Matematikte, bilimde ve mühendislikte kullanılan Yunan harfleri

Yunan harfleri; matematikte, bilimde ve mühendislikte ayrıca sabitler ve özel fonksiyonlar için sembollerle matematiksel notasyonun yapıldığı her yerde, özellikle belirli nicelikleri temsil eden değişkenler için kullanılır. Bu bağlamda, büyük ve küçük harfler farklı ve alakasız şeyleri simgelerler. Latin harfi biçimindeki Yunan harfleri genellikle kullanılmazlar: büyük A, B, E, H, I, K, M, N, O, P, T, X, Y, Z gibi. "i, o ve u" Latin harflerine yakından benzediklerinden, küçük ι (iota), ο (omikron) ve υ (ipsilon) nadiren kullanılır. Bazen Yunan harflerinin değişik fontları matematikte bambaşka semboller için kullanılır, özellikle de φ (fi) ve π (pi).
Matematiksel finansta, belirli yatırımların riski Yunan harfleri ile gösterilen değişkenlerle ifade edilir.
Türkçe konuşan matematikçilerin çoğunluğu tarafınca harflerin isimleri okunurken ne modern ne de eski telaffuz kullanılır, Türkçeye uygun telaffuz yapılır. Örneğin, β harfi βῆτα[vita] yerine "beta" olarak söylenir.
Diğer diller için de geçerlidir, en bilinen örnekler arasında Amerikan İngilizcesinde [beyta] ve İngiliz İngilizcesinde [bita] olarak telaffuz edilmesi yer alır.
Tipografi
Matematikte kullanılan Yunan harfleri sıradan bir Yunanca metinde kullanılanlardan farklıdır çünkü diğer harflerle birleşmek için değil, tek tek yazılmak için tasarlanmışlardır. Ayrıca bu harfleri normalde günümüz Yunan tipografisinde kullanılmayan çeşitli biçimlerde kullanan kimseler de vardır.
OpenType yazı tipi biçimi, matematiksel (Yunanca olmayan) içeriklerde Yunan harfini temsil eden karakterleri tanımlayan 'mgrk' ya da "Matematiksel Yunanca" denen bir özelliğe sahiptir.
Aşağıdaki tablo Yunan harflerinin TeX ve HTML gösterimini sunuyor. TeX gösteriminde kullanılan yazı tipi italiktir. Bu da değişkenlerin italik yazılması gerektiği ortak görüşüne paraleldir. Yunan harfleri genellikle matematiksel formüllerde değişken olarak kullanıldığından matematik içeren çalışmalarda TeX gösterimine benzeyen bir Yunan harfi ile karşılaşılma ihtimali daha yüksektir.
İsimler Türk bilim insanlarının telaffuzuna göre yazılmıştır.
Yunan harfiyle gösterilen kavramlar
Αα (alfa)
α ile temsil edilenler:
üçgenin ilk açısı, A kenarı karşısı
β diğerini temsil etmek üzere ikinci dereceden bir denklemin kökü
elektronikte iki kutuplu (bipolar) jonksiyon transistörde emiter akımın kollektör akıma oranı
bir sonucun anlamlılık seviyesi
istatistikte hatalı ret, doğru olan bir hipotezin reddi ("I. Tip" Hata)
enflasyonu bir puan düşürebilmek için feda edilen üretim miktarının, feda oranı, çarpmaya göre tersi
fizikte ince yapı sabiti
bir hava taşıtının hücum açısı
alfa parçacığı (He2+)
fizikte açısal ivme
doğrusal genleşme katsayısı
ısıl yayınım(termal difüzyon)
alfa karbon, organik kimyada fonksiyonel grubun bağlı olduğu ilk karbon
amino asitlerde karboksil grubu ile ilk bağ yapan bel kemiği karbon, α-karbon
gökölçümde sağ açıklık
bir takımyıldızdaki en parlak yıldız
malzeme biliminde çok sayıda faz ve demir tuzu
yatırımda hisse değeri artışı
lambda kalkülüsünde kukla değişken değiştirmek, α-dönüşümü
Ββ (beta)
Β beta fonksiyonunu temsil eder
β ile temsil edilenler:
mutlak sıcaklık ile ters orantılı olan termodinamik beta, k Boltzmann sabiti ve T mutlak sıcaklık olmak üzere (kBT)−1 ifadesine eşittir.
üçgenin ikinci açısı, B kenarı karşısı
α diğerini temsil etmek üzere ikinci dereceden bir denklemin kökü
elektronikte iki kutuplu (bipolar) jonksiyon transistörde kollektör akımın ana akıma oranı (akım artışı)
istatistikte hatalı kabul, yanlış olan bir hipotezin kabulü ("II. Tip" Hata)
matematiksel finansta hisse senedinin pazar riski ölçüsü, beta katsayısı
uçağın kayma açısı, yönlü hücum açısı
gezegen dinamiklerinde enlem ve Coriolis etkisi kaynaklı sapmaların birinci dereceden etkileri
beta parçacığı (e-)
ses şiddeti
özel görelilikte ışık hızının hıza bölümü
beyinde ya da bilişsel bilimde beta beyin dalgaları
gökölçümde tutulum koordinat sistemi
plazma fiziğinde plazma basıncının manyetik basınca oranı
lambda hesaplamasınde ifadeyi farklı bir biçimde yazmak, β-indirgemesi
Γγ (gama)
Γ ile temsil edilenler:
telekomünikasyon veya iletim hattının yansıma katsayısı
dalga kılavuzunda optik modunun hapsedicilik faktörü
gama fonksiyonu, faktöriyelin genelleştirilmişi
üst eksik gama fonksiyonu
modüler grup, doğrusal kısmi dönüşümler (Möbius dönüşümleri) grubu
gama dağılımı, gama fonksiyonu kullanılarak tanımlanmış bir sürekli olasılık dağılımı
matematiksel finansta pahaya ikinci dereceden hassaslık
ikinci tür Christoffel sembolleri (Riemannyan Metrikten türetilmiş tensör benzeri kavram)
çizgede komşu köşe
yığın yapılı otomatın örgün tanımında yığın alfabe
γ ile temsil edilenler:
yapı mühendisliğinde yüklere ve malzemelere uygulanan kısmi güvenlik faktörleri
maddelerin özağırlığı
alt eksik gama fonksiyonu
üçgenin üçüncü açısı, C kenarı karşısı
matematikte Euler-Mascheroni sabiti
gama ışını ve foton
termodinamikte ısı sığası oranı
özel görelilikte Lorentz faktörü
sönümleme sabiti (kg/s)
δ (delta)
ile temsil edilenler:
sonlu fark
fark işleci
simetrik fark
Laplace işleci
harita mühendisliğinde dairesel eğrinin kavisini sınırlayan açı
ters matriksin determinantı
verilen bir çizgede herhangi bir köşenin maksimum derecesi
verilen bir değişkende fark ya da değişim, ör. v hızdaki değişim ya da fark demektir
matematiksel finansta pahaya olan hassaslık
astronomik birim ile Dünya'ya uzaklık
bir kimya formülünde ısı
kökleri belirleyen kökler formülünde diskriminant
iki nüfus ortalamasının ortak olmayan(non-pooled) istatistiksel hipotez sınamasında serbestlik derecesi
δ ile temsil edilenler:
yüzde hata
varyasyonlar hesabında bir varyasyon
Kronecker delta fonksiyonu
Feigenbaum sabitleri
matematiksel finansta faiz kuvveti (birikim fonksiyonunun doğal logaritmasının zamana göre değişim oranı)
Dirac delta fonksiyonu
farmakolojide enkefalinlerin en yüksek birleşme eğilimi gösterdiği reseptör
Malliavin kalkülüsünde Skorokhod integrali, stokastik analizin alt disiplinlerinden biri
verilen bir çizgede herhangi bir köşenin minimum derecesi
kısmi yük. Kimyada δ− negatif kısmi yükü, δ+ pozitif kısmi yükü temsil eder (Ayrıca bkz. Çözünme)
atom çekirdeğinin kimyasal kayması
gökölçümde dik açıklık
bilgisayar malzeme biliminde Turner fonksiyonu
makroekonomide amortisman
istatistikte merkezsizlik ölçümü
Εε (epsilon)
ε ile temsil edilenler:
küçük pozitif bir nicelik; bkz. limit
regresyon analizinde rastgele bir hata
bir hatanın mutlak değeri
kümeler kuramında dizisinin limit sıralı
bilgisayar biliminde boş bir karakter dizisi
Levi-Civita sembolü
elektromanyetizmada yalıtkan madde geçirgenliği
emisyon (ışıma gücü)
sürekli ortamlar mekaniğinde şekil değiştirme
geçirgenlik
gökölçümde eksen eğikliği
ekonomide elastikiyet
olasılık kuramı ve istatistikte beklenen değer
elektromotor kuvvet
kimyada kromoforun, maddenin renginden sorumlu kısım, molar soğurganlık katsayısı
kümelerde elemanıdır sembolü, ∈, ε(epsilon) harfine istinaden verilmiştir.
Ϝϝ (digama)
Ϝ bazen digama fonksiyonunu temsil etmek için kullanılır yine de genellikle onun yerine, neredeyse aynı olan, büyük F kullanılıyor.
Ζζ (zeta)
ζ ile temsil edilenler:
Riemann zeta fonksiyonu ve diğer zeta fonksiyonları
polimer dinamiklerinde akmazlık sürtünme katsayısı
sönümleme oranı
akışkan dinamiklerinde bağıl dikey vortisite
Ηη (eta)
Η ile temsil edilen:
istatistiksel mekanikde Ludwig Boltzmann'ın H teoreminin ("Eta" teoremi) eta fonksiyonu
η ile temsil edilenler:
ortamın gerçek alternatif akım direnci (genellikle vakumun)
istatistikte gerileme katsayısı
ekonomide elastikiyetler
akışkan dinamiklerinde mutlak dikey vortisite (bağıl dikey vortisite + Coriolis etkisi)
kırılma indisi
bir mezon tipi
akmazlık
verimlilik(istatistik)
verimlilik(fizik ve mühendislik)
görelilikte Minkowski metrik tensörü
iletişim sistemi modellerinde gürültü
Θ (teta)
Θ ile temsil edilenler:
büyük O gösterimi ile ilgili asimptotik sıkı sınır
matematiksel finansta zamanın geçişine hassaslık
Θ (küme kuramı)nda belirli bir sıral sayı
ile temsil edilenler:
geometride düzlem açı
silindiriknde xy-düzleminde x ekseni ile yapılan açı (matematik)
Küresel koordinat sisteminde z ekseni ile yapılan açı (fizik)
termodinamikte potansiyel sıcaklık
güvenilirlik mühendisliğinde hatalar arası ortalama süre
toprak biliminde topraktaki su miktarı
Dbye sıcaklığı
matematiksel istatistikte bilinmeyen parametre
teta fonksiyonları
bazen de el yazısında sıklıkla kullanılan θ("betik teta"), tetanın işlek biçimi, ile temsil edilen:
sayılar kuramında ilk Chebyshev fonksiyonu
Ιι (iota)
ι ile temsil edilenler:
APLde dizin üretici fonksiyon (⍳ biçiminde)
görüş hattına göre yörünge eğikliği, kütle çekimsel dalga kaynaklarını tanımlarken
Κκ (kappa)
Κ ile temsil edilen:
kappa sayısı
κ ile temsil edilenler:
Von Kármán sabiti
kappa eğrisi
sayısal analizde bir matriksin kondisyon sayısı
çizge kuramında bir çizgenin bağlanabilirliği
yalıtkanlık sabiti
ısıl iletkenlik (genellikle küçük k)
ısıl yayınım
yay sabiti (genellikle küçük k)
termodinamikte ısı sığası oranı (genellikle γ)
farmakolojide enkefalinlerin en yüksek birleşme eğilimi gösterdiği reseptör
Λλ (lambda)
Λ ile temsil edilenler:
sayılar kuramında von Mangoldt fonksiyonu
birinci derece mantıkta mantıksal çıkarımın aksiyomatik yönteminde mantıksal aksiyomlar kümesi
kozmolojik sabit
bir baryon çeşidi
doğrusal cebirde özdeğerlerin çapraz matriksi
elektromanyetizma bir malzemenin geçirgenliği
λ ile temsil edilenler:
elektromanyetik ışınımın dalga boyu
ışınetkinlikte (radyoaktivite) bozunum sabiti
lambda hesaplamasında fonksiyon ifadeleri
doğrusal cebirde genel bir özdeğer
olasılıkta bir Poisson dağılımının beklenen olay sayısı
kuyruk kuramında geliş oranı
bir üssel dağılımda ortalama ömür ya da oran parametresi (genellikle istatistik, fizik ve mühendislikte)
güvenilirlik mühendisliğinde başarısızlık oranı
orta ya da ortalama değer (olasılık ve istatistik)
füzyon entalpisi
matematiksel optimizasyon yönteminde Lagrange çarpanı, ekonomide gölge fiyat olarak bilinir
bir Lebesgue ölçülebilir kümesinin hacmini ya da ölçümünü ifade eden Lebesgue ölçümü
jeodezide boylam
doğrusal yoğunluk
gökölçümde eliptik boylam
sayılar kuramında Liouville fonksiyonu
sayılar kuramında Carmichael fonksiyonu
bir mikrolitreye (1 μL) ya da bir milimetre kübe (1 mm3) eşit hacim ölçüm birimi
biçimsel dilbilgisinde boş dizi
Μμ (mu)
μ ile temsil edilenler:
sayılar kuramında Möbius fonksiyonu
bir temsil modülünün halka temsili (bkz. Temsil Kuramı)
olasılık ve istatistikte anakütlenin orta ya da beklenen değeri
ölçüm kuramında ölçüm
mikro-, 10−6yı (milyonda bir) gösteren bir SI öntakısı
fizikte sürtünme katsayısı
kuyruk kuramında hizmet oranı
fizikte dinamik akmazlık
elektromanyetizmada manyetik geçirgenlik
bir müon
indirgenmiş kütle
yoğun madde fiziğinde kimyasal potansiyel
plazma fiziğinde iyon hareketliliği
Νν (nu)
ν ile temsil edilenler:
fizikte frekans, hertz olarak (Hz)
istatistikte serbestlik derecesi
malzeme biliminde Poisson oranı
bir nötrino
akışkanlarda kinematik akmazlık
kimyada stokiyometri katsayısı
matematikte sıfır uzay boyutu
Ξξ (ksi)
Ξ ile temsil edilenler:
asıl Riemann Ksi fonksiyonu, Edmund Landau değiştirmeden önce Riemann küçük ksi fonksiyonu, ξ, ile gösteriliyordu.
istatistiksel mekanikte bulunan büyük kanonik topluluk
bir baryon çeşidi
ξ ile temsil edilenler:
asıl Riemann Ksi fonksiyonu
Riemann Ksi fonksiyonunun değiştirilmiş tanımı, Edmund Landau tarafından yapıldı ve halen aynı.
rassal değişken
tepkimenin ilerlemesi
eşevrelilik uzunluğu
sönümleme oranı
evrensel küme
Οο (omikron)
Ο ile temsil edilen:
büyük O gösterimi (büyük O ile temsil edilebilir)
ο ile temsil edilen:
küçük o gösterimi (küçük o ile temsil edilebilir)
Ππ (pi)
Π ile temsil edilen:
matematik ürün operatörü
bir uçak
osmotik basınç
π ile temsil edilen:
Arşimet sabiti (pi sayısı)
asal sayı sayma fonksiyonu
mikroekonomide kar
makroekonomide enflasyon
Markov zinciri durum dağılımı
bir kovalent bağ türü (pi bağı)
parçacık fiziğinde bir pion
istatistikte, nüfus başarı oranı
elektoronikte küçük sinyal modeli türü
cebirde veri
π ile temsil edilir:
akışkan dinamiği içinde bir dalganın açısal frekansı
gök mekaniğinde pericenter boylamı
kozmolojide comoving mesafesi
Ρρ (rho)
Ρ ile temsil edilen:
analitik sayılar teorisindeki Gegenbauer işlevlerinden biri
ρ ile temsil edilen:
analitik sayılar teorisindeki Gegenbauer işlevlerinden biri
Dickman fonksiyonu
bir kutupsal, küresel, silindirik koordinat sistemi yarıçapı
istatistikte korelasyon katsayısı
matematiksel finansda faiz oranı duyarlılığı
yoğunluk
özdirenç
APL'de operatörleri yeniden şekillendirmek
Kuyruk teorisinde kullanımı
doğrusal cebirde rank
Σσ (sigma)
Σ ile temsil edilen:
toplam sembolü
kovaryans matrisi
dilbilgisinde terminal semboller
σ ile temsil edilen:
Stefan-Boltzmann sabiti
aritmetikte divisor fonksiyonu
karmaşık sayıların bir parçası s = σ + i t
sonlu grupların teoride bir permütasyon işareti
nüfu standart sapması
kovalent bağ çeşidi (sigma bağı)
ilişkisel cebirde bir seçim operatörü
mekanikte gerilim
özdirenç
konum yoğunluğu
nükleer kesit
belirsizlik
problem yönetim kullanımı
mikroparçacıklarının yüzey yük yoğunluğu
Ττ (taf)
τ ile temsil edilen:
tork, mekanikte dönme kuvveti
tau leptonu
üstel bozunma sabitinde bir ömür boyu.
Herhangi bir alette zaman sabiti
Görelilik'te uygun zaman
bir dönüş
Kendall tau katsayısı, İstatistikte korelasyon katsayısı değeri
Ramanujan'ın tau fonksiyonu
bir donukluk ölçüsü
yansıma teorisinde iç içe geçmiş uygulama
mekanikte kaydırıcı kuvvet gerilimi
geçiş sisteminde bir adım
lambda hesabında bir tür değişken
yol eğriliği
belirli bir topoloji
biyokimyada mikro tübüllerin protein ilişkisi
altın oran
yüksek bileşik numaralarının bölenler sayısı
2π
Υυ (ipsilon)
Υ ile temsil edilen:
upsilon mezonu
υ ile temsil edilen:
frekans
Φφ (fi)
Φ ile temsil edilen:
fizikte çalışma fonksiyonu; metalden elektron koparmak için gerekli foton enerjisi
manyetik akı
istatistikte birikimli dağılım fonksiyonu
fenil grubu
altın oranın çarpmadaki tersi.
entegre bilgi kuramında entegre değeri.
not: boş küme sembolü, , Φ'ye benzerdir fakat aynı değildir.
φ ile temsil edilen:
altın oran
totient fonksiyonu
analitik uzayda holomorf haritası
karmaşık sayı argümanuı
açı değeri
jeodezide enlem
bir sayıl alan
radyant güç
elektrik potansiyeli
olasılık yoğunluk fonksiyonu
syntaxta bir Bdüğüm özelliklerini veren sözdizimsel düğümün bir özelliği.
bir teknenin çapı
malzemelerin kapasitesinin azaltma faktörü
Χχ (khi)
χ ile temsil edilen:
khi dağılımı
çizge kuramında çizgenin kromatik sayısı
cebirsel topolojide Euler karakteristiği
periyodik tabloda elektronegatiflik
Rabi frekansı
temel parçacığın spinoru
Fourier dönüşümü
Dirichlet karakteri
Kalman filtresinde Sigma vektörü
mol kesri
matematikte gösterge işlevi karakteristiği
Ψψ (psi)
Ψ ile temsil edilen:
su potansiyali
kombinatoryal mantıkta dörtlü kombinatoryal
ψ ile temsil edilen:
Schrödinger denkleminde dalga fonksiyonu
akışkan dinamiğinde akım fonksiyonu
araç dinamiğinde yaw açısı
x-düzlemiyle tanjant arasındaki açı
karşılıklı Fibonacci sabiti
ikinci Chebyshev fonksiyonu
poligama fonksiyonu
yapı mühendisliğinde yük kombinasyonu faktörü
psikoloji biliminin sembolü
Ω (omega)
Ω ile temsil edilen:
elektrik direncinin SI birimi, Ohm
açısal hız / radyan frekansı
the right ascension of the ascending node in celestial mechanics
bir maddenin dönme hızı
Omega sabiti 0.5671432904097838729999686622...
büyük O gösteriminde bir asimptotik
olasılık kuramında olası farklı sistem durumlar
a solid angle
Omega baryon
Aritmetik işlevde asal güç ayrışması
Friedmann denklemlerinde yoğunluk parametresi
ile temsil edilen:
açısal hız / radyan frekansı
gök mekaniğinde Periapsis argümanı
karmaşık sayıların birlik küp kökü, 2,
diferansiyellenebilirlik sınıfı (i. e. )
ilk sonsuz sıral sayı
omega mezonu
doğal sayılar kümesi (veya, N )
büyük O gösteriminde bir asimptotik
olasılık kuramında deneyin olası sonucu
dikey hız
Aritmetik işlevde asal güç ayrışması [Ω(n), (n), νp(n)] sayının farklı asal çarpanlarını sayma
bir diferansiyel formu (analitik uzay)
π sembolü, π'nin grafik değişkeni, bazen omega ile gösterilir.
Yunan alfabesindeki son harfdir bu nedenle bazen karbon atomu zincirindeki son karbon atomu (omega) ile gösterilir.