Dil aileleri listesi

Dil ailesi, birbiriyle aynı kökten gelen akraba dil topluluğuna verilen ad. Yani aynı dil ailesine mensup dillerin, aynı kökenden, belki de aynı ilkel dilden türediği kabul edilir. Çoğu dilin yazılı tarihi çok kısa olduğu için, çok az dilin kesin kökeni bilinmektedir. Dil ailelerinin belirlenmesi, uzun bilimsel çalışmalar sonucunda mümkün olmuştur.
Dil aileleri ağaç şeması olarak gösterildikleri için kendilerine dil ağacı da denir. Bu sebeple alt bölümlerine de dil kolları denir. Bazı diller bulundukları aile içindeki bir alt grubun tek temsilcisi olarak soyutlanmış olabilirler. Örneğin Yunanca, Hint-Avrupa Dil Ailesi içerisinde soyutlanmış bir dildir. Bazı dillerin ise bilinen hiçbir yaşayan akrabası bulunmamaktadır ve bu yüzden bütün dünya dilleri içinde soyutlanmışlardır. Örneğin Baskça tamamen soyutlanmış bir dildir.
Büyük dil aileleri
Dil sayısına göre
Ethnologue 22 (2019), dünyada bilinen 7.111 dilin en az %1'ini içeren aşağıdaki ailelerin listesi:
Nijer-Kongo (1.542 dil) (% 21.7)
Avustronezya (1.257 dil) (% 17.7)
TransYeni Gine (482 dil) (% 6,8)
Çin-Tibet (455 dil) (% 6,4)
Hint-Avrupa (448 dil) (% 6,3)
Avustralya [şüpheli] (381 dil) (% 5,4)
Afro-Asya (377 dil) (% 5,3)
Nil-Sahra [şüpheli] (206 dil) (% 2,9)
Oto-Mange (178 dil) (% 2,5)
Avustroasya (167 dil) (% 2.3)
TayKaday (91 dil) (% 1.3)
Dravid (86 dil) (% 1,2)
Tupi (76 dil) (% 1,1)
Glottolog 4.0 (2019), 8494 dil arasında en büyük aileler olarak aşağıdakileri listeler:
Atlantik-Kongo (1.432 dil)
Avustronezya (1.275 dil)
Hint-Avrupa (588 dil)
Çin-Tibet (494 dil)
Afro-Asya (373 dil)
Nükleer Trans-Yeni Gine (314 dil)
PamaNyungan (248 dil)
Oto-Mange (180 dil)
Avustroasya (159 dil)
TayKaday (94 dil)
Dravid (81 dil)
Aravak (78 dil)
Mande (75 dil)
Tupi (71 dil)
Dil sayıları, neye göre diyalekt olarak kabul edildiğine bağlı olarak önemli ölçüde değişebilir; örneğin Lyle Campbell Oto-Mange'ye ait saadece 27 tane dilin olduğunu belirtmekte, Ethnologue ve Glottolog'da ailede hangi dillerin yer aldığı konusunda aynı fikirde değiller.
Başlıca dil grupları
Algonkin dilleri
Karaayakça, Şayence, Meskvakice, Mikmak, Krice, Arapahoca, Atsinaca, Şavnice
Bu ailedeki dillerde köken birliği az, yapı birliği çoktur. Bu dil ailesinde tüm diller eklemeli dillerdir. Bu dil ailesinde ünlü uyumu ortak özellik taşımaktadır.
Moğol dilleri
Moğolca (Khalka), Buryatça, Kalmukça.
Avustroasya dilleri
Kmerce
Mon dili
Viet dilleri: Vietnamca
Munda dilleri: Mundari, Santali, Go, Korkuca
Avustronezya dilleri
Malaya-Polinezya dilleri
Filipin dilleri: Ilokano, Sebuanca, Varayca, Filipince (Tagalogca), Tausugca
Malaya-Sumbavan dilleri (tartışmalı)
Malayan dilleri: Malayca (Malezyaca, Endonezce)
Sundaca
Balice
Cavaca
Makassarca
Tetum
Malgaşça
Çamorro
Okyanusya dilleri
Fijice
Mikronezya dilleri: Nauruca, Kiribatice
Polinezya dilleri: Maori, Havaice, Tahitice, Samoaca, Tongaca, Rapa Nui
Formoza dilleri
Aymara dilleri
Aymaraca
Çin-Tibet dilleri
Asya'daki en büyük dil ailesidir.
Sinik (Çin) dilleri: Mandarin, Wu lehçesi, Fucien (Min) lehçesi, Amoy lehçesi, Kantonca, Hakka lehçesi
Tibet-Birman dilleri:
Tibet Grubu: Tibetçe, Dzongka.
Birman Grubu: Birmanca, Lolo, Moso, Şan, Karence.
Tay-Kaday dilleri
Tayca, Karatay, Laoca, Çuang,
Miao-Yao Grubu: Miao dili, Yao dili.
Dene-Yenisey dilleri (kesin değil)
Na-Dene dilleri
Tlingitçe
Eyak-Atabask dilleri:
Eyakça
Atabask dilleri:Ahtnaca, Denağinaca, Değinakça, Holikaçukça, Koyukonca, Kuskokvimce, Aşağı Tananaca, Tanakrosça, Yukarı Tananaca, Kuzey Tuçoncası, Güney Tuçoncası, Guçince, Hanca, Tagişçe, Tahltanca, Kaskaca, Danezaca, Sekanice, Denetaca, Satuca, Tlınçonca, Denesulinece, Tsetsautça, Tsutinaca, Nadoten-Vetsuvetence, Dakelce, Çilkotince, Nikolaca, Hupaca, Ova Apaçicesi, Hikarilaca, Lipanca, Meskalero-Çirikavaca, Batı Apaçicesi, Navahoca
Yenisey dilleri: Ketçe, Yuğca, Kotça, Asanca, Arince, Pumpokolca
Dravid dilleri
Brahui, Gondi, Kannada, Malayalam, Tamilce, Telugu
Eskimo-Aleut dilleri
Aleut dilleri: Aleutça
Eskimo dilleri:
Yupik dilleri: Sibirya Yupikçesi, Yupikçe, Çupikçe, Nunivak Çupikçesi, Supikçe
İnuit dilleri: İnyupikçe, Batı Kanada İnuitçesi, Doğu Kanada İnuitçesi, Grönland İnuitçesi (Grönlandca)
Ge dilleri
Kaingan
Afro-Asyatik, Afrasya veya eski adıyla Hami-Sami dilleri
Berber dilleri: Zenet, Kabiliya, Şloh, Şavya, Tuareg (Tamaşek)
Çad dili: Hausaca
Kuşitik diller: Somalice, Afarca, Bece, Odoma, Sidamo
Mısır dilleri: Eski Mısır dili, Kıpti dili.
Sami dilleri: Arapça, İbranice, Aramice, Habeşçe (Amhara), Tigrece, Tigrina ölü diller olan Akadca, Babilce, Asurca, Süryanice.
Hint-Avrupa dilleri
Anadolu dilleri: Hitit dili, Lidya dili, Likya dili, Luvi dili (Bu diller artık kullanılmayan ölü dillerdir.)
Arnavut dilleri: Arnavutça, Geg.
Baltık-Slav dilleri
Slav dilleri
Doğu Slav dilleri: Rusça, Ukraynaca, Beyaz Rusça
Batı Slav dilleri: Lehçe, Slovakça, Çekçe.
Güney Slav dilleri: Sırpça, Hırvatça, Boşnakça, Bulgarca, Makedonca, Slovence
Baltık dilleri: Prusça (ölü), Litvanyaca, Letonca.
Cermen dilleri:
Batı Cermen grubu: İngilizce, Almanca, Yidiş, Felemenkçe, Afrikaans, Flamanca, Frizce, Lüksemburgca.
Kuzey Cermen grubu: İsveççe, Norveççe, Danca, İzlandaca, Faroece
Doğu Cermen grubu: Gotça
Ermenice: Doğu Ermenicesi, Batı Ermenicesi.
Helenik diller: Yunanca
Hintİran dilleri
Hint-Aryan dilleri: Sanskritçe, Bengalce, Paştu, Çingenece, Hindustani (Hintçe, Urduca), Nepalce, Gucaratça, Racastanca, Biharca, Paharca, Konkani, Oriya, Seylanca, Assamca, Keşmirce, Sindce, Pencapça.
İrani diller: Farsça, Kürtçe, İskitçe, Osetçe, Zazaca, Beluçça, Mazenderanca, Gilanca.
İtalik diller
Romen dilleri: Fransızca, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce, Galiçya dili, Rumence, Katalanca, Provensal, Ladino, Romanşça. (Bu kolun çıkış dili, Latincedir.)
Kelt dilleri: Bretonca, Galce, İrlandaca, İskoç dili, Kernevekçe (Birleşik Krallık 'nin Cornwall bölgesinde).
Tohar dilleri
Hivaro dilleri
Hivaro
Hmong-Mien dilleri
Hmong dilleri
Mien dilleri
İrokua dilleri
Mohawk, Çerokice, Kayuga, Seneka, Onandayga
İzole diller
Avrupa: Baskça
Asya: Bruşaski, Aynuca
Amerika: Haydaca, Zunice
Kafkas dilleri (bölgesel grup)
Kuzey Kafkas dilleri (bölgesel grup)
Dağıstan dilleri: Avarca, Dargice, Lakça, Tabasaranca, Lezgice, Agulca, Rutulca, Tsahurca.
Kuzeybatı Kafkas dilleri: Abhazca, Abazaca, Ubıhça, Çerkesçe (Bu diller de kendi içlerinde çeşitli lehçelere ayrılırlar)
Nah dilleri: Çeçence, İnguşça, Batsça
Güney Kafkas dilleri (genetik grup)
Gürcüce, Lazca, Megrelce, Svanca
Karib dilleri
Aravakça, Garifuna, Karib, Taino
Keçuva dilleri
Keçuva
Khoisan dilleri
Hottentot dilleri, San (Buşman lehçeleri)
Maskoke dilleri
Apalaçian, Çikasovca, Çoktavca, Krikçe
Maya dilleri
Çolca, Çontalca, Hüsnanimce, Kakçikel, Kekçice, Tzeltalca, Tzotzilce, Yukatekçe
Mişe-Zoke dilleri
Mişe
Zoke
Nijer-Kongo dilleri
Dogon dilleri
Atlantik-Kongo dilleri
Delta dilleri: İfifik
Bantu dilleri: Kikongo, Lingala, Kikenya, Svahili, Kirundi, Ruandaca, Fon, Umbundu, Nyanja, Ndebele, Bemba, Şona, Tswana, Zulu, Xhosa, Sotho, Swazi
Nijer dilleri: Volofça, Fulani, Serer, Mandinge, Bambara, Senufo, Eve, Tvi, Yoruba, Ibo, Kpelle, Mande, Mossi, Ga, Aşanti
Nil-Sahra dilleri (tartışmalı)
Nil dilleri: Nubyaca, Masai, Karamajong, Şilluk, Nuer, Dinka
Sahra dilleri: Songayca, Sara
Oto-Mange dilleri
Çinantek dilleri
Mazahua, Mazatek, Mikstekçe, Otomice, Pamece, Tlapanek, Zapotekçe
Paleosibirya dilleri (bölgesel grup)
Çukçice, İtelmence, Koryakça, Nivihçe
Pama-Nyungan dilleri
Pano-Takana dilleri
Pano dilleri, Takana dilleri
Saliş dilleri
İç Saliş dilleri, Kıyı Saliş dilleri
Siyu dilleri
Apsalokece (Crow), Dakotaca, Lakotaca, Nakotaca, Omahaca
Tay-Kaday dilleri
Kaday dilleri: Laçice
Tay dilleri: Tayca, Laoca
Trans-Yeni Gine dilleri
Tunguz dilleri
Even, Evenki, Golde, Oroç, Lamut.
Tupi-Guarani dilleri
Guarani, Tupi
Türk dilleri
Ogur grubu: Çuvaşça.
Kıpçak grubu: Kazakça, Kırgızca, Karakalpakça, Nogayca, Karaçay-Balkarca, Başkurtça, Kumukça, Tatarca.
Oğuz grubu: Türkçe, Azerice, Türkmence, Gagavuzca, Salarca, Kaşkayca, Horasanca, Balkan Türkçesi, Osmanlı Türkçesi.
Karluk grubu (Çağatay grubu): Özbekçe, Uygurca.
Sibirya grubu: Yakutça, Altayca, Tuvaca, Hakasça, Dolganca.
NOT: Kırım Tatarcası ve Urumca aslında bir Kıpçak dili olup, Oğuz dillerinden önemli ölçüde etkilenmiştir. Kıpçak ve Oğuz grubu arasında bir dil olarak kabul edilir.
Ural dilleri
Fin-Ugor dilleri:
Baltık-Fin dilleri: Fince, Laponca, Estonca, Marice (Çeremişçe), Komice, Karelce.
Ugor dilleri: Macarca, Hantıca, Mansice
Samoyet dilleri: Samoyet, Nenetsçe
Uto-Aztek dilleri
Havasu, Hopice, Huiçol, Komançice, Nahuatl, Pima, Papago, Şoşone, Tarahumara, Tepehuan, Ute, Yaki
Yuma-Koçimi dilleri
Koçimi, Yuma dilleri
İşaret dilleri
İşaret dilleri arasındaki ailevi lişki araştırma yetersizliğinden ötürü iyi anlaşılmamıştır. Pek çok işaret dili izole dil olmaktadır (cf. Wittmann 1991). Aşağıda bazı işaret dili aileleri listelenmiştir.