İsmail Hakkı Baltacıoğlu

İsmail Hakkı Baltacıoğlu (28 Şubat 1886, İstanbul 1 Nisan 1978), Türk eğitimci, yazar, hattat, siyasetçi.
Türk eğitim tarihinde büyük önemi olan bir düşünür ve bilim insanıdır. Eğitim Reformu Akımının Türkiyedeki en büyük temsilcisidir. Bir pedagog, oyun yazarı ve uygulamacı olarak cumhuriyet dönemi tiyatro tarihinin de önemli kişilerinden birisidir
1923 yılında Darülfünun emini seçilerek cumhuriyetin ilk üniversite rektörü oldu. Haftalık düşün ve sanat gazetesi Yeni Adamı 1934ten itibaren 46 yıl boyunca yayımladı. VII. ve VIII. yasama dönemlerinde TBMMde milletvekili olarak görev yaptı. Sosyoloji, psikoloji, sanat, eğitim ve felsefe alanlarında 100′e yakın eser ve inceleme; deneme ve fıkra türünde yazılar yayınladı. Aynı zamanda hikaye, oyun, roman, piyes yazıp, oyun sahneledi. Hat sanatında bir buluş yaparak alev yazısını buldu. Türk Dil Kurumuna Terim Kolu Başkanı olarak hizmet verdi (1942-1957).
Yaşamı
1886da İstanbulda doğdu. Babası Mucur'lu Baltacıoğlu İbrahim Edhem Efendi; annesi, Düzce'li Hamdune Hanım idi. Çocukluğunu büyükbabası Abdurrahman Efendinin Cihangirdeki evinde geçirdi.
Sirkelimescit Mahallesinde başladığı ilköğrenimine Şemsülmekatip adlı mektepte ve ardından Maşrık-ı Füyüzat adlı bir özel okulda devam ettikten sonra Kışlaarkası İlk mektebinde tamamladı Orta öğrenimini Fevziye Rüşdiyesi ve Vefa İdadisini tamamladı (1903). Okul hayatında aldığı hat dersleri ve tiyatrolar, sanata ilgi duymasında etkili oldu. Liseyi tamamladığı yıl, İkdam Gazetesinde yayımladığı yazılarla yazarlık hayatı başladı.
1904'te Darülfünun-u Osmaniyenin Ulum-u Tabiye (Fen) Şubesine kaydoldu. 1908de eğitimini tamamladı. Öğrenimi sırasında hat dresleri almayı sürdürdü. Öğrenciliği sırasında Divan-ı Humayun Katipliğinde görev yaptı. Mezuniyetinin ardından Darülmuallimin-i İbtidaiyye (İlköğretmen Okulu)ye hat öğretmenliği yaptı. Bu okula müdür olarak atanan reformcu eğitimci Mustafa Satı Bey ile birlikte çalıştı.
Avrupa Gezisi
1910da Mustafa Satı Beyin tavsiyesi ve Maarif Nazırı Emrullah Efendinin onayı ile pedagoji ve el sanatları konusunda inceleme yapmak üzere Avrupaya gönderildi. Paris, Londra, Belçika, İsviçre, Almanyada bulundu. Batı dünyasında eğitim alanında yapılanları inceledi. Teoriden çok uygulamaya ağırlık veren İngiliz sistemi ilgisini çekti.
1911de yurda döndükten sonra Darülmuallimindeki görevine devam etti ve okulu batılı bir sisteme göre yeniden düzenledi. Avrupadaki izlenimlerini ve Darülmuallimine getirdiği yenilikleri yurt çapında konferanslar vererek, sergiler düzenleyip yazılar yazarak yaygınlaştırmaya çalıştı. "Talim ve Terbiyede İnkılap (Eğitim ve Öğretimde Devrim)" adlı yapıtını yayımladığında (1912) devrimci görüşleri nedeniyle tepkilerle karşılaştı. Milli Eğitim Bakanlığının isteği üzerine Resmin Usulü Tedrisi adlı eserini yazdı. Tepkileri önlemek amacıyla artık bakanlığın bastığı kitaplarında ismi kullanılmıyordu.
Balkan Savaşı sırasında "Şems-ül Mekatip" adlı özel okulda karma öğrenim, kır gezintileri, okul tiyatrosu gibi uygulamaları ilk defa gerçekleştirerek geleneksel öğretim sistemine başkaldırdı.
Darülfünun
1913 yılında Darülfünunda pedagoji dersi vermeye başladı. Bu görevi 1933e dek aralıksız sürdürdü. Süleyman Paşazade Sami Bey ile birlikte kadınların yükseköğrenim hakkına kavuşması için çaba gösterdi. Bir yandan da Eğitim Bakanlığında görev aldı, ortaöğretim ve yükseköğretim müdürlüklerinde bulundu.
1920-1923'te Edebiyat Fakültesi dekan oldu, 1923-1925 arasında ise Darülfünun emini (üniversite rektörü) olarak seçildi ve cumhuriyetin ilk rektörü oldu. 1933te Darülfünun kapatılıp yerine İstanbul Üniversitesi açıldıktan sonra bu kurum ile ilişkisi kesildi.
1942 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesine profesör olarak atandı; bu fakültenin pedagoji kürsünün ilköğretim üyeliğini yaptı.
Yeni Adam
Baltacıoğlu, üniversite reformundan sonra üniversiteden tasfiye edilince enerjisinin büyük bölümünü haftalık düşün ve sanat gazetesi Yeni Adamı çıkarmaya verdi. İlk sayısı 1 Ocak 1934te yayımlanan dergi, yayını 46 yıl sürdürdü.
Milletvekilliği
1943-1950 yılları arasında iki dönem milletvekilliği yaptı. VII. dönemde Afyonkarahisar, VIII. yasama döneminde Kırşehir milletvekili olarak mecliste yer aldı.
Emeklilik yılları
1950de milletvekilliğinden emekli olduktan sonra Yeni Adam Dergisini yayınlamaya devam etti. Konferanslar verdi, kitaplar yayınladı. 1942de üstlendiği Türk Dil Kurumu Terim Kolu Başkanlığı görevini 1957 yılına değin sürdürdü. 1950-1957 arasında Din Yolu adında bir dergi daha çıkardı ancak bu dergiyi ilk yedi sayısından sonra başkalarına devretti. 1957 yılında Kuranı Türkçeye çevirdi.
1 Nisan 1978 günü Ankarada hayatını kaybetti.