Norris Bradbury

Norris Edwin Bradbury (30 Mayıs 1909 - 10 Ağustos 1997), Los Alamos Ulusal Laboratuvarı'nda 1945 ile 1970 yılları arasında görev yapmış Amerikan fizikçi. Robert Oppenheimer tarafından II. Dünya Savaşı sırasındaki Manhattan Projesi'nde başarılı olduğu için bu pozisyona seçilmiştir. Bradbury, Trinity denemelerinden sonuncusu olan The Gadget dan sorumluydu.
Bradbury, kötü bir zamanda Los Alamosta görev aldı. Personel gruplar halinde Alamos'u terk ediyordu,
yaşam koşulları kötü ve laboratuvarın kapatılma ihtimali vardı. Bradbury
yeterince personeli ikna edip Kaliforniya Üniversitesi ile yenileme anlaşması
yaptı. Nükleer silahların gelişmesi için çalışmaya devam etti. Onları laboratuvar
cihazların olmaktan imal edilecek hale getirdi. Sayısız ıslahatları sayesinde,
silahları daha güvenli, daha kullanışlı ve az bulunan radyoaktif maddeleri
daha verimli kullanan bir hale getirdi.
1950'li yıllarda Bradbury, termonükleer
silahların geliştirilmesini denetledi, ancak Edward Teller ile bu silahların geliştirilmesine verilen öncelik konusunda çıkan anlaşmazlık sonucunda rakip
bir nükleer silah laboratuvarı kuruldu (Lawrence Livermore Laboratuvarı).
Sonraki yıllarda Bradbury işleri ilerletip
nükleer bilimi geliştirmek adına
Los Alamos Meson fizik tesisini kurdu. 1960'lı yıllardaki Uzay Yarışı
esnasında nükleer yakıtla çalışan taşıtları geliştirmek adına bir
laboratuvar (NERVA) kurdu. Adı bir bilim müzesine verildi.
Erken yaşları
Norris Bradbury 30 Mayıs 1909 yılında Edwin Pearly ve Elvira née Clausenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Bradburynin 3 kardeşi daha vardı. Bir kız kardeşi küçük yaşta hayatını kaybetti. Bunun üzerine aile Bobby ve Betty adındaki ikizleri evlat edindi. İkizler ileride İkinci Dünya Savaşı'nda Amerikan ordusunda görev alacaklardı. Bradbury Kaliforniyadaki Hollywood ve Chaffey Lisesinde okudu. 16 yaşında mezun olduktan sonra Kaliforniyadaki Pomona Üniversitesine girdi ve 1929 yılında kimya bölümünden mezun oldu. Phi Beta Kappa Topluluğuna üyelik hakkı kazandı. Pomona Üniversitesinde okurken İngilize debiyatı uzmanı Lois Platt ile tanıştı. Platt ayrıca oda arkadaşının kız
kardeşiydi. 1933 yılında evlendiler ve James, John, David adında 3 erkek çocukları oldu.
Yüksek lisans ve
öğretim üyesi olduğu Kaliforniya Üniversitesinde Bradbury fizik ile ilgilenmeye
başladı. Doktora tezini Leonard B. Loeb in danışmanlığı altında gaz iyonlarının
akışkanlığı hakkında yaptı ve Ulusal Araştırma Kurumu üyeliği ile ödüllendirildi.
Birinci Dünya
Savaşında deniz kuvvetleri ihtiyat personeli olan Loeb, Bradburyyi deniz
kuvvetleri ihtiyat personeli olması için cesaretlendirdi. Bradburynin
komisyonu komutan Chester W. Nimitz tarafında imzalandı.
MITdeki iki yıl sonrasında, Bradbury 1935 Stanford Üniversitesinde
asistan oldu. 1938 yılında doçent oldu. 5 yıl sonra ise profesörlüğe yükseldi.
Gazların elektrik iletkenliği, iyonların özellikleri ve atmosferik elektriğin
tutumu üzerinde uzmanlaştı. Physical
Review, Journal of Applied Physics,
Journal of Chemical Physics ve Journal of Atmospheric Electricity and Terrestrial
Magnetism isimli yayınlar yayınladı. Bir tip elektriksel ion kapısı olan
Bradbury-Nielsen Shutterı icat etti
II. Dünya Savaşı
1941 yılının başlarında Bradbury İkinci Dünya
Savaşında Amerikan Deniz kuvvetleri adına çalışmak üzere göreve çağrıldığı halde Stanforddaki
akademik yılın bitimine kadar izin verildi. Dış balistik üzerinde çalışmak
üzere Virginiadaki Naval Proving Gound üssüne gönderildi. Bunun üzerine Loeb
ve komutan Deak Parsons çalışıyordu.
Haziran 1944te Manhattan Projesi müdür yardımcısı
olan Parsons, Bradburye New Mexicoya rapor vermesi için görev verdi.
Parsons, Bradburye implosion tipi nükleer silahlar için gerekli
olan patlayıcı lensler(explosive lenses) üzerine çalışması gerektiğini söyledi.
Bradbury araştırmaya pek hevesli değildi, ama Parsons bir deniz subaydı ve
yapmak zorunda kaldı.
Los Alamosta Bradbury implision deneysel grubunun başına geçti(E-5). Ağustos 1944te laboratuvar yöneticisi Robert Oppenheimer kapsamlı bir düzenleme yaptı. E-5, George Kistiakowskyin X bölüğünün bir
parçası oldu ve bu bölük X-1 olarak yeniden adlandırıldı. Bu sırada ise, Bradbury iç patlama sürecine gerekli olan mükemmel bir jet yapmaya çalışıyordu. Bunlar X-ray ve RaLa teknikleri kombinasyonu
olarak incelendi.
Mart 1945 tarihinde, Oppenhimer Alberta projesi adı altında Parsonsa
Manhattan Projesinin en büyük görevini verdi. Bu görev Nükleer silahları savaş
alanına taşımak üzerineydi. Bradbury Alberta projesine Fat Mani (Nagazakiye
atılan bombanın ismi) birleştiren grubun başına geçti. Temmuz 1945 tarihinde
Trinity Nükleer denemelerinde the Gadget diye adlandırılan bombanın denetmeni
oldu. Bradbury Trinity testleri hakkında Trinity hakkında hiçbir derin duygusal düşüncelere sahip olmadım. Hem de hiç. Sadece bittiği için çok
memnunum.
Los Alamos Yöneticiliği
Oppenheimer Bradburyi Los Alamos
Laboratuvarının yönetici yapmıştı, fakat bu durum yerine biri bulunana kadar
geçerliydi. Manhattan Projesi yöneticisi General Leslie R. Groves, Jr., sağlam
bir geçmişi ve itibarı olan birini projenin başına getirmek istiyordu.
Oppenheimer Bradburyi önerdi. Bu durum Groves tarafından kabul edilebilirdi.
Çünkü Bradbury deniz kuvvetleri subayıydı yani hem bir bilim insanı hem de bir
ordu mensubuydu. Bradbury altı aylık geçici çalışma teklifini kabul etti.
Parsons Bradburynin deniz kuvvetlerinden çabuk
terhis olması için Legion of Merit unvanı ödüllendirdi. Deniz İhtiyat
Teşkilatında kaldı, fakat 1961 yılında yüzbaşı olarak emekli oldu. 10 Ekim
1945 tarihinde Los Alamosta bir tören
düzenlendi. Groves laboratuvara Army-Navy "E" Award ödülü Oppenheimera ise bir takdir belgesi sundu.
Devam eden günlerde Bradbury yardımcı yönetici olarak göreve devam etti.
Bradburyin müdürlüğünün özellikle ilk ayı zorlu
geçti. Atomik Enerji yasasının hızlı bir şekilde meclisten geçeceğini ve savaş
projesi olan Manhattan Projesinin yeni bir yeri olup kalıcı olacağını
umuyordu. Fakat bu durumun altı aydan uzun süreceği belirginleşti. Zamanın
başbakanı Hary S. Truman Atomik Enerji Komisyonunu 1 Ağustos 1946 tarihine
kadar imzalamadı buna rağmen 1 Ocak 1947 tarihine kadar etkin hale gelmedi. O
tarihlerde Grovesin yasal otoritesi sınırlandırılmıştı. Los Alamostaki çoğu bilim insanı kendi laboratuvarlarına ve üniversitelerine geri dönmek
istiyorlardı. 1946 Şubat tarihinde birkaç deneyimli onların dışında savaş zamanındaki bölük başlarının hepsi Los Alamosu terk etti. Darol Froman, Robert
Bacherın G bölüğünün başına geçti ve G bölüğü M bölüğü olarak anılmaya başladı. Eric Jette kimya ve metalurji, John H. Manley fizikten, George placzek
teoriden, Max Roy patlayıcılardan ve Roger Wagner ise mühimmattan sorumluydu. Savaş zamanında üç binleri bulan personel sayısı binlere kadar düşmüştü. Çoğu
kişi savaş zamanı konaklaması yüzünden orada geçici olarak bulunuyordu. Daha da kötüsü, su boruları soğuk yüzünden donmuş, su ihtiyacı ise tankerlerle karşılanıyordu. Azalmış personele rağmen Bradbury Crossroads Operasyonu için (Pasifik Okyanusundaki nükleer testler) destek temin etmek zorundaydı.
Bradbury nükleer silahları laboratuvar cihazlarından
üretim modelleri geliştirmeye devam etti. Sayısız ıslahattan sonra silahları daha güvenli, daha kullanışlı ve az bulunan radyoaktif maddeleri daha verimli
kullanan bir hale getirdi. Bradbury önceliği gelişmiş fizyon silahlarına
vermesinin yanında, Alarm Clock olarak adlandırılan süper termonükleer
silahın dizaynı üzerine de araştırmalarına devam ediyordu. Yeni fizyon dizaynı
1948 yılında Operasyon Sandtone esnasında test edildi. Mark 4 nükleer bombası dünyanın ilk seri üretimine geçilen atom bombası oldu.
Projelerin geleceğinin daha belirgin hale
gelmesiyle, Bradbury kalabalık şehirlerden uzak yeni bir laboratuvar alanı için yer aramaya başladı. Bradbury güney Mesada yüz yedi milyon dolarlık yeni
bir tesis önerisini Atomik Enerji Komisyonuna sundu.
Bu süre zarfında, Bradbury Stanford Üniversitesinde
ismen profesör olarak kalmaya devam etti. Los Alamos laboratuvarı sözde bir
savaş zamanı kontrat ile Kaliforniya Üniversitesinin altında çalışıyordu,
fakat kontrattaki bir cümleye göre üniversite savaştan 3 ay sonra bu kontratı fes etme hakkına sahipti. Üniversite usulüne uygun olarak fes etti, fakat
Bradbury bunu geçersiz saydı ve 1948 yılında kontrat yenilendi. 1951 yılında Bradbury Kaliforniya Üniversitesinde profesör oldu.
1951 yılında laboratuvar Teller-Ulam dizaynını
ortaya çıktı ve termonükleer denemeleri Greenhouse Operasyonu sırasında gerçekleştirildi. Termonükleer silahların gelişimi ve ikinci nükleer silah laboratuvar arasındaki öncelik
sırası Bradbury ve Edward Teller arasındaki anlaşmaları üst seviyelere taşıdı.
Sonraki yıllarda, Bradbury işleri ilerletip nükleer bilimi geliştirmek adına Los Alamos Meson fizik tesisini kurdu. 1960
yıllarındaki Uzay Yarışı esnasında nükleer yakıtla çalışan taşıtları
geliştirmek adına bir laboratuvar (NERVA) kurdu. Bu laboratuvar Nükleer
roketlerin itme gücü ve elverişliliğini artırmak üzere kurulmuştu.
Uzun yıllar boyunca Bradbury Los Alamos şehrinin yönetiminden sorumlu oldu. Şehire etkileyici sağlık ve eğitim kurumları kuruldu. Zamanla şehrin dış kısmına yeni bir teknik alan kuruldu ve 18 Şubat
1957 tarihinde etrafı çevrilip güvenlik kapılarıyla kapatıldı. Sonunda, Kasaba
bir anonim topluluk haline geldi ve yönetimin sivil sorumlulukları sona erdi.
1966 yılında Bradburye Amerikan Silahlı
Kuvvetlerine verdiği olanüstü saygıdeğer hizmetleri ve Amerika Birleşik
Devletlerinde büyük sorumluluk gerektiren Los Alamos yöneticiliği adına Department of Defense Medal for
Distinguished Public Service madalyası verildi. Buna ek olarak 1970 yılında
Enrcio Fermi ödülünü kazanmıştır.
İleri yaşları
Bradbury 1970 yılında Los Alamos
Laboratuvarındanki yöneticilikten emekli oldu. Yerine geçen Harold Agnew
kendisine baş danışma olması için davette bulundu fakat olumlu sonuç
alamadı. Buna rağmen Bradbury Amerika
Ulusal Bilim akademisi başta olmak üzere,
Los Alamos Sağlık Merkezi, Santa Fenin ilk ulusal bankası, Los Alamos
YMCA ve Santa Fe Sinirbilim topluluğunda danışmanlık yaptı
1969 yılında Bradbury New Mexico valisi David
Cargo tarafından New Mexio Üniversitesine yönetici olarak atandı. O günlerce Üniversite çalkantılı günler geçiyordu. 1970 in Mayıs ayında savaş karşıtı
aktivist Jane Fonda Kent State massacre olayına cevap olarak New Mexico Üniversitesi rektörü Ferrel Heady in evine yürüyüş düzenledi. Rektörün grupla görüşmeyi reddetmesi üzerine, öğrenci grubu greve başladı. Dersler iptal oldu, mitingler düzenlendi ve Öğrenci Konseyi Binası öğrenciler tarafından istila edildi. Vali
öğrencileri uzaklaştırmak için New Mexico Ulusal Muhafızlarını çağırdı. 11 kişi süngülenerek hayatını kaybetti. Cargonun yerine gelen Bruce King Bradburynin yerine başka bir yönetici atadı.
1990lı yılların ortasında Bradbury yakacak odun keserken sağ bacağını yaraladı. Bacağı kangren oldu ve dizinden aşağısı kesildi. Kangren sol bacağına sıçradı sol bacağının bir kısmı da alındı ve
Bradbury tekerlekli sandalyeye mahkum oldu. Gün geçtikçe hastalık ilerledi ve
20 Ağustos 1997 tarihinde Bradbury hayatını kaybetti. Los Alamosta düzenlenen bir cenaze ile Guaje Pines mezarlığına gömüldü.