Tefsir

Tefsir veya Yorumlama (Arapça: ; İlm-il Tefsir), İslam dini terimidir. 'el-Fesr' masdarından tef'il babında yorumlamak, açıklamak manalarına gelen bir kelimedir. Eş değer bir kelime "te'vil"dir (yorum). Kur'an ayetlerinin açıklanmasına dair dalıdır. Tefsir ilmi ile uğraşan kişiye müfessir denir. Al-i İmran suresi 7. ayette yer aldığı üzere Kur'an hem anlamı açık (anlaşılır, muhkem), hem de yoruma açık (müteşabih) ayetleri bünyesinde barındırır. İslam tarihinde Kur'an ayetlerini anlamak veya anlamlandırmak üzere çok sayıda çalışma yapılmıştır.
Tefsirciler tarafından ilk müfessir kabul edilen Muhammed peygamberdir, Kur'an'ı yine Kur'an ile tefsir etmiştir. Sahabe ve tabiin denilen birinci ve ikinci nesil Müslümanlardan rivayetle Muhammed peygamber'in Kur'an ayetleri ile ilgili bazı açıklamalarını hadis külliyatları içerisinde kaydedilmiştir.
Kökenbilim
Tefsir () sözcüğünün Türkçedeki karşılığı Yorumlamadır. Yorumlama ise; özellikle Kuran-ı Kerimi yorumlama anlamına gelmektedir. Bu sözcük Aramice/Süryanice pşār (פשר) yorum, rüya tabiri sözcüğünden türetilmiştir. Tefsir kelimesi, Arapça -- F-S-R (fassara, 'yorumlanmış') eyleminin üç harfli kökünden türetilmiştir. Sözcük, gerçek anlamıyla yorumlamak ile açıklamak anlamlarına gelmektedir. İslami bağlamlarda, Allah'ın, Kuran-ı Kerim metniyle aktarılan buyruklarını Arapça dili ve kişinin kendi bilgisi aracılığıyla anlaması ve ortaya çıkarması olarak tanımlanır.
Amaç
Metnin tarzını belirleme,
Kur'an'da anlaşılamayan, bilinmeyen (Garaib'ül Kur'an) kelime, deyim, cümlecik vs. leri anlamaya çalışma,
Ayetlerin manalarını netleştirme,
Ayetlerden kanun ve kurallar çıkartma (Fıkıh ve şeriat),
Metafor ve temsili konuşmaların altındaki düşünceleri açıklama,
Kur'an kıssalarının açıklanmasıdır.
Meal, Kur'an ayetlerinin "yorumlu tercümesi", tefsir ise ayrıntılı açıklamasıdır. Tefsir ve meal yazarları, bire bir tercümedeki metne cümlelerdeki anlatım bozukluklarının giderilmesi, kapalı anlatımlar, cümle düşüklükleri, kelimelerin tam karşılığının meal yapılan dilde bulunmaması, birebir tercümenin sakıncalı bulunması vb. sebeplerden ayetleri doğrudan tercüme etmekten kaçınırlar. Bu çalışmalarda çok sayıda bir diğerinin anlayışını sorunlu yaklaşımlar olarak gören suçlayıcı eleştiriler görmek olasıdır. Bu çerçevede anlayış ve uygulamalardaki farklılaşmaların dini metinlere, ayrıca şeriat uygulamalarına; abdest, namaz, tesettür, mut'a, hac vb. ibadetlere yansımıştır.
Tefsir türleri
Tefsir: Açıklayan, kapalılığı gideren, haber veren, fısıltı yapan anlamındadır. Kur'an ayetlerinin yazıldığı döneme ait Arapça dilbilgisi (belağat, bedii, beyan), varsa ilgili hadis rivayetleri ve kontekst (konu, bağlam, İslami literatürde esbab-ı nüzul) özelliklerini kullanarak açıklamaya çalışan bilim dalıdır. Geleneksel tefsircilerde pek görülmeyen mitoloji, bilim tarihi ve antropoloji gibi alanlardaki bilgi de bazı ifadelerin anlaşılması için önemli olabilir.
Tefsirde başlıca üç türe ayrılan gelenek oluşmuştur;
Rivayet tefsiri; Kur'an'ın peygamber, sahabi ve tabiinden nakledilen ve hadis külliyatlarında kaydedilen yorumlarıyla yazılan tefsirlere rivayet tefsiri denir. Bu tefsirlerde sıklıkla İslam öncesi dönem şiirleri ve İsrailiyat rivayetlerine de yer verilir. Bilinen ilk rivayet tefsiri Süfyan es-Sevri'nin et-tefsir eseridir. Önemli rivayet tefsirleri
İbn-i Cerir et-Taberi - Cami'ul Beyan
Ebu'l Leys es-Semerkandi - Tefsir-u Ebi Leys
Vahidi - el-Veciz fi Tefsir
Begavi - Mealmut Tenzil
İbn Atiyye - el-Muharrar'ul Veciz
İbn Kesir - Tefsir'ul Kur'an'il-Azim
Celaleddin es-Suyuti - ed-Dürr'ül Mensur
Cemalleddin Kasimi - Mehasin'ut Te'vil
İslam'ın erken dönemini kapsayan yüzyıllarda Müslümanlar arasında Yahudi-Hristiyan geleneği ile ilgili karakterlerin isim, kimlik ve genealoji bilgilerinin çok iyi ve aslına uygun şekilde bilinerek ifade edildiği söylenemez. Konu ile ilgili kişi ve yer isimleri ayrıntılı bilgilere Kur'an'da rastlanılmamaktadır. İslam dünyasında bu bilgiler yine Hristiyan/ Yahudi Apokrif geleneğinden gelen rivayetlerle şekillenir. Ayrıca tefsirler ve rivayetler yazarının hayal ürünü olan süslemeler ve tutarsızlıklarla doludurlar.
Dirayet (akıl) tefsiri; müfessirin dil, kontekst (konu, bağlam veya esbab-ı nüzul), amaç (makasıt), sosyokültürel çevre gibi alanlardaki bilgi birikimi ve zihinsel faaliyetini ortaya koyduğu tefsir çalışmalarıdır. Müfessir tefsir yaparken içtihat etmekten kaçınmaz. Önemli örnekleri
el-Ferra - Mean'il Kur'an
Zemahşeri - el- Keşşaf
Mukatil bin Süleyman - Tefsir-i kebir
Ebussuud Efendi - İrşadül-Aklus-Selim Mezayel-Kitabül-Kerim
Razi - Mefatihul Gayb
Muhammed Hamdi Yazır - Hak dini Kuran dili
Mensur
İşari tefsir; Kur'an'ın batıni, tasavvufi yorumlara göre yapılan tefsirlerine mistik, işari, batıni tefsir denilmiştir. Kur'an ayetlerinin görünen anlamları dışında, daha derin ve gerçek anlamları bulunduğu inancına dayanan tefsir anlayışıdır. Batıni tefsirler ayrıca hurufi, cifr (şifrecilik) ve ebced gibi yöntemleri de kullanabilirler.
Tefsirlerin tümünde tefsir yapan kişinin bilgi birikimi, ön kabulleri, seçimleri, eğilimleri, zihinsel kapasite ve kabiliyetlerinin tefsire yansıtılması doğal bir sonuçtur. Örneğin Kur'an ayetlerinde geçen "Rahman Arş'a oturdu", "Allah'ın eli onların elinin üzerindedir", "Allah'ın yüzü" gibi ifadeler akait ve kelam açısından yorumlanır.
Tefsir ekolleri
Tefsirde birçok yaklaşım görülebilir.
Sünni tefsir
Şii tefsir
Diğerleri;
Mutezili tefsiri,
Ahmediyye ve
Sufi tefsirler, (batıni veya hurufi yaklaşımlar)
Bilimsel yaklaşımlar (Kur'an ve bilim),
Felsefi yaklaşımlar,
Fıkhi tefsirler,
Kur'ancılık gibi
Zahirilik
Eleştiriler
Geleneksel tefsirlerde bilimsel bir yansızlık ve objektif bir bakış açısının yansıtıldığını söylemek imkansızdır. Örneğin Allah'ın isimleri gibi bazı konularda uzun uzadıya yapılan açıklamalar dilbilimi ve antropoloji açısından hiçbir bilimsel temele dayanmaz ve tamamen tefsir yapanın vermek veya oluşturmak istediği Tanrı imajının şekillenmesine hizmet amacı taşır.
Tefsir kitaplarında iş bazen o kadar ileri noktalara taşınır ki anlatılanlar ancak masal kitaplarının konusu olabilir. Örneğin bir tefsirde Calut'un uzun boyu anlatılırken O'nun denizden balık yakalayıp ellerini güneşe uzatarak kızartıp yediğini veya İbni Kesir tefsirinde Zülkarneyn'in doğu seferinde bir çölden geçerken rastladığı insanların uzun kulaklarından birini altlarına serip yatak yaptığını, diğer kulaklarıyla da kendilerine gölgelik oluşturduklarını okumak mümkündür (İsrailiyat İslam mitolojisi). Uç noktalarda dolaşan bu yorumlar bazen günlük hayata yön verir. Örneğin Nur suresi 31. ayetin yorumunda bazı tefsirciler örtünme emrinin başı kapsamadığı, esasen bunun bir emir değil tavsiye olduğu sonucuna ulaşırken, aynı ayeti yorumlayan diğerleri başın örtülmesinin farz ve dini örtünme için yeterli ve gerekli olduğu sonucuna ulaşır. Bir başkaları ise aynı ayetlerin yorumundan tesettür için başörtüsünün yeterli olmadığı, kadının bütün vücudunun örtülmesi gerektiği anlamını çıkartırlar.
Kur'an'ın Türkçe tefsirleri
Türkçe yazılan tefsirler
Ömer Feyzi Mardin, Kur'an-ı Kerim, tefsirli ve fihristli Türkçe, 1950.
Hacı Murad Sertoğlu, İslam'ın mukaddes kitabı Kur'an-ı Kerim'in Türkçe tercüme ve tefsiri, 1955.
İsmail Hakkı Baltacıoğlu, Kur'an, 1957.
Osman Nebioğlu, Türkçe Kur'an-ı Kerim, 1957.
Besim Atalay, Kur'an-ı Kerim, 1962.
H. Tahsin Emiroğlu, Esbab-ı Nüzul - Kur'an ayetlerinin iniş sebepleri ve tefsirleri, 1965.
M. Kazım Öztürk, Kur'an'ın 20. asra göre anlamı, 1974.
Ali Rıza Sağman, Lafzen ve mealen Kur'an'ı Kerim'in tercemesi, 1980.
A. Adnan Sütmen, Kur'an'ı Kerim'in Mealen Manzum Açıklaması, 1984.
Hulasatü'l Beyan fi Tefsiril Kur'an, Mehmed Vehbi, 14 cild, 1924, 1966.
Meani'l Kur'an, İsmail Hakkı İzmirli, 1927, 1977.
Hak Dini Kur'an Dili, Muhammed Hamdi Yazır, 9 cilt, 1935.
Kur'an-ı Kerim'in Türkçe Meal-i Alisi ve Tefsiri, Ömer Nasuhi Bilmen, 8 cilt, 1962.
Füyuzat, Şemseddin Yeşil, 1950.
Yüce Kur'an'ın Çağdaş Tefsiri, Süleyman Ateş, 12 cilt, 1975.
Kur'an Ansiklopedisi, Süleyman Ateş, KUBA Yayınevi, 30 cilt
İlmin Işığında Kur'an Tefsiri, Celal Yıldırım, 10 cilt, 1987.
Besairul Kur'an, Ali Küçük, 20 cilt
Esbab-ı Nüzul - Kur'an ayetlerinin iniş sebepleri ve tefsirleri, H. Tahsin Emiroğlu, 1965
Kur'an-ı Kerim Şifa Tefsiri, Mahmut Toptaş, Cantaş Y., 8 cilt
Kur'an-ı Kerim Lafzı ve Ruhu, İmam İskender Ali Mihr, 19 cilt, 2004.
Beyanu'l Hak - Kur'an-ı Kerim'in Nüzul Sırasına Göre Tefsiri, Mehmet Zeki Duman, Prof. Dr., 3 cilt, 2006
Fahrettin Yıldız Tefsiri
Ruhu'l Furkan Tefsiri, Mahmut Ustaosmanoğlu, Ahiska Yayinevi
Yeni Bir Anlayışın Işığında Kur'an Tefsiri, Bayraktar Bayraklı, Bayraklı Y., 22 c.
Büyük Kur'an Tefsiri, Ali Arslan, Arslan Yayınları, Okusan, 16 cilt
Tebyinul Kur'an, Hakkı Yılmaz, 6 cilt
Kısa Surelerin Tefsiri, Mehmet Okuyan, Düşün Y., 4 cilt
Türkçeye tercüme edilmiş tefsirler

Ruh'ul Meani, yazarı Alusi
Seyyid Kutub, Fi Zılalil Kur'an, 1970.
İbni Kesir, Hadislerle Kur'an-ı Kerim Tefsiri, Çağrı y 16 cilt (Eklenmiş) 1983.
ibni Kesir Tesiri Orijinal terceme Kahraman y 10 cilt
ibni Kesir Tesiri Orijinal terceme Polen y 10 cilt
Mevdudi Tefsiri
Kurtubi Tefsiri
Safvetutefasir (tefsirlerin Özü) M. Ali Sabuni iz Yayıncılık
Fahruddin-i Razi, Mefatih El-Ğayb
Tefsirü'l Münir, - Vehbe Zuhayli (Risale Yayınları)
Kur'anın Konulu Tefsiri - Gazali, Ağaç Yayinları
Et-Tefsirul Hadis, Izzet Derveze, Ekin yayınları
el Esas fit-Tefsir Said Hawa Şamil yayınları
Ahkam tefsiri M. Ali Sabuni Şamil yayınları
Ahkam tefsiri Mukatil b. Süleyman
Ebu'l Leys es-Semerkandi Tefsiri Sezgin Neşriyat
Furkan (Tefsirul Vadh) Hicazi ilim Yayınevi
Ayntabi Mehmed Efendi, Tibyan Tefsiri, Terc: Ahmed Davudoğlu, Huzur Y. 4 cilt
Abdurrahman es-Sadi, Tefsirus-Sadi, Guraba Y. 5 cilt
Muhammed Hüseyin Fadlullah, Min Vahyil Kur'an, Akademi Y. 10 cilt
Muhammed Hüseyin Tabatabai, El Mizan fi Tefsir'ul Kur'an, Kevser Y. 22 cilt
Celaleyn Tefsiri, Celaleddin Suyuti, Sağlam Y. 3 cilt
Seyfuddin el-Muvahhid, Davetçinin Tefsiri, Hak Y.5 cilt
Muhammed Ebul-Abdallah En-Nişaburi, Vedahul Burhan, Tevhid Yayınları 2 cilt
İmam Nesefi, Nesefi Tefsiri, Ravza Yayınları 10 cilt
İsmail Hakkı Bursevi, Ruhul-Beyan, Erkam Y. 24cilt
Ebussuud, Ebussuud Tefsiri, Boğaziçi Y.12 cilt
Ebu Bekir Cabir el-Cezairi, En Kolay Tefsir, Mektup Yayınları
İbn Kayyim El-Cevziyye, İbn Kayyim Tefsiri, Polen Y.4 cilt
ibnil Cevzi Zadul Mesir Kahraman y.
Tefsirul Menar "Muhammed Abduh ve Reşit Rıza" Ekin y. 14 cilt
Beydavi Tefsiri Kahraman y. 5 cilt
Ceylani tefsiri 6 Cilt
Taberi Tefsiri 9 Cilt
En Kolay Tefsir & Eyserut Tefasir "Cazairi"
Kurtubi Tefsiri & El Camiu li Ahkamil Kuran