Abdülvehhâb Gâzî

Abdülvehhab Gazi, Emeviler döneminde yaşamış ve İslam kuvvetleriyle Anadolu seferlerine katılmış ünlü bir ordu komutanıdır. Anadolu fatihi Battal Gazinin en yakın arkadaşıdır. Asıl adı Abdülvehhab bin Buht olarak geçmektedir.
Tarihi bilgiler
729 yılında (Hicri 111) Emir Muaviye komutasındaki büyük bir İslam ordusu, Şamdan hareket ederek Amasyaya kadar gelir. Bu askeri kuvvetin içinde Ömer bin El-Vazzah el-Kelbi, Ebul Hüseyin el Battal el-Antaki (Battal Gazi) ve Abdülvehhab bin Buhtes-Sünevi(Abdülvehhab Gazi) gibi kahramanlar bulunmaktadır. Emir Muaviye 730 yılında Muharrem ayında Amasyaya muzaffer bir ordu komutanı olarak girer. Amasya emirliğini Ömer el- Vazzah, Sivas emirliğini de Abdülvehhab Gaziye verir. Emir Muaviyenin Amasyadan ayrılmasından bir süre sonra, eski Amasya valisi Konstantin, Sinop taraflarından toplamış olduğu büyük bir orduyla ilk önce Amasyayı, daha sonra da Sivası Müslümanlardan geri alır. 731(Hicri 113) yılında Emir Ömer ile Abdülvehhab Gazi, kahramanca savaşmalarına rağmen Sivas yakınlarında şehit düşerler.
Efsaneler
Abdülvehhab Gazi efsanevi bir kişiliğe sahiptir. Çünkü Danişmendname, Saltukname, Müseyyebname ve Battalname gibi Anadolu fatihlerinin kahramanlık destanlarını anlatan destanlarda adı kahramanlar arasında geçmektedir. Anadolunun hemen her beldesinde bir kaya ya da kalede taş üzerinde Battal Gazinin atının izine rastlamak mümkündür. Battal Gazinin en yakın gaza arkadaşı da şüphesiz Abdülvehhab Gazidir. Battal Gazi de Abdülvehhab Gaziyi korumuş, her türlü tehlikeden onu kurtarmıştır. Zor işlerin halledilmesinde Abdülvehhab Gazi hep ön plandadır. Battalnamede, Abdülvehhab Gazinin üç yüz yıl yaşadığı rivayet edilmektedir. Yaşlı olmasına rağmen o, çok güçlü bir vücut yapısına sahiptir. Gücüne güvendiği için Battal Gazi olmadığı zaman ilk önce meydana kendisi çıkmaktadır ve çoğunlukla kafirleri birer birer tepelemektedir. Bu rivayetler her ne kadar okuyanlara abartılı ve saçma gibi gelse de kanaatimizce gerçeklik tarafı olmakla beraber halk kahramanlarına milletimizin bakışını göstermektedir. Asırlardır Anadolunun bütün köylerinde milletimize cesaret ve cihat ruhu aşılamıştır. Şahsen ben babamdan köy odalarında Battal Gazinin hikayeleri okunduğu zaman birçok kimsenin göz yaşları içerisinde kaldığını işittim. Kanaatimizce cönkler Anadolu Müslümanlarının asırlarca hem dinlence hem de ruh kaynağı olmuştur. Bu destanlar Halk dindarlığının (Volk Islam) en önemli unsurlarındandır.
Abdülvehhab Gazi, Sivas halkı tarafından Muhammed bin Abdullahın (alemdarı) sancaktarı, dolayısıyla Eshab-ı kiramdan birisi olarak bilinir. Halk arasında yüzlerce kerameti anlatılmaktadır. Evliya Çelebi, Abdülvehhab Gaziyi sahabeden Suheybi Rumi zannederek, hakkında birçok menkibe anlatmıştır. Ona göre Abdülvehhab, Sivaslıdır. Muhammed bin Abdullah katında Müslüman olmuştur. Ali bin Ebu Talib de kemerini bağlayarak kendisini debbağlara öncü etmiştir.
Abdülvehhab Gazi tıpkı Yunus Emre gibi bütün Anadoluya malolmuş bir nevi evrensel bir kimliğe bürünmüştür.
Türbesi
Halk tarafından sünnet düğünü, evlilik düğünü vb. özel günlerde topluca ziyaret edilerek dua edilir. Türbesi Kılavuz mahallesinde aynı adı taşıyan caminin içerisindedir. Halk arasında Yukarı Tekke olarak meşhur olmuştur.