Dört Kapı Kırk Makam

Dört Kapı Kırk Makam, islamın temel öğretisi, genel kurallar bütünü, Allah'a giden yolda geçirilmesi gereken aşamalar bütünüdür. Öğretisi Muhammed döneminde İslam diniyle birlikte doğmuştur, her kapı ve her makam Kur'an ayetlerine dayanmaktadır. Ehl-i beyt ile devam etmiş, son yıllarda yapılan tarih araştırmaları ve analizler sonucunda bu anlayışın Hoca Ahmed Yesevi'nin Ehli Beyt'e ulaşan icazetname ve Tarikat Silsilesiyle İmam Ali Rıza'ya, yani Horasan'a ulaştığı bilinmektedir. Böylece Anadolu Türkmen ocakların temellerini atarak sistem haline getirilmiştir. Türkmen Ocakların Ehli Beyte ulaştığı ve günümüz Bektaşi Tarikatın silsile yoluyla Yesevi tarikatına ve dolaylısıyla da İmam Ali Rıza'ya ulaştığı bilinmektedir. Tasavvuf Tarikatların silsilesi Ehli Beyt'e dayanmaktadır, bunun için tasavvufta kendileri gibi tasavvuf ehli bir kimsenin önderlik / Pirlik makamında olması zorunludur.
Horasan Tasavvuf Okulu
Horasan Tasavvuf Okuluda, bu okulun ortaya çıktığı toplumsal ortamda, eski Ortaasyada, Ortadoğuda ve Anadoluda din ve inanışlarına kadar giden izlerini bulmak olasıdır. Hacı Bektaş-ı Veli ve Bektaşilik de zaten bu kaynakların bireşimsel ürünüdür.
Bektaşilik, Dört Kapı Kırk Makam öğretisiyle somutlaşmış, ayakları yere basmıştır. İnsanı ve giderek Bektaşi toplumunu bu olgunlaşma/ yetişme evrelerinden geçirerek yaratılmaya çalışılır. Bu yolla inanç, çeşitli kapı ve makamlara ayrılarak insanlar kurallara boğulmak istenmemektedir. Tam tersine insanların karşısına sayısız seçenekler sunularak inançsal, düşünsel ve ahlaksal yaşamı kolaylaştırılmaya çalışılmaktadır.
Her Bektaşinin yaşamı boyunca ezberlediği Dört Kapı Kırk Makama genellikle Hacı Bektaş-ı Velinin Makalat ile Fevaid adlı kitaplarında ve Buyruklarda yer verilmiş, işlenmiştir. Kapı dörttür. Bunlar sırasıyla; Şeriat, Tarikat, Marifet ve Hakikat kapılarıdır. Her kapının onar makamı vardır. Böylece toplamda kırk makam olmaktadır.
Tasavvufta "Dört Kapı"
Tasavvufta "Marifetullah" (İrfan/Gnosis) makamına ulaşmadan evvel geçilmesi gereken "Dört Kapı" bulunmaktadır.
Dört Kapı
Bu "Dört Kapı" mertebelerine göre aşağıdaki şekilde sıralanmaktadır.
Şeriat Kapısı
Tarikat Kapısı
Marifet Kapısı
Hakikat Kapısı
Bu kapılar ile makamlar arasındaki ilişkiler yandaki şemada görüldüğü gibi tasvir edilmişlerdir.
Her kapının ise "Onar" makamı bulunmaktadır:
Şeriat Kapısının makamları
İman etmek,
İlim öğrenmek,
helal kazanmak,
ibadet etmek,
Ailesine faydalı olmak,
Çevreye zarar vermemek,
Peygamberin emirlerine uymak,
Şefkatli olmak,
Temiz olmak,
Faydasız ve gereksiz işlerden sakınmak.
Tarikat Kapısının makamları
Tövbe etmek,
Mürşidin öğütlerine uymak,
Temiz giyinmek,
İyilik yolunda direnmek,
Hizmet etmeyi sevmek,
Haksızlıktan korkmak,
Ümitsizliğe düşmemek,
İbret almak,
Nimet dağıtmak,
Özünü fakir görmek.
Hakikat Kapısının makamları
Alçak gönüllü olmak,
Kimsenin ayıbını görmemek,
Yapabileceğin hiçbir iyiliği esirgememek,
Allahın her yarattığını sevmek,
Tüm insanları bir görmek,
Birliğe yönelmek ve yöneltmek,
Gerçeği gizlememek,
Manayı bilmek,
İlahi sırrı öğrenmek
İlahi varlığa ulaşmak (Vahdet-i Vücud)
Marifet Kapısının makamları
Edepli olmak,
Bencillik, kin ve garezden uzak olmak,
Perhizkarlık, (aşırı istekleri sınırlamak)
Sabır ve kanaat,
Haya,
Cömertlik,
İlim,
Hoşgörü,
Özünü bilmek
Ariflik.