Türkiye'de konuşulan diller

Türkiye'de konuşulan diller, Türkiye Cumhuriyeti'nde devletin anayasanın üçüncü maddesi uyarınca tek resmi eğitim ve konuşma dili Türkçe'dir. Ülkede azınlık (bölgesel) ve ülkeye göçler sonrası göçmenler tarafından konuşulan dillerde bulunmaktadır.
Türkiye'de başta ülkenin doğusunda bulunan etnik köken olan Kürtlerce konuşulan Kürtçe ve aynı şekilde ülkenin doğusunda başlıca bulunan Zazalar tarafından konuşulan Zazaca ülkedeki yaygın azınlık-bölgesel dillerdendir.
Ayrıca ülkede 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması ile resmi statüdeki azınlık dilleri Ermenice, Rumca, Modern İbranice'dir. 18 Ekim 1925'te imzalanan Türkiye ve Bulgaristan Arasındaki Dostluk Antlaşması ile Bulgarca da ülkede resmi azınlık dili olarak kabul edilmiştir. Ankara 13. İdare Mahkemesi, 18.06.2013 tarih, 2012/1746 esas ve 2013/952 kararla, ilk kez Süryanilerin Lozanda azınlıklar için tanınan haklardan istifade edebileceği kayıt altına alınmıştır. Hükümet 2014 yılından bu yana Süryanice eğitim veren okullar açtı.
Tarihçe
Türkiye'nin mevcut sınırları içerisinde tarihsel olarak birçok nesli tükenmiş dil ve hala konuşulan diller bulunmaktadır. M. Ö. 2. bin yılda Çivi yazısı ile yazılan ve Hint-Avrupa dil ailesinin en eski dili olan Hititçe ülke topraklarındaki en eski dillerden kabul edilmektedir. Ayrıca Anadolu tarihinde konuşulan diğer diller arasında Luvice, Palaca, Lidce ve Luvi grubu'da bulunan Likçe, Lidca ve Milyanca bulunmaktadır. Ancak bu diller günümüzde dönemin Yunanlaştırma ya da Helenleştirme sonucu bölgedeki yunanca ve lehçelerinin azınlıklara asimilasyon yapılması sonucu dillerin öldüğüne inanılıyor.
Ayrıca Doğu Anadolu'daki Van gölü ve çevresinde konuşulan Hurri-Urartu dilleri ailesinden olan Urartuca, bölgede kurulan Urartu Krallığı tarafından MÖ 9. yüzyıldan 6. yüzyıla kadar kullanılmıştır.
Ayrıca Osmanlı İmparatorluğu döneminde Tanzimat dönemi sonrasında eğitimli insanlar tarafından Fransızca insanlar arasında ortak bir dil haline geldi.
Resmi dil
Anayasal olarak
Türkiye Cumhuriyeti'nde anayasanın üçüncü maddesinde uyarınca yalnızca Türkçe resmi dil olarak geçmektedir. Türkçe ülkedeki kullanılan, konuşulan, yazılan resmi dildir. Devlet daireleri, Mahkemeler, Meclis ve diğer kamu kurumlarında anayasa hükmünce Türkçe kullanılmakta olup herhangi bir başka dilin anayasada belirtilmemesi nedeniyle konuşulması yasaktır.
Eğitim
Türkiye'de eğitim ve öğretim kurumlarında ana dil olarak yalnızca Türkçe öğretilmektedir. Ayrıca anayasanın 42. maddesi ile Türkçe dışında Türk vatandaşlarına anadil olarak başka herhangi bir dil öğretilemez fıkrası her düzeyde eğitim dilinin Türkçe olduğunu resmileştirmektedir. Azınlık-Bölgesel diller ülkedeki eğitim kurumlarında yalnızca seçmeli ders düzeyinde öğretilirken ülkedeki eğitim ve öğretim kurumlarının genelinde yabancı dil olarak başlıca İngilizce, Almanca, Fransızca, Arapça dilleri öğretilmektedir.
En yaygın diller
Türkiye'de yapılan birçok araştırma ve anketlerce kesin bir oran kanısına varılamayan ayrıca devlet tarafından da herhangi bir güncel kesin veri olmaması nedeni ile oranlarda kesin bir fikir sonucuna ulaşılamamaktadır. Ancak 1965 yılında yapılan genel nüfus sayımı sırasında elde edilen veriler şu şekildedir (Nüfus sayısı o dönem: 31.391.421'dir):
Türkçe %90,11
Kürtçe %7,07
Arapça %1,16
Zazaca %0,48
Çerkezce %0,18
Gürcüce %0,09
Lazca %0,08
Pomakça %0,07
Boşnakça %0,06
Arnavutça %0,04
Diğer diller %0.66
Ancak bu istatistiklerin güncel olmamasından kaynaklı kesin düşünceler bulunmamaktadır. Ülke nüfusunun 31 milyonun üzerinde olması ancak güncel olarak Türkiye'nin 85 milyonun üzerinde nüfusa sahip olması ve yıllar içerisindeki göçler dil tablosunda değişikliklere uğratması muhtemeldir. En güncel veriler KONDA Araştırma ve Danışmanlık ve Ethnologue tarafından listelenmiştir.
KONDA
KONDA Araştırma ve Danışmanlık şirketi tarafından 2006 yılında hazırlanan "toplumsal yapı araştırması 2006" raporuna göre Türkiye'de konuşulan ana dil istatistikleri şu şekildedir:
Türkçe 58 milyon (%84,54)
Kürtçe 8 milyon (%11,97)
Arapça 947 bin (%1,38)
Zazaca 754 bin (%1,38)
Ermenice %0,07
Rumca %0,06
Yahudice %0,01
Balkan dilleri %0,23
Kafkas dilleri %0,07
Lazca %0,12
Çerkezce %0,11
Türki Diller %0,28
Kıptice %0,01
Batı Avrupa diller %0,03
Diğer diller %0,12
Coğrafi Dağılım
Akdeniz Bölgesi
Türkiye'nin Akdeniz bölgesinde nüfusun neredeyse tamamı Türkçe konuşmaktadır. Bölgede çok az sayıda Arapça ve Kürtçe konuşulmaktadır.
Doğu Anadolu Bölgesi
Türkiye'nin Doğu Anadolu bölgesinde nüfusun belli kısımları Türkçe konuşurken büyük bir kısmı ise Kurmanci Kürtçe, Arapça ve Zazaca konuşmaktadır. Bazı Bölgelerdeki Kürt dili bölge nüfusunun yarısından fazlası kişi tarafından konuşulmaktadır.
Ege Bölgesi
Türkiye'nin Ege bölgesinde nüfusun neredeyse tamamı Türkçe konuşmaktadır. Azınlık olarak ise Çerkesçe, Yunanca, Pomak, Boşnakça, Arnavutça, Kürtçe ve Yahudi İspanyolcası konuşulmaktadır.
Güneydoğu Anadolu Bölgesi
Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu bölgesinde nüfusun büyük kısmı tarafından Türkçe konuşulmaktadır. Ancak azımsanmayacak sayıda Arapça ve Kürtçe bölgede konuşulmaktadır.
İç Anadolu Bölgesi
Türkiye'nin İç Anadolu bölgesinde nüfusun büyük kısmı tarafından Türkçe konuşulmaktadır. Ayrıca bölgede Çerkesce ve Kürtçe konuşulmaktadır.
Marmara Bölgesi
Türkiye'nin Marmara bölgesinde nüfusun neredeyse tamamı Türkçe konuşmaktadır. Bölgede ayrıca Yunanca, Arapça, Kürtçe, Ermenice, Gürcüce, Lazca, Pomakça, Boşnakça, Arnavutça konuşulmaktadır.
Kara Deniz Bölgesi
Türkiye'nin Kara Deniz bölgesinde nüfusun neredeyse tamamı Türkçe konuşmaktadır. Bölgede ayrıca az sayıda Kürtçe ve Çerkesçe, Ermenice, Gürcüce, Lazca ve Arnavutça konuşulmaktadır.
İşaret dili
Türkiye'de sözlü diller yanı sıra işaret dili de kullanılmaktadır. Tarihsel olarak Osmanlı döneminden başlayan ve o dönem Osmanlı işaret dili olarak geçen daha sonralarında cumhuriyetin ilanından itibaren ise Türk işaret diline geçilmiştir. Ülkede ayrıca Türk işaret dili harici Türkiye'nin Mardin ilinde konuşulan Mardin işaret dili ve Toros dağlarındaki köylerde kullanılan Orta Toroslar İşaret Dili diğer işaret dillerini oluşturmaktadır.
Türk İşaret Dili
Türk İşaret Dili (TİD) Türkiye'deki birçok işitme engelli bireyin ana dilidir. TUİK tarafından 2000 yılında yapılan araştırma sonucunda 89.000 kişi tarafından konuşulan işaret dilinde bilenlerin 54 bini erkek 35 bini kadındır.
Mardin İşaret Dili: Türkiye'nin Mardin ilinde geliştirildi; Dilin tanınmasından sonra bölgede Mardin İşaret Dili kursları ve sertifikaları verilmeye başlandı.
Orta Toroslar İşaret Dili: Türkiye'deki Toros dağlarındaki birkaç köyde geliştirildi; Rabia Ergin tarafından keşfedilen bir dildir.
Ayrıca Bakınız
Türkiye demografisi
Vatandaş Türkçe konuş!