Belogradçik

Belgradcık (Bulgarca: Belgradçık) Bulgaristan'ın Vidin ilinin bir ilçesidir.
Bugün nüfusu 7000e ulaşmış olan Belgradcık; bir turizm merkezi haline getirilerek modern bir kasaba e büründürülmüştür. Eski Osmanlı kalesi restore edilip müze olarak kullanılmaya başlanmıştır. Kale, Bulgaristandaki emsalleri arasında en iyi muhafaza edilip bakımı yapılanıdır.
İsminin kökeni
Kasabanın adının manası; "beyaz kale" demek olan Slavca "Belgrad" kelimesine nisbetle "küçük beyaz kale"dir. Bugün Sırbistanın başşehri olan Belgraddan, Macaristandaki İstolni Belgraddan, Arnavutluktaki Arnavut Belgradı Berat'tan ve Erdel'deki Erdel Belgradı Alba Julia'dan ayırt edilmesi için Belgradcık şeklinde anılmıştır.
Coğrafya
Vidinin güneybatısında 52 km. mesafede, denizden 520 m. yükseklikte, Kapadokya'yı andıran ve Avrupada nadir rastlanan, çok güzel ve alışılmadık bir coğrafi mevkide kurulmuştur. 1396 Niğbolu Zaferi'nden 1878 Berlin Andlaşması'na kadar yaklaşık 500 sene Osmanlı hakimiyeti devrinde önceleri Vidin sancağına bağlı küçük bir kale halindeyken XVIII. yüzyılda gelişerek kasabalaşmıştır. XIX. yüzyılda ise nahiye iken kaza merkezi olmuştur.
Tarih
Belgradcık Kalesi'nin bir Roma yapısı olduğu düşünüldüğü için kasabanın tarihinin Romalılar'a kadar uzandığı söylenebilir. Kalenin XIII ve XIV. yüzyıllarda Bulgar Vidin Prensliğinin küçük bir istihkamı olduğu ise kesin olarak bilinmektedir. Prenslik; I. Murad Hüdavendigar zamanında Osmanlıların bir vasalı olmuştur. Yıldırım Bayezid'in 1396 Niğbolu Zaferinden Belgradcık; Osmanlı hakimiyetine girmiştir.
Osmanlı Devleti'nin bölgedeki askeri gücü içerisinde vaktiyle Osmanlı askeri sistemine dahil edilmiş olan yerli hıristiyan kuvvetler de yer alıyordu. Belgradcıktan ilk bahseden 1455 tarihli Tahrir Defterinde otuzaltı Hıristiyan hane ile kaledeki küçük bir Türk garnizonu ve bir de camiden bahsedilir. 1466da ise Hıristiyan hane sayısı kırk dörde yükselmiştir. 1528 senesinde garnizonda, bir imam ve bir dizdarın da aralarında bulunduğu onaltı muhafız; 1586 tarihli tahrir defterine göreyse yirmiyedisi muhafız, dokuzu bunlara mensup toplam otuzaltı kişi ve ayrıca ziraatla geçinen 7 hane halkı ile 5 mücerred (bekar veya yalnız yaşayan), toplamda kırk kadar müslüman nüfus yaşıyordu.
Belgradcık XVII. yüzyılda bir Türk-Müslüman yerleşim yeri olarak kale dışına doğru gelişme gösterirken bunda Müslüman adeti olan cami etrafında şehirleşmenin etkisi olmuştur. XVIII. yüzyılda küçük bir kasaba haline geldiğinde 1756-57 yıllarında Hacı Hüseyin Ağa, kendi adıyla anılacak bu camiyi yeniden inşa ettirdi.
Özellikle XIX. yüzyılda Bulgar etkisi görülmeye başlar. 1821de bir okul, 1840ta Ucailisate denilen ve herkese açık bir okuma salonu açılır. II. Mahmud döneminde (1808-1839) Osmanlı-Sırbistan hududu Belgradcıkın yakınından geçtiği için stratejik önemi artan kale; yeniden inşa edilip genişletildi. Padişahın ve Vidin müşiri Hüseyin Tevfik Paşanın bu inşaattaki gayretlerini öven iki kitabede kalenin tamamlanma tarihinin Hicri 1254 (1838-39) olduğu yazılıdır. Bu yeni kale 1841 ve 1850de, Tanzimatın tatbikine karşı çıkan 12.000 kişilik Bulgar köylü grubun çıkardığı Belgradcık İsyanı yüzünden şiddetli bir mücadeleye sahne olurken isyancıların kaleye hücumları püskürtüldü.
Kırım Harbinden sonra Sırbistana göç eden Bulgarların boşaltıkları yerlere hem insan gücü açığını kapatmak hem de stratejik mevki olması hasebiyle Belgradcık bölgesine Nusretiye, Osmaniye, Tevfikiye adlarıyla yeniden kurulan üç köyde 2.000 kişilik bir Çerkes nüfus iskan edildi. Bir sınır bölgesi olan Belgradcıkın nüfus yapısı hakkında detaylı malumat veren Tuna Vilayeti Salnamesine göre, Sırbistan ayrılmadan evvelki zamanlarda daha geniş bir sahayı kaplayan, ancak daha sonra sınır bölgesi olunca idari sınırları daralan Belgradcık kazasında ler aman otuzsekiz kadar köyden sadece üçü (Çerkeslerin yerleşmiş oldukları köyler) müslüman köyleri olup iki küçük muhacir grubu ise diğer köylerde yerleştirilmişlerdi. Belgradcık kasabasının nüfusu ise 300 hanede 2.600 kişi olup bunların üçte ikisi müslümandı. Vidin kazasında yaşayan 14.400 hıristiyan ile 3.700 müslüman nüfus arasında büyük sosyal karışıklıklar sebebiyle giderek gerginleşen münasebetler neticesinde bölgeyi terketmeye başlayan Türk nüfus; 1877-78'deki Osmanlılarla Ruslar arasındaki 93 Harbi'nden sonra imzalanan 25 Şubat 1878 Edirne Antlaşmasının ardından göçünü hızlandırdı ve neredeyse tamamen Anadoluya gitti. Osmanlı-Rus Harbi'ni tamamen bitiren 1878 Berlin Andlaşması'yla kurulan vasal devlet Bulgaristan Prensliği'nin sadece iki sene sonra yaptığı 1880 nüfus sayımına göre sadece 1.100 Türk nüfus kalmıştı. Nitekim 1975te burada az sayıda Türk ailenin yaşadığı tesbit edilmiştir. Türk halkın göç etmesiyle kasabanın nüfusu oldukça azalmasını beraberinde getirmiştir.
Mimari
Hacı Hüseyin Camii
Osmanlı Devleti döneminden kalma, 1751'de inşa edilmiş Hacı Hüseyin Camii bulunmaktadır. Bulgaristan'ın en güzel camilerinden olan bu cami; 2010'lu yılların başlarında Belgradçık Belediyesi'nce restore ettirilmiştir.
Belgradcık Kalesi
Roma yapımı ait olduğu düşünülen kale; XIII ve XIV. yüzyıllarda Bulgar Vidin Prensliğinin küçük bir istihkamı durumundaydı. I. Murad (1362-1389) zamanından beri Osmanlıların bir vasalı mevkiindeki prenslik; 1396da Niğbolu Zaferinden sonra tamamen Osmanlı hakimiyetine girdi. Fatih Sultan Mehmed zamanında bölgedeki Osmanlı askeri gücünün yarısını yerli Hıristiyan kuvvetler oluşturuyordu. 1455 tarihli Tahrir Defterine göre kalede küçük bir Türk garnizonu ile bir de cami bulunuyordu. 1528de garnizonda, içlerinde bir imam ve bir dizdarın da bulunduğu onaltı muhafız görevliydi. 1586 tarihli deftere göre ise kalede yirmiyedi muhafız ve bunlara mensup dokuz kişi bulunuyor; ayrıca ziraatla uğraşan 7 hanenin yanı sıra 5 mücerred (bekar veya yalnız yaşayan) kırk civarı müslüman nüfus yaşıyordu.