IOC ülke kodları listesi

Uluslararası Olimpiyat Komitesi, (UOK) Olimpiyat Oyunlarına katılan ülkelerin kafilelerini ve sporcu gruplarını işaret edebilmek için üç harften oluşan ülke kodları kullanıyor. Her kod ise bir Ulusal Olimpiyat Komitesini belirliyor. Geçmiş Oyunlarda ise belirli ülkeler ve durumlar için de bu tip kodlar kullanıldı; mesela farklı ülkeden oluşturulan sporcu kafileleri veya hiçbir ülkeyi temsil etmeyen atlet grupları gibi. UOKnın bazı kullandığı kodlar ise standartlaşmış ISO 3166-1alpha-3 kod listesinden çok daha farklı. FIFA, FIBA ya da İngiliz Milletler Topluluğu Oyunları gibi daha başka uluslararası spor organizasyonları da, katılımcı ülke kafilelerini isimlendirebilmek için aynı kodları kullanıyorlar.
Tarihçe
1956 Kış Olimpiyatları ve 1960 Yaz Olimpiyatlarında ilk defa UOK tarafından Olimpiyatlara katılan ülkeleri işaretleyebilmek için ülkelerin başlangıç kısaltmaları sistemi kullanılmıştır. Bu tarihlerden sonraki oyunlarda kodlar Olimpiyatları organize eden ev sahibi ülkenin lisanında yazılıyordu. Mesela 1956 Kış Olimpiyatları ve 1960 Yaz Olimpiyatlarında Japonya için GIA kullanılmıştır, çünkü İtalyaca Japonyaya Giappone söyleniyordu ya da bir ülkenin Fransızca isimlendirmesinden yola çıkarak bu kısaltmalar yapılırdı. Örnek olarak Kore için COR kullanılırdı, çünkü Fransızca Corée yazıldığı için. 1972 Yaz Olimpiyatlarına gelindiğinde tüm ülke kodları şimdiki standart hallerine getirildiler, ama özellikle bazı kısaltmalar son 20 yıl içinde de önemli değişikliklere tabi tutuldular. Sovyetler Birliği'nin dağılması, Yugoslavyanın Dağılması, Çekoslovakya'nın dağılması, Almanyanın yeniden birleşmesi ve bazı durumlarda da oluşan jeografik yeni isimlendirmelerin hepsi kod değişikliklerine yol açmışlardır. 200 üzerinde bulunan Ulusal Olimpiyat Komitesi olunca, bu komitelerin de Paralimpik Oyunlarına katılmalarıyla birlikte standartlaşmış IOC kodlarına ihtiyaç duyuldu. En son örnekleri vermekle birlikte Makao için MAC ve Faroe Adaları için de FRO kısaltmaları kullanılmıştır.
Mevcut Ulusal Olimpiyat Komitleri
Şu an Olimpik Hareketin içinde 205 adet UOKlar, Ulusal Olimpiyat Komiteleri vardır. Alttaki tablolar her UOK için şimdiki kısaltmaları sıralamaktadır. Gerekli bulunduğu yerde ise geçmiş oyunlarda her türlü eski farklı kodlamaları yıllarına göre de sunmaktadır. Bazı eski kod kullanımları ise sonraki alt başlıklarda açıklanmışlardır. Eğer bir kod kısaltması özellikle aynı yıl içinde hem Yaz Oyunları hem de Kış Oyunları için kullanıldı ise o zaman sırasıyla "'S'" (summer, yani yaz) ve "'W'" (winter, yani kış) harflerle işaretlenmişlerdir.
A
B
C
D
E
F
G
H
I
J
K
L
M
N
O
P
Q
R
S
T
U
V
Y
Z
Tarih olmuş Ulusal Komiteler ve takımlar
Kullanılan geçmiş kodlar
Tarihte madalya kazanmış ve bu sebepten dolayı da dereceler elde etmiş 12 ülkenin UOK'ların kısaltmaları IOC'nin veri bankasında hala kullanılmaktadır. Bu 12 takım alttaki tabloda sıralanmışlardır.
Güncelliğini yitirmiş kodlar
Çok önemli iki değişiklik yapıldı Uluslararası Olimpiyat Komitesi tarafından. Bu değişiklikler IOCnın iki ülke ismini kendi bünyesinde değiştirmesiyle birlikte oluşturulmuştur.
HOL isimli ülke kodu NED olarak 1992 oyunlarında değiştirilmiştir, çünkü Holland ismi Netherlands olarak değişikliğe uğramıştır.
IRN isimli ülke kodu IRI olarak 1992 oyunlarında değiştirilmiştir, çünkü Iran ismi Islamic Republic of Iran olarak değişikliğe uğramıştır. İsimlendirmenin Türkçesi İran İslam Cumhuriyetidir.
Özel kodlar
ANZ kısaltaması artık sadece IOCnin madalya veri bankasında kullanılmaktadır. Bu kısaltma Avustralasyayı işaret etmek için kullanılmış olup, Avustralya ve Yeni Zelanda isimli ülkelerin 1908 ve 1912de ortaklaşa oluşturdukları kafileleri için oluşturulmuştur. 1920 yılı Olimpiyatlarından itibaren bu iki ülke ayrı yarışmışlardır.
EUA kısaltaması artık sadece IOCnin madalya veri bankasında Birleşik Almanya Takımını (İngilizcesi; Unified Team of Germany) işaret etmek için kullanılmaktadır. 1956dan 1964e kadarki Olimpiyatlarda hem Doğu Almanya hem de Batı Almanyanın Ulusal Olimpiyat Komiteleri temsil eden atletlerin oluşturdukları kafile için kullanılmıştır. Bu iki tarih arasında organize edilen altı Olimpiyat da ise bu kafile resmi raporlarda Almanya olarak isimlendirilirdi.
AUN kısaltaması 1992de (hem yaz ve kış oyunlarında) Birleşik Takım (İngilizcesi; Unified Team) için kullanılmıştır. Bu kısaltama Sovyetler Birliği cumhuriyetlerinden gelen atletlere ve bu isimlendirme altındaki kafile için oluşturulmuştur. Sadece Baltık devletleri 1992 yılında bağımsız devletler olarak yarışabildiler. Geri kalan on iki ülke ancak 1994te ya da 1996da bağımsız devletler olarak yarışabilmişlerdi.
IOP kısaltaması ise 1992de Bağımsız Olimpiyat Katılımcıları (İngilizcesi; Independent Olympic Participants) için kullanılmıştır. O yıl Yugoslavyanın Birleşmiş Milletler tarafından cezalandırımasıyla beraber bu ülke adına yarışamayan sporcular için oluşturulmuş kısaltmadır.
IOA kısaltaması ise 2000 oyunlarında Bireysel Olimpiyat Atletleri (İngilizcesi; Independent Olympic Athletes) için oluşturulmuştur. O yıl bu kısaltma Doğu Timorun Ulusal Olimpiyat Komitesi oluşmadığı için o ülkeden gelen atletler isimlendirmek için kullanılmıştır.
ZZX kısaltaması ise farklı ülke sporcuların bir araya gelip oluşturdukları karma takımlar (İngilizcesi; Mixed Teams) tarafından kazanılan madalyaları işaretlendirebilmek için belirlenmiştir. Bu durum 1896, 1900 ve 1904 Olimpiyatlarında ve bir de 2010 yılında Singapurda organize edilen Olimpiyat tarihinin ilk 2010 Gençlik Olimpiyatlarında vuku bulmuştur.