Birgenair'in 301 sefer sayılı uçuşu

Birgenair'in 301 sefer sayılı uçuşu, 6 Şubat 1996 tarihinde TC-GEN kuyruk numaralı Boeing 757-225 ile gerçekleştirilen ve uçuş sırasında Puerto Plata'nın 26 km kuzeydoğusunda düşmesiyle sonuçlanan bir ticari yolcu uçuşudur. Uçak Dominik Cumhuriyeti'ndeki Puerto Plata'dan Gander ve Berlin üzerinden olarak Frankfurt'a gidiyordu.
Puerto Plata Uluslararası Havalimanı'ndan kalkıktan kısa süre sonra uçak Puerto Plata'nın 26 km kuzeydoğusunda denize düştü. 176 yolcu ve 13 mürettebatın tamamı kaza sonucunda öldü. Yapılan araştırma neticesinde arıların uçağın pitot tüplerinden birine yuva yaptığı ve böylece hızlarından emin olamayan mürettebatın kaza yaptığı anlaşıldı.
Arka plan
Uçak, Dominik Cumhuriyeti'nde tatile gelen ve Alman turist grubunu Frankfurt'a götürecekti. Uçuşu gerçekleştirilecek uçakta mekanik bir arıza meydana geldi. Bunun üzerine havayolu, Birgenair'e ait bir Boeing 757'yi mürettebatıyla kiralamaya karar verdi. Mürettebat; Kaptan Ahmet Erdem, Yardımcı Pilot Aykut Gergin ve Gözlemci Pilot Muhlis Evrenesoğlu'ndan oluşuyordu.
Kaza
Saat 23.30'da 301 sefer sayılı uçak, aprondan ayrılmak adına izin istedi. Kontrol listesini uygularken mürettebat, 1 ve 3 numaralı hız göstergelerinin uyumsuz olduğu fark etti. Buna rağmen kaptan Erdem kalkışı ertelememeye karar verdi. Uçak saat 23.42'de havalandı.
Uçak irtifaya tırmandığında kaptanın hız göstergesi, yardımcı pilotunki ise hızla seyrettiklerini gösteriyordu. Kalkıştan 1,5 dakika sonra otomatik olarak devreye giren otopilot, kaptanın hız göstergesindeki verileri referans alarak aşırı hız uyarısı verdi ve uçağı yavaşlatmak için uçağın burnunu kaldırmaya başladı. Yardımcı pilotun hız göstergesi uçağın hızının neredeyse perdövitese girecek kadar düşük olduğunu gösterirken kaptan pilotun hız göstergesi uçağa hasar verecek kadar aşırı hızlı gittiklerini gösteriyordu. Kaptan Erdem bunun üzerine uçağın hızını azaltmaya karar verdi. Bu kararın ardından uçak, uçağın aşırı yavaş gittiği anlamına gelen levye titreşim uyarısı vermeye başladı. Titreşim uyarısıyla birlikte otopilot devre dışı kaldı. Gözlemci Pilot Evrenesoğlu ile Yardımcı Pilot Gergin'in uçağın burnunun tehlikeli biçimde havaya kalktığını belirtmesine rağmen baskı altındaki Kaptan Erdem bunu fark edemedi.
Kaptan Erdem uçağın burnunu indirmek yerine motorların gücünü arttırarak hızlanmaya çalıştı ancak uçağın yatay açısı nedeniyle motorlar yeterince hava alamadı ve bir numaralı sol motor durdu. Sol motoru duran ancak sağ motoru tam güç çalışan uçak yalpalamaya ve dönmeye başladı. Uçağı kontrol etmek zorlaştı.
Kalkışından 5 dakika sonra uçak Puerto Plata'nın 26 km kuzeydoğusuna, Atlas Okyanusu'na düştü.
Kayıplar
Kaza sonucunda uçakta bulunan 11'i Türk, 2'si Dominik Cumhuriyeti vatandaşı olan mürettebat ve çoğu Alman ve birkaç Polonyalıdan oluşan 176 yolcunun tümü öldü. Bu olay, bir Boeing 757'nin karıştığı en yüksek ölümlü kazadır.
Soruşturma ve sonuçları
Karayipler ile Almanya arasında uçuş düzenleyen Birgenair, bu uçuşlar için yeterince yolcu bulamıyordu. Bu nedenle Birgenair uçağı ve ekibi 25 gün boyunca Puerto Plata'da kalmıştı. Bekleme süresince içine bir şey girmesini engellemek amaçlı bir örtüyle kapatılması gereken pitot tüpleri kapatılmadı. Bekleme süresince kaptan pilotun hız göstergesini çalıştıran pitot tüpünün içine eşek arıları yuva yapmış ve hız göstergesinin çalışmamasına neden olmuştu.
Ayrıca uçuş ekibinin kalkış öncesinde iki hız göstergesi arasındaki tutarsızlığı fark etmesine rağmen uçuşu iptal etmemeleri, Kaptan Ahmet Erdem'in Yardımcı Pilot Aykut Gergin'in uyarısını önemsememesi ve yaklaşık 3,5 hafta evlerinden ayrı kalan ekibin bir an önce evlerine dönme isteği kazaya zemin hazırlayan diğer etkenlerdi.
Mali sıkıntısı bulunmayan Birgenair, kazanın ardından oluşan "kötü imaj" nedeniyle toparlanamayarak faaliyetlerine son verdi. Birgenair'in kurucusu Çetin Birgen ise, kazanın sorumlusu tutuldu. Aklanmasına rağmen firmaların sırt çevirmesiyle işlerini kaybeden Birgen, Aralık 1997'de Paris'te beyin kanaması geçirerek öldü.