Tos böceğigiller

Tos böceğigiller, Bostrichoidea üstfamilyasına bağlı bir hayvan familyasıdır. Dünyada geniş bir yayılış gösterir ve özellikle binalardaki ağaç malzemeye zarar verirler. Odunlarda rastlanan kurtçukların büyük kısmı bu familyaya aittir. Türlerin çoğu zararlıdır. Hem iğne yapraklı hem de yapraklı ağaçlarda genellikle diri oduna zarar vermekte, bazen öz odununa da zarar verebilmektedirler.
Bu familyaya giren en önemli kuru odun zararlıları Anobium punctatum (tahta kurdu) ile Xestobium rufovillosum dur. Ptilinus pectinicornis, Ernobius mollis bu familyadaki diğer önemli türlerdir.
Özellikler
Larvaları küçük boyda, C şeklinde kıvrık vücutlu ve Scarabaeidae larva tipine çok benzer. Thorax segmentleri diğer segmentlerden daha büyük olup, sonuncu abdomen segmenti de kendinden önceki segmentlerden daha büyük boyda ve yapıdadır.
Erginleri küçük boyda, kısa ve silindirimsi görünüşte vücuda sahip, koyu renkli böceklerdir. Renkleri çoğu kez sarımsı ya da kahverengidir.6 mmyi geçen boyda olan türlerine ender rastlanır. Baş dikey olup, üsten prothorax tarafından gizlendiğinden görülmez. Antenleri 11 segmentlidir. Bunlar gözlerin ön kenarlarından çıkar ve anten çukurları birinci anten segmentinin uzunluğundan daha fazladır. Anten topuzu büyük ve serbest olan üç segmentten oluşur. Prosternum kısa; bacaklar kısa, ön ve orta coxalar küçük ve tarsuslar 5 segmentli olup, özellikle 1. segment çok iyi gelişmiştir. Abdomen görülebilir 5 segmente sahiptir.
Sınıflandırma
Etimoloji
Çiftleşme döneminde her iki eşey de, muhtemelen birbirlerini cezbetmek için, boyun plakalarının ön kısmını, açtıkları galerilerin duvarına sertçe tos vurarak, insan kulağı tarafından çok iyi alınabilen "tık tık" diye bir ses çıkartırlar. Adları buradan gelir. Fakat ses alma organlarının olmaması sebebiyle bu cezbetmenin nasıl gerçekleştiği bilinmiyor. Belki tatma organı ile odundaki titreşimler alınabilir.
Taksonomi
Tos böceğigiller familyasına bağlı altfamilyalar (2022):
Alvarenganiellinae - Viana and Martinez, 1971
Anobiinae - Kirby, 1837
Dorcatominae - Thomson, 1859
Dryophilinae - LeConte, 1861
Ernobiinae - Pic, 1912
Eucradinae - Le Conte, 1861
Mesocoelopodinae - Mulsant and Rey, 1864
Ptilininae - Shuckard, 1840
Xyletininae - Gistel, 1856
Türkiye'deki türler
Türkiye'de Anobiidae familyasından 25 cinse ait 66 kadar tür bulunur. Bunlardan 5 tanesi endemiktir.
Anobium
Anobium punctatum (tahta kurdu)
Anobium pertinax
Caenocara
Caenocara ganglbaueri endemik
Clada
Clada tricostata
Dorcatoma
Dorcatoma flavicornis
Dryophillus
Dryophillus forticornis
Ernobius
Ernobius kiesenwetteri
Ernobius mollis
Ernobius abietis
Ernobius angusticollis
Ernobius mulsanti
Ernobius pini
Ernobius pini var. crassiusculus
Ernobius reflexus
Ernobius reitteri endemik
Ernobius syriacus
Falsogastrallus
Falsogastrallus striarus
Falsogastrallus unistriatus
Gastrallus
Gastrallus corsicus
Gastrallus immarginatus
Gastrallus laevigatus
Heolobia
Heolobia magnifera
Heolobia pubescens
Lasioderma
Lasioderma baudii
Lasioderma fuscum
Lasioderma haemorrhoidale
Lasioderma kiesenwetteri
Lasioderma obscurum
Lasioderma punctalatum
Lasioderma redtenbacheri
Lasioderma serricorne
Mesocoelopus
Mesocoelopus ingibosus
Mesothes
Mesothes ferrugineus
Mesothes granulatus endemik
Metholcus
Metholcus cylindrius
Metholcus rotundicollis
Microbregma
Microbregma emarginata
Nicobium
Nicobium castaneum
Oligomegerus
Oligomegerus ptilinoides
Petalium
Petalium parmatum
Plumius
Plumius grandicollis
Priartobium
Priartobium serrifunis
Priobium
Priobium carpini
Priobium dendrobiiformis
Ptilinus
Ptilinus pectilinornis
Ptilinus fissicollis
Stagathus
Stagathus dorcatomoides
Stagathus franzi
Stagathus latior
Stagathus pilula
Stagathus puncticollis
Stagathus striatula
Stagathus xyletina
Stegobium
Stegobium paniceum
Theca
Theca vicina endemik
Theca striatula endemik
Xestobium
Xestobium plumbeum
Xestobium rufovillosum
Xyletinus
Xyletinus bucefalus
Xyletinus flavipes
Xyletinus fulvicollis
Xyletinus laticollis
Xyletinus ornatus
Xyletinus ruficollis
Xyletinus saraptanus
Xyletinus subrotudatus
Ekoloji
Yaşam döngüsü
Erginleri çok kısa süreli yaşarlar ve besin almazlar. Gerekli besin larva evresinde yağ dokusu olarak depolanır. Bu besinle, toplu iğne başı kadar bir uçuş galerisi açarak, pupa yatağını terk ederler ve çiftleşmeyi gerçekleştirirler. Yumurtalar uçuş deliklerinin civarına bırakılır; çünkü çıkacak larvalar bu uçuş deliğini kullanarak odunun derinliklerine girebilirler.
Larvaların aylar süren gelişmesi sırasında, odunlarda galeriler açarak beslenilir. Yapı ve depo malzemesi olarak kullanılan her çeşit odunu, sünger gibi delerek büyük zarara neden olurlar. Bağırsaklarındaki bakteri ve mantarlarla selülozu değerlendirirler. Yumurtaların yüzüne bulaştırılan spor ile, bakteri ve mantarlar larvalara iletilir.
Etkenleri
Anobiidae familyası larvaları, iğne yapraklı ağaçlarda genellikle ilkbahar odunu tabakasını tahrip etmekte, bu durumda sert odun tabakası ince bir lamel halinde kalmaktadır. Anobiidae türlerinin bir kısmı fizyolojik (sürgün ve kozalaklarda), diğer bir kısmı da kullanılmış odunlarda, örneğin inşaatta kullanılmış ya da işlenmiş kerestelerde, odundan yapılmış mobilya ve sanat eserleriyle ağaç koleksiyonlarında zarar yaparlar. Bir kısmı ağaçların ölü kabuk kısımları içerisinde yaşarlar. Larvalar 12 mm çapında düzensiz galeriler açarak ağaç malzemeyi tahrip ederler. Tahribatları 2-4 yıl sürdüğü gibi, şartlar uygun değilse 10 yıla kadar uzayabilmektedir. Peletleri (dışkıları) kısa, küçük, uçları biraz sivri olup yer fıstığı şeklindedir. Açtıkları galeriler kemirinti tozu ile doludur
Galeri
Konuyla ilgili yayınlar
Azize TOPER KAYGIN ve Erkan SADE (2004), Türkiye'de Bulunan Anobiidae (Tosvuran Böcekler) Familyasına Bağlı Türler ve Bunilardan Bazı Önemli Türlerin Tanıtımı, Zonguldak Karaelmas Üniversitesi, Orman Fakültesi Dergisi, yıl: 2004, cilt: 6, sayı: 6, sayfa: 142-152
Prof. Dr. Alı Demirsoy (1992), Yaşamın Temel Kuralları (Entomoloji)
Athur M. Lea (1924), On Australian Anobiides (Coleoptera)