Mehmet Ulusoy (yönetmen)

Mehmet Ulusoy (30 Mart 1942, İzmir - 7 Haziran 2005, Paris), Türk tiyatro yönetmeni, tiyatro ve sinema oyuncusu.
Hayatı
Tiyatroya, Ayberk Çölokun teşvikiyle orta öğrenimini sürdürdüğü Galatasaray Lisesinin tiyatro kolunda başladı. Kısa bir süre sonra Ulvi Uraz tiyatrosunda profesyonel oyunculuğa adım attı. İstanbul Belediye Konservatuvarında Yıldız Kenterin öğrencisi oldu. Daha sonra Sermet Çağan ve Muhsin Ertuğrul ile çalıştı.
1963te Avrupaya gitti. Önce Pariste, Roger Planchonun yanında sonra Berlinde, Berliner Ensembleda stajyer oldu. Fransaya döndü ve Sorbonne Üniversitesi Tiyatro Enstitüsünde öğrenim gördü. Ardından üç yıl Milanoda, Piccolo Teatro ve La Scala Operasında sergilenen yapımlarda Giorgio Strehlerin asistanlığını üstlendi. Strehler ile birlikteliği onun hayatında bir dönüm noktası oldu ve sanatında derin etkiler bıraktı.
1968de İstanbulda Devrim İçin Hareket Tiyatrosu adlı topluluğu kurdu. Üç yıl boyunca köylerde, meydanlarda ve grevde olan fabrikalarda sokak tiyatrosu yaptı.
1971de Parise yerleşti. Antoine Vitez ve Peter Brookun yönettiği oyunlarda çeşitli roller üstlendi. Öte yandan, dünyanın dört bir yanından gelen oyuncularla birlikte Théatre de Liberté'yi (Özgürlük Tiyatrosu) kurdu.
1972de Gérard Philippe de Saint-Denis tiyatrosunda, Nazım Hikmet ve Aziz Nesin gibi yazarların ürünlerinden derleyerek sahnelediği Gelecekten Destanlar adlı oyun ile ilk yapım ve yönetimini gerçekleştirdi. Büyük beğeni toplaması üzerine oyun Fransayı, İtalya ve İsviçrede çeşitli festivallerde temsil etti. Takip eden sene Nazım Hikmetin Sevdalı Bulutunu sahneye uyarladı. Bu yapım başta Avignon Festivali ve Venedik Bienali olmak üzere Avrupanın çeşitli sahnelerinde 167 kez temsil edilerek büyük başarı kazandı. Ayrıca FR3 televizyon kanalında yayınlandı. Özgürlük Tiyatrosu kısa zamanda Fransız Kültür Bakanlığının maddi desteğini alan en önemli bağımsız tiyatrolardan biri oldu.
1974te Bertolt Brechtin Kafkas Tebeşir Dairesi yorumu ve Karl Marxın Das Kapitalinden Yüksel Arslan ile beraber sahneye uyarladığı Buzlu Suların Bencil Hesaplarında adlı oyunları Avignon Festivaline taşıyarak ününü pekiştirdi.
Artık Fransada önde gelen gazeteleri baş sayfalarını ona ayırıyor, ansiklopediler ve tiyatro kuramı kitaplarında referans olarak gösteriliyor, adına kitaplar yazılıyor, hatta kimi kuramcılar tarafından Charlie Chaplin ve Buster Keaton gibi oyuncu-yönetmenler ile özdeşleştiriliyordu. (Denis Babelet, CNRS)
1975-76 senelerinde Sorbonne Üniversitesinde tiyatro öğretim üyeliği yaptı. 1979-80 arası Dostlar Tiyatrosu'nda çalıştı.
1980de Nazım Hikmetin şiirinden uyarladığı Benerci Kendini Niçin Öldürdü? ile Avignon Festivalinin açılışını gerçekleştirdi. Oyun büyük başarı elde etti. Fransız ve Belçika televizyonları oyunu yayınladı. Fransada sağcılar tarafından komünist olarak damgalanmasına rağmen 80lerde Fransanın en önde gelen sağcı gazete ve eleştirmenleri bile tiyatro izleyicisine hiçbir zaman bu kadar yakın olmadı., ideolojik fikirlerine katılmayabilirsiniz ancak şunu kabul etmek gerekir ki onun sahneye koyduğu oyunlarda bir şeyler oluyor, mizansen ve sahneleme yenilenmiş! diyecek kadar onun dehasını övüyordu. (örn: Pierre Marcabru-Le Figaro)
Mehmet Ulusoy, 1976dan günümüze kadar sahneye koyduğu, Macbeth (W. Shakespeare), Yaşlı Adam ve Deniz (E. Hemingway), Kongoda Bir Sezon (Aimé Césaire), Patronun Ölümü (Dario Fo), Ortadirek (Yaşar Kemal) gibi 22 oyun, Avrupanın pek çok ülkesi ile birlikte Rusya, Makedonya, Tunus, Kıbrıs, Lübnan ve Martinik Adasının önde gelen pek çok tiyatro mabedi ve festivallerinde temsil edildi. Mehmet Ulusoy, bu yapımlarda Ataol Behramoğlu, Aimé Césaire, Yaşar Kemal, Roland Topor; Kuzgun Acar, Yüksel Arslan, Saim Bugay, Metin Deniz, Mehmet Güleryüz, İlhan Koman, Michel Launay; Ayla Algan, Arlette Bonard, Ayberk Çölok, Genco Erkal ve Kudsi Ergüner gibi değeri hiçbir zaman unutulmayacak sanatçılarla çalıştı.
1990-94 arası Paris Ulusal Konservatuvarı Tiyatro Bölümünde ders verdi.
1999da Tarhunda Théatre adlı tiyatroyu kurdu. Balkan Savaşı sırasında Üsküp Milletler Tiyatrosunda Türk, Arnavut, Makedon ve diğer milletlerden oyuncularla birlikte Jordan Plevnesin RRR adlı oyununun provalarını yürütüp sahneledi.
2000de Fransada sahneye koyduğu son oyun olan Topor-Party yaklaşık iki yüz temsil gerçekleştirdi ve o sene Avignon Festivalinin kapanış oyunu oldu. Fransız Tiyatro Eleştirmenleri Birliği bu yapımı yılın en iyi oyunu seçti.
Sinemada da emek veren Mehmet Ulusoy, 1976dan itibaren sırasıyla Gloria Mundi, Le Marginal, Kız Kulesi Aşıkları ve Odmazdanın yanı sıra rollerini Tchéky Karyo ve Monica Bellucci ile paylaştığı Comme Un Poisson Hors de lEau adlı filmlerde rol aldı.
Şehir Tiyatroları nda, 1998de, Turgay Nar'ın Güz Bitiminde Moliére Ya da Kibarlık Budalası, 2001de de Georg Büchnerin Woyzeck adlı oyunlarını yönetti.
Sanatçı 2001 yılından itibaren; Ankarada Lemi Bilgin, İstanbulda Osman Wöberin müdür olduğu dönemde Devlet Tiyatroları kadrosuna dahil oldu. Sırasıyla İstanbul Devlet Tiyatrosunda Benerci Kendini Niçin Öldürdü?, Ankara Devlet Tiyatrosunda John Whitingin iddialı eseri Şeytanlar ve Antalya Devlet Tiyatrosunda Topor-Partyyi yeniden sahneye koydu. Benerci Kendini Niçin Öldürdü?, 6. Afife Tiyatro Ödülleri'nde En İyi Oyun, En İyi Yönetmen, En İyi Sahne Tasarımı ve En iyi Müzik ödüllerini kazandı.
Sanatçı son olarak Erasmusun Deliliğe Övgü adlı eserinin uyarlaması üstüne çalışıyordu. Benerci Kendini Niçin Öldürdü? ve Topor-Party adlı oyunların Nisan 2005 Paris turnesi sırasında, akciğer kanseri tedavisinden dolayı kalbine yenik düştü.
Mehmet Ulusoy, Giorgio Strehler, Nazım Hikmet ve Mustafa Kemale olan hayranlığını her fırsatta dile getirdi.
Vefatının ardından, Béatrice Picon-Vallin ve Richard Soudéenin yazdığı Mehmet Ulusoy-Un Théatre Interculturel (Kültürlerarası Bir Tiyatro) adlı kitap Pariste L'Age d'Homme yayınlarınca yayımlandı. Ayrıca Ayşin Candan da Mehmet Ulusoy Tiyatrosu adlı kitabı yazdı. 18 Şubat 2010da Théatre Gérard Philippe de Saint Denis tiyatrosunun içinde bulunan sahneye Mehmet Ulusoy Sahnesi adı verilmiştir.
Mehmet Ulusoy Sokakta Tiyatro Festivali her yıl Haziran ayında Konak Belediyesi ve Tiyatro Platformu işbirliğiyle İzmir'de yapılmaktadır.
Yönettiği tiyatro oyunları
2004 Topor-Party - Roland Topor - Antalya Devlet Tiyatrosu
2003 Şeytanlar - John Whiting - Ankara Devlet Tiyatrosu
2001 Benerci Kendini Niçin Öldürdü? - Nazım Hikmet - İstanbul Devlet Tiyatrosu
2000 Topor-Party : Roland Topor
1998 Güz Bitiminde Moliére Ya da Kibarlık Budalası - Molière / Turgay Nar - İstanbul Şehir Tiyatrosu
1998 RRR : Jordan Plevnes
1996 Simyacı : Paulo Coelho - Dostlar Tiyatrosu
1996 İnsanlar Köpek Balığı Olsaydı - Bertolt Brecht
1995 İçimdeki Çığlık - Genco Erkal - Dostlar Tiyatrosu
1995 Cambaz Ekvator - Aimé Césaire
1991 Ortadirek - Yaşar Kemal
1991 Sevdalı Bulut : Nazım Hikmet / Mehmet Ulusoy - Dostlar Tiyatrosu
1989 Kongo'da Bir Sezon - Aimé Césaire
1987 Memleketimden İnsan Manzaraları - Nazım Hikmet
1986 Prometeus - Aiskilos
1985 Yaşlı Adam ve Deniz - Ernest Hemingway
1983 Ölü Canlar - Nicolas Gogol
1982 Oyunlarla Yaşayanlar - Oğuz Atay
1981 Pantagruel - Alain Enjary
1980 Benerji Kendini Niçin Öldürdü? - Nazım Hikmet
1979 Kafkas Tebeşir Dairesi : Bertolt Brecht - Dostlar Tiyatrosu
1979 Patronun Ölümü - Dario Fo
1977 Macbeth - William Shakespeare
1976 Bencil hesapların Buzlu Sularında - Karl Marx'ın Das Kapital'inden uyarlama
1975 Kafkas Tebeşir Dairesi - Bertolt Brecht
1974 Sevdalı Bulut - Nazım Hikmet
1972 Gelecekten Destanlar - Nazım Hikmet
Filmografisi
2001, Odmazda / Osveta (Jan Hintjens)
1999, Comme un poisson hors de l'eau (Hervé Hadmar)
1999, Şükran Büfe (TV dizisi)
1996, Les Cordier, juge et flic (TV dizisi)
1993, Kız Kulesi Aşıkları (İrfan Tözüm)
1991, Uzun İnce Bir Yol (Tunç Başaran)
1985, Hotel de police (TV dizisi)
1983, Le Marginal (Jacques Deray)
1976, Gloria Mundi / Tortura / In Hell (Nikos Papatakis)