Boris Pasternak

Boris Leonidoviç Pasternak (10 Şubat, 1890 - 30 Mayıs, 1960), Rus şair, oyun yazarı, romancı, çevirmen.
Çağımızın en büyük şairlerinden biri sayılmaktadır. 1920'lerde Rus edebiyat çevrelerinde "şairlerin şairi" unvanını alan sanatçı, SSCB'nin kültür politikasını yönetenlerle ters düşmüş ve şiirleri 1936'dan itibaren ülkesinde yasaklanmıştır.
Goethe, Rilke, Shakespeare ve Paul Verlainein eserlerini Rusçaya kazandırmış çok başarılı bir çevirmendir.
1957de ilk defa İtalyada yayımlanan Doktor Jivago adlı romanı ile tüm dünyada tanınan sanatçı 1958 Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görülmüş fakat ödülü reddetmiştir.
Yaşamı
Çocukluğu ve eğitimi
1890da Moskovada dünyaya geldi. Rus Ortodoks Kilisesine kabul edilmiş aslen Yahudi olan varlıklı bir sanatçı ailenin en büyük çocuğu idi. Babası Leonid Pasternak, tanınmış bir ressam; annesi Rosa Kaufman bir konser piyanisti idi.

1901de liseye başlayıncaya kadar evde anne-babası ve özel öğretmenlerden ders alarak yetişti. Devrin önemli sanatçılarından Sergei Rachmaninoff, Alexander Scriabin, Rainer Maria Rilke ve Lev Tolstoy gibi kimselerin konuk olduğu bir evde büyüdü; genç yaşta tanıştığı tüm bu sanatçılar onda iz bıraktı. Scriabinin etkisiyle Moskova Konservatuvarına girip altı yıl müzik eğitimi gördü. O yıllarda bestelediği eserlerden üç piyano parçası günümüze gelmiştir.
1909'da müzik eğitimini yarım bırakarak Moskova Üniversitesi'ne kaydoldu. Önce Hukuk Fakültesine yazıldıysa da öğrenimine felsefe bölümünde devam etti. 1912'de Almanya'ya giderek Marburg Üniversitesi'nde bir süre felsefe derslerini izledi. Burada Heokont Felsefe Okulunun bir üyesi olan filozof Hermann Cohendeden etkilendi. Edebi hayatı Almanyadayken yazdığı şiirlerle başladı. İtalyaya yaptığı kısa bir ziyaretin ardından 1913 kışında Moskova'ya döndü ve Moskova Üniversitesi'ndeki öğrenimini tamamladı. Gördüğü müzik ve felsefe öğrenimi yazarın kaleme aldığı eserlerde izlerini hep gösterdi. 1914te ilk eseri olan Bulutlarda İkiz (Bliznets v tuchakh) yayımlandı. Bu eserde simgecilik etkisi taşıyan şiirleri yer alıyordu.
I. Dünya Savaşı yılları
Çocuklukta geçirdiği bir kazadan sonra bir bacağı diğerinden kısa kalmış olan Pasternak, I. Dünya Savaşı yıllarında askere alınmadı; Ural Dağlarında bir kimya fabrikasında memur olarak çalıştı. Çok verimli geçen bu dönemde iki cilt şiir yazdı. Bu ciltlerden birisi 1915te bir yangında yok olmuş, diğeri 1917de Bariyerlerin Üstünde adıyla yayımlanmış ve büyük ilgi görmüştür. Şiirlerinin yanı sıra ileride yazacağı Doktor Jivago dahil pek çok düzyazı eseri onun Ural Dağlarındaki deneyimlerine dayanır.
1917de Moskovaya giden Pasternak, Moskovaya varışı ile Ekim Devriminin gerçekleşmesine kadar geçen sürede iki kitap yazdı: Kızkardeşimin Yaşamı ile Temalar ve Varyasyonlar. Ne var ki savaş koşulları nedeniyle beş yıl boyunca kitapları yayımlama fırsatı bulamamıştır.
Bolşevik Devriminden sonra
Devrimden sonra Rusyada kurulan yeni hükümetin acımasızlığını ürkütücü bulan Pasternak, her şeye rağmen devrimi destekliyordu. 1921de ülke dışına çıkmak serbest olunca anne-babası ve kızkardeşleri Almanyaya gidip geri dönmediler ancak o, Moskovada kalıp kütüphaneci ve çevirmen olarak çalıştı.
1922de Kızkardeşimin Yaşamı adlı şiir kitabı Rusların Samizdat dedikleri bir yöntemle yurt dışına kaçırılıp geniş bir kitleye tanıtıldı. Aynı yıl Sanat Enstitüsünde öğrenci olan Yevgeniya Lury ile evlenen şair, eşiyle birlikte Berline giderek ailesini ziyaret etti. Hayatının geri kalanında hemen hemen her sene ailesini ziyaret izni için başvuran ama izin alamayan Pasternak için bu, ailesinin son görüşü olmuştur. Oğlu Evgeny 1923te dünyaya geldi. Pasternak o yıl lirik çalışmalarının doruğu olarak kabul edilen "Temler ve Varyasyonlar" adlı kitabını çıkardı.
1920lerde şiirler ve kısa öyküler yazmayı sürdüren Pasternakın öyküleri Luversin Çocukluğu (1922) adlı kitapta toplandı. Şair bu dönemde Sergey Yasenin ve Vladimir Mayakovski ile dost oldu. Bu iki şairin 1925 ve 1930da intiharlarından sonra, Rusyanın yaşayan en büyük şairi unvanını taşıdı.
Çeviriye yönelmesi
1930larda SSCBde yazarlardan Sosyalist Gerçekçilik doktrini çerçevesinde eser üretmeler isteniyordu ama Pasternakın gerçekçilik anlayışı resmi doktrin ile uyuşmuyordu. Her ne kadar 1934te Sovyet Yazarlar Birliği başkanı seçildiyse de 1936dan itibaren şiirlerini yayımlaması yasaklandı. Şiirlerini yayımlayamaz olunca şiir çevirileri yapmaya yöneldi. İngiliz, Fransız, Alman, Polonyalı ve Gürcü şairlerin eserlerini Rusçaya çevirdi. Shakespearein en başarılı çevirmeni olarak ün yaptı.
1931de ilk eşinden ayrılan Pasternak, 1934 yılında ünlü piyanist Heinrich Neuhausun eşi Zinaida Neuhaus ile ikinci evliliğini yaptı. 1935te Anti Faşist Kongresine katılmak için Parise gitme fırsatını buldu. Çok başarılı olduğu çeviri işinden iyi kazanç elde ediyordu. Moskova dışındaki yazarlar köyünde 1936da bir ev edinebildi ve hayatının geri kalanında çoğunlukla orada yaşadı.
II. Dünya Savaşı yılları
II. Dünya Savaşı sırasında kültür politikalarının esnekleşmesi sayesinde yeniden şiirler yazıp yayımlamaya başladı. Sabah Trenlerinde ve Ölümlü Dün adlı iki şiir kitabı yayımlandı. Savaş sırasında cephedeki okurlarından aldığı mektuplar onu daha çok yazmaya teşvik etti ve babasının Oxfordda 1945te ölümünden sonra Doktor Jivago adlı ilk romanını yazmaya yoğunlaştı. 1946dan itibaren pek çok yazar arkadaşı tutuklandı. Kendisi 1958e kadar hiç kovuşturma ve soruşturmaya uğramadı ve tutuklananları kurtarmak için uğraştı. Gürcü şairlerin yapıtlarını Rusça'ya çevirmesi nedeniyle, Stalin'in gözüne girdiği ve bu sayede sürgüne gönderilmekten kurtulduğu düşünülür.
Olga Ivinskaya ile ilişkisi
Pasternak 22 yaş genç olan ve edebiyat dergilerinde editörlük yapan Olga Ivinskaya ile 1946da tanışıp aşık oldu; yaşamının geri kalanında onunla evlilik dışı bir ilişki sürdürdü. Çeviri işlerinde birlikte çalıştılar ve böylece Pasternak, Doktor Jivagoyu yazmaya daha çok vakit ayırabildi. Doktor Jivagonun Lara karakteri için ilham verdiği düşünülen Olga, 1950de bir casusluğa suç ortaklığı yapmakla suçlanıp beş yıl çalışma kampında çalışma cezası aldı. Pasternak, bu tutuklamanın kendisini tutuklamak, tehdit etmek için neden ve kanıt bulmak amacıyla yapıldığını ama Olganın kahramanlığı sayesinde kendisine dokunulmadığını 1958de bir arkadaşına gönderdiği mektubunda yazmıştır. Olga İvinskaya 1953te Stalinin ölümünden sonra serbest bırakıldı. İlişkilerine eskisi gibi devam ettiler.
Doktor Jivagonun yayımlanması
Yazar, 1945te başladığı ilk romanı Doktor Jivagoyu 1954te tamamladı. Roman,1917 devrimi sürecinde Sovyetler Birliği'nin panoramasını sunan bir eserdir; başkahramanı zihinsel bağımsızlığı her şeyin üstünde tutan bir doktordur. 1956da Noviy Mir Dergisine gönderilen Doktor Jivago, SSCB resmi görüşüne uygun yazılmadığı gerekçesiyle reddedildi. Kitabın el yazması bir İtalyan gazeteci tarafından yurtdışına kaçırıldıktan sonra 1957de İtalyada yayımlandı; kısa sürede çeşitli dillere çevrilerek ünlendi. Eserin İngilizce çevirisi 26 hafta boyunca New York Timesın En çok satanlar listesinde kaldı.
Öte yandan eser Sovyetler Birliğinde yasaklandı ve hiçbir eleştirmen yasak kitabı okumamış olmasına rağmen Sovyet Yazarlar Birliği kapalı bir duruşma düzenleyerek Pasternakın birlikten atılmasına karar verdiklerini açıkladı. Ayrıca Politbüroya bir dilekçe göndererek yazarın vatandaşlıktan çıkarılmasını, sürgün edilmesini istediler.
Nobel Edebiyat Ödülü adaylığı
Pasternak, şiirleri nedeniyle 1946-1950 arasında her yıl Nobel Edebiyat Ödülüne aday gösterilmişti. 1958de romanı Doktor Jivago romanının bütün dünyada gördüğü ilgi üstüne bir önceki yılın Nobel Edebiyat Ödülünü kazanan Albert Camus tarafından tekrar aday gösterildi. Ancak İsveç Akademisinin kurallarına göre eserin orijinal dilde teslim edilmesi gerekliydi. Rusça kitap son anda Nobel Komitesine sunuldu. Bunun İngiliz Gizli Haber Alma Servisi ve Amerikan Merkezi Haber Alma Teşkilatının yürüttüğü bir operasyon sonucu gerçekleştiği iddia edilir.
Nobel Edebiyat Ödülünü reddetmesi
Moskova yakınlarındaki Pederelnikoda yaşayan yazara Nobel Edebiyat Ödülüne layık görüldüğü 23 Ekim 1958de bir telgrafla bildirildi. Pasternak, o gün bu telgrafı Memnunum, medyunum, onurlandım, şaşırdım" şeklinde yanıtladı. Ancak 29 Ekimde ikinci bir telgraf göndererek ödülü reddettiğini açıkladı.
Kimilerine göre yazar, bu ödülün kendisine Sovyet rejimini eleştirdiği için verildiği, siyasi bir karar olduğu düşüncesiyle reddetmiş; kimilerine göre ise Sovyetler Birliği yönetimi onu ödülü reddetmeye zorlamıştır.
Son yılları
25 Ekim 1958 günü, Nobeli reddetmeden önce Moskova Edebiyat Enstitüsü tüm öğrencilerini Pasternakı ve romanını kınayan bir dilekçe yazmaya ve onu Sovyetler Birliğinden sürülmesi için bir gösteri düzenlemeye çağırmıştı. Pastenrak, Nobel Ödülünü reddetmesine rağmen Sovyet basınında kınamalar devam ettiği ve sürgün edilmesi tehdidi sürdüğü için doğrudan Nikita Khrushcheve yazdı ve anavatanından ayrılmasının kendisi için ölüm anlamına geleceğini söyledi Bu mektup ve Hindistan Başbakanı Jawaharlal Nehrunun müdahalesi sonucu yazar vatanından sürgün edilmedi.
Jivago'yu yazmasından sonra sevgi, ölümsüzlük, Tanrıya kavuşma konularında şiirler yazdı. Bu şiirleri 1959da kitaplaştırdı ardından bir oyun yazmaya yöneldi. 30 Mayıs 1960ta akciğer kanserinden hayatını kaybetti.
El yazısıyla çoğaltılıp Moskova metrosunda dağıtılan duyurular sayesinde cenazenin yeri ve saatini öğrenen binlerce Moskovalı okuyucusu Peredelnikodaki cenaze törenine katılmıştır. Törende ünlü Rus çellist Mstislav Rostropovich bir Bach serenadı seslendirmiştir.
Ölümünden sonra
Pasternakın ölümünden sonra Olga Ivinskaya ve Olganın kızı Irina tutuklandılar. Her ikisi de Pasternakın batılı yayıncılarla ilişkisini sağlamakla suçlanıyordu. Irina 1962de, Olga 1964te serbest bırakıldı.
Şaire ölümünden bir yıl sonra şairlik hakları geri verildiyse de Doktor Jivago, 1988e kadar yasak yapıtlar listesinde kaldı. 1989da oğlu Yevgeny Borisovich Pasternak Stockholme giderek Nobel Ödülünü aldı.