Sâbiîlik

Sabiilik veya Mandeizm/Mandaeizm (Mandaeans) (Arapça: veya ), Orta Doğu'da bir din. Araplarca Sabiiye olarak adlandırılan grup, kendilerine bilgili, gnostik anlamlarına gelen Manden, din adamlarına ise Nasura demektedirler.
11. yy. da Biruni, gerçek Sabiileri II. Kiros ve I. Artaserhas zamanında Babil Sürgünü'nden Kudüse dönüşte geride kalan Yahudi kabilelerinin kalıntıları olarak tanımlamıştır. E. S. Drower'a (1937) göre bu kabileler Zerdüştçülük (Magizm, Zoroastrianizm) ve Yahudilik karışımı bir sistemi benimsemişlerdir.
Eskiden mensupları çoğunlukla Irak ve Suriye'de bulunurdu. İslam'ın ortaya çıkışından sonra inanç mensuplarının sayıları iyice azalmış ve zamanla yok olma noktasına gelmiştir. Günümüzde ise Dünya üzerinde 60.000 ile 70.000 kadar Sabii olduğu tahmin edilmektedir. 2007 yılına gelindiğinde, Irak'taki Sabii nüfusu yaklaşık 5.000'e düşmüştür.
Etimoloji
Sözcüğün kökeni konusunda çok fazla spekülasyon bulunmaktadır. Arapça -- "büyümek" veya (yıldız için) "içinden çıkıp yükselmek" anlamına gelir. Bu durum onların bir yıldız tapınıcısı olduğunu açıklar. Din için kullanıldığında "eski dinini terk eden" anlamına gelir. Sabii kelimesi Muhammed peygamber için de kullanılmıştır.
Sabii sözcüğünün kökeni vaftiz için suya daldırmak (sub), göklerin ordusu olan meleklere izafen İbranice İsabba sözcüklerinden türemiş olabilir. Sabiilere göre yıldızlar meleklerin yurdu idi ve bu sebeple yıldızlara saygı duyulmaktaydı.
Judah Segal (1963), Sabiun kelimesinin Hinduizmin baş tanrısı Shivadan türetildiğini iddia etmiştir.
İnanç ve kimlikleri
Sabiiliğin genellikle bir yıldız tapınımı olduğu kaydedilir. Güneş, Ay ve diğer gezegenlerin de o günkü anlayışta yıldızlardan farkı yoktur ve Sabiilikte bu gezegenlere de kendi günlerinde ibadet yapılır. Musa bin Meymun'a göre onlarda yıldızlar birer tanrıydı ve en büyük tanrı Güneş'ti. Sonra Ay ve diğer gezegenler veya yıldızlar geliyordu. Sabiiler günlük tapınmalarını (namaz) Güneş'in gökyüzündeki yerine göre planlarlar ve öncesinde su ile temizlenirlerdi.
Sabiilik keskin düalist bir dindir. Işık ve karanlık tanrıları bulunur ve Sabiiler, bunlardan Işık tanrısına ibadet ederler. Sabii dininde gündüz üç, gece iki kez kuzeye dönülerek Işık kralı'na ibadet edilir. Rişama denilen bir vaftiz türü kesinlikle bir akarsuda yapılmalıdır. Oruç, hac, kurban ibadetleri de bulunmaktadır. Adem, Nuh ve Vaftizci Yahya'yı peygamber kabul eden bir dindir. Sabii dininin Asur, Babil inançları yanında Yahudilik, Hristiyanlık ve Müslümanlığa ait ögeleri de içinde barındırdığı düşünülmektedir.
Kitab-ı Mukaddes'te Sabiiler
Kitab-ı Mukaddes'te Elçilerin İşleri kitabında bölüm 19:1-2 Apollos Korint'teyken Pavlus, iç bölgelerden geçerek Efes'e geldi. Orada bazı öğrencileri bularak onlara "İman ettiğiniz zaman Kutsal Ruh'u aldınız mı?" diye sordu. "Kutsal Ruh'un varlığından haberimiz yok ki!" dediler.3 "Öyleyse neye dayanarak vaftiz oldunuz?" diye sordu. "Yahya'nın öğretisine dayanarak vaftiz olduk" dediler.4 Pavlus, "Yahya'nın yaptığı vaftiz, tövbeyle ilgili bir vaftizdi" dedi. "Halka, kendisinden sonra gelecek Olan'a, yani İsa'ya inanmalarını söyledi."5 Onlar bunu duyunca, Rab İsa'nın adıyla vaftiz oldular.
Pavlus Efes'e gittiğinde muhtemelen Sabiiler ile karşılaşmış ve Kutsal Ruh'un varlığını bilmedikleri için "Öyleyse neye dayanarak vaftiz oldunuz?" diyerek şaşkınlığını dile getirmiştir.
Kur'an'da Sabiiler
Kur'an'da Sabiiler ile alakalı üç ayet vardır:2.62: Şüphesiz, iman edenlerden, Yahudilerden, Hristiyanlardan ve Sabiilerden Allah'a ve Ahiret Günü'ne inanmış, doğru ve yararlı işler yapmış olanların tümü Rablerinden hak ettikleri mükafatları alacaklardır; Onlara korku yoktur. Onlar üzülecek de değillerdir.5.69: İnananlar, Yahudilerden, Sabiilerden ve Hristiyanlardan Allah'a ve Ahiret Günü'ne inanan ve iyi işler yapanlara korku yoktur. Onlar üzülecek de değillerdir.22.17:' Gerçek şu ki inananlar, Yahudi inancına bağlı olanlar ve Sabiiler, Hristiyanlar ve Mecusiler ve bir de Allah'tan başka varlıklara tanrısal nitelikler yakıştıranlar arasındaki hükmü Kıyamet Günü Allah verecektir. Çünkü Allah her şeye şahittir.
Güncel etkileri
Yazar Turan Dursun, Sabiiliğin Dünya'nın en eski dinlerinden birisi olduğunu, Harun Reşit'in azatlısı Abdullah bin Selam'ın oğlu Ahmet'in Hanif dinini "İbrahimci Sabiilik" olarak tanımladığını belirtir. Buradan hareketle üç İbrahimi dinin Sabiilikten etkilenmelerini, özellikle başlangıçta Müslümanlara 'Sabii oldu' denmesinden ve İslamda günlük ibadetlerden çok sayıda örnekler vererek Sabiiliğin Müslümanlık üzerinde çok sayıda eseri olduğu sonucuna ulaşır.
Sabiiliğin haftanın her günü için bir gök cismine ibadet tahsisleri bugün de mesela Almanca ya da İngilizcede haftanın günlerini adlandırmada kullanılmakta olan kelimelerin altyapısını oluşturmaktadır. Sonntag/Sunday Güneş günü, Montag/Monday Ay günü, Saturday Satürn günü gibi.
Kaynaklar
Dış kaynaklar
Sabiilik
Resullerin İşleri (Kitab-ı Mukaddes)