Petrograd Sovyeti

Petrograd Sovyeti veya tam adıyla Petrograd İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti (Rusçası: ), Sankt-Peterburg şehrinde 1917 Şubat Devrimi ile Çarlık Rusyasının dağılmasından sonra şehirde işçi ve cephedeki askerler tarafından kurulan temsil organı. Geçici Hükumet ile sürekli rekabet halinde olmuş, Temmuz Günleri'nden sonra bastırılmış, Ekim Devrimi ile birlikte iktidar organı haline gelmiştir.
Kuruluşu
Kökeni Sankt Petersburgda 1905 Devrimi'ni takip eden dönemde işçilerin tabanda kendiliklerinden kurdukları Sovyet organına dayanır. Şehrin adı I. Dünya Savaşının başlamasından sonra savaş halinde olunan Alman İmparatorluğu'nun dili olan Almancayı çağrıştığından ötürü Petrograd olacaktır. 1917 yılındaki Sovyetin öncüsü ise 1915 Kasım ayında Menşevikler tarafından kurulan Merkezi İşçi Grubu (Rusçası: Ц ) kabul edilir. I. Dünya Savaşı ilerledikçe grup radikalleşmiş ve ekonomik durum iyice kötüye gitmeye başlayınca gösteriler düzenlemiş ve devrimci bildiriler yayınlamıştır. 27 Ocak 1917 günü tüm grup liderliği tutuklanır ve Çarlık İçişleri Bakanı Aleksandr Protopopovun emriyle Peter ve Paul Kalesine hapsedilir. Mahkumlar Şubat Devrimi'nin başlamasıyla birlikte 27 Şubat günü hapsi basan işçi ve askerler tarafından serbest bırakılırlar. Aynı gün İşçi Vekilleri Sovyetinin seçilmesi ve örgütlenmesi kararı alınır. O gece Taurid Sarayı'nda yapılan toplantıya 50 ila 300 kişinin katıldığı söylenir. Petrograd Sovyetinin yönetim organı olan Yürütme Komitesine (İspolkom) Menşevik lider Nikolay Çheidze seçilir. Organın yayın organı olarak İzvestiya seçilir. Ertesi gün 28 Şubat'ta delege toplantısı yapılır. Toplantıya fabrikalardaki işçilerin, cephedeki askerlerin seçtikleri temsilciler katılır. Sovyetin ilk toplantılarında yaklaşık 3 bin temsilci bulunmakta ve askerler ağırlığı oluşturmaktaydı. Toplantılar kaos ortamında, karışık ve kuralsızdı ancak hatipler rahatlıkla delegelere seslenebiliyordu. İspolkomdaki partiler hızla örgütlenmeye başlamışlardı.
Yönetim kurulu
18 Mart günü partiler arasında yapılan uzlaşmaya göre yönetim kurulu sosyalist partilerin verdikleri üçer üye tarafından oluşturuluyordu. Sadece siyasi parti üyelerinin kabul edilmesi üzerine tabanda köylü, işçi ve askerlerden oluşan organın yönetimi aydın ve sosyalistlerden oluşmaktaydı. Yönetim Kurulu toplantıları da Sovyet genel birleşimleri kadar karışık, düzensizdi ve uzun sürmekteydi. 1 Mart günü Sovyet Yönetim Kurulu yeni oluşturulan Dumaya katılmama kararı alarak sorumluluk almadan muhalefet etme imkanı buldu. 2 Mart günü Duma tarafından oluşturulan Geçici Hükumet tarafından açıklanan sekiz maddelik program kabul edilirken bu kuruma şartlı destek verileceği belirtildi. Sovyet kendi kararlarını yayınlamaya başlayınca fiilen iki ayrı otorite ortaya çıkmış oldu. Sovyet organı ilk başta askerler ve halk arasındaki büyük isteksizliğe rağmen savaşa karşı değildi, yalnızca devrimin bastırılması tehlikesi yüzünden ordu içindeki karşı-devrimci örgütlenmeden çekiniyordu.
İkili iktidar
Petrograd Sovyeti, gelişen örgütlülüğü ile birlikte Geçici Hükumete karşı alternatif bir iktidar olmaya başlar. Ekim Devrimi'ne kadar süren bu dönem ikili iktidar dönemi olarak adlandırılmaktadır. İspolkom bu dönemde Geçici Hükumet'e saldıracak ve fiilen elinde tuttuğu kurumlar sayesinde etkili muhalefet yapacaktır. Adeta Geçici Hükumet'in arkasındaki bir gölge olacak ve halkın isteklerinin yerine getirilmesini takip edecektir. 19 Mart günü Petrograd Sovyetinin gücü Almanyaya karşı Doğu Cephesinde sürmekte olan I. Dünya Savaşındaki cephe birliklerine kadar yayılır. Burada cephedeki birliklerin seçtikleri vekiller çeşitli yetkilerle donatılacaktır. Siyasi hattının belirsizliğinden dolayı ilk başlarda Petrograd Sovyeti, kararlarını tanımayarak grev yapan işçileri karşısına alacak ve eleştirecektir. İspolkom 8 Nisan günü 19 üyeye çıkacaktır. 9 üye asker kanadını, 9 üye de işçi kanadını temsil etmeye başlar. Yönetimdeki tüm üyeler sosyalist partilere üyedir. Çoğunluk Menşevik ve SRlardan oluşmaktadır, Bolşevikler henüz temsil edilmemektedir. Tüm Rusya Sovyetleri Danışma Toplantısı'nda alınan kararlar uyarınca Petrograd Sovyeti temsil ettiği bölgeleri ve cepheleri genişletir. Petrograd Sovyetinin yönetimi Tüm Rusya Sovyetleri Merkezi Yönetim Kurulu (VtsIK) adını alarak 70 üyelik bir kurul haline gelir.
Gösteriler
Savaşa karşı özellikle SR ve Menşeviklerin kesin olarak tutum almaması Sovyet organının tabanı tarafından protesto edilir. 20-21 Nisan 1917 günü Mariinski Sarayı önünde yoğun gösteriler yapılır. Gösterilerde Bolşevikler başı çekecek ve savaş karşıtı tutumlarını yaygınlaştıracaklardır. İspolkom, protesto gösterilerinin bastırılması için sıkıyönetim ilan edilmesini savunan monarşi yanlısı Lavr Kornilova karşı çıksa da gösterilerin durdurulmasını talep eder. Moskovada da benzeri görülen eylemler sona erdirilir.
Geçici Hükumet özellikle Sovyet tabanının gösterilerinden korkmaya başlamış ve bünyesine bu organın da temsilcilerini dahil edip tepkileri azaltmayı yeğlemişti. 1 Mayıs 1917 günü İspolkom, üyelerinin Geçici Hükumet'te görev alabilmelerinin önünü açan bir karar aldı. Menşevik ve SRlar ile Geçici Hükumet arasında yapılan görüşmeler sonucunda yeni kabine 6 Mayıs günü belirlendi. Aleksandr Guçkov ve Kadetlerin lideri Pavel Milyukov kabineden ayrıldı. Yıldızı parlamakta olan SR üyesi Aleksandr Kerenski Savaş Bakanı oldu. Kabineye Menşevik ve SRlardan altı sosyalist dahil olmuş oldu.
Bolşeviklerin yükselişi
Menşevik ve SRların Geçici Hükumet'e dahil olmasıyla birlikte Bolşevikler yaptıkları muhalefeti yükseltirler. Diğer sosyalist partilerin de kabinede bulunmasını burjuva hükumetine destek olarak yorumlayarak şiddetli eleştirilerde bulunurlar. Haziran ayına gelindiğinde Bolşevik yayın organlarının günlük tirajı 100 bin civarındadır. Bolşeviklerin gücünün artmasıyla beraber tabandaki işçi ve askerler Sovyetler lehine iktidarın alınması yönünde gösteriler düzenlerler. Temmuz Günleri olarak bilinen bu olaylarda Menşevik ve SR Sovyet yöneticileri aynı zamanda parçası oldukları Geçici Hükumet'e karşı ayaklanma taleplerini reddederler. Büyüyen taban hareketini Bolşevik Merkez Komitesinin barışçıl alanda sürdürme girişimleri de başarısız olur. Gösteriler Geçici Hükumet'e bağlı birlikler tarafından kanla bastırılır.
Petrograd Sovyeti Temmuz Günleri'nden sonra Kerenskinin gücünün artmasıyla beraber yalpalamaya başlar. Geçici Hükumet tarafından saldırıya uğrayan Bolşevikleri korumaya çalışsa da Kerenskiye tabi durumdadır. Ağustos ayına gelindiğinde Bolşeviklerin gördüğü destek çığ gibi büyümektedir. Kornilov Olayı sırasında İspolkom, Bolşeviklere bağlı silahlı kuvvetleri kullanmak durumunda kalır. Kornilov ile ilk başta darbe planları yapan Kerenski geri adım atınca Petrogradı savunmak için işçilere 40 bin silah dağıtmak zorunda kalır. Silahların çoğu işçileri arasında en örgütlü olan Bolşeviklerin Kızıl Muhafızlarının eline geçer.
Sovyet organlarının Geçici Hükumet ile iş birliği halindeki tutumundan ötürü önemsizleşmeye başlayan bu yapıya Bolşevikler sahip çıkacak ve giderek varlıklarını hissettireceklerdir. 25 Eylül günü Petrograd Sovyeti İşçi Kanadında Bolşevikler çoğunluğu kazanır ve Leon Troçki başkan seçilir. Sovyet organı az sayıdaki Menşevik ve SR vekilinin varlığına rağmen Bolşevik siyasi hattına girer.
Bolşevikler Petrograd Sovyetindeki iktidarlarını kullanarak 20 Ekim günü 2. Tüm Rusya Sovyetleri Kongresi'ni toplama kararını alırlar. Özellikle sanayi merkezlerindeki işçiler ve cephedeki askerler arasında örgütlü olan Bolşevikler ellerindeki bu çoğunluk örgütlenmesini iktidarın alınmasında kullanmak istemekteydiler.
Alman işgal tehlikesi
6 Ekim günü halen savaş halinde olunan Alman İmparatorluğu Orduları başkent Petrogradı ele geçirmek için hamle yapar. Geçici Hükumet ise başkentin Moskovaya taşınmasını ister. Petrograd Sovyetinin İşçi Kanadına hakim olan Bolşevikler taşınmayı kınayan bir açıklama yapar ve Menşevik egemenliğindeki Askeri Kanadın da benzer bir açıklama yapmasını sağlar. Geçici Hükumet başkenti taşıma planlarını askıya almak zorunda kalır. Geçici Hükumet'in Petrograddaki Bolşevik ve Menşeviklere bağlı birliklerin cepheye gönderilmesi talebi ise Sovyet tarafından reddedilir.
9 Ekim günü başkent Petrogradın korunması için Bolşeviklerin ve Troçkinin girişimleriyle Askeri Savunma Komitesi kurulur. Şehrin ve devrimin savunulması için tüm işçiler ve askerlere çağrı yapılır.
Menşevik direnişine rağmen Petrograd Sovyeti 16 Ekim günü verdiği kararla Askeri Devrimci Komite (Rusçası: Voenno-Revoliutsionnyi Komitet) kurulur.
Askeri Devrimci Komite Başkanı Pavel Lazimir, yardımcısı ise Nikolay Podvoiski olur. Komitede Bolşevikler öne çıkar. Özellikle Bolşevik lider Vladimir Antonov-Ovseyenko başarılı bir örgütçü ve komutan olarak kendisini gösterecektir.
Askeri Devrimci Komite ve Ekim Devrimi
Askeri Devrimci Komitenin işlemeye başlamasıyla beraber Petrograddaki tüm önemli silahlı kuvvetler Bolşeviklerin kontrolüne geçmiş olur. Bolşevik Parti Merkez Komitesi alınmış olan karar uyarınca 24 Ekim günü başlatılan silahlı ayaklanmaya Askeri Devrimci Komite de destek verir. 24 Ekim akşamı Bolşevikler iktidarı sorunsuz şekilde alırlar.
Askeri Devrimci Komite tarafından 25 Ekim günü sabah saatlerinde yapılan açıklamada Geçici Hükumet'in devrildiği ve iktidarın Petrograd Sovyetine geçtiği bildirilir. Aynı gün öğleden sonra Troçki liderliğinde olağanüstü toplanan Petrograd Sovyeti Bolşevik ve müttefikleri olan Sol SRların çoğunluğunda toplanır. Aynı akşam toplanan 2. Tüm Rusya Sovyetleri Kongresi ise yönetime Bolşevik ve Sol SR çoğunluğunu seçer. Petrograd Sovyetindeki Menşevikler ise olaylara karşı gelmek istiyor ve kongreyi tanımıyordu.
Kongre 26 Ekim akşam birleşiminde Barış Kararnamesi ve Toprak Kararnamesini kabul eder, Kurucu Meclis toplanana kadar Lenin önderliğinde yeni bir hükumetin kurulmasını (Sovnarkom) onaylar. Petrograd Sovyeti yönetimi de tamamen yenilenir ve yönetime Lev Kamenev başkanlığında çoğunluğu Bolşeviklerden oluşan yeni bir ekip gelir. Ülke çapında yetkili olan organ artık VtsIK olarak anılacaktır. Kağıt üzerinde Sovnarkom ona bağlı olsa da sadece onay mekanizması olarak görevlendirilecektir. Petrograd şehrindeki sovyet organının ismi ise şehrin adının 1924 yılında Leningrad olarak değişmesiyle birlikte Leningrad Şehir Konseyi olarak değişecektir.