Fıkhî mezhep

İslam dini fıkhi mezhepleri; İslam coğrafyasında dini bölünmeleri ifade etmekle birlikte bu bölünmelerin başlangıcı dini değil, siyasi ve sosyal bölünmelerden oluşmaktadır.
Günümüzde İslam toplumunda fıkıh ve İslam hukuku konusunda anlayış, yöntem ve uygulama açısından farklı düşüncelere sahip mezhepler bulunur. Bu mezheplerin başlıcaları şunlardır:
1- Ehl-i Sünnet vel-Cema'at (sünni) itikadında olanların "Hak Mezheb" diye adlandırdıkları dört büyük fıkıh mezhebi ve kurucuları:
Hanefi mezhebi - Ebu Hanife (699-767)
Maliki mezhebi - Malik bin Enes (712-795)
Şafi'i mezhebi - Şafii (767-820)
Hanbeli mezhebi - Ahmed bin Hanbel (780-855)
2- Şi'a itikadında olanların takip ettiği fıkıh mezhepleri:
Ca'feri fıkhı,
İsmailiyye mezhebi,
Zeydiyye mezhebi.
3- Hariciler'in günümüze kadar ulaşan mezhebi:
İbadiyye mezhebi.
4- Diğer bağımsız fıkıh mezhepleri ve alimleri
Zahiri mezhebi
Bu mezheplerden Sünni İslam inanışında yaygın olanları Maliki, Hanefi, Şafii ve Hanbeli mezhepleridir. Bu nedenle bu dört mezhebe zaman zaman dört büyük fıkıh mezhebi denmiştir.
Tarihsel İslam mezhepleri
İlk dönemlerde Ali ile Muaviye arasındaki savaş ve İslam toplumundaki bölünme Sünnilik, Şiilik ve Haricilik şeklinde ilk mezhepsel ayrışmayı beraberinde getirmiştir.
Erken dönemlerde değişik İslam şehirlerinde, bu şehirlerin adıyla anılan fıkıh okulları bulunmaktaydı. Şam (Evza'i), Kufe, Basra, Medine okulları bunlardan bazılarıdır. Daha sonra Irak okulu Hanefi, Medine okulu ise Maliki mezhepleri olarak konsolide olmuş, Şafii, Hanbeli, Zahiri, Evza'i, Leysi, Sevri ve Taberi mezhepleri daha sonra ortaya çıkmışlardır. Ve bu fıkhi mezheplerden son Dördü günümüze ulaşamamıştır.
Daha sonra İnanç etrafında yapılan tartışmalarla inanç (itikad) mezhepleri de ortaya çıkmıştır.
Sünniler günümüzde inanç açısından Maturidilik ve Eşarilik, fıkhi açıdan da Hanefi, Şafii, Maliki ve Hanbeli mezheplerine bağlıdırlar. Bu dört mezhepten ilki olan Hanefi mezhebi itikad olarak Maturidiliğe diğer üç mezhep ise Eşariliğe bağlıdırlar. Bu mezhepler dışında, Sünnilik'te olan icma-i ümmete, kıyasa ve re'ye başvurulmasını kabul etmeyen, her sorunun çözümünü yalnızca Kur'an'da, Sünnette, sahabe ve tabiunun görüş ve uygulamalarında arayan bir grup daha vardır. Bunlar; Selefiyye veya Selefiyyun (geçmişe bağlılar) olarak anılır. Bu düşünceye bağlı olanlar ortaya çıkan yeni sorunlara çözüm bulmakta yetersiz kaldıkları için fazla yandaş kazanamamışlardır. Hanbeli mezhebi, Selefiyye anlayışına en yakın Sünni mezhep olarak tanınır.
Şiilerin günümüzde bağlı olduğu en büyük fırka ise İmamiyye (Caferiyye) dir. Bunun dışında sayıları az olmakla birlikte Zeydiyye ve İsmailiyye fırkaları da günümüze ulaşmıştır.
Haricilerin ise günümüze ulaşmış olan tek fırkası İbadiyye'dir.
Ehl-i Sünnet
Sünni fıkıh mezhepleri
Fıkhi açıdan Sünni mezhepler 4 tanedir. Bunlar:
Hanefi mezhebi: İmam Ebu Hanife'nin adını taşıyan mezheptir.
Şafii mezhebi: İmam Şafii'nin adını taşıyan mezheptir.
Maliki mezhebi: İmam-ı Malik'nin adını taşıyan mezheptir.
Hanbeli mezhebi: İmam Ahmed İbni Hanbel'nin adını taşıyan mezheptir.
Bu dört fıkhi mezhep arasında uygulama ve ibadetlerde bazı farklılıklar görülür.
Şiilik
Caferilik: İmam Caʿfer-i Sadık'ın adını taşıyan mezheptir.
Zeydilik: İmam ʿAli Zeynu'l-ʿAbi Din'in oğlu Zeyd bin Ali'nin adını taşıyan mezheptir.
İsmaililik: İmam Caʿfer-i Sadık'ın büyük oğlu imam ʾİsmaʿil bin Caʿfer el-Mubarek'in adını taşıyan mezhep.
Haricilik
Ali ve Muaviye arasında sürdürülen savaşlar ve mücadelelerde Hariciler üçüncü grup olarak ortaya çıkmışlardır. Siyasi, itikadi veya tarihi bazı ihtilaflar nedeniyle Hariciler kendi içlerinde de çeşitli gruplara ayrılmışlardır. Bu grupların bazıları İslam dininin temel akide kaidelerini takip ederken, bazıları İslam dininin itikadi prensiplerinden ayrılarak İslam dairesi dışı ilan edilmiş ve İslam dinin dışında incelenmiştir. Fakat bu grupların da temelleri Haricilere ve İslam dinine dayanır.
Harici grupların başlıcaları
Ezarika
Necedat
Acaride
Sufriyye
İbadiyye
İslam dışı kabul edilenler
Meymuniyye
Yezidiyye