Ngũgĩ wa Thiong'o

Ngũgĩ wa Thiong'o (d. 5 Ocak 1938) İngilizce ve son zamanlarda Gĩkũyũ dilinde eserler veren Kenyalı yazar. Sanatçının çalışmaları arasında romanlar, oyunlar, kısa öyküler, denemeler, eleştiriler ve çocuk öyküleri yer almaktadır. Sanatçı, Gikuyu dilindeki Mutiiri adlı gazetenin kurucusu ve editörüdür. Bunun yanında Kenya'da kaldığı hapishaneden 1977'de çıktıktan sonra sürgüne yollandı. Gittiği Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Yale Üniversitesi'nde öğretim görevlisi olarak çalıştı. Daha sonraları ise New York Üniversitesi'nde de aynı görevde çalıştı. Öyle ki bir süre sonra bu üniversitede karşılaştırmalı edebiyat ve performans çalışmaları dalında profesörlük düzeyine yükseldi.
Hayatı
Ngũgĩ, Kĩkũyũ kökenli olup Kenya'nın Kamiriithu adlı yerleşiminde dünyaya geldi. James Ngugi adıyla vaftiz edildi. Ailesi Mau Mau ayaklanmasında yakalandı ve bir süre sonra üvey erkek kardeşini kaybetti. Annesi de işkenceye maruz kaldı. 1963 yılında Uganda'nın başkenti Kampala'da yer alan Makerere Üniversitesi'nde İngilizce alanında B. A. derecesi elde etti. Eğitimi sırasında, oyunlarından biri olan The Black Hermit, 1962'de Kampala'da sahneye kondu.
Sanatçı ilk romanı Weep Not, Child'ı İngiltere'deki Leeds Üniversitesi'nde okuduğu 1964 yılında yayımladı. Bu roman, Doğu Afrikalı bir yazar tarafından yayımlanan ilk İngilizce romandır. Sanatçı daha sonra The River Between (1965) adlı ikinci romanını yayımladı. Bu romanın konusu Mau Mau ayaklanması olup, Hristiyan olanlar ve olmayanlar arasındaki mutsuz süreci anlatmaktadır.
A Grain of Wheat (1967) adlı romanında sanatçının Fanonist Marksizm'i benimsediği görülür. Daha sonraları İngilizceden, Hristiyanlık'tan ve ismi James Ngugi'den sömürgeci kökenli oldukları gerekçesiyle vazgeçerek şimdiki adı olan Ngũgĩ wa Thiong'o'yu kullanmaya başladı. Bu süreçten sonra sanatçı eserlerini kendi anadili olan Gĩkũyũ ve Svahili dillerinde vermeye başladı. 1977 yılında yazdığı Ngaahika Ndeenda (I Will Marry When I Want) adlı oyununda geçen açık siyasi iğnelemeler, o dönemki başkan Daniel arap Moi'yi kızdırdı ve bu nedenle tutuklandı. Kamiti adlı cezaevindeyken, kendine verilen tuvalet kağıdının üzerine Caitaani mũtharaba-Inĩ (Devil on the Cross) adındaki Gĩkũyũ dilinde verdiği ilk çağdaş romanını yazdı.
Serbest bırakıldıktan sonra, Nairobi Üniversitesi'ndeki görevi geri verilmedi. Kenya'da o dönemki diktatörlüğün getirdiği adaletsizlikleri anlatan yazıları nedeniyle kendisine ve ailesine zarar gelmemesi adına yurtdışına sürüldü. Sanatçı, Arab Moi'nin 22 yıl süren yönetiminin ardından yeni kurulan hükumet döneminden sonra ülkesine geri dönebildi.
Sürgündeyken hapis günlüğü olan Detained (1981), Decolonising the Mind: The Politics of Language in African Literature (1986), Afrikalı yazarların Afrika dillerindeki eserlerin verilmesine bakış açılarını eleştiren bir deneme ve son olarak bir Gĩkũyũ masalından alınan ve sanatçının en ünlü eserlerinden biri olarak görülen yergi türündeki Matigari (1987) gibi kitapları yazdı.
Sanatçı, 1992 yılında New York Üniversitesi'nde karşılaştırmalı edebiyat ve performans çalışmaları dalında profesörlük düzeyine yükseldi. 8 Ağustos 2004 tarihinde sürgün dönemi biten sanatçı, bir aylık Doğu Afrika turu kapsamında ülkesi Kenya'yı ziyaret etti. 11 Ağustos'ta ise sanatçının evine hırsız girdi. Soyguncular evdeki paraları ve bilgisayarları çalıp Ngũgĩ'nin eşine tecavüz etti. Ngũgĩ, o günden sonra Amerika'ya geri döndü. 2006 yazında ise Random House adlı yayınevi, yirmi yıldan uzun bir süre sonra sanatçının ilk romanı olan Wizard of the Crow'u satışa sundu.
En son 10 Kasım 2006 tarihinde San Francisco'daki Hotel Vitale'de sanatçı bir görevli tarafından saldırıya uğradı ve otelden kovuldu. Bu olay ülke çapında tepkiye neden olurken, bölgedeki Kenyalı topluluğu kızdırdı.