Hamdi Ulukaya

Hamdi Ulukaya (d. 1972, İliç, Erzincan), Kürt asıllı Türk girişimci ve iş insanı. Amerika Birleşik Devletlerinde en çok satılan süzme yoğurt markası Chobaninin sahibi, kurucusu, yönetim kurulu başkanı ve CEOsudur.
Erzincanın İliç ilçesinde süt hayvancılığı yapan bir aileye mensup olan Ulukaya, eğitiminin ilk dönemlerini Erzincanda geçirdi. Ankara Üniversitesinde Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi eğitimi aldıktan sonra 1994te İngilizce öğrenmek için ABDye gitti ve 1997 yılında University of Albanyde eğitim görmeye başladı.
2002de babasının tavsiyesiyle küçük bir beyaz peynir fabrikası kurdu. Fakat asıl başarısını, 2005 yılında, New York eyaletinin kuzeyinde, kapatılmış olan büyük bir yoğurt fabrikasını satın alarak girdiği büyük riske borçludur. Yoğurt işinde tecrübesi olmamasına rağmen bir imparatorluk haline getirdiği Chobani, beş yıldan kısa sürede yıllık satışlarını sıfırdan 1 milyar doların üzerine çıkararak 2011de ABDnin lider yoğurt markası oldu. ABDde Yunan usulü olarak bilinen süzme yoğurdun rağbet görmesi sayesinde Yunan yoğurdunun ABD pazarındaki payı 2007deki %1 seviyesinden 2013te %50nin üzerine çıktı. Uluslararası denetim ve danışmanlık firması Ernst & Young tarafından 2013te "Dünyada Yılın Girişimcisi" ilan edilen Ulukaya, sahibi olduğu yoğurt imparatorluğunun başarısı ile milyarder oldu. Forbese göre serveti 2014 yılı itibarıyla 1,92 milyar dolardır.
Hayatının ilk yılları, eğitimi ve kariyerinin başlangıcı
Çocukluk yılları
Hamdi Ulukaya, 1972 yılında Erzincan ilinin İliç ilçesinde, aslen Elazığ'lı Kürt asıllı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Dedesi Elazığ'da ki Şavak Aşireti'nin lideriydi. Fırat Nehri kıyısında kendi sahip oldukları ve işlettikleri bir çiftlikte koyun ve keçi yetiştiriciliği yaparak peynir ve yoğurt üreten ailesi, sürüleri yaylalarda otlatmak için mevsimi takip ederek göçebe bir yaşam sürdürmekteydi. Ulukaya işte bu göçlerden birinde, bir yaylada dünyaya gözlerini açtığı için kesin doğum tarihi bilinemiyor.
Eğitim yaşamı
Ulukaya, Ankara Üniversitesi'nde siyaset bilimi eğitimi gördükten sonra 1994te, New York, Long Island Adelphi Üniversitesi'nde İngilizce öğrenmek üzere Amerika Birleşik Devletlerine gitti. 1997de eyaletin kuzeyine taşındı ve New York Eyalet Üniversitesinin Albany Yerleşkesine nakil yaptırarak bazı işletme kurslarına yazıldı.
İş yaşamının başlangıcı
New York eyaletinin kuzeyindeki bir çiftlikte işe girdikten sonra, ziyaretine gelen babası, o bölgede satılan beyaz peynirin kalitesini beğenmeyince, oğlu Hamdiyi Türkiyede kendi ürettikleri beyaz peyniri ABDye ihraç etmeye razı etti. Türkiyeden gelen peynir ABDde beğenilince, Ulukaya 2002 yılında New York, Johnstonda Euphrates (Fırat) adını verdiği, kendine ait küçük bir toptan beyaz peynir imalathanesi açtı. Tesis iki yılın sonunda ancak kendini kurtaracak hale gelebildi. Ulukaya bu dönemi O iki yılda hayatımın en zor günlerini geçirdim diye hatırlıyor.
Chobani
Kuruluş ve gelişme
2005 ilkbaharında Ulukaya e-posta kutusuna gelen spam mesajları ayıklarken, kendi beyaz peynir imalathanesinin 100 km kadar batısında New York, South Edmestonda, tam teçhizatlı bir yoğurt fabrikasının satılığa çıkarılmış olduğunu gördü. 84 yıllık bu fabrika Kraft Foods tarafından kapatılmıştı. Ulukaya mesajı çöpe gönderdi ancak ertesi gün fabrikayı gezmeye gitti. Avukatı ve danışmanının alma demesine rağmen fabrikayı satın almaya karar verdi. Ödemeyi Küçük İşletmeler İdaresi'nden ve firmalara sağlanan yerel teşviklerden yararlanarak, beş ay içinde tamamlayan Ulukaya, yeni şirketinin adını önce Agro Farma koydu ve eski Kraft çalışanlarından birkaçını işe alarak, öncelikle terk edilmiş fabrikanın boya ve tamirat işlerine giriştiler.
Amerikan usulü yoğurdu fazla şekerli, sulu ve yapay bulan Ulukaya, Türkiyede her gün yiyerek büyüdüğü koyu süzme yoğurdu üretmeyi tercih etti. Amacı ABD pazarı için kaliteli, lezzetli, doğal ve uygun fiyatlı bir süzme yoğurt yaratmaktı. Yoğurt ustası Mustafa Doğanı Türkiyeden getirterek, yeni yoğurdu mükemmel hale getirmek için neredeyse iki yıl uğraştılar. Farklı sıcaklık ve sürelerde çeşitli mayalarla yüzlerce deneme yaptıktan sonra istedikleri lezzet, kıvam ve doğal raf ömrüne sahip bir yoğurt elde etmeyi başardılar.
Üretiminde kullanılan kesilmiş sütün suyu ayrıştırılan süzme yoğurt veya ABDdeki adıyla Yunan yoğurdu; çok daha koyu, daha kaymaklı, daha ekşi ve proteinden yana daha zengindir. Bu yoğurdu elde etmek için Ulukayaya yoğurt ayrıştırıcısı denilen milyon dolarlık ticari bir makine lazımdı. Amerikan usulü yoğurt yapan Kraft fabrikasında bu makineden yoktu. Ulukaya Wisconsinde kullanılmış bir makine buldu ve bunu pazarlıkla 50 bin dolara satın aldı. Ayrıştırıcıyı getirmeye giderken, yolda bir anda çoban kelimesinden türeme Chobani markası aklına geldi.
Ulukaya, Chobani yoğurdunu koruyucu madde, yapay tatlandırıcı, yapay renklendirici veya jelatin kullanmadan ve sadece büyüme hormonu verilmeyen ineklerden sağılan sütleri kullanarak üretti. Reklama ayıracak bütçesi olmadığı için para ve zaman yatırımını ürünün ambalajına yaptı. Kase şeklinde yeni bir ambalaj geliştirerek, markasının tasarım ve renkleriyle diğer yoğurtlardan farklı görünmesini sağladı. Chobani yoğurdu ilk etapta; sade, vanilyalı, çilekli, şeftalili ve yabanmersinli çeşitleriyle piyasaya sürüldü.
Piyasaya çıkış
Ulukaya, Chobani yoğurtlarını herkesin satın alabilmesini istiyordu. Bu nedenle, ürünün pazarlanmasında butik dükkanlardan ziyade büyük marketlerin ve ülke genelinde yaygın zincir marketlerin süt ürünü reyonlarını hedef alarak, markanın hızla büyümesini ve tüketiciler tarafından benimsenmesini kolaylaştırdı.
2007 Ekim ayında, birkaç yüz kaselik ilk Chobani sevkiyatı, Long Islanddaki bir bakkala yapıldı. Bakkal ertesi hafta tekrar sipariş verdi.
Ulukaya'nın başlangıçtaki ticari yaklaşımı, büyük şirketlerin kullanmadığı stratejiler içeriyordu. Yeni kurduğu şirketi, marketlere raf kirası ödeyecek durumda değildi. Dolayısıyla Ulukaya, ürününü raflara koyabilmek için marketlere nakit yerine yoğurt ile ödeme yaptı. Ayrıca, yoğurdu satıldıkça raf kirasını zaman içinde ödeme imkanını da pazarlığa dahil etti. Marketlerde yoğurdunu müşterilere tattırarak, beğenenlerin hemen satın almasını sağladı. Yoğurdu beğenen müşterilerden olumlu telefonlar gelmeye başlayınca, geleneksel pazarlamaya ayıracak bütçesi olmayan Ulukaya, küçük ekibine; bloggerlar, Facebook, Twitter gibi sosyal medya araçlarıyla tüketicilerle sürekli ve doğrudan iletişim halinde olma talimatı verdi. 2010da CHOmobile adını verdiği bir tadım kamyonuyla ABDnin dört bir yanında festival, resmi geçit ve yoğunlukla ailelerin katıldığı diğer etkinliklerde bedava yoğurt dağıttı. İlk yıl, tadım kamyonundan 150 bin adet Chobani yoğurdu dağıtıldı.
2009da Stop & Shop ve ShopRite zincir marketleri, Chobani yoğurdu satmaya başladı. 2009un ortalarında, haftada 200 bin kase Chobani yoğurdu satılıyordu. Aynı yıl, indirimli mağaza zincirlerinden BJ's Wholesale Club ve Costconun da Chobani satmaya başlamasıyla büyük bir atılım gerçekleşmiş oldu.
Büyüme
2009da BJ's ve Costconun da Chobani satmaya başlamasının ardından şirketin satışları 2013e kadar her yıl ikiye katlandı. Avustralya ve Asya pazarlarına göz diken Ulukaya, 2011de Melbournelu süt ürünleri üreticisi Bead Foodsu satın alarak Chobani yoğurdunu Avustralyada üretmeye ve satmaya başladı. 2012 ortalarında 88,5 milyon dolarlık bir büyüme projesi başlatarak New York eyaletinin kuzeyindeki tesisinin bitişiğinde yaklaşık 40 hektarlık bir arazi satın alarak burada 7,5 dönümlük bir ek tesis inşa etti. Büyüme finansmanının 1,5 milyon dolarlık kısmı New York eyaletinin hibelerinden karşılandı.
Süzme yoğurt veya Yunan yoğurdunun her kasesinde normal yoğurda oranla üç katı süt kullanıldığından, Chobaninin sürekli genişleyen pazarıyla ve sürekli artan süt talebiyle başa çıkabilmek için şirket 450 milyon dolarlık bir yatırımla 2012 Aralık ayında ABDnin Idaho eyaletindeki Twin Fallsda dünyanın en büyük yoğurt fabrikasını açtı. 2012de 1 milyar dolardan fazla satış yapan Chobani aynı yıl dünyanın lider yoğurt markası oldu. Ulukaya bu başarısıyla 2012 başlarında dünyadaki milyarderler arasına katıldı. Serveti 2015 yılı itibarıyla 2,00 milyar dolardır.
Ulukaya 2010 yılında çocuklar için tasarlanmış yoğurt olan Chobani Champions ile başlayarak markasına yeni ürünler eklemeye yöneldi. 2013te küçük kaselerde yer alan çikolatalı Chobani Bite; üzerine dökülecek malzemelerin kasenin ayrı bir bölmesinde sunulduğu Chobani Flip ve sadece doğal bileşenlerden imal edilen ilk ve tek 100 kalorilik Yunan yoğurdu olarak pazarlanan Chobani Simply 100 takip etti. Ulukaya 2014te Yunan yoğurdu, kırık yulaf ve meyve karışımı olan Chobani Oatsu; kavunlusu ve pembe greyfurtlusu da olan sezon çeşitlerini; tatlı yerine sağlıklı alternatif Chobani Indulgentı; ocakta ve fırında pişirmeye yönelik %4 yağ içerikli sade Yunan yoğurdunu piyasaya çıkardı.
Ulukaya 2012de Manhattanın önemli semtlerinden SoHo'da, perakende yoğurt kafesi Chobani SoHoyu açtı. Bu kafede taze Chobani yoğurt çeşitleri ve gurme malzemeler kullanılarak hazırlanmış çeşitli sandviç, çorba ve kahve seçenekleri sunuluyor.
Ürünün Avustralyada elde ettiği başarı üzerine Chobani 2014te Singapur, Malezya ve Panamadan başlayarak dağıtım alanına Asya ve Latin Amerikayı da dahil etti. Karayiplere yönelik planlarının da olduğunu duyuran şirket, büyümesini ve en yeni ürünlerinin tanıtımını finanse etme amacıyla Nisan 2014te özel sermaye şirketi TPG ile 750 milyon dolarlık bir yatırım için anlaşma yaptı.
2016 yılının Mart ayında Chobani, yeni ve mevcut ürünlerine olan yoğun talebi karşılayabilecek üretim kapasitesine ulaşma hedefiyle; Idaho, Twin Fallsdaki tesisine 100 milyon dolar yatırım yapacağını duyurdu. Yeni yatırımla; Chobaninin en hızlı büyüyen yoğurt ürünü Flip için üç adet üretim hattı ile ve Chobani Meze Dipleri ve yoğurttan yapılan içecek çeşitleri için de yeni teçhizat satın alacağını açıkladı.
La Colombe Coffee Roasters kahve markası
2015 ortalarında Ulukaya, nispeten yeni bir pazar olan lüks kahve pazarında diğer kahve markalarıyla rekabet halinde olan La Colombe Coffee Roastersın çoğunluk hissesine sahip oldu. Chobani SoHo Caféyi açtıktan sonra düzinelerle kahve deneyen Ulukaya nihayet kafesi için aradığı kahvenin La Colombe Coffee Roasters olduğuna karar verdi. La Colombeun yönetiminde herhangi bir görev almayacağını belirten Ulukaya yönetim kuruluna bile katılmayacağını ifade etti.
Serveti
Hamdi Ulukaya, Forbes Türkiye'nin 2017'de hazırladığı En Zengin 100 Türk listesinde 1.7 milyar dolarlık servetiyle 12. sırada yer almaktadır.
Hayır işleri
2014te Ulukaya Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliğine 2 milyon dolar bağışlamayı taahhüt etti. Niyeti Irak ve Suriyede zulüm gören insanlara acil yardım sağlamak ve dünya genelinde hayırsever kişi ve kuruluşların mültecilere nasıl yardımcı olabileceklerini araştırmaktı.
Mayıs 2015te Ulukaya servetinin çoğunu, dünyanın her yerindeki mültecilere bağışlayacağını ilan etti. Bağışin taahhütünü Warren Buffet ile Bill Gates tarafından kurulan The Giving Pledge kampanyası çerçevesinde yaptı. The Giving Pledge kampanyası milyarderlerin servetlerinin en az yarısını ya hayattayken ya da vasiyetnamelerinde bağışlamalarını istiyor.
Ulukaya çoğunluğu Suriyeli olan mültecilerin durumunu bizzat görmek için Eylül 2015te Yunanistanın Midilli adasına gitti.
2015te mültecilere yardım için Tent (Çadır) adlı bir vakıf kuran Ulukaya, mülteci krizinin çözümüne daha yenilikçi yöntemler getirmek, bilgi ve tecrübelerini mültecilere yardım için devreye sokmak ve mültecilere iş verme olanaklarını araştırmak için daha fazla sayıda şirket ve girişimcinin kolları sıvadığını görmek istediğini belirtti. Ulukaya New York eyaletinin kuzeyindeki ve Idaho eyaletinin Twin Falls kentindeki Chobani fabrikalarında Asyalı, Afrikalı ve Orta Doğulu mültecilere bir süredir iş veriyor.
Ulukaya 2016da Dünya Ekonomi Forumu'nun İsviçre, Davostaki toplantısına katılarak mültecilere yardım amaçlı yeni girişimler başlattı; siyasi liderlere ve iş dünyasının liderlerine daha fazla gayret göstermeleri için çağrıda bulundu.
29 Eylül 2015te New Yorkta Clinton Küresel Girişimi'nin toplantısında bir konuşma yapan Ulukaya, iş dünyasının mensuplarını yaşadıkları yerleri terk etmek zorunda bırakılmış insanların acılarını hafifletmek için sadece çek yazmaktan daha fazlasını yapmaya çağırdı.
Hamdi Ulukayanın kurucusu olduğu Tent Foundation (Çadır Vakfı), Amerikan Dışişleri Bakanlığı tarafından Mülteciler için İş Birliği inisiyatifinin yönetilmesi ile görevlendirildi. Tent Foundationun getirildiği görev, Beyaz Saray tarafından ABD Başkanı Obamanın ortaklaşa ev sahipliği yaptığı Küresel Mülteci Krizi hakkındaki 20 Eylül 2016 tarihindeki Liderler Zirvesi öncesinde açıklandı. İnisiyatif, ABD Başkanı Obamanın özel şirketlere ellerini taşın altına koymaları ve mültecilere yardım etmeleri için yaptığı Eylem Çağrısının ardından Haziran ayında kurulmuştu. ABD Dışişleri Bakanlığı himayesinde kurulan Mülteciler için İş Birliği inisiyatifi çatısı altında Amerikan ekonomisi içerisinde faaliyet gösteren aralarında Facebook, Google, Citi, Coursera, IBM, HP, Microsoft, Twitter ve UBER gibi devlerin de bulunduğu 51 şirketi harekete geçti. New Yorkta yapılan Birleşmiş Milletler Genel Kurulu 71. dönem görüşmelerine paralel olarak, Ulukaya ayrica Amerikan Baskani Barack Obama ile bir yuvarlak masa toplantısında bir araya geldi. Toplantida, 20 büyük şirketin CEOsu ile ABD Baskan Yardimcisi Joe Biden, Ticaret Bakanı Penny Pritzker, ABD Birleşmiş Milletler Elçisi Samantha Power ve George Clooney ve avukat eşi Amal Clooney de yer aldı. Ulukaya, New Yorkta gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler Genel Kurulu 71. dönem görüşmeleri kapsamında ayrıca Mülteci ve Göçmenler Zirvesinde bir konuşma yaptı.
Etki ve danışmanlıklar
Ulukaya hem girişimcilikteki başarısı hem de sadece doğal malzemeler kullanarak fiyatı uygun, lezzetli ve besleyici gıdalar üretmeye gönül vermişliği ile tanınıyor. Almış olduğu birçok girişimcilik ödülüne ek olarak Nisan 2014te ABD Başkanı Barack Obama tarafından Küresel Girişimcilik için ABD Başkanlık Büyükelçileri (PAGE) Girişiminin başlangıç üyelerinden biri olarak atandı. Söz konusu üyeler, ABDde ve ABD dışında girişimciliği desteklemek ve teşvik etmek için iş aleminden seçilen 11 liderden oluşuyor. Yine 2014te Amerika Mutfak Enstitüsü, Ulukayayı Sağlık ve Zindelik kategorisinde Liderlik Ödülü (Augie Ödülü) ile onurlandırdı.
Ulukaya, New York Federal Reserve Bankasının Eyalet Kuzeyi Bölgesel Danışma Kurulu üyesi ve Kennedy Performans Sanatları Merkezi'nin kurumsal fon heyetinin başkan yardımcısıdır. Aynı zamanda, New York eyaletinin Edmeston kentindeki Pathfinder Köyü (Down sendromlular yerleşimi) Vakfı'nın ve New York Amerikan-Türk Derneği'nin kurul üyesidir. Amerika Mutfak Enstitüsü, Sage Yüksek Okulları, ve New York Albany Üniversitesi'nde mezuniyet törenlerinde konuşma yapmış ve Colgate Üniversitesi, Sage Yüksek Okulları ve Albany Üniversitesi tarafından kendisine onursal doktora derecesi verilmiştir.
Ulukaya, şirketinin kuruluşundan itibaren net karının %10unu hayır işlerine ve olumlu, kalıcı değişiklikler getirme yolunda faaliyet gösteren kişi ve kuruluşlara verdi. Bu hayır işlerini yönetmek için 2010 yılında şirketinin hayırseverlik kolu olan ve artık adı Chobani Vakfı olan Chobani Shepherd's Gift Foundationı (Çoban Armağanı Vakfı) kurdu. Vakfın bağışları arasında Somalideki açlık sorununa yönelik yardım faaliyetlerine sağlanan büyük miktarda parasal destek ile Sing for Hopeun New York Kent Piyanoları projesinin maliyetinin üstlenilmesi de yer aldı.
Hamdi Ulukaya Suriyedeki iç savaşın yarattığı mültecilere ve dünyadaki tüm diğer mülteciler icin servetinin çoğunu bağışlamayı taahhüt etti.
Ödüller
Ulukayanın başarısı ve girişimciliği ona çeşitli ödül, unvan ve övgüler kazandırdı:
TIME dergisinin geleneksel 2017 TIME 100 listesinde yer aldı.
Fast Company dergisi tarafından "2016'nın en iyi ve en kötü 10 liderlik hamlesi" listesinde yılın en iyi lideri seçildi.
21. yüzyıl liderlik modelini temsilen Fast Company dergisinin kapağında yer aldı.
Chobani, Fortune Dergisinin her yıl yayınladığı Dünyayı Değiştiren Şirketler listesine girdi.
Forbes dergisinin Yaşayan En Büyük 100 İş Dehası 2017 listesinde yer aldı.
Chobani, 2017 yılında Fast Company tarafından En Yenilikçi Şirketler listesinde yer aldı.
Fulton Kazası Ekonomik Gelişim Şirketinin Üstün Nitelikli Şirket Ödülü 2008
The Business Review dergisinin 40 Yaşın Altında Kırk Kişi Ödülü 2009
Amerikan Reklam Federasyonu'nun Başarılı Reklamcılar Galerisine kabul (2011)
Küçük İşletmeler İdaresinin Yılın Girişimcilik Başarısı Ödülü 2012
Ernst & Young ABDde Yılın Girişimcisi Ödülü 2012
Tribeca Düzen Bozan Yenilik Ödülleri (2013)
Ernst & Young Dünyada Yılın Girişimcisi Ödülü 2013
Colgate Üniversitesinden Beşeri İlimler dalında Onursal Doktora derecesi (2013)
Sage Yüksek Okullarından Beşeri İlimler dalında Onursal Doktora derecesi (2013)
New York Albany Üniversitesinden Beşeri İlimler dalında Onursal Doktora derecesi (2014)
Amerika Mutfak Enstitüsü Sağlık ve Zindelikte Liderlik Ödülü 2014
Küresel Girişimcilik için ABD Başkanlık Büyükelçiliği ataması (2014)
Birleşmiş Milletler Vakfı Liderlik Ödülü (2015)
Kadınlar Mülteci Komitesi Liderlik Ödülü (2016)
Kişisel hayatı
Hamdi Ulukaya, 25 Ocak 2018 tarihinde New York'ta sade bir törenle Louise Vongerichten ile evlendi. Ulukaya çifti, Amerikan yasalarına göre gerçekleştirilen nikahın ardından Türkiye'nin New York Başkonsolosluğu'na giderek Türk yasalarına göre de evliliklerini resmileştirdiler. Fransız kökenli Amerikan vatandaşı Louise Vongerichten, ABD'de kurduğu restoranların yanı sıra sosyal sorumluluk konularına da önem veren başarılı bir girişimci.