Hakkı Tarık Us

Hakkı Tarık Us (1889; Gördes, Manisa - 21 Ekim 1956, İstanbul), Türk yazar, siyasetçi, öğretmen, koleksiyoncu.
1918den ölümüne değin sahiplerinden olduğu Vakit gazetesinde çalıştı, pek çok gazeteci yetiştirdi; Türk Basın Birliğinin kurucuları arasında yer aldı. İşgal yıllarında milli mücadeleye verdiği hizmetleri nedeniyle İstiklal Madalyası ile ödüllendirildi. II., III., IV., V. dönemlerde Giresun milletvekili olarak TBMMde yer aldı. Gezi, anı, fıkra türünde eserler verdi.
Halkın hizmetin sunmak amacıyla Türkiyenin içinde ve dışında çıkan Türkçe gazete ve dergilerin hemen hepsini toplayan Hakkı Tarıkın oluşturduğu koleksiyon ile Beyazıt'ta Hakkı Tarık Us Kütüphanesi kurulmuştur.
Yaşamı
1889 yılında Gördes, Manisa'da dünyaya geldi. Babası Hacı Hasan Hulusi Bey, annesi Sıdıka Hanımdır. Asıl adı İsmail Hakkı idi. Ailesinin üçüncü çocuğudur.
İlk öğrenimini Gördeste tamamladı. Küçük yaşta çok kitap okuyup biriktirmeye başladı. 1906da Gördes Belediyesinde memurluk yapmaya başladı. Gördese kaymakam olarak atanan Şair Eşref ile tanışması ve şiirlerinin onun tarafından beğenilmesi üzerine şiir ve yazıların İstanbul ve İzmir gazetelerine göndermeye başladı
Ağabeyi Mehmet Asımın çağrısı üzerine İstanbula gidip İstanbul Hukuk Mektebi'nde okudu. Tanin Gazetesindeki yazılarıyla tanınan ağabeyinin yardımı ile Taninde çalışmaya başladı. Ağabeyi bazı yazılarında Abdülhak Hamitin Tarık adlı tiyatro eserinden esinlenerek Tarık mahlasını kullanmaktaydı. Kardeşinin bu mahlası sevdiğini görmesi üzerine mahlası ona bağışladı, böylece İsmail Hakkı, Hakkı Tarık ismini kullanmaya başladı.
Taninden sonra Tercüman-ı Hakikat ve Tasvir-i Efkar gazetelerinde yazılar yazdı. Tasvir-i Efkarda yazı işleri müdürlüğü yaptı. Hukuk Fakültesinin 1911de bitirdi. Bir yıl kadar Eskişehirde İttihat ve Terakkiye ait Hakikat gazetesinde çalıştıktan sonra İstanbula döndü.
Darül-muallimin-i aliyede ders veren ağabeyi Mehmet Asımın rahatsızlığı nedeniyle tedavi için İsviçreye gitmesi üzerine onun verdiği dersleri üstlendi; böylece başlayan öğretmenlik yaşamına. 1914 yılında Īstanbul Sultanisinde devam etti. İstanbul Sultanisindeki görevini aralıksız 10 yıl sürdürdü. Ayrıca Mercan Lisesi ve Galatasaray Lisesinde de dersler verdi.
1918de ağabeyinin Ahmet Emin Yalman ile birlikte kurduğu Vakit gazetesinin ortaklarından birisi olan Hakkı Tarık milli mücadele için Ankaraya silah ve insan kaçırmakta önemli hizmet gören bu gazetede önemli roller üstlendi. Gazetesinde Çerkez Ethem ile ilk röportajı yaptı. Müdafaa-i Milliye Grubunun Anadolu ile haberleşmesinde etkin rol aldı. Çalışmaları, istiklal madalyası ile ödüllendirildi.
1919 yılında Türk basın tarihini ilk basın meslek kuruluşu olan Osmanlı Matbuat Cemiyetinin kongresinde yönetim kuruluna seçildi. Adı o kongrede Türk Matbuat Cemiyeti, daha sonra Matbuat Cemiyeti ve Türk Basın Birliği olarak değiştirilen bu derneğin 1921deki kongresinde genel sekreter seçildi. Çeşitli dönemlerde "Muallimler Cemiyeti", "Matbuat Cemiyeti" ve "Türk Basın Birliği" başkanlıklarını yürüttü. Türk Ocağı, Çocuk Esirgeme Kurumu, Türk Maarif Cemiyeti, Yeşilay gibi kurumların idare heyetlerinde bulundu.
Adeta bir gazeteci okulu haline gelen Vakit gazetesindeki çalışmasını 1956da ölümüne değin sürdürdü. Zengin bir gazete arşivi oluşturdu ve başyazarlığı döneminde Ortadoğu ülkelerindeki gazetelerle yazışarak onlara gazete alışverişi teklifinde bulundu. Bu yolla, araştırmacıların hizmetin sunmak üzere kurmak istediği kütüphane için çok zengin bir kaynak yarattı.
1923-1936 yılları arasında dört dönem Giresun milletvekilliği yaptı. Aralık 1949daki yangından sonra Beyazıttaki Sahaflar Çarşısının yeniden yapılandırılmasında rol oynadı; Sahaflar Çarşısı Derneğinin tüzüğüne eklettiği bir madde ile Sahaflar Çarşısında çalışacak esnafın kitap ve kitapla ilgili malzemeden başka bir şey satmasının önüne geçildi.
İlk Osmanlı Meclisi-i Mebusanının tutanaklarını Meclisi-i Mebusan 1877 (1940, 1954) adlı 2 ciltlik kitapta toplayan Us, Namık Kemalin Kanije Muhasarası ve Nabizade Nazımın Karabibik kitaplarını sadeleştirerek yeniden yayımladı. Gezi, anı, fıkra türünde eserler verdi.
Gelirinin büyük kısmını kütüphane kurabilmek için kitap, dergi, gazete satın almak için harcadı. Türkiyenin içinde ve dışında çıkan Türkçe gazete ve dergilerin hemen hepsini topladı. Kendisini kütüphanesi ile ilgili çalışmalara adadı. Koleksiyonunun yer alacağı kütüphane ile ilgili her ayrıntıyı düşünen Hakkı Tarık Us, bunları vasiyetine eklemişti. 21 Ekim 1956da hayatını kaybetti. 23 Ekimde Bayezid Camiinde kılınan namazın ardından Merkezefendi Mezarlığına defnedildi.
Hakkı Tarık Us Koleksiyonu
Hakkı Tarık Usun halkın hizmetine sunmak amacıyla bir araya getirdiği kitap, dergi, gazete, yıllık, almanak ve salnamelerden oluşan koleksiyonu ölümünden dokuz yıl sonra İstanbul'daki II. Bayezid Külliyesi içindeki Sübyan Okuluna getirildi. Kütüphane, 2003 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığına devredildi ve Beyazıt Devlet Kütüphanesinde hizmete sunuldu. Hakkı Tarık Us Koleksiyonunun Osmanlıca süreli yayınları Beyazit Kütüphanesi ve Tokyo Üniversitesinin ortak projesi sonucu Mart 2010 itibarıyla dijital ortama aktarılmıştır. Koleksiyonda, süreli yayınlar dışında 20 bin kitap yer alır.