Marmara Gölü

Marmara Gölü, Manisa'nın ilçesi Gölmarmara'nın güneyindeki bir alüvyal set gölüdür. Ege Bölgesi'nde yer alır. Gölün bulunduğu saha çukur olup batı ve kuzeyi tepelerle çevrilidir. Doğu kısmı Gediz Ovası'na, kuzeybatı kısmı Akhisar Ovası'na açık olup buralardan alüvyon setleriyle ayrılır. Bu durum, Marmara Gölü'ne set gölü karakterini verir. Gediz çöküntü havzası içinde bulunan gölün seviyesi, Gediz Ovası'nın seviyesinden daha alçaktır. Derinliği az olan gölün yüzölçümü 44,5 km2dir. Gediz Nehri ile Demrek Deresi'nden ve kuzeydeki Kum Çayı'ndan göle kanallar açılmıştır. Bu kanallar bilhassa ilkbahar sonlarında kabarık olan akarsuların sularını göle taşırlar. Göl kapalı bir çukurda olup suları tuzludur. 12 Haziran 2017'de "Ulusal Öneme Haiz Sulak Alan" ilan edildi.
Göl 1940'larda rezervuara dönüştürülmeden önce kapalı havza konumundaydı, dışa akışı yoktu. Çünkü göl alanı çevresinden, özellikle Gediz Nehri'nden daha alçaktadır. Göl, yağış suları, Akpınar kaynakları, Şeyh Abbas Deresi ile beslenmekteydi. Kasım 2022'de imzalanan protokol ile gölün üçte biri oranında küçültülmesi ve üçte ikilik alanın tarıma açılması kararlaştırıldı.
Rezervuara dönüştürülmesi
Marmara Gölü, mevcut tabii bir depresyonun 1938-1945 yılları arasında doğu ve güneydoğusunun 5.750 m uzunluğunda ve 5,54 m yüksekliğindeki yapı ile seddelenmesi suretiyle Gediz Havzası sulamalarına su vermek için rezervuar haline getirilmiştir.
Marmara Gölü Rezervuarında su biriktirmek amacıyla;
a) Yapımı 1939-1945 yılları arasında gerçekleşen ve Demirköprü Barajının mansabında yer alan Adala Regülatörü ile Gediz Nehrinden alınan suyu Marmara Gölü rezervuarına aktarmak amacıyla yapımı 1948-1964 yılları arasında meydana gelen 20.245 m uzunluğunda maksimum debisi 30 m3/sn kapasiteli Adala Besleme Kanalı,
b) Yapımı 1944-1952 yılları arasında gerçekleşen Kumçayı üzerindeki Çömlekçi Regülatörü ile Kumçayından (Gördes Çayı) Marmara Gölü Rezervuarına su aktarmak amacıyla 12000 m uzunluğunda 800 m3/sn yatak kapasiteli Kumçayı Derivasyonu Kanalı,
c) Ahmetli Regülatörü menbasındaki Ahmetli Pompa İstasyonu ile Marmara Gölü Rezervuarı arasında Ahmetli Pompa İstasyonundan basılan suyu Marmara Gölü Rezervuarına ve Karayahşi Sulaması'na iletmek amacıyla 15520 m uzunluğunda ve 15 m3/sn. kanal kapasiteli Marmara Gölü Besleme Kanalı inşa edilmiştir.
Bununla birlikte rezervuara aktarılarak biriktirilmiş olan suların kontrolü ve kullanımı amacıyla
a) Marmara Gölü Rezervuarının güneydoğu ucunda göl seddesine bitişik olarak, rezervuarda depolanan suların Gediz Nehri'ne verilmesi ve gölden suyun kontrolü biçimde alınması için Marmara Regülatörü,
b) Marmara Gölü Rezervuarının güneydoğu ucunda Marmara Regülatörüne bitişik olarak, gölden suyun kontrolsüz boşalarak seddenin üzerinden taşmasını önlemek amacıyla 200 m3/sn. kapasiteli Marmara Rezervuarı Dolusavağı,
c) Marmara Regülatörü ile Gediz Nehri arasında Marmara Regülatörü veya Marmara Gölü Rezervuarı Dolusavağı ile gölden boşaltılan suların Gediz nehrine iletimini sağlamak amacıyla 9000 m uzunluğunda 65 m3/sn. kapasiteli Marmara Gölü Boşaltım Kanalı inşa edilmiştir.
Görüldüğü üzere Marmara Gölü, üç derivasyon yapısı ile beslenen, gövde inşası ve su alma yapısı ile sulamada kullanılan suyu depolayan, göl yüzey alanı doğal durumuna göre yaklaşık iki kat büyüklüğe erişerek 71 km2ye, maksimum derinliği 7,20 mye ve hacmi 320 hm3 kapasiteye ulaşmış olan, hacmi itibarıyla aynı bölgedeki Seferhisar Barajı (29,1 hm3), Avşar Barajı (69 hm3), Sevişler barajı (127 hm3), Güzelhisar Barajı (158.0 hm3) vs. Barajlardan daha büyük olma özelliği taşıyan ve Gediz sulamalarının ana su kaynağı olarak teknik ve idari bakımdan bir rezervuar (gölet) olarak kabul edilmektedir.
Canlı türleri
Gölde Gediz ve Batı Anadolu'ya ait endemik türler; Capoeta bergamae, Chondrostoma holmwoodii, Cobitis fahirae, Knipowitschia mermere, göle ait endemik tür Ladigesocypris mermere yaşamaktadır. Göl 1992 yılında kuruyarak balık popülasyonunu kaybetmiştir.
Göl barındırdığı 144 tür su kuşu ile uluslararası önemli su alanı listesinde yer alır. Küçük karabatak, tepeli pelikan, küçük balaban, angut, büyük akbalıkçıl, fiyu, pasbaş pakta, elmabaş pakta, bıyıklı sumru ve mahmuzlu kızkuşu alanda üreyen önemli türlerdir. Özellikle; kılıçgaga, dikkuyruk küçük karabatak, tepeli pelikan, angıt, fiyu, büyük akbalıkçıl, pasbaş pakta, elmabaş pakta kış mevsimini gölde geçirir. Bahri, küçük ak balıkçıl, gri balıkçıl, kara boyunlu batağan, gece balıkçılı, kaşıkçı, erguvani balıkçıl, boz kaz, kuğu, yeşilbaş, boz ördek, elmabaş patka, çıkrıkçın, uzunbacak ve sakarmeke yörede üreyen diğer türlerdir.