II. Katerina

Çariçe II. Katerina veya Büyük Katerina (Rusça: II, romanize: Yekaterina II Velikaya) (2 Mayıs 1729 - 17 Kasım 1796), 34 yıl boyunca Rusya'yı yönetmiş ve 18. yüzyıl Rusyası'na damgasını vurmuş Çariçedir. Kırım'ı Rus topraklarına katmasıyla tanınır.
Yaşamının ilk yılları
II. Katerina 2 Mayıs 1729 tarihinde Prusya'nın Stettin kentinde (şimdi Polonya'ya ait) doğdu. Doğduğu zamanki adı Sophie Augusta Frederike idi. Babası Prusya'ya bağlı Anhalt-Zerbst bölgesinin prensiydi ve Prusya ordusunda bir generaldi. Bu soylu ailenin diğer üyeleri olan Sophie'nin kuzenleri III. Gustav ve XIII. Karl sonradan İsveç kralı olarak görev yaptılar.
Sophie 1744 yılında Holstein-Gottorp dükü Petro'yla evlendi. Sophie'nin kocası Petro, Çar Büyük Petro'nun torunuydu ve Petro'nun teyzesi Çariçe I. Elizaveta Petro'yu Rus tahtına veliaht olarak seçmişti. Sophie evlendikten sonra Ortodoks dinine geçti ve Katerina Aleksievna adını aldı. I. Elizaveta'nın zorlamasıyla gerçekleşen bu evlilikte hiçbir zaman mutlu olmadı. Katerina'nın ve kocası Petro'nun başkalarıyla çok sayıda aşklar yaşadıkları bilinmektedir. Katerina'nın kocası Petro, teyzesi I. Elizaveta'nın ölümü üzerine 5 Ocak 1762 tarihinde III. Petro adıyla Rus tahtına çıktı. Ancak III. Petro'nun çarlığı fazla uzun sürmedi. 28 Haziran 1762 tarihinde muhafız alayı çara karşı ayaklanarak III. Petro'yu tahttan indirdi ve Katerina, Rusya çariçesi olarak ilan edildi.
Zamanında Rusya'nın genişleme siyaseti
Nikita İvanoviç Panin'i hariciye nazırı olarak atadı. Çariçeliği döneminde Rusya batısı ve güneyindeki 518.000 km2lik bir alanı topraklarına katmayı başardı. Bu genişleme Lehistan ve Osmanlı İmparatorluğu'ndan alınan topraklar sayesinde oldu. Novorusya, Kırım, Ukrayna, Belarus, Litvanya ve Kurşas (Letonya) Rusya'nın topraklarına katıldı. Lehistan'ın parçalanarak Rusya, Prusya ve Avusturya arasında paylaşılmasına öncülük etti. II. Katerina 1796 yılında öldüğünde Lehistan diye bir ülke artık ortada kalmamıştı. Ancak 123 yıl sonra I. Dünya Savaşı'nın bitmesinden sonra Polonya tekrar bağımsızlığını kazanabildi.
Zamanındaki Osmanlı-Rus ilişkileri
II. Katerina hükümdarlığının ilk yıllarında Osmanlı ile iyi geçiniyormuş gibi görünmek için Prens Dolgorukiyi İstanbula elçi olarak görevlendirdi. II. Katerinanın asıl amacı hazırlıklarını tamamladıktan sonra Lehistanı ilhak etmek ve akabinde Osmanlıyı mağlup edip, Akdenize sıcak sulara inmektir. 1763te Lehistan kralı III. August ölünce taht kavgalarını fırsat bilerek kendisine yakın olan Stanislav Ponyatovskiyi IV. August olarak tahta çıkardı. Bu hamle ile Rusya, Lehistan üzerinde tahakküm kurmuş oldu. Bu durumu Osmanlı protesto etmişti. Lehistandaki bazı askerler bu durumu kabul etmeyerek Osmanlıya kaçmıştır. Bu durum Osmanlı ve Rusya arasındaki ipleri gererek savaşa neden olmuştur.
1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı ve Küçük Kaynarca Antlaşması
Leh milliyetçilerinin de Osmanlıdan yardım istemesi ve karşılığında Podolyanın verilmesinin temin edilmesi üzerine Osmanlı sürece dahil oldu. Bu savaş üç cepheden oluşmaktaydı. Birinci cephe Akdeniz cephesidir. Ruslar İngiltere ile yaptıkları antlaşma neticesinde Baltık Denizinden çıkarak Akdenize donanma yolladılar. Bilahare Moradaki isyancıları desteklediler. Osmanlı buradaki isyanı bastırdı. Osmanlı Kaptan-ı Deryası Hüsamettin Paşa Türk donanmasını Çeşmeye demir attırdı. 1770te Rus donanması bir gecede Çeşmedeki Türk donanmasını yaktı. İkinci cephe ise kara cephesidir. Beş koldan saldıran Ruslar, bu alanda üstün başarılar ilan etti. Ağustos 1770te mezkur cephe kapandı. En önemli üçüncü cephe ise Kırım cephesidir. Kırım Hanlığı kendini savunamaz haldeydi. Zira daha öncesinden Rus casusları ile saray çevrelenmiş, Kırım devlet adamları işlevsiz ve vasıfsız hale getirilmiş, Hanın eli kolu bağlı vaziyete getirilmiştir. İki karşıt kuvvetlerin çarpışması neticesinde 1771de Kırım fiilen Kırıma girdi ve işgal başladı. 1772de barış antlaşması yapılmak istenildi. Fakat başarılı olunamadı. 1773te savaş tekrar başladı ve Osmanlı açısından ağır kayıplar devam etmekteydi. Mamafih, 1774te barış müzakereleri başladı. Osmanlı 200 kişilik bir heyetle Küçük Kaynarca bölgesinde Mareşal Rumyantsov ile görüşmeye başlandı. Ruslar ön şartlar olarak Karadenizde serbest dolaşım, savaş tazminatı ve Kılburun, Yenikale ve Kerç Kalelerinin Ruslara teslim edilmesi gibi şartları öne sürmüşlerdir. 21 Temmuz 1774te imzalanan antlaşmanın önemli maddelerinin birkaçını şunlardır; Kırım bağımsız olacak, dini anlamda Osmanlıya bağlılığı devam edecektir. Azak, Kerç, Yenikale ve Kılburun Kaleleri Ruslara bırakılacaktır. Osmanlıdaki Ortodoksların hamisi Ruslardır. Osmanlı savaş tazminatı ödeyecektir. Rusya, İstanbulda elçilik açabilecektir. II. Katerina Küçük Kaynarca Antlaşmasından sonra fikirlerini dile getirirken böyle fevkalade bir antlaşmayı beklemediğini ve bu antlaşmadan ötürü çok mutlu olduğunu yakın devlet adamlarına söylemiştir. Mezkur antlaşmadan yaklaşık 9 yıl sonra Rusya Kırımı 1783te tamamen kendi topraklarına ilhak etmiştir.
1787-1792 Osmanlı-Rus Savaşı ve Yaş Antlaşması
Osmanlı Devletinde Kırımın kaybı gerek halk gerekse de devlet nezdinde büyük üzüntüye sebep olmuştur. Kırımın bir gün geri alınacağı arzusu Osmanlının hep kalbindeydi. 1787 yılında II. Katerina, II. Josefle birlikte Karadenizdeki donanma üslerini teftişe çıkmıştır. İşbu görüşme 12 Ekim 1787de Osmanlıya bildirilmiştir. Akabinde Boğdan Voyvodası Aleksandrın Avusturyanın Osmanlı sınırına asker yığdığı haberi payitahta gelmiştir. Osmanlı bu durumdan şüphelenerek ciddiye almıştır. Kersonda Rusyanın İstanbul elçisi Bulgakov ve Avusturya elçisi Herbert aralarındaki görüşmede Osmanlının Hanya ve Rodosta bulunan Rus elçiliklerine saldırıda bulunduğu ve Turla Nehrinde Türk donanmasının hazırda bulundurduğu söylenince her iki devlet, Osmanlıya karşı savaş kararı vermişlerdir. Rusyanın İstanbul elçisi Bulgakov gerilimi haddinden fazla tırmandırmaya çalışmaktadır. Ayrıca Bulgakov, Kersonda karara bağlanan maddeleri Osmanlı Devletine dikte etmekteydi. Mamafih Memalik-i Mahruse-i Şahane, Rusyaya altı maddelik şiddetli bir ültimatomda bulunmuştur. Ruslar buna karşın Eflak ve Boğdan Voyvodalarını kışkırtması sonucunda Osmanlı ve Rusya arasındaki ipler tamamen kopmuştur. Sadrazam Yusuf Paşa ve ekibi, Şeyhülislamdan aldıkları fetva ile I. Abdülhamidi ikna ederek savaş ilan ettiler. Rus elçisi Bulgakov alelacele tevkif etmiştir. Osmanlının Rusyaya savaş ilan etmesine binaen Avusturya elçisi Herbertte 9 Şubat 1788de Osmanlıya savaş ilan ettiklerini bildirdi. Avusturya aslında bunu Prusyanın hiçbir zaman hayata geçmeyen Helsberg Planını hayata geçirmek için kullandı. Avusturya, Osmanlıya ait olan Yergöğü Kalesine saldırdılar. Lakin başarılı olamadılar. Böylece 1791de Avusturya ile Ziştovi Antlaşması imzalandı. Osmanlı mezkur antlaşmaya göre Belgrad dahil savaş öncesi sınırlara geri dönülmüş oldu. Tek cephe Ruslar kalmış oldu. Ruslar Rumelideki kaleleri ele geçirmeye başladı. Ruslar, İsmail Kalesinde 26 bin Türkü kılıçtan geçirmişti. Ruslar, Anapa Kalesini de ele geçirince Osmanlı ümidini iyiden iyiye kaybetmiştir. İngiltere ve Prusyanın Osmanlının toprak bütünlüğünden yana tavır sergilemeleri barış görüşmelerinin yapılması hususunda önemli bir faktördür. Barış görüşmeleri 10 Kasım 1791de Eflakın Yaş kasabasında başladı. Barış görüşmeleri on beş oturumdan oluşmaktadır. Üçüncü toplantıda Rus heyetinin savaş tazminatı olarak 24 bin kese altın istenmesi, Osmanlı heyetince kabul görmedi. 1783te Kırımı ilhak eden Ruslar, işbu ilhakı Osmanlılara kabul ettirdi. 10 Ocak 1792de imzalanan Yaş Antlaşması neticesinde bazı mühim maddeler şöyledir: Esir değişimi, Küçük Kaynarca Antlaşmasının geçerliliğinin devamı, Dinyesper sınır kabul edilecektir. Özi ve Kırım Ruslarda kalacaktır. Ticaret imtiyazları genişletilecektir. Böylece Osmanlının Karadenizde kaybettiği hakimiyet, yavaş yavaş Akdenizde de kaybedilmeye başlandı. Kırımda uygulanan baskı göçlere sebebiyet vermiştir.
Özel yaşamı
II. Katerina çapkınlığı ile nam salmıştır. Tahta çıktıktan sonra pek çok erkek arkadaşı olmuştur. Bunlara malikaneler tahsis ettiği bilinir. Kocası III. Petronun tahttan indirilmeden önce evliliklerinin mutlu olmadığı, hem kocasının hem de kendisinin birçok sevgilisi olduğu tarihçiler tarafından da deklare edilir. Hatta saray içinde mavi boncuk dağıttığı generaller sayesinde tahta çıkmıştır. Halk arasında "Taçlı Fahişe" olarak anılır. Çariçe, Voltaire ve Diderot gibi isimlerle yazışarak aydınlanma fikri ile içli dışlı olmuştur. Çariçe sanata çok düşkündür. Bu dönemde sanat yönünde gelişmeler hız kazansa bile sanayi anlamında çöküş olmuştur. II. Katerinanın, oğlu Pavele kötü davrandığı, onu merkezden uzaklaştırdığı görülmektedir.
Günümüz kültürüne etkisi
Bilgisayar oyunları
Civilization V adlı strateji oyununda Rus halkının lideriydi.