Memleketimden İnsan Manzaraları

Memleketimden İnsan Manzaraları, Nazım Hikmetin 1939da yazmaya başladığı, 1960ların ikinci yarısında yayımlanabilen şiir kitabıdır.
17bin mısradan oluşan eser Nazım Hikmet şiirinin doruğu kabul edilir. Kitap İkinci Meşrutiyet'ten II. Dünya Savaşına kadar olan dönemde Anadoluda yaşamış sıradan insanların öykülerini okuyucuya sunar. Türkiyenin 1920-1940 yılları arasındaki toplumsal tarihi, Ulusal Bağımsızlık Savaşını da içerecek biçimde verilirken bir yandan da II. Dünya Savaşında Nazizmin yenilgisi değişik yönleriyle ele alınıp yansıtılır. Düzyazı, şiir, senaryo tekniklerinin iç içe kullanıldığı bir eserdir. Beş ciltten oluşur, beşincisi tamamlanmamıştır.
1938de Nazım Hikmetin cezaevine girmesi ile konulmuş olan eserlerini yayınlama ve okuma yasağı nedeniyle şairin hayatı boyunca yayımlanamayan eser, 1965'te yasağın kalkmasından sonra, oğlu Memet Fuatın sahibi olduğu De Yayınevi tarafından 1966-1967 yıllarında 5 cilt olarak yayımlanmıştır.
Eser, MEB tarafından 100 Temel Eser Listesine dahil edilmiştir.
Eserin yazılma süreci
Nazım Hikmet, Memleketimden İnsan Manzaraları'nı 1939'da İstanbul'da yazmaya başlamıştır.
Şairin 1939da üzerinde çalışmaya başladığında eserin adı; Meşhur Adamlar Ansiklopedisi idi. Şair, Almanyanın Sovyetler Birliğine saldırısını öğrendiğinde yirmibirinci yüzyıl tarihini yazmayı düşündü. Memleketimden İnsan Manzaraları, bu düşüncenin bir ürünü olarak ortaya çıktı. Meşhur Adamlar Ansiklopedisi, 1941de Bursa Hapishanesinde iken yazmaya başladığı Memleketimden İnsan Manzaralarına bir bölüm olarak girdi.
Nazım Hikmet yapıtıyla ilgili ön tasarısını şöyle açıklamıştır:
Şair 1950'de hapisten çıktığında eserin 66bin satır yazılmış olduğunu ifade eder. Ertesi sene ülkeyi terk ederken destanın bazı bölümlerini arkadaşları arasında dağıtır. Bazıları, yakalanma tedirginliği ile ellerindeki bölümleri yakıp yok etmiştir. 1965te eserin Türkiye'de yayımlandığında elde 17.000 mısra kalmıştır.
Eserin bölümleri
Eserin birinci bölümü İstanbulda, Haydarpaşa Garında 1941 yılında başlar. 15.45te Eskişehire hareket eden trenin 510 numaralı üçüncü mevki vagonunda 18.38de Ankaraya ulaşılana kadar devam eder. Vagonun yolcuları sıradan köylü, asker, işçi ve tutsaklardır. Bazı yolcuların hayat hikayeleri, dünya görüşleri ve düşündükleri ile bütün destanı takip eder.
İkinci kitap başka bir trenin yine Haydarpaşa garından hareket edecek olan yolcularını ele alır. Bu sefer yolcular siyasetçi, diplomat, tüccar, fabrika sahipleridir. Kurtuluş Savaşı Destanından bazı bölümler esere alınmıştır.
Üçüncü kitap hapishane ve hastanede geçer. Dördüncü kitap Sovyetler Birliği ve Fransada faşizme karşı direnenlere değinir. Tamamlanmamış beşinci kitapta Türk toplumunda savaşın yansımaları, çekilen zorluklar ve katı yaşam koşulları aktarılır.
Uyarlamalar
Tiyatro
Eserin birinci bölümü Nazım Hikmetin doğumunun 100. yılı olan 2002de Ankara Sanat Tiyatrosu tarafından bir tiyatro oyunu olarak kurgulanarak Rutkay Aziz yönetmenliğinde sahneye konmuştur.
Nazım Hikmetin "Memleketimden İnsan Manzaraları"ndan Onbir Tablo adlı oyun, bu kitaptan seçilen sahnelerin Nihat Asyalı tarafından tiyatroya uyarlanması sonucu ortaya çıkmış ve 2010 yılında dünya prömiyeri yapılmıştır.