Selim Sabit Efendi

Selim Sabit Efendi (d. 1829, Vize - ö. 1910, İstanbul), Osmanlı eğitim bilimci.
İlk çağdaş Türk eğitim bilimcidir. Osmanlı modern eğitiminin doğuşunda önemli rol oynamıştır. Türk eğitim tarihinin en önemli eserlerinden birisi olan Rehnüma-yi Muallimin (1870) adlı kitabın yazarıdır.
Yaşamı
1829 yılında Kırklareli'nin Vize ilçesinde doğdu. Babası, Kırım Tatar çiftçi Mehmet Ağa idi. İlköğrenimini memleketinde tamamladıktan sonra eğitim hayatına devam etmek için İstanbula gitti Hem medrese, hem Darülmuallim eğitimi gördü. Osmanlı Devletinin ilke Erkek Öğretmen Okulu olan Darülmuallimindeki eğitimini 1855te tamamladı; okulun ilk mezunları arasında idi. Mezuniyetinin ardından bursla Parise gönderildi. 6 yıl kaldığı Pariste Mekteb-i Osmani adlı okulda ve Muradyan Mektebinde Türkçe öğretmenliği yaptı. Bu yıllarda Fransız eğitim sisteminden etkilendi, okullarda uygulanan bilimsel metotları benimsedi. 1861 yılında İstanbula döndü.
Yurda döndükten sonra eğitim ile ilgili birçok kurumda çalıştı. İlk görevi Süleymaniye semtindeki bir okulda idi. İlk defa bu okulda kendi oluşturduğu yeni tarzda öğretimi uyguladı. Ne var ki sıra, masa, hesap tahtası gibi araç gereçleri sınıfına koydurması tepki uyandırmış, Kurana ve İslama karşı saygısızlık olarak yorumlanıp şikayetlere yol açmıştı. Devrin şeyhülislamı tarafından cezalandırılması için bir fetva yayımlanmasından sonra devreye padişah Abdülmecid, birdenbire değil yavaş yavaş ilerlemesi ve halkın düşüncesini unutmaması konusunda kendisini uyardı. Görevden alınmaktan kurtulamayan Selim Sabit, bir süre belediyede ve Nafia Nezaretinde (Bayındırlık Bakanlığı) memur olarak çalıştı.
1868de Mekteb-i Sultaninin müdür yardımcısı olarak atandı. Ancak Fransız asıllı ikinci müdürle geçinemediği için bu görevi uzun sürmedi. 1869da Meclis-i Kebir-i Maari (Talim ve Terbiye Kurulu) üyeliğine atandı. Aynı yıl, Darülfünunda edebiyat dersleri vermeye başladı.
1887de Encümen-i Teftiş ve Muayene Başkanlığı (Basın Kontrol Komisyonu Başkanlığı) yaptığı sırada bir nevi kitap sansürcülüğü olan bu iş onun gibi hür fikirli bir insana uygun olmadığından görevlerini II. Abdülhamitin istediği gibi yerine getirilmedi ve azledildi. İki yıl büyük yokluk ve sıkıntı çektikten sonra 1899 yılında emekliye sevkedildi. 1889'da açılan Yıldız Sağırlar Okulunda Türkçe öğretmenliği yaptı. Emekli olduktan sonra yedi yıl süreyle Darülmualliminde öğretmenlik yaptı. Bu süre içinde İstanbulda bir sürgün hayatı yaşadı.
Meslek hayatı boyunca özellikle ilköğretimde geleneksel eğitim yöntemlerinin yerine yeni ve etkili eğitim yöntemlerinin uygulanması için çaba gösterdi. İlk alfabeyi hazırladı. Dilbilgisi kuralları, mantık, söz söyleme sanatı, matematik, coğrafya konularındaki ders kitapları uzun yıllar okullarda okutuldu. 1910 yılında İstanbulda öldü. Eyüpsultan'daki aile mezarlığına gömüldü.
Eserler
Selim Sabit, okuma yazma alanında kullanılan metotlarda ilk defa büyük değişiklikler yapan eğitimcidir. Okuma yazma öğretim ile ilgili fikirlerinin uygulanmasını ilk kitabı olan Elifba-yı Osmani adlı eserinde yapmıştır. Bu kitap, Sıbyan mekteplerinde ders kitabı olarak kullanılmıştır.
1879-1884 arasında İstanbul'da bulunan kütüphanelerin gözden geçirilmesi ve bu kütüphanelerdeki eserleri içeren numune defterlerin düzenlenmesi ile görevlendirilmesi sonucu II. Abdülhamitin kütüphanesindeki kitapların kataloğunu hazırlamış ve bu, bir kitap haline getirilmiştir.
Ortaokullarda okutulan Mi'yaru'l-Kelam (Sözün Ölçüsü) adlı bir dilbilgisi kitabı, Muhtasar Coğrafya Risalesi (Kısa Coğrafya Kitapçığı) adlı coğrafya kitabı, Muhtasar Hesab Risalesi (Kısa Hesap Kitapçığı) adlı matematik kitabı, Nahv-i Osmani (Osmanlıca Cümle Bilgisi) adlı dilbilgisi kitabı, sıbyan mekteplerinde okutulan Muhtasar Sarf-ı Osmani (Kısa Osmanlıca Dilbilgisi) ve Muhtasar Tarih-i Osmani (Kısa Osmanlı Tarihi - Sıbyan mekteplerinde okutulan ilk tarih kitabıdır-) onun eseridir.
Ona asıl ününü getiren eseri, Rehnüma-yı Muallimin (Öğretmenler için Kılavuz) adını taşır. Bu kitap, 1869da sıbyan mekteplerinin düzenlenmesi ile ilgili olarak Eğitim Bakanlığına gönderdiği 48 sayfalık rapordur.
Arşın, endaze, murabba, aşar vb. ağırlık ve uzunluk ölçü birimlerini modern ölçü birimlerine çevirmeye yarayan tablo ve çizelgelerden oluşan 47 sayfalık Tahvil-i Mikyas Levhaları (Ölçü Karşılaştırma Tablosu) adlı bir eseri daha vardır.
Risale-i Elifbaiyye (Abece Kitapçığı) adlı kitabı Tatar Türkçesi'ne çevrilmek suretiyle Kazan'da Yengi Elifba-yı Türki adıyla basılmıştır.
Usul-i Cedid
Selim Sabit Efendi, ezberlemek yerine harfleri birbirine bağlayarak heceleri ve kelimeleri okutma esasına dayalı yöntemi eğitim hayatına getirmiştir. Uyarladığı bu yeni öğretim sistemine Usul-u Cedid denildi. 1900lerin başında İstanbuldaki 265 iptidai ve taş mektepten bir kısmı numune mektebi haline getirildi ve bu yöntem uygulandı.
Okuma yazmayı kolaylaştıran bu sisteme yönelen okullara usul-u cedid okulları adı verildi. Öğrenci sırası, öğretmen masası, harita, yerküre gibi ders araçları bu okullara girmiştir.