Kaodaizm

Kaodaizm veya Kaodaiizm (İng. Cao Đài), 1926'da resmen güney Vietnam'ın Tay Ninh şehrinde kurulmuş senkretik, tek tanrılı bir dindir. Kısaca Đạo Cao Đài veya tam adıyla Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ (İlham ve Kurtuluş getirmiş Üçüncü Dönem'in Büyük Dini) olarak anılır.
Kao "yüksek", Đài ise "etrafın düzeyi üzerine oraya göre daha belirgin duruma getirmek için yükseltilmiş bir platform veya sunakta olan kürsü" demektir. Mecazi olarak Tanrı'nın hükmettiği en yüce manevi yer demektir. Kaodaiistler, çoğu zaman Evren'in yaratan Tanrı'nın kısa adı olan Đức Cao Đài (Saygıdeğer Cao Đài) terimini kullanır. O'nun tam unvanı Cao Đài Tien Ong Đại Bồ Tát Ma-ha-tát (tercümesi: Kao Dai, Eski Bilge ve Büyük Bodisatva Mahasatva)'dır. Kaodaiistlere göre bu tam unvanlı ad, Tanrı tarafından içinde Üç Öğreti'yi, Aziz, Bilge ve Buda'yı simgelediğinden kasten seçilmiştir. Kaodaiistler, Tanrı'yı dinin kurucusu olarak görürler. Öğretilerin, simgelemenin ve organizasyonun detayı Tanrı'dan aracısız gelmiştir. Hatta Tay Ninh Kutsal Denizi'nin yapımı bile tanrısal yönlendirmeyle olduğu ileri sürülür. Kaodaiizm'in ilk müritleri Ngo Văn Chieu, Cao Quỳnh Cư, Phạm Cong Tắc ve Cao Hoài Sang olup Tanrı'dan aracısız haber aldıklarını ve Dini Affın Üçüncü Dönem'i başlatacak olan yeni bir dini kurmak için onlara doğrudan emrettiğini iddia ettiler.
Taraftarları ibadet, ataları yüceltme, şiddetsizlik ve vejetaryenlik gibi ahlaki uygulamalarla en azından Gök'teki Baba Tanrı'ya kavuşmayı hedeflerler. Nihai hedef, ölüm-doğum döngüsünden kurtulmaktır Kaodaiizm taraftarlarının ne kadar olduğu tahminleri farklı olmakla birlikte kaynakların çoğu, iki ila üç milyon arası olduklarını iddia ederken başkalarına göre tahmin edilen üst sınır altı milyondur. İlaveten 30.000 kadar taraftar (sayılar ihtilaflıdır), öncelikle Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa ve Avustralya'da gibi denizaşırı ülkelerde yaşayan etnik Vietnamlılardır.
İnanç ve öğretileri
Yaratılış efsanesi
Kaodaiizm'in yaratılış mitolojisine göre Tanrı'dan önce Tao Te Ching'de anılan adsız, değişmez, şekilsiz, ezeli ve ebedi kaynak Tao vardı. Sonra Büyük Patlama oldu ve bu patlamadan Tanrı türedi. O anda Evren daha yaratılamazdı ve bunun için Tanrı, yin ve yangı yarattı. Yangı kontrolü altına alarak kendinden bir parça döktü ve bundan yini kontrol etmek üzere Tanrıça'yı yarattı. Yin ve Yang'ın önünde Evren gerçekleşti. Tanrıça, mecazi olarak Evren'deki sayısız şeyin annesidir.
Kaodaiistler, yalnız Tanrı Baba'ya değil, Kutsal Ana'ya da taparlar. Bu tanrıçaya Buda Ana denir. Burada Tanrı'nın öneminin Buda Ana'dan daha mühim olduğuna dikkat çekeriz. Ayrıca bütün budalar gibi Buda Ana da yangın bir parçası olduğundan erildir. Yin, dişil yön olup Buda Ana, onun parçası olmadığından yini gözetler. Tanrı, Tanrısal Göz'le, özellikle sol gözle simgelenir. Çünkü yang soldur ve Tanrı, yangın efendisidir. Gök'ün 36 tabakası olup akıllı hayat taşıyan 72 gezegen vardır. Bunların ilki Gök'e, 72.'si de Cehennem'e en yakındır. Dünya, bu sıralamada 68.'dir. Söylentiye göre mesela 67. gezegenin en alt sakini, 68. gezegenin kralıyla değişmeye yanaşmaz.
Üç Öğreti
En zordan en kolaya doğru sıralandığında Kaodaiizm'in Üç Öğretisi
Buda
Bilge
Kutsal
Üç Öğreti, en yücesi buda olan manevi yükselişin hiyerarşik düzeyleridir. Kaodaiizmin manevi gelişmedeki muhtelif basamakları insandan başlar. Daha sonra gelenler Thần (melek), Thánh (aziz), Tien (bilge) ve Phật (buda)'dır. Melek, aziz ve bilgelerin bu yüzden semada fevkalade uzun ömürleri olabilse de sadece budalar ölüm-doğum döngüsünden uzaktır.
İlham ve kurtuluşun üç dönemi
İlk dönem
Budaların Öğretileri Dipankara budası
Bilgelerin Öğretileri -
Azizlerin Öğretileri - Fu Xi
İkinci Dönem
Budaların Öğretileri Siddharta Gautama Sakyamuni Buda
Bilgelerin Öğretileri Laozi
Azizlerin Öğretileri Konfüçyüs ve İsa
Üçüncü dönem
Tanrı, her şeyi kontrol eder. Geçen iki dönemdeki gibi artık insan şekline girmeyecek, onun yerine öğretilerini kutsal oturum törenleriyle yollar.
Üç Öğreti'nin temsilcileri olan Üç Dayanak Noktası ("Üç Çapa")
Budaların Öğretileri Quan Yin
Bilgelerin Öğretileri Li Po
Azizlerin Öğretileri Guan Yu
Not: İsa, Tanrı tarafından dökülmüş olup Tanrı'nın gerçek Oğlu ve bir buda olarak kabul edilir.
Azizler ve kutsal ruhlar
Çeşitli Kaodaiist mezhepler, çok sayıda ruhsal varlıktan mesajlar aldığını öne sürse de Tay Ninh Kutsal Denizi, çok daha küçük bir sayıyı tasdik eder. Kutsal Deniz'in içindeki bir resimde Tanrı ve insanlık arasında yapılan bir antlaşmayı imzalarken Üç Aziz'i görüntülemektedir. Bunlar soldan sağa Sun Yat-sen, Victor Hugo ve Nguyễn Bỉnh Khiem'dir. Başka azizler Buddha, İsa, Muhammed ve Shakespeare, Jeanne dArc ve Napolyon'dur. Azizlerin yanı sıra aralarında Amerika Birleşik Devletleri'nin kurucu babalarından Thomas Jefferson, Britanyalı lider Winston Churchill, Rus devrimci Lenin ve Fransız yazar Victor Hugo, Descartes, Louis Pasteur, Lev Tolstoy ve Çinli şair Li Bo'nun da bulunduğu 70 kadar kutsal ruh mevcuttur.
Kutsal Yazılar
Tay Ninh Kutsal Denizi'nin ana yazılarından bazıları şunlardır:
Kinh Thien Đạo Và Thế Đạo (Semavi ve Dünyevi Yol'un duaları) - günlük hayat ve ibadet için dualar
Pháp Chánh Truyền (Kaodaiizm'in dini anayasası) - yöneticilerin seçimi, güçleri ve dini kıyafetleri
Tan Luật (Yeni kanun metinleri) - dini, seküler ve manastır hayatını düzenleyen kanunlar
Thánh Ngon Hiệp Tuyển (Tanrısal Mesajlar'ın derlemesi)
The Sermons of His Holiness Hộ Pháp Phạm Cong Tắc
Diğer mezheplerin ek yazıları bulunmaktadır.
Organizasyon yapısı
Kaodaiizm'in organizasyon yapısı, birçok devletin yapısına benzemektedir. Yasama, yürütme ve yargı kolları Cửu Trùng Đài, Hiệp Thien Đài ve Bát Quái Đài'dir
Yürütme kolunun başına felsefi ya da dini organizasyonun başı demek olan "Giáo Tong"'dir. Kaodaiizm'in dini erkanıyla Katolik Kilisesi arasında benzerlikler olması tesadüf değildir. Çünkü Kaodaiistler, aynı Tanrı'nın her iki dini oluşturduğunu ileri sürerler. Dolayısıyla Kaodaiizm'in hiyeraşisinde bir papa, kardinaller, piskoposlar, rahipler ve Türkçeye resmen tercüme edilmemiş birkaç ilave derece ve unvan bulunmaktadır. Kaodaiizm, toplumda kadın-erkek eşitliğini vurgulamaktadır. Ancak manevi konularda göreve atanmış kadınlar, en yüksek iki derece olan yasama kardinali ve papa pozisyonuna terfi edemezler. Kilise, bunun Tanrı tarafından emredildiğini öne sürer. Çünkü Tanrı, "yang"ın erili, "yin"in de dişili temsil ettiğini ve yinin yanga manevi olarak baskın gelmesi halinde kaos olacağını haber verir.
Kolları
Toplamda Kaodaiist kilisenin güney Vietnam'da altısı resmen tanınmış olan birkaç kolu bulunmaktadır. Genellikle coğrafik sınırlar boyunca bu kollar yayılmıştır. En büyüğü, dinin 1926'da kurulduğu ve Kaodaiizm otoritesinin olduğu Tay Ninh eyaletindedir. Tay Ninh Eyaleti Yürütme Komitesi, 1997'de hükumetten resmen kabul edilmiştir. Bağımsız Kaodaiist gruplar, hükümetin bu müdahalesiyle Tay Ninh grubunun bağımsızlığını baltaladığını ve artık inanarak Kaodaiizm prensiplerini artık inançla taşımadığını ileri sürdü. Dini eğitim, merkezi okullar yerine değişik tapınaklarda yapılmaktadır; yöneticileri bir papaz okuluna istemediklerini ifade ettiler. Tay Ninh Kutsal Denizi'nden Chiếu Minh, Bến Tre ve Đà Nẵng gibi bazı Kaodaiist mezhepler ayrılmıştır. &&& Chiếu Minh'i Ngo Văn Chieu, asıl kilise onu ilk papa olarak atamayı kabul etmemesi üzerine bu yapıdan ayrıldığında kurmuştur.
Tarihçe
Kaodaiizm, 1926'da Vietnam'ın Tay Ninh şehrinde Vietnam kuruldu. Birinci ve İkinci Çinhindi Savaşları sırasında Hòa Hảo gibi birkaç Vietnamlı mezheple beraber Kaodaiizm taraftarları, hem Fransız sömürgeciliğine, hem de Güney Vietnam başbakanı Ngo Đình Diệm'e karşı politik ve askeri mücadeleye katıldı.
Komünist güçlere karşı 1975'e kadarki muhalefetleri, Saigon'un ele geçişinden sonra komünist hükumetin Kaodaiizm'i yasaklamasıyla baskı altına alınmasının sebeplerindendi. 1997'de Kaodaiizm resmen tanınarak legalleştirildi.