Nâsır-ı Hüsrev

Nasır-ı Hüsrev (d. 1004, Kubadiyan, Belh - ö. (?), Yemgan), İsmaili şair, filozof, seyyah.
Yaşamı ve fikirleri
1004 senesinde Belh şehrinin bugün Tacikistan sınırları içerisinde yer alan Kubadiyan kasabasında dünyaya geldi. Hayatı hakkında pek çok efsane oluşturulmuş, düzmece otobiyografi olan Risaletün-nedame fi zadil-kıyame adlı eser kaleme alınmıştır. Kaleme aldığı Sefername'sinde anlattığı 1045-1052 yıllarını kapsayan yedi yıllık dönemi ve diğer eserlerinde yer alan hayatına dair ipuçları dışında hayatı hakkında bilgi yoktur. Yirmili yaşlarında Gazneli Mahmud ve sonrasında oğlu Mesud'un hizmetinde katip olarak görev yaptı. 1040 yılından itibaren Selçuklular'ın hizmetine girerek sarayda içki meclislerinde yer aldığını söyler. Saraydaki içki aleminden gördüğü bir rüya üzerine tiksinerek istifa eder ve Aralık 1045 yılında hacca gitmek üzere yola çıkar. Yaklaşık yedi yıl sürecek olan bu seyahatinde sırasıyla Nişabur, Damgan, Simnan, Kazvin, Şemiran, Tebriz, Hoy, Ahlat, Bitlis, Silvan, Diyarbakır şehirlerini dolaşarak Harran'a gitti. Suriye ve Filistin'i de ziyaret ettikten sonra hacca gitti. Hac dönüşü Fatımi Devleti'nin başkenti olan Kahire'ye gitti. Kahire'de İsmaili daisi el-Müeyyed eş-Şirazi'nin aracılığıyla İsmaili mezhebine bağlandı.
Ekim 1052 yılında Hicaz, Irak ve İran üzerinden Belh'e dönerek İsmailiği bir dai olarak yaymaya başladı. Ehl-i Sünnet ulemaya hakaretler ederek doğru yolda olmadıklarını ve hak dinden uzaklaşılmasına, ilmin azalmasına Selçuklular ve Gaznelilerin sebep olduğunu söylemesi üzerine Çağrı Bey tarafından takibata uğratılınca Belh'i terk etti. Taberistan'a giderek faaliyetlerine devam etti ve bu bölgede pek çok kişiyi İsmaili mezhebine kazandırdı. Belh'e geri döndüğünde Sünni ulema tarafından mülhidlikle suçlandı ve evi yakıldı. Bu yüzden Şii veya İsmaili olan Emir tarafından yönetilen Bedehşan'a kaçarak Yemgan vadisine sığındı. Burada geçmişte yaşadığı güzel günleri yad ederek ve kendisini memleketinden çıkaran mutaassıplardan şikayet ederek duyduğu üzüntüyü işleyen şiirler yazarak geçirdi. Bedehşan'da Yemganda öldü. Ölüm tarihi bilinmemektedir.
Küçük bir tepe üzerine inşa edilen türbesi bugün Afganistan sınırları içinde yer alan Bedehşan'ın Yemgan ilçesinde Hazretiseyyid köyündedir. Köy halkının Nasır'ı Sünni bir mutasavvıf olarak kabul ettiği ve türbenin İsmaililerce ziyaret edilmesinin engellendiği söylenmektedir.
Nasır Hüsrevin savunduğu batıni akideler
Nasır-ı Hüsrevin yaydığı ve telkin ettiği batıni akideler içerdiği onca tevilata rağmen nassın zahir hükümlerinin göz ardı edilmesine kesinlikle karşı çıkması ve şerin ameli tekliflerini kabul etmesi nedeniyle Batıni Suriye Nusayrileri ile Elemut Batıniliğinden ayrılmaktadır. Nasır Hüsrev, yalnız batının tek göz ve yalnız zahirin de tek göz olduğunu söylemekte ve hakikati kavrayabilmek için çift göze gereksinim olduğunu savunmaktadır. Zad-ul Müsafirin adlı eserinin girişinde bu konudaki görüşlerini anlatmaktadır. Batıniliğe kendi şahsi kanaatlerini ekleyerek bir hususiyet kazandırmağa çalışan Nasır-ı Hüsrev, bilumum Batınilerce esas olan tevil yolunu daha ziyade tevsi ederek o zamana kadar gidilmiş olan yoldan farklılaşan yeni bir çığır açmıştır.
Nasır Hüsrevin Hurufiliği
Doğu Hurufiliğinin bir atlama basamağı konumunda bulunan hurufun anlamları Nasırın öğretilerinde çok önemli bir yer tutmaktadır. Şiʿa-i Batıniyyenin Kur'an-ı Kerim hakkında çıkardığı hükümlerle Huruf-u Mukattaanın izahatına yönelik yapmış olduğu tevil ve tevcihler hususundaki üstün zekasını ustaca kullanabilme yeteneği Nasır-ı Hüsrevi diğer Aba-i Batıniyye arasında çok farklı bir üst seviyeye taşımaktadır. Nasıra göre La ilahe il-lAllah cümlesinin ihtiva ettiği harfler hıfzedildikten sonra geriye İ L H harflerinden ibaret olan üç harf kalır. Bu üç harf din aleminde CedFethHayal ifade eden Ebad-ı Selaseyi işar eder. Diğer Hurufiler tarafından kullanılan çeşitli taklib şekilleri ise Nasır Hüsrevde gittikçe inceleşmektedir.