Tanah

Tanah/Tanak (), Yahudiliğin ana mukaddes metinlerini oluşturan kitapların kanonik bir koleksiyonudur. Hristiyanlar tarafından İbranice Mukaddes Kitap ya da Eski Ahit denir. Metinlerin neredeyse tamamı Kutsal İbranice ile yazılmış olup, ufak bir bölümü de Kutsal Aramiceyle yazılmıştır (Daniel ve Ezra Kitaplarında).
Kavramlar ve anlamları
Yahudilikte
Tanah üç kısımdan oluşuyor: 1. Tora (talimat) 2. Nevi'im (peygamberler) ve 3. Ketuvim (yazılar). Tanah kavramı (İbranice: תנ״ך TNK) bu üç kısımların ilk harflerini içeriyor: T (=Tora), N (=Nev'im) ve K (=Ketuvim). Not: İbranice'de K harfi ortada ve sonda kullanıldığı zaman H olur.
Hristiyanlıkta
Türkçe: Ahd-i Atik, Eski Ahit, Eski Antlaşma
Latinceden etkilenmiş olan dillerde: Old Testament (İngilizce), Altes Testament (Almanca), l'Ancien Testament (Fransızca), Antico Testamento (İtalyanca)
Hristiyan Aleminde yaygın olan Testament ve Ahit / Antlaşma kavramları Yunanca Kutsal Yazıların 2. Korintoslular mektubunda (3:14) bulunan Yunanca diathḗké ifadesinin karşılığıdır. Bugün Avrupa'daki dillerde kullanılan Testament (=vasiyetname) kavramı Yunanca διαθήκης (diathḗké) sözcüğünün hatalı bir tercümesidir.
Eski Ahit (Eski Antlaşma) kavramı da İbranice Kutsal Kitap için uygun bir ad değildir; çünkü Hristiyan elçi Pavlus 2. Korintoslular 3:14'te bulunan diathḗké sözcüğünü kullanırken Sina Dağında Tanrı ile İsrail halkı arasında yapılan antlaşmayı kastetti. Bu ahit (antlaşma) ise Eski Ahdin (İbranice Kutsal Yazılar) sadece nispeten küçük bir kısmını oluşturuyor.
Hıristiyanlık-Yahudilik karşıtlığında ahit kelimesinden önce kullanılan eski niteliği eskimiş, iptal edilmiş ve geçerli olmayan olarak yorumlandı. Bu, Yahudiliğin değerden düşürülmesine sevketti.
Fakat İsa Mesih ve takipçileri Kutsal Kitabın bir kısmının güncelliğini kaybettiğini ya da eski olduğunu ima etmektense, bu kayıtlardan Kutsal Yazılar olarak söz ettiler (Matta 21:42; Romalılar 1:2). Onlar o zamanki Yahudilik gibi aynı ya da benzeyen kavramlar kullandılar.
O nedenle, Hristiyanlar için Eski Ahitten ya da Eski Antlaşmadan İbranice Kutsal Yazılar ya da İbranice Kutsal Kitap olarak söz etmek daha uygundur.
İbranice Kutsal Yazılar (Tanah), Hristiyanların kutsal kitabının ilk kısmıdır.
Türkçe: Ahd-i Atik, Eski Ahit, Eski Anlaşma, İbranice Kutsal Yazılar
İslamiyette
Tevrat ve Zebur
Müslümanların çoğunluğuna göre Tanah kitabı bir bütün olarak kutsal kitap olarak kabul edilmez. Tanah içinde yer alan sadece Tevrat ve Zebur kitapları kutsaldır.
Azınlık bir görüşe ise Tanah bütün olarak Tevrat kabul edilir ve kutsal sayılır.
Bir görüşe göre Tevrat adı İbranice torah kelimesinden Arapçaya geçmiştir ve Musa'nın beş kitabı için kullanılır. Fakat gelenekte Tevrat denilince İbranice (ve Aramca) yazılmış olan tüm 39 kitabı da kapsayan İbranice Kutsal Yazılar anlaşılır. Bu iki farklı anlayışın sebebi, Kur'an'da Tevrat'ın hangi peygambere verildiğinin açıkça belirtilmemesidir. Ayetlerde ''Musa'ya Kitap'ın verildiği'', ''Tevrat'ın bir hidayet ve nur olarak İsrailoğullarının elinde olduğu ve peygamberlerin onunla hükmettikleri'' belirtilmekte ama Musa'ya verilen kitabın Tevrat olduğuna dair açık bir ifade bulunmamaktadır.
''Bununla birlikte Kur'an bilginleri 'Musa'ya verilen kitabın Tevrat olduğu'nda fikir birliği etmişlerdir. Onlardan hiçbiri İncil'in İsa, Zebur'un Davud'la birlikte zikredilmesine rağmen Tevrat'ın Musa ile zikredilmemesinin üzerinde durmamışlardır.''
İslam inancında Zeburun Tevrat'tan ayrı bir kitap olduğu kabul edilir. Çünkü Kur'an'da Tevrat, Zebur ve İncil'in isimleri ayrı ayrı zikredilmektedir. Fakat Zebur Kutsal Kitap içinde Tevrat'tan ayrı bir kitap değil Tevrat'ın 39 bölümünden biridir. Orada Mezmurlar adıyla geçer (İbranice: Mizmor, çoğulu: Mizmorim [ilahi şarkı], Arapça: Mezmur/mizmar, çoğulu: Mezamir [çalgı, kaval], Yunanca: Psalmoi [arp eşliğinde söylenen şarkı]). Bazı dil bilimcilere göre zebur kelimesinin kökeni yazmak anlamındaki zebr masdarıdır (Lisanül- Arab, Tacül-ʿarus).
''Zeccac'a göre ise Zebur kelimesinin kökü menetmek anlamına gelen zebrdir. İşte Davud'a verilen Zebur da içinde kötülüklerden sakındıran nasihatler ve vaazlar bulunduğu için bu isimle anılmıştır.'
İslami anlayışta Kur'an dışındaki kutsal kitapların tahrif edildiği veya asıllarının kaybolduğu görüşü homojen değildir ve çokça tartışılmıştır. Muhammed döneminde ve ilk dönem alimlerinde hakim olmayan bu anlayış daha sonraları ortaya çıkmış ve İslam dünyasının çoğunluğunda kabul görmüştür.
Tanah'ın dilleri
Tanah İbranice dilinde yazıldı. Sami dil ailesi içinde yer alır, hatta bu dil ailesinin atasıdır. Bu dilin İbrahimin döneminde Kenanda konuşulan dille de bağlantılı olduğu anlaşılıyor; Kenanlılar kendi konuştukları İbrani dilinde farklı lehçeler geliştirdiler. Yeşayahu 19:18de söz edilen Kenan dili budur. İbranice Kutsal Yazılarının dili 'Yahudice' de adlandırılır (İşaya [Yeşayahu] 36:11; 2. Krallar [Melachim] 18:26, 28; 2. Tarihler [Divre Hayamim] 32:18; Nehemya ['Ezra] 13:24).
M. Ö. 6. yüzyılında Yahudiler Babil'deki sürgünde bulundukları zaman oradaki resmi dil olan Aramca (ya da Aramice) konuştukları İbraniceyi etkiledi. Aramca da Sami dil ailesine aittir ve İbraniceye yakın olan bir lisandır.
İbranice Yazıların küçük kısımları Aramcada yazıldı:
Ezra 4:8 6:18 Ezra 7:12-26 Yirmeyahu (Yeremya) 10:11 Daniel 2:4b 7:28.
Tanah'ın yazılış zamanı
Tanah'ın tanıklığı
Musa İsraillilerle birlikte Mısır'dan çıktıktan sonra Sina çölünde bulunduğu zaman Torah'ı kaleme aldı.
İsrail'in Mısır'dan çıkış tarihini tespit etmek için, Pers kralı Büyük Kyros'un Babili fethettiği zamanda başlayarak geriye hesaplanması gerekir. Bu olay, hem Tanah'ta hem de dindışı tarihte iyi bilinen bir olaydır ve tarihi tartışılmaz. Tarihçiler, Koreşin komutasındaki Med ve Pers kuvvetlerinin Babil şehrini ele geçirmesi M. Ö. 539 yılında olduğunu kabul ederler.
Bu olay Tanah'ta Daniel 5:30da kayıtlıdır. Çeşitli eski tarihçiler (Diodoros, Africanus, Eusebios, Batlamyus ve Babil tabletleri) Kyrosun Babili M. Ö. 539da ele geçirdiği konusunda hemfikirdir. Nabonidus Kroniği şehrin düşüşünün yılını belirtmediği halde ay ve gününü bildirir. Böylece Babilin düşüşü Jülyen takvime göre M. Ö. 11 Ekim 539a veya Gregoryen takvime göre M. Ö. 5 Ekim 539a tarihlendirilir.
Kyros'un, saltanatının ilk yılında, yani M. Ö. 537nin ilkbaharından önce çıkardığı bir fermanla Yahudiler serbest bırakıldılar. Ezra 3:1de, İsrailoğullarının yedinci ay olan tişride (Eylül-Ekim) Yeruşalime dönmüş olduğu kayıtlıdır. O halde, Yahudilerin Yeruşalimde tekrar oturmaya başladıkları tarih M. Ö. 537nin sonbaharıdır.
Bu tarih önceden bildirilen bir dönemin sonuna işaret eder. M. Ö. 537, Vaat Edilmiş Toprakların viraneye döneceği yetmiş yıllık dönemin sonuydu. (Yeremya [Yirmeyahu] 25:11, 12; 29:10). Bu sözleri çok iyi bilen Daniel, yetmiş yıllık dönemin sonu yaklaşırken Tanrıya yönelip yardım diledi (Daniel 9: 1-3). Yetmiş yıl M. Ö. 537 sonbaharında sona erdiğine göre, M. Ö. 607 sonbaharında başlamış olmalıdır.
Birinci ve İkinci Krallar (Melachim) kitaplarında İsrail ve Yahuda krallarının saltanat süreleri kayıtlıdır. Bu sürelerin toplanması birleşik İsrail krallığın ikiye bölündüğü zamandan beri Yeruşalim'in yıkılışına kadar 390 yıl geçtiğini gösterir. M. Ö. 607den geri sayarsak, 390 yıllık dönemin M. Ö. 997de başladığını görürüz. O yıl Yeroboam, Süleymanın ölümünden sonra, Davut'un krallığıyla bağlarını koparıp Tanrı'nın yolundan ayırdı ve onları büyük bir günaha sürükledi (2. Krallar [Melachim] 17:21).
Süleymanın 40 yıl süren saltanatı M. Ö. 997nin ilkbaharında bitti. Bunun için ilk saltanat yılı M. Ö. 1037nin ilkbaharında başlamış olmalıdır (1. Krallar [Melachim] 11:42). 1. Krallar [Melachim] 6:1 ayeti, Süleymanın, saltanatının dördüncü yılının ikinci ayında Tanrı'nın tapınağını Yeruşalimde inşa etmeye başladığını söyler. Bu, mabedin yapımının başladığı güne kadar Süleymanın resmen kral olmasının üzerinden üç tam yıl ve bir ay geçtiği anlamına gelir. Dolayısıyla, Süleyman M. Ö. 1034 yılında (Nisan-Mayıs) tapınağı inşa etmeye başladı. Bununla birlikte, aynı ayet (1. Krallar [Melachim] 6:1), mabedin yapımının İsrailoğullarının Mısır diyarından çıkışının dört yüz sekseninci yılında başladığını da söylüyor. Bu ayette geçen dört yüz sekseninci sayısı yine bir sıra sayısıdır ve bununla 479 tam yıl kastedilir. Böylece, M. Ö. 1034 yılından 479 yıl geri hesaplayarak İsrailoğullarının Mısırdan çıkış yılı olarak M. Ö. 1513ü buluruz. Musa Mısır'dan çıktıktan sonra çöldeyken Tanah'ı yazmaya başladı.
Tanah'ın yazılış zamanı açısından son kitabı Malaki (Malachi) kitabıdır. Kayda göre o sırada bir vali diyarı yönetiyordu (Malaki [Malachi] 1:8). Bu ayrıntı, Yahudanın 70 yıl ıssız kalışının ardından Yeruşalimin yeniden inşa edildiği döneme işaret eder. Kayıtta sadece orada sunulan hizmetlerden bahsettiği için Yeruşalim'deki tapınağının inşası bitirilmiş idi. Bunun için Malaki kitabında anlatılan dönem, mabet tamamlandığı sırada görevde olan birinci Vali Zerubbabelden (Haggay [Chaggay] 2:21) sonrası olmalıdır.
Tanah o dönemde sadece bir validen daha söz eder, bu Nehemyadır (Nehemya 5:14 [Ezra]). Kaydın Nehemyanın valilik döneminin ilk zamanlarında yazılmadığı anlaşılıyor, çünkü Malaki Yeruşalim ile surlarının inşasına dair hiçbir şey söylemedi. Malaki, görevini kötüye kullanan kahinler hakkında birçok ayrıntı verir. Dolayısıyla kitabını Nehemyanın Yeruşalime ikinci kez geldiğinde yazdığı anlaşılır. Nehemya Artakserksesin saltanatının 32. yılında, yani M. Ö. 443te, kralın emri üzerine Babile geri çağrılmış, fakat sonra tekrar Yeruşalime dönmüştü (Nehemya [Ezra] 13:6; Malaki [Malachi] 2:1). Malaki ve Nehemya kitaplarında bulunan birbirlerine benzeyen bazı pasajlar bu iki kaydın aynı dönemde yazıldığına işaretler (Malaki [Malachi] 2:4-8, 11, 12-Nehemya 13:11, 15, 23-26 [Ezra]; Malaki [Malachi] 3:8-10-Nehemya 13:10-12 [Ezra]).
Dinbilimcilerin görüşü
Tanah'ın yazılış zamanıyla ilgili birçok teori yayımlandı.
Din bilimcilerin çoğu M. Ö. 1200 ila M. Ö. 100 yılları arasında yazıldığı kabul eder.
Torah'ın Musa tarafından yazılmadığını iddia eden eleştiriciler (Wellhausen ve taraftarları) M. Ö. 950'de değişik yazarlar Tanah'ı kaleme almaya başladıklarını ileri sürerler.
Başkaları Tanah'ın Yahudiler Babil'den döndükten sonra (M. Ö. 5./4. yüzyılda) yazıldığını düşünürler.
Kanon ya da kitaplar listesi
Kutsal Yazılara ait olan kitapların listesi bazı dillerde kanon adlandırılır. Yunanca kanon sözcüğünün İbranice karşılığı kanehtir. Geçmişte bu sözcük ölçme çubuğu olan bir kamış için kullanılırdı. Dolayısıyla kanonik (Kutsal Metinler dizisine ait) kitaplar, doğru inançların, öğretilerin ve davranışların saptanmasında güvenilir bir ölçü olarak kullanılacak değerde olan gerçek kitaplardır.
M. S. birinci yüzyıl Yahudi tarihçisi Flavios Josephus, Pros Apiona (Apiona Karşı) adlı eserinde İbranilerce kutsal kabul edilen tüm kitaplara değinir. O şöyle yazar: Birbiriyle çelişen binlerce kitabı kendi kitabımız olarak kabul etmiyoruz. Resmen kabul ettiğimiz kitaplar yalnızca yirmi iki tanedir ve tüm devirlerin kaydını içerir. Bunlardan beşi Musanın kitabıdır; bu kitaplarda Tanrının kanunları ve insanın doğuşundan bu kanunları bildiren kişinin ölümüne dek yaşanan tarihsel olaylar yer alır. Musanın ölümünden Pers kralı Ahaşveroşun ardılı olan Artakserksese kadar yaşamış peygamberler, on üç kitapta kendi devirlerinde geçen olayları kaleme aldılar. Diğer dört kitap Tanrıya ilahiler ve insan davranışlarını şekillendiren genel ilkelerle doludur
Josephus 24'ten değil, 22 kitaptan bahseder (Sebebi aşağıda açıklanır).
Josephus, İbranice Kutsal Metinler dizisinin M. S. birinci yüzyıldan çok önce belirlenmiş olduğunu gösterir. Geleneksel Yahudi inanışına göre İbranice Kutsal Metinler dizisinin derlenmesi ve listelenmesi işini Ezra başlatmış ve Nechemya tamamlamıştır. Ezra bir Kutsal Kitap yazarı olmasının yanı sıra, kahin, bilgin ve Kutsal Yazıları kopyalama işinde görevli biri olarak, bu iş için kesinlikle yeterli durumdaydı (Ezra 7:1-11). Dolayısıyla İbranice Kutsal Metinler (Tanah) dizisinin M. Ö. beşinci yüzyılın sonunda tamamlandığı yönündeki genel inanıştan kuşku duyulmamaktadır.
Tanah'a sayılan kitapların listesi
(1) Kitapların (No. 1-5) Yahudice isimleri metinlerin ilk sözleridir.
(2) Parantez (No. 1-5) içinde olan isimler kitapların Latince adlarıdır.
Hristiyanların İbranice Kutsal Yazılar'ın metni ile Tanah'ın metni arasında bir fark yok. Başlıca fark kitapların sıralanışı ve isimleridir.
Yahudilikte 24 kitap sayılıyor. Birkaç Yahudi bilgin Rut ve Şoftim (Hakimler) kitapları ve Yirmeyahu (Yeremya) ve Echa (Ağıtlar) kitaplarını da birlikte kabul etmişlerdir. Bu şekilde İbranice alfabenin harflerinin sayısına denk gelen 22 kitabı elde etmiş oluyorlar. Bu sebepten dolayı Yahudi tarihçisi Flavios Josephus 22 kitaba değindi (yukarıya bak).
Hristiyanların İbranice Kutsal Yazılarında 39 kitap bulunur, çünkü birçok kitap ayrı sayılır (örneğin: Tre 'asar (Onikiler) kitabı = 12 kitap).
El Yazmaları
Tanah'ı ilk kaleme alanlar ve çoğaltanlar bunları, o dönemde yaygın olarak kullanılan ve kolayca bozulabilen papirüs ve parşömen gibi malzemeler üzerine yazdılar. Papirüs, aynı adı taşıyan bir su bitkisinden, parşömen ise hayvan derilerinden yapılır. Yazıcılar yaklaşık M. S. 4. yüzyıldan itibaren elyazmalarında papirüs yerine genellikle dana, kuzu ya da keçi derisinden yapılan ve daha dayanıklı bir malzeme olan vellum (bir parşömen türü) kullanmaya başladılar.
Orijinal metinlerin hiçbiri şimdiye kadar bulunamamıştır. Çünkü papirüs ve deri gibi dayanıksız malzemeler nemli iklimlerde hızla çürür. The Anchor Bible Dictionary şöyle diyor: Bölgedeki iklim şartları yüzünden, bu döneme [MÖ birinci binyıl] ait papirüs bir belge ancak çöldeki bir mağarada ya da sığınakta muhafaza edilmişse bu kadar uzun süre dayanır. Buna rağmen Kutsal Kitabın kısımlarının eski dönemlere ait binlerce kopyası bulunmuştur.
Papirüs El Yazmaları
Tanah'ın bazı kısımları eski papirüs el yazmalarında bulunur:
Vellum ve Deri El Yazmaları
Tanah'ın bazı kısımları eski Deri Elyazmalarında bulunur:
Tanah tercüme olarak (Septuagint çevirisi) bazı meşhur olan kodekste bulunur:
İçerik
(Parantez içindeki sayılar bölümlerin numaralarıdır)
1. Tora (תורה) (Tevrat):
Bereşit (Başlangıç): Yaratılış (1); Adem ve Havva (2, 3); Kayin ve Habil (4); Tufandan önceki nesiller (5); Nuh (6-9): Tufan (7, 8); Halklar listesi (10); Babil kulesi ve tufandan sonraki nesiller (11); İbrahim (12-24): İbrahim oğlunu kurban edecekti (22); İshak (25-27); Yakup (28-36); Yusuf (37-50).
Şemot (Çıkış): İsrail halkının Mısır'daki köleliği (1); Musa (2-40): Musa'nın doğumu (2), Musa peygamber olarak seçiliyor (3, 4), on bela (5-11), Mısır'dan çıkış (12), Kızıl Deniz'den geçiş (13-15), İsrail çölde (16-19), 10 emir (20), Musa çölde başka kanunlar ve tapınak için yönergeler alıyor (21-40).
Vayikra (Levioğulları): Tanrı'nın İsraillilere verdiği kanun ve kurallar (1-27): Kurbanlar (1-7), kahinlik (8-10), temizlik (11-15), kefaret günü (16), kan (17-20), kahinlik ve bayramlar (21-25), başka kanunlar (26, 27).
Bemidbar (Sayılar): Sina Dağı'ndaki olaylar (1-10); Çöldeki olaylar (10-21); Moab düzlüklerindeki olaylar (22-36).
Devarim (Kanunun Tekrarı): Musa'nın ilk konuşması (1-4); Musa'nın ikinci konuşması (5-26): Tanrıya tapınma konusundaki kanunlar (12-16), adli meseleler, yönetim ve savaşla ilgili kanunlar (16-20), halkın özel ve toplumsal yaşamını düzenleyen kanunlar (21-26); Musa'nın üçüncü konuşması (27, 28); Musa'nın dördüncü konuşması (29, 30); Yeşu'nun görevlendirilmesi ve Musa'nın ilahisi (31-32); Musa'nın son hayırduası (32-34).
2. Nevi'im (נביאים) (Peygamberler):
Yehoşua (Yeşu): Vadedilmiş topraklara giriş (1-5); Kenan'ın fethi (6-12); Diyarın paylaştırılması (13-22); Yeşu'nun son tembihleri (23, 24).
Şoftim (Hakimler): Hakimler döneminde İsrail'deki ortam (1-2); Hakimlerin işleri (3-16); Ülkedeki iç karışıklığı gösteren bazı olaylar (17-21).
Şmu'el (1. Samuel + 2. Samuel): 1. Samuel: Elinin hakimlik dönemi ve küçük Samuel (1-4); Samuel İsrailde hakimlik yapıyor (5-7); İsrailin ilk kralı Saul (8-12); Saulun itaatsizliği (13-15); Davutun meshedilişi, cesareti (16, 17); Saul Davutun peşine düşüyor (18-27); Saulun intiharı (28-31). 2. Samuel: Davutun hükümdarlık döneminin başındaki olaylar (1-4); Davut kral olarak Yeruşalimde (5, 6); Tanrının Davutla yaptığı ahit (7); Davut İsrail topraklarını genişletiyor (8-12); Davut Tanrıya karşı günah işliyor (11, 12); Davutun ailesinde yaşanan sıkıntılar (13-18); Davutun saltanatındaki son olaylar (19-24).
Melachim (1. Krallar + 2. Krallar): 1. Krallar: Süleyman kral oluyor (1, 2); Süleyman ülkeyi hikmetle yönetiyor (3, 4); Süleymanın mabedi (5-10); Süleymanın sadakatsizliği ve ölümü (11); Krallık bölünüyor (12:1 - 14:20); Yahuda: Rehoboam, Abiyam ve Asa (14:21 - 15:24); İsrail: Nadab, Baaşa, Elah, Zimri, Tibni, Omri ve Ahab (15:25 16:34); İsrailde İlyanın peygamberlik hizmeti (17:1 - 22:40); Yahudada Yehoşafat dönemi (22:41-53). 2. Krallar: İsrail kralı Ahazya (1); Elişa İlyanın hizmetini devralıyor (2); İsrail kralı Yehoram (3); Elişanın diğer mucizeleri (4:1 8:15); Yahuda kralı Yehoram (8:16 - 29); İsrail kralı Yehu (9, 10); Yahuda kralı Yehoaş (11, 12); İsrail kralları Yehoahaz ve Yehoaş (13); Yahuda kralı Amatsya (14:1-22); İsrail kralı II. Yeroboam (14:23-29); Yahuda kralı Azarya (Uzziya) (15:1-7); İsrail kralları Zekeriya, Şallum, Menahem, Pekahya ve Pekah (15:8-31); Yahuda kralları Yotam ve Ahaz (15:32 16:20); İsrailin son kralı Hoşea (17); Yahuda kralı Hizkiya (18-20); Yahuda kralları Manasse, Amon ve Yoşiya (21:1 23:30); Yahuda kralları Yehoahaz, Yehoyakim ve Yehoyakin (23:3124:17); Yahudanın son kralı Tsedekiya (24:18 25:30)
Yeşayahu (İşaya): Yeşayahunun Yahuda ve Yeruşalim hakkında mesajı (1-6); İstila tehlikesi ve tüm sıkıntıların sona ereceği vaadi (7-12); Babilin sonu bildiriliyor (13:114:27); Toprakları ıssız kalacak uluslar (14:2823:18); Tanrının hükmü ve sağlayacağı kurtuluş (24-27); Tanrının gazabı ve lütfu (28-35); Hizkiyanın zamanında Tanrı öfkesini Asura yöneltiyor (36-39); Tanrı, şahitlerini teselli ediyor (40-44); Babilden öç alınıyor (45-48); Sion teselli ediliyor (49-59); Tanrı Sionu güzelleştiriyor (60-64); Yeni gökler ve yeni bir yer (65, 66).
Yirmeyahu (Yeremya): Yirmeyahu görevlendiriliyor (1); Yeruşalim sadakatsiz bir şehir (2-6); Mabet onları koruyamayacak (7-10); Ahdi bozanlar lanetleniyor (11, 12); Değişmesi olanaksız olan Yeruşalim yok olmaya mahkum (13-15); Tanrı balıkçılar ve avcılar gönderecek (16, 17); Çömlekçi ve balçık (18, 19); Yirmeyahu zulme rağmen vazgeçmiyor (20); Tanrının yöneticilere öfkesi (21-22); Doğru bir filiz çıkacak (23, 24); Tanrının milletlerle davası (25); Yirmeyahu haklı çıkıyor (26-28); Babildeki sürgünlere teselli (29-31); Tanrının Davutla yaptığı ahit kesindir (32-34); Tanrının Rekaba vaadi (35); Yirmeyahu kitabı yeniden yazıyor (36); Yeruşalimin son günleri (37-39); Mitspada ve Mısırda yaşananlar (40-44); Barukun payı (45); Tanrının kılıcı milletlere karşı (46-49); Tanrının kılıcı Babile karşı (50, 51); Yeruşalim düşüyor (52).
Yechezkel (Hezekiel): Yechezkel gözcü olarak görevlendiriliyor (1-3); Yechezkel Yeruşalim kuşatmasını canlandırıyor (4-7); Tanrıya isyan eden Yeruşalim hakkındaki görüntü (8-11); Yeruşalim hakkında Babilde bildirilen diğer peygamberlik sözleri (12-19); Yeruşalim aleyhindeki hükümler (20-23); Yeruşalim son kez kuşatılıyor (24); Milletler hakkında bildirilen peygamberlik sözleri (25-32); Yechezkelin sürgündeki gözcülük hizmeti; ülke eski durumuna kavuşacak (33-37); Magoglu Gog ülkesine geri dönen İsraile saldırıyor (38, 39); Mabetle ilgili görüntü (40-48).
Tre 'asar (Onikiler):
Hoşa: Zina yapan İsrail betimleniyor (1-3); Tanrının Efraime (ve Yahudaya) hükümleri (4-14).
Yoel: Böcek sürüleri ülkeyi talan ediyor; Tanrının günü yakın (1:12:11); Tanrıya dönün; O, insanlar üzerine ruhunu dökecek (2:12-32); Milletler Yehoşafat Ovasında yargılanacak (3).
Amos: Milletler hakkındaki hükümler (1:12:3); Yahuda ve İsrail hakkındaki hükümler (2:4-16); İsrail hesap veriyor (3-6); Amos muhalefete rağmen hizmetini sürdürüyor (7); Yoksulları ezenlerin cezalandırılması ve ülkeye geri dönüş (8, 9).
Ovadya: Edoma verilen hüküm (1-16. ayetler); Yakup evi eski haline dönüyor (17-21. ayetler).
Yona: Tanrı Yonayı Nineveye gönderiyor fakat o kaçıyor (1:1-16); Yonayı büyük bir balık yutuyor (1:172:10); Ninevede hüküm mesajı duyuruyor (3, 4).
Micha: Putperest Samiriyeyi cezalandırılacak (1, 2); İsrail evinin yöneticileri mahkum edilecekler, fakat bir kurtarıcı gelecek (3-5); Micha halkının ahlaksal açıdan yozlaşmasından yakınıyor (6, 7).
Nachum: Nineve hakkındaki hükmü (1); Ninevenin uğrayacağı yıkım betimleniyor (2, 3).
Havakuk: Peygamber Tanrıya yakarıyor (1:12:1); Babil kınanıyor (2:2-20); Savaş gününde Tanrı ortaya çıkıyor (3).
Zfanya: Tanrının günü yakın (1); İnsanlar Tanrıya yönelmeli; yok edilecek milletler (2); Asi Yeruşalimden hesap soruluyor; alçakgönüllü bir azınlık lütuf görüyor (3).
Chaggai: Birinci mesaj Vali Zerubbabel ile Başkahin Yeşuya iletiliyor (1); İkinci mesaj Zerubbabel, Yeşu ve sürgünden dönen halk içindir (2:1-9); Üçüncü mesaj Chaggai kahinlere hitap ediyor (2:10-19); Dördüncü mesaj Chaggai bu kez Zerubbabele hitap ediyor (2:20-23).
Secharya: İlk görüntü: Dört atlı (1:1-17); İkinci görüntü: Boynuzlar ve zanaatçılar (1:18-21); Üçüncü görüntü: Yeruşalimin refahı (2); Dördüncü görüntü: Yeşu kurtarılıyor (3); Beşinci görüntü: Şamdan ve zeytin ağaçları (4); Altıncı görüntü: Uçan tomar (5:1-4); Yedinci görüntü: Efa (5:5-11); Sekizinci görüntü: Dört savaş arabası (6:1-8); Filiz. Yanlış güdülerle tutulan oruç (6:97:14); Ülke eski durumuna kavuşuyor (8); Milletler ve sahte çobanlar hakkındaki bildiriler (9-11); Tanrı savaşıyor ve yeryüzünün kralı oluyor (12-14).
Malachi: Tanrının kahinlere emri (1, 2); Rab ve habercisi (3); Tanrının büyük ve korkunç günü (4).
3. Ketuvim (כתובים) (Yazılar):
Tehilim (Mezmurlar): Tanrıya ibadet ederken çalgı eşliğinde seslendirilen şiirler: Birinci Kitap (1-41); İkinci Kitap (42-72); Üçüncü Kitap (73-89); Dördüncü Kitap (90-106); Beşinci Kitap (107-150)
Mişle (Özdeyişler): Birinci Kısım (1-9): Bu kısım bir babanın oğluyla konuşması şeklinde yazılmış, birbiriyle bağlantılı kısa konuşmalardan oluşan bir şiir şeklindedir. İkinci Kısım (10-24): Bu kısım çok farklı konularda seçme sözlerden oluşur; bunlar yaşamda karşılaşılan karmaşık durumların nasıl hikmetle ele alınacağını gösteren özdeyişlerdir. Üçüncü Kısım (25-29). Bu kısımda çeşitli konularda yararlı öğütler bulunur. Dördüncü Kısım (30, 31): Agur ve kral Lemuel'in özdeyişleri.
Iyov (Eyüp): Iyov kitabının girişi (1:1-5); Şeytan Tanrıya meydan okuyor (1:62:13); Tartışmanın birinci turu (3-14); Tartışmanın ikinci turu (15-21); Tartışmanın üçüncü turu (22-25); Iyovun son savunması (26-31); Elihunun konuşması (32-37); Tanrı Iyova cevap veriyor (38:142:6); Tanrının verdiği hüküm ve bereket (42:7-17)
Şir Haşirim (Ezgiler Ezgisi): Şulamlı kız Süleymanın konak yerinde (1:1-14); Genç kız çobanı özlüyor (2:33:5); Şulamlı kız Yeruşalimde (3:65:1): Genç kızın rüyası (5:26:3); Süleymanın son çabaları (6:48:4); Şulamlı kız geri dönüyor (8:5-14).
Rut: Rut Naomiden hiç ayrılmamaya karar veriyor (1); Rut Boazın tarlasında başak topluyor (2); Boaz akrabalık görevini yaparak Rutla evleniyor (3, 4).
Echa (Ağıtlar): Yeruşalim'in yıkılışı hakkındaki ağıtlar: İlk şiir (1); İkinci şiir (2); Üçüncü şiir (3); Dördüncü şiir (4); Beşinci şiir (5).
Kohelet (Vaiz): Hayattaki uğraşların boşluğu (1-3); Tanrıdan korkan kişilere hikmetli öğütler (4-7); Herkesin sonu bir (8:19:12); Hikmet ve insanın yükümlülüğü (9:1312:14).
Ester: Vaştinin kraliçeliği alınıyor (1); Ester kraliçe oluyor (2); Hamanın komplosu (35); Durum tersine dönüyor (6, 7); Mordekayın konumu yükseltiliyor, Yahudiler kurtuluyor (8-10)
Daniel: Devlet hizmetine hazırlık (1); Dev heykel rüyası (2); Üç İbrani alev alev yanan fırında hayatta kalıyor (3); Nabukadnezar'ın rüyası (4); Belşazarın şöleni; duvardaki elyazısı (5); Daniel aslanlar çukurunda (6); Canavarlarla ilgili görüntüler (7, 8); Geleceği bildirilen Önder Mesih (9); Kuzey kralıyla güney kralının mücadelesi; Mikael harekete geçiyor (10-12).
Ezra (Ezra + Nehemya): Ezra: Bir grup Yahudi geri dönüyor (1:1-3:6); Mabedin yeniden inşası (3:7-6:22); Ezra Yeruşalime dönüyor (7, 8); Kahinlerin arındırılması (9, 10) Nechemya: Nechemya Yeruşalime gidiyor (1, 2); Surların inşası (3-6); Halka Kanunun öğretilmesi (7:1-12:26); Surların adanması (12:2713:3); Kirletici etkenlerin ortadan kaldırılması (13:4-31)
Divre Hayamim (1. Tarihler + 2. Tarihler): 1. Tarihler: Soy kayıtları (1-9); Saulun imansızlığı ölümüyle sonuçlanıyor (10); Davutun krallığı pekişiyor (11, 12); Davut ve Tanrının sandığı (13-16); Davut ve Tanrının evi (16, 17); Davutun fetihleri (18-21); Davutun mabet hazırlıkları (21, 22); Davut hakiki tapınmayla ilgili hizmetleri düzenliyor (23-29) 2. Tarihler: Süleymanın görkemli saltanatı (1-9); Rehoboamın ve Abiyanın yönetimleri (10-13); Tanrıdan korkan kral Asa (14-16); Yehoşafatın iyi yönetimi (17-20); Yehoram, Ahazya ve Atalyanın kötü yönetimleri (21-23); Yehoaş, Amatsya ve Uzziyanın iyi başlayıp kötü biten yönetimleri (24-26); Yotam Tanrıya kulluk ediyor (27); Kötü kral Ahaz (28); Sadık kral Hizkiya (29-32); Manasse ve Amonun kötü yönetimleri (33); Cesur hükümdar Yoşiya (34, 35); Yehoahaz, Yehoyakim, Yehoyakin, Tsedekiya dönemi ve Yeruşalimin ıssız kalışı (36)
İlgili filmler
The Ten Commandments (On Emir), (1923) Fragman
'Samson and Delilah', (1923)
'Noah's Ark', (1928)
'Esther' (1948)
'Samson and Delilah', (1949)
The Ten Commandments (On Emir), (1956) Fragman
'Solomon and Sheba', (1959) Fragman
'David and Goliath', (1960)
'Esther with The King', (1960)
'Sodom and Gomorah', (1962)
'The Bible', (1966) Fragman
'The Thirteenth Day: The Story of Esther' (1979)
'King David', (1985)
'Esther' (1986)
'Abraham', (1994) Richard Harris
'Joseph', (TV, 1995) Ben Kingsley Fragman
'Moses', (TV, 1995) Ben Kingsley
'Samson and Delilah', (TV, 1996) Dennis Hopper
'The Prince of Egypt', (Anime, 1998) Fragman
'Noah's Ark', (TV, 1999)
'Esther' (TV, 1999)
'Joseph: King of Dreams', (Anime, 2000) Fragman
'One Night With The King', (2006) Fragman
'The Ten Commandments' (Anime, 2007) Fragman