Kiel

Kiel, Almanya'nın kuzeyinde bulunan, Schleswig-Holstein eyaletinin merkezi (1945) şehridir. Kiel Kanalı'nın doğu ucunda, Baltık Denizi'ndeki Kiel Fiyordu'nun (Kieler Förde) her iki yakasında toprakları olan bir liman şehirdir.
Tarihi
10. yüzyıla ait kaynaklarda adı Kyle biçiminde geçer. "Fiyort" ya da "kaynak" anlamına gelen bu kelimenin Anglosakson dilindeki killeden (gemiler için güvenli yer) türediği sanılmaktadır. 1242'de kurulan belde, ortak bir ticari savunma anlaşması olan Lübeck Kanunlarını kabul etti. 1284'te Hansa Birliği'ne katıldı ve 14. yüzyılda yeni ticaret ayrıcalıkları kazandı. 1773'te Danimarka'ya bağlandı. 1814'te burada imzalanan Kiel Antlaşmasıyla Danimarka, Norveç'i İsveç'e bıraktı.
1866'da Schleswig-Holstein'ın geri kalan bölümüyle birlikte Prusya'ya geçen şehir, 1871'den sonra deniz üssü olarak önem kazandı. 1917'de eyalet merkezi oldu. 1918'deki devrim, Kielli denizcilerin ayaklanmasıyla başladı. Bu olay, tarihe Kiel İsyanı olarak geçti.
II. Dünya Savaşı'nda şehir, Müttefik Kuvvetler'ince yoğun biçimde bombalandı. Savaştan sonra yeniden inşa edilirken geniş yeşil alanlara yer verildi. Bu dönemde tamir edilen tarihi binalar arasında yaklaşık 1240'ta yapılmış Nikolaikirche (St. Nikolaus Kilisesi) ile Holstein-Gottorp düklerinin sarayı (y. 1280) sayılabilir; Çar III. Petro, bu sarayda doğmuştur.
II. Dünya Savaşı sırasında Kiel, büyük deniz üsleri ve Alman Reich gemi inşa merkezlerinden biri olarak kaldı. Mahalli sanayii de köle işçiler de çalıştırıldı. Bir deniz limanı olarak ve denizaltılar için üretim merkezi olarak II. Dünya Savaşı sırasında Müttefikler tarafından yoğun şekilde bombalandı. Bombalama yüzünden eski şehrin % 80'den fazlası, Merkezi yerleşim alanlarının % 72'si ve endüstriyel alanlarında % 83'ü yok oldu. Kiel, 23/24 Temmuz 1944 tarihinde RAF tarafından bombalandı ve şehre üç gün su verilmedi; tren ve otobüsler sekiz gün çalıştırılmadı ve bu üç hafta boyunca yemek pişirebilmek için gaz verilmedi. Diğer ağır şekilde bombalanan Alman şehirleri gibi bu şehir de savaştan sonra yeniden inşa edildi.
Eğitim ve kültür
1665'te kurulmuş olan Kiel Christian Albrecht Üniversitesi'nde Dünya ekonomisi üzerine çalışmalarıyla ünlü bir enstitü vardır. Üniversitenin eski binalarının yakınında bir sanat galerisi ile Almanya'nın en eski botanik bahçeleri bulunur. Yeni yapılar arasında da Belediye Tiyatrosu (1907), Belediye Binası (1911), sergi ve kongre salonu Ostseehalle (1950) ve yeni üniversite binaları sayılabilir.
Ekonomi
Kiel Kanalı'nın 1895'te açılmış olan havuzları dışında şehirde çok gelişmiş bir ticari liman ve yat tesisleri bulunur. Şehrin doğu ve batı kıyıları arasında ulaşım sağlayan feribotlar, çevredeki balıkçı köyleri ile sayfiyelere de sefer yapar. Gemi ve makine yapımı başlıca sanayi kollarıdır. Ayrıca basımevleri, metal işleme tesisleri, bira ve tekstil fabrikaları vardır. Her haziranda düzenlenen Kieler Woche (Kiel Haftası) uluslararası bir yelken yarışı ve kültür şenliğidir. Kiel'in nüfusu, 31 Mart 2007 tarihi itibarıyla 232.398'dir.
Taşımacılık
Kiel, Hamburg, Lübeck, Flensburg ve Danimarka'daki yerlere giden tren istasyonuna sahiptir.
Kiel, Baltık eyaletlerine yolcu ve yük taşıyan denizcilik şirketleri için önemli bir limandır.
Yolcular Kiel'den karşıya aşağıdaki şekilde geçer:
Göteborg, İsveç (Stena Line, 131⁄2 saat, günlük)
Oslo, Norveç (Color Line, 191⁄2 saat, günlük)
Klaipėda, Litvanya (DFDS LISCO, 21 saat, 6 defa her hafta için)
Yükler Kiel'den aşağıdaki şekilde taşınır:
Sankt-Peterburg, Rusya (DFDS LISCO, haftada iki defa)
Kaliningrad, Rusya (NSA, her hafta bir sefer)
Ünlü Kielliler
Fahri hemşerilik beratı verilenler
Kiel kent yönetimi, kronolojik sırada listelenen şu kişilere fahri hemşerilik beratı vermiştir:
1841: Georg Hanssen
1843: Christoph Heinrich Pfaff
1863: Carl von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg
1864: Georg Friedrich Witte
1893: Christian Kruse
1894: Werner Kraus
1899: Klaus Groth
1902: Friedrich von Esmarch
1911: Heinrich von Preußen
1911: Albert Hänel
1914: Hans von Koester
1933: Paul von Hindenburg
1946: Otto Tschadek
1947: Dr. Max Planck
1950: Dr. Willy Anschütz
1954: Prof. Theodor Heuss
1974: Ida Hinz
1982: Dr.-Ing. Rudolf Hell
1996: Otto Schlenzka
2004: Prof. Dr. h. c. mult. Berthold Beitz
Adolf Hitler ve Erich Raedere verilen fahri hemşerilik beratı 1945'te geri alındı.
Kiel doğumlular
1728, Peter III., Rus Çarı
1809, August Ferdinand Howaldt
1810, Harald Friedrich Nikolaus Ackermann
1814, Henri Lehmann
1841, Georg Howaldt
1844, Hermann Graedener
1844, Detlev von Liliencron
1850, Bernhard Howaldt
1851, Hunold von Ahlefeld
1852, Hermann Howaldt
1858, Max Karl Ernst Ludwig Planck
1859, Ludwig Ahlmann
1877, Dr. Kurt Gustav Hans Otto Freiherr von Reibnitz
1890, Karl Peter Röhl
1893, Andreas Gayk
1895, Wilhelm Ahlmann
1897, Bruno Diekmann
1900, Ernst Busch
1901, Hermann Andersen
1903, Hans Söhnker
1904, Prof. Dr. Theodor Eschenburg
1905, Bernhard Minetti
1907, Helmut Lemke
1909, Harro Schulze-Boysen
1910, Dr. Lauritz Lauritzen
1910, August Dietrich Allers
1912, Carl Friedrich von Weizsäcker
1912, Lotti Huber
1913, Sigrid Hunke
1915, Rudolf Thaut
1915, Heinz Zahrnt
1919, Willi Marxsen
1920, Hans Kock
1921, Harald Wust
1922, Jürgen Brandt
1925, Heinz Reincke
1925, Tana Schanzara
1926, Judith Malina
1928, Dr. Gerhard Stoltenberg
1928, Oswalt Kolle
1936, Prof. Dr. Heiner Zieschang
1948, Birgit Bergen
1954, Michael Küttner
1956, Axel Milberg
1962, Andreas Köpke
1964, Heike Henkel
1971, Helge Thun
1974, Kim Schmitz
1941, Eric Braeden
Kiel'de Dünya'ya gelmeyen, ancak uzun süre şehirde yaşayıp üretimde bulunmuş ünlüler:
Adolf Remane
Alexander Behm
Berte Bratt
Carl Loewe
Claus Harms
Ferdinand Tönnies
Gustav Adolf Neuber
Hans Geiger
Klaus Groth
Rötger Feldmann
Rudolf Hell