Rota

Rota, genellikle deniz ve hava taşıtları için kullanılan, taşıtın bir referans noktasına göre (genellikle gerçek kuzey) "izlemeye çalıştığı" düz hattı belirten bir kavram. Amerikan sistemini kullanan ülkelerde course, Britanya sistemini kullanan ülkelerde track olarak adlandırılır ve bu durum zaman zaman karışıklıklara yol açmaktadır. Uluslararası standardizasyonu sağlamak amacıyla ICAO da, track sözcüğünün kullanımını tavsiye etmektedir.
Amerikan sistemini kullanan ülkelerde track sözcüğü uçağın yerdeki izdüşümü anlamında kullanılır. Britanya sistemini kullanan ülkelerde izdüşümünü tanımlamak için ise TMG (track made good) kavramı kullanılır ve bu kısaltma genellikle actual TR (gerçek rota) olarak ifade edilir.
Etimoloji
Rota Türkçeye İtalyanca rotta sözcüğünden geçmiştir. Bu sözcüğün kökeni 'bölünmüş (yol)' anlamına gelen Latince 'rupta' sözcüğüdür. Türkçeye İngilizceden geçen course sözcüğü Latince kökenlidir ve 'koşmak' kökünden gelir. Track sözcüğü iz anlamına gelir ve muhtemelen Almanca veya Hollandaca kökenlidir.
Bir taşıtın rotası yolculuk esnasında zaman zaman (örneğin her bacakta) değişmekle birlikte, gündelik kullanımda rota sözcüğü daha çok taşıtın yola çıktığı nokta ile hedefi arasında izlenen yolun tamamını (güzergahı) tanımlamakta kullanılır.
Baş
Taşıtın kuyruğundan burnuna doğru olan boylamasına ekseninin nişan aldığı istikamete baş (heading) denir. Baş bir hava aracının içinde bulunduğu "hava kütlesine nazaran" hareket ettiği istikamettir. Bu nedenle hava kütlesi hareketsiz ise (rüzgar sapması sıfır ise) taşıtın başı, aynı zamanda rotası (track) olacaktır.
Rüzgar sapması
Rüzgar sapması ya da drift, herhangi bir hava ya da deniz taşıtına etki eden rüzgar sonucu taşıtın seyir istikametinde ve süratinde meydana gelen değişikliktir. Rüzgarın yönü ve şiddetinin oluşturduğu vektör nedeniyle taşıtın başı ile rotası (TR) arasında meydana gelen açıdır. Başka bir deyişle taşıt, rotası üzerinde düz bir hatta seyredebilmek için "rüzgar içine doğru" sapma açısı kadar rüzgar düzeltmesi yapmak zorundadır.
Açı cinsinden ifade
Rota, baş gibi istikametler 0 - 360 arasında, saat yönünde artan derecelerle ifade edilir. 000 kuzeyi, 090 doğuyu, 180 güneyi ve 270 batıyı temsil eder. Eğer derece 1 veya 2 haneli bir rakamsa, karışıklıkları önlemek başına 3 rakama tamamlayacak kadar sıfır eklenir: 058 gibi.
Gerçek baş: Gerçek kuzeye (coğrafi Kuzey Kutbu'na) göre muhafaza edilen istikamettir. Diğer başlardan ayrım yapılması gereken durumlarda true (gerçek) sözcüğüne atfen T harfi ile gösterilir: 180T vb.
Manyetik baş: Manyetik kuzeye göre muhafaza edilen istikamettir. Dünya'nın manyetik alanından kaynaklanan doğal sapma (varyasyon) hatasını içerir. M harfi ile gösterilir: 056M vs. Manyetik başın varyasyon hatası giderildiğinde gerçek baş elde edilir.
Pusula başı: Taşıttaki pusulaya göre muhafaza edilen (pusulada okunan) istikamettir. İstikamet cayrosu gibi pusulaya göre kalibre edilen cihazlarda okunan değer de pusula başıdır. Pusula başının doğal (varyasyon) ve yapay sapma (deviasyon) hataları giderilmemiştir. Deviasyon hatası giderildiğinde manyetik baş, buna ilaveten vasyasyon hatası da giderildiğinde gerçek baş elde edilir. Pusula başı, İngilizce compass (pusula) sözcüğüne atfen C harfi ile gösterilir: 136 C vs.