Tevfik Sağlam

Tevfik Salim Sağlam, Ali Tevfik Salim (27 Mayıs 1882 - 11 Temmuz 1963), Türk bilim insanı, askeri hekim.
Türkiye Verem Savaş Derneğinin kurucusu ve önderidir. 1948- 1963 yılları arasında derneğin başkanlığını yürütmüştür. İstanbul Üniversitesi eski rektörlerindendir (1943-1946). Türkiyedeki ilk Akciğer Hastalıkları (Fitzyoloji) kürsüsünü kuran kişidir.
Ahmet Muhtar Merterin kızkardeşi Naile Hanım ile evliydi.
Yaşamı
Ailesi ve öğrenim yılları
27 Mayıs 1882 günü İstanbul'da doğdu. Babası Sadaret Şifre Kalemi Müdürü Mehmet Salim Bey, annesi Nevber Hanımdı
İlköğrenimini Sultanahmetteki Nakilbent Okulunda tamamladı. Soğukçeşme Askeri Rüştiyesindeki eğitiminin ardından (1891-1895) Çengelköydeki Askeri Tıbbiye İdadisine devam etti (1895-1898), Demirkapıdaki Mekteb-i Tıbbiye-i Şahaneden 1903 yılında Tabip yüzbaşı rütbesiyle mezun oldu.
Mezuniyetinin ardından bir yıl Topkapı Sarayı içindeki Gülhane Tatbikat Hastanesinin İç Hastalıkları Kliniğinde çalıştı. Süleyman Numan Paşanın asistanı oldu. 1906da Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane İç Hastalıkları öğretmen yardımcılığı sınavını kazandı ve Gülhaneden ayrıldı; askeri ve sivil tıbbiyelerin birleştirilmesi ile oluşmuş Darülfünun Tıp Fakültesinin 3. İç Hastalıkları Kliniğinde Süleyman Numanın yanında laboratuvar şefi oldu.
"İç Hastalıklarında Klinik Teşhis" adlı kitabını ilk defa 1909 yılında yayımladı.
Askeri hekimlik
1912 yılında Balkan Savaşının patlak vermesinden itibaren cumhuriyetin ilk yıllarına kadar askeri hekim olarak hizmet verdi.
Balkan Savaşı
Ali Tevfik Salim, Balkan Savaşı başladığında Selanikte görevlendirildi. Sırasıyla Selanik Sıhhiye Bölüğü, Hadımköy Sıhhiye Bölüğü ve Yassıviran Bölge Hastanesinde çalıştı. Yassiviranda iken askerler arasında yayılan tifüs ve kolera ile mücadele ederken kendisi de tifüse yakalanınca İstanbula gönderildi. Nekahet dönemini geçirmek ve oradaki yaralı subaylara bakmak için Almanyanin Wiesbaden şehrinde bir buçuk yıl kaldıktan sonra Tıp Fakültesine döndü.
1. Dünya Savaşı
1914 yılında I. Dünya Savaşı'nın başlaması üzerine Tıp Fakültesindeki görevinden ayrılıp Askeri Tıp Okuluna geçti ve 1915te henüz 32 yaşında iken İstanbulda bulunan 2. Ordunun başhekimi oldu. Birkaç ay sonra Erzurumdaki 3. orduda görevlendirildi. Sarıkamış Harekatında soğuktan ve salgın hastalıklardan büyük kayıp veren orduda tifus aşısı ile ilgili Türkiyedeki ilk önemli araştırmaları yaptı; aşı uygulamaları ile birçok askerin hayatını kurtardı. Rütbesi albaylığa yükseltildi.
1916da Erzurum ve Trabzondaki kolera salgını ile mücadele etti ve Harp Madalyası aldı. Rütbesi yarbaylığa yükseltildi. Salgınla mücadele girişimleri sırasında aşının insanlara zarar verdiği suçlamasıyla karşılaştı; 1918 yılında Nemrut Mustafa Paşa Divanında yargılanarak beraat etti.
III. Orduda görev yaptığı yıllara ilişkin anılarını 3. Orduda Sıhhi Hizmet" başlıklı kitabında 1959 yılında yayımlamıştır.
Kurtuluş Savaşı
I. Dünya Savaşı yenilgisinden sonra İstanbula dönen Tevfik Salim Bey, tekrar Tıp Fakültesinde çalıştı; Gülhanede dersler verdi; İstanbuldaki veba salgını ile mücadeleye katıldı. Ancak bu şehirdeki görevleri uzun sürmedi; Anadoludaki milli mücadele hareketine katılmak için 19 Ekim 1921 günü İnebolu yoluyla Ankaraya gitti.
Tevfik Salim Bey, 3 Ocak 1921de Milli Savunma Bakanlığı Ordu Sağlık Daire Başkanlığı görevine atandı ancak ertesi yıl istifa etti. Önce Cebeci Hastanesine sonra İzmir Hastanesine atandı; 1923te Gülhane Hastanesinde profesör ve başhekim olarak görevlendirildi.
1925 yılında I. Milli Türk Tıp Kongresi Düzenleme Kurulunda Kongre Sekreteri olarak görev yaptı, Türk Kodeksi Hazırlama Komisyonunda yer aldı. 1926 yılında Kızılay Hemşire Okulunun kurucularından biri oldu. 1927 yılında ikinci kez Milli Savunma Bakanlığı Ordular Sıhhiye Dairesi Başkanlığı görevine atanarak bu görevde General rütbesine yükseldi.
24 Ocak 1928de kendi isteğiyle askeriyeden emekli oldu.
Askerlik Sonrası
1906da meslek hayatının başında iken Darülfununda İç Hastalıkları Kliniğinde görev yapan Tevfik Salim Bey, bazı aralar dışında, emekli olduğu 1952 yılına kadar İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi iç hastalıkları öğretim üyesi olarak çalışmayı sürdürmüştür. Askerlikten ayrıldıktan sınra İstanbul'a döndüğünde İstanbul Verem Mücadelesi Cemiyeti 'ni kurarak başladığı verem mücadele çalışmalarını ise 1963te vefat edene kadar bırakmamıştır.
İstanbul Üniversitesi
Tevfik Salim Bey, askerlikten emekli olduktan sonra Darülfunun Tıp Fakültesinde öğretim üyeliğine başladı. 1929 yılında kurulan İstanbul Tabip Odasının ilk başkanı oldu. 1931de Gureba Hastanesine geçti.
1933 Üniversite Reformu ile Darülfünunun kapatılıp yerine İstanbul Üniversitesi kurulduğunda, İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesinde ordinaryüs profesör ve fakülte dekanı olarak görev yaptı. Ertesi yıl Milli Eğitim Bakanlığı ile ters düşerek görevden ayrıldı; meslek hayatını Haydarpaşa Numune Hastanesinde sürdürdü.
1939da Tıp Fakültesi Profesörler Kurulunun daveti ile üniversiteye tekrar dönerek 3. Dahiliye Kliniği Başkanlığına atandı. Bu klinikte Türkiyede ilk kalp kateterizasyonu yapıldı; burada gerçekleştirilen karaciğer biyopsisi ve karaciğer dokusundan enzim çalışmaları dünya tıp literatüründe yerini aldı.
Dr. Sağlam, 1943 - 1946 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü görevini üstlendi ve bu dönemde çıkarılan ilk üniversite özerkliği ile ilgili yasanın mimarlarından birisi oldu.
Rektörlük görevinden sonra da mesleğini üniversitede sürdüren Sağlam, Türkiyede ilk kez bir Akciğer Hastalıkları (Fitzyoloji) Kürsüsünün kurulmasına öncülük etti. 1951'de kurulan kürsünün başkanı oldu. Eşi Naile Hanım'ın parasal desteği ile "Naile Sağlam Tüberküloz Enstitüsü'nü" kurdu. 1952de yaş haddinden emekli oluncaya kadar üniversitede çalışmayı sürdürdü.
Veremle Savaş
Tevfik Sağlam, Türkiye Verem Savaş Derneğinin kuruculuğunu ve başkanlığını yaparak veremin Türkiye'den silinmesi için büyük başarılar sağlamıştır.
Bulaşıcı hastalıklarla mücadelesine Balkan Savaşı yıllarında binbaşı rütbesiyle orduda hekim iken başladı. Veremle mücadelesi ise 1923 yılında Eyüp'te bir verem savaş dispanseri kurulmasına öncülük ederek başladı. 1927'de, Dr. Tevfik İsmail Gökçe ile beraber İstanbul Verem Mücadelesi Cemiyeti adlı bir dernek kurarak devam etti. Kurulmasını sağladığı senatoryumlar, dispanserler ile İstanubl'da etkin bir mücadele başlattı; ardından Anadolu'da şubeler kurmaya başladı.
Veremden ölümler II. Dünya Savaşı yıllarında ve sonrasında tüm dünyada çok artmıştı; 1948 yılında verem konulu bir konferas düzenlendi ve konferans sonucunda kurulan Türkiye Ulusal Verem Savaş Derneği'nin' başkanlığına Tevfik Sağlam getirildi. 1963 yılına kadar derneğin başkanlığını yürüttü. Derneğin kurulduğu yıl, verem savaş derneklerine gelir sağlayıcı 2537 sayılı kanunun çıkarılmasını sağladı. Bu kanunla belediyelerin eğlence yerlerinden aldığı verdiği %10'unun verem savaş derneklerine verilmesi kabul edildi.
Türkiye'de veremle savaş alanında yapılan başarılı çalışmalar nedeniyle Dünya Sağlık Teşkilatı, 1950'de Yakın ve Orta Doğu Uluslararası Verem Savaşı Merkezinin Türkiye'de kurmaya verdi ve merkezin başkanlığına Dr. Sağlam seçildi. Tevfik Sağlam, İstanbul Üniversitesi'ndeki görevinden emekli olduktan sonra UNICEF ve Türkiye Ulusal Verem Savaşı Derneği ile Türkiyede yurt çapında başarılı olan veremle savaş kampanyalarını başlattı.
1959 yılında Uluslararası Verem Savaşı Birliğine başkan seçildi. XV. Uluslararası Verem Konferansının İstanbulda toplanmasını sağladı. Beyrut, Şam, Kahire'ye Verem Mücadele Merkezleri kurdu.
Diğer Çalışmaları
Dr. Sağlam, veremin yanı sıra sıtmayla mücadele konusunda da çalıştı; 1949 yılında UNESCO Milli Temsilcisi olarak seçildi ve ölümüne kadar bu görevi sürdürdü; sağlık eğitimi, hemşirelik mesleğinin sorunları gibi alanlarda uğraş verdi.
Ölümü
11 Temmuz 1963 günü 81 yaşında hayatını kaybetti. Askeri törenle Edirnekapı Şehitliği'ne defnedildi. Doktorluğa ve bilime ait bütün eşya ve kütüphanesini 3. Dahiliye Kliniğine, merhum eşi ve kendisine ait tüm mal varlığını Verem Savaş Derneği'ne bıraktı.
Tübitak Hizmet Ödülü
1972 yılında, ölümünden 9 yıl geçmiş olmasına rağmen TÜBİTAK Hizmet Ödüllerinden birisi Tevfik Sağlam'a verilmiştir. Türkiye'de tıp öğretiminin gelişmesine büyük emeği geçmesi nedeniyle Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu tarafından merhum Tevfik Sağlam'a verilmesini uygun bulduğu ödül, Cumhurbaşkanı tarafından İstanbul Tıp Fakültesi Dekanına teslim edilmiştir.
Başlıca Yapıtları
İç Hastalıklarında Klinik Teşhis (1909)
Yukarı Solunum Yolu Hastalıkları (1920)
Metabolizma Hastalıkları ve Avitaminozlar (1947)
Nasıl Okudum (1959)
3. Orduda Sıhhi Hizmet (1959)