FIFA Dünya Kupası elemeleri

FIFA Dünya Kupası elemeleri FIFA Dünya Kupası finallerine katılacak milli futbol takımlarını belirlemek için oynanan karşılaşmalar bütünüdür. FIFA Dünya Kupası küresel bir organizasyon olduğundan, elemeler yaklaşık 200 katılımcıdan 32 takımın seçilmesini sağlayacak kadar büyük çaptadır.
Eleme karşılaşmaları altı FIFA kıtasal bölgesinde (Afrika, Asya, Kuzey ve Orta Amerika ve Karayipler, Güney Amerika, Okyanusya, Avrupa), bölgelerin kendi konfederasyonları tarafından düzenlenmektedir. Her turnuva öncesi FIFA kıtasal bölgelerin kontenjanlarını, konfederasyonlara üye takımların güçlerine göre belirlemektedir. En son yapılan 2010 FIFA Dünya Kupası elemeleri için süreç 2007'de başlamış ve 2009'un sonralarında tamamlanmıştır.
Dünya Kupası ev sahipleri finallerde direkt olarak yer almaktadır. Diğer birçok spordan farklı olarak, bir önceki Dünya Kupası veya kıta şampiyonalarının sonuçları dikkate alınmaz. 2002'ye kadar son kupa şampiyonu finallere otomatik olarak katılırken; 2006 Dünya Kupası'ndan itibaren bu uygulamaya son verilmiştir.
Tarihçe
Dünya Kupası elemeleri yıllar içinde, sadece 13 takımın davetiye ile katıldığı ve hiçbir eleme karşılaşması oynanmayan 1930'dan, şu anki iki yıllık süreçlere evrildi. İlk Dünya Kupası eleme maçı 11 Haziran 1933'te İsveç-Estonya arasında Stockholm'de oynandı ve İsveç karşılaşmayı 6-2 kazandı. Elemeler tarihindeki ilk gol bu maçın 7. dakikasında İsveç kaptanı Knut Kroon tarafından atıldı. Bazı kaynaklarda gol Kroon'a değil, Estonya kalecisi Evald Tipner'e (kendi kalesine) yazıldı.
Finallere katılan takım sayısı 1934-1978 arasındaki 16 seviyesinden, 1982-1994'te 24'e ve 1998 sonrasında 32'ye yükselmesine rağmen, elemelerden uygulanan sistem Dünya Kupası tarihi boyunca temel olarak aynı kaldı. Bu yapıya göre takımlar kıtalar içinde gruplara ayrıldı, ayrılmış kontenjanlara girebilmek için mücadele etti ve bir ya da iki takım ise oynanan kıtalararası play-off karşılaşmaları ile belirlendi.
Kıtalara göre kontenjanlar
Aşağıdaki tablo FIFA tarafından her turnuva için kıtalara ayrılan kontenjanları göstermektedir. Kıtalararası play-off ile belirlenen ekipler 0,5 takım olarak eklenmiştir. Koyu yazılmış rakamlar bu play-off karşılaşmalarını kazanan takımları belirtir. Son şampiyona ayrılan yer için "+Ş" ve ev sahibi takıma ayrılan yer için "+E" kullanılmıştır.
<div id="1938q">1 1938'de Avusturya elemeleri geçmesine rağmen Almanya tarafından ilhak edilince çekildi; yerine takım alınmadı ve turnuva finalleri 12'si Avrupalı 15 takımla yapıldı.
<div id="1950q">2 1950'de Hindistan, İskoçya ve Türkiye elemeleri geçtikten sonra çekildi; yerlerine takım alınmayınca finaller, Asya'dan hiçbir takım olmadan 6'sı Avrupalı 13 takımla oynandı.
<div id="1958q">3 1958 elemeleri başında Afrika ve Asya birlikte 1, Avrupa ise 9 kontenjana sahipti. Ancak Afrika ve Asya bölgesindeki takımlar çekilince İsrail'in hiç maç oynamadan bu bölgenin kazananı olma durumu ortaya çıktı. Bunun üzerine Avrupa ekiplerinden Galler ile İsrail arasında özel bir play-off maçı düzenlendi. Bu gelişmelerle Afrika ve Asya'nın kontenjanı birlikte 0,5'e düşerken, Avrupa'nın ise 9,5'a yükseldi.
<div id="1962q">4 1962'de Avrupa'ya 8 direkt ve +2 kıtalararası play-off katılımı verildi. İki Avrupa takımı, bir Afrika ve bir Asya ekibiyle play-off'ta karşılaştı ve ikisi de galip geldi. Böylece finallerde 10 Avrupa ülkesi yer buldu.
<div id="1994q">5 1994'te kıtalararası play-off iki aşamalı olarak oynandı. İlk turda Okyanusya'dan gelen takım Kuzey ve Orta Amerika ve Karayipler bölgesi ekibiyle karşılaştı. Bu turun kazananı ise Güney Amerika'dan bir takımla ikinci tur maçında karşılaştı.
<div id="2006q">6 2006 elemelerinden itibaren son şampiyonunun finallere direkt katılımı uygulaması kaldırıldı.
Tarihte eleme karşılaşmaları katılımcıları
Elemelere katılan takım ve oynanan karşılaşma sayıları zaman içinde sürekli olarak artmaktadır.
1 Okyanusya Futbol Konfederasyonu Dünya Kupası elemelerini Okyanusya Uluslar Kupası'nın bir bölümü (ya da tamamı) olarak kullandığından, FIFA üyesi olmayan ülkelerin karşılaşmalara katılma ve oynanan eleme maçı sayısını artırma ihtimali bulunmaktadır. 2006 elemelerinde Yeni Kaledonya katılımların bitiş tarihinde FIFA üyesi olmamasına rağmen turnuvaya dahil edilmişti. Daha sonra takım elemeler sırasında FIFA'ya üye olan 12 ülke arasında yer alsa da, bu açıklamadan birkaç gün önce zaten turnuvadan elenmişti (benzer bir durum 2010 elemelerinde Karadağ'ın katılımı FIFA'ya üye olmasından önce kabul edilince de ortaya çıktı). Tam ters şekilde 2007 Güney Pasifik Oyunları futbol turnuvasına katılan Tuvalu, 2010 Dünya Kupası elemeleri dahilinde maçlar oynamıştır. Takım 11 OFC katılımcısı arasında yer almazken, aldıkları sonuçlar değerlendirmelere katılmıştır.
2 "Oyanayan takım" en az bir eleme maçına çıkmış toplam takım sayısıdır.
3 Bu sayıya Tuvalu ve Güney Afrika dahildir. Güney Afrika 2010 ev sahibi olarak direkt katılım hakkı olsa da, CAF elemelerinde mücadele etti ve 1934'ten beri Dünya Kupası elemelerinde yer alan ilk ev sahibi ülke oldu. Bu durum Afrika Futbol Konfederasyonu'nun 2010 elemelerini Güney Afrika'nın da katılımcısı olduğu 2010 Afrika Uluslar Kupası için eleme olarak kullanmasından dolayı ortaya çıkmıştı.
Takımlara göre elemelerde ilk kez yer almalar
{| class="wikitable" style="text-align: left;"
|-
! Dünya Kupası
! Avrupa
! Güney Amerika
! Kuzey ve Orta Amerika ve Karayipler
! Asya
! Afrika
! Okyanusya
! Toplam
|-
|style="text-align:center;"|1934
|1||2|||| Filistin/Eretz İsrail||||yok||27
|-
|style="text-align:center;"|1938
|||||||||yok||yok||4
|-
|style="text-align:center;"|1950
|3||||yok||4||yok||yok||7
|-
|style="text-align:center;"|1954
|||||yok||||yok||yok||8
|-
|style="text-align:center;"|1958
|||||||||||yok||17
|-
|style="text-align:center;"|1962
|||||||yok||||yok||10
|-
|style="text-align:center;"|1966
|||||||||||||6
|-
|style="text-align:center;"|1970
|yok||yok||||yok||||||9
|-
|style="text-align:center;"|1974
|||yok||||||||yok||21
|-
|style="text-align:center;"|1978
|yok||5||||||||yok||15
|-
|style="text-align:center;"|1982
|yok||yok||||||6||||9
|-
|style="text-align:center;"|1986
|yok||yok||yok||||7||yok||10
|-
|style="text-align:center;"|1990
|yok||yok||||||8||yok||4
|-
|style="text-align:center;"|1994
|||yok||||9||||||18
|-
|style="text-align:center;"|1998
|1091011||yok||||||12||||35
|-
|style="text-align:center;"|2002
|||yok||||||||||21
|-
|style="text-align:center;"|2006
|13||yok||yok||||yok||14||3
|-
|style="text-align:center;"|2010
|1010||yok||yok||||||15||7
|-
|style="text-align:center;"|2014
|yok||yok||yok||yok||yok||yok||0
|-
|style="text-align:center;"|2018
|yok||yok||yok||16||||yok||2
|-
|style="text-align:center;"|Toplam
|62||10||37||51||59||13||232
|}
<div id="ITAq">1 Ev sahibi olmasına rağmen İtalya eleme oynamıştır.
<div id="1934q">2 İlk katılımlar için sadece en az bir eleme maçı oynamış takımlar dikkate alınmıştır. Elemelerden önce çekilen veya başka takımların çekilmesi ile Dünya Kupası'na direkt olarak katılan takımlar italik olarak yazılmıştır.
<div id="SFRYUGq">3 Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti olarak ilk katılım; daha önceki Yugoslavya Krallığı olarak.
<div id="ISRq">4 İsrail olarak ilk katılım; daha öncekiler İsrail Ülkesi (Eretz Yisrael) olarak.
<div id="SURq">5 Surinam olarak ilk katılım; daha öncekiler Hollanda Guyanası olarak.
<div id="ZIMq">6 Zimbabve olarak ilk katılım; daha öncekiler Rodezya olarak.
<div id="BENq">7 Benin olarak ilk katılım; daha öncekiler Dahomey olarak.
<div id="BFAq">8 Burkina Faso olarak ilk katılım; daha öncekiler Yukarı Volta olarak.
<div id="reunq">9 Birleşmenin ardından ilk katılım.
<div id="splitq">10 Ayrılmanın ardından ilk katılım.
<div id="FRYUGq">11 Yugoslavya Federal Cumhuriyeti olarak ilk katılım; daha öncekiler Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti ve Yugoslavya Krallığı olarak.
<div id="CODq">12 Kongo Demokratik Cumhuriyeti olarak ilk katılım; daha öncekiler Zaire olarak.
<div id="SCGq">13 Sırbistan & Karadağ olarak ilk katılım; daha öncekiler Yugoslavya Federal Cumhuriyeti olarak.
<div id="nonq">14 Elemeler sırasında FIFA üyesi değil.
<div id="nonq">15 2007 Güney Pasifik Oyunları maçları OFC elemeleri kapsamında değerlendirmeye alınmış ve Tuvalu'nun sonuçları eleme turunun kazananlarını etkilemiştir. Ancak elemeler döneminde FIFA üyesi olmayan Tuvalu FIFA Dünya Kupası'na da herhangi bir şekilde katılmamıştır.
<div id="bhutan">16 Bhutan 2010 elemelerine de girmiş, ancak hiçbir maç oynamadan çekilmiştir.
1934-2010 milli takımların Dünya Kupası elemeleri sonuçları Not: için tablo değerleri "Yok" olması gerekirken, en üst bölümdeki tablo sıralamalarının doğru çalışabilmesi için bu değerler -1 olarak alınmıştır.''
Son güncelleme: 16 Temmuz 2010.
1Mısır ve Suriye 1960'ta ortak federasyon kurarak 1962 Dünya Kupası elemelerine Birleşik Arap Cumhuriyeti adıyla tek takım olarak katıldı ancak hiçbir maç oynamadan çekildi. Daha sonra 1966 elemelerine Birleşik Arap Cumhuriyeti ismiyle katılım yapan Mısır yine tek bir maça bile çıkmadan çekildi.
2FIFA Çek Cumhuriyeti ve Slovakya'nın ikisini de Çekoslovakya takımının devamı kabul etmektedir. Çekoslovakya, Çek-Slovak Temsilcisi ve Çek Cumhuriyeti toplam 118 Dünya Kupası eleme maçı oynamıştır (67 galibiyet, 23 beraberlik, 28 mağlubiyet, 236 atılan gol, 97 yenilen gol, 224 alınan puan). Çekoslovakya, Çek-Slovak Temsilcisi ve Slovakya ise toplam 116 Dünya Kupası eleme maçı oynamıştır (64 galibiyet, 26 beraberlik, 26 mağlubiyet, 228 atılan gol, 110 yenilen gol, 218 alınan puan).
3Kongo 1966 elemelerine Fransız Kongosu adıyla katılmış ancak bu katılım FIFA tarafından geri çevrilmiştir.
4Şu andaki milli takımı yöneten Vietnam Futbol Fderasyonu Kuzey Vietnam'da (Dünya Kupası'na hiç katılmamış) kurulmuş olduğundan, Vietnam ile Güney Vietnam'ın aldığı sonuçlar birleştirilmemiştir.
5Sri Lanka 1974 Dünya Kupası elemelerine Seylan olarak katılmış fakat maç oynamadan çekilmiştir.
6Myanmar 1950 elemelerine Burma adıyla katılmış; maç oynamadan çekilmiştir.
Eleme sisteminin son şekli
Şu anki sistemde Dünya Kupası finallerine 32 takım alınmaktadır. Bu 32 yerden biri ev sahibi ülkeye ayrılmıştır; ayrıca eğer iki veya daha fazla ülke organizasyonu ortaklaşa gerçekleştirirse hepsi ev sahibi olarak birer yer kazanmaktadır. 2006 finallerinden itibaren son şampiyon kupaya otomatik olarak katılamamaktadır; bu yüzden 2002 şampiyonu Brezilya 2006 elemelerinde yer almış ve eleme grubunu lider tamamlayarak kupaya katılabilmişti. Son şampiyon takım hakkındaki kararı 2001 Kasım ayında duyuran FIFA, buna sebep olarak şampiyonun elemelerde yer almamasının, bir sonraki kupadan önceki iki yıllık dönemde resmi maç oynamadığı için, şampiyon takıma rakipleri önünde dezavantaj olarak geri dönmesini gösterdi. Bu problem 2002 FIFA Dünya Kupası'nda 1998 şampiyonu ilk turda, tek bir gol atamadan elenince net olarak görüldü. Bu uygulamaya rağmen, 2010'a eleme oynayarak gelen 2006 şampiyonu İtalya, ilk tur grubunu son sırada tamamladı.
FIFA turnuva öncesi kıtasal bölgelere ayrılacak kontenjanları belirlemektedir. Bu rakamlar 2010 Dünya Kupası için aşağıdaki gibiydi:
UEFA (Avrupa) - 13 takım
CAF (Afrika) - 5 takım ve ev sahibi Güney Afrika
AFC (Asya) ve OFC (Okyanusya) - AFC ülkelerinden 4 takım, AFC-OFC playoff maçı ile 1 takım
CONMEBOL (Güney Amerika) - 4 takım
CONCACAF (Kuzey ve Orta Amerika ve Karayipler) - 3 takım
CONMEBOL-CONCACAF playoff'undan 1 takım
Bu rakamlar turnuvalar boyunca küçük değişikliklere uğramıştır (yukarı bakınız).
Tüm bölge elemeleri yaklaşık olarak aynı zamanda, finallerden bir önceki yılın eylül-kasım ayları arasında, tamamlanmaktadır.
Elemelerde uygulana sistem konfederasyonlar arasında farklılıklar gösterir. 2010 düzeni aşağıda anlatılmıştır.
Afrika
CAF elemeleri 2007 Kasım'ındaki ana eleme turnuvası kurası öncesinde takım sayısını 48'e indirmek için yapılan ön eleme turuyla başladı.
Bu bölgedeki Dünya Kupası elemeleri ayrıca 2010 Afrika Uluslar Kupası için de eleme kabul edildi. Ev sahibi olarak kupaya direkt olarak katılma hakkı bulunan Güney Afrika, Afrika şampiyonasına katılabilmek için elemelere katıldı. Böylece takımı 1934 elemelerinden bu yana elemelerde mücadele eden ilk ev sahibi oldu.
İlk grup aşaması 4 takımlı 12 gruptan oluşuyordu. Buradan grup liderleri ve en iyi 8 ikinci takım, ikinci grup aşamasına yükseldi. 5 grup yine dörder takımdan oluştu; bu aşamayı lider bitiren takımlar Dünya Kupası bileti alırken, her grupta ilk üçe giren takımlar 2010 Afrika Uluslar Kupası'na katılma hakkı kazandı.
Asya
Asya'da Brunei, Laos ve Filipinler elemelere katılmazken, Bhutan ise resmi başvuru süresi geçtikten sonra, elemelere kabul edildi.
Turnuva sistemi 2006'ya göre ciddi değişikliklere uğramış, başlangıca eklenen iki ön eleme turuyla 43 katılımcıdan 20 takımın grup aşaması için seçilmesi sağlandı. 4 takımlı 5 grupta ilk ikiyi oluşturan takımlar son grup aşamasına yükseldi. 5 takımlı bu iki grupta ise ilk ikide yer alan ekipler Dünya Kupası'na giderken, üçüncü olan iki takım, Okyanusya'dan gelen ekiple Dünya Kupası için play-off maçına çıkacak takımı belirlemek için birbiriyle karşılaştı.
Avrupa
Avrupa elemeleri 2008 Ağustos'unda başladı. 53 katılımcı takım 6'lı 8 grup ve 5'li 1 grup olacak şekilde dağıldı. Dokuz grup lideri milli takım Dünya Kupası hakkı kazanırken en iyi sekiz grup ikincisi ise kalan dört kontenjan için play-off maçlarına çıktı.
Kuzey ve Orta Amerika ve Karayipler
CONCACAF eleme süreci 2006 elemeleri ile tamamen aynıydı. Oynanan iki ön eleme turu ile 35 katılımcı takım, önce 24'e, daha sonra da 12'ye indirildi. 4 takımlı 3 yarı final grubunu oluşturan bu 12 takımdan grupları ilk ikide tamamlayanlar, 6 takımlı final grubuna yükseldi.
Final turu katılan takım sayısı dolayısıyla genellikle "hekzagonal (altılı)" olarak anıldı.
İlk üç sırayı alan ülkeler Dünya Kupası'na katılma şansı yakaladı; dördüncü sıradaki takım ise CONMEBOL elemeleri beşincisi ile play-off maçı oynamaya hak kazandı.
Okyanusya
Okyanusya'daki elemeler iki turdan oluşmaktaydı. İlk tur 2007 Güney Pasifik Oyunları'nda oynandı. Buradan üç takım 'nın yanında final grup aşamasına yükseldi. Grup aşamasını lider bitiren takım ise Dünya Kupası'na katılabilmek için Asya elemelerinde üçüncü olan iki takım arasında oynanan play-off'un galibiyle kıtalararası play-off'a çıktı. Uygulanan bu sistem, FIFA'nın başlangıçta açıkladığı ve Okyanusya elemelerinin Asya'daki ikinci grup aşamasına katılmasını öngören yapıdan büyük farklılık göstermişti.
Güney Amerika
CONMEBOL elemeleri, 25 ay boyunca süren, toplam 10 katılımcı takımın birbirleriyle ikişer maç üzerinden karşılaştığı tek bir grupla tamamlandı. İlk 4 sırayı alan takımlar Dünya Kupası'na giderken, 5. ekip CONCACAF elemeleri 4.'sü ile play-off'ta karşılaştı.
Kıtalararası play-off'lar
Kıtalararası play-off'lar her takım için iç saha ve deplasman olmak üzere iki maç üzerinden oynandı. Toplamda rakibine üstünlük sağlayan takım galip sayılırken, beraberlik durumlarında deplasman golü kuralı uygulandı. Eşitliğin bozulmadığı durumlarda, uzatmalar ve seri penaltı atışları yapılacaktı.
Grup aşaması sıralama kuralları
Tüm grup maçlarında galibiyete üç, beraberliğe bir ve mağlubiyete sıfır puan verilir. FIFA aynı puana ulaşan takımların sıralanması için ise sırasıyla şu verilere başvurulmasını kararlaştırmıştır:
Tüm maçlardaki gol farkı
Tüm maçlarda atılan gol sayısı
Takımların aralarında oynadıkları maçlarda aldıkları puan
Takımların aralarında oynadıkları maçlardaki gol farkları
Takımların aralarında oynadıkları maçlarda atılan gol sayısı
Takımların aralarında oynadıkları maçlarda deplasmanda atılan gol sayısı (sadece 2 takım arasında eşitlik varsa)
Bütün kriterler uygulanmasına rağmen 2 takım arasında eşitlik varsa, FIFA'nın uluslararası maç takviminin uygun olması halinde belirleyeceği bir tarihte, tarafsız sahada 90 dakika, uzatmalar ve penaltılar usulüne göre bir play-off maçı oynayacaktır. Eğer takvim maçın oynanmasına müsaade etmezse sonuç kura ile belirlenecektir.
Aynı puandaki takımları sıralayan bu yöntem 2010'da 2006 Dünya Kupası elemeleri ve finallerine göre farklılık arz etmekteydi. Eğer kurallar 2006'da da bu şekilde olsaydı, 'nın yerine finallere katılan takım olacaktı.