Muhteşem Yüzyıl

Muhteşem Yüzyıl, yapımcılığını Tims Productions'ın üstlendiği, ilk olarak Show TV'de daha sonra Star TV'de yayımlanan Türk yapımı tarihi drama ve tarihi kurgu türündeki televizyon dizisi. Dizi, temel olarak Osmanlı İmparatorluğu padişahı Kanuni Sultan Süleyman'ın ve nikahlı eşi Hürrem Sultan'ın hayatı, Hürrem Sultan'ın evlatları için giriştiği taht mücadelesi ve saray hayatı üzerine kurgulanmıştır. Senaristi Meral Okay, dizinin bir kurgu olduğunu ve bu sebeple gerçekleri yansıtmak zorunda olmadığını belirtmiştir.
5 Ocak 2011 tarihinde Show TV'de yayınlanmaya başlayan dizinin ilk sezon finali olan 24. bölümü 22 Haziran 2011 Çarşamba günü yayımlandı. 2. sezon ise 14 Eylül 2011 tarihinde yayımlanan 25. bölüm ile başladı ve 28 Aralık 2011 tarihinde ekrana gelen 40. bölüme kadar Show TV'de yayımlandı. 4 Ocak 2012 tarihinde Star TV'ye transfer olan dizi 6 Haziran 2012 tarihinde ekrana gelen 63. bölümü ile 2. sezon finalini yaptı. Dizinin 3. sezonu 12 Eylül 2012 tarihinde yayımlanan 64. bölümü ile başladı ve 19 Haziran 2013 tarihinde yayımlanan 103. bölüm ile tamamlandı. Dizinin 18 Eylül 2013 tarihinde yayımlanan 104. bölümü ile son sezonu olan 4. sezonu başladı. Bu sezon Son Dem, Son Sezon sloganıyla tanıtıldı. 4 sezondan oluşan dizi, 11 Haziran 2014 tarihinde yayımlanan 139. bölümü ile final yaparak sona erdi.
Yapım
Yönetmenliğini Taylan Biraderler'in yaptığı, yapımcılığını Timur Savcının üstlendiği dizinin senaryosunu 10 Nisan 2012'deki ölümüne dek Meral Okay, sonrasında ise Yılmaz Şahin yazmıştır. Dizi 3.500.000 TL bütçesiyle Türk televizyon tarihinin en pahalı projesidir.
İlk yayın tarihinden önceki 5 aylık süre içerisinde başlayan yapım çalışmaları için 2.100 m2 alana bir plato kurulmuş, 30 kişilik bir heykeltıraş ve ressam grubu burada yapıların birebir kopyalarını inşa etmiştir. Ayrıca tarihçiler Deniz Esemenli ve Günhan Börekçi ile yazar Latife Tekin senaryonun, kullanılan kıyafetlerin ve eşyaların tarihi gerçeklere uygun olması amacıyla diziye danışmanlık yapmıştır.
Dizinin başından beri Hürrem Sultan karakterini canlandıran Meryem Uzerli'nin, tükenmişlik sendromu yaşaması, hamileliği ve Almanya'ya gitmesi sebebiyle 4. sezonda Hürrem Sultan karakterini Vahide Perçin canlandırmıştır.
Konu
Dizinin konusu Kanuni Sultan Süleyman ve Osmanlı İmparatorluğu tarihine damga vuran Hürrem Sultan etrafında kurgulanmıştır. Dizi, henüz şehzade olan Süleyman'ın, babası Yavuz Sultan Selim'in ölümü üzerine tahta geçmesi ve bu zamanlarda saray haremine cariye olarak getirilen Hürrem Sultan ile birbirlerine aşık olmalarıyla başlar. Hürrem Sultan'ın intikam için başladığı iktidar oyununa, Valide Sultan, Pargalı İbrahim Paşa ve Şehzade Mustafa'nın annesi Mahidevran Sultan en büyük engel olur. Aşkı ile devleti arasında kalan Kanuni Sultan Süleyman ve oğulları için iktidar mücadelesine giren Hürrem Sultan ekranlara yansıtılmıştır.
Oyuncu kadrosu ve karakterler
Yayın takvimi
Not: Dizi 1'den 40. bölüme kadar Show TV'de, 41'den final olan 139. bölüme kadar ise Star TV'de yayımlandı.
Bölümler
Genel bakış
Soundtrack albümü
Dizinin müziklerinin yer aldığı soundtrack albümü 14 Mayıs 2013 tarihinde piyasaya çıkmıştır. Meryem Uzerli, Selma Ergeç ve Cansu Dere albümde vokal yapmıştır. Albümde yer alan üç parçada diziden replikler yer almaktadır. Mohaç Seferi sırasında Kanuni Sultan Süleyman'ın Kibir, Pargalı İbrahim Paşa'nın Ben İbrahim ve Hürrem Sultan'ın Ben Hürrem tiratları parça içinde kullanılmıştır. Albümde toplam 33 beste bulunmaktadır.
2013 yılına kadar dizide kullanılan müziklerin yanında albümün içerisindeki dizide yer alan ve Meryem Uzerli, Selma Ergeç, Cansu Dere, Erkan Bektaş, Bekir Ünlüataer ve Aytekin Ataş tarafından seslendirilen ninni ve türküler de bulunmaktadır. Albüm, Meral Okay'a ithaf edilmiştir. Çıktığı hafta dijital ortamlardan da satışa çıkarılmıştır.
Etki
Ödüller ve adaylıklar
Muhteşem Yüzyıl ilk sezonuyla, Antalya Televizyon Ödülleri'ne 12 dalda aday gösterilmiş ve "En İyi Drama Dizisi", "En İyi Drama Erkek Oyuncu" dahil 4 dalda ödülün sahibi olmuştur. Okan Yalabık, "En İyi Drama Erkek Oyuncu" seçilmiştir. Dizi ikinci sezonuyla, ilk sezonuna oranla daha fazla ödüle layık görülmüştür. O yıl üçüncüsü düzenlenen Antalya Televizyon Ödülleri'nde 8 dalda aday gösterilmiş, "En İyi Dönem Dizisi" ve "En İyi Senaryo" ödüllerini kazanmıştır. 39. Altın Kelebek Ödülleri'nde ise "En İyi Drama Dizisi" ödülü verilmiş, oyuncu Meryem Uzerli ise "En İyi Drama Kadın Oyuncu" ödülünün sahibi olmuştur.
Protestolar ve eleştiriler
Dizi daha yayınlanmadan fragmanlardan yola çıkılarak birçok eleştiri almıştır. RTÜK'ün yaptığı açıklamaya göre üç hafta içinde 2010 yılının toplam televizyon şikayetinden daha fazla kez şikayet edilmiştir. Saadet Partisi, Büyük Birlik Partisi ve Alperen Ocakları mensupları yaptıkları eylem ve basın açıklamasında diziyi protesto ettiklerini açıklamışlardır. Dizi bazı muhafazakar ve milliyetçi kesimler tarafından Kanuni Sultan Süleyman'ı zevk ve sefa düşkünü olarak gösterildiği gerekçesiyle suçlanmıştır. Başbakan Yardımcısı ve Devlet Bakanı Bülent Arınç da dizi hakkında yasal işlem başlatmıştır. Bunun üzerine dizi 3984 sayılı yasanın 4. maddesine dayanarak yayınların toplumun milli ve manevi değerlerine aykırı olmamasına ilişkin yasayla RTÜK'ten uyarı almıştır.
Dizi Yunanistan'da oldukça popüler hale gelmiştir. Buna karşın Selanik Piskoposu Anthimos ve ırkçı Altın Şafak partisi diziyi kınamış ve protesto etmiştir. Anthimos bir vaazında "Ben Türk dizilerini izlemiyorum siz de izlemeyin" demiştir. Basında "Halkların katliamcısı Süleyman televizyonlarımızda" ve "Yunan toplumunu Türkleştiriyorlar" gibi yorumlara da yer verilmiştir.
Ayrıca, dizi içerdiği birçok tarihsel hatayla da gündeme gelmektedir. Oturma düzeni, yiyecekler, giysiler ve mobilyalar gibi detaylar konusunun uzmanları tarafından incelenmiş ve yanlışlıklar açıklanmıştır.
New York Üniversitesi'nden Osmanlı çalışmaları profesörü Leslie Peirce ise Osmanlı kaynaklarında harem ile ilgili detaylı bilgiler bulunmadığını ve bu nedenle yapımın tarihi gerçekliklere uyması açısından makul bir senaryo yazılması gerektiğini belirtmiştir. Dizi, Hollywood yönetmeni Randal Kleiser tarafındansa "uluslararası düzeyde bir iş, yurtdışına pazarlanabilir" şeklinde yorumlanmıştır.
Mahboub Amrahy 2013 yılında Star TV'den yayınlanan Muhteşem Yüzyıl dizisine 'Safevi Devletini Fars devleti olarak sunduğundan dolayı soruşturma açmıştı..
Bosna-Hersek'in günlük gazetelerinden Dnevni Avaz'da, Osmanlı'nın kötü fotoğrafı başlığıyla verilen haberin dizideki yanlışlıklar isimli bölümünde, "saraydaki kadınların giysilerinin 19. yüzyılda Fransa'daki moda olduğu, sultanın pantolon giydiği ve Kanuni Süleyman'ın padişah olduğunda 41 yaşında değil, 26 yaşında olduğu belirtilmiştir. Saraybosna Tarih Kurumu Araştırma Görevlisi Sedad Beşliya ise, "dizinin tarihi olayları hatalı bir şekilde gösterdiğini" belirtmiştir. Ünlü yönetmen Suleyman Kupusoviç ise, filmin ucuz Hollywood yapımlarına benzediğini belirtmiştir.
Sırbistan ve Karadağ'da da gösterilen dizi, ülkedeki radikal Sırp kesimlerin tepki almıştır.
Anakronizm
Bazı yazar ve eleştirmenler dizide konunun geçtiği zaman dilimine (1520-1566) kronolojik açıdan uyumsuzluk gösteren bazı sahnelerin yer aldığını yani dizide anakronizm yapıldığını saptamış ve bunları örnekleriyle yazmışlardır. Bu zaman-bozum hatalarından bazıları şunlardır:
Pargalı İbrahim Paşa birçok sahnede masa başında çalışırken gösterilmiştir. Oysa masa kullanma adabı Abdülmecidin (1823-1861) saltanatı döneminde Osmanlı sarayına yerleşmiştir.
Dizide Macaristan Kralı II. Lajos, Osmanlı elçilerini infaz ederek Osmanlı İmparatorluğu'nu kışkırtan yaşlı bir adam olarak tasvir edilmiştir. Ancak Lajos tarihte herhangi bir elçiyi infaz etmemiştir ve Mohaç Muharebesi'nde öldüğünde henüz 20 yaşındadır.
Dizinin bir bölümünde Sultan Süleyman "Nush ile yola gelmeyeni etmeli tekdir, tekdir ile uslanmayanın hakkı kötektir" sözünü söylemiştir. Ziya Paşa'nın Terkib-i Bend adlı eserinde yer alan bu sözün dizide kullanılması bir zaman bozum hatasıdır. Zira Ziya Paşa söz konusu eserini 1870'te yazmıştır.
Saray mutfağında aşçı yamağı domates doğrarken gösterilmiştir. Oysa anavatanı Güney ve Orta Amerika olan bu meyve Kristof Kolomb'un Amerika'yı keşfinden sonra Avrupa'ya taşınmış ve yetiştirilmeye başlanmıştır. Domatesin Osmanlı topraklarına girişi ise 1835'ten sonradır.
Daha önceki isimleri Kara Amid ve Amidiye olan Diyarbakır'dan Muhteşem Yüzyıl'da "Diyarbakır" diye bahsedilmiştir. Oysa bu bölgenin adı dizinin geçtiği dönemde Diyar-ı Bekr idi.
Dizinin geçtiği dönemde adı Saruhan olan sancaktan bazen Manisa diye bahsedilmiştir.
Kanuni Sultan Süleymanın Şehzade Mustafa'yı ziyaret için gittiği Manisa Sarayında yerlerde parke olduğu gözükmektedir. Fakat parke (parquet de menuiserie) ilk kez 1684'te Versailles Sarayı'nda ortaya çıkmıştır.
Dizinin 17. ve ona takiben birkaç bölümünde, kafeste iki muhabbet kuşu gösterilmektedir. Ama bu papağan türü, ilk 1840 yılında Avustralya'dan Avrupa'ya getirilmiştir. Hatta dizideki muhabbet kuşlarının renk değişimleri, daha da sonra esirlikteki yetiştirmelerle meydane gelmişlerdir.
Dizide ilk bölümden itibaren harem Topkapı Sarayı içinde konuşlanmış olarak görülmektedir lakin 1541 yılına kadar harem Eski Saray'da bulunuyordu. 1541 yılında çıkan büyük bir yangın sonrası Eski Saray'ın çok ciddi hasar almasından müteakip harem Hürrem Sultan'ın etkisiyle Topkapı Sarayı'na taşınmış ve içerisine harem inşaat edilmiştir.
Dizinin ilerleyen bölümlerinde yer alan Prenses Fortuna isimli şahsiyet Kanuni daha tahta çıkmadan önce ölmüştü.
Uluslararası dağıtım
Orijinal kanalı Show TV, ardından da Star TV olan dizi için birçok televizyon kanalı teklifte bulunmuş ve yirmi iki kanal ile anlaşılmıştır. Yayınlar ise Aralık 2011 ile Ocak 2012'de başlamıştır. Toplam 45 ülkede 210 milyondan fazla izleyiciye ulaşmıştır. Dizi 11 Haziran 2014 tarihinde sona erdi. 2013 yılında 60 farklı ülkede yayınlanması beklenen dizi en fazla ülkeye pazarlanan Türk dizisi olmuştur. Haziran 2013 tarihinde, Çin devlet televizyonu CCTV diziyi yayınlamak için Tims Productions ile anlaşmıştır.
Bosna-Hersek'te de 27 Ağustos 2012 tarihinde OBN kanalında Süleyman Veliçanstveni (Muhteşem Süleyman) ismiyle ilk kez yayınlanmaya başlayan dizi, yayınlandığı ilk gün ülkenin en çok izlenen dizisi oldu. OBN kanalının açıklamasına göre, 17 ile 49 yaş arasındaki kadınlar arasında yapılan araştırmada, Muhteşem Yüzyıl'ın ülkenin en çok izlenen dizisi olduğu belirtilmiştir.