IV. Devlet Giray

IV. Devlet Giray Han (d. 1730 ö. 1780) Arslan Girayın küçük oğludur. İlki 1769 ila 1770, ikincisi 1775 ila 1777 yılları arasında olmak üzere iki kez saltanat sürmüştür. Amcası Kırım Giray Han'ın vefatı üzerine tahta geçmiştir. Kırım Hanlarının 38.'sidir.
Saltanatı Rus Çariçesi II. Katerina ve Osmanlı İmparatoru I. Abdülhamit ile eş zamanlıdır. 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı Osmanlıların aleyhine sonuçlar doğurmuş, bugün Ukrayna sınırları içinde kalan stratejik öneme sahip Hotin Kalesi düşmüş ve Ruslar Dinyeper (Turla) Irmağının batısına geçerek, Avrupa'daki Osmanlı varlığını tehdit eder bir konum elde etmişlerdir. Osmanlı İmparatorluğunun zafiyet içinde bulunduğu bir süreçte, Rus Çarlığı ile imzaladığı Küçük Kaynarca Antlaşması dönemine ve Kırımın çalkantılı günlerine rastlayan hanlığı, toplam iki yıl 10 ay devam etmiştir.
IV. Devlet Giray istikrarı sağlamak ve hanlığı devralmak üzere İstanbul'dan görevlendirilerek 1775 yılında deniz yoluyla Kırıma çıktı. Kırım'da bulunan Rus kuvvetleriyle mücadele etti ve savaşa girdi. Ruslardan Kafkasya ile doğrudan teması olan Kefe Limanını geri almayı başardı. Bu ilk başarıların ardından Kırım Hanı olan II. Sahib Giray tahtı bırakarak İstanbul kaçtı. Böylece Devlet Giray, IV. Devlet Giray unvanı ile fiilen Kırım Han'ı oldu. Kırım halkını, Osmanlıyı ve Rusları hoş tutacak acil önlemler alarak ülkede istikrarı yeniden tesis etmeye çalıştı. Çariçe Katerina bu dönemde de Kırımı istikrarsızlaştırma siyasetinı südürdü.
Kısa süre sonra mevcut sorunlar ve hoşnutsuzluklar yeniden su üzerine çıktı. Kırımdan Anadoluya göçler durmadı, artarak devam etti. İstanbuldaki Kırım muhacirleri ve ileri gelenleri Osmanlı Devleti üzerinde Kırım'ın kurtarılması ve Küçük Kaynarca Anlaşması'nın iptali talebi yönünde tesirlerini arttırdılar. Ancak, Osmanlı İmparatorluğu artık bu taleplerin üstesinden gelecek bir iradeden yoksundu.
IV. Devlet Giray döneminde Rus siyaseti
Rusyanın amacı Osmanlıya bağımlı IV. Devlet Giray'ın yerine batılı bir eğitim almış, kendisine bağımlı olan Şahin Giray'ı tahta geçirmekti. Rusya, Osmanlı Devleti'ni Kırım'ın içişlerine karışmakla itham ederken, Osmanlı Devleti de Rusya'yı kargaşalıklar çıkartmakla suçluyordu. Böylesi bir dönemde 1775 yılında Rusya Or Kapı bölgesi (Kırımı ana karaya bağlayan Perekop ya da Or Kapı Boğazı) ve Azak Denizi tarafından Kırıma askeri müdahalede bulundu. Bu müdahaleler Devlet Giray Hanın otoritesini zayıflatırken, Rusların himayesinde hanlık iddiasında bulunan Şahingiray'ı güçlendirdi.
Rusyanın bu siyaseti neticelerini verdi ve 1775 yılında Osmanlı taraftarı Kırım kuvvetleri ile Rusların tesiri altındaki Küçük Nogay olarak adlandırılan Kuban bölgesindeki Şahingiray'ın taraftarları savaşa tutuştu. Bu savaşta Şahingiray yenilgiye uğradı. O ana kadar Şahingiray'ı destekleyen Kırım dışında yaşayan Nogaylar desteklerini çektiler. Böylece, Devlet Giray hanlık mücadelesini kazanarak resmen han oldu. Çariçe Katerina, Kırım ve Kuban bölgelerine askeri yığınağını sürdürdü. Şahingirayın, Kırım dışındaki Nogay boylarından teşkil ettiği kuvvetlerini de II. Katerina yeniden organize etti.
Sonun başlangıcı
Katerina güçleri 21 Kasım 1776 günü Or Kapı'dan Kırıma saldırdı. Kırımın girişini denetleyen Or Kapıdaki kaleyi ellerine geçirdiler. Kırımın taht şehri Bahçesaraya yöneldiler.
Kafkasyanın Kuzeyinde yer alan Küçük Nogay Bölgesi olarak adlandırılan Kuban'daki Nogay beyleri de Şahin Giraya katılarak Rusya ile birlikte harekete geçtiler.
Böylece VI. Devlet Giray Han, hem Kırımda Rus işgaline karşı yalnız kaldı, hem de Rus siyaseti sonucu kendi halkından güçlerle savaşmak zorunda kaldı. Kırım ve çevresindeki Kırım Hanlığına ait topraklarda tam bir infial hakimdi. Kırımlılar Osmanlı ve Rusya arasına parçalanmış, Kırım kendini savunamaz hale gelmişti. Şahin Giray 1777 Ocak ayında Rus işgal güçlerinin yardımı ve Nogayların desteği ile Kırım Hanı ilan edildi.
Böylece, Devlet Giray Kırımı terk etti, yardım istemek üzere İstanbul'a geldi 9 Nisan 1777 tarihinde İstanbul'a ulaştı ancak hanlıktan azledildi ve Türkiyede kaldı. Üç yıl sonra, yıl sonra 1780 tarihinde Tekirdağın Vize kasabasında 52 yaşında hayata veda etti. Böylece Osmanlı İmparatorluğu da Kırım'da 300 yılı aşkın süren hakimiyeti de VI. Devlet Giray'ın iktidarı yitirmesi ile son buldu. Uzun çalkantıların ardından 1783 yılında Kırım Hanlığı tarih sahnesinden silinerek, Kırım Rus toprağı oldu.
1730 doğumlular
1780 yılında ölenler
Kırım hanları