İmam Birgivî

İmam Birgivi, asıl adıyla Takiyuddin Muhammed bin Ali (Osmanlıca ; d. 1523 Balıkesir, ö. 1573 İzmir); Osmanlı İmparatorluğu'nda bir alim kazasker (askeri hakim) idi. Kendisi, Pir Ali adlı bir medrese müderrisinin oğludur. Kadızade isimli Selefi reform hareketi ne ilham kaynağı olan Kadızade Mehmed Efendi'nin hocasıdır. Şer'i ve itikadi görüşleri genelde Hanefiden sayılmasına rağmen Hanbeliliğe olan yakınlığı iddia edilir. Fakih (hukukçu) rolüyle Hanefiye göre hüküm verdiğine dair deliler vardır. Klasik Arapça, Türkçe, Farsça ve Osmanlıca konuşurdu.
Hayatı ve görüşleri
Birgivi, ilk İslam derslerini babasından aldıktan, Arapça öğrendikten ve hafız olduktan sonra İstanbul'da bir medresede tahsil gördü ve arkasından Bayramiyye tarikatı na katıldı. Burada pir olana kadar kaldı.
Birgivi, çalışmalarında İbn Teymiye'nin yazılarını okuduktan sonra sufiliğe cephe aldı. Sufilere dini görüşlerini mevzu hadisler, yalanlar ve halk adetleri üzerine dayandırmakla suçladı.
Birgivi, eserlerini çoğunlukla Arapça yazardı. Arapça yazılmış olan "eṭ-Ṭarīkatu'l-muḥammediyye" en meşhurlarından biri olup bu eserde sufilerin uydukları ve ona göre küfür olan imanda yeniliklere (bid'at) cephe alır. Ona göre bid'atlar, küfür le haram arasıdır. Sufi alimlerce kabul edilen bidat-ı ḥasene (iyi yenilik) ve bidat-ı seyyieye (kötü yenilik) Ebu Hanife'nin yaptığı gibi istihsan la hükmedilemeyeceğini, çünkü onların Ebu Hanife zamanındakinden çok daha kötü olduğunu ileri sürer. Birgivi için evliyaların veya peygamberlerin ruhlarının hayatta olduğu, onlara yapılan yakarışlara icabet ettikleri, aynı anda birden fazla yerde bulundukları gibi inançlar küfürdür.
Vahdet el-vucud doktrinini reddeder ve fikri ortaya atan İbn Arabi'yi sert bir dille eleştirerek onun kafir olduğuna hükmeder. İbn Arabi'nin "Firavun'un inancı" konusundaki görüşlerinin aksini iddia eder. Peygamberin ebeveyni probleminde 'Allah Resulu'nun ebeveyninin kafir olarak öldüğü"nü ileri sürer.
El-emr bi'l ma'ruf ve n-nehy-i an il-münker'i vacip olarak görür. Astronomi'yi kabul ederken astroloji yi ve ilm-i kelām ın büyük çoğunluğunu reddeder. Kelam, ona göre sadece düşmanların görüşlerini çürütmek için kullanılabilir. İtikadi tartışmalar, mümkün olan en aza indirgenmelidir.
Birgivi, Kur'an-ı Kerim 'in para için okunmasına veya öğretilmesine cevaz vermez. Bu yüzden Şeyhülislam Ebussuud Efendi'yle ortaya çıkan deswegen entstandene ihtilafı Katib Çelebi, Mīzān al-ḥaqq fī iḫtiyār al-aḥaqq ("Daha haklı olanı tespitte hakikatın terazisinin") adlı makalesinde işler.
Birgivi Edirne'de imam olarak çalışır, müteakkiben II. Selim'in bir hocası ve tanıdığı olan İmam Ataullah Efendi ile İzmir yakınlarında bir medrese kurup, orada kendi ders verir. İstanbul'daki ziyaretlerinde en büyük destekçisi olan Sokullu Mehmed Paşa gibi devlet adamlarıyla buluşarak imparatorluktaki kötü faziletler konusunda bilgi verir. Görüşüne göre, bunları bertaraf etmenin anahtarı, İslam Peygamberi ve Selef-i Salihin in yaptıkları gibi her türlü bid'attan temizlenmiş olarak uygulanan İslam'dadır. III. Murad zamanında Sokullu Mehmed Paşa'nın karşıtlarının sözü geçmeye başladı; Sokullu Mehmed Paşa, sufilere karşı birçok teşebbüste bulunduktan sonra bir sufi derviş tarafından 1579'da katledildi.
Birgivi'nin yazdığı bilinen 29 eseri vardır. "aṭ-Ṭarīkatu'l-muḥammediyye"''' 'nin yanında 1822'de Garcin de Tassy tarafından Fransızca ya tercüme edilen "Muhammed'in yolu" adlı yazıyı yazdı. Yazının İngilizce ye tercümesini Tosun Bayrak, Türkçe ye tercümesini de Celal Yıldırım yapmıştır. Orijinali Arapça dır.
"Vasiyetname" adlı eseri halk için yazılmış olup Müslümanları dürüstlüğe, dindarlığa, dayanışmaya ve kardeşliğe çağıran bu eseri bilhassa işçi ve köylülerin konuştuğu Kaba Türkçeyle yazmıştır.
Alıntılar
Bilhassa İbn Teymiyye'nin görüşlerine dayandığı "eṭ-Ṭarīkatu'l-muḥammediyye" adlı eserinde Birgivi, çok sayıda davranışları bid'at ve yasak olarak nitelendirir. Bunlardan bazıları şunlardır:
Para karşılığı Kur'an tilavet etmek veya öğretmek.
Başını sallayarak Kur'an-ı Kerim tilavet etmek.
Kubbe veya türbe inşası
Türbelerde kurban kesmek, oraya bir şeyler bağlamak, orada ölenlerden medet ummak.
Kandillerde mum yakmak
Ölüm münasebetiyle özel bir dini ayin yapmak
Duada Allah'la kul arasına aracılar sokmak
Sözle ifade edildikten sonra İslam Peygamberi'nin veya başka İslam büyüklerinin mezarını ziyaret etmek üzere seyahat etmek.
Kur'an-ı Kerim veya sünnete dayanmayan fetvalar vermek.
Mevlid Kandili gibi kandiller kutlamak.
Mezar ve (bu Dünya'da) şefaat konusuna da değinen Birgivi, bunları uygulayanları dinin dışında görür.
Çağdaş öğreti
Birgivi, İbn Teymiyye'yi "yeniden keşfeden" kişi ve Selefi Tarika-i muhammedi'nin ilham kaynağı olarak bilinir. Başka Selefi akımlara ne derece ilham kaynağı olduğu bilinmemekle birlikte Vahhabiliğin kurucusu Muhammed ibn Abd al-Vahhab'a ilham kaynağı olduğu tartışmalıdır. ʿAlī aş-Şavkānī (17601860) ve Şah Veliyullah ed-Dihlevī'yi etkilediği kesin olarak görülür. Eserleri bugün Türkiye'de, Balkanlarda ve Arap ülkelerinde pek dikkate alınmazken Hindistan ve Pakistan'da, bilhassa Deobandilerce alıntı yapılır.
Sözleri
Sufiler üzerine:
"Henüz sakalı bitmemiş gençlerle, havai kimselerle () cahil halk tabakasıyla birlikte, nağmelerle dualar yapıp rakseden sufileri ve onların eşeğin anırmasına benzeyen naralarını ve tuhaf seslerini duyan kimsenin en azından içinden buğz ederek oradan ayrılması gerektiğini söyler ve şunları ilave eder: "Yazıklar olsun o kadılara ki bunları bildikleri ve gördükleri halde men etmeyip müsamaha ile karşılarlar. Bir kısmı da bu pespayelerden korktuğu için dualarını talep ederler".
Bid'atlar hakkında:
Bir Müslümanın bidatlerden kesinlikle sakınması gerekir. Halkın dini hayatını bidatler sarmış olsa bile o, bunlardan etkilenmemelidir. Ne yazık ki bu gün sünnet diye sadece bazı şekil görüntüleri gündemdedir ve halk var gücü ile bunlara sarılmıştır.