Pikaresk roman

Pikaresk roman, 16. yüzyılda şövalye romanlarına ve kır yaşamını konu alan romanlara tepki olarak ortaya çıkan; toplumun aşağı tabakalarındaki düzenbaz, dalavereci ancak becerikli ve kurnaz bir kahramanın maceralarını işleyen roman türü.
Pikaresk'in kelime anlamı, İspanyolca'daki "pikaro" sözcüğüne dayanır; "pikaro" maceracı, serseri ve vasıfsız gibi anlamlara gelir. Pikaresk romanın başlıca özelliği roman başkişisi olan Pikaronun, gücü elinde bulunduran üsttekilerin düşünce ve davranışlarını gözleyip kavrayarak onları yenmek için bu tecrübelerini ve zekasını kullanmasıdır. Günlük dilde, birinci tekil şahıs bakış açısıyla kaleme alınır.
Pikaresk romanın kahramanı Pikaro, Türk masal kahramanı Keloğlan'a benzetilir. Ancak Keloğlan mücadelesini daha çok mitolojik karakterli padişah, vezir, dev anası, cin ve kırk haramilerle yaparken pikaresk romanda olaylar genellikle toplumun alt tabakalarından insanların yaşadığı, yasa dışı eylemlerin yaygın bulunduğu bir ortamda gerçekleşir.
1554te yayımlanan ve yazarı bilinemeyen Tormesli Lazarillo (La vida de Lazarillo de Tormes y de sus fortunas y adversidades) isimli eser ilk romandır. Onu çeşitli İspanyol yazarların
Alfaracheli Guzmán (1559), Eğlenceli Yolculuk (1603), Düzenbaz Justina (1605), Uşak Marcos de Obregónun Hayatı (1618) gibi eserler izlemiştir.
Pikaresk yazın, 18. yüzyılda İspanya dışına yayılmıştır. Gerçekçi yapılarından dolayı dünya edebiyatını etkileyen pikaresk romanların en fazla etkisi Fransız ve İngiliz edebiyatında görülmektedir. Lesageın, Gil Blas de Santillanaın Maceraları (Historia Gil Blas de Santillana) adlı eserinde ve Molièrein Tartüf adlı eserinde Uşak Marcos de Obregónun önemli etkisi vardır. İngiliz edebiyatında bu türün en önemli örneği olarak kabul edilen Moll Flanders, Düzenbaz Justina (1605)dan esinlenerek yazılmıştır. Alman edebiyatında ise Grimmelshausenin Simplicissimus (1699) adlı eserinde İspnyol yazar Mateo Aleman'ın eseri Alfaracheli Guzmán (1559)nin etkisi görülür.
Gürcü yazar Miheil Cavahişvilinin Kvaçi Kvaçantiradze adlı yapıtı, dünya edebiyatının önemli pikaresk romanları arasında sayılır. Thomas Mannın Dolandırıcı Felix Krull'un İtirafları ve Cervantes'in Don Kişot adlı romanlarıyla kıyaslanan Kvaçi Kvaçantiradze, Madrabaz Kvaçi adıyla 2017'de Türkçeye çevrilmiştir.
Bazı pikaresk romanlar
Tormesli Lazarillo (La vida de Lazarillo de Tormes y de sus fortunas y adversidades), 1554
Alfaracheli Guzmán (Guzmán de Alfarache), 1559, Mateo Aleman
The Unfortunate Traveller, 1594, Thomas Nashe
Eğlenceli Yolculuk (El viaje entretenido),1603, Agustín de Rojas
Düzenbaz Justina (La pícara Justina), 1605
Celestinanın Kızı (La hija de Celestina), 1612, Alonso Jerónimo de Salas Barbadillo
Uşak Marcos de Obregónun Hayatı (Vida del escudero Marcos de Obregón), 1618, Vicente Espinel
Herkesin Uşağı Alonso (Alonso, mozo de muchos amos), 1624, Alcalá Yáñez y Ribera
Dolandırıcı (El Buscón), 1626, Francisco de Quevedo
Topal Şeytan (El diablo cojuelo), 1641, Luis Vélez de Guevara
Simplicus Simplcissimus (Der abenteuerliche Simplicissimus Teutsch), 1668, Hans Jakob Christoffel von Grimmelshausen
Gil Blas (L'Histoire de Gil Blas de Santillane), 1715, Alain-René Lesage
Candide, 1759, Voltaire
Kvaçi Kvaçantiradze, 1925, Miheil Cavahişvili