Mada Adası

Mada Adası veya diğer adıyla Kazak Adası, 8220 hektar büyüklüğüyle Beyşehir Gölü üzerindeki 32 adanın en büyüğüdür. 2022 itibarıyla 180 kişinin yaşadığı kısmı Kumluca Mahallesi olarak isimlendirilmiştir ve idari olarak Isparta'nın Şarkikaraağaç ilçesinin Gedikli Köyü'ne bağlıdır. Adanın bu alan haricindeki kısmı Kızıldağ Milli Parkı içerisinde kalmaktadır.
Üzerinde yerleşim olduğuna dair ilk kayıtlar 1507'ye dayanmaktadır. Bu tarihten sonraki en büyük göç hareketi 1866'da 30 ila 40 hanelik bir Kazak grubunun yerleştirilmesiyle oluşmuş ve sonralarında kullanılacak bir diğer isim olarak Kazak Adası kavramına temel olmuştur.
Ada, 20 Şubat 1993'te Kızıldağ Milli Parkı kurulduğunda bütünüyle parkın içerisinde kaldı. 27 Kasım 2018'de de Kumluca Mahallesi milli parkın sınırları dışında bırakıldı.
2010 yılında Musa Ak tarafından yönetilen Mada isimli belgeselde adadaki yaşam anlatıldı ve yapım, 17. Altın Koza Festivali'nde En İyi Belgesel Ödülü'nü kazandı.
İsmi
Mada, halk ağzından mide ve iştah anlamlarında derlenmiş bir sözcüktür. Farsçada (māda. ) ise eklendiği kelimelere dişi anlamı katan bir sözcüktür.
1583 tarihli İcmal Defteri'nde "Madi" olarak geçmektedir. II. Mehmed adına Beyşehir vakıflarını tespit eden defterlerde Mado; daha sonraki kaynaklarda Made ve Mada şeklinde geçmektedir.
Coğrafyası
Mada, Beyşehir Gölü'nün kuzeybatısında bulunur. 8220 hektar ile Göl'deki 32 adanın en büyüğüdür. 800-900 dönüm ekilebilir alanı vardır, geri kalanı ardıç ve maki ile örtülüdür. Ayırca meşe, ardıç, kavak ve söğüt ağaçları dikilidir. İki tepeden oluşmuştur. Güneyindeki tepenin yüksekliği 1345 m'dir.
Adadaki yerleşim alanı Kumluca Mahallesi olarak isimlendirilmiştir ve 1945'e kadar Beyşehir'e bağlı iken bu tarihte Şarkikaraağaç köyü Gedikli'ye bağlanmıştır. İlçe merkezine uzaklığı yaklaşık 35 km'dir.
Ulaşım
Ada'nın kara ile arasında yaklaşık 700 m'lik bir mesafe bulunmaktadır. Ulaşım, tekneler ya da 15 ton taşıyabilen dubalar ile sağlanır. Kışın, buz tutan göl üzerinde yürüyerek karşıya geçilebilmektedir. Ulaşım konusundaki güçlükler Türkiye ulusal medyasında da yer bulmaktadır. 2019'da onaylanan koruma amaçlı imar planı ile adaya ulaşım noktasında iyileştirmeler planlanmıştır.
Tarihçe
Eşrefoğulları dönemi hükümdarı Mehmet Bey, adanın kuzeyine bir köşk yaptırmıştır.
1866'da 30 ila 40 hanelik bir Kazak grubu yerleştirilmiştir. Tamamı erkeklerden oluşan bu grup, yerleşmekten çok balıkçılık yapmak için gelmişlerdir. 1882 yılına kadar da yabancı statüsünde kalmışlardır. 1883 sonrası yerli halktan sayılmaya başlanan Kazaklar, 1920'lere kadar Mada Adasında kalabalık halde yaşamışlardır. Kurtuluş Savaşı ile yörede başlayan eşkıyalık hareketleri yüzünden bunlardan büyük bir kısmı Akşehire göçmüşlerdir. Kalan 3-5 hane ise 1935 yılında Beyşehire göçmüştür. Sonraları bölgeye balık avları için geçici olarak gelmişlerdir.
1901'de Konya'ya gelen Çeçenlerin bir kısmı Beyşehir civarına yerleştirilmiştir. Bunların bir kısmının da Ada'ya yerleştiği söylense de resmi bir kayıt yoktur. Çeçenlerden sonra da Tırtar ve Ötkünlü aşiretleri yerleşmiştir.
1950'li yıllarda adaya 12 hane göç etmiştir. Küçükbaş hayvan yetiştiriciliği yapan bu haneler, daha sonra nüfus artışıyla birlikte Kumluca Mahallesi'ni kurmuşlardır. Mada, 20 Şubat 1993'te Kızıldağ Milli Parkı kurulduğunda bütünüyle parkın içerisinde sayılmışsa da 27 Kasım 2018'de Kumluca Mahallesi milli parkın sınırları dışarısına çıkarılmıştır. 27 Aralık 2019'da onaylanan koruma amaçlı imar planı ile adaya ulaşım ve adada yaşam konusunda iyileştirmeler planlanmıştır.
Nüfus
Geçim
Sulama sorunu sebebiyle kuru tarım ve hayvancılık başlıca geçim kaynağıdır. Balıkçılık, Gökçe balığının neslinin tükenmesiyle zayıflamış olsa da 1 Temmuz ila 15 Şubat arasındaki avlanma yasağı dışında levrek ve sazan avlanabilmektedir.
Adanın, Kızıldağ Milli Parkı içerisine dahil edilmesiyle de küçükbaş hayvancılık durmuştur. Günümüzde adadaki büyükbaş hayvanlar dubayla karşıya geçirilmekte ve orada otlatılıp geri gelinmektedir.
Popüler kültürdeki yeri
Mada söylencesi
Rivayete göre Alaaddin Keykubat'ın oğlu, Beyşehir Gölü'ne düşmüş ve bir daha bulunamamış. Bunun üzerine hünkar bu gölde artık kimsenin ölmemesi için halktan yapağı ve bir miktar kül istemiş. Getirilen malzemelerle gölü Akdeniz'e bağlayan yer altı suyunun yolları kapatılmış ve gölün seviyesi yükselip; bir tepe olan Mada'nın etrafını sarmış. Böylece Mada bir ada olarak ortaya çıkmış.
Belgesel
Mada. 2010 yılında Musa Ak tarafından yönetilen belgeselde adadaki yaşam anlatıldı ve yapım, 17. Altın Koza Festivali'nde En İyi Belgesel Ödülü'nü kazandı.
Galeri