Ali Haydar Taner

Ali Haydar Taner (1883, Bulgaristan, Osmanlı İmparatorluğu 30 Aralık 1956), Türk öğretmen, çevirmen, yazar.
Cumhuriyetin ilanından sonra Türkiyede eğitim alanında etkin rol oynamış bir eğitimcidir. Tevhid-i Tedrisat (Öğretim Birliği) Kanunu'nun hazırlanması, orta okul ve liselerin üçer yıllık ayrı birer bölüm haline getirilmesi, öğretmen okullarının düzenlenmesi, ilkokul öğretim programlarının geliştirilmesi, Talim ve Terbiye Dairesinin kurulması katkıda bulunduğu konulardan bazılarıdır
Yaşamı
1883 yılında, Osmanlı topraklarının bir parçası olan Bulgaristanda Kızanlık Kasabasında dünyaya geldi. Annesi Fatma Hanım, babası Kızanlıklı İsmail Emin Efendidir. Yörenin az sayıda okur-yazar insanından birisi olan babasını çok küçük yaşta kaybeti
Öğrenimi
Mahalle Mektebini ve Kızanlıklıdaki Türk Rüştüyesini bitirdikten sonra Bulgar Öğretmen Okulunda eğitim görüp 1905te Rusçuk Türk Rüştüyesinde rüştiye öğretmenliğine başladı. Rus-Japon Savaşı sırasında Rusçuktaki Türk aydınları tarafından çıkarılan Tuna adlı gazetede ikinci yazarlık yaptı. Bir yandan da geceleri ders alarak Almanca öğrendi. 2 yıl öğretmenlik yaptıktan sonra yükseköğrenim görmek için Almanyaya gitti. II. Meşrutiyetin ilanı üzerine Türkiyeye gelip Türk tabiyetine giren Ali Haydar, Türk hükümeti tarafından Almanyadaki Jena Üniversitesine gönderildi.
Jena Üniversitesinde pedagoji ve psikoloji öğrenimi gördükten sonra 1910 yılında İstanbula döndü. II. Meşrutiyetin ilanından sonra yükseköğrenim için Almanyaya gönderilenler arasında öğrenimini tamamlayıp dönen ilk öğrenci oldu.
Öğretmenlik yaşamı
Yurda dönüşünden sonra Selanik Sultanisi ders nazırlığına getirildi, bir yıl çalıştıktan sonra bu görevden alındı. O sene İttihat ve Terakki Cemiyeti tarafından Selanikte açılan idadide ders nazırlığı yapan Ali Haydar, psikoloji derslerini okuttu. Aynı dönemde sosyoloji derslerini ise Ziya Gökalp okutmaktaydı. Balkan Savaşından sonra Balıkesire tayin oldu. Balıkesirde Giritzade Mehmet Efendinin torunu ile evlendi. Bu evlilikten üç oğlu dünyaya geldi.
Balıkesirde bir buçuk yıl görev yaptıktan sonra İzmire tayin olan Ali Haydar Bey, bir ara öğrenci teftişi için Almanyaya gönderildi. Dönüşünde Darülfünunda ve İstanbul Darülmuallimatında görev yapmaya başladı. Türkiyede eğitim reformu çalışmalarında bulunan Franz Schmidtin tercümanlığını yaptı.
Milli Talim ve Terbiye Kurulu Üyeliği
1926 yılında Ankarada "Milli Talim ve Terbiye Kurulu" üyeliğine getirildi. Aynı zamanda Ankara Musiki Muallim Mektebinde psikoloji dersleri verdi.
12 yıl süren Mili Talim ve Terbiye Kurulu üyeliği sırasında ilkokullardaki müfredat programı üzerinde durdu. Basma eserlerin derlenmesi kanununun çıkarılmasında rol oynadı.
1938 yılında Talim Terbiye Kurulundaki görevinden ayrılıp 1948de emekli oluncaya kadar İstanbul Kız Öğretmen Okulunda Terbiye ve Ruhiyat dersleri verdi.
Son yılları
Ali Haydar Taner, emekliliğinden sonra Yabancı Kelimeler Lügati adlı eseri üzerinde çalıştı. 30 Aralık 1956da ani bir kalp krizi sonucu hayatını kaybetti. Cenazesi, Edirnekapı Şehitliği'ndeki aile mezarlığına defnedildi.
Yazarlık ve çevirmenliği
Almanca, Fransızca, Arapça, Bulgarca dillerini bilen Ali Haydar Beyin çevirileri ile dil ve edebiyat konularındaki yazıları başta Muallimler Mecmuası olmak üzere çeşitli gazete ve dergilerde yayımlamıştır.
Çevirdiği eserlerden özellikle ikisi önemlidir: Rus yazar Grigory Petrovun Beyaz Zambaklar Ülkesinde ve Mefkureci Muallim adlı eserlerinin Bulgarcadan Türkçeye çevirisi. Devrin milli eğitim bakanı Mustafa Necati Bey, öğretmen okulunu bitirip görev yerine giden öğretmenlere bir mektupla birlikte, bu kitapları da rehber edinmeleri, örnek almaları için göndermiştir.