Han Solo

Han Solo, orijinal Yıldız Savaşları (Star Wars) üçlemesinde yer alan kurgusal bir karakterdir. Yıldız Savaşları: Bölüm IV - Yeni Bir Umut, Yıldız Savaşları: Bölüm V - İmparator, Yıldız Savaşları: Bölüm VI - Jedi'ın Dönüşü, Bölüm VII - Güç Uyanıyor ve Star Wars: Skywalker'ın Yükselişi filmlerinde Harrison Ford, Han Solo: Bir Star Wars Hikayesi filminde Alden Ehrenreich tarafından canlandırılmıştır. Ortağı Chewbacca onun yardımcı pilotudur. Aksi ve alaycı bir pilot olan Han Solo, filmlerin hikayesine, yüklü bir ücret karşılığında gemisine aldığı Luke Skywalker ve Obi-Wan Kenobi sayesinde girer. Ödül için kurtardığı Leia Organa'ya aşık olur. Gemisi Millenium Falcon, Kessel Run turunu 12 parsekten daha az bir zamanda tamamlamıştır.
Film için yazılan ilk taslaklarda George Lucas onu insandan ziyade adı "Jabba the Hutt" olan bir yaratık olarak düşünmüştü. Ancak daha sonra bu fikrinden vazgeçti. Lucas rol için başka oyuncular düşünmüştü. Ancak oyuncu denemelerinde replikleri okuması için işe alınan Harrison Ford'un senaryoyu alaycılık ile okuması Lucas'ın dikkatini çekmesini sağladı ve rol onun oldu. Ford, ikinci filmden sonra yönetmen ve yapımcı Lucas'tan karakterini öldürmesini istedi. Ancak karakterin hikayedeki önemini bilen Lucas bu teklifi reddetti. Han Solo, Yıldız Savaşları'nın radyo dramalarında Perry King tarafından seslendirildi. Film serisinin sadece orijinal üçlemesinde yer alan Han Solo'nun Yıldız Savaşları: Bölüm III - Sith'in İntikamı filminde de kısa bir sahnede görünmesi planlanmıştı. Ancak daha sonra filmin yapımcıları bu fikirden vazgeçtiler. Brian Daley, karakterden esinlenerek Han Solo'nun Maceraları (The Adventures of Han Solo) adlı bir kitap serisi yazdı.
Yaratılışı
Yeni Bir Umut için yazılan ilk taslaklarda karakterin adı Jabba the Hutt'tı. Ayrıca ilk yazılan taslaklarda insandan ziyade bir yaratıktı. Ancak George Lucas daha sonra fikrini değiştirdi. Steve McQueen, Clint Eastwood, Elvis Presley, Frank Sinatra, John Fitzgerald Kennedy ve Lenny Bruce'tan ilham alarak karakteri yeniden oluşturdu. Lucas karakter için oyuncu arayışlarına başladığında adayları; Nick Nolte, William Katt, Al Pacino, Burt Reynolds, Kurt Russell, Sylvester Stallone, Christopher Walken'dı. Harrison Ford da oyuncu seçmelerinde replikleri okuması için işe alındı. Lucas, senaryoyu bir "zırvalık" olarak bulan ve onu sinsi bir alaycılık ile okuyan Ford'un hareketlerini beğenip rolü ona verdi. Harrison Ford bu filmi bir çocuk hikayesi olarak görüyordu. Yıldız Savaşları: Bölüm IV - Yeni Bir Umut'un kazandığı başarıdan sonra İmparator (The Empire Strikes Back) ve Jedi'ın Dönüşü (Return of the Jedi) adlı iki devam filmi daha çekildi. Bu arada George Lucas ve Steven Spielberg'in Kutsal Hazine Avcıları (Raiders of the Lost Ark) projesine katılan Ford, ikinci filmden sonra Lucas'tan karakterini öldürmesini istedi. Ancak Lucas bu teklifi reddetti. Ford bu konuyla ilgili olarak "Benim oyuncak ayı kılıklı herifler tarafından öldürülmemi istemiyordu. Rol üç boyutlu, üçüncü boyutta benim" demişti. İkinci filmin sonunda Han Solo'nun karbon içinde dondurulması yüzünden öldüğü sanılır. Ancak Ford'un karakteri üçüncü filmde geri döndü. Han Solo'nun adı İtalyanca versiyonlarda "Ian Han" olarak değiştirildi. Çünkü "H" harfi İtalyancada telaffuz edilmemektedir. Fransızca versiyonunda ise karakterin adı "Yan" olarak değiştirildi. Çünkü "Han" kelimesi Fransızcada "Anne" anlamına gelmektedir.
Karakteri
Aksi ve alaycı biri olan Han Solo ayrıca bir silah ustası ve çok iyi bir pilottur. Empire dergisinin, Yıldız Savaşları'nın otuzuncu yıldönümü için hazırladığı "Favori Star Wars Karakterleri" listesinde ilk sırada yer aldı. Empire yazarı Ian Nathan, Solo'nun en iyi Star Wars karakteri olma sebebini "Bilgelik timsali Jedi'lardan daha farklı olarak çok bilmiş ve dalgacı biri" olmasından kaynaklandığını açıkladı. Nathan, Harrison Ford dışında karakteri canlandıracak kimse olmadığını yazdı. Rol için oyuncu seçmeleri yapan George Lucas, replikleri okuması için işe aldığı Harrison Ford'un senaryoyu alaycılık ile okumasından etkilenerek rolü ona verdi. Harrison Ford verdiği bir demeçte Han Solo'nun bir "uzay kovboyu" olduğunu söyledi.
Filmler
Yeni Bir Umut
Han Solo, Luke Skywalker, C-3PO, R2-D2 ve Ben Kenobi'yi yüklü bir ücret karşılığında uzay gemisi Millenium Falcon'a bindirmeyi kabul eder. Solo'nun aynı zamanda Jabba the Hutt'a da önceki kaçakçılığının başarısız olmasından dolayı borcu vardır. Jabba onun başına ödül koyar. Greedo da Han Solo'yu yakalar. Onu tam öldürmek üzereyken Han Solo daha hızlı davranıp onu vurur. Solo, Kenobi ve Skywalker, imparatorluk askerlerinden kaçmayı başarırlar. Ancak uzay gemileri, Ölüm Yıldızı'nın çekim gücüne kapılır. Kenobi, bu gücü kapatmaya gider. Prenses Leia Organa'nın burada tutsak olduğunu öğrenen Luke Skywalker, Han Solo'ya onu kurtarmaları gerektiğini söyler. Solo bu teklifi en başta kabul etmez.
Ancak Luke ona Prensesi kurtarması halinde büyük bir ödülün sahibi olacağını söylediğinde Han Solo fikrini değiştirir ve ona yardım eder. R2-D2 ve C-3P0'yu odada bırakırlar. İmparatorluk askerini hırpalayıp kıyafetlerini çalarlar. Solo ve Skywalker gidip Leia Organa'yı kurtarır. İmparatorluk askerleri peşlerine düşer. Karşısına çıkan birkaç askeri kovalayan Han Solo'nun karşısına asker ordusu çıkar ve hemen kaçmaya başlar. Darth Vader ise eskiden ustası olan Ben Kenobi'yi öldürür. Solo, Skywalker ve Organa yanlışlıkla çöp sıkıştırma bölümüne düşerler. Onlar ölümlerine yaklaşırken, R2-D2 çöp sıkıştırma işlevini durdurur. Oradan kurtulurlar. Solo, Organa, Skywalker, R2-D2 ve C-3PO, Millenium Falcon'a binip Ölüm Yıldızı'ndan uzaklaşırlar. Arkalarından birkaç imparatorluk askerinin sürdüğü uzay aracı gelir ama onları vururlar.
Leia Organa, Ölüm Yıldızı'nın planlarını isyancılara götürür. Organa, Han Solo'dan da yardım ister ama o ödülünü alıp oradan uzaklaşır. Leia Organa, en çok yardıma ihiyaçları olduğu anda kaçıp giden Han Solo'ya karşı öfkelenir. Ama usta bir pilot olan Luke Skywalker isyancılara yardım eder. Uzay gemilerine binip Ölüm Yıldızı'na yol alırlar. Darth Vader ve adamları, Luke Skywalker hariç bütün isyancıları ortadan kaldırırlar. Vader tam Luke da öldürmek üzereyken Han Solo gemisi Millenium Falcon ile gelir ve Vader'ı devredışı bırakır. Artık tek başına olan Luke'un yaptığı atış Ölüm Yıldızı'nı yok etmek için gereken noktaya isabet eder. Ölüm Yıldızı büyük bir patlama ile yokolur. Han Solo, Luke ile birlikte madalya alır.
İmparator
Han Solo'nun uzay gemisi Millenium Falcon arızalanmıştır. Chewbacca ile gemiyi tamir etmeye çalışır. İmparatorluğun peşinde olduğu Han Solo, isyancıların yanından ayrılmak ister. Ancak yoğun fırtınadan dolayı çıkış yasaklanmıştır. Han Solo, Leia Organa'nın kendisine aşık olduğu için çıkışı engellediğini düşünür. Leia Organa onun bu düşüncesine çok kızar.
İsyancılara katılan Luke, bir canavar tarafından kaçırılır. Onun için meraklanan Han Solo, Luke'u aramaya başlar. Canavardan kurtulan Luke, Ben Kenobi'nin hayaletini görür. Ben Kenobi ona Usta Yoda'nın yanına gidip Jedi eğitimi almasını söyler. Han Solo donmak üzere olan Luke'u kurtarır. Onu isyancıların yanına götürür. Luke, R2-D2'yu yanına alıp Yoda'nın bulunduğu yere gider. İmparatorluk askerlerinin peşine düştükleri Han Solo yanına aldığı Leia Organa, Chewbacca ve C-3PO ile birlikte eski dostu Lando Calrissian'ın yanına gider. Orada arkadaşının ihanetine uğrayıp Darth Vader tarafından yakalanır. Yoda'dan eğitim almaya başlayan Luke, arkadaşlarının tehlikede olduğunu hisseder. Darth Vader onu karbon içinde dondurur. Chewbacca ona yardım etmeye çalışır ama başaramaz. Leia, Han Solo dondurulmadan önce ona aşkını itiraf eder. Yaptığından pişmanlık duyan Lando, Leia Organa'yı ve Chiewbacca'yı imparatorluk askerkerin elinden kurtarır. Leia ona en başta çok kızsa da sonradan yumuşar. Luke Skywalker da bu sırada yaptığı düelloda sağ kolunu kesen Darth Vader'ın kendi babası olduğunu öğrenir.
Jedi'ın Dönüşü
Bir kelle avcısı kılığında Han Solo'yu kurtarmaya gelen Leia Organa, Jabba'nın adamları tarafından yakalanır. Artık bir Jedi olan Luke Skywalker, Leia Organa'yı ve dondurulmuş olan Han Solo'yu kurtarmak için Jabba the Hutt'ın yanına gider. Luke ona Organa ve Han Solo'yu serbest bırakması halinde zarar vermeyeceğini söyler. Jabba, Luke'un bu teklifini reddeder ve onu tuzağa düşürüp esir alır. Han Solo ile ölüme yollanan Luke, Lando Calrissian'ın yardımı ile Solo ve Organa'yı Jabba the Hutt'un elinden kurtarır. Leia Organa, kendisini esir tutan Jabba'yı zincirle boğarak öldürür.
İmparatorluk yeni bir Ölüm Yıldızı inşa eder. Luke'un isyancılara katılmasından rahatsız olan İmparator Palpatine, Darth Vader'a onun gücün karanlık tarafına geçmemesi halinde öldürülmesi gerektiğini söyler. İsyancılar da yeni Ölüm Yıldızı'nı yok etmek için bir plan yaparlar. Luke da Ben Kenobi'den Leia Organa'nın kendi kardeşi olduğunu öğrenir. Babası Darth Vader'ın gerçek kimliğinin Anakin Skywalker olduğunu da öğrenen Luke, Vader'ın yanına gidip onu gücün karanlık tarafından çekmeye çalışır.
İsyancılara katılan Lando Calrissian, Han Solo'nun gemisini alır. Solo ve Organa da diğer isyancılar ile birlikte imparatorluk askerleri ile savaşıp Ölüm Yıldızı'nın çekim gücünü kapatırlar. İmparator Darth Sidious'un karanlık tarafa geçiceğine inandığı Luke, babası Darth Vader ile düelloya tutuşur. Bu sefer babasına üstünlük sağlayan Luke onun sağ kolunu da keser. Bu sırada görür ki babasın da sağ kolu geçmişte kesilmiştir. Darth Sidous, karanlık tarafa geçmeyi reddeden Luke'u öldürmeye çalışır. Bu sırada olunun yakarışlarına dayanamayan Vader, imparatoru havaya kaldırıp aşağıya atar. Gücü tükenen Vader ölür. Lando da Millenium Falcon ile Ölüm Yıldızı'nı yok eder ve imparatorluk çöker. Han Solo da Leia Organa ile kavuşur.
Güç Uyanıyor
Jedi'ın Dönüşü'nden yaklaşık 30 yıl sonra kurulan The Force Awakens'te Han, eski hayatına kaçakçı olarak geri döndü. Filmin olaylarından önce, o ve Chewbacca, Millennium Falcon'u hırsızlara kaybetmişlerdi, ancak çöpçü Rey (Daisy Ridley) ve stormtrooper Finn (John Boyega) tarafından kontrol edilen gemiyi Jakku gezegeninden çıktıktan sonra geri alıyorlar. Han ve Chewbacca, üssü yok etmek ve Rey'i kurtarmak için Finn ile süper silah olan Starkiller Üssü'ne gider. Orada, Ren'in reaktör uçurumunun üstündeki köprüye yürüdüğünü görür. Han, Ren'i köprüden takip eder ve ona gerçek adıyla seslenir. Han, karanlık tarafı terk edip onunla geri gelmesi için ona yalvarır ve Snoke'un galaksinin kontrolünü ele geçirdiğinde onu öldüreceğini söyler. Ren, Han'a ne yapması gerektiğini bildiğini, ancak bunu yapacak gücü olmadığını söyler ve Han'dan ona yardım etmesini ister. Han kabul eder. Bir süre sonra Ren, ışın kılıcını tutuşturur, babasını kazara ve ölümcül şekilde yaralar. Han, oğlunun gözlerine bakar ve ölümüne kadar köprüden düşmeden önce yüzüne dokunur.
Skywalker'ın Yükselişi
Han The Rise of Skywalker'da görünür. Rey ile ölümcül bir düello ve Leia'nın ölümünden sonra, Ren, oğluna Kylo Ren'in öldüğünü söyleyen Han'ın bir anısını görür, Han oğlunu doğru şeyi yapmaya ve aydınlık tarafa geri dönmeye çağırır. Son etkileşimlerine bir imada olan Ren, ne yapması gerektiğini bildiğini söyle, ancak gücüne sahip olup olmadığından emin değildir, Han oğlunu teşvik eder ve yüzüne dokunur. Işın kılıcını atan Ren döner ve fırlatır, bir kez daha Ben Solo olur. Arkasına döndüğünde, Han ortadan kaybolur.
Yıldız Savaşları literatürü
Brian Daley'in Han Solo'dan uyarladığı serinin ilk kitabında Han Solo, imparatorluğa kafa tutan biridir. Yaşamını da gemisinde Chewbacca ile kaçakçılık yaparak sürdürmektedir. Kimseye güvenmez ve yardım etmezdi. En sonunda gemisi büyük bir hasar alır. Bu hasarı düzeltebilecek tek kişi de kaçırılır. Han Solo ve Chewbacca onu aramaya giderler. Birlikte Birleşik Senato'ya giderler. Burada yüksek güvenlik ile korunan bir hapisanedeki esirleri kurtarmaya çalışırlar. Chewbacca'nın da yakalanmasının ardından işleri daha da çok zorlaşan Han Solo da bir süre sonra yakalanır ve Birleşik Senato ile savaşmaya başlar. İkinci kitapta Bir iş teklifi alan Han Solo bunu kabul eder. Ancak daha sonra köle ticareti yaptığını fark eder. Bu bir suçtur ve cezası da büyüktür. Solo ve Chiewbacca kurtulurlar ama işsiz kalırlar. Han Solo, köle tüccarlarının başındaki kişiyi aramaya başlar. Görüştüğü bu kişi yüzünden başlarına büyük bir bela alırlar. Üçüncü kitapta ise Tiran Xim'in büyük hazinesinin peşine düşer. İlk başta Xim'in hazinesinin bir uydurma olduğunu düşünene Solo, Xim kendi peşine takılınca onun hazinesinin peşine düşer. Ancak hazinenin olduğu söylenen gezegene iniş yaptıktan sonra Millennium Falcon kaçırılır. Han Solo ve Chewbacca, suikastçı katil robotlar ordusuyla mücadele etmek zorunda kalırlar. Han Solo, birçok kez Greedo, Bossk ve Fett'le karşılaşmıştır.
Anna C. Crispin de Han Solo'nun Yeni Bir Umut filmindeki ilk görünüşünden önceki hayatını konu alan Han Solo Üçlemesi kitap serisini yazdı. Seri kitaplarının adı "The Paradise Snare", "The Hutt Gambit" ve "Rebel Dawn"'dı. Han Solo, Marvel Comics'in yayınladığı ve Roy Thomas'ın yarattığı Yıldız Savaşları çizgi roman serisinin ilk defa ikinci sayısında sahneye çıktı. Han Solo'nun ilk kez görüldüğü video oyunu ise Yeni Bir Umut'un Atari oyunu oldu. Ardından Yeni Bir Umut'un Nintendo, Sega ve Gameboy oyunlarında yer aldı. Ardından İmparator filmi için 1982'de çıkarılan Atari oyununda, 1985 yılında çıkarılan Amiga, Commodore 64 ve ZX Spectrum için çıkarılan oyunlarında görüldü. Üçlemenin son filmi Jedi'ın Dönüşü için 1983'te çıkarılan Atari, 1984 yılında çıkarılan ZX Spectrum ve Commodore 64 oyunlarında yer aldı. Yeni Bir Umut'tan uyarlanarak hazırlanan ve 1994 yılında satışa çıkarılan Arcade oyununda yer aldı. 11 Ekim 2006'da çıkarılan ve orijinal üçlemeden uyarlanan Lego Star Wars: The Original Trilogy oyununda da yer aldı.

Han Solo'nun Jedi Dönüş'ünden sonra, Leia Organa ile evlendi. İkisinini üç çocukları oldu. Yeni bir cumhuriyet kuruldu. Her zaman hareket halindeki Han Solo, eşi Organa'nın erkek kardeşi Luke Skywalker ile bazen yolculuklar yaptı. Karısı ve sadık dostu Chewbacca ile beraber yeniden doğan Palpatine'e, Warlord Zsinj'e, Grand Admiral Thrawn'a, Amiral Daala'ya ve the Yevetha'ya karşı mücadele etti. Yuuzhan Vong yeni cumhuriyete saldırdı. Dört boyunca devam eden kanlı savaşta Han Solo, Chewbacca ve oğlu Anakin Solo'yu kaybetti. En sonunda Vong kaybetti ve cumhuriyet huzura kavuştu. Bundan sonra oğlu Jacen, gücün karanlık tarafına geçti ve Galaksi Birliği'nin kontrolünü eline aldı. Jacen, Darth Caedaus adını aldı. Han Solo ve Organa ona karşı güçlerini birleştirdi. Artık oğulları olarak görmedikleri Jacen'ı öldürmeye hazırlandılar.
Genişletilmiş evrende çocukları
Jacen Solo
Jacen, Han Solo ve Leia Organa'nın en büyük erkek çocuklarıydı. Luke Skywalker, Jacen ve ikiz kız kardeşi Jaina'nın arasından önemli bir bağ olduğunu keşfetti. Jacen, amcası Luke Skywalker'ın çocuklarına yol göstericilik yaptı. Jedi eğitimini Luke Skywalker'dan aldı. Yıllar geçtikçe değişmeye başlayan Jacen, gücün karanlık tarafına ilgi duymaya başladı. İstila sırasında masumiyet gibi duyguları yokolduğuna tanıklık eden kardeşi Anakin Solo'nun ölümünden sonra Jediların izlediği yoldan çıkarak gücün karanlık tarafına geçerek Darth Caedus adını aldı.
Jaina Solo
Jaina, Han Solo ve Leia Organa'nın tek kız çocuklarıydı. Eğitimini Jedi Praxeum'da aldı. Yuuzhan Vong istilasında Jedi ordusunda yer alan Jaina burada saygınlık kazandı. Ancak kardeşi Anakin'in Solo'nun ölümünün ardından gücün karanlık tarafına geçti. Jaina'nın kaldığı zor durumda onu destekleyen Zekk, Kyp Durron ve Jagged Fell'in sayesinde gücün karanlık tarafından çıkar ve Luke Skywalker'ın yarattığı Yeni Jedi Düzeni'ne katılır.
Anakin Solo
Han Solo ve Leia Organa'nın üçüncü çocukları olan Anakin Solo, adını dedesi Anakin Skywalker'dan aldı. Babasının Yeni Cumhuriyet adına önemli görevlere çıkması ve annesinin devlet başkanı olması yüzünden genellikle C-3PO tarafından büyütüldü. Güç ile olan bağlantısı diğer kardeşlerinden daha fazlaydı. Sessiz ve düşünceli bir çocuktu. Elektronik konusunda büyük bir yeteneğe sahipti. Waru tarafından kaçırıldığında ailesi ve Luke Skywalker tarafından kurtarıldı. Yedi yaşındayken milyonlarca kişinin ölümüne sebep olacak bir enerji dalgasını engellemeyi başardı. On bir yaşında Jedi Akademisi'ne girdi. Anakin'in ustalığını yıllarca bir mağarada yaşayan Efendi Ikrit yaptı.
Yuuzhan Vong'lar Dış Halka gezegenlerinden Sernpidal'in ayının yörüngesini bozarak gezegene çakılmasına sebep oldular. Çarpışmadan önce Chewbacca, Anakin'i Millenium Falcon'a fırlattı ancak kendisi oraya gidemedi ve öldü. Han Solo, Chewbcca'nın ölümünden Anakin'i sorumlu tuttu. Aralarındaki soğukluk birkaç ay sonra çözüldü. Yuuzhan Vong istilasının başlamasından iki yıl sonra, Anakin, kardeşleri ve birkaç Jedi daha ile Voxyn genetik materyallerini yok etmek için bir Vong gemisine sızdılar. Bunlardan haberdar olan Vonglar, bir orduyu onları yok etmek için gönderdi. Anakin, materyalleri yokedebilmek için kendi canını feda etti. Anakin'in ölümünden sonra Han Solo ve Leia Organa depresyona girdiler. Kızkardeşi Jaina bir süreliğine gücün karanlık tarafına geçti ve erkek kardeşi Jacen, iyilik ve bilgelik yolundan çıkmaya başladı.
Solo Ailesi
Kitaplar
Star Wars: The Paradise Snare, (Han Solo Üçlemesi'nin 1. kitabı), Kitabın birinci kapağı, 1997. A. C. Crispin, ISBN 0-553-57415-9
Star Wars, The Han Solo Adventures: Han Solo at Star's End, Del Rey omnibus of "Han Solo at Star's End", "Han Solo's Revenge", and "Han Solo and the Lost Legacy", 1979. Brian Daley, ISBN 0-345-37980-2
Star Wars: Rebel Dawn (Han Solo Üçlemesi'nin 3. kitabı), yazar: A. C. Crispin. 1998. ISBN 0-553-57417-5
Star Wars: The Annotated Screenplays, softcover, 1997. George Lucas, Leigh Brackett, Lawrence Kasdan, Laurent Bouzereau, ISBN 0-345-40981-7
Star Wars: The Truce at Bakura, 1 kağıt kapağı basımı, 1994. Kathy Tyers, ISBN 0-553-56872-8
Star Wars: The Courtship of Princess Leia, 1995. Dave Wolverton, ISBN 0-553-56937-6
Star Wars: Jedi Search, (Jedi Akademisi Üçlemesi'nin 3. kitabı), 1994. Kevin J. Anderson, ISBN 0-553-29798-8
Star Wars: Dark Apprentice, (Jedi Akademisi Üçlemesi'nin 2. kitabı), ilk edisyon kapağı, 1994. Kevin J. Anderson, ISBN 0-553-29799-6
Star Wars: Champions of the Force, (Jedi Akademisi Üçlemesi'nin 1. kitabı), ilk edisyon kapağı, 1994. Kevin J. Anderson, 0-553-29799-6
Star Wars, Ambush at Corellia, (Corelyalı Üçlemsi'nin 1. kitabı) ilk, 1995. Roger MacBride Allen, ISBN 0-553-29803-8
Star Wars, Assault at Selonia, (Corelyalı Üçlemsi'nin 2. kitabı) birinci basım, 1995. Roger MacBride Allen, ISBN 0-553-29805-4
Star Wars, Showdown at Centerpoint, (Corelyalı Üçlemsi'nin 2. kitabı) birinci, 1995. Roger MacBride Allen, ISBN 0-553-29806-2
Star Wars: Vector Prime, (Yeni Jedi Emirleri kitabı), 1999. R. A. Salvatore, ISBN 0-345-42844-7
Star Wars, Yeni Jedi Emirleri: Kaosun Ajanları: Jedi Tutulanması, (Yeni Jedi Emirleri'nin 5. kitabı) ilk kapak basımı, 2000. James Luceno, ISBN 0-345-42859-5
Star Wars Evreninin Rehberi, ikinci edisyon, 1994. Bill Slavicsek, ISBN 0-345-38625-6
Yeni Jedi Kanunları Kitabı, Sahil Büyücüsü: 2002. J. D. Wiker ve Steve Miller, ISBN 0-7869-2777-1