Runik yazı

Runik yazı İlk Çağ Orta Asya toplumları, Türkler, Etrüskler, Macarlar ve vaktiyle Kuzey Avrupa ülkelerinde (İsveç, Norveç, Finlandiya, Almanya vs.) yaşayanlar tarafından kullanılmış bir yazı sistemidir.
Bu yazı sisteminin, Kuzey Avrupa ülkelerinde kullanılmış alfabesine runik alfabe ya da "futhark" adı verilir. Bu alfabeye verilen Futhark adı, alfabedeki ilk altı harfin kullanılmasıyla oluşturulmuş yapay bir addır ve İskandinav mitolojisindeki göksel yaşam kavramını ifade eder. Runik adı ise, maji ve kahinlikle ilgili görülen bu alfabeyi kullanmış eski Cermen dili halklarının (Angıllar, Vikingler vs.) Runlar (runes) adıyla anılmış olmasıdır. Run (rune) sözcüğünün Hint-Avrupa dillerindeki anlamı sırdır (mister).(Bu sözcükten türetilmiş "raunen" sözcüğü sırdan söz etmek, mırıldanmak anlamına gelir.)
Futhark alfabesi olarak bilinen, Kuzey Avrupadaki runik alfabe vaktiyle İskandinav ülkelerinde yaşayanların belirlediği 24 takımyıldıza denk düşecek şekilde 24 harflidir ki, bu halklardan Vikingler bu 24 takımyıldızın oluşturduğu hatta run (rune) hattı adını vermişlerdi. 24 harfli olan ilk Futhark alfabesinin MS 800 yılı civarında 16 harfe düştüğü düşünülmektedir.
Çoğu kaya üzerine yazılmış olan, Avrupadaki runik yazıtlar MS 2. yüzyıldan 17. yüzyıla dek tarihlenmekte olup, sayıları 5.000i aşmaktadır. Bunların çoğu İsveçte,1000 kadarı Norveçte ve 700 kadarı Danimarkadadır. Grönland, İzlanda, İrlanda ve Britanya Adalarında da runik yazı metinlerine rastlanmıştır. Kuzey Avrupada kullanılan runik yazı Töton tarzı, Angıl tarzı ve İskandinav tarzı olmak üzere üç grupta ele alınır. Bu runik yazıların bazıları kimi Etrüsk ve Ön-Türk metinlerinde de görüldüğü gibi sağdan sola doğru yazılmıştır. Latin alfabesi kullanan Avrupalı dilbilimciler bu yüzden ilk zamanlar bu yazıları çözmede ve okumada güçlük çekmişlerdir. Avrupadaki runik yazılar günümüzde okunabilmekle birlikte anlamları bakımından halen tam olarak çözülememişlerdir. . Bu yazıların çözülmesindeki güçlük, eldeki az veriyle ve belli belirsiz kanıtlara dayanarak tahmin yürütme anlamındaki runik yazıyı okuma deyimini doğurmuştur. Avrupadaki runik metinlerin çözülmesinde artık Türk araştırmacıların da katkısı olmaya başlamıştır. Çünkü Türk runik yazısında uzmanlaşmış olanlar Futhark yazısını da okuyabilmektedirler.
Futhark alfabesinin kökeni bilinmemekte olup, kökeni hakkında yalnızca varsayımlar ileri sürülebilmektedir. Bunlardan birine göre runik yazının Avrupaya gelişi çok eski zamanlarda Orta-Asyadaki Ön-Türklerin bir kısmının Batıya göçleri aracılığıyla olmuştur. Runik yazı konusundaki uzmanlardan biri olan Kazım Mirşanın sözünü ettiği, Avrupadaki yazıtlardan çok daha eski tarihlere dayanan, Asyadaki, runik yazıların bulunduğu yazıtlarla ilgili yeni arkeolojik keşifler kimilerine göre bu tezi desteklemektedir. (Ayrıca, Asyada keşfedilen yeni yazıtlar, Ön-Türklerin runik yazısının Orhun alfabesinin harfleri ile sınırlı olmadığını göstermektedir.) Bu görüşte olanların bir kısmına göre, Batılılarca runik yazı olarak adlandırılan yazıya Orhun yazısı ya da Göktürk yazısı demek daha doğru olacaktır. Bir başka varsayıma göre de, runik yazı, yine Asyadan veya Anadoludan İtalyaya göç eden Etrüsklerin aracılığıyla yayılmıştır. Avrupa kavimlerinin birçoğunu Uygur Türkleri'nin torunları olarak kabul edenJames Churchwardun Mu kıtası varsayımından yola çıkan bazı yazarlar ise, Avrasyadaki runik yazının kökeninin Orta-Asya olduğunu kabul etmekle birlikte gerek bu yazının gerekse önceki resim yazılarının kökeninin sembollerden oluşan Mu alfabesi olabileceğini düşünmektedirler. Her ne şekilde olursa olsun Avrupadaki ve Asyadaki runik yazıların ortak bir kökeni olduğu fikri giderek kabul görmektedir.
Runik yazıyla ilgili çalışma yapan Türk araştırmacılar arasında Turgay Kürüm, İsmail Doğan ve Kazım Mirşanın isimleri sayılabilir. Kürüm ve Doğanın son çalışmaları "Türk Runik Yazısıyla İlgili Yapılan Son Çalışmalar adıyla kısa zaman önce yayımlanmıştır. Runik yazıyla ilgili olarak Türkçe yayımlanan diğer eserler arasında Kazım Mirşanın bazı eserleri ve Türk Dil Kurumu tarafından 2000 yılında yayımlanan, İsmail Doğan tarafından hazırlanan Doğu Avrupa'daki Göktürk (Runik) İşaretli Yazıtlar adlı eser sayılabilir.
Unicode
Unicode evrensel kodlama endustri standardında runik harfler için de kodlar öngörülmüştür.