Ali Rıza Şengel

Ali Rıza Şengel yahut Eyyubi Ali Rıza Bey (1879, Eyüpsultan - 28 Eylül 1953), Klasik Türk müziği bestekarı ve hocası, nevbezen.
Son devir zakirbaşılarından, dini eserler bestekarı Eğrikapılı Mehmed Efendi ile Emir Buhari Tekkesi şeyhi Mesʽud Efendinin kız kardeşi Zeynep Hanımın oğludur. İstanbulun Eyüp semtinde dünyaya geldiği için Eyyubi Ali Rıza Bey namıyla şöhret buldu. Devrin önemli musıki geceleri babası tarafından evlerinde tertip edildiği için Klasik Türk Musıkisinin beşiğinde tabii bir takipçi olarak büyüdü. On dört on beş yaşına girdiğinde klasik eserleri icra edebilecek bir seviyeye gelmişti.
On sekiz yaşında Muallim İsmail Hakkı Beyin musiki dershanesinde devamla solfej ve nazariyat dersleri alarak musıki eğitimini sağlam temellere oturttu. Bunun yanında yetişmesinde tekke ve tasavvuf zeminlerinin de mühim bir yeri ve tesiri olmuştur. Çünkü üç dayısı da musıkişinas mutasavvıflardan olup şeyhlik makamındaydılar. İntisabının ardından kabiliyeti dolayısıyla, Rifaiyye dergahında genç yaşta zakirliğe başladı ve kısa sürede zakirbaşılığa yükseldi. Değişik dergahlarda zakirbaşı olarak hizmet gördü. Büyük dayısı Emir Buhari Tekkesi şeyhi Mesud Efendi yanında diğer dayıları Kadiri şeyhi Raşid Efendi ve Remli Dergahı şeyhi Halis efendiden meşkettiği eserlerle dini musiki repertuvarını geliştirip zenginleştirdi.
1908 yılında Donanma Cemiyeti menfaatine düzenlenen bir müsamerede hanende olarak sahneye çıktı. 1914 yılında mehterbaşı olarak Mehterhane-i Hakanide görev aldı. Musiki-i Osmani Cemiyetinin Eyüp şubesinde ders verdi. İstanbul ve Ankara radyolarında çalıştı. İstanbul Türk Müziği Yüksek Sanatkarları Cemiyeti İcra Heyeti ile İstanbul Belediye Konservatuvarı İcra Heyetinde şeflik vazifesini deruhde etti Muallim İsmail Hakkı Beyin kurduğu saz heyetini idare ettiği İstanbul Operetinde uzun süre sazende olarak çalpara çaldı.
28 Eylül 1953 tarihinde öldü ve Merkezefendi Mezarlığına defnedildi.
Son devrin hatırı sayılır musıkişinasları arasında gösterilen Ali Rıza Şengel, hem musiki nazariyatı hususunda hem de dini musiki sahasında bilgi birikim ve donanımı yanında bestekarlığı ve hocalığı ile de bilinip tanınan bir sanatkardır.
Ayrıca bizzat meşk ettiği eserlerin yanında zakirlerden dinlediği birçok eseri notaya almak suretiyle büyük bir hizmet görmüştür. 1906 tarihinde yazmaya başladığı ve iki defterde topladığı İlahiyyat adlı derlemesi, vefatı üzerine kendisi gibi bacanağı zakirbaşı olan Selahattin Gürere intikal etmiş, 424 dini eserden müteşekkil ilk defter Kubbealtı Kültür ve Sanat Vakfı yayınları arasında Yusuf Ömürlü tarafından 1979-1982 arasında Türk Musikisi Klasikleri-İlahiler adı altında dört cilt halinde neşredilmiştir. Diğer defter ise yayımlanmamış olup, öğrencilerinden Hüseyin Tolanın varislerinin himayesindedir.
Kendini bildiğinden günlerden itibaren Türk musikisi üzerinde çalışan Şengel şehnaz-kürdi, tahir-kürdi ve şehnaz-haveran makamlarını tertip etmiştir. Onun bu çalışmalarında musiki nazariyatı sahasındaki vukufiyet ve derinliğini görmek mümkündür. Yalnız şehnaz-haveran makamını yeniden canlandırdığı yolunda iddialar da söz konusudur. .
Dini ve din dışı formlarda 1000 civarında eser bestelediği ifade edilmektedir. 1905 yılında rahatülervah makamında bestelediği ve Her ne dem alsa ele cam-ı sefayı saki mısraıyla başlayan zencir beste İlk eseri olarak bilinir. Peşrev, saz semaisi, longa, beste, semai, marş, şarkı, tevşih ve ilahi formlarında 155 eserinin listesi Yılmaz Öztuna tarafından tespit edilmiştir.
Şengelin bestelediği kırk dokuz tevşih ve ilahinin nota ve güfteleri, 1979-1996da basılan ve Türk Musikisi Klasikleri-İlahiler adlı eserle Abdülkadir Törenin derlemesinden müteşekkil olan dokuz ciltlik esere dahil edilmiştir.
Dini eserlerinin en bilinenleri Ya kerim Allah bize mağfiret kıl mısraıyla başlayan ısfahan; Ben bilmez idim gizli ayan hep sen imişsin mısraıyla başlayan acem-aşiran; Dervişlik baştadır taçta değildirmısraıyla başlayan nikriz ilahileriyle, Derdmendim mücrimim dermana geldin ya resul mısraıyla başlayan rast; Canım kurban olsun senin yoluna mısraıyla başlayan hüseyni tevşihleridir.
Zamanımızın çok sevilip dinlenen mehter arşlarından hüseyni makamındaki Ceddin deden neslin baban, Hep kahraman Türk milleti mısralarıyla başlayan eski Ordu Marşı da Şengelin bestelerindendir.
İyi derecede kanun, ud ve keman çalan Şengelin hocalığı da önemlidir. Bestekar Arif Sami Toker ve Hafız Hüseyin Tolan yetiştirdiği öğrenciler arasında önemli isimlerdir.
1947 yılında İstanbul Şehir Tiyatrosunda adına bir gece gece düzenlenen Şengel 28 Eylül 1953 tarihinde vefat etmiş ve Merkezefendi Mezarlığında toprağa verilmiştir.