Nil-Sahra dilleri

Nil-Sahra dilleri, Nubiya da dahil olmak üzere, Chari ve Nil nehirlerinin üst kısımlarında konuşulan bir Afrika dilleri grubudur. Merritt Ruhlen'in 1987 yılındaki hesaplarına göre, Nil-Sahra dilleri kabaca 11 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır. Bu dil ailesi kendi içinde aşırı derecede farklılıklar gösterir ve Hint-Avrupa ve hatta Nijer-Kongo dillerine göre bile çok daha fazla olan bu farklılıklar nedeniyle de tartışmalı durumdadır. Az sayıda tarihsel dil bilimci bu aileyi bir bütün olarak çalışmaya çaba göstermiş ve bunların bazıları da geçerliliğini reddetmiştir. Özellikle tartışmaya yol açan konu, Songhay dillerinin eklenmesidir.
Nil-Sahra dilleri, Joseph Greenberg'in Lionel Bender tarafından üzerinde değişiklik yapılmış ve Ethnologue tarafından benimsenmiş görüşlerine göre (Afrika Dilleri, The Languages of Africa), aşağıdaki dallara sınıflandırılmıştır:
Komuz dilleri
Sahra dilleri (Kanuri dili dahil)
Songhay dilleri
Fur dilleri (Fur dili dahil)
Maba dilleri
(Chari-Nil dilleri - daha sonra reddedilmiştir ve aşağıdaki 4 dal, yukarıdaki dallarla eş konuma getirilmiştir)
Orta Sudan dilleri
Kunama dilleri
Berta dilleri
Doğu Sudan dilleri (Nubiya dilleri ve Nil dilleri dahil)
Anbessa Tefera ve Peter Unseth'in fikirlerini izleyen Ethnologue, henüz kesin bir sınıflandırılması olmayan Şabo dilini Nil-Sahra ailesi içine dahil etmektedir. Bazen bu dil, Christopher Ehret'in fikrini takiben, izole bir dil olarak tanımlanır.
Roger Blench'in de aralarında bulunduğu bazı dil bilimcilerin Nil-Sahra ailesinde saydıkları Kadu dillerini ("Kadugli dilleri" veya "Tumtum" olarak da bilinir), Greenberg'i izleyenler Kordofan dilleri içine dahil ederken, Ehret'i izleyenler ise küçük bir izole aile olarak kabul ederler. Songhay dilleri ile dikkate değer benzerlikleri olduğu için, genellikle Nijer-Kongo dilleri içinde sınıflandırılan Mande dillerinin de Nil-Sahra ailesine eklenmesi önerileri kimi zaman yapılmıştır.
Antik Kuş'un nesli tükenmiş Meroitik dili bazen Nil-Sahra ailesinin muhtemel bir üyesi olarak sayılır. Ancak, bu dili kuşkuya yer bırakmadan sınıflandırabilmek için hakkında çok az bilgi vardır. Aynısı, görece daha yakın bir zamanda nesli tükenmiş ve Kuliak ve Nil dilleri ile ilişkisi olduğu öne sürülmüş olan Uganda'nın Oropom dili (şayet varolmuşsa) için de söylenebilir.
Nil-Sahra ailesinin dış akrabalıkları üzerine yapılan önermeler genellikle Nijer-Kongo dilleri merkezlidir:
Edgar Gregersen (1972) ikisini Kongo-Sahra dilleri olarak birleştirmiştir.
Blench (1995) ise aslında Nijer-Kongo dillerinin basitçe Nil-Sahra ailesinin (Orta Sudan dilleri ile düzenlenerek) bir üyesi olabileceği fikrini önermiştir.
Ancak, çoğu tarihsel dil bilimci böyle teorilere çekince ile yaklaşmaktadır.
Alt sınıflandırma
Bender 1997
Lionel Bender, kendisine ait 1989 sınıflandırmasında ufak değişiklikler yaparak, aşağıdaki şekilde sınıflandırmıştır:
Songhay dilleri
Sahra dilleri
Kuliak dilleri
Satellite-Core:
Maba dilleri
Fur dilleri
Berta dilleri
Kunama dilleri
Core Nil-Sahra dilleri
Doğu Sudan dilleri
Orta Sudan dilleri
Komuz dilleri
Kadu dilleri
Ehret 2001
Christopher Ehret, Nil-Sahra dillerinin sınıflandırılmasını tekrar düzenleyerek, aşağıdaki şekilde detaylı olarak açıklamıştır:
Koman dilleri
Sudan dilleri
Orta Sudan dilleri
Kuzey Sudan dilleri
Kunama dili
Sahra-Sahil dilleri
Sahra dilleri
Sahil dilleri
Fur dilleri
Sahil boyu dilleri
Batı Sahili dilleri
Songhay dilleri
Maba dilleri
Doğu Sahili dilleri
Astaboran dilleri
Nara dili (= Barea)
Batı Astaboran dilleri
Nubiya dilleri
Taman dilleri
Kir-Abbaian dilleri
Jebel dilleri
Doğu Jebel dilleri (= Tabi)
Berta dili
Kir dilleri
Nuba Tepeleri (= Temein) (Nyimang dahil)
Daju dilleri
Surma-Nil dilleri
Surma dilleri
Nil dilleri
Rub dilleri (= Kuliak, Teuso) (Ik ve diğerleri)