Meymûn el-Kaddâh

Meymun el-Kaddah (? - Hicri 210 / M. 825) Batıniliğin ve İsmailiyye mezhebinin, özellikle de Nizari fıkhının gerçek kurucusu. Kur'an-ı Kerimin "tevil" olarak nitelendirilen mecazi tefsirinin moda olduğu dönemlerde bu görevi en ciddi şekilde üstlenerek dini bir felsefe akımının evrim sürecini başlatan şahsiyettir.
Sözde oftalmolog ama gerçekte şüphesiz ok ve mızrakların saplarının üreticisi olan Meymun el-Kaddah, Beşinci İsnaaşeriyye İmmamı Muhammed el-Bakır'ın Mekkeli müridlerindi ve oğlu ʿAbd Allah ibn-i Meymun'a Altıncı İsnaaşeriyye İmmamı Caʿfer es-Sadık'ın öğretilerini nakletmişti. Böylece baba-oğul İsnaaşeriyye-İmamiye öğretisine kuvvetle vakıf olan şahsiyetlerdendi. Aslen Huzistan Eyaleti'nde Qūraǰ al-ʿAbbās'tan olup "Gnostik-Bardesanite-Düalist" inanç sahiplerindendiler. Ayrıca, mevcut inanç ve geleneklere kuvvetle muhalif, kışkırtıcı inanç ve i'tikat sahibi Ghulat-i Şiʿa'dan Ebul-Hattab el-Esedi'nin öğretilerinin de takipçisiydiler. Aḵū Moḥsen'e göre oğul "ʿAbd Allah ibn-i Meymun" Karmatilik öğretisinin gerçek atasıydı.
Yaşamı ve kişiliği
İran'da Ahvaz kentinde doğdu. Makhzumi aşiretindendi. Muhammed el-Bakır ve oğlu İmam Caʿfer es-Sadık'ın özgürleştirdiği kölelerdendi. Onların yanında yetişerek ilahiyat ilimlerinde uzmanlaştı. "Meymun el-Kaddah" çevresinde zühd hayatı yaşayan dindar bir şahsiyet olarak tanınmıştı. Gizli İsmailiyye hareketinin yayılması görevi için seçildi ve bu hareketin gelişiminin ve inkişaf etmesinin baş mimarı oldu. Arkasında, Aban ve ʿAbd Allah adında iki oğlunu bıraktı.
Hakkındaki eleştiriler
"Meymun el-Kaddah" ve oğlu "ʿAbd Allah bin Meymun" Araplar tarafından İslami ilke ve öğretilere karşı olmakla suçlandılar ve İslamiyeti tahrip etmeye azmetmiş İran kökenli bir hareketin öncüleri olmakla itham edildiler.
Hatta daha da ileri giden bazı yazarlar tarafından sadece Arap karşıtı bir muhalefet hareketi olmaktan da öte, İslam aleyhtarı bir devrim gerçekleştirmekle suçlandılar. Ayrıca İmamet (İsmaili i'tikadı)nı, içerisine Manichéisme ile Mazdaizm dinlerinde mevcut olan öğretileri sokmak suretiyle gayri-İslami bir tarzda geliştirmekle de itham edildiler. İslami öğretilere şiddetle karşı çıkan "Meymun el-Kaddah" ile oğlu "ʿAbd Allah bin Meymun" ikilisinin Araplar'a karşı duydukları kin ve nefretlerini gizleyemedikleri de aleyhlerinde ortaya atılan diğer şiddetli suçlamalar arasında yer almaktaydı.
Nizari-Batıni İsmailiyye mezhebindeki makamı
"Meymun el-Kaddah" ve oğulları "ʿAbd Allah bin Meymun" ile "Aban bin Meymun" Nizari-Batıni İsmailiyye mezhebince takdis edilmiş ve azizler listesine alınmışlardır. "Meymun el-Kaddah" ve oğullarının İmam Caʿfer es-Sadık'tan en doğru Batıni bilgilerin mirasını aldıklarına ve daha sonra da bunları İmam Caʿfer es-Sadık'ın torunu Muhammed bin İsmail eş-Şakir'e naklettikleri inancı Batıni-İsmailiyye özellikle de Nizariyye i'tikadının temelini teşkil eder.
Kaddahiyye nazariyesi
Bu nazariyeye göre "Meymun el-Kaddah" ismi "Muhammed bin İsmail eş-Şakir" tarafından asıl kimliğini gizlemek maksadıyla kullanılan gizli bir kod adıydı. Ayrıca Muhammed bin İsmail eş-Şakir'in oğlu olan Vafi ʿAhmed (ʿAbd Allah bin Muhammed / ʿAbd Allah el-Vafi) de asıl kimliğini gizlemak amacıyla kendisini "ʿAbd Allah bin Meymun" olarak tanıtmaktaydı. Daha sonra bu gizli kod adı kullanma mes'elesi İsmaililer aleyhine de kullanılır oldu. Abbasiler Sekizinci İsmailiyye imamı Vafi ʿAhmed (ʿAbd Allah bin Muhammed / ʿAbd Allah el-Vafi)nin Meymun el-Kaddahın oğlu olduğunu iddia ederek, Fatımiler Halifeliğinin neslinin aslında İmam Caʿfer es-Sadıka bağlanmadığını öne sürmeğe başlamışlardı.