Çoban köpeği yarışması

Çoban köpeği yarışması, sahiplerinin komutası altındaki çoban köpeklerinin geniş bir arazide bir koyun sürüsünü verilen talimatlara göre güttükleri bir yarışma türüdür. Yarışmada sadece çobanlık yapabilen bazı seçme köpek türlerinin yarışmasına izin verilir. Köpekler sürüleri kimi engellerin etrafından dolaştırır, sevk ve idare eder ve verilen emre göre belirli bir koyunu sürüden ayırır. Yarışma özellikle geniş arazide otlakçılık yapılan Birleşik Krallık, İrlanda, Güney Afrika, Şili, Kanada, ABD, Avustralya ve Yeni Zelandada yaygındır.
Tarihçe
Bilinen ilk çoban köpeği yarışması 1867 yılında Yeni Zelanda Wanakada yapılmıştır. İzleyen yıllarda yarışmalar Avustralyada da başlamıştır. Birleşik Krallık ise ilk kez 1873 yılında Gallerdeki Bala bölgesinde çoban köpeği yarışması düzenlemiştir. İlk İskoç çoban köpeği yarışması ise 1874 yılında yapılmıştır. Bu dönemde birinci köpek sahibine oldukça yüklü tutarlar ödül olarak verlmiştir.
Bundan sonra oldukça yaygınlaşan çoban köpeği yarışmaları Border collie cinsi köpeklere olan ilgiyi artırmıştır. Artık kimi yarışmalarda gösteri için hazırlanan köpeklerin yerine gerçekten çiftlik işlerinde ustalaşmış köpekler yarışmaları kazanmaya başlamıştır. Yarışmalara artan ilgi ABDyi de etkilemiş, burada ilk yarışmalar 1880li yıllarda yapılır olmuştur.
Bugün oldukça yoğun ilgiyle takip edilen sporda farklı ülkelerde farklı ulusal yarışmalar yapılmaktadır. Bunun yanı sıra International Sheepdog Society tarafından üç yılda bir düzenlenen dünya şampiyonası yapılmaktadır.
Yarışma türleri
Yarışmadaki engeller ve parkurlar ülkeden ülkeye değişmektedir. Birleşik Krallık, Avrupa, ABD ve Güney Afrikada İngiliz Parkuru denilen parkur yaygındır. Avustralyada yaygın olan parkurda ana amaç 3 ila 6 koyundan oluşan sürünün bir veya iki çoban köpeğini kontrol eden çoban tarafından kontrol edilmesidir. Yarışmada hem zaman hem de emre itaat önemli olduğu için sürünün öngörülen güzergahın dışına çıkması da ceza puanı olarak yansıtılır. Ayrıca bu tür parkurda sürü ikiye ayrılarak iki ayrı ağıla konur.
Arazi ve yarışma koşulları
Yarışmanın yapıldığı arazi çok değişken olabilmektedir. Özellikle deneyimli çobanlar yarışmada çoban köpeği ve sahibinin kabiliyetlerinin tam olarak görülebilmesi için bazı asgari koşulların olması yönünde görüş birliği vardır. Buna göre aşağıdaki yarışma koşulları olmazsa olmazdır:
Köpek sahibinden uzaklaşarak uzaktaki bir sürüyü getirebilmelidir
Köpek koyunları kontrol etmeli ve sahibine doğru getirmelidir
Koyunları sahibinden uzağa götürmek köpeğin içgüdülerine ters olduğu için köpeğin komutla bunu yapabilmesi önemli bir özelliktir ve yarışamaya eklenmelidir
Köpek ve sahibi birlikte hareket ederek koyunları belirli bir kapalı alana, ağıla veya bir aracın arkasına yükleyebilmelidir
Yarışmalara genellikle eklenen ve beğeni kazanan bazı parkurlar şöyle sıralanabilir:
Köpek hakemlerin çobana verdiği talimat gereğince kontrollü bir şekilde sürüyü ikiye bölebilmelidir. Bölünme bazı işaretli koyunlara göre yapılabilmektedir.
Bunun gelişmiş bir hali ise tek bir belirli koyunun sürüden ayrılmasının sağlanmasıdır
Yarışmaların neredeyse tamamında köpekler bütün aşamalarda yalnızdır ve sahiplerinden yardım almaları yasaktır. Yarışma sırasında çoban, bulunduğu yerden ayrılamaz ve ıslık veya emr sözcükleriyle köpekle iletişim kurar. Ancak sadece ağıla koyma ve tek bir koyunun sürüden ayrılması işlemlerinde yerinden ayrılmasına ve köpeğe yardım etmesine izin verilir.
Kurallar
Yarışmalarda genelde uygulanan kurallar şu şekildedir:
Her hakem her yarışmacının performansını ayrıca değerlendirir
Her yarışmacı parkura maksimum puanla (genellikle 10 puan) başlar
Her ayrı parkurdaki her hata için puan düşürülür
Bir parkur bitirilmeden diğerine geçilemez
Tüm parkur için verilen süre önceden belirlenir
Parkuru erken bitirmenin bir getirisi olmaz
Süre bittiğinde yarışmacının tamamlayamadığı parkur dahil olmak üzere diğer parkurlardaki kazanabileceği puanlar silinir
Yarışmacının toplam puanı tamamladığı parkurlardan aldığı puanların toplamıdır
Hakemler genellikle yarışmacının veya çoban köpeğinin değil koyunların davranışlarına yoğunlaşır. Köpekler koyunlara hakim olabilme ve verimli çalışma yönünden değerlendirilir. Sürüyü gereksiz yere rahatsız eden ve sürekli olarak müdahale eden köpekler puan olarak cezalandırılır. Koyunu ısıran köpek yarışmadan atılır.
Popüler kültüre etkileri
1898 yılında İngiliz yazar Alfred Ollivant tarafından yazılan Bob, Son of Battle çocuk kitabı iki çoban köpeği ve katıldıkları yarışmaları konu almaktadır.
Çoban köpeği yarışmaları özellikle televizyonda yayınlanmaya başladıktan sonra yoğun ilgiyle karşılanmıştır. Bunlardan en bilineni BBC tarafından 1975-1999 yılları arasında yayınlanan One Man and His Dog programıdır.