Akmeşe, İzmit

Akmeşe, İzmit'te bir semt. Şehrin 30 kilometre kuzeydoğusunda yer alır.
İsmin kaynağı
Osmanlı İmparatorluğu döneminde bir Ermeni kasabası olan Akmeşe, ilk başta Armağan Şah daha sonra Armaş olarak bilinmekteydi. Ermenistan'ın Ararat vilayetindeki Armaş kasabasının ismi buraya ithafen verilmiştir. Armaş'a Yunanistan'dan mübadele edilen ve 1 Nisan 1924 günü yerleştirilen 100 hane Drama Kozluca köylü (Kotyli) Pomaklarıyla komşu Hüseyinköyden (İoniko) 100 hane yerleştirilmiş 1928 senesinde Akmeşe olarak değiştirilmiştir.
Tarihçe
İran Ermenileri tarafından 1611'de kurulmuş ve İran'da geldikleri Armaş kasabasının adı verilmiştir. Armaş, bu tarihten sonra zamanla Hristiyanlar için önemli bir dini merkez olmuştur. Armaş Ruhban Mektebi da burada kurulmuştur. Bu okul, Kocaelinin ilk yüksek eğitim kurumu özelliğini de taşımaktadır. Okulun başrahibi aynı zamanda İzmit piskoposuydu. Ancak bu unvan daha sonra Ermeni Patriği tarafından üstlenilmiştir.
Bazı kaynaklarda Armaş Ruhban Okulu'nun Osmanlı Ermenilerinin milliyetçilik hareketinde önemli bir rol üstlendiği de söylenmektedir.
Armaşta tarihsel olarak ipek böcekçiliği büyük önem kazanmıştır. Bölgede ipek böceği üretimi ve özel ipek kumaş dokuması yapılmıştır. Evliya Çelebinin seyahatnamesinde Armaşın ipekli kumaşlarının çevrede ve özellikle İzmitte büyük itibar gördüğüne değinilmektedir. Böcekhane olarak kullanılan bina, halen ayakta olup Yatılı İlköğretim Okulunun bir parçası olarak hizmet vermeye devam etmektedir.
Bazı kaynaklarda Hristiyan Osmanlıların her sene Eylül ayında ziyaret ettiği Armaşın nüfusunun 20.000 civarına kadar yükseldiğinden söz edilir. O dönemde Armaş ticari yönden de hareketli idi. Önce İttihat ve Terakki hükumetinin kararıyla 1915 yılında, ardından da Haziran 1921'de İstiklal Harbi sonrasında Ermenilerin tamamen ayrılmaları sonrasında Akmeşe iki sene kadar boş kalmıştır. Daha sonra bu bölgeye Mübadiller, Bulgaristan göçmenleri, Romanyalı Tatarlarla gelen Çingeneler yerleştirilmiştir.
Cumhuriyet döneminde Akmeşe
Lozan Antlaşması'nda öngörülen azınlıkların mübadelesi gereği, Karasu (Mesta) nehrinin batısında kalan Müslümanla, Anadoluda bütün Rumlar yer değiştirmiştir. Bu çerçevede Akmeşeye ilk gönderilen mübadiller Selanik Vilayeti, Drama Sancağının Kozluca, Gabrova, Meşeli ve Horozlu köylüleridir. Bu köylüler 1924 yılında hükumet tarafından bir plan dahilinde Samsun civarında yerleştirilecekti. Ancak İzmite gemiyle gelindiğinde, Armaşı araştırıp beğenmeleriyle buraya yerleştirilmişlerdir. Türklerin iskanıyla birlikte kasabanın adı Akmeşe olarak değiştirilmiştir.
Akmeşeye ilk yerleştirilenler, İskeçe'den ve Dedeağaçtan İstanbula kadar trenle, İstanbuldan İzmite de gemiyle gelmişlerdir. Bu köylüler, Akmeşeye geldiklerinde bazı kaynaklara göre en az altı ay çadırlarda yaşamıştır. Bir sene kadar sonra Dramanın bir başka köyü Gorna Lakavica (Lakkouda) Ordu civarına yerleştirilen fakat orayı beğenmeyip gelen 60 hane kadar Pomak da bu köye yerleşmiştir.
Bu arada Kozluca (Kotyli) köyünden gelenlerin çoğunluğu (yaklaşık 100 hane kadarı), gelişlerinden birkaç ay sonra Tütüncü Hacı Hasan Bey (Hacı Hasan Kozluca) önderliğinde Akmeşeden ayrılarak İzmit Körfezi'nin güney yakasında kalan Yeniköye gitmişler, bu gidişleri hükumetin izniyle olmadığı için daha sonra yeniden Akmeşeye döndürülmüşler, fakat kısa bir zaman sonra gerekli izni alarak Yeniköye yerleşmişlerdir.
Akmeşeye göçler, 1938 yılına kadar aralıklarla sürmüş ve sırasıyla bugün Bulgaristanda kalan Kırcaaliden, Pravadıdan (1929), Debre civarından Kocacıktan gelen Türklerden sonra nihayet Romanya Tatarlarından elli kadar hane 1935te gelerek yerleşmiştir. Ancak bu Romanya göçmenlerinden çoğu hane, burada geçim imkanları bulamayarak aralıklarla 1950li yılların başlarına kadar Tatarların çokça bulunduğu Eskişehire veya Gebzeye gitmişlerdir. Bugün Akmeşede Tatarlardan ancak birkaç hane bulunmaktadır.
29 Aralık 1998 tarihinde belediye statüsü alarak beldeye dönüştü. Belediye, TBMMde 2008 yılında kabul edilen yasa ile kapatılmıştır. Akmeşe'nin son belediye başkanı Hilmi Sevilen'dir.
Akmeşe Atatürk ile Akmeşe Cumhuriyet olmak üzere iki mahalleden oluşur.
Tarihi eserler
Akmeşe'ye ait tarihi eserlerin başında Armaş Ruhban Mektebi ve Manastırı gelir. Bu bölgede bulunan ve Kocadere üzerinde kurulu manastır değirmeni, cumhuriyetten sonra da bölge halkının ihtiyacını karşılamaya devam etmiş ve 1950li yıllara kadar faaliyetini sürdürmüştür. Halen bu bina ayaktadır. Akmeşe'deki diğer bir tarihi yapı ise Merkez Camii'nin karşısında yer alan ve halk arasında Mahzen olarak anılan çeşmedir. Kocaelide ilk matbaa da Armaş Ruhban mektebinde yer almıştır. Akmeşe'ye müslümanların yerleştirilmesinden sonra bu yapı kısa sürelerle cami, muhtarlık ve okul hizmeti de görmüştür. 1999 Gölcük depreminden hasarla kurtulan bina yıktırılmıştır.