I. Baybars

I. Baybars ya da tam künyesiyle el-Meliküz-Zahir Rüknüddin Baybars el-Bundukdari ( d. 1223 - ö. 1 Temmuz 1277), Mısır ve Suriye'de hüküm sürmüş Kıpçak asıllı Memluk Devleti sultanıdır. Baybars, muhtemelen 15 yaşında köle olarak satın alınıp bir memluk olarak yetiştirilmiş, yeteneği sayesinde hızla terfi ederek emirliğe kadar yükselmiştir. Mansure Muharebesi ve Ayn Calut Muharebesini başarılı sevk ve idaresiyle bu muharebelerin kazanılmasında başrol oynamış ve ün kazanmıştır. Mısır Eyyubi sultanı Turanşahı bir suikastla öldürmesinden sonra Kutuz sultan olmuş, Baybars çeşitli nedenlerle onu da öldürerek Memluk Sultanlığı hükümdarı olmuştur. Devletin gerçek anlamda kurucusu olarak kabul edilir. Pek çok Haçlı kalesini ve kentini ele geçirmiş, Levantdaki Haçlı varlığını birkaç sahil kentine kadar daraltmış, İlhanlıların Kuzey Suriyedeki varlığına son vermiştir. Anadolu Selçuklu Devletini İlhanlı işgalinden kurtarmak için Anadoluya bir sefer düzenlemiş olmasına rağmen Anadolu Selçuklu yöneticilerinden vadedilen desteği göremeyince ülkesine geri dönmüştür.
Hükümdarlık öncesi yaşamı
Sultan Baybars 1233 yılında Karadeniz'in kuzeyinde doğmuş bir Kıpçak Türküdür. Muhtemelen on dört yaşındayken Moğollar tarafından esir alınmıştır. Esir olarak Sivas-Halep üzerinden Şama götürülmüş buradaki köle pazarında satılmıştır. Baybarsı alan Eyyubi sultanı Salih Eyyubun memluklarından olan Aytekin el-Bundukdaridir. Daha sonra 1246da zekasının Salih Eyyub tarafından fark edilmesi üzerine onun tarafından satın alınmış, askeri kışlaya gönderilerek askeri eğitim alması sağlanmıştır. Eğitimini tamamlayan Baybars orduya katılmış, Haçlılarla girişilen bir dizi çatışmada ordusunda yer almış, kısa sürede terfi ederek emirliğe kadar yükselmiştir.
Mansure Muharebesi
Baybars ilk büyük askeri başarısını birkaç yüz tapınak Şövalyesinin de dahil olduğu, Fransa kralı IX. Louis komutasındaki 1.500 kişilik haçlı ordusuna karşı, Eyyubi ordusunda bir komutan olarak kazandığı Mansure Muharebesinde (1250) elde etmiştir. Yedinci Haçlı Seferi sırasında Haçlı kuvvetleri Dimyatda karaya asker çıkarmış, bölgedeki Memluk askeri birliği komutanı Fahreddin çıkarmayı önleyemeyerek geri çekilmiştir. Kent halkı da Memluk askerlerinin kenti savunmadığını görünce paniğe kapılarak terk etmişlerdir. Haçlı ordusu kenti işgal etmiş, ardından Kahire yönünde ilerleyişe geçmiştir. Gece Nilin bir kıyısında kamp kurmuşlardır. Memluk ordusu da karşı kıyıdaki kampındadır. Sabaha karşı Haçlı ordusu öncü birlik komutanı Robert of Artois, ani bir baskın vermek amacıyla ordunun büyük kısmının nehri geçmesini beklemeden geçerek, Mansureye üç km. mesafedeki Eyyubi ordu karargahına çok hızlı bir şekilde şafakta saldırmıştır. Mısır askerleri silahlarını ellerine alamadan öldürülmüş, küçük bir kısmı Mansureye kaçabilmiştir. Robert bu başarıyı genişletip Mansureye yürümeye karar vererek Mısır kuvvetlerinin tamamını imha etmek için hızla Mansureye ilerlemiştir. Soğuk kanlılığını koruyan Baybars, baskında ölen komutan Fahreddin yerine komutayı ele almış, kaçan askerleri toplayıp komutası altına almış ve kenti savunmaya hazırlanmıştır. Baybars elindeki askerleri kentin merkezinde bizzat yerleştirerek gizlenmelerini emretmiş, bunu yaparken de kentin ana giriş kapısını açtırmıştır. Robertin öncü kuvvetleri kent karşısına geldiklerinde Robert, kentin boşaltıldığını düşünmüş ve hızla kentin merkezine, iç kale surlarına doğru at sürmüşlerdir. Baybarsın saldırı komutu vermesiyle dar sokak ve alanlarda dövüşemeyen Haçlı ağır süvarisi kıyıma uğratılmıştır. Çok azı yaya ya da atlı olarak şehirden kaçabilmeyi başardı. Fransa kralı IX. Louisin kardeşi Robert, Guillaume de Sonnac gibi tanınmış Tapınak Şövalyesi ölenler arasındadır. Haçlı ordusunun büyük kısmı Mansure önlerine geldiğinde Baybarsın 8-11 Şubat arasında art arda giriştiği huruç hareketleri ile onları püskürtmeyi başaramamıştır. Savunmada kalmış ve 5 Nisan 1250 tarihine kadar kenti başarıyla ve inatla savunmuştur. Sonuçta bu tarihte Haçlı ordusu Eyyubi ordusunun esas kuvvetlerinin de baskısıyla kuşatmayı kaldırmıştı. Sahile kadar geri çekilmeyi başaramamışlar ve Haçlı ordusunun tümü, komutanları Fransız kralı dahil olmak üzere pek çok Fransız soylusu esir alınmıştır.
Bu tarihlerde Mısır Eyyubi sultanı olan Muazzam Turanşah, memluk kuvvetlerinin söz konusu muharebedeki sonuç getirici çabalarını, onların beklendiği şekilde değerlendirmemiştir. Üstelik Turanşahın tahta geçmesinde memluklar onu desteklemişlerdi. Dahası babasının döneminden beri görev yapan memluk emirlerini görevlerinden alıp kendi yakınları atamaktadır. Memluk emirleri bu gelişmelerden doğal olarak fazlasıyla rahatsız olmaktaydılar. Sonuçta liderliğini Baybarsın yaptığı bir grup Memluk subayı harekete geçerek Turanşahı bir suikast sonucu 30 Nisan 1250 tarihinde öldürmüştür. Böylece Mısırda Eyyubi hanedanı hakimiyeti Turanşahın ölümüyle son bulmuştur.
Zaten güçlü durumda olan memluk emirleri artık devlet yönetimi üzerinde karar sahibidirler. Ancak sultan tayini için hepsi de gergindir. Hanedandan birinin değil de bir Memluk emirinin tahta geçmesi halk arasında huzursuzluk yaratacaktır. Sultan belirlenmesi üzerine Memluk emirleri bir süre görüştükten sonra Salih Eyyubun eşi Şecerüddürü sultan seçmeye karar vermişlerdir. Bunda hanedandan birinin dul eşi olması, devlet işlerinden anlaması ve Memluklara yakın bir tutum izlemesi kuşkusuz etken olmuştur. Lakin kısa bir süre sonra bir kadının Müslüman bir toplumda hoş karşılanamayacağı anlaşılmıştır. Hem ülke halkı arasında, hem de diğer Müslüman ülke yöneticilerinden tepkiler yükselmeye başlamıştır. Özellikle Bağdattaki Abbasi Mustasım Billahın biraz ölçüsüz mektubu durumu içinden çıkılmaz hale getirmiştir. Halife mektubunda İçinizde sultan olacak erkek yoksa size Bağdattan erkek göndereyim demektedir. Bunun üzerine Şecerüddür Memluk emiri Aybeg ile evlenip tahtı ona bırakmıştır. Böylece devletin başına bir Memluk geçmiş, Memluk Devleti resmen kurulmuştur.
Aybegin Şecerüddür ile evlenerek Memluk tahtına oturması, Bahri Memlukları rahatsız etmiştir. Salih Eyyub ailesine güçlü bağlılıkları olan bir grup memluk, Aybegin devletin başına Eyyubilerden bir meliki getirmesini şiddetle tercih ediyorlardı. Sonuçta memluklar içinde Bahrim Memluklar ile Oğuz grubu arasında bir anlaşmazlık ortaya çıkmıştı. Aybegin kendine bağlı kölelerden bir memluk grubu oluşturması ve kendisine muhalefet eden Bahri Memlukları cezalandırması, bu memlukların Mısır dışına, Suriyedeki Eyyubi meliklerinin yanına, Kerek, Şam ve Filistin'e, 130 kadarı ise Anadolu Selçukluya kaçmasına yol açmıştır. Bir süre sonra Aybegin, kendi pozisyonu için bir tehlike olarak gördüğü Memluk emiri Fariseddin Aktayı Seyfeddin Kutuza öldürtmesiyle Aktayın yandaşı olan kalabalık bir Memluk grubunu çok daha zor bir duruma düşürmüştür. Bir süredir Bahri Memlukları emiri olan Baybars, onlarla yaptığı bir toplantıda Aybege karşı mücadele edilmesi gerektiğini anlatmış, ama çoğunluk tarafından desteklenmeyince Suriye Eyyubi sultanı Nasır Yusufa yazarak adamlarıyla birlikte emrine girmeyi önermiştir. Kabul edilince de Suriyeye gitmiştir. Aybegin hamamda öldürülmesinde parmağı olduğu ileri sürülen Kutuz tahta hakim olmuş, oğuz ve Kıpçak memluklar arasında bir denge kurmuştur.
Baybars Suriyede Nasır Yusufu Mısıra saldırmaya teşvik ediyordu, bu arada kendi adamlarıyla Mısır hakimiyetindeki bölgelere talan akınlarında bulunmaktaydı. Aybeg, Abbasi halifesinden yardım istemiş, yardım göremeyince bir ordu hazırlayarak Suriyeye göndermiştir. Nasır Yusuf ve Baybars yenilgiye uğramış, Abbasi halifesinin araya girmesiyle iki taraf arasında ateşkes sağlanmıştır. Bu antlaşmada Bahri Memlukların Mısıra teslim edilmesi şartı bulunuyordu, diğer yandan Baybarsın arası Nasır Yusufla açılmıştır. Bu yüzden Baybars Suriyeden ayrılarak Kerek (Ürdün'de bir bölge) naibinin himayesine girmiştir. Buradan aldığı bir takviye kuvvetiyle yakınlarda bir Mısır birliği üzerine gitmiş, fakat çatışmada yine yenilgiye uğramıştır. Mısırda ise Aybeg Bahri Memluklara karşı tutumunu sürdürmekte, durumdan fazlasıyla rahatsız olan emirler ise Kereke, Baybarsın yanına gitmektedir. Bir yandan da Aybege karşı yürümek için Baybarsa baskı yapmaktadırlar. Baybars yine bir kısım takviyeler alarak Mısır üzerine yürümüştür. Aybeg ise Kutuz komutasında bir ordu sevk etmiş, Baybars bu kez de yenilgiye uğrayıp çekilmiştir. Kutuz, esir alınan Bahri Memlukları oyalanmadan kılıçtan geçirmiştir. Baybars ve yanındakiler bu kez de Kerek naibi tarafından kente alınmayınca tekrar Nasır Yusufa sığınmışlardır. Bahri Memlukları Aybegin baskısından kurtaran, Mısırlı tarihçi İbn Tağrıberdi tarafından güzel, dindar ve akıllı bir kadın olarak tanıtılan Şecerüddür olmuştur. Aybeg, hamamdayken görevlendirildiği bir adamı tarafından 1257 yılı içinde öldürülmüştür. Ne var ki hep desteklediği ve desteğini gördüğü Bahri Memluklar artık eski güçlerini yitirmişlerdi, Şecerüddürü korumayı başaramadılar ve bir süre sonra öldürüldü. Ardından Aybege bağlı memluklar, onun 15 yaşındaki oğlunu tahta oturtmuşlar, yaşının küçük olması yüzünden Kutuzu sultan naibi yapmışlardır. Çok geçmeden Kutuz genç sultanı ve annesini hapsettirmiş, ileri gelen Bahri Memluk emirlerini öldürtmüş ve tahta geçmiştir.
Moğollar 1258 yılında Bağdatı ele geçirerek Abbasi halifesi Müstasım ve ailesini öldürmüş, ardından yayılmaları Kuzey Suriyeye kadar ilerlemişlerdi. Moğol istilası 1259 yılında Halepi kuşatmış ve ele geçirmiştir. Daha sonra ilerleme yönünü 1260da Mısıra çevirmişlerdir. Nasır Yusufun ordusu ise Moğol ilerlemesini haber alınca dağılmıştır. Bu sırada Baybars, Sultan Kutuzun savaş hazırlıkları içinde olduğunu öğrenmiş, haber göndererek emrine girmek istediğini bildirmiştir. Moğol yayılması karşısında sadece kendisine bağlı memluklarla tutunmasının olanaksız olduğunun, Bahri memlukları da seferber etmekten başka çaresi olmadığını anlayan Kutuz, onlar üzerinde güçlü bir otoritesi olduğunu bildiği Baybarsın bu teklifini kabul etmiştir. Bunun üzerine 1260 yılının mart ayında Baybars can güvenliği için Kutuzdan söz alarak Mısıra dönmüştür. Kutuz, Baybarsı Memluk ordusunun öncü birliği komutanlığına getirmiş ve savaşın kazanılması durumunda kendisine Halepi ikta edeceğini vadetmiştir. Hülagu Han Memluk Sultanı Kutuza haber göndererek Mısırın il olmasını istemiştir. Tabi bu istek red edilmiştir.
Ayn Calut Muharebesi
Baybarsın askeri kariyerindeki en parlak ikinci başarısı 3 Eylül 1260 tarihinde Ayn Calut Muharebesideki Memluk ordusunun öncü birliği komutanı olarak oynadığı roldür. Ordu hazır olunca sefere çıkılmış Akkaya gelindiğinde Moğol ordusunun Ölü Denizin doğusundan güney yönünde ilerlemekte olduğu haberi alınmıştır. Bunun üzerine Kutuz, Moğol ordusunu karşılamak için ordunun yönünü güneydoğuya, Ölü Denizin güneyinde yer alan Ayn Caluda sevk etmiştir. Bir süre sonra Moğol ordusu görünmüş ve muharebe girilmiştir. Mısırdan ayrıldıktan sonra bu bölgeyi iyi tanımış olan Baybarsın asıl savaş planını hazırlamış olduğu ileri sürülmektedir. Bu plana göre ordunun büyük kısmı ağaçlıklar arasında gizlenirken Baybars kendi birliğiyle Moğol ordusu karşısında art arda vur-kaç taktiğiyle birkaç saat savaşmış, ardından Moğolları ordunun büyük kısmının pusuda beklediği bölgeye çekmiştir. Memluklar kısa sürede Moğol ordusunu çevirmiştir. Şiddetli bir muharebenin sonunda aralarında Moğol komutan Ketboğa Noyannın da olduğu Moğol ordusu çok büyük bir kısmıyla imha edilmiştir.
Baybars, muharebeden bir süre sonra Kutuzdan Halep iktasını istemiştir. Kutuz ise vaadini yerine getirmeyerek Halepi kendisine yakın olan bir adamına ikta etmiştir. Zaten aralarında bir süredir devam eden ve derinleşen bir husumet vardır. Bu son olay üzerine, Baybars Kutuzun Bahri Memlukların etkinliğini kırmak çabalarını artık katlanılmaz bularak yakın arkadaşlarına Kutuzu öldürmeye karar verdiğini anlatmıştır. Bu arada Kutuz, muharebenin ardından Suriyede düzeni yeniden tesis ettikten sonra ordu Mısıra yola çıkılmıştır. Gecelemek için kamp kurulan bir yerde Kutuz ava çıkınca, Baybars kolladığı fırsatı bulmuş oldu ve 22 Ekim 1260ta birkaç yoldaşıyla birlikte Kutuzu öldürdü.
Tahta geçişi
Devlet ileri gelenleri yeni sultanı belirlemek için toplandıklarında Baybars üzerinde oy birliğiyle karar vermişlerdir. Zaten otağa girerken Atabeg ve sultan naibi Farisüddin Aktay onları karşılamış, Sultan Kutuzun öldüğünü onlardan öğrenince Onu hanginiz öldürdü diye sormuş, Baybars da Ben diye cevap vermişti. Bu cevap üzerine atabek, Hünkarım, buyur Onun tahtına otur demiştir. Anlaşılacağı gibi Kutuzu öldüren kişinin sultan olması tabi görünüyordu. Aynı gün 26 Ekim 1260 tarihinde Kalatül-Cebele giderek Memluk tahtına oturmuştur. Kalatül-Cebel, Selahaddin Eyyubi tarafından yapımına 1176 yılında saltanat merkezi olarak başlanan kale ve içindeki saraylardır.
Tahta geçtiğinde ilk icraatlarından biri Kutuzun yükselttiği vergileri düşürmek olmuştur. Bu karar, sultanı öldüren adamın onun yerine tahta çıkmasının halkta yarattığı hoşnutsuzluğu gidermiş, Baybarsı sevdirmiştir. Bu sırada içte bazı isyanlar olmuştur. Bunların bir kısmı Kutuzun emir yaptığı kendi adamlarıdır ya da Eyyubi hanedanı mensuplarıdır. Baybars isyanları bastırmış, isyan çıkaran emirleri yakalatmış, fakat daha sonra bağışlayarak eski görevlerini iade etmiştir.
İçteki bu düzenlemelerden sonra Baybarsın yeni kurulmuş olan Memluk Sultanlığının emniyeti için dıştaki tehditlerin bertaraf edilmesi gerekiyordu. Bu tehditler ise şunlardır. Kuzeyde Kilikya Ermeni Krallığı ile sorunlar vardı. Levantın sahil kesiminde, her zaman Moğollarla işbirliği yapa gelen Haçlı kontlukları bir tehditti. İlhanlının ayrıca Ayn Celutun acısını çıkartmak istemeleri kaçınılmazdır.
Diplomatik ilişkiler
Baybars içteki sorunları yola koyduktan sonra, ülkesinin düşmanları olan Levantdaki Haçlı krallıkları, Kilikyada Kilikya Ermeni Krallığı ve İlhanlı Hanlığıydı. Bu düşmanlarına karşı, aralarında çıkar çatışması olmayan hükümdarlıklarla ittifaklar kurmaya çalışmıştır.
Anadolu Selçuklu Devletiyle ilişkiler
Sultan Baybarsın Anadolu Selçuklu ile tarihin akışını belirleyen önemdeki ilişkisi Anadolu Selçuklunun devrik sultanı II. İzzeddin Keykavusun Antalyaya çekildiği dönemde Baybarsa arasındaki bir ittifaka varan mektuplaşmalarıdır. Keykavusun Konstantinopolise kaçmasıyla bu ittifak yaklaşımı sona ermemiş, herhangi bir ortak girişime varmasa bile Keykavusun ölümüne kadar canlı kamıştır.
Altın Ordu Devletiyle ilişkiler
Baybarsın hükümdarlığının ilk yıllarında Altın Ordu Devletinin hanı Berke Handır. Han olmadan önce İslamı seçmiştir. Amcasının oğlu olan Hülagu Hanla arasında, arkasında Azerbaycan üzerindeki anlaşmazlık olmakla birlikte, görünürde Hülagu Hanın İslam ülkelerine saldırmasında dolayı bir gerginlik, hatta bir düşmanlık oluşmuştur. Baybars açısından ise, iki Moğol hanlığı arasındaki bu düşmanlık, kendisine ülkesi yararına kullanabileceği olanaklar getirmektedir. Bu amaçla hareket eden Baybars, iki ülke arasında diplomatik ilişkiler yoluyla bir dostluk kurulmuştur. Bu dostluk her iki hükümdarın da yarar bekleyeceği bir ittifaktır. Baybarsın Berke Hanla ilk mektuplaşması tahta geçişinin hemen ertesi yılı olan 1261 senesidir. Baybarsın mektubunun 1261 yılının kasım ayı içinde olduğu anlaşılıyor. Berke Hanın cevabı ise 11 Mayıs 1263 tarihinde yazılmıştır. Memluk Sultanlığı Altın Ordu Devleti ittifakı bu tarihte gerçekleşmiş sayılır.
Batı ile ilişkiler
İslam tarihinde Hristiyan dünyasıyla sistematik ve sürekli diplomatik temas arayan ilk hükümdarın Baybars olduğu belirtilmektedir. Bizans İmparatoru VIII. Mihaille 1261 yılında yaptığı ticaret antlaşması bir bakıma ittifak arayışıdır. Ardından Cenova ile bir diğer ticaret antlaşması yapılmıştır. Bu antlaşmalar karşı tarafa belirgin bir yarar sağlamamıştır ama Baybarsın Avrupadaki olaylar ve eğilimler hakkında bilgi sahibi olmasına olanak sağlamıştır. Diğer yandan Papalığın doğuyla ilgili emelleri için büyük bir engel olarak görülen Sicilyanın Hohenstaufen Hanedanı ile temas kurmuştu. Fakat 1266 yılında bu hanedanlık çökünce hemen diğerleriyle temasa geçmiştir. Bu temasın 1271 yılındaki Sekizinci Haçlı Seferinin Tunusa yönelmesinde en belirgin nedenin bu temasların olduğu ileri sürülmektedir.
Askeri seferler
Haçlılarla mücadele
Baybars Haçlılarla mücadeleye 1263 yılında başlamıştır. Bir dizi amansız seferden sonra 1271e gelindiğinde Ortadoğudaki Haçlı devletlerini harabe halinde ve yeniden canlanma konusunda büyük bir umutsuzluk içerisinde bırakmıştır. Baybarsın Doğu Akdenizdeki Haçlı varlığına karşı bu denli azimli saldırılarının nedenler vardır. Moğolların 1259-1260 yıllarında Suriyeyi işgal etmeleri Memluk Sultanlığı için büyük bir tehdit teşkil ediyordu. Ayrıca Haçlı Moğol ittifakı olasılığı başlı başına önlem almayı gerektiriyordu.
Tahta geçtiğinin hemen ertesi yılı Haçlılarla mücadeleye girişmiştir. VI. Bohemondun İlhanlılarla anlaştığı öğrenilince harekete geçip Antakyayı kuşatmıştır. Başarılı olamadıysa da bir sonraki yıl yeniden denedi, yine sonuç alamadı. Haçlıları Ortadoğudan tümüyle atmak için saldırılarına devam ederek 1265 yılı şubatında Hayfa ile Yafa arasındaki Kaysariyeyi, Yafayı, Aslisi ve Arsufu ele geçirdi. Bir sonraki sene Akka üzerine yürümüştür. Ancak çok korunaklı olduğu görülünce Safede saldırıldı. Ardından Remle ele geçirildi. Aynı sene ikinci bir Memluk ordusu İlhanlıyla müttefik olan Kilikya Ermeni Krallığı hükümdarı I. Hetumu cezalandırmak üzere Kalavun komutasında bir ordu gönderildi. I. Hetumun ordusu 1266 yılı ağustos ayında bozguna uğratıldı ve Adana, Misis, Tarsus ve Sis (Kozan) yağmalandı. Bu iki yılda Kilikya Ermeni Krallığını epeyce hırpalamıştı. Baybars art arda saldırılarına yön değiştirerek devam ederek 1267de Teberiye ve Akka civarına saldırılar düzenlemiştir.
Baybars tüm bu askeri harekatlarla Haçlıların son kalesi olan Antakyayı tecrit etmiş oluyordu. Artık Antakya üzerine yürümenin zamanı geldiğine karar verdi ve 1268 yılının nisan ayı başlarında kenti kuşatmıştır. Kısa bir kuşatmadan sonra kent düşmüştür.
Sultan Baybars ordusuyla 1268'de Antakya şehrini kuşattı ve 8 Mayıs'ta şehir teslim oldu. Sultan Baybars şehrin kalesini yıktırıp, şehrin savunmasına katılan Hristiyan ahalinin çoğunu öldürüp bir kısmını esir aldı. Antakyanın düşmesi Hristiyan dünyası için büyük bir darbe olmuş, Levantdaki Haçlı varlığı hızla zayıflamaya başlamıştır.
Kıbrıs kralının Levantdaki Haçlı kuvvetlerini birleştirmek için çaba harcıyor olması ve Akdenizde seyr eden Müslüman gemilerini vurması nedeniyle Kıbrısa asker yüklü bir donanma gönderilmiştir. Fakat donanma Kıbrıs sahilleri yakınında bir fırtınaya yakalanmış, pek çok gemi batmıştır. Böylece bu deniz seferi başarısızlığa uğramıştır. Baybars, Antakyanın Haçlılar elinden çıkmasının yeni bir Haçlı seferine yol açabileceğinden, bu seferle Levanta gelen Haçlı ordusunun Mısır üzerine yürüyeceğinden endişe duyuyordu. Bu yüzden bölgedeki Haçlı varlığını daha da daraltmak gerektiğine karar verip 1271 yılında Trablusşam Kontluğu topraklarına girdi. Hısnu-l Ekrad, Hısnu Akkar, Safita ve Akkanın hemen kuzeydoğusundaki, Töton Şövalyelerine ait Hısnu-l Karin kalesini ve bazı başka kaleleri almıştır. Böylece Ortadoğudaki Haçlı varlığı sadece sahildeki birkaç kente kadar daraltılmıştır.
İlhanlılarla mücadele
Baybars bir İlhanlı ordusunun 1265 yılında Birecik Kalesini kuşatmaları üzerine bölgeye bir ordu göndermek zorunda kalmıştır. İlhanlı ordusu Baybarsın üzerlerine geldiğini haber alınca kuşatmayı kaldırıp geri çekilmişlerdir. Aynı yıl Hülagu Hannun ardılı olarak tahta çıkmış olan Abaka Han, 1269da Haçlılarla anlaşıp Halep yakınlarına kadar ilerlemiştir. Baybars bu bölgeye bir ordu sevk etti, kendisi de Suriye üzerine hareket etti. Henüz yoldayken İlhanlı ordusunun yenildiği haberi gelmiştir. Abaka Han 1271de bu kez Haçlı kuvvetleriyle birlikte Antep üzerine gelmiştir. Baybars Harranda her iki kuvveti de bozguna uğratmıştır. Hemen ertesi yıl Abaka Han Bireciki bir kez daha kuşattı, yine Memluk ordusunun gelmekte olduğu öğrenilince kuşatma kaldırıldı.
Birecik üzerine bir diğer İlhanlı saldırısı 1272 yılındadır. Moğol ordusunun kenti kuşattığını haber alan Baybars, kent üzerine yürümüş, kent yakınlarında ileri çıkan Moğol öncü kuvvetlerini bozguna uğratmıştır. Kenti kuşatma altında tutan kuvvetler bu olayı öğrenir öğrenmez kuşatmayı kaldırarak geri çekilmişlerdir.
Memluk Sultanlığıyla bunca çatışmaya karşın Abaka Han Baybarsa birden fazla kez, her seferinde Baybars tarafından refüze edilen barış teklifinde bulunmuştur. Bunlarda biri 1266 yılında hediyeler götüren bir heyet tarafından yapılmıştır. Baybars, Moğolların İslam ülkelerinde yaptıkları kıyımı ileri sürerek teklifi geri çevirmiştir. Abaka Hanın bir sonraki girişimi 1268 ya da 1269 yılında, daha sert ifadeler içeren ve Baybarsın kendisine itaat etmesini isteyen bir mektuptur. Hakaret hamiz ifade Sen bir kölesin. Sivasta satıldın, bu halde iken sen nasıl yeryüzünün hükümdarları olan hükümdarlara karşı yazıyorsun şeklindedir. Diğer bir teklif 1272 yılında Pervane Muineddin Süleyman vasıtasıyla bir heyet gönderilmesi talebi olarak gelmiştir. Baybarsın elçi heyetiyle ok ve zırh gönderdiği hadisedir. Bu barış daha doğrusu ateşkes önerilerinin, İlhanlı Devletinin bu dönem boyunca Altın Ordu Devletiyle çatışma halinde olmasına bağlı olduğu ileri sürülmektedir.
Kilikya Ermeni Krallığı seferleri
Kilikya Ermeni Krallığı ile I. Hethum zamanında Memluk ilişkileri oldukça gergindir. Bu gerginlik Ermeni Krallığının İlhanlı ile müttefik olması ve Memluk Sultanlığının Anadoludan sağladığı demir ve kereste kervanlarına engel olmasındandır. Memluk Sultanlığında donanma için gemi yapımı Suriye ve Anadoludan sağlanan tomruk ithaline bağlıydı. I. Hethum, sadece Mısırın kereste ithaline değil, Müslüman tüccarların kendi ülkesinden geçen birçok kervanına, İlhanlı hükümdarı Abaka Handan aldığı talimata dayanarak engel olmaktadır. Baybars ise sadece kendi tüccarlarını değil tüm Müslüman tüccarların ticaretinin rahatça yapılmasıyla ilgileniyordu. I. Hethumca kendi topraklarında yakalanan Halepli tüccarların mallarına el konulması ve kendilerinin hapsettirilmesi üzerine Baybars Halep emirine gönderdiği bir mektupta tüccarlara bir zarar verilirse bunun acısını çektireceğini yazmıştır. Bu mektup konusunda Halep emirince I. Hethum uyarılınca tüccarları serbest bırakmıştır. Bu yüzden Baybars Ermeni Krallığına karşı bir dizi askeri seferle kervanlara zarar veremeyecek kadar yıpratmayı amaçlamıştır. İlk sefer 1266 yılında yapılmıştır. Baybars, İlhanlının Altın Ordu Devleti ile savaş halinde olmasından yararlanarak bir orduyu Kilikyaya göndermiş, Ermeni ordusuyla Servandda savaşılmıştır. Ermeni ordusu dağılırken I. Hethumun oğlu Leon esir alınıp Kahireye götürülmüştür. Leonun serbest bırakılması, Baybarsın İlhanlı elinde esir olan bir Memluk emirinin serbest bırakılması şartı yerine getirildikten sonra sağlanmıştır. Muharebeden sonra Memluk ordusu başkent Sis olmak üzere birçok kenti yakıp yağmalamış, pek çok esir ve ganimetle 20 günlük seferi tamamlayarak Mısıra dönmüştür. Ermeni Krallığı bu yıkımda eski gücünden çok şey kaybetmişti. Bir sonraki sefer 1273 yılında gerçekleşmiştir. Bu da yine bir yağma seferidir. Baybars Ermeni topraklarına 1275 yılında düzenlenen seferi bizzat yönetmiştir.
Anadolu seferi
Sefer öncesi gelişmeler
Sultan Baybarsın İlhanlıya Anadoluda saldırma kararı, II. İzzeddin Keykavusun tahtı bırakarak Antalyaya çekilmesinden hemen sonradır. Sultan Baybars bir elçi heyeti göndererek 1261 sonbaharında devrik sultanı Mısıra davet etmiş, her yardımı yapacağını bildirmişti. İzzeddin Keykavus, tekrar Anadolu Selçuklu tahtına Sultan Baybarsın yardımıyla geçerse Diyarbakır ve çevresini Memluklara bırakacağını bildirmiştir. Ayrıca kendi tuğrasının yer aldığı, sadece isim haneleri boş bırakılmış ikta fermanları gönderilmiştir. Bahri Memlukler döneminin ünlü tarihçisi İbn Abduzzahir ise İzzeddin Keykavusun ülke topraklarının yarısını vadettiğini ve bunu gösteren bir haritayı da gönderdiğini yazmaktadır. Diyarbakırın ise Baybars tarafından İzzeddin Keykavusun elçisine ikta edildiğini belirtmektedir.
Sultan Baybars, bu haber üzerine derhal ordu hazırlamaya koyuldu. Ne var ki Konyadaki devlet ricali ve İlhanlı sarayı bu yazışmaları tespit etmiş ve gereken karşı tedbirleri almış, İlhanlı Anadoluya güçlü bir ordu göndermiştir. Bu durumda İzzeddin Keykavusun ve Sultan Baybarsın çok hızlı harekete geçmesi gerekti, fakat Memluk ordusunun sefer için hazırlıklarını tamamlaması bu kadar hızlı olamayacaktı. Bu durumda İzzeddin Keykavus, Bizansa iltica etmiştir. Yine de bu olaylar Anadolu Selçuklu - Memluk ilişkilerinde yeni ve son derece önemli bir dönemin başlangıcı oluyordu.
II. İzzeddin Keykavusun Bizansa sığınmasıyla Anadolu Selçuklu - Memluk ilişkileri kesilmiştir. Uzun bir sürenin sonunda, 1272 yılında, Anadolu Selçuklu veziri Pervane Muineddin Süleyman ve Anadoludaki İlhanlı valisi Samagar Noyanın bir girişimi olmuştur. Sultan Baybarsa bir mektup göndererek İlhanlı ile barış görüşmelerine başlamasını istediler. Sultan Baybars bu teklifi kabul etmiş göründü, İlhanlı sarayına bir heyet gönderdi. Heyet önce Anadoluya uğrayıp Pervane Muineddin Süleymanla birlikte İlhanlı sarayına gidip Abaka Hana Sultan Baybarsın mektubunu takdim etti. Sultan, Moğollar ancak istila ettikleri topraklardan çekildikleri takdirde dost kalacaklarını bildiriyordu. Abaka Han, Memluk elçilerini sinirlenerek geri göndermiştir. Sultan Baybarsın Samagar Noyana bir ok, Abaka Hana bir zırh göndermesinin anlamlı olduğu düşünülmektedir. Türklerde hakimiyet ifade eden oku, Baybarsın Anadolu üzerine hakimiyet kurmayı isteğinin ifadesi olarak yorumlayan araştırmacılar vardır. Diğer taraftan Abaka Hana gönderilen zırh açıkça meydan okumadır. Hatırlanacağı gibi II. İzzeddin Keykavus Antalyadayken Sultan Baybarsa çok geniş iktalar vermişti. Baybars, Anadolu topraklarının en azından bir bölümü üzerinde hak sahibi olduğunu ileri sürüyordu.
Anadolu Selçukluda Pervane Muineddin Süleyman, sultanı IV. Rukneddin Kılıç Arslanı 1265 yılında Moğol onayı alarak zehirletmiş, yerine altı yaşından küçük şehzade III. Gıyaseddin Keyhüsrev'i tahta çıkartmıştır. Çocuk yaştaki sultana rağmen, İlhanlı sarayının talimatlarıyla Anadolu Selçuklu Devletini az çok bağımsız yönetmekteydi. Lakin İlhanlı hükümdarı Abaka Hanın Anadoluya Acay Noyan ve Samagar Noyanı ataması, Pervane Muineddin Süleymanın bu hareket serbestiyetini iyiden iyiye bozmuştur. Esas olarak Abaka Hanın kardeşi olan Acay Noyan işlerini bozmaktaydı. Önceleri noyanları rüşvetle idare etmiş, fakat rüşvet taleplerinin artması onu zor duruma düşürünce Acay Noyanı 1272 yılında Abaka Hana, Memluk sultanıyla gizlice görüştüğünü ileri sürerek şikayet etmişti. Abaka Hanın durumu araştıracağını, düşüneceğini bildirmesi üzerine yalanının ortaya çıkacağını, bunun da kendi durumunu ciddi biçimde tehlikeye sokacağını düşünerek 1272 - 1273 yıllarında Sultan Baybarsa, Anadoluya bir ordu ile gelerek Moğolları atmasını isteyen mektuplar göndermiştir. Bunun üzerine Baybars, 1275 yılının şubat ayında güçlü bir orduyla Kahireden Anadolu üzerine harekete geçmiştir. Fakat bu arada Abaka Han, Acayı Anadoludan geri çekince, Pervane Muineddin Süleyman harekat halinde olan Sultan Baybarsa bir mektup daha göndererek koşulların bir sonraki sene kendisi için daha uygun olacağını bildirdi. Bunun üzerine Sultan Baybars orduyu Moğollarla müttefik olan Kilikya Ermeni Krallığına çevirip birçok yerleşim yerini yağmalamıştır.
1275 yılında İlhanlı kuvvetleri, Birecik kuşatması sırasında iken, çevrede devriye gezen Moğol atlıları, Sultan Baybarsın bir ulağını yakalamışlardır. Bu rastlantıyla Pervane Muineddin Süleymanın Sultan Baybarsa yazdığı bir mektup ele geçti. Pervaneye çok güvenen Abaka Han, bu durumun üzerine durmamış görünür fakat tedbir olarak Anadolu Selçuklu idaresini pervaneden alarak Toku Noyana vermiştir. Durumunun son derece nazik bir hal aldığını gören Pervane Muineddin Süleyman, Sultan Baybarsın bir an önce Anadoluya gelmesini sağlamaktan başka çaresi kalmadığını düşünmeye başlamış, Baybars nezdinde yeniden girişimlerde bulunmuştur. Durumunu güçlendirmek için tüm devlet ricalinden, II. İzzeddin Keykavusun tahta kalması, İlhanlıya ödenen yıllık haracın bundan böyle Memluk sarayına ödenmesi ve Baybarsın Anadoluya yapacağı sefer sırasında yardımcı olunacağı üzerine imzalı taahhütnameler almış, bunları Baybarsa göndermiştir. Ancak Baybars, kısa sürede hazırlıkları tamamlayamayacağını bildirmiştir. Pervane, aynı yıl çeşitli bahanelerle sürekli ertelediği, fakat artık son kerteye gelen olağan yıllık toplantı için İlhanlı başkentine gittiğinde Anadolu Selçuklu beylerinden Hatıroğlu Şerafeddin bazı diğer beylerle bir girişim başlatarak diğer emirleri, ikna ederek ya da tehditle harekete geçirdi. Kayserideki Moğolların hapsedilmesi üzerine bazı emirler karşı çıkınca bunlar öldürüldü, diğerleri de isyana katılmak zorunda kaldılar. Karamanoğullarıda harekete katılmışlardır. Bu arada Sultan Baybarsdan yardım istedi. Lakin Pervane Muineddin Süleyman ile olan yazışmalarından Anadoluda kurak bir yıl geçtiğini sanan Sultan Baybars, bu isteği yerine getirmeyeceğini bildirmiştir. Sultan ve kardeşinin emniyete alınması için küçük bir birlik istenince Baybars bin kişilik bir süvari birliğini yola çıkarmıştır. Bu olaylar olurken Anadoluda emirlerin isyanı İlhanlı sarayı tarafından öğrenildi ve Pervane Muineddin Süleyman ile birlikte otuz bin kişilik bir İlhanlı ordusu Anadoluya sevk edildi. Baybarsın süvarileri bunun üzerine Kayseriye ulaşamadan geri çekilmek zorunda kaldılar. Moğol ordusu isyanı, kısa sürede kanlı bir biçimde bastırmıştır. Sadece yargılanarak suçlu bulunan emirler değil pek çok Türkmen de öldürülmüştür.
Sefer
Sultan Baybars, güçlü bir Memluk ordusunun başında 2 Mart 1277 günü Kahireden Anadoluya doğru harekete geçmiştir. Halepden geçerken Moğol ordusunun olası bir kanat hareketini önlemek için bir kısım kuvvetini burada bırakmıştır. Nitekim Baybars, 7 Nisan'da Halepten ayrılırken bir komutanın emrinde çıkardığı öncü keşif kuvveti, üç bin kişilik bir Moğol birliğini yakalayıp imha etmiştir. Memluk ordusu 13 Nisan 1277 günü Ceyhan Nehrini geçerek Elbistan Ovasına ulaşmıştır. Sultan Baybarsın Anadoluyu amaçlayan hareketini öğrenmiş olan İlhanlı ve Anadolu Selçuklu ordusunun öncü kuvvetleri de ertesi gün Elbistan Ovasına inmiştir. Anadolu Selçuklu ordusunda tabi devletler olan, Ermeni ve Gürcü kuvvetleri de bulunmaktadır. Tatavun Noyan ve Toku Noyan komutasında olan İlhanlı ordusu 15-17 bin kişiliktir. Anadolu Selçuklu ordusuna ise Pervane Muineddin Süleyman komuta etmektedir. Elbistan Muharebesi hemen ertesi gün, 15 Nisan 1277 günü İlhanlı - Anadolu Selçuklu ordularının ağır yenilgisiyle sonuçlanmıştır. Yenilginin ardından Pervane Muineddin Süleyman kaçmayı başarır. Muharebe sırasında oğlu, torunu, damadının kardeşi, Erzincan, Sivas, Sinop valileri, Sivas subaşısı ile bir kısım Anadolu Selçuklu devlet ricali Memluk saflarına geçenlerdendir. Onlarla birlikte bir kısım Anadolu Selçuklu askeri dahi Memluk tarafına geçmiş ya da silahlarını bırakarak teslim olmuştur. Bazı kaynaklarda Anadolu Selçuklu ordusunun savaşmadığı belirtilmektedir. Moğol kayıplarının ise çok ağır olduğu bildirilmektedir, Tatavun Noyan da ölenler arasındadır. Sultan Baybars seferi sona erdirip Anadoludan Mısıra dönerken savaş alanına uğramıştı. Burada Elbistanlı alimlerden savaş alanında kaç Moğol ölüsü saydıklarını sordu, içlerinden biri 6.770 Moğol cesedi saydığını söylemiştir fakat muharebe alanından yakındaki tepelere çekilen Memluk askerlerinin kendilerini izlemesi üzerine atlarından inerek dövüşen ve cesetleri orada kalan Moğol askerleri bu sayıya dahil değildir.
İbn Bibi Elbistan Muharebesi hakkında şunları yazmıştır. Seçkin yiğitler olan ve muharebede hayatlarını Cihan Padişahı uğruna feda eden Tuku ve Tudavun noyanlar kızgın aslanlar gibi savaşırken Moğol askerleri de kaplanlar gibi kükremekte idiler. Memluk askerleri ise hazan rüzgarına maruz kalan söğüt yaprağı'' gibidirler. Moğollar, üstün meziyetlerine kahramanlıklarına rağmen çaresiz bir biçimde yenilmişlerdir. Yenilgiyi açıklamak için de Memluk askerlerinin sayılamayacak kadar çok miktarda, buna karşın Moğolların üç binden az sayıda olduğunu ileri sürmektedir. İbn Bibinin bu eserini Moğol hanı için yazdığı iddiası hatırlanırsa bu ifadeler anlam kazanır.
Muharebeden sonra toparlanan Memluk ordusu Kayseri üzerine yürüyüşe geçmiştir. Yol boyunca bütün kale komutanları Sultan Baybarsa itaatlerini bildirdiler. Ordu 22 Nisan 1277 cuma günü Kayseriye ulaşmış, Anadolu Selçuklu ileri gelenleri ve halkın coşkun sevinçleriyle karşılanmıştır. Sultan Baybars, kendisi için özel bir çabayla hazırlanmış saraya giderek Anadolu Selçuklu tahtına oturmuştur. Aynı gün okunan hutbede adı belirtilmiş, Anadolu Selçuklu sultanı II. Gıyaseddin Keyhüsrevin adı anılmamıştır. Cuma namazından sonra Sultan Baybarsa adına kestirilmiş sikkeler takdim edilmiştir.
Elbistan Muharebesinde sıvışan Pervane Muineddin Süleyman, 17 Nisan günü Kayseriye gelerek II. Gıyaseddin Keyhüsrev ile eşini, adamlarını ve 400 cariyesini ve bir kısım devlet ricalini yanına alarak kendi iktası olan Tokat kalesine sığınmıştı. Sultan Baybarsın Anadolu Selçuklu tahtına oturmasından sonra hem zaferini, hem de tahta oturuşunu tebrik etmiştir Sultan Baybars'da Kayseriye gelerek mevkiini almasını ve her türlü lütuf ve ihsana mazhar olmasını bildirmiştir ancak davete icabet etmeyerek zaman istemiştir. Bu tutumu, Abaka Hanı Anadoluya bir ordu göndermeye ikna etmek, iki ordunun kapışması sonucunu gördükten sonra davranış tarzını belirlemeye yönelik iki yüzlü bir hesap içinde olması şeklinde yorumlanmaktadır.
Memluk ordusu Anadoluda kaldıkları sürece Sultan Baybarsın emri gereği tüm ihtiyaçlarını parasını ödeyerek satın almışlar, hiçbir şeye el koymamışlardır.
Sultan Baybars, Anadolu seferine çıkmadan önce Pervane Muineddin Süleyman olmak üzere Anadolu Selçuklu ricalinden aldığı vaatlerin hiçbirini görememiştir. Onları Kayseriye daveti ise oyalama olduğunu anladığı geçiştirmelerle karşılanıyordu. Tüm Anadolu beylerini Kayseride birleşmeye davet etmişti ama bazı Türkmen beyleri dışında hiçbiri buna yanaşmamıştı. Üstelik askerlerin erzakı, diğer ihtiyaçları ve hayvan yemi olarak ordunun harcamaları yüksekti. Anadolu ise uzun yıllardır Moğol tahakkümü altında inlemektedir. Tarımsal üretim düşmüş, buna bağlı olarak her şeyin fiyatı, özellikle tahıl fiyatları çok yükselmişti. Bunun yanında bir de Memluk ordusunun tüketimiyle halk daha da zor duruma düşmüştü. Anadoluyu Moğol tahakkümünden kurtarmak için sefere çıkmıştı ama ordusunun masraflarını Memluk hazinesinden ödüyordu. Diğer yandan Abaka Hanın çok geçmeden büyük bir orduyla Anadoluya geleceğini hesaplıyordu. Anadolu Selçuklu askerlerine ve emirlerine güvenemezdi, Moğol karşısında yılgındılar. Güçlü bir Moğol ordusuna karşı, üstelik iaşe sorunları varken ve kendi merkezinden çok uzakta, tek başına karşı koymayı göze almak büyük tedbirsizlik olurdu. Sultan Baybars bu şartlar altında Mısıra dönmeye karar vermiştir. Ordusuyla birlikte 25 Nisan 1277 günü, Kayseriye gelişinin üçüncü günü, Sivas yönünde harekete geçti. Yolda kendisine Pervane Muineddin Süleyman ve Gıyaseddin Keyhüsrevin bir elçisi geldi ve Anadoludan ayrılmamasının rica edildiğini bildirdi.
Sultan Baybars,
cevabını vermiştir.
Anadolu Selçuklu ümerası ve alimlerinden bazıları aileleriyle birlikte kendi istekleriyle Sultan Baybarsla gelmek istediler. Sultan, Pervane Muineddin Süleymanın oğlu, torunu ve anası, bazı önemli ve zengin emirleri kendi iradeleri dışında yanında götürmüştür. Birkaç Moğol da onunla gelmek istemiştir.
Sultan Baybarsın Anadolu Seferinde, Anadolu Selçuklu'yu Moğol tahakkümünden kurtarmaktan çok daha önemli stratejik amaçları olduğu ileri sürülür. Anadoludaki Moğol istilasıyla, Mısırın Kıpçak sahası ile ticari bağlantısı kesilmişti. Sultan Baybars, Memluk ordusunun sürekli yenilenmesi gerektiğini, bunun için Kıpçak sahasından düzenli olarak köle akışının sağlanması gereğini çok iyi biliyordu. Baybars bu ticareti deniz yolundan sürdürmek için Altın Ordu Devletine bir temsil heyeti göndermiştir. Fakat bu heyet İlhanlılarla ilişkilerinin bozulmasını hiç istemeyen Bizans imparatoru VIII. Mihail tarafından tutuklanmıştı. Baybars, Moğolları Anadoludan atarak kara ulaşımını yeniden açmayı düşünmüştür.
Dönüşü Şama olmuştur. Şama ulaşması 10 Haziran 1277 ya da 6 Haziran günüdür, Şama dönüşünde hastalanmış, on dört gün sonra, 20 Haziran 1277 tarihinde ölmüştür.
Halifeliğin Mısır himayesine alınması
Baybarsın tahta geçtikten hemen sonra bir çaresini bulmak zorunda olduğu sorun, Memluk Devletinin meşruiyetidir. İslam devletleri için meşruiyet, halife tarafından tanınmış olmaktır. Bu ise halifenin yeni sultana bir menşur göndermesini gerektirir. Lakin bir köle devleti olduğu için Memluk Sultanlığının böyle bir menşur alması hiç kolay bir iş değildir. Üstüne üstlük Şecerüddürün, bir kadının tahta geçmesi halifelikle ilişkileri daha da olumsuz etkilemiş, Sultanlık ağır bir tenkit almıştır. Şecerüddür ile evlenen Aybeg bu konuda girişimde bulunmuştur ama bu kez de İlhanlı saldırısıyla halifelik ortadan kalkmıştı. Baybars, halifeliği yeniden tesis etmek için, Bağdattaki İlhanlı yıkımından kurtulmayı başarmış ve Abbasi hanedanı mensubu I. Hakim (Ebu‟l-Kasım Ahmed)i Kahireye davet etmiş, 1261 haziranında halife ilan edilmiştir. Yeni halife Baybarsa kılıç kuşatarak meşruiyet için ihtiyacı olan saltanat menşuru sağlamış, ona bütün İslam beldelerinin ve fethedilecek yerlerin idaresini vermiştir. Baybars, hutbelerde halifenin adının okunmasını ve basılacak sikkelere onun adının yazılmasını emretmiştir. Tüm Müslüman ülkeler halkına, kafir Moğolların yıktığı halifeliği kendisinin yeniden kurduğunu ilan ederken bu mesajını Altın Ordu hükümdarı Berke Hana da göndermiştir. Sultan Baybars, halifeliği himaye etmiş olmasına karşın devlet işlerine karışmasına fırsat vermemiştir, Memluk Sultanlığının tüm tarihi boyunca sultanlar, Baybarsın bu politikasını sürdüreceklerdir, halifelik sadece dini bir lider olarak varlığını sürdürmüştür.
İmar çalışmaları ve önemi
Sultan Baybars son derece başarılı bir hükümdar olmuştur. Dönemi, Memluk tarihinde yeni bir dönem olarak görülmektedir. Baybars, bir bakıma Memluk Devletinin gerçek kurucusudur. Memluk Sultanlığının Baybars tarafından şekillendirilen sınırları, devletin tüm tarihi boyunca hemen hemen hiç değişmeden kalmıştır. Devletin kuruluşunun ilk on yılında beş sultanın hükümran olduğu göz önüne alındığında ülkenin siyasi olarak ne denli çalkantıda olduğu dikkati çekmiştir. Oysa Baybarsın hükümdarlık süresi 17 yıl olmuştur. Memlukların en uzun süre yönetimde kalan ikinci sultanıdır. Bu, ne denli yetenekli bir hükümdar olduğunu gösterdiği gibi ülkede her alanda sağladığı istikrarı da işaret eder.
Ayn Calut Muharebesinden sonra yeni bir Moğol saldırısı olasılığına karşı ülkenin en önemli iki şehri olan Kahire ve Şam arasında atlı ulak sistemi kurmuş ve bu sistem için yollar, köprüler, at değiştirmek için menzil istasyonları kurmuştur. Böylelikle haberleşmenin ve ulaşımın çok yavaş olduğu bir dönemde Kahire ile Şam arasındaki bir mesajın dört günde gitmesini sağlamıştır. Diğer ulaştırma projeleri olarak ülkesindeki köprüleri, su ulaşım kanalları ve limanları yeniletmiş ya da yeniden inşa ettirmiştir. Haçlılara karşı bir güç ve komuta birliği sağlamak için Suriyeyle Mısırı birleştirmiş, Suriyede Moğollar tarafından tahrip edilmiş kale ve şehir surlarını onartmıştır. Ülkesinin tarımını geliştirmek amacıyla eski sulama yollarını tamir ettirip, yeni sulama kanalları açtırmıştır. Kahire'de ismini taşıyan Baybars Camii'yi yaptırmıştır. Şam'da bulunan türbesi ve yanındaki Zekeriya Medresesi onun adına yapılan ünlü mimari eserlerdendir. Zekeriya Medresesi'''ne bağlı olan Zekeriya Kütüphanesi günümüze kadar gelen çok sayıda önemli bilimsel yazma eserlerini içinde bulundurmaktadır.
Esas çabası Moğol ve Haçlı varlığını bölgeden atmaktı. Bu yönde, Moğollara karşı Altın Ordu Devleti, Haçlılara karşı da Bizans İmparatorluğuyla anlaşmıştır. Öte yandan İslam dünyasının desteği için Moğol hanı Hülagu Hannın 1258 yılında Bağdatı almasından hemen sonra son Abbasi Halifesini öldürmesiyle yaşanan boşluğu, aynı soydan birini Kahirede halife yaparak sağlamıştır. İlhanlıların Bağdat katliamından sağ kurtulmayı başaranlar Kahireye sığınmışlardı.
Sultan Baybars, Kahire'de ve ülkesinde İslam bilginlerine ve bilim adamlarına büyük destek sağlamıştır. Örneğin tıp araştırmalarıyla ünlü Arap tıp doktoru İbni Nefis'in patronu idi.
İsmi İslam dünyasında, özellikle Mısır ve Suriye'de ölümünden sonra bir kahraman olarak anılmaktadır. Katkılarını ve savaşlarını anlatan Sirat al-Zahir Baibars (El-Zahir Baibars'ın hayatı)'' adlı hatıra eseri Arap edebiyatında popüler bir eser olarak önemini korumaktadır.