Abimael Guzmán

Manuel Rubén Abimael Guzmán Reynoso (3 Aralık 1934 - 11 Eylül 2021), takma adı Başkan Gonzalo, eski felsefe profesörü, Perudaki Aydınlık Yol devrimci hareketinin lideri.
Yöneticisi olduğu siyasi hareket Peruda 1970'li yıllardan itibaren aktif oldu ve 17 Mayıs 1980 tarihinden itibaren hükumete karşı silahlı mücadele başlattı. Peru hükumeti tarafından terörizm ve vatana ihanet suçlarından aranan Guzmán 1992 yılında yakalandı, ömür boyu hapis cezasına mahkum oldu ve ölümüne kadar Lima yakınlarındaki Callao deniz üssünde tutuldu.
Gençliği
Başkent Limanın 1000 km uzağındaki Islay eyaletinin kıyı kenti olan Mollendoda doğdu. Milli piyangoyu kazanan bir tacirin üç farklı kadından olan altı çocuğundan biriydi. Annesi Berenice Reynoso o daha beş yaşındayken öldü. 1938-1946 yılları arasında annesinin ailesiyle yaşadı. 1947 yılında babasının yanına Arequipaya gitti. Burada Katolik Okuluna devam etti. 19 yaşına geldiğinde Arequipadaki San Agustín Ulusal Üniversitesi Sosyal Bilimler Fakültesine girdi. Öğrencilik döneminde marksizm ile tanıştı, Peru Komünist Partisi kurucusu José Carlos Mariáteguinin eserlerinden etkilendi.
Siyasete giriş
Üniversitede felsefe ve hukuk eğitimi gördü. 1962 yılında felsefe dalında öğretim üyesi olarak Ayacuchodaki San Cristóbal Huamanga Üniversitesine rektörünün daveti üzerine başladı. Antropolog olan üniversite rektörü Dr. Efraín Morote Best sonradan Aydınlık Yol hareketinin fikir alanındaki liderlerinden olacaktır. Morotoenin desteğini alan Guzmán, Perudaki yerel halkın dili olan Quechua dilini öğrenmeye ve sol siyasetle daha da ilgilenmeye başlar. Kendisi gibi genç aydınlarla Perunun bir devrim ile kurtarılması fikirleri bu dönemde şekillenir. 1970'li yıllarda hükumet karşıtı gösterilerde iki kez tutuklanır. 1964 yılında Augusta la Torre ile evlenir. 1965 yılında Çini ziyaret eder. Üniversitedeki görevinden 1970'li yılların ortasına doğru istifa eder ve yeraltına çekilir.
Peru Komünist Partisi
1960lı yıllara gelindiğinde Peru Komünist Partisi ideolojik ve kişisel sebeplerden bölünmüş durumdadır. Sovyet geleneğinden çok Çin geleneğine yakın olan Guzmán sonraları Aydınlık Yol olarak adlandırılacak hizibin lideri konumuna geçer. Guzmán, Başkan Gonzalo takma adını alarak maoist modele göre devrimci köylü halk savaşını başlatır. Bu dönemde Guzmán, ABD emperyalizminin yanı sıra Sovyetler Birliğini de eleştiriyor ve bu ülkeyi sosyal emperyalizmle suçluyordu.
Halk Savaşı
Aydınlık Yol hareketi başlarda sadece Peru üniversiteleri çevreleriyle sınırlı kaldı. 1970'li yılların sonlarına doğru ise Ayacucho bölgesinde bir gerilla grubuna evrildi. 1980 yılının Mayıs ayında grup Peru hükumetine karşı savaş açtığının ilanı olarak Ayacucho bölgesindeki Chuschi köyüne baskın düzenleyerek 1964 yılından beri ilk kez bir seçimin gerçekleşmesine engel olmuş oldu. Zamanla büyüyen gerilla hareketi Lima eteklerinde kadar genişledi. Aydınlık Yolun amacı hükumeti çaresiz bırakacak kadar ülkede kontrolü ele alıp iktidarın alınabileceği bir ortam sağlamaktı. Gerillalar sadece asker ve polisleri değil her türlü hükumet görevlisini, grev kırıcı işçileri, hükumetle işbirliği yapan köylüleri ve hatta diğer sol örgütleri de hedef almaktaydı. Yoğun iç savaş ortamında yaklaşık 70 bin kişinin hayatını kaybettiği tahmin edilmektedir.
Aydınlık Yol hareketi Guzmánın fikirlerini ve eserlerini marksizm, leninizm ve maoizm ideolojisi üzerine kurulmuş yeni bir teorik anlayış olarak değerlendirmiştir. 1989 yılında yaptığı değerlendirmede Guzmán artık stratejik dengenin sağlandığı ve eski rejimin artık yönetemez haline geldiğini öne sürerek stratejik saldırı aşamasına geçeceklerini ilan etti.
Yakalanması
1990 yılında iktidara gelen Alberto Fujimori 5 Nisan 1992 tarihinde devlet başkanı iken parlamenter yapıya karşı yaptığı darbe ile ülkede yeni ve otoriter bir siyasi yapı kurar. Teröre karşı oluşturduğu özel polis teşkilatıyla Aydınlık Yol gerillalarına karşı önemli adımlar atar. Limada gerillaların kaldıkları hücre evlerini arayan polisler Limada Maritza Garrido Lecca adlı öğretmen tarafından işletilen bir bale okuluna yaptıkları 12 Eylül 1992 günkü baskında Guzmán ve sevgilisi Elena Iparraguirre başta olmak üzere 8 kişiyi ele geçirir.
Polis Guzmán ile birlikte örgütsel belge ve bilgilere de ulaşır. Bilgisayarında gerilla silahlı kuvvetlerinin çok ayrıntılı bir dökümü bulunan Aydınlık Yol o dönemde 23 bin 430 silahlı gerillaya sahip olduğu Guzmán daha sonra Peru hükumeti tarafından bir kafesin içerisinde mahkum kıyafetleriyle kamuoyuna teşhir edilecektir.
Dava süreci ve tutukluluğu
Guzmán, Fujimori hükumetinin uygulamaya koyduğu anti-terör yasaları gereğince başları kapalı askeri hakimlerce yargılanır. Hakimlere karşı gerillalar tarafından saldırı yapılmasından çekinen hükumet bu yönde bir önlem almıştır. Üç gün süren mahkeme sonucunda Guzmán ömür boyu hapis cezasına çarptırılır ve Limadaki Callao askeri deniz üssü hapishanesine gönderilir.
Guzmán yakalandıktan sonra Peru televizyonuna çıkarak Peru hükumetiyle barış görüşmelerinin başlatılması gerektiğini beyan etti. Açıklama Aydınlık Yol içerisinde bir yarılma yaratacak ve hükumetin ilan ettiği af çerçevesinde altı bin gerilla silah bırakacaktır.
Silahlı mücadeleye devam kararı alan Aydınlık Yol gerillaları ise Oscar Ramirez Durand önderliğinde yollarına devam ederler. Ancak 1999 yılında Ramirezin de yakalanmasıyla örgüt çökme noktasına gelir.
Yeniden yargılanması
Peru Anayasa Mahkemesinin Fujimori dönemimde uygulanan kontrterör yasalarının anayasaya aykırı olduğunun açıklanmasıyla bu dönemdeki tüm yargılamalar geçersiz ilan edilir. Bu kapsamda Guzmán da yeniden yargılanır. Mahkeme süreci 5 Kasım 2004 tarihinde başlar. Ulusal ve uluslararası kamuoyunun yoğun ilgi gösterdiği mahkemede Guzmánın savunmasının kamuoyuna açıklanmaması için dava sırasında ses kaydı alınmasına izin verilmez. Basına kapalı olarak süren ve çeşitli kereler hakimi değişen dava 13 Ekim 2006 tarihinde Guzmána ömür boyu hapis cezası verilmesiyle sonuçlanır.
Sonraki hayatı
11 Eylül 2021 tarihindeki ölümüne kadar Callao deniz üssündeki özel hücresinde tutulmuştur. Aynı hapishanede Movimiento Revolucionario Túpac Amaru, MRTA lideri Víctor Polay ve Fujimori döneminde hapishaneyi inşa ettiren eski istihbarat şefi Vladimiro Montesinos kalmaktadır. Boş olan dördüncü hücre ise Fujimori için ayrılmıştır. Guzmán 2006 yılında kendisiyle beraber tutuklanan Aydınlık Yol yöneticilerinden olan ve ayrı bir hapishanede tutuklu bulunan Iparraguirre ile evlenmiştir.
Geleneği
Yazdığı eserler
Guzmán tutuklanmasının 17. yıldönümüne denk gelecek şekilde 12 Eylül 2009 tarihinde anıları ve değerlendirmelerinden oluşan 400 sayfanın üzerindeki düşüncelerini De puño y letra adındaki kitapta toplar. Kitapta gerilla dönemindeki anıları, yakalandıktan sonra mahkemede yaptığı savunma ve geleceğe dönük düşünceleri yer almaktadır. Peru hükumeti Guzmán'ın üst seviyede korunan bir özel hapishanedeki hücresinden el yazmalarını nasıl çıkardığı konusunda şaşkınlığını gizlememektedir.