Hak Dini Kur'an Dili

Hak Dini Kur'an Dili, Muhammed Hamdi Yazır tarafından yazılmış Kur'an tefsiri kitabı.
Tarihçe
Cumhuriyetin kurulmasıyla birlikte, muasırlaşmanın bir gereği olarak medreseler kapatılmış, yeni eğitim sisteminde din ve Arapça eğitimine son verilmişti. Fakat İslam kültürünün asırlar önce yerleştiği Türkiye'de dini ihtiyaçları karşılayacak okulların ortadan kaldırılması, ülkede dini boşluk meydana getirmişti. Öyle ki, bu boşlukta dini konularda ehliyetsiz kişilerce ticari amaçlarla Kuran tercümeleri hazırlandı. Bunlar arasında Yüce Beyanın aslından ziyade Batı dillerindeki tercümeleri esas alınan, tahriflerle dolu çalışmalar da bulunuyordu.
Konu TBMMye taşındı. En azından Kuran merkezli temel İslami kültürün millete kendi diliyle öğretilmesine karar verildi. Böylelikle Kuran ve temel hadis kitaplarının Türkçeye çevrilmesi için Diyanet İşleri Riyaseti görevlendirildi. Dönemin Diyanet İşleri Reisi Rifat Börekçi ve yardımcısı Ahmet Hamdi Aksekinin ısrarları ile meal görevi Mehmed Akif Ersoya, tefsir görevi de Elmalılı Muhammed Hamdi Yazıra verildi.
Bir süre sonra Mısıra giden Mehmet Akif meal çalışmasına orada devam etti. Hatta yazdığı mealleri Elmalılıya gönderiyor, o da tefsirine bu mealleri ekliyordu. Fakat bir süre sonra Mehmet Akif, yazdığı Kur'an'ın mealinin ileride Türkçe ibadet maksadıyla kullanılabileceği endişesi ile geri adım attı ve tamamladığı meali TBMMye vermedi. Bu nedenle meal yazma işi de Elmalılı Hamdiye verildi. Kur'an'ın tefsiriyle birlikte mealini de yazan Elmalılı, 1926da başladığı görevi 1938de tamamladı.
İslam alimleri tarafından en güvenilir Türkçe tefsir olarak kabul edilmektedir.
Kazım Karabekir'in belirttiğine göre, Atatürk ona din ile ilgili olarak, dini olanların (bir dine mensup olanların) kazanamayacağını ve fakir kalmaya mahkum olduklarını söyleyip netice olarak önce din anlayışını kaldırmak gerektiğini söylemiş ve bu sebeple Kur'an'ın anlaşılarak okunmasına önem verip Türkçeye çevrilmesini emretmiştir.
Diyanet'le Muhammed Hamdi Yazır arasında imzalanan tefsir protokolü
Ayetler arasında münasebetler gösterilecek.
Ayetlerin nüzül (iniş) sebepleri kaydedilecek.
Kıraat-ı Aşere'yi (10 okuma tarzını) geçmemek üzere kıraatler hakkında bilgi verilecek.
Gerektiği yerlerde kelime ve terkiplerin dil izahı yapılacak.
İ'tikat'ta Ehl-i Sünnet ve amelde Hanefi mezhebine bağlı kalınmak üzere ayetlerin ihtiva ettiği dini, şer'i, hukuki, içtimai ve ahlaki hükümler açıklanacak.
Ayetlerin ima ve işarette bulunduğu ilmi ve felsefi konularla ilgili bilgiler verilecek. Özellikle tevhid konusunu ihtiva eden ibret ve öğüt mahiyeti taşıyan ayetler genişçe izah edilecek.
Konuyla doğrudan ya da dolaylı ilgisi bulunan İslam Tarihi olayları anlatılacak.
Batılı müelliflerin yanlış yaptıkları noktalarda okuyucunun dikkatini çeken noktalar konularak gerekli açıklamalar yapılacak.
Tefsiri üzerine değerlendirmeler
Üzerinde değişiklik yönlerinin işlendiği altı yüksek lisans, bir doktora tezi yapılmıştır. Hakkında pek çok sempozyumlarda bildiriler sunulan yapılmıştır.
Ünlü tefsir alimi Hasan Basri Çantay'a göre;
Erkan-ı Harbiye Haritası'nı andıran bir şaheser
Doç. Dr. Abdulvahap Öztürk'e göre; Elmalı tefsiri ve meali Türkiye için sahasında baş yapıt olduğunda şüphe yoktur. Okuyucularımızın da bunu bildikleri için Elmalı'yı tercih ettiklerini gayet iyi anlıyoruz. Bunda da haklılar. Elmalı, benzetmede hata olmasın, Osmanlı dönemi içindeki benzer eserler arasında diğerlerinki ile Fuzuli'nin eseri gibidir.
İşte bu niteliğinden dolayıdır ki bizim gördüğümüz kadarı ile şu özellikleri taşımaktadır:
Lafızdan çok manaya önem verilmiştir.
Şiirsel bir dille yazılmıştır. Şurası bir gerçektir ki Kuran-ı Kerim şiir değildir. Ancak kendine has fasıla denen ve düz yazıdaki secileri karşılayan tarafı gayet açıktır. İşte Elmalı Merhum bu ahengi vermek istemiştir. Bunu kitabın her tarafında görmek mümkün olduğu gibi daha çok kısa surelerde açıkça görmekteyiz.
Bir önceki maddedeki şiirselliği korumak için konuşur gibi devrik cümle kullanıyor. Yine bu özelliği kaçırmamak için şiirselliği temin eden kelimeyi kullanıyor, bir kapalılık kalırsa parantez içinde açıklıyor.
Elmalı daha çok Türkçe deyimle karşılık veriyor.