Karanfil yaprakbükeni

Karanfil yaprakbükeni (Cacoecimorpha pronubana) Tortricidae familyasından pul kanatlı zararlı böcek türü.
Morfoloji
Yumurta
Yumurtaları ilk bırakıldığında parlak-yeşil renkte olup, daha sonraları ise sarı renge dönüşmektedir. Ovalimsi yapıda, yuvarlak, basık ve bir pulcuk görünümündedir. Dış zarı ağımsıdır. Boyu yaklaşık 1 mm olup, eni 0.6 mm kadardır. Zararlı yumurtalarını 10-200li gruplar halinde bırakır.
Larva
Başlangıçta sarı renkli olan larvanın (tırtılın) başı siyah olup, ikinci larva döneminden sonra kahverengiye dönüşür. Yedi larva dönemi sonunda boyu yaklaşık 14.65±0.83, eni 2.87±0.22 mmye kadar ulaşır. Son dönem larvanın başı kahverengimsi sarı renkli olup, üzerinde değişik koyu lekeler vardır. Protoraksın arka kısmında dört koyu leke mevcut olup, yeşilimsi sarı renktedir.
Pupa
Başlangıçta kahverengi olan pupa (pup), daha sonraları siyaha yakın bir renk alır. Abdomen segmentinin ucu 4 çengellidir ve buna ek olarak dorsalde iki sıra halinde iğne, abdomen segmentleri üzerinde de çok sayıda sarımsı dikenimsi yapılar vardır. Pupa yoğun bir ağ içerisinde bulunur ve boyu yaklaşık olarak 8.06±1.31, eni 2.40±0.41 mm kadardır.
Ergin
Erkeklerde kanat açıklığı 1517 mm, dişilerde ise 1824 mmdir. Boyları yaklaşık 4.48±1.25 mmdir. Dinlenme durumundaki bireylerin kanat açıklığı ise 8.71±1.7 mm kadardır. Ön kanatlar dikdörtgen şeklinde olup, üzerinde sarımsı-kahverenginden, morumsu-kahverengiye kadar değişen renklerde koyu, dar, eğrili enine bantlar (erkeğinde iki, dişide bir) bulunur. Arka kanatlar portakal renginde olup, kenarları koyu kahverengidir. Dişiler erkeklerden daha açık renklidir.
Biyolojisi
Kışı İngilterenin kuzey bölgelerinde açık alanlarda ve seradaki bitkiler üzerinde birinci ve esas olarak da ikinci dönem larva, Güney Avrupada (Fransa, İtalya) seralarda bitkilerin çiçek tomurcuklarında veya yaprak saplarında olgun larva ve pupa olarak geçirir. Kışı geçiren larvalar mart ayının sonundan mayıs başlarına kadar yaklaşık 10-45 günde pupa dönemlerini tamamlayıp, ergin döneme geçer. Geceleri çiftleşen dişiler, yumurtalarını yumuşak yüzeyler üzerine bırakır. Bir dişi ortalama 430 adet (en çok 700) yumurta bırakır. Doğa koşullarında zararlının yumurtaları 8-51 gün sonunda açılır. Yumurtadan çıkan larvalar uygun koşullarda yaklaşık olarak 19-70 gün içerisinde yedi larva dönemini tamamlayarak, pupa dönemine geçerler. Pupa dönemlerini bir kokon içerisinde yaprakları bir araya getirerek, gövdede açtıkları bir tünelde veya çiçek tomurcuklarında açtıkları bir oyuk içerisinde 15-17 gün içerisinde tamamlayarak ergin olurlar. Bir dölünü ortalama 15 ve 30 ̊C sıcaklık ve % 40-70 oransal nemde sırasıyla 123-147 ve 28-44 günde tamamlarlar. Güney Avrupada (Fransa, İtalya, İspanya) açık alanda 4 döl, serada 5 döl, Kuzey Afrikada Turunçgillerde 5-6 döl, Tunusda 6 döl ve İngilterede ise yılda 2 döl verdiği kaydedilmiştir.
Konukçuları
Polifaj bir zararlı olup, bugüne kadar süs bitkilerinden Acacia, Acer, Achillea, Bergenia, Berberis, Chaenomeles, Cotoneaster, Chrysanthemum, Coriaria, Coronilla, Dianthus, Euonymus, Euphorbia, Ilex, Jasminum, Laurus, Lavandula, Ligustrum, Lonicera, Pelargonium, Populus, Pyracantha, Rhododendron, Rosa, Syringa, Spiraea, Symphoricarpos ve Weigela cinslerine bağlı bitkilerde; meyve ağaçlarından Avokado, Citrus, Malus, Olea, Prunus, Pyrus, Rubus ve Fragaria cinslerine bağlı bitkilerde; sebzelerden Brassica, Daucus, Lycopersicum, Solanum, Pisum, Trifolium ve Vicia cinsine bağlı bitkilerde ve diğer konukçuları olarak da, Hippophae, Mahonia, Philadelphus, Pinus ve Robinia cinslerine bağlı bitkilerde tespit edilmiştir
Türkiye'de ise, zeytinin yanı sıra Jasminum sp., Lavandula sp., Ligustrum sp. ve Rubus sp. ile de beslendiği bilinmektedir.
Ekonomik zararı
Çoğunlukla sert yapraklı, kışın yeşil kalan bitkileri tercih eden karanfil yaprakbükeni larvaların bitkinin genç kısımlarındaki yapraklarda, çiçeklerde ve meyvelerde beslenir.
Kesme karanfillerin sürgünlerinde %90ın üzerinde zarara neden olur.
Zeytinin taze sürgünlerinin uç kısmında bulunan körpe yaprakları birbirine ağlarla yapıştırıp bükerek içerisinde saklanır ve buradaki taze yapraklarla beslenir. Larvaların yaptığı zarar sonucu zeytinin genç sürgünlerinde gelişme yavaşlar ve özellikle 1-5 yaşındaki yoğun bulaşık ağaçlarda çalımsı bir görünüm ortaya çıkar. Ayrıca larvaları zeytin meyvesinde, sapa yakın kısımda ve iki meyvenin birleştiği yerden meyveye girerek beslenmektedir. İtalya, Tunus ve Cezayirde zeytinlerde zararının önemli olduğu biliniyor. Türkiye'de de ileriki yıllarda zeytin zararlıları arasında yer alması kaçınılmaz gözüküyor.
Yayılımı
Asyada, İsrail, Suriye, İran ve Japonyada; Avrupada, Arnavutluk, Fransa, Yunanistan, İrlanda, İtalya, Lüksemburg, Malta, Kanal Adaları, Romanya ve İspanyada geniş bir alanda yayılış gösterirken, Sırbistan ve Karadağ, İngiltere ve Galler, Hırvatistan, Portekiz, Almanya ve İsviçrede sınırlı yayılış gösterdiği, Belçika ve Litvanyada birkaç kaydın bulunduğu, Danimarkada eradike edilmiş olduğu, Polonyada güvenilir olmayan kayda göre var olmadığı, Slovenyada eskiden varlığı bilinmekle birlikte günümüzde olmadığı; Afrikada, Libya ve Güney Afrikada yayılış gösterdiği, Cezayir, Fas ve Tunusda sınırlı yayılışının olduğu; Kuzey Amerikada, ABD (Oregon)de yayılım gösterdiği kaydedilmiştir.
Türkiyede bu zararlı ilk defa 1932 yılında İzmirde Malta eriğinde, daha sonraki yıllarda Bursa, İstanbul, İzmir (Bornova), Balıkesir (Bandırma), Aydın (Söke)da gül, pamuk, karanfil, yasemin, Hint elması ve zeytinde görüldüğü kaydedilmiştir. Türkiye için en yeni kayıt 2007 yılında zeytin zararlısı olarak, Mersin, Adana, Osmaniye, Hatay, Gaziantep ve Kahramanmaraş'ta kaydedilmiştir. Ancak, Kilis ili zeytin bahçelerinde henüz bulunmuyor.
Mücadele
Doğal düşmanları
Karanfil yaprakbükeni üzerinde beslenen Hymenoptera takımının Braconidae familyasından Apanteles sp., Choeras sp., Macrocentrus rossemi, Microgaster sp.; Eulophidae familyasından Colpoclypeus florus, Elachertus artaeus; Chalcididae familyasından Chalcis intermedia, Elachertus affinis; Ichneumonidae familyasından Heteropelma sp., Itoplectis maculator, Pimpla alternans, Pheogenes nigridens; Proctotrupidae familyasından Camptoptera sp.; Trichogrammatidae familyasından Trichogramma spp. ile Diptera takımının Tachinidae familyasına ait Actia pilipennis, Nemorilla maculosa, Nemorilla floralis, Morinia bigoti, Pseudoperichaeta nigrolineata ve Pseudoperichaeta palesoidea türleri tespit edilmiştir.
Zirai mücadele
Zararlının çok sayıda doğal düşmanı bulunmasına rağmen, biyolojik mücadelesine yönelik çalışmaların yeterli olmadığı biliniyor. Zararlının popülasyonunu izlemede feromon tuzakları başarılı bir şekilde kullanılmaktadır. Ancak, biyoteknik mücadele yöntemlerinden olan çiftleşmeyi engelleme ve kitlesel yakalama tekniklerinin mücadelede bazı sorunlar çıkmaktadır. Birtakım kimyasal maddelerle yapılan mücadelelerden memnun edici sonuç çıkmamıştır.
Karantina
Türkiyede sınırlı olarak yayılış göstermekte ve Zirai Karantina Yönetmeliğinin A2 listesinde yani ithal edilen ürünler üzerinde bulunması istenmeyen organizmalar arasında yer almaktadır. Ayrıca "iç karantinaya tabi hastalık ve zararlılar listesi" arasında yer almaktadır.
Dipnotlar