktaydı. Dergide İslam mektebinde iktisat ve İslamın Ekonomi Modeli yazıları dikkat çekti.
Milli Medreseler Hareketi
Kumdaki yeni nesli İslami öğretilere göre terbiye edecek Milli Okullar açmak için karar alan Musa Sadr 1958 yılının eylül ayında Kum şehrinde eğitime başlayacak olan Sadr Lisesi adındaki milli okulu, öğretim yılına yetiştirmek için zamanın kültür ve milli eğitim bakanlıklarından gerekli izinleri aldı ve kendisi de resmen okulun yönetimine geçti. Musa Sadr Lübnana gittikten sonra bu okul Ahmet Uhedi yönetiminde eğitim ve öğretime devam etti.
Lübnandaki çalışmaları
Kültürel-dini çalışmaları
Musa Sadr Lübnana geldikten sonra İranda da yaptığı gibi genç nesil ile ilgilenmeye başladı. Camiilerde, liselerde, üniversitelerde ve diğer kültür merkezlerinde konferanslar ve dersler vermeye başladı. Müslüman ve Hristiyan gençler Musa Sadrın düşüncelerine ilgi duymuşlardı. Böylece Musa Sadr lise ve üniversiteleri kendi düşüncesinin kalesi haline çevirdi.
Ekonomik-kültürel çalışmaları
Musa Sadr ülkenin kötüye giden ekonomik durumunu görünce, döner sermayeye sahip birçok kültür merkezi açtı.
Endüstri Meslek Okulu (Cebel Amil): oymacılık, kaynakçılık gibi mesleki sanatlar eğitimi veren bir okul.
Merhum Şerefuddin İhsan Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği: Yardıma muhtaç kişilere eğitim ve öğretim amaçlı açılmıştı.
Kızlar Evi : Muhtaç ve kimsesiz bayanlara dikiş nakış kursu verilen, örgü ve el sanatları öğreten bir kurum idi.
Hemşirelik Meslek Yüksekokulu
Dokuma ve Halıcılık Atölyeleri Merkezi Tıp Merkezi
İslami İlimler Medresesi
Kadınlar Teşkilatı Yozlaşmayla Mücadele Derneği
Darul Acuze
Gençlik Spor Kulübü
Musa Sadr açtığı bu merkezler ile yaşam standartlarını yükseltti ve Müslümanların iktisadi durumları düzelmeye başladı.
Siyasal-Kurumsal Çalışmaları
Musa Sadr Beyrutta kalabalık bir gazeteci topluluğu karşısında istatistiklerle Şiilerin sorunlarını dile getirerek Lübnanda bir Şii Meclisinin kurulması gerektiğini söyledi ve Lübnanlı Şiiler Yüksek Meclisi adında bir meclis kurdu. Kurulmak istenen meclis için bir önerge yapıldı ve Lübnan Meclisi önergeyi taslak halinde kabul etti. Lübnanlı Şiiler Meclisi 1970 yılında 9 kişilik kanuni ve 12 kişilik icrai heyet seçildikten sonra resmen çalışmalara başladı. Kanuni ve icrai heyetin çoğunluğunun oyunu alan Musa Sadr Şii Yüksek Meclisi Başkanlığına seçildi.
İtikadi ve Milis Çalışmaları
Mahrumlar Hareketi ve Emel Örgütü adında biri itikadi diğeri milis örgütlenmeyi başlattı. Mahrumlar Hareketi mensupları 1971 yılında Ne Doğu Ne de Batı sloganıyla faaliyetlerine başladı. İnsanları İslamın öğretileriyle tanıştırmayı hedefleyen harekete Muhammed Hüseyin Fazlullah, Şeyh Mehdi Şemsuddin, İmam Musa Sadr, Doktor Mustafa Çamran gibi kişiler öncülük ediyordu. Bu faaliyetlerin merkezi başta güney Lübnan olsa da daha sonra tüm ülkeyi sardı.
Mahrumlar hareketi dört yıllık bir çalışmadan sonra Askeri eğitim için gerekli koşulları tamamladı ve Musa Sadrın öncülüğünde 1975 yılında Emel Örgütünü kurdu. Emel Örgütü ilk olarak, Baalbekin Yemuneh köyünde Cebel Amil Meslek okulunda okuyan ve Mahrumlar Hareketine üye 70 genç tarafından faaliyetlerine başladı. Kısa bir zaman sonra Filistinin el-Fetih Örgütüyle varılan antlaşmayla Aynul Nebiye adındaki eğitim kampına taşındı. Örgüt ilk faaliyetlerini 7 ay gizli yürüttü ancak 5.6.1975 tarihinde eğitim sırasında aniden patlayan mayınla, örgüte mensup 27 genç öldü ve bu olay Emelin silahlı çalışmalarını gün yüzüne çıkardı. Bu olaydan sonra Aynul Nebiye kampı kapatıldı ve eğitim merkezi Ceneta adındaki yeni bir kampa taşınıp orada askeri eğitime devam etti.
İlmi çalışmaları