Irak Türkmenleri

Irak Türkmenleri ya da Irak Türkleri (Arapça: ; Türkçe: Irak Türkleri) Irak'ın üçüncü büyük etnik grubudur. Türk kökenlidirler ve çoğunlukla Türk mirasına ve kimliğine bağlıdırlar. Irak'a Türk göçü 7. yüzyılda, ardından 1055 yılında Büyük Selçuklu'nun bölgedeki fethiyle başlarken, bugün Irak Türkmenlerinin çoğu, 1535-1919 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu'nun yönetimi sırasında Anadolu'dan Irak'a getirilen Osmanlı askerlerinin, tüccarlarının ve memurlarının torunlarıdır. Irak Türkmenleri, Bulgaristan, Kıbrıs, Yunanistan ve Suriye de dahil olmak üzere Osmanlı sonrası diğer modern ulus devletlerdeki Türk topluluklarının yanı sıra Türkiye'deki Türk halkıyla yakın kültürel, tarihi, dilsel ve dini bağları paylaşmakta; bu nedenle kendilerini Türkmenistan ve Orta Asya Türkmenleriyle özdeşleştirmemektedirler.
Türkmen adı
20. yüzyılın ortalarından önce Irak'taki Türkmenler sadece "Türkler" olarak biliniyordu. Ancak 14 Temmuz 1958 askeri darbesinden sonra, iktidardaki askeri cunta "Türkmen / Türkmen" adını takdim etti. Iraklı Türkmen akademisyen Profesör Suphi Saatçi'ye göre "Irak hükümetinin siyasi hedefi Irak Türkmeni'ni Anadolu'daki diğer Türklerden ayırmaktı, tıpkı Yunan hükümetinin ülkede yaşayan Türkler için " Müslüman azınlık " adını kullanması gibi. Yunanistan'ın sınırları. "Yine de Irak Türklerine empoze edilen terimlere "Türkmen" kelimesiyle karşı çıkılmadı. İslam'ı kabul edip batıya Orta Asya'dan Orta Doğu'ya göç eden Oğuz Türkleri.
"Türkmen", "Türkmen" ve "Türkmen" terimleri Ortadoğu'da yüzyıllardır (özellikle Irak, Suriye ve Türkiye'de) Oğuz Türklerinin bu bölgelerdeki ortak şecere ve dilsel bağlarını tanımlamak için kullanılmaktadır. Bu nedenle, Irak Türkmen (yanı sıra Suriye Türkmen ve Anadolu Türkmen) ile kendilerini tanımlamak yok Türkmen halkının arasında Türkmenistan. Daha ziyade, Ortadoğu'da "Türkmen" terimi, özellikle Arap bölgelerinde veya Şitte'nin hakim olduğu bölgelerde Alevi-Bektaşi (Caferi) Müslüman Türklerin yaşadığı yerlerde, Türk dili konuşan kişileri belirtmek için kullanılır.
Tarih
Irak Türkmenleri, 7. yüzyıldan başlayarak Osmanlı egemenliğinin sonuna kadar (1919) Mezopotamya'ya çeşitli Türk göç dalgalarının torunlarıdır. İlk göç dalgası 7. yüzyıla kadar uzanır, ardından Selçuklu İmparatorluğu döneminde göçler (1037-1194), Harazm hanedanının Moğol yıkımı sırasında kaçan Oğuzlar (bkz. Kara Koyunlu ve Ak Koyunlu) ve en büyük göç, sırasında Osmanlı (1535-1919). 1534'te Kanuni Sultan Süleyman'ın Irak'ı fethi ve ardından Sultan IV. Murad'ın Bağdat'ı ele geçirmesiyle 1638'de, çoğunluğu Anadolu'dan olmak üzere büyük bir Türk akını Irak'a yerleşti. Dolayısıyla günümüz Irak Türkmenlerinin çoğu, Osmanlı İmparatorluğu döneminde Irak'a getirilen Osmanlı askerlerinin, tüccarlarının ve memurlarının torunlarıdır.
Arap yönetimi altında göç
Irak ilk 7. yüzyılda başlayan budur bugün Türk halkları varlığı zaman yaklaşık 2.000-5000 Oğuz Türkleri Müslüman ordularda alınmıştır Emevi Ziyad'ın Basra'yı fethi ile 674'te geldiler.. 8. yüzyılda Buhara'dan Basra'ya ve ayrıca Bağdat'a daha fazla Türk askeri yerleşti. Sonraki Abbasi döneminde, Irak'a binlerce Türkmen savaşçısı getirildi; ancak Irak'a yerleşen Türkmen sayısı önemli değildi, sonuç olarak Türkmenlerin ilk dalgası yerel Arap nüfusu içinde asimile oldu..
Selçuklu göçü
Irak'a inen ikinci Türkmen dalgası Büyük Selçuklu İmparatorluğu'nun Türkleriydi. Irak'a Türkmenlerin büyük çaplı göçü, 1055 yılında Mekke'ye giden kutsal yolu onarmayı amaçlayan Selçuklu hanedanının ikinci hükümdarı Sultan Tuğrul Bey'in fethiyle meydana geldi. Önümüzdeki 150 yıl boyunca Selçuklu Türkleri, büyük Türkmen topluluklarını kuzey Irak'ın en değerli yollarına, özellikle modern toplum tarafından Türkmeneli olarak tanımlanan Telafer, Erbil, Kerkük ve Mandali'ye yerleştirdiler. Bu yerleşimcilerin çoğu Selçuklu İmparatorluğu'nda askeri ve idari sorumluluklar üstlendi.
Osmanlı göçü
Irak'a üçüncü ve en büyük Türkmen göçü dalgası, dört asırlık Osmanlı yönetimi sırasında (1535-1919) ortaya çıktı. On altıncı yüzyılın ilk yarısında Osmanlılar Irak'a yayılmaya başlamışlar, ezeli rakipleri Safeviler'e karşı savaşlar başlatmışlardı. 1534'te, Kanuni Sultan Süleyman döneminde, Musul Osmanlı İmparatorluğu içinde yeterince güvendeydi ve bölgedeki diğer tüm idari bölgelerden sorumlu ana vilayet (eyalet) oldu. Osmanlılar Anadolu'dan göçü ve göçmen Türkmenlerin kuzey Irak'a yerleşmesini teşvik etti, din alimleri de Alevi-Bektaşi (Caferi) İslam'ı vaaz etmek için getirildi. Bölgede yaşayan sadık Türkmenlerle, Osmanlılar Mezopotamya'nın güney vilayetlerine güvenli bir yol tutmayı başardılar. Fethin ardından Kerkük sıkı bir şekilde Türk kontrolü altına girdi ve "Gökyurt" olarak anıldı, modern Irak Türkmenlerinin Anadolu ve Türk devleti ile ortaklık iddia ettiği tarih bu dönemdir.
1534'te Kanuni Sultan Süleyman'ın Irak'ı fethi, ardından Sultan IV. Murad'ın 1638'de Bağdat'ı ele geçirmesiyle bölgeye büyük bir Türk akını yerleşti. 31 Aralık 1534'te Safevi Türkmenlerini işgal ettikten sonra Süleyman Bağdat'a girdi ve eyaletteki fiziki altyapıyı yeniden inşa etmeye başladı ve Kerbela'da bir baraj ve şehrin kırsalında ve çevresinde büyük su projeleri inşa edilmesini emretti. Yeni vali atandıktan sonra, kasaba 1.000 piyadeden ve 1.000 süvariden oluşacaktı. Ancak, 89 yıllık barıştan sonra savaş çıktı ve şehir 1624'te kuşatıldı ve nihayet Büyük Abbas tarafından fethedildi. Persler, şehri 1638'de Sultan IV. Murad liderliğindeki büyük bir Osmanlı kuvveti yeniden ele geçirene kadar yönetti. 1639'da Osmanlılara Irak'ı kontrol eden ve iki imparatorluk arasındaki askeri çatışmayı sona erdiren Zuhab Antlaşması imzalandı. Böylece, Bağdat'ın ele geçirilmesinin ardından 1638'de Sultan IV. Murad'ın ordusuyla daha fazla Türk gelirken, diğerleri diğer önemli Osmanlı figürleriyle daha sonra geldi.
Osmanlı sonrası dönem
Misak-ı Milli ("ulusal yemini") dahil etmek istedi Musul Vilayeti 1920 yılında bir Türk milletinin yeni sınırları için tekliflerde. Türkiye Cumhuriyeti'nin 1923'te kurulmasının ardından Irak Türkmenleri, Türkiye'nin Musul Vilayeti'ni ilhak etmesini ve genişletilmiş bir devletin parçası olmasını istedi; bunun nedeni, Osmanlı monarşisi altında Irak Türkmenlerinin idari ve ticaret sınıfları olarak görece sorunsuz bir yaşam sürmeleridir. Ancak, Osmanlı monarşisinin çöküşü nedeniyle Irak Türkmenleri Kurucu Meclis seçimlerine katıldı; bu seçimlerin amacı, Britanya ile 1922 antlaşmasını resmileştirmek ve bir anayasa taslağının hazırlanması ve 1923 Seçim yasasının geçirilmesi için destek elde etmekti. Irak Türkmen seçim sürecine katılımları şartına olduğunu Kerkük'teki yönetimsel anlamda Türk karakterinin korunması ve tanınması Türkçe Liwa resmi dil olarak. 1925 anayasasında Araplar ve Kürtlerin yanı sıra Irak'ın kurucu bir varlığı olarak tanınmalarına rağmen, Irak Türkmenleri daha sonra bu statüden mahrum bırakıldı. Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşünden bu yana, Irak Türkmenleri kendilerini, 1923, 1947, 1959 Kerkük katliamları, Altınköprü Katliamı, ve Baas Partisi'nin topluma karşı ayrımcılık yaptığı 1979 gibi birbirini izleyen rejimlerin politikalarına karşı giderek daha fazla ayrımcılığa maruz bıraktılar. 1925 anayasasında Irak'ın kurucu bir varlığı olarak (Araplar ve Kürtlerin yanında) tanınmalarına rağmen, Irak Türkmenleri daha sonra bu statüden mahrum bırakıldı.
Kültür
Irak Türkmenlerinin çoğu Müslümandır ve Türkiye'nin Anadolu bölgesi ile yakın kültürel ve dilsel bağları vardır.
Dil
Irak Türkmen/Türkmen lehçeleri, Türk dillerinin Batı Oğuz şubesi kapsamındadır ve sıklıkla "Irak Türkmen Türkçesi" "Irak Türkçesi" ve "Irak Türkçesi". Lehçeler kendine has özelliklere sahiptir, ancak aynı zamanda Osmanlı Türkçesinin (1534 ile 1920 yılları arasında Irak'ta resmi yönetim ve ortak dil olan) Osmanlı Türkçesinin ve komşu Azeri'nin tarihsel standartlarından da etkilenmiştir. Türk. Özellikle standart (yani İstanbul) Türkçenin bir prestij dili olarak lehçeleri üzerinde derin bir etkisi olmuştur; bu nedenle, Irak Türkmenlerindeki sözdizimi komşu İran-Türk dillerinden keskin bir şekilde farklıdır. Toplu olarak, Irak Türkmen lehçeleri de yöntem bakımından Kıbrıs Türkçesi ve Balkan Türkçesi ile benzerlikler göstermektedir. Irak Türkmenlerinin yazı dili, modern Türk alfabesi kullanılarak İstanbul Türkçesine dayanmaktadır.
Türk dili azınlık dili olarak tanındı Kerkük ve Kifri, 1930 yılında kadar askeri cunta politik gelen Irak Türkleri uzaklaşma amacıyla 1959 yılında adlarını "Türkmen" ve "Turkmanja" tanıtıldı Türkiye'nin. Daha sonra 1972'de Irak hükumeti Türk dilini yasakladı ve Türkçe kullanılan okullar ve medyanın kullanılması yasaklandı. Baas rejiminin Irak Türkmenlerinin kamuya açık yerlerde Türkçe konuşmasını yasaklamasıyla 1980'lerde Türk dili üzerinde daha fazla yasak getirildi. Türkmen / Türkman lehçelerinin Irak anayasası tarafından tanınması 2005 yılına kadar değildi; O zamandan beri Irak Türkmenleri çok sayıda Türk okulu açtı ve Türkiye'den medyanın maruz kalması, lehçelerinin İstanbul Türkçesine ve Türk kültürüyle ilişkilendirilen ergenler için tercih edilen dile göre standartlaştırılmasına yol açtı. Aslında, Irak Türkmenlerinin kendileri (1957 nüfus sayımına göre) ve çeşitli dil kaynakları, kendi dillerini (Türkiye'nin) bir Türk lehçesi olarak görme eğilimindedir, Irak Türkmen Türkçesi, Irak Türkçesi veya Irak Türkmencesi dedikleri. Çalışmalar uzun Irak Türkmenleri ve bazı benzerlikleri belirttiği Güneydoğu Anadolu bölgesi etrafında ağızları Urfa ve Diyarbakır, ya da "olarak tarif etmiştirAnadolu " veya bir" Doğu Anadolu lehçesi ". Irak Türkmenlerinin Azeri'ye daha yakın olduğunu söyleyen Kerkük lehçesini" aşağı yukarı " olarak yerleştiren dilbilimciler de vardır. "Azeri Türkçesi" lehçesi. Yine de Kerkük lehçesi Urfa ile de benzer özellikler göstermektedir ve Kerkük Valiliği'nde Altun Küpri, Taza gibi başka bölgeler de vardır. Urfa'nın Doğu Anadolu lehçesiyle bütünlük gösterdiği söylenen Khurmatu ve Beşir. Nitekim ülkenin diğer bölgelerinde - Amirli, Kifri, Telafer ve Tuz Khurmatu dahil - Türkmenlerin hakim olduğu bölgelerde konuşulan lehçelerin hepsinin Urfa'nın Türk lehçesine benzer olduğu söyleniyor. Dolayısıyla, İran'da konuşulan Azerice ile benzerlikleri kabul eden, ancak Irak Türkmenlerinin " Türkiye Türkçesine daha yakın" olduğunu söyleyen dilbilimciler var.
Irak Türkmen diasporası, geleneksel lehçelerinin yanı sıra standart (İstanbul) Türkçe iletişim kurarken, Irak'taki genç kuşaklar (2019'da 18 yaş altı) İstanbul Türkçesini kolaylıkla konuşmaktadır. Ayrıca Irak Türkmen ağızlarında ve İstanbul Türkçesinde diglossia yaygın bir fenomen haline gelmiştir. Irak Türkmenlerinin çoğu Arapça ve / veya Kürtçe de konuşabilir.
Lehçeler
Irak'a 1.200 yıldan fazla süredir farklı Türk göç dalgalarının varlığından dolayı, Irak Türkmen çeşitleri hiçbir şekilde homojen değildir; lehçeleri bölgesel özelliklere göre değişebilir. pek çok bölge prestij dilleri özellikle etkili olmuştur: Osmanlı Türkçesi 1534 yılından itibaren ve daha sonra Pers sonra Bağdat'ın Capture (1624). Bir kez Osmanlı imparatorluğu 1640 yılında Irak'ı retook Irak'ın Türk çeşitleri Osmanlı Türkçesi yanı sıra gibi bölgedeki diğer dillere, etkilenir devam Arapça ve Kürtçe. Osmanlı Türkçesi 1920'ye kadar Irak'ta güçlü bir etkiye sahipti, çünkü bu sadece resmi yönetim dili değil, aynı zamanda lingua franca idi. Aslında, Türkçe Irak Türkmenleri arasında prestijli bir dil olarak kalmıştır ve lehçeleri üzerinde derin bir tarihsel etki yaratmıştır. Sonuç olarak, Irak Türkmen sözdizimi İran-Türkçeden keskin bir şekilde farklıdır.
Genelde, Irak Türkmen ağızları Telafer (yaklaşık 700.000 hoparlörler), Altınköprü, Tuzhurmatu, Taza Khurmatu, Kifri, Beşir ve Amirli ile gösteri birlik Doğu Anadolu lehçesinde Urfa; Bu arada Kerkük, Erbil, Dohuk, Mandali ve Khanaqin lehçeleri, Tahran ve Afşar Türkçesi ağızlarıyla benzerlik göstermektedir. Ancak Kerkük lehçesi de Urfa ile benzer özellikler göstermektedir ve Kerkük vilayeti nüfusunun% 21,4'ü dil sorulan son nüfus sayımında anadilini "Türkçe" olarak beyan etmişti. Özellikle, Iraklı Türkmen aydınlar arasında Türkiye'ye yönelik kültürel bir yönelim hakimdir ve özellikle Kerkük'te eğitimli çevrelerde diglossia (Türkmen / Türkiye Türkçesi) çok sık görülmektedir. Ayrıca Erbil lehçesi, Kosova'dan Rize, Erzurum ve Malatya'ya kadar uzanan Türk ağızlarıyla benzerlikler göstermektedir.
Irak Türkmenleri, Türkiye Cumhuriyeti'ne kültürel yönelimleri nedeniyle genellikle standart Türkçede aktif bir komuta sahiptir. Türk basın kuruluşları (özellikle uydu TV) etkili oldu; ayrıca Türk kurumları tarafından desteklenen Türkçe eğitim veren çok sayıda özel okul bulunmaktadır. Böylelikle Irak Türkmenlerinde diglossia ve standart Türkçe (Türkiye) yaygın bir fenomen haline gelmiştir.
Politikleştirme
Profesör Christiane Bulut, Azerbaycan'dan gelen yayınların Irak Türkmen lehçelerini "siyasi imalarla" tanımlamak için sıklıkla "Irak'ın Azeri (lehçeleri)" veya "Güney Azeri" gibi ifadeler kullandığını savundu; ancak Türkoloji literatüründe, Türkiye ve Irak'ta yakından ilişkili lehçeler genellikle sırasıyla "Doğu Anadolu" veya "Irak-Türk / -Türkman" ağızları olarak anılmaktadır.
Dahası, "Türkmen / Türkman" terimleri de tarihsel olarak politik olarak kabul edilir, çünkü 20. yüzyılın başlarında, azınlık, iktidardaki ordunun 14 Temmuz 1958 askeri darbesinin sonrasına kadar, Türkçe konuşan Türkler olarak kabul edildi. cunta, Irak Türklerini Anadolu'dakilerden uzaklaştırmak için "Türkmen/Türkmen" isimlerini tanıttı ve ardından 1972'de Türkçeyi yasakladı.
Resmi durum
Altında Irak İngiliz Mandası Türk dilinin resmi dil olarak kabul edildi Kerkük ve Kifri Dili Yasası'nın 5. maddesi uyarınca 1930 Eğitimin dili ana dilinde tarafından belirlenecek Kanunu Madde 6 izin Öğrencilerin çoğunluğu, 2. ve 4. Madde Irak vatandaşlarına duruşma ve kararların her durumda Arapça, Kürtçe veya Türkçeye sözlü olarak tercüme edilmesini sağladı.
Irak'ın 1932'de Milletler Cemiyeti'ne girmesi üzerine Birlik, Irak'ın etnik ve dini azınlıklarını tanımasını talep etti. Sonuç olarak, Kürtçenin yanı sıra Türk dili, 1932 Irak anayasasına göre resmi bir dil olarak tanınacaktı: " Nüfusun önemli bir kısmının Türkmen ırkından olduğu Kerkük livasında, resmi dil, Arapça ile yan yana, ya Kürt ya da Türk olacaktır ". 1. maddeye göre, hiçbir kanun, düzen veya hükumet eyleminin 1932 anayasasının şartlarına aykırı olmasına izin verilmedi ve gelecekte değiştirilemezdi.
Ancak 1959'da askeri cunta "Türkman" ve "Turkmanja" isimlerini tanıttı. Daha yakın zamanlarda, 2005 Irak Anayasası'nın 4. Maddesi, "Türkmenleri" (Süryanice ile birlikte) "nüfus yoğunluğunu oluşturdukları idari birimlerde" resmi bir azınlık dili olarak tanımaktadır.
Türk alfabesinin benimsenmesi
1997'de Irak Türkmen Kongresi bir İlkeler Beyannamesi kabul etti, Üçüncü Madde "Türkmen'in resmi yazı dilinin İstanbul Türkçesi ve alfabesinin yeni Latin alfabesi olduğunu" belirtir. 2005 yılına gelindiğinde Irak okullarında Arapça yazı kullanan geleneksel Türkmen dilinde Türk dili yerini aldı.
Türkçe Eğitim
2005 yılında Iraklı Türkmen topluluğu liderleri, Irak okullarında geleneksel Türkmen dilinin yerine Türk dilinin kullanılmasına karar verdiler ; Türkmen Arap alfabesini kullanırken, Türkçe Latin alfabesini kullanıyordu (bkz. Türk alfabesi). Kelsey Shanks, "Türkçeye geçişin, kolektif" biz "kimliğini diğer etnik gruplardan ayırmaya devam ederek güçlendirmenin bir yolu olarak görülebileceğini savundu... Türkçenin kullanımı doğal olarak sunuldu. Türkmence'den ilerleme; sözlü dillerin farklı olduğuna dair herhangi bir öneri hemen reddedildi. "
Çoğu Arap yazısına daha aşina olduğu için (Baas rejiminden dolayı) Türkçe ebeveyn okuryazarlığı oranları düşüktür. Bu nedenle Kerkük'teki Türkmen Eğitim Müdürlüğü daha geniş toplum için Türkçe dersleri başlattı. Ayrıca Ninova'daki Eğitim Bakanlığı Türkmen subayı, "Birleşmiş Milletler Irak Yardım Misyonu" ndan ebeveynler için Türkçe dil kurslarının teşvik edilmesini talep etti.
Türkçe Medya
Şimdiki yaygınlık uydu televizyon gelen ve medyada Türkiye Türkçesi doğru Türkmeni standardizasyonunun ve birlikte ilişkilendirerek ergenler için tercih diline yol açmış olabilir Türk kültürü.
2004 yılında Irak'ın Kerkük şehrinde Türkmeneli TV kanalı açıldı. Türkçe ve Arapça dillerinde programlar yayınlamaktadır. 2012 yılı itibarıyla Türkmeneli TV stüdyolara sahiptir Kerkük ve Bağdat'ta içinde Irak ve Çankaya yılında mahalle Ankara, Türkiye. Türkmeneli TV, TRT, TGRT ve ATV gibi birçok Türk kanalının yanı sıra Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ile anlaşmalar imzaladı. Programları ve belgeselleri paylaşmak için ana yayıncısı BRT.
Din
Irak Türkmenleri ağırlıklı olarak Müslümandır. Sünni Türkmenler çoğunluğu oluşturuyor (yaklaşık %60-70), ancak İslam'ın Şii mezhebini uygulayan önemli sayıda Türkmen de var ( yaklaşık %30 ila %40). Bununla birlikte, Türkmenler esas olarak laiktirler ve 1923'te kurulduğundan beri Türkiye Cumhuriyeti'nde uygulanan devlet-din meselelerinin laik yorumunu içselleştirmişlerdir. Dahası, Türkmenlerin çoğunlukla kentlerde yaşadığı gerçeği ticaret ve ticaretle uğraştıkları alanlar ve yüksek öğrenim alma eğilimleri Irak'ın siyasi kültürüne özgü dini ve aşiret faktörlerinin gücü Türkmenleri önemli ölçüde etkilemiyor. Irak Türkmenlerinin küçük bir azınlığı Katoliktir, sayılarının yaklaşık 30.000 olduğu tahmin edilmektedir. Türkmen İncil Ortaklığı, Yeni Ahit'i Irak Türkmen lehçesine tercüme ederek 2021 yılında 2.000 adet basıp dağıttı.
Demografi
Nüfus
Resmi istatistikler