Murâbıtlar

Murabıtlar (Arapça: al-Murābiṭūn), bugünkü İspanya ve Fas topraklarında, Orta Çağ sırasında önemli bir siyasi güç olmuş olan Berberi hanedanı ve devleti.
İsim
Hanedan adını, din alimi Abdullah bin Yasinin Sénégal Nehri üzerindeki bir adada inşa ettirdiği hem sınır kalesi hem de dini eğitim verilen "ribat"tan almıştır.
Kuruluş
Kuzey Afrika, 11. yüzyılın ortalarında Zenate ya da Zenata adında Berberi kökenli etnik gruplar tarafından birbirinden bağımsız emirlikler tarafından yönetilmekteydi. Bunlardan Cüdalenin (Gudala) reisi Yahya bin İbrahim 1036 yılında gerçekleştirdiği hac dönüşünde Maliki fakihi Ebu İmran el-Fasi ile görüşerek Bölgede İslam'ın güçsüz kaldığı kabilelerde dini etkinliklerinin arttırılması konusunda onun desteğini aldı. Bu amaçla din alimi olan Abdullah b. Yasin el-Cezuliyi görevlendirildi. Cüdale ve ardından Lemtune (Lamtuna) kabilelerinin topraklarına giden Abdullah b. Yasin, gerçekleştirdiği tebliğ etkinliklerinden olumlu bir sonuç alamayınca Lemtune kabilesi liderlerinden Yahya bin Ömerle ve bazı öğrencileriyle birlikte Sénégal Nehr üzerindeki bir adaya ribat yaptırarak buradan tebliğ ve cihad etkinliklerini sürdürdü. Gerçekleştirilen uğraş sonucunda 1043 yılında Cüdale ve Lemtune başta olmak üzere Sanhaceye (Sanhaja) mensup kabileler itaat altına alındı. Abdullah bin Yasin dini yetkileri elinde tutmakla birlikte ordunun kumandasını Cüdalenin reisi Yahya bin İbrahimi, o ölünce de Yahya bin Ömeri getirdi. 1053 yılında önemli bir ticaret merkezi olan Sicilmase (Sijilmasa) ele geçirildi. Yahya bin Ömerin 1055'te ölümünden sonra yerine kardeşi Ebu Bekir getirildi. Ebu Bekir kuzeye yönelerek Sus bölgesinin merkezi Taroudantı 1056 yılında ele geçirdi. Abdullah bin Yasine bağlı kuvvetler de Ağmatı (Aghmat) ele geçirdikten sonra burasını başkent yaparak Murabıtlar devletini kurdular.
Yükseliş
Murabıtlar, Gane Krallığı topraklarına girerek Evdeguşt şehrini ele geçirdiler. Abdullah bin Yasin'in 1059 yılında ölümünden sonra Ebu Bekir bin Ömer önce Bergavata'yı ele geçirdi. 1061 yılında çıkan iç karışıklığı çözmek amacıyla Fas bölgesinin yönetimini amcasının oğlu Yusuf bin Taşfine bırakarak Sahra bölgesine gitti. 1062'de Marakeş şehrinin inşasını başlatan Ebu Bekir, 1068 yılına kadar Rif-Tanca arasında kalan bölgeyi tamamen kontrol altına aldı. Daha sonra güneye yönelerek Gāne Devletine bağlı birçok şehri ele geçirdi. 1073 yılında Marakeş yakınlarında Yusuf bin Taşfin' in kalabalık ordusu karşısında tahtını Yusufa devrettiğini açıklayarak ordusunun başında Sahraya döndü. Sudan bölgesine hareketle 1076-77 yıllarında Gāne Devletinin başkenti olan Koumbi Saleh şehrini ele geçirdi. İslamiyeti kabul eden kralı makamında bıraktıktan sonra ordusuyla Batı Sudanı ve bölgedeki altın madenlerini ele geçirdi. Bölge halkının büyük bir kısmı İslamiyeti bu dönemde kabul etti.
Bu esnada Yusuf bin Taşfin' de 1078 yılında önemli bir sahil şehri Tanca yı ele geçirdi. Daha sonra sırasıyla Vücde, Tilimsan ve Vehran' dan sonra 1080 yılında Cezayir şehrini ele geçirdi.
Yusuf bin Taşfin, Endülüsteki Müslüman emirliklerin kendisinden yardım istemesi üzerine 1086 yılında buraya geçerek Ez-Zellaka Muharebesi' nde Kastilya kuvvetlerini ağır yenilgiye uğrattı. Endülüs'teki emirlerin birbirleriyle savaşının devam etmesi üzerine 1090 yılında Endülüs'e geçen Murabıtlar Gırnata ve Maleka şehirlerini ele geçirdiler. Daha sonra İşbiliye, Córdoba, Belensiye, Batalyevs ve Balear Adaları olmak üzere Endülüs' ün büyük bölümü Murabıtların egemenliğine geçti. Ali bin Yusuf döneminde de Murabıtlar' ın Endülüs ve İspanya yarımadasında ilerleyişi sürmüş ve Uclés yakınlarında yapılan savaşta Kastilya kuvvetleri bir kez daha yenilgiye uğratılmıştır. 1112-13 yıllarında Madrid ve civarındaki bazı yerleşim yerleri ele geçirildi. Daha sonraki yıllarda günümüzde Lizbon olarak bilinen Üşbune, Zaragoza, Pisa, Cenova, Barselona şehirleri ile Mayorka, Minorka ve İbiza adaları ele geçirildi.
Gerileme ve yıkılış
En parlak döneminde Tunustan Atlas Okyanusuna, Nijer Nehrinden İspanyada Ebro nehrine kadar olan topraklara hakim olan Murabıtlar, İber Yarımadası' ndaki Hristiyan krallıkların saldırıları, Kuzey Afrika'daki kabile isyanları ve Muvahhidler' le olan mücadele sonrasında önemli oranda güç kaybetmeye başladılar. Ali bin Yusufun son yıllarında Kuzey Afrika ve Endülüs'teki şehirlerin büyük bir kısmı Muvahhidlerin eline geçti. 1144 yılında meydana gelen savaşta Murabıtlar ağır bir yenilgi alan Taşfin bin Ali Vahran, Cezayir' daki kalesine çekildi. 1145 yılında Taşfin bin Ali' nin ölümü üzerine Marakeşte küçük yaştaki oğlu İbrahim hükümdar ilan edildi. Ancak İbrahim' in hükümdarlığını amcası İshak bin Ali'nin tanımaması üzerine Marakeşte iç savaş başladı. Murabıtlar arasındaki iç savaştan faydalanan Muvahhidler, 1147 yılında Marakeşi ele geçirdikten sonra İshak bin Ali ve İbrahim bin Taşfini öldürerek Murabıtlar Devletini ortadan kaldırdılar.
Hükümdarları
Abdullah bin Yasin (1040-1059)
Yusuf bin Taşfin (1061-1106)
Ali bin Yusuf (1106-42)
Taşfin bin Ali (1142-46)
İbrahim bin Taşfin (1146)
İshak bin Ali (1146-47)
Soy ağacı