Altay Cumhuriyeti

Altay Cumhuriyeti (Rusça: / Respublika Altay; Altay Türkçesi: / Altay Respublika), Rusya'nın en güneyinde yer alan, federasyona bağlı bir özerk cumhuriyet.
Orta Asya'da Asya kıtasının coğrafi merkezinin hemen kuzeyinde ve Güney Sibirya'da yer almaktadır. Batı'da Kazakistan, kuzeyde Rusya, doğuda Tuva ve Hakas Cumhuriyetleri, güneyde Moğolistan, Doğu Türkistan ve Kazakistan ile komşudur.
Devlet Başkanı Olek Horohordin, Devlet Meclisi'nin (El Kurultay'ın) başkanı German Çepkin'dir.
Altay Cumhuriyeti 2003'ten beri TÜRKSOY (Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı) gözlemci üyesidir.
İdari yapılanma
İdari bölgeleri
Gorno-Altaysk (-)
Bölgeler:
Çamal (Ч )
Bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile
Çoya (Ч )
Bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile
Koş-Agaç (- )
Bölgelerin idaresi altındaki 12 selsovet ile
Mayma ( )
Bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile
Ondoy (ҥ )
Bölgelerin idaresi altındaki 10 selsovet ile
Şebalin (Ш )
Bölgelerin idaresi altındaki 11 selsovet ile
Turaçak ( )
Bölgelerin idaresi altındaki 9 selsovet ile
Ulagan ( )
Bölgelerin idaresi altındaki 7 selsovet ile
Kan Oozı (- )
Bölgelerin idaresi altındaki 11 selsovet ile
Köksuu (ö- )
Bölgelerin idaresi altındaki 9 selsovet ile
Nüfus
Son nüfus istatistiklerine göre Altay Cumhuriyetinin toplam nüfusu 213 703 kişidir (2015).
Eğitim
Ülkede 193 ortaokul, 3 teknikum ve 1 üniversite bulunmaktadır. Altay Türkçesi ile yılda 37 kitap, 1 gazete ve 2 dergi yayınlanmaktadır. Ortaokullarda 35 bin, teknikumlarda 43 bin, ülkenin tek üniversitesinde ise 2600 öğrenci öğrenim görmektedir.
Coğrafya
Relyef
Cumhuriyetin toprakları dağlık bir görünüm arz eder. Çok sayıda akarsu ve göller görülür. En yüksek dağ (Rusça:Beluha) olarak söylenen yöre Türk dillerinde ise (Altayca: (Üç-Sümer (3 tepeli), Kadınbajı), (Kazak Türkçesi: (Muztav Şını)) 4506 m, Sibirya coğrafyasının en yüksek noktasıdır.
Akarsu ve gölleri
Altay Cumhuriyeti'ndeki en büyük akarsular Altay Türkçesinde kadın diye söylenen Katun Biy-su (Bey suyu) iken en büyük göl Teles (Altın-köl) su yüzeyi alanı 230,8 km2 ve derinliği 325 metredir.
"Manas" destanında Altay hakkında
Altay (al ruh, mukaddes; tay dağ) Kutsal dağ ya da Altındağ denilen bir manada söylenilmiştir. Dünyanın en uzun destanı olanManas» destanının bütün varyantlarında geleneğe göre korunan ve özlenen bir yerin adıdır.
Destanın metinlerinde Ertış, Orkun iki akarsudur. Gerek tarihi kaynaklarda gerek destan metinlerinden anlaşıldığı kadarıyla Altay bölgesinde belirli bir süre Moğol soylu Kalmak (Kalmık) topluluğu hakim olmuştur. Kırgızlar, Altaylar, Hakaslar başta olmak üzere Türk soylu halklara çok eziyet yapmışlardır. Metinlerde düşman veya zarar veren ulus diye bahseder.
Destanda bazı toponomler boyunca bilgiler verir. Manas'n doğum yeri hakkında:
Adamdın cetpes dabaası,
Altaydın Salkın-suunda
Anda tuulgan neme deyt,
Kırgızdın kıraan Manası.
Ertıştın suun cerdegen,
eregişken adamdar
Egerde anı cenbegen ( , 1790-., 360-.).
Özü Altayda tuuldu,
Bilsen Kadır tün keldi.
Bul Altaydın tüzünö
diye yazılmaktadır.
Turizm
Turizm, Altay Cumhuriyeti'nin kilit sektörlerinden biridir. Önemli bir ekonomik gelirdir. Zengin doğası turizmin en önemli çekiciliğidir. Yılda bir milyondan fazla turistin uğrak yeridir.
Türk Hava Yolları'nın Rusya Federasyonu'nda Novosibirsk şehrine İstanbul ve Ankara şehirlerimizden doğrudan uçuşları bulunmaktadır. Novosibirsk'ten Gorno-Altaysk şehrine haftanın belirli günleri (haftalık 3 kez) Rusya havayolu şirketleri tarafından uçuşlar yapılmaktadır. Novosibirsk şehrinden Altay Cumhuriyetine karayolu ile gidilebilir. Altay Cumhuriyetinde demiryolu yoktur. Kazakistan ve Tuva Cumhuriyeti'ni bağlayıcı rol oynayan Altay Cumhuriyeti demiryolları ve havayolları yönünden keşfedilmemiştir. Sibirya demiryolu hattı kuzeyde Altay Cumhuriyetinin sınırları dışında Biysk'ten geçer. P-256 feodal Çuy otoyolu ülke topraklarından geçer.
Tanınmış kişiler
Grigoriy Gurkin (1870 1937) Altay Türklerinden sanatçı, 19171919 yıllarında Altay Türklerinin Karakorum kamu eğitim bakanı.
Altay Cumhuriyeti'nden görünümler