Celâl Nuri İleri

Mehmet Celal Nuri İleri (15 Ağustos 1881, Gelibolu 1 Kasım 1938, İstanbul), Türk gazeteci, yazar, siyasetçi, fikir adamı.
Osmanlı Devletinden Cumhuriyete geçişin önemli simalarından birisidir. Gelibolu mebusu olarak Son Osmanlı Meclis-i Mebusanında yer almış, ardından TBMMnin ilk 4 döneminde milletvekilliği yapmış bir siyasetçi; 50 civarında kitap ve 2200den fazla makale yayımlayarak Türk düşünce tarihinde önemli bir yer edinmiş bir gazeteci ve fikir adamı olan Celal Nuri, I. Dünya Savaşından sonra Anadoluda verilen ulusal mücadeleyi destekleyen İleri gazetesinin sahibi idi. Batıcı düşünce akımının önemli temsilcilerinden birisi olarak fikirleriyle yeni cumhuriyetin fikri mimarlarından birisi olmuştur.
İstanbul Radyosunun kurucusu ve karikatürist Sedat Nuri İleri ile gazeteci ve hukuk profesörü Suphi Nuri İleri'nin ağabeyidir. Yeğeni Rasih Nuri İleri'dir.
Yaşamı
15 Ağustos 1881de Geliboluda dünyaya geldi. Babası, devlette çeşitli kademelerde hizmette bulunduktan sonra 1908de Meclis-i Ayan üyesi olan Mustafa Nuri Bey; annesi ise Adana valiliği, Bahr-i Sefit (Ege Adaları) Valiliği ve Hariciye Nazırlığı gibi görevlerde bulunmuş devlet adamı Abidin Paşanın büyük kızı Nefise Hanımdır. Asıl adı Mehmet Celaleddin idi. Babasına olan sevgisinden ötürü adına Nuri mahlasını ekledi. 3 çocuklu ailenin en büyük evladı idi. Kardeşleri Sedat Nuri ve Suphi Nuridir.
Çocukluğu mutasarrıf ve vali muavini olarak görevli bulunduğu Gelibolu, Sakız ve Canikte geçti. İlköğrenimini taşra okullarına devam ederek ve özel hocalardan ders alarak tamamladıktan sonra ortaöğrenimini yatılı olarak Galatasaray Mekteb-i Sultanisinde, yüksek öğrenimini İstanbul Hukuk Mektebinde tamamladı. Hukuk öğrenimi devam ederken Fransızcasını ilerletmek amacıyla Hariciye Nezareti Tahrirat-ı Hariciye Kalemine devam etti. II. Meşrutiyetin ilanından önce aynı okulda kamu hukuku alanında doktorasını tamamladı.
Gazetecilik yaşamı
Celal Nuri, çalışma hayatına avukat olarak başladıysa da asıl mesleği gazetecilik oldu. Le Courrier d'Orient, Jeune Turc, Tanin, İkdam gibi Türkçe ve Fransızca pek çok gazetede ve İçtihat, Türk Yurdu, Resimli Kitap gibi dergilerde makaleler yayımlayarak başladı. Yazılarında meşrutiyetin hukuki boyutunu, Osmanlı Devletinin çöküş sebeplerini tartışmakta; II. Abdülhamiti ve devrin hükümetlerini eleştirmekteydi.
Hürriyet-i Fikriyet ve Edebiyat-ı Umumiye adlı dergileri ile Ocak 1918de yayın hayatına giren Ati gazetesi kendisinin sahip olduğu yayın organlarıdır. Ati, 10 Şubat 1919da kapatıldı ancak hemen ertesi günü İleri adıyla yayın hayatına devam etti. Milli Mücadele yılları boyunca İleri gazetesinde Anadoluda başlayan kurtuluş hareketini destekledi. Gazete 1924 yılında kapandı. Celal Nuri, gazetenin kapanmasından sonra herhangi bir basın yayın organında görünmedi.
Kılıç Ali tarafından yaralanması olayı
1924 yılında milletvekili Kılıç Aliyi kızdıran bir yazısı nedeniyle gazetesi basılan Celal Nuri, 30 Temmuz 1924te Kılıç Ali tarafından yaralandı. Olayın gelişim sürecinde İçişleri Bakanı Ferit Tekin istifası, yerine Recep Pekerin atanması gerçekleşti. Olay, haftalarca Türk basınında yankı buldu.
Siyasi yaşamı
Celal Nurinin siyasi yaşamı 22 Kasım 1919da Son Osmanlı Meclis-i Mebusanına Gelibolu milletvekili olarak girmesiyle başladı; 1935 yılına kadar sürdü.
Mebusan Meclisinde Misak-ı Millinin müsveddesini kaleme almış olan Celal Nuri, İstanbul'un İşgalinden sonra Mart 1920de İngilizler tarafından tutuklanarak Maltaya sürülenler arasındaydı. Kasım 1921de Maltadan dönebildi.
Malta sürgününden döndükten sonra, Gelibolu (1920-1927) ve Tekirdağ (1927-1935) milletvekili olarak dört dönem TBMMde bulundu. 1924 Anayasasını hazırlayan komisyonda başkan ve raportör olarak görev yaptı. Soyadı Kanunu çıktığında İleri soyadını aldı. 1 Kasım 1938de İstanbulda öldü.
Düşünce yaşamı ve eserleri
Celal Nuri, 50 civarında kitap ve 2200den fazla makale yayımlayarak Türk düşünce tarihinde önemli bir yer edinmiştir. Yazılarında kendi isminin dışında Helvacızade, Afife Fikret, Haydar Kemal, Tarık Celal, Mehmet Celal gibi isimler kullandı; Fransızca eserlerinde ise Djelal Noury ve N. D Helva gibi isimler kullandı. Eserlerinde bazı maddeci, pozitivist düşünürlerin fikirlerini aktardı; bu sırada dinle ilgili bazı düşüncelerinden dolayı eleştiriler aldı. Gerek cumhuriyet öncesinde gerekse sonrasında pek çok kalem kavgasına girdi. Ziya Gökalp, Ahmet Ağaoğlu, Ali Kemal ile tartışmaları oldu.
Yaşamı boyunca pek çok ülkeye seyahat etmiş, kutuplara kadar gitmiş olan Celal Nuri, Amerika gezisi hariç tüm gezilerini seyahatname olarak yayımladı. Yazılarında kadının eğitimi meselesine büyük önem verdi. Taç Giyen Millet ve Türk İnkılabı eserlerinde Türk modernleşmesinin ana hatlarını ortaya koydu. Latin harflerine geçiş çalışmaları ile beraber bazı okul kitapları hazırladı.