Keşfü'l-Hafâ

Keşfü'l-Hafa, Acluni'nin, halk içinde 'hadis' olarak söylenegelmiş bazı rivayetleri incelediği eseridir.
Tam adı 'Keşfü'l-Ḫafaʾ ve Müzilü'l-İlbas ʿamma'ştehere mine'l-Aḥadis̱ ʿala Elsineti'n-Nas' olan eser, yazarının zamanına kadar gelmiş olan baz uydurma hadisleri, vecizeleri, atasözülerini ve hikmetli sözleri inceleyerek asıllarını ortaya koyar.
Büyük ölçüde Şemseddin es-Sehavi'nin el-Makaşıdü'l Hasene adlı kitabına atıf yapılan ve içine aldığı 3.281 rivayetle benzeri çalışmaların en kapsamlısı olan kitapta, yalnız hadisi nakleden sahabi ve hadisi eserine alan yazar belirtilmiş, ayrıca muteber hadis bilginlerinin kitaplarından bazı bilgiler eklenmiştir.
Rivayetlerin alfabetik olarak düzenlendiği kitapta kısa metinlerin tamamı, uzun olanların ilk cümlesi kaydedilmiştir. Ardından bunların değerlendirilmesine geçilerek önce rivayetin bulunduğu kaynak, hangi sahabi tarafından hangi lafızla rivayet edildiği gösterilmiş, hadisin merfu, mevkuf veya maktu, isnadının sahih, hasen, zayıf, mürsel ya da muttasıl olduğu belirtilmiştir. Uzun da olsa hadislerin tamamı nakledilmiş, hadis niteliği taşımayan sözlerin kime ait olduğu biliniyorsa bu husus bildirilmiş, rivayetin anlamı ve garib kelimeleri açıklanmış, fıkhi hadislerde bazen mezheplerin görüşleri de belirtilmiştir. Yazar rivayetleri değerlendirirken çoğunlukla önceki alimlerin görüşlerinden faydalanmıştır. Bazen bunları tashih etmişse de kendi yorumları fazla bir hacim tutmamaktadır. Eserde rivayetlerle ilgili şiirlere, benzer anlamı taşıyan diğer hadislere, konuları destekleyen ayetlere de yer verilmiştir.
Yazar kitabında, bazı alimlerin mevzu kabul ettiği rivayetleri savunduğu, bunların zayıf veya hasen ligayrihi olduğunu ileri sürdüğü, bazen bir rivayeti nakleden herhangi bir kaynağı zikretmekle yetindiği, bir rivayet hakkında alimlerin görüşlerini kaydetmekle beraber kesin bir kanaat ortaya koymadığı görülmektedir. Hadis olmadığını belirttiği veya tereddüdünü dile getirdiği çeşitli sözlerin manasının sahih olduğunu ifade ettiği gibi, bir kısım rivayetlerin de manasının batıl olduğunu söylemektedir.
Kitapta yanlışlıkla yapılmış tekrarlar (1094= 1163, 1181 = 1186, 1706 = 1753, 1884 = 1885, 2006 = 2009, 2459 = 2488, 2196 = 2259 = 2311...), bir değerlendirme yapılmadan bırakılmış rivayetler (986, 1047, 1367, 1548, 1858, 1987,2081, 2195, 2203, 2333, 2334...), hadis olup olmadığına karar verilemeyip araştırılması istenen sözler de (12, 183,247, 515, 745, 805, 919, 1069, 1254, 2015, 2206, 2305, 2493...) bulunmaktadır.
Kitabın son bölümünde, yazarın İbnü'd Deyba, İbn Hacer el-Askalani ve Süyuti'den yaptığı nakillerden oluşan bir bölüm yer almaktadır. Burada bazı alimlerin sözleri, hayatları, kabirleri, kitapları hakkındaki yaygın hatalara işaret edilmiş, hangi konulardaki rivayetlerin uydurma olduğu belirtilmiştir. Yine bu bölümde eserdeki hadislerin genellikle ilk iki kelimesi zikredilerek iman, ilim, taharet, salat, zekat, nikah gibi başlıklar altında ve alfabetik sıra gözetilmeden fihrist niteliğinde yeni bir düzenleme yapılmıştır.
Kitap, ilk olarak Beyrut'ta, daha sonra Ahmed el-Kalaş tarafından düzenlemeler yapılarak yine Beyrut'ta (1399, 1403, 1405, 1408), ayrıca Halep ve Kahire'de basılmıştır. Kitabın Türkçe baskısı henüz yapılmamıştır.
Yararlanılan kaynaklar
Acluni, eserini yazarken temel hadis kitaplarının yanı sıra aşağıdaki yazarlar ve eserlerinde de yararlanmıştır:
Ebu Nuaym - Hilyetü'l Evliya
Beyhaki - Şufabü'l İman
Radıyyüddin es-Sagani - Meşariku'l Envar
İbn Hacer el-Askalani - Leali'l Mensure
Süyuti - Dürerü'l Mütnesire
İbnü'd Deyba - Temyizü't Tayyib mine'l Habiş
Ali el-Kari - Esrarü'l Merfu'a
Necmeddin el-Gazzi - İtkan-ü ma Yahsün mine'l Ahbari'd Da'ireti ale'l Elsün