Veled Çelebi İzbudak

Veled Çelebi İzbudak, Mehmet Bahaeddin Veled ya da mahlasıyla Bahai (16 Temmuz 1867, Konya 4 Mayıs 1953, Ankara), Türk dil ve edebiyat bilgini, şair, milletvekili.

Mutlakiyet, Meşrutiyet ve Cumhuriyet devirlerinin bilimsel ve edebi çalışmalarına katılan Veled Çelebi, ömrünü Türk dili araştırmalarına vermiş; Türk Dil Kurumunda çalışmalarını ölümüne kadar sürdürmüş bir araştırmacıdır. Konya Mevlana Dergahı'nın postnişinliğini yapmış bir Mevlevi'dir. II., III., IV. ile V. Dönem Kastamonu, VI. dönem Yozgat milletvekili olarak toplam 20 yıl süreyle TBMM'de görev yapmıştır. Atatürk ile yakın ilişkileri bulunmuş ve bilimsel çalışmalarında desteğini görmüştür.
Yaşamı
1867de Konyada dünyaya geldi. Anne ve baba tarafından Mevlana soyundan gelen Veled Çelebinin babası Mustafa Necip Çelebi, annesi Rabia Hanımdır. Veled Çelebinin kendinden büyük Ahmed Nazif, Şemseddin ve kendinden küçük Yusuf isimli üç erkek kardeşi vardır.

Konya'daki ilk ve orta öğreniminin ardından yine Konya'daki Sultan Veled Medresesinde okudu. Ayrıca özel öğrenim gördü, Farsça, Arapça öğrendi. Mevlana Dergahı'na gelen alim ve yazarların sohbetlerinden yararlandı. Arap ve Fars edebiyatları üzerine incelemeler yaptı, Türk lehçeleri konusunda araştırmalarda bulundu. Ali Şir Nevainin Abuşka Lugatini okuyup incelemesi farklı Türk lehçelerine olan ilgisini arttırdı.

Memuriyet yaşamına on altı yaşında iken Konya Vilayeti Mektubi Kaleminde başladı. Bir süre sonra Konya Rüşdiyesinde yazı ve Farsça öğretmenliğinde bulundu. Konya Vilayeti Mektubi Kaleminde memuriyete, Vilayet gazetesinde yazı hayatına başladı.

Bir çelebinin devlet memuru olması ve serbest tavırları dergah içinde sürtüşmelere neden olunca 1889da babasından izin alarak İstanbula gitti ve Bahariye Mevlevihanesi'ne yerleşti. Bahai takma adıyla Konya İl gazetesinde başlayan yazı hayatını; İstanbulda Takdim, Hazine-i Fünun, Mektep, Tercüman-ı Hakikat gibi gazete ve dergilerde makaleler yayınlayarak sürdürdü. Bahariye Dergahındaki şeyhlerin hanımları aracılığı ile Makbule Hanımla evlenen Veled Çelebi, eşinin Eyüp'teki konağına taşındı. Bu evlilikten bir oğlu dünyaya geldi. Eşini, 1894 yılındaki İstanbul depreminde kabetti. 1901'de Zehra Hanım ile ikinci evliliğini, onun ölümünden sonra Enise Hanım ile üçüncü evliliğini yapan Veled Çelebinin bu evliliklerinden birer kızı olmuştur.
Türkçülük
Konya'da memuriyet hayatına başladığı sırada Türkçülük Hareketi ile tanışmış olan Veled Çelebi, İstanbul'a geldiğinde Türk Derneğinin kuruluşunda Yusuf Akçura ve Necip Asım ile birlikte yer aldı. Necip Asımla birlikte Türk grameri ve tarihi konusunda incelemeler yaptı. Onun teşviki ile 12 ciltlik Türk Dili Lugati'''ni kaleme aldı. Kütüphanesini onun emrine veren Ahmet Mithat Efendiden de teşvik gördü. 12 ciltlik eserin yazma nüshası Türk Dil Kurumu kitaplığında bulunur, yazılı hale getirilmemiştir.
1901de Matbuat Müfettişliği ile görevlendirildi. Çeşitli dergi ve makalelerde "Bahai mahlasıyla yazılarını yayımlamayı sürdürdü.
II. Meşrutiyetten sonra bir süre Darülfünunda ve Galatasaray Sultanisinde Farsça okuttu. 31 Mart öncesi resmi görevinden ayrılıp kalemiyle geçimini sağlamaya başladı; artık sivil giysilerini de çıkarıp Mevlevi giysisini giymişti.

Postnişinlik Görevi
Veled Çelebi, II. Abdülhamit'in tahta indirilmesinden sonra tahta geçen Mehmet Reşat tarafından 1908'de Mehmed Ataullah Dedenin yerine vekaleten Galata Mevlevihanesi postnişini olarak atandı. 1910da ise Abdülhalim Çelebi'nin yerine Konya Mevlana Dergahı postnişinliğine getirildi. Dokuz yıl bu görevde kalan Veled Çelebi müderrisliğe ve Karatay Medresesinde Farsça dersleri vermeye devam etti.

Gönüllü Mevlevi Alayı
I. Dünya Savaşı başlayınca Gönüllü Mevlevi Alayında miralay rütbesiyle alay komutanlığı yaptı. 3 Nisan 1915'te Şam ve Hicazda 3 yılı yakın süre kaldı. Bu evrede üç kez Medineye gitti Şeyh Kettaniden mütevatir hadis icazeti aldı. Mekkeyi de ziyaret etti ve Abdülbaki el- Köhnevi ile Şeyh Salih Akişaninin hadis derslerine devam etti. Osmanlı Devletinin Suriye yenilgisinden sonra 1917de Konyaya geri döndü.

Savaştaki yenilgiden sonra kurulan yeni hükumet in şeyhülislamı Mustafa Sabri Efendinin teklifi ile 1919da postnişinlikten azlolundu. Konyadan İstanbula gelen Veled Çelebi, Maarif Nezareti tarafından Tetkikat-ı Lisaniye Encümeninde görevlendirildi. Türkçenin ıslahı için kurulan bu kurumda bir yıl boyunca Ali Ekrem, Halid Ziya, Cenap Şahabettin, Ahmet Hikmetle birlikte çalıştı.

Milli Mücadele Yılları
Bu dönemde Anadoluda Milli Mücadele başlamış, Ankarada hükumet kurulmuştur. İstanbuldan Antalya yoluyla Anadoluya kaçmaya karar veren Veled Çelebi 1921de bir İtalyan vapuruyla Antalyaya geldi. Ankaradaki dostu Hamdullah Suphi Beye (Tanrıöver) telgraf çekip izin alarak milli mücadelenin merkezi Ankaraya gitti, Mevlevihanede misafir oldu. Ankara Lisesinde Farsça öğretmenliği yaptı ve Ziya Gökalp ile Telif ve Tercüme Encümeninde çalıştı.

Milletvekilliği
Dil çalışmalarına cumhuriyetin ilanından sonra da devam eden Veled çelebi, Kastamonu milletvekili olarak II. Dönem TBMMye girdi. II., III., IV. ile V. Dönem Kastamonu, VI. dönem Yozgat milletvekili olarak toplam 20 yıl süreyle TBMM'de görev yapmıştır. Milletvekilliği sırasında Türk Dil ve Tarih Kurumlarının kurulması ile görevlendirildi.

İkinci Kez Postnişin olması
Aynı dönemde Abdülhalim Çelebinin postnişinlikten azledilmesi (1925) üzerine bu makama ikinci kez tayin edilen Veled Çelebinin postnişinlik görevi 16 Kasım 1925'te tekke ve zaviyelerin kapatılmasıyla sona erdi.

7. dönemde Yozgat milletvekili olarak TBMMe giren Veled Çelebi, bir yandan da Türk Dil Kurumundaki çalışmalarını sürdürdü. 4 Mayıs 1953te Ankarada hayatını kaybetti. Hacı Bayram Camiinde kılınan cenaze namazının İsmet İnönünün de katıldığı büyük bir cenaze töreniyle Cebeci Asri Mezarlığına defnedildi.