Havva

Havva, değişik inançlarda ve İbrahimi dinlerde ilk insan Adem'in eşidir. Bu dinlere göre tüm insanlar Adem ve Havva'nın çocuklarıdır. Bazı Batı dillerinde Eski Ahit'ten geldiği şekliyle Eva diye adlandırılır.
Mitolojik orijin
Havva isminin Sümer Kiş krallığında 3. hanedanın 1. kraliçesi olan "Khabu"dan türediği ileri sürülmüştür. Hitit Güneş tanrıçası Hepat, Yunan gençlik tanrıçası Hebe ve aşk tanrıçası Hera Havva mitinin diğer olası kaynaklarıdır.
Sümer mitolojisindeki tanrıça Ninti (kaburga kemiğinin kadını, can veren kadın) Havva'nın yaratılış efsanesindeki "Adem'in kaburga kemiği" imgesinin kaynağı olarak düşünülmektedir. Eva (Eve, Havva) ile benzeşik bir söyleyişe sahip olan Ea, Adapa efsanesinde Tevratın havva figürüne benzer şekilde Adapa'yı yönlendirir.
Havva Amarna mektuplarında bronz çağında Kudüste tapınılan bir tanrı olduğu anlaşılan Hurrilerin tanrıçası Hebat ile de ilişkilendirilir. Hitit yazıtlarında Hepa, Hepat ya da Hepatu diye adlandırılır ve sedir ağaçlarının ülkesinde tapıldığı belirtilir. Sedir ağaçlarının ülkesi, Lübnan, Filistindir. Hepatın sonraki dönemlerde başka kültürlerde ortaya çıkan yansımaları da Ana kimliği çerçevesinde olmuştur. MÖ 1. binyılda hiyeroglif yazıtlarda Ha-pa-tu, He-ba-tu ve Hi-pa-tu, Lykçe yazıtlarda ise Hepat, hba-eni olarak ifade edilir ki anlamı Heba Anadır.
Asherah, Ela, Elat (Chawat); İlahi-evrensel anne. O insan, hayvan ve ürünlerin verimliliğini sembolize eden, besleyen, destekleyen bir akıl idi ve hayat ağacı ile sembolize edilmişti. Milattan önce 1. binyılda Semitik bir tanrı olan El'in karısı olan, tanrılar annesi Asheraha Chawat ( Aramice Havva (İng. eva)) adı verilir. Ela veya Elat El'in dişi formudur. O'nun tam adı Rabat Chawat, Büyük hanımefendi, tanrıça Havva idi ve yılanla sembolize edilirdi.
Sosyolojik bakış açısıyla Orta Doğu coğrafyasında değişik mitolojilerde benzer telaffuzlara sahip ana tanrıça figürünün evrimiyle tektanrıcı İbrani ataerkil kültüründe ölümlü ve günahkar bir kadın şekline indirgendiği ve yaratılış mitosunun bir figürü halinde yeniden yaratılmış olduğu görülmektedir.
Bir başka çalışma ise Havva'yı Hint bereket ve doğurganlık tanrıçası Shiva ile ilişkilendirmektedir. Ayrıca Türk mitolojisindeki Eje karakteri ile benzerlik kurulmaktadır.
Yahudilikte Havvanın yaratılışı
Yahudilere göre kadının iki tür yaratılışı bulunmaktadır.
Birincisinde kadın, Ademle birlikte yaratıldığında, Adem kadına hükmetmeye çalışır. Kadın İkimiz de aynı maddeden yaratıldık, bana hükmedemezsin der, Ademi terk eder ve cin olur.
Yalnız kalan Adem Tanrıdan bir eş ister. Tanrı Bu kadını nasıl yaratsam da Ademe isyan etmese diye düşünür. Ademin gözünden yaratsam her şeyi görür; ağzından yaratsam geveze olur; ayağından yaratsam hep gezer; elinden yaratsam hırsız olur. Ben bu kadını en iyisi kaburgasından yaratayım da ona tabi olsun der. Bu kaburga hikayesinin Sümer bağlantısına işaret edilir.
Yahudi kaynaklarına göre Adem ile beraber ilk yaratılan kadın Havva değil Lilith'dir. Ancak Lilith Adem ile aynı zamanda yaratıldığını öne sürerek Adem'e eşlik etmeyeceğini ileri sürmüş ve Tanrı daha sonra Adem'in kaburga kemiğinden Havva'yı yaratmıştır. "Ve Rab Tanrı dedi: Ademin yalnız olması iyi değildir; kendisine uygun bir yardımcı yapacağım. Ve Rab Tanrı, Ademin üzerine derin bir uyku getirdi ve o uyudu, onun kaburga kemiklerinden birini aldı ve yerini etle doldurdu. Ve Rab Tanrı Ademden aldığı kaburga kemiğinden bir kadın yaratıp onu Adem'e getirdi. Ve Adem dedi: Şimdi bu benim kemiklerimden kemik ve etimden ettir, bu insandan alındığı için ona "nisa" ismi verilsin dedi. Ve Adem karısının ismini Havva koydu, çünkü bütün yaşayanların anası oldu." Tevratın anlatışına göre; Havva, hayat ya da hayatı olan anlamındadır. Talmuda göre Havva, Ademin on üçüncü kaburga kemiğinden yaratılmıştır.
İslamda Adem ve Havvanın yaratılışı
[[Dosya:Islamic Adam & Eve. jpg|küçükresim|upright=0.68|Adem ve Havva (1294/99 yılında İlhanlılar hakimiyeti altındaki Marag'da hazırlanmış Manafi el-Hayavan'''dan)]]"Biz insanı pişmiş çamurdan, değişmiş cıvık balçıktan yarattık." (Hicr Suresi, 26)"... Sizi bir tek nefisten yaratan ve ondan da eşini yaratan, ikisinden birçok erkek ve kadın üretip yayan rabbinize itaatsizlikten sakının." (Nisa Suresi, 1)''Biz insanı muhakkak ki çamurun özünden yarattık.'' (Müminun suresi, 12)"Kadınlar hakkında hayır tavsiye ediniz. Çünkü kadın, eğri kaburga kemiğinden yaratılmıştır. Kaburga kemiğinin en eğri tarafı, en üst tarafıdır. Onu doğrultmaya çalışırsan kırarsın, hali üzerinde bırakırsan öyle kalır.'' (Hadis)
Ancak Kuran'da Havva ismi ve Adem'in kaburga kemiğinden yaratıldığı geçmez. Kuran'da ikisinin de tek bir nefisten yaratıldığı belirtilir.
Cennetten kovulma
Adem ve Havva yaratılmış oldukları mutlu cennetlerinden işledikleri günah sebebiyle kovulurlar. Yılan ya da şeytan Havvayı, Havva da Ademi kandırır. Yahudi ve Hristiyan kaynaklarında Havva ilk günahı işleyen insandır, Adem onun vasıtasıyla yasak meyveyi yemiştir. Kur'an'da ise her ikisi de kınanmakla beraber suç doğrudan Adem'e izafe edilir. Yaratılış mitosundaki başka bazı unsurlar gibi iyiyi kötüden ayırt edebilme yetisi veren bilgelik ağacının meyvesinden yeme ve yılan motifinin de Sümerlerin Adapa efsanelerinden kaynaklandığı ifade edilmiştir.
Hristiyan kaynaklar Adem-Havva ikilisinin günahından tüm insanları sorumlu tutarlar. İsa'nın bu günahı kaldırmak için geldiğine inanırlar.
Sufi inancına göre ise Adem-Havva Kıssası, büyük ölçüde semboliktir. Adem, insanoğlunu temsil etmekte olup, yasak meyveyi yiyen ve Adem'i de suça ortak eden Havva insan nefsini (egoyu) sembolize etmektedir. Bununla birlikte peygamber olarak gelen bir Adem ve eşi Havva aynı zamanda gerçek kişiliklerdir. Bahailer de bu açıklamaya katılırlar.
Tevrat'a göre soy ağacı