Karmatîlik

Karmatilik, (Arapça: Qarāmita) Şiiliğin İsmailiyye mezhebinin Fatımiler'in imamlığını kabul etmeyen ve "Yediciler" olarak da bilinen koluna ait olan köktendinci (gulat) bir mezhep.
Karmatiler hareketi
Karmatilik, İsmailliyye mezhebi içerisinde ortaya çıkmış ve her ne kadar Fatımilerin ortaya çıkışından sonra onlara bağlanmayı reddetmişse de eski İsma'ili öğretiye sadık kalmaya devam etmiş bir harekettir.
Hareket, ismini kurucusu olduğu kabul edilen Kufeli Hamdan Karmat'tan almıştır. Hamdan; Sabiiliğe mensup olup büyük ihtimal 877'de Abdullah bin Meymun yahut onun oğlu Ahmedin dailerinden Hüseyin el-Ahvazinin telkinleriyle İsmailiyye hareketine katılmış, onun ölümünden veya Sevad bölgesini terkinden sonra İsmailiyyenin Sevad da'isi olmuştur.
Karmatilik; Hamdan'ın da'ilerinden Ebu Sa'id Hasan bin Behram Cennabi'nin, İsma'ili öğretilerini Zerdüştlük ve İran milliyetçiliğiyle harmanlamasıyla önceleri Ubeydullah Mehdi Billahın imamet düşüncesine karşı bir tepki hareketine dönüşmüştür. Kısa bir süre sonraysa Ebu Sa'id Cennabi'nin oğlu Ebu Tahir Süleyman el-Cennabiin devlet başkanlığı döneminde Mekke yağmalanıp Hacerü'l-esved çalınmış, hemen ardından da Ebul-Fađl el-İsfahani adlı genç bir mahkum, mehdi ilan edilip kurdukları ütopya cumhuriyetin başına geçirilmiş, yüzyıl boyunca devam edecek olan bir terörizm devresinin kıvılcımını ateşleyenlerin hareketi haline gelmiştir.
Tarihçe
890 yılında Kufe'de İsmaililiğin El-Sevad (bugünkü Güney Irak) bölgesi temsilcisi "Hamdan Karmat"; daha sonra adı "Karmatilik" olacak olan ilk örgütlenmeyi oluşturmuştur.
899'da Ubeydullah'ın; imametin kendisine ve dedelerine ait bir hak olduğunu ileri sürmesi üzerine, İsma'ilililer'in çoğunluğu bunu kabul ettiği halde "Hamdan Karmat" ve taraftarları reddederek isyan etmişler ve bu yeni İsma'iliyye doktrinine desteklerini kesmişlerdir.
Aynı yıl Hamdan Karmat tarafından Bahreyn'e gönderilen, aslen İran'ın Buşehr Eyaleti'ne bağlı Ganaveh şehristanından olan Ebu Saʿid Hasan bin Behram Cennabi; Bahreyn'in başkenti Hajr ile Doğu Arabistan'ın Lahsa kentlerini ele geçirdi.
Beklenen mehdiyi temsil iddiasında olan Ebu Sa'id Cennabi; İsma'iliyye'deki bölünmeden sonra (899) Bahreynde müstakil bir Karmati devleti kurdu. Bu arada Ubeydullah el-Mehdi de 909 yılında İfrikıye Fatımi halifeliğini kurdu. Karmatilerin mehdi beklentisinin ikinci yılında, hicri 301/miladi 913-914'te Ubeydullah el-Mehdinin tertip ettiği bir suikast neticesi Ebu Sa'id Cennabi öldürüldü.
Karmatilik, 10. yüzyılın başlarına kadar el-Sevad ve Suriye'ye yayılmış ve 903'te Şam'ı kuşatmıştır. Ancak 907'de Abbasiler tarafından bastırılmıştır.
Bahreyn'de "Mü'miniyye" kentini inşa eden Karmatiler; Ebu Sa'id Cennabi'nin oğlu Ebu Tahir Süleyman el-Cennabinin devlet başkanlığı döneminde 930 yılının hac mevsiminde Mekke'ye saldırmışlar, Kabe baskınında 20.000 hacıyı katlederek cesetlerini zemzem kuyusuna doldurmuşlar ve Hacerü'l-esvedi de çalarak Bahreyndeki Hecere götürdüler ve yirmi yıl kadar orada tuttular. Baskının üzerinden bir yıl geçtikten sonra 931'de Ebu Tahir Cennabi; Bahreyn'in idaresini İsfahan'dan getirttiği Ebu'l Fađl el-İsfahani'yi adlı genç bir mahkuma devrederek aynı zamanda onu mehdi ilan etti ve kurduğu ütopya cumhuriyetin başına geçirmekle yüzyıl boyunca devam edecek bir terörizm döneminin kıvılcımını da çakmış oldu. Lakin bu genç; eski İran kisralarının neslinden geldiğini ve İran dinini ıslah etmekle vazifeli olduğunu söyleyip üstüne Araplar aleyhinde görüşler de ortaya koyunca göreve getirilmesinden seksen gün sonra Ebu Tahir tarafından öldürüldü. Bu hadise, Bahreyn Karmatileri arasında büyük şaşkınlığa ve dağılmaya yol açtı; birçok dai, Ebu Tahirle bağını kesti. Onun 944'te ölümünden sonra kardeşleri, Abbasilere karşı barışçı bir siyaset izlediler.
Karmatiler, 11. yüzyıla kadar bağımsızlıklarını korumuşlardır.
Türkiye'de Karmatilik
Türkiye'de ilk defa Karmatiler anması Antikapitalist Müslümanlar tarafından 2019 yılında yapılmıştır. Faik Bulut, Recep İhsan Eliaçık ve Emre Ergül'ün konuşmacı olarak katıldığı anma programında Karmatilik ''İslam'ın özüne dönüş pratiği ve İslam Komüncüleri'' olarak tanımlanmıştır.
Karmatiler'in imam silsileleri
İmamların numaralandırılması (İsnaaşeriyye) ile aynıdır, fakat İmamet son peygamber, Mehdi ve İmam olarak kabul edilen Muhammed bin İsmail el-Mektum (Yedinci Ali) ile nihayete erdirilmektedir.