Vidin

Vidin (Bulgarca: ), Bulgaristan'ın kuzeybatı ucunda Tuna nehri kıyısında yer alan bir şehirdir.
Tarih
Vidin, Dunonia olarak bilinen bir Kelt yerleşimi çevresinde ortaya çıkmıştır. Bilinen yerleşimin, stratejik konumu nedeniyle MS 1. yüzyılda kurulduğu düşünülmektedir. Romalılar döneminde, Bononia adıyla etrafı surlarla çevrili bir kasaba konumuna yükseldi. Konumu itibarıyla, Yukarı Moesia eyaletinin önemli şehirlerinden biri olmuş ve yerleşimin korunması için burada bir kale inşa edilmiştir.
Antik yerleşim 4. yüzyılın ilk yarısında Hun saldırıları sırasında yağmalandı. İmparator Justinianus (527-565) döneminde yeniden imar edilen ve piskoposluk merkezi olan yerleşim, 6. yüzyıl sonlarına doğru yaşanan Avar istilasında büyük oranda tahrip oldu. Avarların denetiminde 7. yüzyıl başlarından itibaren Slav yerleşimine sahne oldu.
Slavlar burayı Badin veya Bdin olarak adlandırırken, Bizanslılarda bu isimden esinlenerek şehirden Vidynē olarak bahsetmeye başladı. 8. yüzyıl başlarında Asparuh Han tarafından Birinci Bulgar İmparatorluğu topraklarına katıldı. Bulgar Krallığının genişlemesinden sonra comitatus olarak adlandırılan eyalet merkezi olmuştur. Ticaret merkezi olması nedeniyle şehir gelişme dönemine girdi. Bulgar Kralı I. Borisin Hristiyan olmasından sonra piskoposluk, 919 yılında da başpiskoposluk merkezi konumuna yükseldi. Ancak Bulgar Krallığının zayıflamasından sonra sık sık Macar saldırılarına maruz kalan şehir, 1002 yılında başlayan ve 8 ay kadar süren kuşatmadan sonra Bizans kuvvetlerince ele geçirildi. Konumu nedeniyle Bizanslılar tarafından imparatorluğun kuzeybatı sınırında önemli bir üs merkezi oldu.
I. Manuel Komnenosun ölümünden sonra başlayan Bulgar isyanı sonucu 1185 yılında İkinci Bulgar İmparatorluğu kurulmuş, bir süre sonra da Vidin bu imparatorluğun topraklarına katılmıştır. 13. yüzyıl başlarında Kumanlar'ın ayaklanmasına sahne olan yerleşim, Çar Boril tarafından yardıma çağrılan Macarlar tarafından ele geçirilerek yeniden Bulgar hakimiyetine girmiştir. 1232 yılında Macarlarca ele geçirilen ve yağmalanan yerleşim kısa süre sonra yeniden Bulgarların eline geçti. 1257de Macar kralının üvey oğlu Rotislav, Vidinin merkezi olduğu prensliğini kurdu. Konstantin Tih, 1260ta Bulgaristanın yeni çarı olup Vidini zaptettiyse de bir süre sonra tekrar Macarlara bıraktı. Ancak Macar hakimiyeti de uzun sürmemiş, 1263-65 yılları arasında da sonradan kendini Bulgar Çarı ilan eden Rus asıllı Despot Jacob Svetoslavın hakimiyetine girmiştir. Yerleşim 1266 yılı Haziran ayında Macar ordusunca ele geçirilerek yağmalandı. Jacob Svetoslavın Macarlar tarafından Bulgar çarı olarak tanınmasıyla, Macar Krallığının vasalı olarak 1272ye kadar Vidinde idarede kaldı. 1277de Kuman asıllı bir boyar olan Şişman, Vidinin hakimi oldu. Bulgar çarıyla kurduğu akrabalık bağıyla da Vidin merkezli prensliğini kurdu. Oğlu Mihail Şişmanın Bulgar Çarı olmasıyla Vidin Prensliği yeniden bu krallığın topraklarına katıldı. Bulgar Çarı İvan Aleksandr 1360 yılı civarında krallığını ikiye bölerek Vidinin merkez olduğu prensliği büyük oğlu İvan Sratsimire bıraktı. 1365 yılında I. Louis tarafından düzenlenen seferde İvan Sratsimir esir alınmış, ele geçirilen yerleşimde 1369 yılına kadar Macar Krallığı hakimiyetinde kalmıştır. İvan Sratsimir, kayınbiraderi Eflak voyvodası I. Vladislavın Macarları Vidinden kovmasından sonra yeniden Vidine dönmüş ve babasının ölümünden sonra da prensliğini tam bağımsız olarak idare etmiştir.
14. yüzyıl sonlarına doğru Bulgar topraklarında Osmanlı etkisi yoğun olarak görülmeye başlamış ve Niğbolu Muharebesinde Haçlı ordusunun aldığı yenilgi sonrası Vidin şehri tam olarak Osmanlı hakimiyetine katılmıştır. Osmanlı hakimiyetine giren Vidin yeni oluşturulan sancağın merkezi oldu. 1402 yılında yaşanan Ankara Muharebesinden sonra Osmanlı Devletinin Fetret Devrine girmesinden faydalanan İvan Sratsimirin oğlu Konstantin, 1408 yılında isyan hareketi başlatmış ve Vidini ele geçirmiştir. 1413de Musa Çelebi tarafından kuşatılan şehir, I. Mehmedin Rumeli seferi esnasında 1417 yılında yeniden Osmanlı hakimiyetine katılmıştır. 1442/43 kışında Erdel Voyvodası János Hunyadi komutasındaki birleşik Macar-Leh kuvvetlerince kuşatılsa da ele geçirilememiştir. Şehir 1444 yılında, III. Wladyslaw komutasındaki Haçlı ordusu tarafından ele geçirilerek yakılmıştır. Ancak Varna Muharebesinde Haçlıların yenilgiye uğratılmasıyla yeniden Osmanlı hakimiyetine girmiştir. Vidin, bir uç şehri olması nedeniyle Osmanlı-Macar mücadelesinde önemli bir konumda bulunmuştur. 1451/52 senesinde János Hunyadi tarafından ele geçirilen yerleşim yine bir yakıma uğramıştır.
Osmanlı idaresinde yerleşimin ilk tahriri 1454/55 yılında yapıldı. Tahrir kayıtlarına göre yerleşimde 154 Müslüman, 187 Gayrimüslim hane yaşamaktaydı. 1502 yılında Macarlar ile onlara tabi Despot Radič Božić komutasındaki Sırp güçlerince dış mahalleleri yağma edilip yakıldı. Vidin şehrinin Osmanlı döneminde gelişimi, 16. yüzyıldan itibaren artarak devam etti. 1530 yılı kayıtlarına göre Vidinde; 308 Müslüman, 246 Hristiyan, 7 Yahudi ve 5 Latin olmak üzere toplam 561 hane bulunmaktaydı. 1585 tarihli tahrir defterinde ise şehirde 669 Müslüman, 269 Hristiyan, 31 Yahudi, 27 Roman olmak üzere toplam 996 hane kayıt edilmişti.
Vidin; 1595te Eflak Voyvodası Mihai Viteazul, 1596da ise Erdel kumandanı Farkas tarafından kuşatılsa da ele geçirilemedi. 1598de Mihai Viteazul, Vidin şehrini ele geçirip şehri büyük oranda yaksa da kale Osmanlı güçlerinin elinde kalabilmişti. Bu yıkımdan sonra şehir yeniden imar edilerek gelişimine devam ettirdi. Uzun bir süre sakin bir dönem geçiren Vidin, II. Viyana Kuşatmasında alınan ağır mağlubiyet sonrasında 1689 yılı Ekim ayında savaşmadan Habsburg güçlerince ele geçirildi. Ancak ertesi yıl yeniden Osmanlı kuvvetlerince ele geçirildi ve 1699 Karlofça Antlaşması ile de Osmanlı hakimiyetinin devamı sağlanabildi. 1715-1718 Osmanlı-Avusturya-Venedik Savaşı sonucunda imzalanan barış antlaşması ile Belgrad, Kuzey Sırbistan, Eflakın batısının Habsburg denetimine girmesiyle Vidin şehri stratejik yönden de önemli bir şehir konumu aldı. 1720-24 yılları arasında Vidin kalesi ile şehrin istihkamları güçlendirildi.
Vidin, 1795-1807 yılları arasında güçlü bir Ayan olan Pazvandoğlu Osman tarafından yönetildi. 1798 yılında Osmanlı ordusu, isyancı ilan edilen Pazvandoğlunun yaşadığı Vidini yaklaşık sekiz ay süreyle kuşatsa da ele geçirememiştir. Osmanlı döneminde uzun süre Vidin sancağının merkezi olan yerleşim, 1846 yılında Vidin Eyaleti'nin kurulmasıyla da paşa sancağı konumuna yükseldi. Ancak 1864 yılında Tuna Vilayetinin kurulmasıyla kaza merkezi oldu.
Vidin, Osmanlı döneminde başpsikoposluk merkezi pozisyonunda olan yerleşim konumundaydı. 11 Mart 1870de Osmanlı hükumeti tarafından Bulgar Eksarhlığının onaylanması sonucu Vidin Başpiskoposu olan Anthimosun Eksarhlığı ilan edilmişti.
19. yüzyılda Vidin ekonomisi; gümüş ve altın işlemeciliğinin ön plana çıktığı el sanatları, ticaret ile balıkçılık üzerine kuruluydu. 1873 yılı Tuna Vilayeti Salnamesine göre Vidinde; 2129 Müslüman ve 1399 Gayrimüslim hane bulunmaktaydı. Bu nüfus artışında Kırımdan göç eden yerleşimcilerin de katkısı bulunmaktaydı. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşında Vidin, Rus ordusuna karşı dirense de, ağır bombardıman sonucu büyük hasar gördü. Kale, Ayastefanos Antlaşmasından sonra Rus kuvvetlerine teslim olmuş ve yerleşim de yeni kurulan Bulgar Prensliğine bağlanmıştı. Vidinin Osmanlı hakimiyetinden çıkmasıyla şehirden Anadoluya doğru önemli bir nüfus göçü yaşanmıştır.
18. yüzyıl ve 19. yüzyıl başında zamanla derebeyleşen ayanlardan Pazvantoğlu hakimiyetinin merkezi olan Vidin'de halen Pazvantoğlu Sarayı kalıntıları ve Pazvantoğlu Camii bulunmaktadır.
İklim
Kardeş şehirler
Hodmezovasarhely, Macaristan
West Carrollton, Ohio, ABD
Zaječar, Sırbistan
Rivne, Ukrayna
Demre, Türkiye
Calafat, Romanya
Bolu, Türkiye
Partner şehirler
Deggendorf, Almanya
Lecco, İtalya
Ulm, Almanya
Debre, Makedonya