Ernest Chaput

Ernest Chaput (28 Haziran 1882, Paris - 16 Nisan 1943, Dijon), Fransadan davet edilmiş ve Türkiyede modern coğrafya biliminin kurucularından birisi olmuş coğrafyacıdır.
Hayatı
Ernest Chaput 28 Haziran 1882 tarihinde Pariste doğmuştur. 1904te, IEcole Normale Supérieure öğrencisi sıfatıyla Sorbonne Üniversitesi Fen Fakültesinde doğa bilimlerinden lisans diploması almıştır. Agrégation sınavında başarılı olduktan sonra 1905te Lyonda Ampère Lisesine öğretmen olarak atanmış ve doğa bilimleriyle ilgili dersler vermiştir. Öğretmenliği sırasında on yıl kadar her yıl tatilde yaklaşık 2 ay jeoloji ve jeomorfoloji incelemeleriyle uğraşan Chaput, Lyon Üniversitesi Doğa Bilimlerinde Profesör Charles Jean Julien Depéret (1854- 1929) yönetiminde Recherches sur les Terrasses Alluviales de la Loire et de ses Principaux Affluents adını taşıyan tezi ile 1917de bilim doktoru unvanını almıştır.1918de Versailles Lisesinde kısa bir süre çalışan Chaput, 1919da Dijon Bilimler Fakültesinde jeoloji öğretim üyeliğine atanmış ve 1921de profesör olmuştur. 1926da Strasbourg Üniversitesinde Jeoloji ve Paleontoloji Kürsüsünün başkanlığı teklif edilen Chaput, burada bir süre çalışmıştır. Chaput, 1928de İstanbul Darülfünunda ilk önce 3 yıl ve daha sonra sözleşmesi farklı şekillerde uzatılarak 1937 yılına kadar görevini sürdürmüştür. Tekrar Dijon Üniversitesindeki görevine dönen Chaput, 16 Nisan 1943 tarihinde, bir apandisit ameliyatı sonrasında Dijonda 61 yaşında ölmüştür. Adı Dijon şehrinde bir caddeye verilmiştir.
Darülfünunda göreve başlaması ve çalışmaları
Dijon Üniversitesine geçtiği yıl (1928), Chaput, İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsünün ve Darülfünunun girişimi üzerine Maarif Vekaleti'nin Hariciye Vekaleti yolu ile yaptığı temaslar neticesinde ve Paris Üniversitesi Edebiyat Fakültesi fiziki coğrafya profesörü Emmanuel de Martonnenin tavsiyesi üzerine ilk önce 3 yıl müddetle Coğrafya Enstitüsünün Fiziki Coğrafya Kürsüsüne çağrılmış (14 Ekim 1928) bulunuyordu. İlk üç yıllık sözleşmesinde Chaput, çalışmalarını tamamıyla İstanbul Darülfünun Coğrafya Enstitüsüne hasredecek, enstitü müdürü sıfatıyla hem öğretimi düzenleyecek hem de memleket içinde enstitü elemanları ile beraber büyük ölçüde inceleme gezileri yapacaktı. Türk Hükümetinin açık talebi üzerine sözleşme ikinci üç sene için de yenilendi. Chaput, bu defa çalışmalarını Jeoloji Enstitüsüne doğru yöneltti, Coğrafya Enstitüsünde konferans şeklinde dersler vermekle iktifa etti ve bundan sonra (1936-1939) iki sene kadar da sırf eskisi gibi her iki enstitü elemanları ile memleketimiz içinde tetkiklerde bulundu. Kendi memleketi tarafından gösterilen idari engellere rağmen 3 defa sözleşmesini yenilemeyi başaran Chaput, 1937 senesinde ülkesine dönmek mecburiyetinde kalmıştır. Fransaya döndükten sonra da Chaput, Türkiyeye ilişkin çalışmalarına devam etmiştir. Ülkenin çeşitli yörelerini inceleyerek Türkiyenin jeolojik yapısının tanınmasına önemli katkılarda bulunmuştur.
Chaput, Türkiyeye son olarak Anadolunun eski ve yeni madenleri hakkında umumi bir etüt yapmak için 1939 yazında gelmiştir. Fakat II. Dünya Savaşının başlaması üzerine, uzun ve kapsamlı olarak planlanan bu tetkik seyahatini yapamadan ve çalışmalarını tamamlayamadan ülkesi olan Fransaya dönmek zorunda kalmıştır.
Chaput, ilk coğrafi araştırma gezilerini İstanbul civarında yapmıştır. Bu coğrafi geziler esnasında en büyük gayreti öğrencilerine bilimsel süreçler hakkında terbiye vermek olmuştur. Orijinal görüş ve buluşların zenginleştirdiği bu tatbikat gezilerine öğrencilerden başka coğrafya ve jeoloji profesörleri de seve seve katılmışlardır. Bu gezilerini her defasında Chaput dikkatle seçer, evvelden sahayı gider, görür, hiçbir şeyi tesadüfe bırakmak istemezdi.
İstanbul dışında, Türkiye'nin birçok yöresine geziler yapan Chaput, Doğu Anadolu Bölgesi'nden başka, Türkiye'nin birçok yörelerini dolaşmıştır. Bu gezilere en kıymetli yardımcısı olan eşi Madam Chaput ile İbrahim Hakkı Akyol daima refakat etmişlerdir. Birçok tetkiklerine Profesör Hamit Nafiz Pamir, Profesör Hamid Sadi Selen, coğrafya ve jeoloji enstitüsünün diğer profesör, asistan ve bazı talebeleri, Ankaradan Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğünden bazı elemanlar da katılmışlardır.
Türkiye coğrafyasına ve jeolojisine katkıları
Chaput, müspet düşünceli sağlam bir dinamiğe sahip ve bilhassa her şeyden evvel birer müşahede bilimi olan jeoloji ile morfoloji metotlarını gayet iyi kavramış bir kişi olduğu için ilk işi memleketimizde bu bilimlere ait gayet bol malzeme ve vakıa toplamak olmuştur. Bilimsel titizliğiyle Chaput, kayaç ve fosil numunelerinin incelemelerinde Fransanın tanınmış volkanolog, petrograf, paleontologlarını harekete geçirmiş ve bu malzeme üzerinde senelerce uğraşılmıştır. Chaput, çalışmalarını daima malzeme ve vakıaları toplamaya yöneltmiş olduğu için bilimsel spekülasyonlardan çok çekinirdi; hükümlerinde, sentezlerinde kontrolü elden bırakmazdı. Haklı tenkitleri kabul eder ve senelerce üzerinde düşündüğü meseleler hakkındaki görüşlerine yeni veriler ve uzun münakaşalar neticesinde gerekirse, bilim insanına yakışır bir şekilde değiştirmekten çekinmezdi. Chaput, incelemelerinin tespit edilmiş neticelerini ve bilhassa jeomorfoloji meselelerini gerek Fransız Fen Akademisinde yaptığı comptes rendus ler, gerek congrés des sociétés savantes ta ve gerek milletlerarası coğrafya ve jeoloji kongrelerinde müdafaa ettiği raporlar ile bilim dünyasına yaymıştır.
1937 yılına kadar mukavelesi üç defa uzatılan Chaput, ne yazık ki daha ikinci mukavele döneminde, yetişme tarzına uygun olarak tamamıyla jeolojiye kaymış ve onun bu tutumu, Coğrafya Bölümünün gelişme yönünü olumsuz bir şekilde etkilemiştir. Coğrafya Bölümünde jeomorfoloji mevzuunda saha çalışmalarını getiren, bu mevzuda yerli coğrafyacıların faaliyete geçmesinde ve onların arazi çalışmaları bakımından yetişmesinde başlıca örnek ve önder olan da odur. Fakat Türkiyeye gelişinden kısa bir süre sonra tam bir jeolog hüviyetine bürünen Chaputun jeomorfoloji ve genellikle fiziki coğrafya ile ilgisi tali kalmıştır. Bunun neticesindedir ki İstanbul Darülfünun ve bilahare İstanbul Üniversitesi Coğrafya Bölümünde jeomorfoloji Chaputun tesiri altında hakikatte jeolojiye dönüşmüş, örneğin kaya ve fosil toplayarak tayin etmenin, mezozoik sonlarına veya tersiyer başlarına ait şaryajlar aramanın veya ispatı ile uğraşmanın, bir andezit filonu tespit etmenin vb jeomorfoloji yapmak demek olduğu gibi metodolojik bakımdan çok yanlış bir kanaat yerleşmiş, coğrafyanın bir disiplini olarak jeomorfoloji özellikle klimatik jeomorfoloji adeta unutulmuş ve fiziki coğrafyanın diğer dalları ise büyük ölçüde ihmale uğramıştır. Sonuç olarak coğrafya bölümünü jeoloji istila etmiştir.
Aldığı ödüller
Ernest Chaput, 1935te Fransız Hükümeti tarafından verilen Croix de Chevalier de la Légion dHonneur ödülünü almıştır.
Türkiye coğrafyası ve jeolojisiyle ilgili yayınları
Chaput, memleketimizde uzun etütlerinin neticesini bazı yabancı bilim insanların yaptıkları gibi sadece kendisine ve mensup olduğu memlekete saklamamış; vicdanlı bir insan gibi hareket ederek birçok risaleler, makaleler, ciltler halinde bir taraftan Edebiyat Fakültesi Coğrafya Enstitüsü ve diğer taraftan arkeolog Albert Gabrielin himmetiyle İstanbul Arkeoloji Enstitüsü külliyatı arasında yayınlamıştır. Chaputun Türkiye jeolojisi ve jeomorfolojisiyle ilgili yayınları başlangıçta bazı derlemeler ve küçük notlar halindeydi. Ülkeyi yeteri kadar tanıdıktan sonra yayınladığı en önemli eseri, dilimize Ord. Prof. Dr. Ali Tanoğlu tarafından çevrilip 1947de basılan Türkiyede Jeolojik ve Jeomorfojenik Tetkik Seyahatleri dir. Aslı 1936da Fransızca olarak Voyages dEtudes Géologiques et Géomorphogeniques en Turquie yayınlanan bu önemli eserde, Chaput, uzun yılların ve titiz bir çalışmanın mahsulü olan bulgularını ve fikirlerini, daha eski araştırıcıların katkılarıyla da bir araya getirmiştir.
Chaput, 1928-1939 arasına rastlayan yaklaşık 11 yıllık dönemde bilimsel çalışmalarının önemli bir kısmını Türkiyeye ayırmıştır. Chaput, 17 Ocak 1940'ta Pariste ulusal radyoda Boğaziçi konulu söyleşi yapmıştır. Aynı konuyla ilgili 1940 yılının Mart ayında İstanbulda bir konuşması olmuştur. Ayrıca Chaput, Türkiye'de özellikle araştırma gezilerinin sonuçlarını ihtiva eden birçok konferanslar ve serbest dersler vermiştir. Chaput Türkiyenin farklı yörelerinden çoğunlukla jeoloji, jeomorfoloji ve hidrografya konularıyla ilgili çalışmalar üzerinde durmuştur.
Konuyla ilgili yayınlar
AKYOL, İbrahim Hakkı, Son Yarım Asırda Türkiyede Coğrafya 1: Mutlakiyet Devrinde Coğrafya, Türk Coğrafya Dergisi, s. I, Ankara 1943a, s. 3-15
AKYOL, İbrahim Hakkı, Son Yarım Asırda Türkiyede Coğrafya 2: Meşrutiyet Devrinde Coğrafya, Türk Coğrafya Dergisi, s. II, Ankara 1943b, s. 121-136.
AKYOL, İbrahim Hakkı, Son Yarım Asırda Türkiyede Coğrafya 3: Cumhuriyet Devrinde Coğrafya, Türk Coğrafya Dergisi, s. III-IV, Ankara 1943c, s. 247-276.
AYNİ, Mehmet Ali, Darülfünun Tarihi (haz. A. Kazancıgil), İstanbul 2007.
Chaput Ernest (1880-1943), Türk Ansiklopedisi, c. X, Ankara 1960, s. 356.
YALÇINLAR, İsmail, Strüktüral Jeomorfoloji, c. 1, İstanbul 1985
GINSBURGER, Nicolas, "Entre Obst et Chaput: influences européennes et création de l'école turque de géographie (1915-1943)", in Isiksel, Günes, Szurek, Emmanuel (dir.), Turcs et Français. Une histoire culturelle (1860-1960), Rennes, PUR, 2014, s. 251-270
GINSBURGER Nicolas, "Deux collègues géographes en Anatolie? Parcours, méthodes et analyses de terrains des professeurs Ernest Chaput et Herbert Louis en Turquie (1928-1939)", Revue germanique internationale, 20, 2014, s. 83-106
Türkiye ile ilgili eserlerinden bazılarıAKYOL, İbrahim Hakkı, Ölümlerinin Yıldönümü Münasebetiyle: Müderris Faik Sabri Duran ve Profesör Ernest Chaput, Türk Coğrafya Dergisi, s. V-VI, Ankara 1944, s. 143-152.
Chaput, E., İbrahim Hakkı, Hamit Nafiz, Ahmet Malik, Muhsin Adil, 1930, Carte Géologique de la Région dAngora à 1/135.000, Université Stamboul.
Chaput, E., İbrahim Hakkı, 1930, İzmir Civarının Bünyesine Ait Tetkikler, İstanbul Darülfünunu Edebiyat Fakültesi Coğrafya Enstitüsü Neşriyatı No.1, İstanbul. Ayrıca, Chaput, E., İbrahim Hakkı, 1930, İzmir Civarının Bünyesine Ait Tetkikler, İstanbul Darülfünunu Edebiyat Fakültesi Mecmuası, Cilt VII, Sayı III, İstanbul, s.161-183te de yayınlanmıştır.
Chaput, E., İbrahim Hakkı, 1930, Ankara Civarında Suların Cereyanına ve Onlardan İstifadeye Dair Mülahazalar, İstanbul Darülfünunu Edebiyat Fakültesi Coğrafya Enstitüsü Neşriyatı No.2, İstanbul. Ayrıca, Chaput, E., İbrahim Hakkı, 1930, Ankara Civarında Suların Cereyanına ve Onlardan İstifadeye Dair Mülahazalar, İstanbul Darülfünunu Edebiyat Fakültesi Mecmuası, Cilt VII, Sayı IV, İstanbul, s.241-251de de yayınlanmıştır.
Chaput, E., 1931, Türkiyenin Tektonik Tarihçesine Umumi Bir Bakış (Esquisse de lévolution Tectonique de la Turquie) (Çev. Hamit Nafiz), İstanbul Darülfünun Jeoloji Enstitüsü Neşriyatı No.6, İstanbul.
Chaput, E., 1931, Lévolution du Modelé de la Région dAnkara, Annales de Géographie, Tome 40, No.224, Paris, pp. 153162.
Chaput, E., 1931, Ankara Mıntıkasının 1/135.000 Mikyasında Jeoloji Haritasına Dair İzahat, İstanbul Darülfünunu Jeoloji Enstitüsü Neşriyatından No.7, İstanbul. Ayrıca, Chaput, E., 1931, Ankara Mıntıkasının 1/135.000 Mikyasında Jeoloji Haritasına Dair İzahat (Çev. Hamit Nafiz), İstanbul Darülfünunu Fen Fakültesi Mecmuası, Sene 8, Sayı 3, İstanbul, s.1299-1319da, makalenin Fransızcası; Notice Explicative de la Carte Géologique à 1/135.000 de la Région dAngora (Ankara), aynı dergide s.1323-1345te yer almaktadır.
Chaput, E., 1932, Contributions à létude Géologique de la Turquie, Comte Rendu Sommaire de la Société Géologique de France, No.2, Paris, pp. 1415.
Chaput, E., 1932, Observations Géologiques en Asie Mineure: Les Terrains a Fusulinides, Comptes Rendus de lAcadémie des Sciences, Tome 194, Paris, pp. 15921593.
Chaput, E., 1932, Observations Géologiques en Asie Mineure: Les Trias de la Région dAngora, Comptes Rendus de lAcadémie des Sciences, Tome 194, Paris, pp. 17541755.
Chaput, E., 1932, Observations Géologiques en Asie Mineure: Les Crétacé Supérieur Dans IAnatolie Centrale, Comptes Rendus de lAcadémie des Sciences, Tome 194, Paris, pp. 19601961.
Chaput, E., 1933, Etudes sur Iévolution du Modelé de IAnatolie et de la Thrace, Congrès International Géographique (Paris, 1931), II, Paris, pp. 641650.
Chaput, E, 1933, IAnthracolithique dans IAnatolie Centrale, Comptes Rendus de lAcadémie des Sciences, Tome 197, Paris, pp. 11341135.
Chaput, E., İbrahim Hakkı, 1934, Göksu Vadisinde (Boğaziçinde) Gölcük Menderesi (Le Méandre de Gölcük Près du Bosphore), İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Neşriyatı No.3, İstanbul.
Chaput, E., Hamit Nafiz, 1934, Nouvelles Observations sur les Terrains Néogènes de IOuest dIstanbul (İstanbul Garbında Neogen Arazisi Hakkında Yeni Müşahedeler), İstanbul Üniversitesi Jeoloji Enstitüsü Neşriyatı No.9, İstanbul.
Chaput, E., 1934, La Transgression du Miocène Marin en Asie Mineure, C. R. 66è. Congrès des Sociétés Savantes (1933), Toulouse, pp. 146147.
Chaput, E., 1935, LEocène du Plateau de Galatie (Anatolie Centrale), Comptes Rendus de lAcadémie des Sciences, Tome 200, Paris, pp. 767768.
Chaput, E., 1935, Les Plissements Tertiaires de IAnatolie Centrale, Comptes Rendus de lAcadémie des Sciences, Tome 201, Paris, pp. 14041405.
Chaput, E., 1936, Observations Géologiques dans les Régions Méridionales de IAnatolie Centrale, Comptes Rendus de lAcadémie des Sciences, Tome 202, Paris, pp. 148149.
Chaput, E., 1936, Voyages DEtudes Géologiques et Géomorphogéniques en Turquie, Mémoires de IInstitut Français dArchéologie de Stamboul, E. de Boccard, Paris. Bu eser, Chaput, E., 1947, Türkiyede Jeolojik ve Jeomorfojenik Tetkik Seyahatleri, Çev. Prof. Ali Tanoğlu, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Enstitüsü Neşriyatı No.11, İstanbul künyesiyle Türkçeye çevrilip yayınlanmıştır. Kitabın ikinci baskısı 1976 yılında İstanbul Üniversitesi tarafından yapılmıştır.
Chaput, E., 1938, Le Permien et IEocène dans le Sud-Ouest de LAnatolie İntérieure, Comptes Rendus de lAcadémie des Sciences, Tome 206, Paris, pp. 16631664.
Chaput, E., 1939, Symptomes de Prolongation des Mouvements Tauriques dans IEst de la Phrygie, XVII. Congrès Géologique International 1937, Tome II, Moscou, pp. 429431.
Chaput, E., 1939, Au Pays des Tombeaux Phrygiens, Mémories de IAcadémie des Sciences, Arts et Belles-Lettres, Dijon, pp. 4551.
Chaput, E., Gabriel, A., 1941, Phrygie: Exploration Archéologique, Faite et Publiée Sous La Direction de M. Albert Gabriel, Tome I, Géologie et Géographie Physique, Institut Français Détudes Anatoliennes (Istanbul), E. de Boccard, Paris.
Bu çalışma TÜBİTAK BİDEB 2209/A kodlu 2014 tarihli proje tarafından desteklenmiştir.