İason

İason (Yun. Ιάσν), Yunan mitolojisinde Altın Postu ele geçirmek için Argo isimli, elli kürekli bir gemiyle Yunan anakarasından denize açılarak Karadenizin doğu ucundaki Kolkhis ülkesine doğru zorlu bir yolculuğa çıkan elli kahramanın (Argonautlar) önderidir. Altın Postun öyküsü ile Argonautların serüvenlerini muhtelif mit yazarları anlatır. Bunların önde gelenleri Bibliotheka isimli kitabıyla Apollodoros, Argonautika isimli kitabıyla da Rodoslu Apolloniustur.
İasonun kimliği
Söz konusu denizaşırı yolculuğun hedefi olan Altın Post, Phriksos isimli bir prensi sırtında taşıyarak Karadenizin en doğu ucundaki Kolkhis iline götüren, tanrı hediyesi altın tüylü bir koçun postuydu. Gittiği yerde Koçu Zeusa kurban eden ve postunu kutsal bir koruluktaki meşe ağacına asan Phriksos, Kolkhis kralının kızıyla evlenmiş, orada kalarak dört oğlan babası olmuştu.
Phriksosun gidişinden bir kuşak kadar sonra doğacak olan İason ile Phriksos arasında akrabalık bağları vardı. Phriksosun babası, Orkhomenos kralı Athamas ile İasonun dedesi, İolkos kralı Kretheus kardeştiler.
İasonun doğumu İolkosta yaşanan taht kavgası günlerine denk geldi. Kral Kretheus'un ölümünden sonra onun öz oğlu, tahtın yasal varisi olan Aison (İasonun gelecekteki babası) tahta çıkacakken üvey kardeşi Pelias, deniz tanrısı Poseidon'un soyundan geldiğini ve Aison'dan yaşça büyük olduğunu ileri sürerek ve zor kullanarak tahtı ele geçirdi. Biliciler Peliasa ölümünün kral soyundan birinin elinden olacağını söylemişlerdi. Bu tanıma girenleri ortadan kaldırmaktan çekinmeyen Pelias üvey babası Aisonu öldürmeye cesaret edemediğinden onu eşiyle birlikte sarayın bir köşesinde hapis yaşamı sürmek zorunda bıraktı. Bu sığıntı yaşama başladıkları sırada Aison ve eşinin Diomedes adını verdikleri bir oğulları oldu.
Bebek doğunca kehaneti hatırlayan Pelias bebeği ortadan kaldırmak istedi. Görevlendirdiği askerler askerler bebeğin ölü doğduğu haberiyle karşılaştılar. Bu arada Aison olacakları tahmin ederek bebeği sadık bir kölesiyle kent kırsalına kaçırıp eski dostu, soylu kahramanların eğitmeni yarı insan yarı at bilge Kheiron'un gözetimine teslim etmişti. Kheiron bebeğe İason adını verdi. Pelion dağındaki mağarasında büyütüp eğittiği çocuk erişkinliğe vardığında geçmişiyle ilgili bilgiler ve geleceğe ilişkin yönlendirmelerle İolkosa uğurladı onu.
Peliasla karşılaşma
Bilicilerin Pelias için verdikleri diğer bir kehanete göre Peliasın yazgısında ölümünün tek sandaletli bir adamın elinden olacağı yazılıydı. Bu kehanetin üzerinden çok zaman geçmemişti ki İason, Kheirondan ayrıldıktan sonra İolkosa giden yolda karşısına çıkan hızlı akışlı bir nehri geçmeye çalışırken sandaletlerinden birini sulara kaptırdı. Karşıya geçmeyi bekleyen yaşlı bir kadına yardım etmek için onu sırtına alıp geçirirken olmuştu bu. O yaşlı kadın aslında tanrıça Hera'ydı. İason kente vardığında Peliasın Poseidon ve diğer tanrılara adadığı ama Heranın anılmadığı bir sunu törenine katıldı. Pelias bir ayağı çıplak delikanlıyı görünce kehaneti anımsadı ve başına çöken tehlikeden kurtulmak amacıyla onu deniz yoluyla çok uzaklara, evine dönmesini olanaksız gördüğü zor bir yolculuğa göndermeye karar verdi.
Peliasın verdiği görev
Peliasın bu görevi İasona nasıl verdiğini iki mit yazarı şöyle anlatır:
Apollodoros

Rodoslu Apollonios
Argonautlar, yolculuk ve dönüş
Argo isimli gemilerinden dolayı Argonautlar grup ismiyle anılan kahramanların İasonun önderliğinde çıktıkları Altın Post seferi başta Apolloniosun Argonautika isimli epik şiirinde olmak üzere muhtelif ozan ve yazarlar tarafından anlatılmıştır. Argonautika kahramanların yola çıktıkları limana yani Pagasai sahiline ayak basmaları ile son bulur. İasonun, yanında getirdiği Medea ile giderek karmaşıklaşan dönüş sonrası yaşamı Euripidesin Medea isimli oyunundan ve diğer mit yazarlarından öğreniyoruz.
Yurda dönüş ve sonrası
Argo Pagasaiye vardığında denizcileri karşılayan olmadı. İason oradaki bir balıkçıdan anne ve babasının kral Pelias tarafından öldürüldüğünü (veya intihara zorlandıklarını) öğrenince öfkeye kapılarak hemen saraya saldırıp ölümü hak eden Peliası ortadan kaldırmak istedi. Bu arada Medea öne çıktı ve Peliası cezalandırma işini üstlendi. Kurnaz bir planla önce kendini yaşlı bir Artemis rahibesi görünümüne sokup sonra eski haline dönerek Pelias ve kızlarını etkisi altına aldı. Göz boyacılığını pekiştirmek için oyunlar tezgahladı. Yaşlı bir koçu parçalayıp kaynattıktan sonra kuzuya dönüştürme hilesi yaptı. Peliasın kızlarını benzer bir yöntemle babalarını gençleştirebileceğine ikna etti. Gençliğine kavuşma özlemiyle Medeaya inanan Peliasın sonu koçunki gibi oldu. Fakat Medea gizemli tavırları ve sözleriyle Peliasın kızlarını etkileyerek babalarını kesip parçalama işini onlara yaptırdı. Getirilmesini istediği Altın Postu göremeden ölen Peliasın tahtı boş kalınca İason Peliasın tahtına geçmek yerine tahtı Peliasın oğlu Akastosa bıraktı. Bazı kaynaklar Akastosun İason ile Medeayı kentten kovduğunu yazar.
İason Altın Postlu Koçun Kolkhise doğru yola çıktığı Boeotiaya gidip Postu Orkhomenosta Zeus tapınağına astı. Argoyu da Korinth Boğazına çekip deniz tanrısı Poseidona adadı. Korinth kralı Kreon, İason ile Medeayı şeref konukları olarak ağırladı. İason ile Medea on yıl boyunca Korinthde güzel bir yaşam sürdüler. İki oğulları oldu. İolkos kralı olmayı beklerken oradan kovulurcasına ayrılmak zorunda kaldığını unutmayan İason bir sürgün gibi geldiği Korinthdeki ilk günlerinden beri Korinth krallığına göz dikmiş, amacına ulaşmak için de kız çocuk sahibi olan yaşlı kral Kreonla çok iyi bir ilişki kurmuştu. Glauke isimli prenses yetişkinliğe eriştiğinde İason ona yaklaşmakta gecikmedi. Kreon kutsal bir seferden başarı ile dönmüş olan İasonu baştan beri el üstünde tutmuştu. Bir yabancı gibi gördüğü Medeayı önemsemiyordu. İasonun Glaukeyle evlenme isteğine sevinçle onay verdi.
İasonun bu kararını, özellikle Kolkhisten ayrılırken ettiği bağlılık yeminini hiçe saymasını karanlık bir öfkeyle karşılayan Medea öç duygularına kapıldı. Kreonun kendisini çocuklarıyla birlikte Korinthden kovması üzerine hediye olarak gönderdiği zehirli giysilerle yeni gelinin ve Kreonun ölmesine neden oldu. Medeanın öç duygusu öylesine güçlüdür ki çocuklarını da kendi eliyle ölüme gönderir. Kendisini evlat katili olmakla suçlayan İasona Onları senden çok sevmiştim, ama senin kalbini kırmak için öldürdüm onları der. İasonun acısını daha da koyulaştırmak için çocukların ölü bedenlerini bile ona vermez. Sonra da dedesi Heliosun gönderdiği, kanatlı iki ejderhanın çektiği arabaya binip giderken İason için biçilen yazgıyı da haykırır yüzüne: Sen de yaptıklarına layık bir ölüme kavuşacaksın. Argodan bir kalas düşecek kafana; böylece evliliğimizi hiçe saymanın bedelini ödeyeceksin.
İasonun sonu Medeanın söylediği gibi olur. Yalnız ve perişan, oradan oraya dolaşırken eski kahramanlık günlerini yadetmek için Argonun yanına gelir, gölgesine sığındığında başına düşen bir kalasla ölür.
Yason Burnu
Ordunun Perşembe ilçesinin 15 km batısında, Çaytepe köyü sınırları içinde yer alan ve güzel doğasıyla öne çıkan burun Yason Burnu diye anılır. Çeşitli yerel ve turistik tanıtım sitelerinde Altın Post söylencesiyle ilişki kurulup İasonun önderliğindeki Argonautların burada mola verdikleri ve bu nedenle buraya Yason Burnu adı verildiği bilgisi yer almaktadır. Eski Yunan'da sadece Ksenophonun "İason Burnu" ifadesini kullandığı tespit edilmiştir. Filozof, yazar ve asker Ksenophon, Pers illerine giden Yunan paralı askerlerin komutanı olarak umduklarını bulamadan yurda dönen askerlerin zorlu yolculuklarını anlattığı Anabasis (Türkçeye Anabasis - Onbinlerin Dönüşü ismiyle çevrilmiştir) kitabında askerlerin Trapezustan (Trabzon) başlayıp Batıya doğru yaptıkları yolculuğun bir bölümünde şu anlatıma yer vermiştir:
Anılan yerlerin doğal yerleşim sırasına ve yolculuğun Sinoptan batıya doğru ilerlediğine bakıldığında sözü geçen İason Burnu Sinoptan çok geride kalmaktadır. Diğer bir deyişle yer sıralamasının tutarlı olabilmesi için anlatımdaki hareket noktasının Sinop değil, İason Burnu diye tanımlanan yerden önceki, Ordu ile Trabzon arasındaki bir yer olduğu düşünülür.
Öte yandan Ksenophondan sonra yaşamış olan Rodoslu Apollonius, Argonautların yolculuğunu en ince ayrıntılarıyla anlatırken bu yöreden geçişte sadece Genetaios Zeus burnundan söz etmiş ve Argonun bu burnu açıktan geçtiğini yazmıştır. Adı geçen burnun ismini burada yaşayan Genetes halkından aldığı ve Yason Burnunun karşı ucundaki Çam Burnu ile özdeştirilebileceği ileri sürülmektedir.