Fahri Kaya

Fahri Kaya (15 Haziran 1930, Kumanova; 24 Mart 2020, İstanbul ), Türk öğretmen, öykücü ve şair.
Hayatı
1930 yılında Kumanova'da doğdu. Annesi ev kadını Fatime Hanım, babası öğretmen Mustafa Efendi'dir. Babası, Kumanovada Işık adlı Türk ilkokulunu açmış ve iki yıl aynı okulun müdür görevinde bulunmuştur.
Kumanova'nın Bulgarlar tarafından istila edilmesiyle ortaokula Bulgarca devam etti. 1944 yılı sonunda öğrenimini Makedonca olarak sürdürdü. 1946 yılında babası Türk okullarına öğretmen yetiştirmek için açılan pedagoji kurslarına Türk dili ve edebiyatı hocası olarak atandı. Fahri Kaya da ailesi ile birlikte Üsküpe taşındı. Üsküpte öğretmen olmak için pedagoji kursuna yazıldı. Üç aylık kursun sonunda lise üçe devam etmeye hazırlandığı sırada, Milli Eğitim Bakanlığından öğretmen olmak için tayini çıktı. 1 Ekim 1946 tarihinde İştipe bağlı Yakimovaya varmış, köyde okul olmadığı için her şeye sıfırdan başlamıştır. Bir ay sonra, on altı yaşında olan Fahri Kaya bir yandan öğretmen, bir yandan da okulun müdürü olmuştur.
1950 yılının ilk aylarında İştipte düzenlenen Türklerin ilk folklor festivaline öğrencilerinin katılmasını sağlamıştır. Köyde kaldığı dört yıl boyunca İştipteki öğretmen okulunu dışarıdan bitirip, eğitim ile kültür bilgisini geliştirir.
Yüksek öğrenimini Belgraddaki Filoloji Fakültesinin Şarkiyat Bölümünde sürdürmüştür. Belgrad Üniversitesinin Edebiyatçılar Kulübü üyesi olarak çeşitli toplantılara ve tartışmalara katılmıştır. Burada, Filoloji Fakültesi Talebeler Birliğinin başkanlık üyesi olmuştur.
1954 yılının Eylül ayında Üsküp Radyosu ile iş ilişkisi kurup, burada çocuk ve kültür yayınlarını hazırlamıştır. İki yıl sonra Necati Zekeriyanın yönettiği Sevinç dergisine geçmiş ve onunla birlikte Sevinç ve yeni çıkmaya başlayan Tomurcuk dergilerinde çalışmıştır. Ayrıca radyodaki görevini sürdürmüştür. 1958 yılında Fahri Kaya, çalıştığı Detska Radosttan ayrılmıştır. Sonrasında 1958-1969 yılları arasında Birlik gazetesinde çalışmıştır. Kısa bir zamanda baş ve sorumlu yazar yardımcısı olarak görev almıştır.
Fahri Kaya, gazeteden ayrıldıktan sonra siyasete girmiştir. İki yıl Makedonya hükümetinin kültür sorunlarıyla uğraşmıştır. Ardından tanıtma sekreterliğinin, bugünkü deyimle bakanlığın başına geçmiş ve bu görevde altı yıl kalmıştır. 1974 yılın sonlarında Makedonya Komünistler Birliği İcra Komitesinin üyesi olmuştur. Sonra da partinin başkanlığına seçilmiştir.
1982 yılında yedi kişiden oluşan ve Makedonya Cumhurbaşkanı görevini gören başkanlık görevine seçilmiştir. Sekiz yıl görev yaptığı devletin bu en yüksek mevkiinden emekliliğe ayrılmıştır.
1991 yılında emekli olmuştur. Şu an (2010) Üsküpte yaşıyor ve Balkanlarda Türk kültür sanat dünyasına katılımlarına devam etmektedir.
Öğretmenlik
1955 -1965 yılları arasında göç yüzünden öğretmensiz kalan Üsküpteki Tefeyyüz İlköğretim Okulu, Nikola Karev Öğretmen Okulu ve yine Üsküpteki Yüksek Pedagoji Okulunda bir süre dışarıdan Türk dili ve edebiyatı dersleri vermiştir.
Necati Zekeriya ile, daha sonraları da kendi başına Makedonya ve Kosovadaki Türk okulları için okuma kitapları ile alıştırma defterlerini hazırlamıştır.
1957 yılından 1995 yılına kadar Makedonya ve Kosovada Türk okullarında kullanılan okuma kitaplarının çoğunu hazırlamıştır. Birçok ders kitabını Türkçeye çevirmiştir.
Kosova öğrencileri için yeni yöntemli bir alfabe hazırlamıştır. II. Dünya Savaşından sonra Kosovada Türk dili için yayınlanan ilk alfabedir.
Edebi Çalışmaları
Çocuklar için kaleme aldığı ilk şiirlerini 1964 yılında Yakimovada yazmaya başlamıştır. Bu şiirlerin ilk dinleyicileri de öğrencileri olmuştur. İlk şiirlerini İlk Adımlar adlı kitapta toplamıştır. Söz konusu eser, II. Dünya Savaşından sonra dönemin Yugoslavyasında çocuklar için yayınlanan ilk ve bölgenin çağdaş yayıncılık tarihinde dördüncü kitap olması açısından önemlidir.
Fahri Kaya, şiirin yanında çocuklar için hikayeler de yazmış bir kişidir. Yazar hikaye etmek istediklerini çocukların anlayabilecekleri çok sade bir dille anlatmıştır. Yazarın çocuk hikayelerini içeren kitapları 2001 yılında Ankarada Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yeniden yayınlanmıştır.
Kaya, konusu ağırlıklı olarak göç olan ve doğdukları topraklarda ölmek şansına sahip olamayan insanların çileli yaşamlarını yaşlılar için yazdığı hikayelerinde anlatmıştır. Bu kitaplarda yer alan hikayelerin bazıları Makedonca ve İngilizceye de çevrilip yayınlanmıştır. Fahri Kayanın yaşlılar için yazdığı şiirleri de vardır. Ancak bu çalışmalar henüz (Temmuz 2010) kitap haline gelmemiştir.
Fahri Kaya, eleştiri, deneme ve diğer türlerde de eserler yazmıştır. Balkanlarda ve özellikle Yugoslavyada çeşitli Türk tiyatrosunda oynanan oyunlar, oyunları sahneye koyanlar ve oynayanlar hakkında devamlı yazmıştır. Makedonya ve Kosova Türklerinin kültür etkinlikleri hakkında yazılar kaleme almıştır.
Edebi çalışmaları yanında bilimsel çalışmalarıyla, Balkanlarda Türk varlığının tarihiyle ilgili çok bilinmeyen, gündemden düşmüş bazı olayları gün yüzüne çıkarmak ve Balkanlardaki Türk varlığının derinliğini anlatmak için çalışmalar yapmıştır. Ayrıca, Üsküplü olan edebi şahsiyetlerden Yahya Kemal Beyatlı ve Sabri Berkel hakkında da yazılar yazmıştır.
Birçok antoloji hazırlamıştır. Antolojilerin dışında Nazım Hikmetin şiirlerinden oluşan büyük bir derlemesi de vardır. Söz konusu derleme 1982 yılında şair Adem Gaytaninin çevirisiyle Arnavutça olarak da basılmıştır. Şair hakkında uzun bir denemesiyle birlikte bu seçme, daha sonraları Özlem ve Ayrılıklar başlığıyla Makedonca olarak yayınlanmıştır.
Kaya, Melih Cevdet Andayın şiirlerinden gerçekleştirdiği kapsamlı bir derlemeyi Eden Nov Svet (Yeni Bir Dünya) başlığı altında Makedonca yazmıştır. Orhan Veli, Oktay Rıfat ve Melih Cevdetten seçtiği şiirler de Novo Staro (Yeni Eski) adlı bir kitapta yayınlanmıştır. Kayanın bir antolojisi de Sovremena Turska Poezija (Çağdaş Türk Şiiri) adlı çalışmasıdır. Eser, 70 kadar Türkiye Türkü şairin şiirlerini kapsamıştır. Bu antoloji Makedon şiir severlerine Türk şairlerinin kazandırılması ve kitapta çağdaş Türk şiiri üzerine geniş bir inceleme ve şairler için de geniş bir kaynakçanın yer alması bakımlarından önemlidir.
1953 yılında Dr. Marija Ðukanović ile Belgradda Dečja Kniga yayınları arasında Turske Bajke (Türk Masalları) adlı seçmesi çıkmıştır.
Türk halk edebiyatı ile çağdaş Türk yazarlarından çeşitli dergilerde yayınlanan birçok yazı, derleme ve çeviri yazıları vardır. Fazıl Hüsnü Dağlarcaya Struga Şiir Akşamlarında Altın Çelenk ödülünün verilmesi dolayısıyla Kaya tarafından yazılan monografide şairin kişiliği ve yaratıcılığını içeren yazısı önemlidir.
Kosovada Türkçe yayınlanan Türkçem dergisi tarafından 2010 yılında Kayaya bir ödül verilmiştir.
Katılımları
Fahri Kaya, birçok kültürel etkinlikler, konferanslar için ABD, İngiltere, Fransa, Almanya ve Sovyetler Birliği gibi birçok ülkede bulunmuştur. Türkiyede; Ankara Gazi Üniversitesi, Bursada Uludağ Üniversitesi ve Kocaelide Kocaeli Üniversitesinde kongre ve toplantılara katılmıştır. Ayrıca Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumunun düzenlediği uluslararası kongre ve toplantılarda da bildirileriyle yer almıştır.