Şehzade Bayezid (I. Süleyman'ın oğlu)

Şehzade Bayezid (Osmanlıca: ; d. 1525 veya 1526, İstanbul - 25 Eylül 1561, Kazvin), I. Süleyman'ın Hürrem Sultan'dan olma üçüncü şehzadesidir. Kütahya, Konya ve Karaman sancak beyliklerinde bulunmuştur.
Babası henüz sağ iken kardeşi Şehzade Selim ile giriştiği taht mücadelesinde yenilmiş; sığındığı Safevi Şahının sarayında babasının adamları tarafından oğulları ile birlikte boğularak öldürülmüştür. Oğulları ve kendisinin naaşı Sivas'ta bulunan Melik-i Acem Türbesi'nde yer almaktadır.
Hayatı
1525 veya 1526 yılında İstanbulda dünyaya geldi. Babası Osmanlı padişahı Kanuni Sultan Süleyman, annesi Hürrem Sultandır.
11 Kasım 1539da erkek kardeşi Şehzade Cihangir ile birlikte sünnet edildi. 1543teki Macaristan seferine katıldı. 1546da Karaman Sancak Beyliği ile görevlendirildi. 1548de İkinci İran seferine çıkan babasını abisi Şehzade Mustafa'yla birlikte Akşehirde karşıladı.
Kanuni, 1553te Nahcıvan Seferine (3. İran Seferi) çıkarken Bayezidi taht muhafazası için Edirneye gönderdi. Ordu sefere giderken Konyada Şehzade Mustafanın boğdurulması ve ardından Şehzade Cihangirin de hastalanarak Halepte hayatını kaybetmesi üzerine Bayezid, tahtın iki varisinden birisi olarak kaldı. Diğer varis, ağabeyi Şehzade Selim idi.
Düzmece Mustafa Olayı
Şehzade Mustafanın öldürülmesinden sonra ortaya çıkan Düzmece Mustafa olayında Şehzade Bayezidin, isyancı kuvvetleri durdurmada ağır davrandığı, hatta bu isyanı onun tertiplediği iddiası ortaya atıldı. Kanuninin ona olan güveni sarsıldı, ancak yine de kendisini affedip Kütahyaya gönderdi. Bayezid bunun üzerine babasına yazdığı mektupta ben kulunuzu muradına irgürdünüz diyerek teşekkür etmiş ve kendisini tahtın varisi olarak görmüştür.
Hürrem Sultan'ın desteği
Hürrem Sultan, kendi oğullarından birisinin, daha çok karakter bakımından Kanuniye benzeyen Bayezidin tahta geçmesini istiyordu. Hatta Düzmece Mustafa olayında Bayezidin affedilmesinin Hürrem Sultana borçlu olduğu söylenmektedir. Ancak Hürrem Sultan'ın 1558de ölümünden sonra, Bayezid koruyucusuz kalmış ve kendine askerler toplamaya girişmiştir. Bayezidin Selim aleyhine harekete geçmesinde, Lala Mustafa Paşanın rolü olduğu düşünülür.
Şehzade Selim ile taht mücadelesi
Oğullarının taraftar toplamaya başlamaları üzerine Kanuni onları birbirlerinden uzaklaştırmış, 1558de Selimi Konyaya, Bayezidi ise Amasyaya göndermiştir. Bayezid bunu kendisine bir hakaret saydı ve Kütahyada kalmaya çalıştı. Ancak babasının ısrarları sonucu Amasyaya gitmek zorunda kaldı; 21 Aralık 1558de Amasyaya vardı. Kanuni onu çeşitli vaatlerle oyalamaya çalışırken, o bir mektubunda babası için padişah olan yalan söyler mi dedi ve taraftar toplamaya devam etti.
Kanuni, aynı şekilde Selimin de asker toplamasını söylemiş ve Sokollu Mehmed Paşayı ona yardıma göndermiştir. Bu arada Bayezidin sancağından çıkması isyan olarak değerlendirildi ve Şeyhulislam Ebusuud ve başka din adamları tarafından öldürülmesinin vacip olduğuna dair fetvalar verildi.
Bu esnada Amasyadan Ankaraya gelmiş olan Bayezid, 30 Mayıs 1559da Konya önlerinde Selimin ordusuyla çarpıştı, Konya Şehzadeler Muharebesi denilen bu çarpışmada Selim'in düzenli ordusu karşısında üstünlük sağlayamayıp yenildi. Bunun üzerine Amasyaya dönmüş ve müftü Muhyiddin Cürcaniyi babasına, affedilmesini dilemesi için gönderdi.
Safeviler'e sığınması
Kanuni, Bayezid'in af talebini reddedip yakalanmasını emredince Bayezid oğullarını alarak 7 Temmuzda Amasyadan çıktı. Ağustos ortalarında Safeviler'e sığınmak zorunda kaldı.
İranda Şah Tahmasb tarafından Kazvin'de büyük bir törenle karşılanan Bayezid, onun aracılığıyla babasından affını diledi. Tahmasb, Selim ve Kanuni arasında Bayezidin teslimi konusunda yazışma ve pazarlıklar yapıldı. Tahmasbın isteklerinden bir kısmını kabul etmek zorunda kalan Kanuni, ona 200.000 altın ödeyeceğini ve Kars Kalesini bırakacağını vadetmiştir. Ayrıca Selim de padişah olduğunda, Safeviler ile dost kalacağına dair bir ahidname vermiştir.
Ölümü
Anlaşma sağlanınca Kazvine giden Osmanlı elçileri 25 Eylül 1561 tarihinde önce Bayezidi ardından da oğullarını boğarak öldürdüler. Bayezid ve oğullarının cenazeleri Sivasa getirilerek surların dışında bulunan "Melik-i Acem türbesi"'ne defnedilmiştir. Bu türbe Abdülvehhab Gazi Camii içerisindedir.
Şehzade Bayezid'in ölümünden sonra Bursa'ya nakledilen hanımı bir kale içinde bekletilmiş ve yanında bulunan üç yaşındaki oğlu da öldürülmüştür.
Ailesi
Çocukları
Şehzade Orhan (d. 1543 Kütahya - ö. Kazvin, 25.9.1561 öldürülmüş).
Şehzade Osman (d. 1545 Kütahya - ö. Kazvin, 25.9.1561 öldürülmüş).
Mihrimah Sultan (d. 1547 Kütahya - ö. İstanbul, 1593), 1562 ile Damad Muzaffer Paşa evlendi.
Şehzade Abdullah (d. 1548 Kütahya - ö. Kazvin, 25.9.1561 öldürülmüş).
Hatice Sultan (d. ve ö. Kütahya, 1550).
Şehzade Mahmud (d. 1552, Kütahya - ö. Kazvin, 25.9.1561 öldürülmüş).
Şehzade Mehmed (d. 1558 Amasya - ö. Bursa, 3.10.1561 öldürülmüş).
Ayşe Sultan (d. 1553, Kütahya - ö. Tokat, 1572), 1568 ile Damad Hoca Ali Paşa Eretnaoğlu evlendi ve bir oğlan doğum sırasında öldü.
Hanzade Sultan (d. ve ö. Kütahya, 1556).
Ölümünden sonra
Bayezid olayından sonra, yeniçerilerin Anadoluya muhafız olarak yayılması ve şehzadelerden yalnızca en büyüğüne sancak verilmesi gibi idari değişikliklere gidilmiştir.
Ona sadrazamlık vaadinde bulunan Selimin tahta çıkmasını isteyen ve Bayezid'i babasına karşı isyana teşvik eden Lala Mustafa Paşa, ancak III. Murat zamanında yaklaşık 3 ay sadrazamlık yapabildi.
Şairliği
Bayezidin Şahi mahlasıyla yazdığı şiirleri, Türkçe ve Farsça şiirlerinden oluşan bir divanı vardır. Şiirlerinde saltanat arzusu, aşk, günahlarından bağışlanması için yakarış konularını işler. Babasından affını dilemek için yazdığı şiirleri ve babasının yine şiir olarak verdiği karşılıklar ünlüdür. Divanının iki el yazma kopyası Millet Kütüphanesi Ali Emiri koleksiyonunda bulunur. Divanı Filiz Kılıç tarafından yeni Türk alfabesine çevrilmiştir, fakat bu aktarım hatalı olduğu iddiasıyla eleştirilmiştir.
Popüler kültürdeki yeri
2003 yapımı Hürrem Sultan dizisinde Engin Altan Düzyatan tarafından canlandırılmıştır.
2011 yapımı Muhteşem Yüzyıl dizisinde Aras Bulut İynemli tarafından canlandırılmıştır.
Galeri