Baş dönmesi

Baş dönmesi, kişinin uzaydaki konumunu algılayamaması ve dengesini kaybetmesi. Baş dönmeleri çok çeşitli nedenlerle gerçekleşebilir. Büyük bir kısmı tıbbi nedenlerle meydana gelirken kendi ekseni etrafında bir süre dönmek gibi oryantasyonu bozucu suni nedenlerle de baş dönmesi tetiklenebilir. Bazen düşme hissi veya sersemleme ile birlikte görülebilir. Baş dönmeleri aşağıdaki başlıklar altında incelenir:
Vertigo: Kişinin kendisi ya da çevresindeki nesneler dönüyormuş (yuvarlanıyormuş) hissine kapılması. Vertigo bazen mide bulantısı veya kusma ile birlikte gerçekleşir. Baş dönmesi vakalarının yaklaşık %25'i vertigo sınıfına girer.
Disequilibrium: En belirgin özelliği dengeyi kaybetmek ve belirli bir yöne doğru düşmektir. Bu sorunda genellikle mide bulantısı veya kusma görülmez.
Presenkop: Baş dönmesi ile birlikte kasların boşalması ve bayılacak gibi hissetmektir. Presenkoptan bir sonraki aşama senkop yani bayılmadır.
Bu sınıflara girmeyen baş dönmeleri genellikle psikiyatrik nedenlerle gerçekleşir. Suni nedenlerle gerçekleşenler (dans esnasında, lunapark oyuncaklarında vb.) haricindeki baş dönmeleri çeşitli sağlık sorunlarının habercisi olabilir ve bir doktora başvurulmalıdır.
Mekanizma ve nedenler
Dengeyi korumak için iç kulak, gözler, kaslar, iskelet ve sinir sistemi ni kapsayan vücudun birden fazla parçası gerektiğinden birçok koşul baş dönmesine neden olur. Bu nedenle baş dönmesine çeşitli problemler neden olabilir ve odak bir süreci (dengeyi veya koordinasyonu etkileyen bir süreç gibi) veya dağınık bir süreci (örn. zehirlenme veya az perfüzyon durumu) yansıtabilir.
Baş dönmesinin yaygın nedenleri şunlardır:
Aşağıdakilerden dolayı beyin'e yetersiz kan akışı:
kan basıncında ani düşüş
Kalp sorunları veya arter tıkanıklıkları
Görme kaybı veya bozukluğu veya görsel ipuçları
Çok hızlı ayağa kalkma/uzun süreli ayakta durma
İç kulak rahatsızlıkları
Antikonvülzanlar ve sakinleştiriciler gibi ilaçlarla beyin/sinir fonksiyonunun bozulması
Boyunsal propriosepsiyon (vücudun pozisyonunun ve hareketinin algılanması veya farkındalığı) fonksiyon bozukluğu
Proton pompa inhibitörleri veya Coumadin (warfarin) gibi diğer reçeteli ilaçların yan etkileri
Teşhis
Ayırıcı tanı
Baş dönmesi, beyin (özellikle beyin sapı veya beyincik), iç kulak, gözler, kalp, damar sistemi, sıvı veya kan hacmi, omurilik, periferik sinirler veya vücut elektrolitlerini içeren bir anormallikten kaynaklanabilir. Baş dönmesi, sarsıntı veya beyin kanaması, epilepsi ve nöbetler (kasılmalar), felç ve menenjit ve beyin iltihabı vakaları gibi bazı ciddi olaylara eşlik edebilir.
Ancak en sık görülen alt kategoriler şu şekilde sıralanabilir: %40 çevresel vestibüler fonksiyon bozukluğu, %10 merkezi sinir sistemi yarası, %15 psikiyatrik bozukluk, %25 baygınlık öncesi/dengesizlik ve %10 belli olmayan baş dönmesi. Bazı vestibüler patolojiler, ruhsal bozukluklarla birlikte görülen belirtilere sahiptir.
Geleneksel tıp öğretimi, kategoriye dayalı olarak baş dönmesinin nedenini belirlemeye odaklanmış olsa da (örneğin vertigo, presenkop gibi), son araştırmalar bu analizin sınırlı klinik faydası olduğunu göstermektedir.
Bulgu olarak sıklıkla baş dönmesi olan tıbbi durumlar şunlardır:
İyi huylu paroksismal konumsal baş dönmesi (ingilizce:Benign paroxysmal positional vertigo)
Meniere hastalığı
İç kulak iltihabı labirentit
Orta kulak iltihabı
Beyin tümörü
Akustik nöroma
Yol tutması
Ramsay Hunt sendromu
Migren
Çoklu skleroz Multiple sclerosis
Gebelik
Düşük tansiyon (hipotansiyon)
Düşük kan oksijen içeriği (hipoksemi)
Kalp krizi
Demir eksikliği (anemi)
Düşük kan şekeri (hipoglisemi)
Hormonal değişiklikler (örneğin tiroid hastalığı, menstrüasyon, hamilelik)
Panik atak
hiperventilasyon
Endişe
Depresyon
Yaşı azalmış görsel, denge ve uzamsal yönelim yeteneklerinin algılanması
inme, acil servise başvuran kişilerin %0,7'sinde izole baş dönmesinin nedenidir.