Fatımiler devrinde Aleviler

Fatımiler devrinde Aleviler Hicri üçüncü asırda Afrikada devam eden propagandalar neticesinde Fatımilerin yayılmaları da daha hızlı ilerlemekteydi. Doğudan batıya doğru durmadan akın eden Aleviler Ehl-i Beytin maruz kaldıkları haksızlıkları en feci bir tablo şeklinde tasvir ederek Afrika halkını şiddetli bir Alevilik yandaşlığıyla Abbasiler aleyhine teşkilatlandırıyorlardı. İşte böyle bir ortamda Ebu Muhammad Ubeyd Allah el-Mehdi Billah ibn Razi ʿAbd Allah Rakkade kentinde hilafet ilan ederek Beni Merdar, Cezayir merkezli Beni Rüstem Harici Hanedanlığı ve Beni İdris Alevi Hanedanlığı hükumetlerini nihayete erdirdi. Bu yoğun çalışmalar neticesinde istila hudutları da genişleyerek Delta kıtasına kadar dayandı. Sonunda Mısırın Muized-Din Allah tarafından feth edilmesi üzerine Fatımiler, olanca güçleriyle Abbasi Halifeliğinin kaşısına çok kuvvetli bir Alevi Devleti olarak dikilmeyi başardılar.
Hicri dördüncü asrın ortasında H. 358 / M. 969 tarihinde Kahire kenti inşa edilerek, sadece Şiiliğin eğitim ve öğrenimi maksadıyla meşhur Ezher Medresesi kuruldu. Sünni Ulema tedrisattan menedildiği gibi yeni şehir Kahire de Fatımi Payitahtı olarak seçildi.
Abbasiler ile Fatımiler arasındaki Hilafet mücadeleleri
O asırlarda, Doğu İslam Alemi Bağdattaki Abbasiler ve Mısırdaki Fatımiler olmak üzere iki ayrı merkezin etrafında toplanmışlardı. Batıda ise Suriye Emevilerinin çöküşünden sonra hayatta kalmağa muvaffak olabilen Endülüs Emevileri vardı. Bütün bu merkezlerin hepsi de Hilafet makamını kendilerine maletmek maksadıyla diğer muhasımlarıyla en kanlı çekişmelere girmekten asla geri kalmıyorlardı. Fatımiler, Ehl-i Beyte olan akrabalıklarından dolayı kendilerinin Hilafet makamına layık olduklarını ileri sürmekteydiler. Abbasilerin Sünni mezhebini redetmekte ve Hanedan-ı Aleviyyeye müntesip olduklarını hatırlatacak bir ad ile kendilerini tüm Şiʿa-i Batıniyyenin mutlak temsilcisi ve Hilafet makamının da varisi olarak görmekteydiler. Sünniliğe aykırı mezhepleri kabullenmiş olan hükumetlerden Büveyhiler, Rüstemdarlar, Bavendiler ve tüm Taberistan Alevileri Fatımileri Halife olarak tanımakta, Samaniler, Gazneliler, Selçuklu Hanedanı da Abbasilerin Halifeliğini kabul etmekteydiler.
Fatımilerin Mısırdan sevk ettikleri Alevi dailer
Fatımilerin Mısırda hükumet kurmaları üzerine Mısır daileri Suriye üzerinden uç Anadoluya, Horasana ve Türkistana gelmeye başladılar. Horasanda oturan büyük dai, Maveraünnehre ve oradan daha esaslı bir teşkilat oluşturabilmek amacıyla Nesef ve Buharaya geçmişti. Batıniler, artık Abbasilere karşı en önemli dailerini Kahire saraylarından ithal etmeye başlamışlardı. "EbuʿAli el-Mansur el-Hakim bi-EmrʿAllah" ve "Ebu Tamim Maadd el-Mustensir bil-Lah" gibi Batıniliğin dai azamlık mertebesine ulaşmış olan halifeler, bu harekatın idaresini tüm hassasiyetleriyle ellerinde tutmakta ve en ehliyetli dailerini Türkistana tayin etmekteydiler. Deyleme Eba Hatim, Nişabura Ahmed Nesefi ve Ebu Yakub Sizci, Maveraünnehire Bendani, Hindistana Ahmed bin Keyyal (H. 270, M. 884), Endülüse İbn-i Meserret (H. 310, M. 923) gibi çok iktidarlı dailer Batınilik Teşkilatını oluşturmak üzere atanmışlardı.
Mısır Fatımileri ve Alevilerin Orta Asyada kurdukları Pamir teşkilatı
Abbasi Halifeliğine karşı şiddetli bir husumet ve muhalefet beslemekte olan Mısır Fatımi daileri Buharaya hakim olan Samanilerin en yakınları arasına nüfuz ederek Maveraünnehir ve Türkistan valilerinin saraylarına girmeyi başararak Fatımi halifeleri adına halkı Şiʿa-i Batıniyye mezhebine davet etmeğe başladılar. Maveraünnehre atanan Fatımi dailerinden Muhammed Nesefinin çabalarıyla Samanilerin ikinci hükümdarı olan Nasr bin Ahmed bin Saman Şiʿa-i Batıniyye mezhebine girdi. Alinin İlah el-Arab namı ile anılmakta olduğu bu bölgede Türkistan hükümdarı ile Ali Saffarın müessisi olan Yakub bin Leys de Batıni-Aleviliği kabul etmişlerdi. Böylece, Orta Asyada çok kuvvetli bir Batıniyye Teşkilatı vücuda getirilmiş oldu.
Orta Asya Alevileri ile Pamir Batınileri Dai-i Azam-ı: Nasır Hüsrev
Din ve felsefe ilimlerinde büyük şöhret sahibi olan Muined-Din Nasır-ı Hüsrev, Tuğrul Selçukinin kardeşi Çağrı Beyin Horasan valiliği esnasında önemli memuriyetlerde bulundu. H. 437, M. 1046 yılında Hicaza gitti. H. 440, M. 1049da Fatımi halifesi Ebu Tamim Maadd el-Mustensir bil-Lahın emrine girdi. İmam-ı Zaman tarafından Horasan Dai Azamlığına tayin oldu. Tehame, Yemen, Lehsa Karmatileri ile ilişkiler kurdu. Oralarda bir hayli neşriyatta bulunduktan sonra Basra ve İsfahana uğrayarak kardeşi Ebu Said ile birlikte Belhe geldi. Kendisine Hüccet-i Mustensir, Hüccet-i Horasan ve Sahib-i Cezire unvanları verildi. Nasır Hüsrevin faaliyetlerinden şüphelenen hükümet onu Horasandan çıkardı. Uzun seyahatlerden sonra Belhe oradanda Mazenderana gitti. Vardığı yerlerde hep Bedmezheplik ile suçlandı. Bu sebeple kimliğini gizlemek ve deruhte ettiği görevi tehlikesiz ifa edebilmek amacıyla kimi zaman bir tarikat üyesi gibi Ebul Hasan Kharakani zaviyesinde, kimi zaman da İsfahan ve Geylan alimleriyle hikmet ve felsefeye dair münakaşalara giren bir hakim olarak tanınmaktaydı. Bedehşan köylerinden Yemlekanda öldü.
Orta Asya Alevileri üzerinde derin izler bırakmış olan Muined-Din Nasır-ı Hüsrevin mezarı bütün Rusya, İran, Hindistan, Afganistan ve Çinden akın eden ziyaretçilerle takdis edilmektedir.
Nasır Hüsrevin savunduğu ve yaydığı akideler
Nasır-ı Hüsrevin yaydığı ve telkin ettiği batıni akideler içerdiği onca tevilata rağmen nassın zahir hükümlerinin göz ardı edilmesine kesinlikle karşı çıkması ve şerin ameli tekliflerini kabul etmesi nedeniyle Batıni Suriye Nusayrileri ile Elemut Batıniliğinden ayrılmaktadır. Batıniliğe kendi şahsi kanaatlerini ekleyerek bir hususiyet kazandırmağa çalışan Nasır-ı Hüsrev, bilumum Batınilerce esas olan tevil yolunu daha ziyade tevsi ederek o zamana kadar gidilmiş olan yoldan farklılaşan yeni bir çığır açmıştır.
Doğu Hurufiliğinin bir atlama basamağı konumunda bulunan hurufun anlamları Nasırın öğretilerinde çok önemli bir yer tutmaktadır. Şiʿa-i Batıniyyenin Kur'an-ı Kerim hakkında çıkardığı hükümlerle Huruf-u Mukattaanın izahatına yönelik yapmış olduğu tevil ve tevcihler hususundaki üstün zekasını ustaca kullanabilme yeteneği Nasır-ı Hüsrevi diğer Aba-i Batıniyye arasında çok farklı bir üst seviyeye taşımaktadır.
Pamir AleviBatıniliğinin itikadi ilkeleri
"Türkistan Batınileri" ve "Pamir Alevileri" tarafından mezhepte Düstur-u Amel olarak bilinen Nasır-ı Hüsrevin fıkıh kitabını andıran eseri Veçh-i Din, günümüzde "Batıni PamirAleviliği" itikadının ana hatlarını kayıt altında tutabilmiş olan en ciddi belge niteliğindedir.
Mısır Fatımilerinin Türkleri iltizamı
Abbasiler ordularını Türklerden oluşturdukları gibi bilahare Türklerin üzerinde zalimane bir baskı oluşturmanın olanaksızlığını kabul ettiler. Bundan başka Horasan, Yemen, Mısır, Suriye vilayetlerine hep Türk valiler atadılar. Bu ülkeler ise, şiiliğin en fazla revaçta olduğu yörelerdi. Fatımilerin Mısırda yerleşmeleri üzerine bu ailenin yanında Türkler, Abbasilerden gördükleri ayrıcalıktan çok daha fazlasına mazhar oldular. H. 465 / M. 1073 tarihlerine doğru Fatımilerin en önemli memuriyetlerini Türkler işgal ediyordu. Fatımi Batıniyye dailerinin çoğu bu Turanilerin yardımları sayesinde Orta Asya ile kalıcı münasebetler kurabilmekteydiler.