Carpetbagger

Carpetbagger, ABD tarihinde Amerikan İç Savaşının 1865 yılında sona ermesiyle beraber yeniden yapılanma dönemi süresince Güney eyaletlerine gelen beyaz Kuzeyliler için kullanılan aşağılayıcı terimdir.
Yeniden yapılanmaya destek
Güney eyaletlerine gelen Kuzeyliler 1865-1877 yılları arasında bölgede özgürleşen köleler ve Cumhuriyetçileri destekleyen beyazlar olan Scalawaglar ile koalisyon kuracaklardır. Kuzeyden gelen carpetbaggerlar güneyde genellikle kendi kazançları için bölgeyi yağmalayanlar olarak tanımlanır. Özellikle zengin Kuzeyliler savaştan yeni çıkmış bölgede geniş arazileri, çiftlikleri, fabrikaları çok düşük fiyatlara alacaklardır. Ancak zengin Kuzeyliler bölgeye gelen beyazlar arasında azınlıktadır. Gelenlerin arasında kölelik karşıtı olan din görevlileri ve öğretmenler hiç de azımsanmayacak sayıdadır. Eşitliğin sağlanması ve kölelikten kurtulanların eğitilmesi gibi görevleri gönüllülükle yerine getirecekler ve Radikal Cumhuriyetçilerin ilk iktidar yıllarında güney eyalet yönetimleriyle işbirliği halinde olacaklardır. Güneye gelen Kuzeyliler arasındaki sanayiciler özellikle çiftlikler satın alarak eski köleleri işçi olarak işe almış veya devasa demiryolu ihalelerini alarak yine eski köle iş gücünden faydalanmışlardır. Güney ekonomisinin canlanmasına yol açan bu sermaye girişi ilk başlarda olumlu karşılanmıştır. Güneydeki görece geri konumdaki tarım toplumu kısa sürede sanayileşme hamlesine kalkacak, bununla beraber özellikle eğitim öğretimde ivme yakalanacaktır. Bu dönemde genel ülke çapında yaşanan skandallar ve yolsuzluklar bölgede de yaşanacaktır.
Terimin kökeni
İlk kez 1868 yılında kullanılmaya başlayan carpetbagger terimi, 19. yüzyılda ABD'de gezginlerin yaygın olarak kullandığı carpetbag (İngilizce Carpet: Halı, Bag: çanta, torba) adı verilen dokuma halıdan yapılmış seyahat çantaları veya valizlerden gelmektedir (Carpetbagger: Halı çantalı). Amerikan İç Savaşının 1865te sona ermesinden sonra savaşın mağlubu olan Güney eyaletlerinde yeniden yapılanma adı altında bölgenin eski zenginlerine ve toprak sahiplerine ağır vergiler salınmış, bunları ödeyemeyenler de arazilerini ve mal varlıklarını çok ucuz fiyatlardan elden çıkarmak zorunda kalmışlardı. Bu fırsattan yararlanmak isteyen, çoğunluğu meteliksiz Kuzeyli maceraperestler birkaç parça eşyasını atlarının terkisine attıkları yegane mal varlıkları olan derme çatma halı çantalara doldurarak Güneye gelmişler ve yöresel geçici hükumetlerin de yardım ve destekleriyle küçük meblağlar karşılığında büyük mallar edinmişlerdi. Bu sosyolojik olay aynı zamanda geleceğin birçok sonradan görme zengininin de ortaya çıkmasına neden olmuştu.
Öne çıkan isimler
Tunis Campbell, siyahi bir New Yorklu iş adamı 1863 yılında Savaş Bakanı Edwin Stanton tarafından Güney Karolinadaki özgürleştirilen eski kölelere yardımcı olması için kiralanır. İç savaşın sona ermesinden sonra Campbell Georgiaya geçer ve eski köleler için toprak reformu gerçekleştirir. Tunis Campbell Georgiadan Cumhuriyetçi Parti senatörü olacak ve Ku Klux Klana karşı siyahlardan oluşan milis kurmaya çalışacaktır. 1868 yılında beyazlar tarafından görevinden zorla alınsa da 1871 yılında yeniden görevine dönecektir. 1872 yılında tutuklanınca öldürülme tehlikesi üzerine hapisten kaçarak Bostona yerleşir.
1839 yılında Kentuckyde dünyaya köle olarak gelen William Hines Furbush Ohioda eğitim gördükten sonra 1862 yılında Arkansasa gider. Şubat 1865de Ohioya geri dönerek orduya katılır. Savaştan sonra özgür siyahların yeni bir toplum kurmaya çalıştığı Liberyaya göçer. 18 ay sonra geri döner, 1870 yılında Arkansastadır. 1873 ve 1879 yıllarında milletvekili seçilir.
Günümüzdeki kullanım
Deyim günümüzde ABDde o bölgenin yerlisi olmamasına veya çok kısa süre orada yaşamış olmasına rağmen oradan aday olan siyasetçiler için kullanılmaktadır. ABD eski Başkanı George W. Bushun erkek kardeşi Jeb Bush modern carpetbagger örneklerinden sayılmaktadır. Teksastan Floridaya göçen Bush, 1999-2007 arasında 43. Florida valisi olarak görev yapmıştır.
Sinema ve edebiyatta carpetbaggers
Edebiyatta
The Carpetbaggers (roman), Amerikalı romancı Harold Robbins'in 1961 tarihli çok satan romanı. Türkiye'de Altın Kitaplar tarafından 1976 yılında Vurguncular, 1979 yılında da Kanunsuzlar adlarıyla yayımlanmıştı.
Sinemada
The Carpetbaggers (film), Yukarıdaki romandan 1964'te uyarlanmış sinema filmi. Edward Dmytryk'in yönettiği film Türkiye'de Korkunç İhtiras adıyla gösterime girmişti.
Gone with the Wind (Rüzgar Gibi Geçti, 1939)
The Birth of a Nation, (Bir Ulusun Doğuşu, 1915)
The Texans, (1938)
Thunder Over the Plains (1953)
The Fabulous Texan, (1947)
The Lonely Trail (1936)