Mirza Kadim İrevani

Mirza Kadim İrevani () - 19. yüzyılda yaşamış Azeri portreci ve bezeme sanatçısı. Azerbaycan pano resminin temelini attı, yaratıcılığı Azerbaycan'ın modern görsel sanatında önemli bir değişiklik olarak hafızalarda kalmıştır.
İrevani çoğunlukla nakış için şablon çizimleri, duvar resimleri, mücevherler, vernik resimleri ve cam üzerine resimleriyle ünlüdür. İrevani, kural olarak, tüm eserlerini Azerbaycan ya da Rusça'da imzalarken, Mirza Kadim İrevani» ve bazen de üniversite değerlendiricisi» kelimelerini ekleyerek kendisini sadece Kadim bey» olarak adlandırdığı söylenebilir.
En ünlü eserleri "Genç Kadın Portresi", "Genç Erkek Portresi", "Feteli Şah Portresi", "Dansçılar", "Molla" (tümü Azerbaycan Ulusal Güzel Sanatlar Müzesi'nde), "Mah Talat Portresi" (Gürcistan Devlet Sanat Müzesi), "Kuş ve Çiçekler" (Ermitaj Müzesi) ve ayrıca 1850'lerde Erivan'daki Sardar Sarayı'nın duvarlarında bulunan dört büyük (1 m x 2 m) yağlı boya tablosudur.
Biyografi
Mirza Kadim Muhammedhuseyn oğlu İrevani, 1825 yılında Revan hanlığının başkenti İrevan'da doğdu. Harrat, Muhammed Hüseyin'in ailesindeki tek çocuktu. Bilimsel literatürde isim ilk olarak 1954 yılında sanat tarihçisi Natalia Miklashevskaya'nın Erivan'a adanmış makalesinde ortaya çıktı. Miklaşevskaya'ya göre, Mirza Karim'in babası Muhammed-Hüseyin sıradan bir harrat değil, sanatsal ağaç işleme ustasıydı. Mikloshevskaya, MuhammedHüseyin'in tek oğlunun süsleme sanatını çok genç yaşlardan itibaren öğrettiğini öne sürüyor. MuhammedHüseyin oğluna eğitim verme fırsatına sahipti ve onu Tiflis Progimnazisine verdi. Erken yaşlardan itibaren, Rus kültürüyle yakın temas halinde olan Mirza, antik resim becerilerini derinleştirme fırsatı buldu. Progimnaziden mezun olduktan sonra 15 yaşındaki genç Mirza Kadim İrevan'a döndü, telgrafçı olarak postaneye kabul edildi ve hayatının sonuna kadar 35 yıl orada çalıştı.
Mirza Kadim İrevani genç yaşlardan itibaren resim yapmaya başladı. Aile öykülerine bakılırsa, gençliğinde aynaya boyadığı "Kadın" portresi ilk işi olmuştur. Hizmetten ayrı geçirdiği tüm zamanını resim yapmaya adamıştı. Kendisi tarafından yapılan desenler, çalıştığı odanın duvarlarını süslüyordu. Ancak yaşadığı ev bizim zamanımıza ulaşmamıştır. Profesyonel sanat eğitimi olmasa bile, doğuştan gelen zevki ve yeteneği sayesinde, Mirza Kadim yaygın bir üne kavuşmuştur. Zaten ünlü bir sanatçı olduktan sonra, Sardar Sarayı'nın duvar resimlerinin restorasyonuna yönelik çalışmalara çekiliyor. Bu, XIX yüzyılın 50'li yaşlarının başında gerçekleşir. Bu sarayda Aynalı Salonu restore ediyordu.
Mirza Kadim İrevani döneminin eğitimli, Rusça, Fransızca ve Farsça bilen, aynı zamanda müziği seven ve Batı Avrupalı, Rus ve Doğulu yazarların eserlerinden oluşan bir kütüphaneye sahipti.
1875'te memleketi İrevan'da kolej değerlendiricisi rütbesinde öldü. O da İrevan'da gömülmüştür, ancak mezarı günümüze ulaşmamıştır.
Yaratıcılığı
İrevani çoğunlukla nakış için şablon çizimleri, duvar resimleri, mücevherler, vernik resimleri ve cam üzerine resimleriyle ünlüdür. İrevani, kural olarak, tüm eserlerini Azerbaycan ya da Rusça'da imzalarken, Mirza Kadim İrevani» ve bazen de üniversite değerlendiricisi» kelimelerini ekleyerek kendisini sadece Kadim bey» olarak adlandırdığı söylenebilir.
En ünlü eserleri "Genç Kadın Portresi", "Genç Erkek Portresi", "Feteli Şah Portresi", "Dansçılar", "Molla" (tümü Azerbaycan Ulusal Güzel Sanatlar Müzesi'nde), "Mah Talat Portresi" (Gürcistan Devlet Sanat Müzesi), "Kuş ve Çiçekler" (Ermitaj Müzesi) ve ayrıca 1850'lerde Erivan'daki Sardar Sarayı'nın duvarlarında bulunan dört büyük (1 m x 2 m) yağlı boya tablosudur. Bu eserlerin yanı sıra, Namalum savaşçı» portresi olmuştur. Mirza Kadim İrevani eserlerinin tarihini yazmamıştır, ancak onları imzalamayı ve portresinin çizildiği kişinin adını yazmayı severdi. Bununla birlikte, resimlerinin karşılaştırmalı analizine dayanarak, sanatçının yaratıcılık dönemlerinin gelişimini ortaya çıkarmak mümkün olmuştur. Böylece Mirza Kadim İrevani'nin eserleri 3 döneme ayrılmıştır: ilk dönem sanatçının gençliği, ikinci dönem Erivan'da Sardar Sarayı'nda (XIX yüzyılın 50'sinde) yaptığı çalışma dönemi ve üçüncü dönem olgun dönemin yaratıcılığıdır (XIX yüzyılın 60-70'leri).
İlk dönem yaratıcılığı
İlk dönem, Sardar Sarayı'nın duvar resimlerinin restorasyon çalışmalarına katılımına kadar gençlik yıllarını kapsamaktadır. Dönem için ağırlıklı olarak uygulamalı ve dekoratif sanatlar ve ilkel resim alanındaki çalışmalar karakteristiktir.
Mirza Kadim İrevani, ilk döneminde duvar resimleri, tablolar ve şablonlar, ipek ve altın ipliklerle (gülbatin) nakışlar ve şövalyeyi tasvir eden tablolar yapmıştır. Sanatçının ilk portresinin aynada boyayla yapıldığı bilindiğinden, ilk döneme Azerbaycan Ulusal Sanat Müzesi'nde bulunan ve camda yapılan Dansçı ve Derviş olmak üzere iki eser atfedilebilir. Mirza Kadim İrevani'ın desenlerinde çiçekler ve kuşlar tasvir eden kompozisyonlar hakimdi. Bu tür motifler sanatçının şablonlarının ve resimlerinin koleksiyonunda korunmuştur. Onlar, İrevani'ın Azerbaycan süsleme ve duvar resmi geleneklerine oldukça aşina olduğunu teyit ediyor.
Mirza Kadim İrevani, yaratıcı çalışmalarının ilk döneminde çoğunlukla uygulamalı sanatçı olmuştur. Azerbaycan Ulusal Güzel Sanatlar Müzesi'nde, sekiz köşeli bir yıldız ve yarım daire şeklinde hafifçe uzatılmış iki nakış kalıbı, madalyon kurdele şeklinde saklanmaktadır. Çizimler kağıttan kesilmiş madalyonlar ve daireler şeklinde yapılır. Stilize güllerden yapılmış bir süsleme, madalyonun her çeyreğini aynı desenle simetrik olarak doldurur. İkinci şablon, aynı zamanda stilize bir çiçek süslemesi olan çeyrek daire şeklinde 22.3 santimetre çapında bir sektördür. Desen, küçük göğüste (agrega) olanı örtmek için kullanılan nakış (küçük kaplama) içindir.
Diğer üç resim "Kuşlar ve Çiçekler", "Gül ve Kırlangıç", "Güller ve Sülün" ayrı yapraklarda yapılmıştır. Natalia Mikloshevskaya'ya göre, bunlar sadece duvar resmi olarak kullanılabilirler. Gül ve Kırlangıç" resmine benzer çiçek aranjmanlarının varyantları Mirza Kadim İrevani, hem vernik resimleri hem de suluboya ve tempera'nın yanı sıra ayrı kağıt parçalarında yaratıldı. Özellikle "Güller ve Sülünler" resminde sülünler gerçekçi ve canlı bir izlenim yaratıyor. Resim o kadar kapsamlı bir şekilde yapıldı ki Mikloshevskaya'ya göre sanatçının çalışmalarına büyük bir sevgiyle yaklaştığını iddia edebiliriz.
Yukarıda bahsedilen duvar desenleri için şablon çizme yöntemi, nakışlar için şablon yönteminden farklıdır. Nakıştaki çizim simetrik olarak tekrarlanmamıştır. İrevani bunu tam olarak basit bir kalemle yaptı ve bir sonraki adım, bir desen oluşturmak için önceden çizilmiş anahattı bir iğne ile delmekti. İrevani, tablonun küçük ayrıntılarını vurgulamak için tüm kompozisyonu ince bir fırçayla yeniden çalıştı. Mikloshevskaya'ya göre canlı ince bir çizgiyle yapılmış zarif ana hatlarıyla öne çıkan bu tablo, İrevani'nin deneyiminden bahsediyor. Duvar deseni için şablon resimlerinin üçünün de XIX yüzyılın 40'lı ve 50'li yıllarında yapılmış olmasına rağmen, nispeten iyi korunmuştur. Çağdaş şablonlardan biri kemençe çalan bir adamı ve ona eşlik eden bir dansçıyı klaket çalarak tasvir ediyor.
Yaratıcılığının ilk dönemlerine ait portreleri arasında "Hançerli Adam", "Savaşçı", "Dansçı" ve "Molla" en ilgi çekici olanlar arasındadır. Muhtemelen "Hançerli Adam" ıhlamur kabuğu üzerine bir resim için yapılmıştır. Mikloshevskaya'ya göre bu resim aynı zamanda İrevani tüm figüre oldukça harika bir görünüm kazandırmayı başardı. Resmin doğasının benzerliği, sanatsal üslup ve olay örgüsü seçimi ile cam üzerine "Dansçı" ve "Derviş" portreleri ıhlamur kabuğu üzerine resim izlenimi veriyor.
Serdar Sarayındaki işleri
Restore edilmiş Sardar Sarayı için Mirza Kadim İrevani, üzerinde şah ve sardarların (şah'ın valileri) yağlı boya ile tasvir edildiği dört büyük (1 m x 2 m) yaşam boyu portreler yarattı. Portreler, Sarayın Büyük Salonunun ikinci katının duvarlarının nişlerine yerleştirildi. Portrelerde Fatali Şah Kaçar, Abbas Mirza, Hüseyingulu Han Sardar ve Rüstem Zal'ın portreleri yer alıyor. Akrabaların anılarına bakılırsa, Mirza Kadim'in odasında silahlı savaşçıları tasvir eden dört portre daha vardı (bunların Sardarların portreleri olduğu, sanatçının elinde kalan seçenekler olduğu varsayılmaktadır). Sanatçının ailesinde bu tür resimlere Pehlevan deniyordu. Bu resimler kalın tuval üzerine yağlı boyalarla oluşturulduğundan, aslında Azerbaycan duvar resminin ilk örnekleri olarak kabul edilirler.
Bu tarz portreler, 19. yüzyılın İran panel resminin tarzına yakındı. Böylece, yastığın üzerinde oturan Fatali Şah'ı tasvir eden portre, halı üzerinde oturan Fatali şahı" nın ikonografik türünü tekrarlasa da, resmin kalitesi, Mirza Kadim İrevani tarafından aynı yüzyılın 50'li yıllarında Sardar Sarayı için tasarlandığını göstermektedir. Sanatçının ustalığının büyümesi, Mikloshevskaya'ya göre amatör sanatçı için bir tür resim okulu olan Sardar Sarayı'nın portreleri başta olmak üzere eserlerini inceleyerek izlenebilir.
Miğferlerde tasvir edilen bir "Savaşçı" portresi Azerbaycan Ulusal Güzel Sanatlar Müzesi'nde saklanmaktadır. Mirza Kadim İrevani'nin eserinde belirli bir sistemin geliştirildiğini ifade eden Mikloshevskaya'ya göre bu resim, hala sanatçının erken (basit) kompozisyonlarının olduğu döneme aittir. Yani İrevani, büyük portreyi çizmeye başlamadan önce hazırlık çizimleri yaptı. Erivan'daki Sardar Sarayı'nın geriye kalan resimleri, sarayın ana salonunun duvarlarından birine bu tür iki savaşçının portrelerinin yapıldığını kanıtlıyor. Bu savaşçılar İravani tarafından boyanmıştır ve Azerbaycan Ulusal Güzel Sanatlar Müzesi'nde saklanan tablo bir eskizdir.
Abbas Mirza'nın büyük tablosu da Sardarların tablolarını yapmadan önce bir hazırlık çalışmasıdır. Bu portrede sanatçının kontur çizgileri alanındaki başarıları Mikloshevskaya tarafından not edildi. İrevani'nin, Abbas Mirza'nın portresini, yaşayan bir insanı yansıtmayan ve gerçekçi unsurlardan tamamen yoksun olan "Savaşçı" tasvirinden daha inandırıcı bir şekilde tasvir etmek istediği açıktır. Iravani, dokunun özelliklerini ifade etmeye çalışırken, ışık ve gölge oyunuyla görüntünün sadece ana hatlarını vermekle kalmıyor, aynı zamanda başa konulan şapkanın hacmini de vererek görüntünün gerçekçi unsurlarını daha belirgin hale getiriyor. Figürün kendisinin hacmini vermek daha başarısızdır. İravani, Abbas Mirza figürünü daha orantılı çizdi, ancak eski geleneksel gelenekler hala kendini gösteriyor. Bacakların kontur hatlarında bu daha belirgindir. Eller her zaman İravani'nin yaratıcılığının zayıf noktası olmuştur.
Mikloshevskaya'ya göre Abbas Mirza'nın portresi, Mirza Mirza Kadim İrevani'nin zaten ilk çalışmalarında resmin psikolojik özelliklerini vermeye çalıştığını kanıtlıyor. Böylece Abbas Mirza'nın portresinde sadece yüz hatlarında değil, aynı zamanda teslimiyetçi bir pozisyonda ellerini kavuşturması da verilmiştir. İtaat, vücudun üst kısmının hafif tüylü kıvrımında da verilir. Betimlenen gerçekçi insan portresi yaklaşımının unsurları, sanatçının kontur çizme konusundaki artan becerisini gösterir. Bu da bu portrenin ressamın saraydaki çalışmasının sonunda yapıldığını düşündürmektedir.
Olgun yaratıcılık dönemi
Sardar Sarayı'ndaki çalışmalarını bitirdikten sonra Mirza Kadim İrevani ağırlıklı olarak sulu boya ve tempera ile portreler yapmaya başladı. Sanatçının çalışmalarının üçüncü dönemi portre sayısına dayanmaktadır (9 portre: 6 - Azerbaycan Ulusal Güzel Sanatlar Müzesi'nde).(İki figürlü kompozisyon, Prens İskender'in eşiyle portresi, iki kadın portresi, genç bir oğlan bitmemiş portresi ve "Gül ve Bülbül" ederi); katlanır ayna - Ermitaj Müzesi'nde, Kadın portresi - Gürcistan Devlet Sanat Müzesi) hayatının son 15 yılını, en verimli dönemini kapsıyor.
İki figürlü kompozisyon (Gürcistan Devlet Sanat Müzesi) bu dönemin en eski eseri olarak kabul edilir ancak eserde kullanılan motifler Ermitaj'deki eser ve ve kadın portresinde (Azerbaycan Ulusal Güzel Sanatlar Müzesi) tekrarlanır.
"Prens Aleksandr'ın eşiyle birlikte portresi" yaklaşık 1860'lardan kalmadır. Resimli bir Rus dergisinden bir illüstrasyonun reprodüksiyonuna dayanıyordu (belki de 1866 tarihli ıhlamur kabuğu resmi de). Mirza Kadim İrevani, imparatorun gösterişli geleneksel portresini yaratıcı bir şekilde milli ruhda yenidenelden geçirdi. Değerli taşlarla süslenmiş gibi bitki süslemeli çerçeve özel bir oryantal renge sahiptir. Diğer tüm eserler İrevani'nin yaşamının son yıllarına aittir.
"Genç Bir Kadının Portresi"nde eteğin verilen hacmi ve eteğin kıvrımları gerçekçilik unsurlarını görmemizi sağlar. Kadının yüzü sanatçı tarafından özenle çizilmiştir. Modellemesi göze çarpmayan noktalarla açık pembe ve mavi tonlarında yapılmıştır. Hacmin doldurulması uçuk pembe rengin üzerine yarı ton uygulanarak yapılır. Dudaklardaki hassas çizgiler, burun, kaşların etkileyici şekli, gözler - bu unsurlar, portre yüzleriyle benzerliğini kaybetmeyen yüze çekicilik ve canlılık katar. Mikloshevskaya'nın işaret ettiği gibi bu çözümler, İrevani'nin gözlemciliğine ve gerçekçi bir şekilde resim yapma arzusuna işaret ediyor.
"Genç Oğlan Portresi"nde, giysi kıvrımlarının hacmi, kumaşın deseninin çizimini ve rengini iyi aydınlatmaya olanak tanır. Mavi elbisenin makul bir hızda işlenmesi, yaratma çabasının sonucudur. gGlge ve ışık oyunu, perspektif eksikliğine rağmen (zemin dikey olarak tasvir edilmiş ve iç derinlik yoktur), eserde hacimlerin ileriye dönük kısalması gözlemlenmiştir.
Stillerine göre bu portreler, 19. yüzyıl İran panel ressamlığı tarzına benziyorlar. Böylece, Feth Ali Şah'ın minder üzerinde oturduğu portre, "Tahtta Oturan Feth Ali Şah"ın ikonografik tipini tekrarlasa da, resmin kalitesi onun 1850'lerde Mirza Kadim tarafından Sardar Sarayı için yapıldığını gösteriyor. Sanatçının yeteneği eserlerini inceledikçe gelişiyor, özellikle Sardarların portrelerinde, Mikloshevskaya'nın de bahsettiği gibi, bu hevesli ressam için bir tür ressamlık okulu olmuştur. Ermitaj'da bulunan "Katlama-Güzgü" adlı bez, vernikli resimlerle süslenmiş ve minyatür portreli yastık kılıflarını içeriyor. Qatlama'nın Doğu el yazmalarının cildlemesi ile benzerliği, Qatlama'nın kapağında görülebilir. Qatlama'nın üst sağ tarafına bir yastık yerleştirilmiş ve sol tarafta ise bir erkek portresi konumlandırılmıştır. İrevani'nin bilinen eserleri arasında buna benzer başka bir eser yoktur. Kapak üst kenarının üzerine yerleştirilen yazı, eserin Kafkasya'da görev yapmış Rus generallerinden biri tarafından sipariş edildiğini kanıtlıyor ("fr. Pour General Karvalin"). Kapak üst kenarının kenar süslemesi onun ayırt edici özelliğidir. Üst kenar süslemesi aynı prensip üzerine kurulmuş olsa da, düzeni daha büyük ve bağımsızdır.
Natalia Mikloşevskaya, buket, süsleme ve güllerin tasarımında, incelikle çizilmiş konturlarda, renklerin uyumlu bir kombinasyonunun yanı sıra çeşitli motiflerin tasarımında özel bir inceliğe işaret ediyor. Mirza Kadim İrevani, desenin biçimlendirilmesini ihlal etmeyen açıların doğru çözümünde sözünü söyleyerek Azerbaycan ulusal süsleme sanatı hakkında iyi bir bilgiye ve ayna kılıfının tasarımında vernik boyama geleneklerine hakim olduğunu gösterdi. Katlanır-aynanın süsleme dekoru, Mirza hakkında yeni ve ilginç bir bilgiler veriyor. Eğer sanatçının minyatür portresi mekanı ve derinliği daha gerçekçi bir şekilde tasvir etmek istiyorsa, bu da zeminlerin gölgelenmesinde, zeminin bakış açısının kendine özgü bir şekilde aktarılmasında kendini gösterir, o zaman vernikli boya kutusu Erivan'ın uygulamalı sanatlar alanında tamamen yeni bir eseri haline gelir.
Gürcistan Devlet Güzel Sanatlar Müzesi koleksiyonundan "Mah Teletin portresi" dikkatle incelendiğinde, bu tür İrevani'nin karakteristik işleri için tipik olduğu görülüyor. Kadının portresinin düzenlemesi ve renk kullanımı, Azerbaycan Ulusal Güzel Sanatlar Müzesi'nde bulunan kadın portresini tekrarlıyor, ancak üzerinde farklı bir kadın tasvir edilmiş. Natalya Mikloşevskaya, her eserin diğer tüm ayırt edici özelliklerini belirtiyor. Sanatçının ifadesine göre, bu yüzler öncelikle kendi kişisel karakteristiklerine aittir. Bakü'de saklanan portredekini kadının yüzü daha ilgi çekici ve ifade doludur, yaşları arasındaki fark hissedilir. Gürcistan'da saklanan portrede ana temel "şebeke" geometrik desen altıgen yıldızdan ibarettir, Bakü'deki portre ise bu çerçeve desensiz uzunlamasına çizgilerle ayrılır. Buna ek olarak, Azerbaycan Ulusal Sanat Müzesi'ndeki portre, kompozisyonun detaylarında uyum ve renk çeşitliliğinde farklılık göstermektedir. Bakü'de saklanan portrede Mikloşevskaya, yüzün hassas tonlarda modellenmesinden, tırmığın ayrıntılı olarak işlenmesinden ve diğer süs bezemelerinden kaynaklanan sanatçının ustalığının arttığına dikkat çekiyor.
Küçük ve tamamlanmamış "Gül ve bülbül" resmi, İravani'nin son eserlerinden biridir. Düzenine göre, ressam tarafından çiçek desenleri ve duvar süslemeleri için çizilen şablon çizimlerini hatırlatsa da, Mikloşevskaya'nın vurguladığı gibi, bu düzen daha bağımsızdı. Eser, İravan'ın ressamlık tarzlarını gözlemlemeye imkan tanır; resim tamamlandıktan sonra ressam, üstüne kırmızı kahverengi renkte yumuşak konturlar çeker. Bundan sonra, resme yukarıdan aşağıya birkaç kat boya eklenir. Hacmin ve ışık-gölge oyununun noktalı şekilde modellemesi işi tamamlar. Bu yapıyı büyük kırmızı gülün, goncanın ve onları çevreleyen yeşilliklerin işlenmesinde görmek mümkündür.