Yunan İç Savaşı

Yunanistan İç Savaşı, 1946-1949 yılları arasında Yunanistan'ı siyasi istikrarsızlık içine iten, etkileri 1955 yılına kadar hissedilen ve temelde sağ-sol mücadelesi olan savaştır.
İç Savaşı Hazırlayan Ortam
Osmanlı Devletinden bağımsızlığını kazandıktan sonra Yunanistanda anayasal monarşi kuruldu ve bu ülke, II. Dünya Savaşına kadar sürekli bir devrim ve karşı devrim süreci içine girdi.
1924-1935 yılları arasında Yunanistan, cumhuriyet rejimi ile yönetildi. Karışıklıkların giderilememesi üzerine 1935 yılında bir plebisit yapıldı ve Yunanistanda yeniden Anayasal Monarşi kuruldu.
1936 yılında Yunan Kralı, İoannis Metaksası başbakanlığa getirdi. Metaksas, başbakanlığa gelir gelmez parlamentoyu feshetti ve 1938de ömür boyu başbakan ilan edildi. Metaksas, 1941deki ölümüne kadar ülkeyi faşist özellikler gösteren bir diktatörlükle yönetti. Metaksas kendi yönetimine (Klasik Yunan ve Bizanstan sonra) Üçüncü Uygarlık adını vermiş; koyu bir "kralcı" olarak basını susturmuş, muhalifleri sürgüne göndermiş ve tam bir baskı yönetimi kurmuşsa da, belli bazı reform hareketleri de gerçekleştirmiş ve ülkenin savunmasını güçlendirmiştir.
II. Dünya Savaşı sırasında önce İtalya, ardından da Almanyanın işgaline uğrayan Yunanistanda; Kral Londraya, Hükumet ise Kahireye sığındı. Yunan yurtseverler II. Dünya Savaşı içinde Alman işgaline karşı çeşitli direniş örgütleri kurdular. Bunlar arasında öne çıkan Ulusal Kurtuluş Ordusu (ELAS) sol, Hür Demokratik Yunan Ordusu (EDES) ise sağ eğilimliydi. Bu iki örgüt Alman işgal ordusuna karşı etkili bir mücadele içine girdi.
Josef Stalin ile Winston Churchill, Alman yenilgisinden sonra Doğu Avrupanın durumunu Moskovada görüşürlerken; Churchill, Yunanistanın Britanya etki bölgesi olarak kabul edilmesini önermiş ve Stalin de bunu kabul etmişti. Yüzdeler Anlaşması olarak bilinen bu uzlaşıdan hemen sonra, savaşın son yılında, Birleşik Krallık Yunanistana asker gönderdi. Britanya ordusu, ELAS ve EDES Almanları Yunanistandan temizlediler. Ancak bu temizlik Yunanistana beklenen barış ve huzuru getirmedi ve ülke beş yıl sürecek olan son derece kanlı ve yıkıcı bir iç savaşın içine girdi.
Birinci Aşama
Yunan iç savaşının birinci aşaması 4 Aralık 1944 günü başlamıştır. O gün, Britanya işgal makamlarınca telkin edilen ve Yunan başbakanı tarafından verilen bir ültimatomla, ELAStan silahlarını teslim edip Atinayı terketmesi istendi. Winston Churchillin iddialarına göre ELAS, Atinada terör havası estirmekte ve Moskova tarafından yönetilmekteydi. Yine Churchille göre savaş sırasında Almanlardan çok EDESe karşı savaşmıştı.
Bu iddialara karşın ELAS, aslında savaştan önce Metaksası devirmek için kurulan ve giderek Nazilere karşı direnişte etkin rol oynayan solcu unsurları içinde barındırmaya başlayan bir örgüttü. 1944 yılının sonunda üye sayısı iki milyona ulaşmıştı. ELAS, Metaksasın baş destekçisi Kral Georgea da karşıydı. Kısaca, ELASı harekete geçiren etken, (Churchillin iddialarının aksine) Moskova değil iç politika kaygılarıydı. Ayrıca, savaş sırasında Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı ELASı desteklemiş; hatta Churchill, 1944 İlkbaharındaki Lübnan Toplantısında ELAS ile EDESi Nazilere karşı Georges Papandreunun komutası altında iş birliği yapmaya ikna etmişti. (Dolayısıyla, savaş sırasında ELASın EDESe karşı savaştığı görüşü doğru kanıtlara dayanmamaktadır.)
ELAS, verilen ültimatoma uymadı. Uymama gerekçesi olarak Birleşik Krallıkın Yunanistanda Kralı ve Kralla birlikte sağcı bir diktatörü işbaşına getireceğinden endişe etmesini gösterdi.
Bunun üzerine Atina ve çevresinde başlayan silahlı çatışma üç hafta kadar sürdü. Zaten çok güçlü olmayan ve Sovyetler Birliği tarafından da desteklenmeyen ELASın siyasi organı Ulusal Kurtuluş Cephesi (EAM) ateşkesi kabul etti. 12 Şubat 1945te EAM ile EDES anlaştılar. Bu anlaşmaya göre tüm direniş örgütleri tek bir ordu içinde birleştirilecek, demokratik seçimler yapılacak (31 Mart 1946da yapıldı ve solcuların seçim boykotu nedeniyle katılım oranı % 50lerde kaldı) ve II. Dünya Savaşı sırasında Londraya kaçan Yunan kralının Yunanistana dönüp dönmemesi konusunda referanduma başvurulacaktı. (% 90 oy ile Yunanistanda Krallığın yeniden kurulması kararlaştırıldı. Ancak bu yönde oy verenler arasında komünistlerin güçlenmesinden korkup, cumhuriyetçi oldukları halde kral lehine oy verenler de vardır). Böylece, 12 Şubat 1945te Yunan İç Savaşının birinci aşaması bitmiş oldu.
İkinci Aşama
Yunan İç Savaşının ikinci aşaması, hükumetin kurulması ve kralın Yunanistana geri dönmesiyle başlamıştır. Bu aşama, birincisinden nitelik olarak farklıdır çünkü sorunun Birleşmiş Milletler (BM) gündemine taşınması ve Yunanistanın üç kuzey komşusunun (Bulgaristan, Yugoslavya ve Arnavutluk) solculara verdiği destekle iç savaş uluslararası bir nitelik kazanmıştır.
1946 yılında Yunanistanın kuzeyinde çete savaşları başladı. Önceleri çetecilere karşı bir sempati vardı. Zayıf merkezi hükumet, ekonomik durumun zayıflığı ve sosyal adaletsizlikler, köylülerin çetecilere yardımını kolaylaştırmıştı. Merkezi hükumet, dağlık bölgelerde savaşan ve üç komünist devletten yardım alan çetecilerle mücadelede yetersiz kalıyordu. Bu arada BM, kendisine bağlı bir araştırma komisyonu tarafından bölgede yapılan inceleme sonucunda, çetecilere kuzeyden yardım geldiğini açıkladı. Çeteciler ise sadece eğitim ve yaralıların tedavisi gibi nedenlerle Arnavutluk ve Bulgaristan topraklarını kullandıklarını iddia etmekte ve kullandıkları silahların Alman ve İtalyanlardan geriye kaldığını dile getirmekteydiler.
Çetecilerin önderi konumundaki General Markos, 24 Aralık 1947de Geçici Demokratik Yunan Hükumeti adı altında bir hükumet kurdu ve 10 maddelik bir program ilan etti. Bu programda Sovyetler Birliği ve üç Balkan ülkesi (Bulgaristan, Yugoslavya ve Arnavutluk) ile yakın ilişkiler geniş yer tutmaktaydı. Böylece, Yunanistanda merkezi hükumetin kolay kolay baş edemeyeceği bir iç savaş başlamış oldu. Yunan hükumeti, sorunu BM gündemine getirmiş ancak çatışmalar 1950 yılına kadar devam etmiştir.
Sona Ermesi
İç savaş 1948 yılının başlarında sona ermişse de ufak çaplı çatışmalar 1950'ye kadar devam etmiştir. BM'nin ve merkezi hükumetin, Yunan İç Savaşı'nın sona ermesinde pek etkinliği olduğu söylenemez. İç savaşın bitiş nedenlerinden birincisi, Kominform'dan atılan Yugoslavya'nın çetecilere yaptığı yardımı kesmesi, ikinci nedeni ise ABD tarafından yürürlüğe konan Truman Doktrini'dir.
Sonuçları
Yunanistan iç savaştan sonra iki yıl tam bir siyasi istikrarsızlık içine girdi. Dört yıl içinde (1948-1952) Liberal ve Sosyal Demokratların üstünlüğünde 13 ayrı hükumet kuruldu ve düştü.
1952 yılında yapılan yeni anayasa, nispi temsil yerine çoğunluk sistemini getirince Yunanistan'ı siyasal iflastan kurtarıp güçlü bir hükumet kurma iddiasındaki Mareşal Aleksandros Papagos'un sağ eğilimli Yunan Birliği Partisi yönetimi tek başına ele geçirdi ve bu dönem Papagos'un 1955 yılındaki ölümüne dek sürdü. Yavaş yavaş siyasi istikrara kavuşmaya başlayan Yunanistan, 1955-1963 yılları arasında Konstandinos Karamanlisin Ulusal Radikal Birliği (ERE) hükumeti tarafından yönetilmiştir.