Deniz Kızı Eftalya

Denizkızı Eftalya Işılay (Atanasia Yeorgiadu, Yunan: Αανασία Γεργιάδου, d. 1891, İstanbul - ö. 15 Mart 1939, İstanbul), Osmanlı Rumu ses sanatçısı ve kantocu.
Yaşam öyküsü
Bir subay olan babasının, konuklarına saz çaldığı zamanlarda şarkılar söyleyerek müzik yaşamına başlayan Eftalya, Galata semtinin çalgılı kahvelerinde sahneye çıktı. İlk dönemlerde, adının kantocular arasında geçmemesinin nedeni, o zamanlarda şarkı ve türkü yorumlamasından kaynaklanmaktadır. Udi Yorgo Bacanos'un ağabeyi müzisyen Aleko Bacanos, Eftalya'nın sesinden etkilenerek Gel ey denizin nazlı kızı nuş-i şarab et adlı dönemin ünlü şarkılarından birini bestelemiştir.
Eftalya Hanım'ın Galata kahvelerinde başlayan müzik yaşamı, Türk müziğinin önemli bestecilerinden kemancı Sadi Işılay ile evliliğinden sonra değişti. Eftalya Hanım, bu evlilik sayesinde 1923te başlayan mübadelede Yunanistana gönderilmekten kurtuldu. Mübadele yıllarını zevci Sadi Bey ile birlikte Fransada geçirdi. İlk plaklarını 1923-26 yılları arasında Pariste Pathé firması için doldurdu. Aynı dönem Avrupa ve Orta Doğu'da konserler verdi.
Yeniden İstanbula döndükleri 1927'de Columbia plak şirketi İstanbulda faaliyete geçmiş, Türkiyenin ilk resmi müzik okulu olan Dar'ül Elhanın Anadolu'dan derlediği halk ezgilerinin kayıt alınması için işbirliği yapmıştı. 56 plaklık çalışmanın yarısından fazlasını Denizkızı Eftalya okudu. Gayrimüslim sanatçı olmasından dolayı tepki çekmemek amacıyla, doldurduğu 30 kadar plakta kendi adı yerine takma Türk isimleri kullandı.
Atatürk'ün huzuruna çıkıp söylediği şarkılar beğenildikten sonra sanatçı, 1930 yılından sonra doldurduğu plaklarda adını gizlememiş, adı plak kapaklarında "Deniz Kızı Eftalya Hanım" biçimiyle yer almıştır. Deniz Kızı Eftalya isminin nereden geldiğini kendisi şöyle açıklamıştır:
{{Alıntı|Ben beş-altı yaşımdan beri bu ismi taşırım... Hatta daha garibi Eftalya ismini yadırgarım... Asıl ismim Denizkızı imiş gibi gelir... Denizkızı ismi bana nasıl verildi? Çok küçüktüm. Babam saza pek meraklı idi. Babamın misafirleri geldiği zaman o saz çalar, ben de şarkı söylerdim. Büyükderede otururduk. Mehtaplı gecelerde daima sandal gezileri yapardık... O zaman babam sandalda bütün gece bana şarkı söyletirdi... Sesim az zamanda bütün Boğaziçinde meşhur olmuştu. Geceleri mehtapta bizim sandalın arkasına 20-30 sandal takılır, beni dinlerlerdi. Fakat hiç kimse benim kim olduğumu bilmiyordu. Halbuki incecik sesiyle şarkı söyleyen bu gece şarkıcısına bir isim koymak lazımdı. 'Denizkızı' demeye başladılar... İşte Denizkızı, bu beş yaşındaki Eftalya idi."}}
Şirket-i Hayriye 1930lı yıllarda eski bir geleneği canlandırmak amacıyla Boğaziçi Mehtap Alemleri'' düzenledi. Bunların ilki 4 Ağustos 1936 tarihinde Denizkızı Eftalya ile yapıldı. 45 yaşındaki Deniz Kızı Eftalya, o gece çok üşüdü, hastalandı ve bir daha sağlığına kavuşamadı. 15 Mart 1939da kalp yetmezliği nedeniyle öldü. Naaşı, Aya Triada Kilisesi'nde düzenlenen cenaze törenin ardından Şişli Rum Ortodoks Mezarlığı'na defnedildi.
Diskografi
Taş plak (1930 sonrası)
Bir Gün Ne Olurdu / İstanbul Yosması (Columbia - 1931)
Cigaranı Yak Gidelim / Dümtek (Sahibinin Sesi - 1932)
Dizlerine Kapansam / Karlı Dağlar (Sahibinin Sesi - 1932)
Ne Olur / Sarı Kızın Ayağında Yemeni (Sahibinin Sesi - 1932)
Aydın Kızı / Yeşil Ördek (Sahibinin Sesi - 1932)
Bana Bir Tatlı Haber / Prozit Şerefe (Sahibinin Sesi - 1932)
Benli / Köylü Kızı (Sahibinin Sesi - 1932)
Bu Yaz Geçen Günlerimiz / Yalova Şarkısı (Columbia - 1932)
Zehra / Kadıköylü (Columbia - 1932)
Daktilo / İsterim Şarkı (Sahibinin Sesi - 1933)
Beni Baştan Çıkardın / Yozgata Gelin Giderken (Sahibinin Sesi - 1933)
Dilber Zühre / Gel Bana Bu Yaz Ayşem (Sahibinin Sesi - 1933)
Çalıkuşu - Buzlu Bira (Columbia - 1933)
Rakı Ver / Ben Seninle Başbaşa (Columbia - 1933)
Heybeliden Bir Mehtap Hatırası / Saçından Örülü Bir Ağ (Columbia - 1933)
Zayıf Mı Şişman Mı / Yarım Kalan Şarkı (Columbia - 1933)
Avare Gönül / Derdinle Çektiğimi (Sahibinin Sesi - 1934)
Naimem / Oğlan Gel Gel Yanıma (Sahibinin Sesi - 1934)
Arap Kızı / Züğürt Aşık (Odeon - 1935)
Kapı Çaldıkça Oynuyor Yüreğim / Unuttum Seni Yüzüme Gülme (Columbia - 1935)
Şekerim / Biz Heybelide Her Gece (Columbia - 1936)
Albüm
Kadıköylü (Kalan - 1998)