Molla Gürânî

Molla Gürani (d. 1410 (?) - ö.1488, İstanbul). İslam alimi, müderrris, kadı, kazasker, şehzade hocası, Osmanlı Devleti'nin dördüncü şeyhülislamı.
Tam ismi, Şemsüddin Ahmed bin İsmail bin Osman Gürani'''dir.
Molla Gürani, Osmanlı sarayı ve halkı tarafından çok sevilen ve sayılan değerli bir şahsiyetti. Fatih Sultan Mehmed henüz şehzade iken hocalığını yapmıştır. 1480-1488 yılları arasında İstanbul müftülüğü ve şeyhülislamlık yapmıştır. 1488'de İstanbul'da öldü. Cenaze namazı bizzat II. Bayezid tarafından kıldırılmıştır.
Kökeni
Kökeni tartışmalıdır. Bir torunu Türk diğeri de Arap olduğunu iddia etmiştir. Aslen Şehrizor Kürtleri'nden olduğu söylenir. Franz Babinger, II. Mehmet(Fetih ve zaman), sf.24 Doğum yeri hakkında çeşitli rivayetler vardır. Makrizi Şehrizorda, Sehavi Guranda doğduğunu söyler. Guranın nerede olduğuna dair muhtelif rivayetler vardır. Kimisi Irakta bulunan Şehrizora bağlı olduğunu kimisi İran'ın Nişabur havalisindeki İsfeyarinde bulunan bir köy olduğunu söyler. Bikai ise Diyarbakırda Hiler adında bir köyde doğduğunu belirtir.
Hayatı
Molla Gürani'nin 1410 yılında Diyarbakır ili sınırları içinde yer alan Güran kasabasında doğduğu çoğunlukla kabul görmektedir. Fakat bu kasaba günümüze
ulaşamadığı için doğum yeri ile ilgili çeşitli rivayetler vardır...
Küçük yaşta Kur'an'ı ezberledi. Bilgisini artırmak için Bağdat, Diyarbakır, Hayfa ve Hınıs şehirlerine (ilçelerine) gitti. On yedi yaşında Şam'a giderek oradaki alimlerden dersler aldı. Kahire'de kıraat, tefsir, hadis ve fıkıh ilimlerini öğrendi. Dönemin ünlü alimi İbn-i Hacer Askalani'den hadis ve fıkıh dersleri aldı. Sahih-i Buhari'nin eserlerini çalıştı.
Kahire'de ders vermeye başladı. Zamanla tanınan ve sayılan bir alim oldu. Şam'da dersler verdi. Genç Mehmed'i okumaya teşvik etmek için tüm çabalar başarısız olunca o, iman esasları ve Kuran okuma öğretimini reddettiğinde; babası, Kürtler'in sehrisur bölgesindeki Kuran (Güran) köyünden ünlü molla Ahmed Gürani'yi (kuran), molla yegan vasıtası ile çağırdı. Anadolu'ya doğru yol aldı ve Padişahın isteği üzerine I. Murat'ın Bursa'da yaptırdığı medresede görev aldı. Sonradan Yıldırım Medresesi'ne tayin etti. Taviz vermez tavrı padişahın hoşuna gitmişti. Görünüşe göre asi prensi iradesine boyun eğdirecek kadar enerjiye ve prestije sahip bir adam olarak Manisa'ya çağrıldı. Bazı eski kaynaklara göre, padişah uzun, boyalı sakallı heybetli bir adam olan mollaya bir sopa vermiş ve çocuğun akıllı durmaması durumunda onu kullanmasına açıkça izin vermiş. Molla şehzadeye gitti. "Baban, beni sana öğüt vermem ve aynı zamanda bana itaat etmezsen seni cezalandırmam için gönderdi." dedi. Şehzade Mehmed bu sözlere gülünce Molla Gürani onu öyle bir dövdü ki, çocuk (şehzade mehmed) sonsuza dek ona hayran kaldı. Onun sayesinde kısa zamanda Kur'an'ı hatmetti ve birçok alanda bilgi sahibi oldu. II. Murad oğlunun Kur'an'ı hatmettiğini duyunca Molla Gürani'ye büyük miktarda mal ve para armağan etmiştir.
Fatih'in padişahlık dönemi
II. Mehmed padişah olunca Molla Gürani'yi vezir yapmak istedi. Gürani, bu makam için bekleyen ve çok çalışan birçok değerli insan olduğunu, kendisinin vezir olmasının onların şevkini kıracağını ve padişaha faydadan çok zarar getireceğini söyleyerek bu teklifi kabul etmedi. Kazaskerlik, müderrislik ve Bursa Kadılığı yaptı.
Padişahla arası açıldığında bir müddet Kahire'ye gidip Mısır Sultanı Kayıtbay'ın yanında bulundu. Fatih'in geri çağırması üzerine İstanbul'a döndü ve yeniden kazaskerlik ve Bursa Kadılığı yaptı.
1480 yılında dördüncü Osmanlı şeyhülislamı oldu. Yevmiyesi günlük 200 akça olarak tespit edilmiştir. Adaleti ve dürüstlüğü ile herkesin sevgisini kazandı. Dört cami, bir Dar-ül Hadis Medresesi, bir hamam inşa ettirdi. Dersler vermeye devam etti.
Molla uzun boylu, gür sakallı, vakur ve heybetliydi. Saraya pek sık gitmez, vezirlere isimleri ile hitap ederdi. Bir bayram günü padişah saraya davet edince çamuru bahane ederek gitmek istemedi. Padişah onun gelmesinin kendileri için bir bayram olduğunu söyledi ve sarayın sahanlığına kadar at sırtında girmesine müsaade etti. Fatih Sultan Mehmed'e çok nasihat eder, işlerinde yardımcı olurdu. Ona karşı duyduğu samimi sevgi ve ilgi sebebiyle, yeri geldikçe tenkid etmekten de çekinmezdi.
Ölümü
Molla sekiz sene şeyhülislamlık yaptıktan sonra rahatsızlandı. İstanbul'daki konağında kendisine bir yatak hazırlattı. Cenaze namazını II. Bayezid'in kıldırmasını ve borçlarını ödemesini vasiyet etti. Ayrıca mezarı başına getirilince ayağından çekilerek mezara konulmasını vasiyet etti.
1488 yılının kışında bir ikindi vakti öldü. II. Beyazıd cenaze namazını kıldırdı ve kalan borçlarını ödedi. Ancak kimse ayağından sürüklemeye cesaret edemedi. Hasır üzerinde taşınarak mezarına kondu. Kabri, Aksaray - Topkapı arasındaki Fındıkzade semtinde bulunan Karamani Piri Mehmed Paşa Camii'nin karşısındadır.