Birinci Çağ

J. R. R. Tolkien'in eserlerine konu ettiği hayali Orta Dünya evreninin tarihi, gerçek Dünya tarihinin kadim kökeni olarak kurgulanmıştır. Tolkien evreninde, Birinci Çağ ya da tam adıyla Ilúvatar'ın Çocukları'nın Birinci Çağı, Silmarillion'da anlatılan ve kronolojisi tam olarak belirli ilk zaman dilimidir. Ağaçların dev örümcek Ungoliant ve kötü Melkor tarafından zehirlenerek söndürülmesi üzerine tüm Arda karanlığa bürünmüştür. Daha sonra Valar, iki ağaçtan birisi olan Laurelin'in ışığıyla Güneş'i yaratarak, Güneş'in Yılları'nı başlattı. Arda'nın bundan sonraki yıllarının uzunluğu ile gerçek dünyadaki güneş yılı uzunluğu aynıdır.
Birinci Çağ, Elflerin Uyanışı ile başlar. Valinor ve Beleriand'ın birleşik ordularının Morgoth'u kesin bir mağlubiyete uğratması ile biter. Valar Çağı'nın uzun bir kısmı ile kesişir ve Güneş Yılları'nın 590 yılı (kimilerince 601) kapsar. Tolkien'in kurguladığı çeşitli tarih dönüştürme kıstaslarına bağlı olarak Birinci Çağ'ın, güneş yılı hesabı ile 4902'den 65390'a kadar olan bir periyodu kapsadığı söylenebilir. Yüzüklerin Efendisi'ndeki Ekler'e ve -önceki yazılarına göre daha az yer tutan- son dönem yazılarına bakılarak, bu periyodu uzatmak mümkündür. Birinci Çağ, Kadim Günler olarak da bilinir. Bununla birlikte bu isimlendirme, Dördüncü Çağ'ın başlamasıyla birlikte geride kalan üç çağı ithafen de kullanılmıştır.
Birinci Çağın başlangıcının Güneş Yıllarının başlangıcı ile aynı olduğu yolunda yaygın bir yanlış kanı vardır ve bu yüzden birçok kişi tarafından bu çağa "Güneşin Birinci Çağı" denilmektedir. Bu teoriye göre Birinci Çağın başlangıcı güneşin ilk kez doğuşu, çağın sonu ise Morgothun mutlak yenilgisidir. Çağın başlangıcının güneşin ilk kez doğuşu olduğu iddiasını destekleyecek hiçbir bilgi Tolkienin yazılarında yoktur ve Birinci Çağın büyük farkla en uzun çağ olduğu bilgisi ile çatışmaktadır. Birinci Çağ, Ilúvatar'ın Çocukları'nın Çağları içinde en uzun olanıydı. Birinci Çağ, Güneş'in yaratılmasından çok önceye, Ağaçlar Çağı'na uzanıyordu. Bu kesinlik, ancak Tolkien'in basıma geçirilmemiş notlarından anlaşılabilmektedir.
Bir notunda Tolkien, şunu yazmıştı:
Birinci Çağ, en uzun olanıydı.
İkinci Çağ ve Üçüncü Çağ'ın her birinin 3000 sene civarında sürdüğü ve Birinci Çağ'ın sonunun Güneş Yılları'nın 500lü seneleri civarında bittiği hesaba katıldığında, Tolkien'in Birinci Çağ'ı Güneş'in yaratılması ile başlatmadığı ortaya çıkmaktadır.
Tolkien, yazdığı bir notta, Birinci Çağ'ın başlangıcının Elflerin Cuivienen'da uyanışları ile meydana geldiğine dair şöyle bir not kaleme almıştı:
Ve böylece Kadim Zamanlar başladı, başka bir deyişle Ilúvatar'ın Çocukları'nın Birinci Çağı.
Tolkien, bu çağın büyük kısmında Belerianddaki olayları ya da kendi ifadesiyle Birinci Çağın son altı asrını anlatmaktadır. Olayların temelinde Sindar halkı, Noldor halkı ve Edain halkının üç hanedanlığının Angbandın ordularına ve karanlık insanlara karşı savaşları vardır. Savaşlar, Ağaçlar Çağında başlamıştır, Noldorun Belerianda beraberlerinde getirdikleri öfkeyle birlikte sürüp gitmiştir. Noldor, Orta Dünyaya geri döndüklerinde burada sayısız binyıllar boyunca yaşamakta olan elflerle karşılaştılar ve bu elfler Orta Dünyaya geri dönüşünden bu yana- Morgothla savaşmakta idiler. Fakat Noldorun, özellikle Feänorun Oğullarının, Morgothla savaşmak için başkaca sebepleri vardı.
Birinci Çağın en önemli savaşları:
Birinci Beleriand Savaşı, Noldorun Orta Dünyaya dönmesinden bir süre önce Sindarin ve Morgoth arasında yaşanmıştır. Laiquendinin kralı Denethor, bu savaşta öldürülmüş ve Laiquendi savaştan çekilmiştir. Bunu müteakip Doriathı korumak üzere Melianın Kuşağı yapılmıştır. Dagor-nuin-Giliatha kadar Falasın şehirleri kuşatma altında kalmıştır.
Dagor-nuin-Giliath (Henüz güneş hiç doğmadığı için savaşın ismi Yıldızların Altındaki Savaş anlamındaki bu ismi almıştır), Noldorun Belerianda ulaşmasından hemen sonra gerçekleşmiştir. Noldorun Hithlumdaki kamp yerine Morgothun Angbanddan yolladığı bir saldırı birliği baskın yapmış ve elfler tarafından geri püskürtülmüşlerdir. Ancak Feänor bu savaşta öldürülmüştür.
Dagor Aglareb (Muhteşem Savaş), Noldorun dönüşünden yaklaşık altmış sene sonra yaşanmıştır. Morgoth tekrar Noldora saldırmış ve başarısız olmuştur. Noldor, bu savaşta çok cesaretli davranmış ve Angbandı kuşatmıştır ancak kuşatma sınırlı bir etkiye sahip olmuştur. Çünkü Angband, Ered Engrinin kuzey tarafındaydı ve oraya ulaşmak imkansızdı.
Dagor Bragollach (Ani Alev Savaşı), Morgothun Noldorin kuşatma birliklerinin üzerine Angbanddan alev ırmakları akıtması ile başlamıştır. Noldor, nihayetinde toparlanıp savunma yapabilmiş ise de kayıpları çok büyük olmuştur. Örneğin yeşil bir ova olan Ard-galen, sürekli akan alev ırmaklarının etkisiyle mahvolmuş ve artık Anfauglith (Boğucu Toz) olarak anılmaya başlamıştır, Dorthonionun bir zamanlar Edain tarafından yurt edinilen dağlık arazileri yerleşilemez hale gelmiştir.
Nirnaeth Arnoediad (Sayısız Gözyaşı), Noldorun Morgotha karşı başlattığı ilk savaştır. Feänorun Oğulları ve diğer elfler, Edain, Bórun halkı ve Ulfangın halkından oluşan büyük bir ittifakla savaş başlatıldı. Elfler ve müttefikleri savaşta üstün gelmiş ve Angbanda iyice yaklaşmışlarken Morgothun tuzağı bütün planlarını altüst etti. Ulfangın ihanetine uğradılar. Sayısız Gözyaşı isminin sebebi, elflerin son zafer elde etme umutlarının da sönmesidir. Hithlum kaybedildi, Feänorun Oğullarının çoğu perişan oldu ve Beleriandın halkları kıyıma uğradı. Morgothun orkları, öldürdükleri insanların ve elflerin cesedlerinden Anfauglithin ortasında bir tepecik yaptılar.
Öfke Savaşı, Eärendilin Valinora gidip Vaları vazgeçtikleri- elflere yardım etmleri için ikna etmesi sonucu gerçekleşti. Maiar, Vanyar ve Valinorda kalmış olan Noldordan oluşan bir ordu Vaların komutasında Morgotha karşı savaş açtı. Teleri, Belerianda gitmiş olan Noldorun gitmeden önce kendilerine yaptıkları kıyımdan dolayı yardım etmeyi reddetti fakat ünlü gemilerini orduların taşınması için vermeye razı oldular. Bu savaşta ilk kez kanatlı ejderhalar göründü. Fakat, gün Vaların günüydü. Morgoth yakalandı ve Ardanın dışına hapsedildi. Morgothtan geriye kalan Beleriand ise savaşın öfkesi henüz dinmemişken denizin altına batırıldı.