İzak Rabin

İzak Rabin, ( 1 Mart 1922 - 4 Kasım 1995), İsrailli asker ve politikacı. İsrailin 5. Başbakanı olan Rabin, 1974-77 yılları arasında ve 1992 ile 1995 yılındaki suikastına kadar olan süre olmak üzere iki dönem başbakanlık yaptı.
1994 yılında Rabin, Şimon Peres ve Yaser Arafat ile birlikte Nobel Barış Ödülünü kazandı. Yigal Amir adında, aşırı sağcı bir İsrailli radikal tarafından Oslo Anlaşmasını imzalamasından dolayı suikasta uğradı. Rabin, İsrailin ilk İsrail doğumlu ve ilk suikasta kurban giden Başbakanıydı. Aynı zamanda İsrail'in Levi Eşkoldan sonra görevi başında vefat eden ikinci başbakanıydı.
Yaşamı
Rabin, İngiliz Mandası altındaki Filistinde, Nehemiah Rabin ve Rosa Cohenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Ailesi, Filistine "Üçüncü Göç" ile geldi. Babası Nehemian Rubitzov, Ukraynadaki Sydorovychi köyünde 1886 yılında dünyaya geldi. Babası genç yaşta öldüğünden Nehemiah, erken yaşta çalışarak ailesine destek vermek zorunda kaldı. 18 yaşında Amerikaya göç eden Nehemiah, Paole Zion partisine katıldı ve soyadını Rabin olarak değiştirdi. 1917 yılında, Yahudi Birliğinden gönüllü bir grupla Filistine gitti.
İzakın annesi Rosa Cohen, 1890 yılında Mohilev, Belarusta dünyaya geldi. Bir haham olan babası, Siyonist harekete karşı çıktı ve Rosayı Homelde bulunan bir Hristiyan okuluna genel eğitim alabilmesi için gönderdi. Rosa, politika ve sosyal girişimlere ilgi duyuyordu. 1919 yılında Filistine gitti ve bir süre sonra da Kudüse taşındı.
İzak Rabin, Tel Avivde büyüdü. Ailesi, o daha bir yaşındayken buraya taşınmıştı. 1940 yılında Kadoori Tarım Lisesinden iyi bir dereceyle mezun oldu ve bir sulama mühendisi olmayı ümit etti. Ama, ileride İngilterede aldığı birkaç askeri strateji dersinden başka herhangi bir lisans eğitimi almadı.
Rabin, Arap-İsrail Savaşı esnasında, 1948 yılında, Leah Rabin ile evlendi. Leah, Palmach adlı bir gazete için muhabirlik yapmaktaydı. Daila ve Yuval adında iki çocukları oldu. Amerikalı diplomat Dennis Rossa göre Rabin, dindar değildi ve hatta İsrailin tanıdığı en Laik insandı.
Askeri kariyeri
Palmach
1941 yılında, Ramat Yohanan kibbutzundaki pratik eğitimi esnasında, Rabin, Haganah adlı, Yahudi yerleşim alanlarını korumak için kurulan paramiliter örgütün Palmach (atak güçlerine) bölümüne katıldı. Palmach altında ilk katıldığı operasyon, 1941 Hazirandaki Vichy Fransasının yönetimi altında olan Lübnanın, müttefik güçler tarafından işgaliydi.
Savaşın sonunda Palmach ve İngiliz otoritelerinin arasındaki ilişki gerginleşti. Bu gerginliğin en büyük nedenlerinden biri, İngiliz yönetiminin Yahudi göçmenlere olan tavrıydı. 1945 Ekim'inde, Rabin, Atlit Kampında tutulan yasa dışı Yahudi göçmenlerini özgür bırakmayı amaçlayan projenin liderliğini yaptı. Kara Şabatta, İngiliz otoritesi, Yahudi kurumlarının liderlerine karşı, büyük bir operasyon düzenledi. Rabin, beş ay tutuklu kaldı. Rabin, bırakıldıktan sonra ikinci Palmach Taburu'nun başına geçti ve 1947de Palmachın Operasyon Şefliği'ne yükseldi.
ISK Hizmeti
1948 Arap-İsrail Savaşı esnasında, Rabin, Kudüsteki operasyonları yönetti ve Negevde Mısır Ordusuyla savaştı. Savaşın başında, Rabin Harel Tugayı'nın komutanıydı ve bu Tugay, kıyı düzlüğünden Kudüse giden yolda savaştı. İlk ateşkes esnasında, İsrail Savunma Kuvvetleri (ISK) ve Irgun arasındaki münakaşaya katıldı.
Sonrasındaki dönemde, o döneme kadar gerçekleşen en büyük operasyon olan Danny Operasyonu'nda, yardımcı kumandanlık yaptı. Bu operasyona dört tabur katıldı ve Ramle ve Lidda şehirleri ele geçirildi. Ayrıca operasyonun en önemli parçası ise Lidda Havaalanı'nın ele geçirilmesiydi. Bu iki şehrin ele geçirilmesinden sonra, Arap nüfusu şehirlerden ayrıldılar. Ayrılmalarının kararını Rabin imzaladı. Bundan sonra Rabin, güney cephesinde Operasyon Şefi olarak Yoav ve Horev operasyonlarına katıldı ve büyük çatışmaları sona erdirdi.
1949 yılı başında Rabin, Rodos Adasında yapılan Mısır'la ateşkes konuşmalarına İsrail'i temsil eden grubun bir üyesi olarak katıldı. Bu müzakerelerin sonucu 1949 Ateşkes Anlaşmasıydı ve bu anlaşma, 1948 Arap-İsrail Savaşının resmi düşmanlıklarını sona erdirdi. Savaş sonundaki terhisten sonra, Rabin, Palmachın en kıdemli üyesiydi. 1964 yılında Rabin, Levi Eşkol tarafından, İsrail Savunma Kuvvetleri'nin Kurmay Başkanlığına atandı. David Ben-Gurionun ardından Başbakan olan Levi Eşkol, fazla askeri tecrübeye sahip olmadığından, Rabin hareket özgürlüğüne sahipti.
Rabinin komutasında ISK; 1967 yılında, Mısır, Ürdün ve Suriyeye karşı, Altı Gün Savaşı'nda zafer kazandı. Eski Şehirden sonra Kudüs de, ISK tarafından ele geçirildi. İleriki dönemde Rabin, sinir bozukluğu nedeniyle zor günler geçirdiği oldu. Bu kısa süren zor dönemden sonra ISK'daki görevinin başına döndü.
Elçilik ve Çalışma Bakanlığı
ISKdan emekliliğinden sonra Rabin, 1968 yılında Amerika Birleşik Devletlerinde elçi oldu ve beş yıl bu görevi sürdürdü. Bu dönemde, ABD İsrailin temel silah sağlayıcısı oldu ve Rabin, F-4 Phantom jeti ambargosunu kaldırmayı başardı. 1973 Yom-Kipur Savaşı esnasında herhangi resmi bir görevde bulunmazken, 1973 seçimlerinde Knessete girdi ve 1974 yılında, Golda Meirin kısa süren hükumeti altında Çalışma Bakanı oldu.
İlk başbakanlık dönemi
1974 yılında, Golda Meirin istifasından sonra, Rabin, Şimon Peresi yenerek, Parti Başkanı seçildi. Rabin, 3 Temmuz 1974te Golda Meirden sonra Başbakan oldu. Hükumet; içinde Ratz, Özgür Liberaller, Kalkınma ve Gelişme Partisi, Bedevi ve Arapları temsil eden listenin içinde bulunduğu bir Koalisyon Hükumetiydi. Bu Koalisyon Hükumeti, içinde dini partilerin olmadığı bir birleşimdi ve birkaç ay devam etti. Milli Dindar Parti, Koalisyon'a 30 Ekim 1974te katıldı ve Ratz, 6 Kasım'da Koalisyon'u terk etti.
Dış politikada, Rabin döneminin başındaki en büyük gelişmelerden biri, 1 Eylül 1975 yılında, İsrail ve Mısır arasında imzalanan anlaşmaydı. Anlaşmaya göre, İki ülke arasındaki ve Orta Doğudaki savaş, askeri güçlerle değil, barışçıl yollarla çözülecekti. Bu anlaşma, 1979 yılında Mısır ile imzalanan barış anlaşması için atılan önemli adımlardan biriydi.
Entebbe Operasyonu, Rabinin ilk döneminde gerçekleşen en dramatik olaylardan biriydi. Rabinin girişimiyle; İSK, gizli bir harekat gerçekleştirdi. Filistin Özgürlük Cephesinin Wadie Haddad grubu tarafından kaçırılmış ve Ugandaya götürülmüş olan uçaktaki kişiler kurtarıldı. Rabin, Agudat İsrail tarafından, getirilen güvenoyu yoklamasından sonra, Hükumeti bozdu ve Mayıs 1977de gerçekleşmek üzere yeni seçim kararı aldı.
Mart 1977deki Rabin ve ABD Başkanı Jimmy Carter görüşmesinden sonra Rabin, ABDnin İsrailin korunabilir sınırlar fikrini savunduğunu açıkladı ve bunun üzerine Jimmy Carter bir açıklama yayınladı. Bunun üzerine ABD ve İsrail arasındaki ilişkilerde bozulma yaşandı ve bu bozulma İşçi Partisi'nin 1977de kaybetmesinin nedenlerinden biri oldu. Aynı zamanda bu dönemde Rabinin eşi Leahnin, ABDde bir bankada dolar hesabı olduğu ortaya çıktı. İsrail para birimi düzenlemelerine göre, vatandaşların başka bir ülkede, başka para birimlerini kullanarak hesap açmaları yasaktı. Bunun üzerine Rabin, Parti Başkanlığı ve Başbakanlığı seçimlerinden çekildi.
Muhalefet dönemi ve Savunma Bakanlığı
İstifasından ve İşçi Partisinin seçimlerde yenilgisinden sonra, Likud Partisinden Menachem Begin, 1977 yılında Başbakan seçildi. 1984 yılına kadar Rabin, Knessetin bir üyesi olarak Dış ilişkiler ve Savunma Komitesi'nde görev aldı. 1984 yılından 1990 yılına kadar, Milli Birlik Hükumetleri'nde Savunma Bakanı olarak görev aldı. Rabin göreve geldiğinde, ordu hala Lübnanın iç kısımlarındaydı. Rabin, birliklerin güvenli alana çekilmeleri emrini verdi. Güney Lübnan Ordusu, bu dönemde güvenli alanda aktifti.
İlk ayaklanma ortaya çıktığında Rabin, sert kararlar alarak gösterileri durdurmayı istedi. göstericilere karşı; güç, irade ve dövmeye varan yöntemler kullanmaya izin verdi. Kemik kıran Rabin ismi uluslararası imajı oldu. Demir Yumruk politikasının işlememesi, İsrailin uluslararası imajının zedelenmesi ve ABDnin Filistin Özgürlük Örgütünü Filistinlilerin temsilcisi olarak tanıması, Rabinin FÖÖ ile sert müzakerelere son vermesi için zorladı. 1990 yılından, 1992ye kadar, Rabin Knessette üye olarak görev aldı ve Dış İlişkiler ve Savunma Komitesinde görev aldı.
İkinci başbakanlık dönemi
1992 yılında Rabin, Şimon Peresi yenerek İşçi Partisi'nin başına geldi. Liderinin popülerliğinden dolayı, parti açık bir zaferle Likudun önüne geçti. Rabin, ilk olarak İşçi Partisi'nin liderliğini yaptığı Hükümeti kurdu. Solcu bir parti olan Meretz, bu koalisyonu destekledi.
Oslo Anlaşmalarının imzalanmasında Rabin, öncü bir rol oynadı. Bu anlaşmalara göre, Filistin Milli Otoritesine Gazze Şeridi ve Batı Şeriada kısmi kontrol gücü verdi. Anlaşmanın imzalanmasından önce, FÖÖ Başkanı Yaser Arafat, Rabin'e bir mektup göndererek, şiddete karşı olduğunu ve İsraili tanıdığını iletti ve aynı gün (9 Eylül 1993) Rabin, Arafata bir mektup göndererek, FÖÖyü resmen tanıdı.
Oslo Anlaşmasından sonra, İsrailde birçok protesto gerçekleşti. Bu protestolara Rabinin cevabı yok saymak oldu. Rabin, Protestocular kendi etraflarında pervane gibi dönmeye devam edebilirler dedi. Rabin, Oslo Anlaşmaları'nın izinden gitmeye devam etti ve Arap desteğiyle sağladığı Knessetteki çoğunlukta bu duruşun devamını destekledi.
Yaser Arafatla arasında geçen tarihi el sıkışmadan sonra, Rabin, Siz Filistinlilere karşı savaşan bizler, bugün sesinizi açıkça duyduk, kan ve gözyaşları yeter, yeter!" dedi.
Nobel Barış Ödülü
Oslo Anlaşmalarındaki başarılarından dolayı Rabin, 1994 Nobel Barış Ödülünü Yaser Arafat ve Şimon Peres ile aldı. Anlaşma, İsrail toplumunu ikiye böldü. Bazıları Rabini bir kahraman olarak görürken, bazıları da, İsrail topraklarını veren hain olarak gördü.
Suikast ve sonrası
4 Kasım 1995 akşamı Rabin, aşırı sağcı bir ultra-Ortodoks olan Yigal Amir tarafından öldürüldü. Sebebi Oslo Anlaşmasıydı. Rabin, Tel Avivdeki İsrail Kralları Meydanında, Oslo Anlaşmasına destek almak amaçlı geniş bir toplu gösteriye katılmıştı. Toplantı bittiğinde, şehir merkezinden arabasına doğru yürüyen Rabin'e, Yigal Amir yarı-otomatik tabancayla 3 el ateş etti. İki kurşun Rabine isabet etti. Rabin, en yakın hastaneye götürüldü ve ameliyat masasında can verdi. Amir, müebbet hapis cezasına çarptırıldı. Acil bir kabine toplantısının ardından Şimon Peres, İsrail Başbakanlığına atandı.
Rabinin ölümü hem İsrail hem de dünyanın geri kalanı için büyük bir şoka neden oldu. Yüzlerce İsrailli meydana, Rabinin katledildiği noktaya gelerek ölümüne yas tuttu. Gençler, özellikle, büyük sayılarla mumlar yakıp, özgürlük şarkıları söylediler. Rabinin cenazesine birçok dünya lideri katıldı. ABD Başkanı Bill Clinton, Avustralya Başbakanı Paul Keating, Mısır Başkanı Hüsnü Mübarek ve Kral Hüseyin bu liderlerin arasındaydı. Clinton, bir övgü konuşması yaptı ve sonunu, İbranice Hoşçakal, Dostum! (Shalom, Haver!) diyerek bitirdi.
Onun onuruna, öldürüldüğü meydan, "Rabin Meydanı" olarak yeniden adlandırıldı. Birçok kamu binası ve sokaklar da Rabinin adını aldı. Herzl Dağına gömüldü. 2000 Kasım'ında karısı Leah de öldü ve Rabinin yanına defnedildi.
Rabinin ölümünün arka planıyla ilgili birçok tartışma oldu. Rabinin ölümüyle alakalı birçok komplo teorisi ortaya atıldı.
Anma
4 Kasım günü resmi olmayan ve birçok kesim tarafından bilinen Rabini anma günüdür. 1995te İsrail Posta Kurumu, Rabini anma amaçlı pullar bastı. 1997 yılında İzak Rabin Merkezi açıldı. 1998de Mechinat Rabin adlı, askerlik öncesi İSKye hazırlık amaçlı, lise öğrencilerine bir program organize edildi. Birçok şehir ve kasabada sokaklar, semtler, okullar, köprüler ve parklar, Rabinin adıyla anıldı. İki sinagog ve iki devlet kompleksi de Rabinin adını aldı. İsrail dışında, Bonn, Berlin, New york, Montreal, Paris, Roma ve Limada Rabinin adını alan sokaklar oldu. The Cambridge Üniversitesi Israil Topluluğu, her yıl İzak Rabinin onuruna akademik konferans düzenlemektedir. Reggae şarkıcısı Alpha Blondy, İzak Rabin adında bir single çıkardı.