Şiirsel gerçekçilik

Şiirsel gerçekçilik (Fransızca: Réalisme poétique, İngilizce: Poetic realism) 1930'larda Fransa'da ortaya çıkmış ve II. Dünya Savaşı'nın sonuna dek etkisini sürdürmüş sinema akımına verilen addır. Türkçede bazen "şairane gerçekçilik" olarak da geçer.
Şiirsel Gerçekçilik Akımının Ortaya Çıkışı
1920'lerin sonunda sesin sinemaya girmesi ile Avrupa Avantgarde Sineması'nın sonu gelmişti ve sesin olanaklarından da yararlanarak yönetmenler özellikle müzikaller, melodramlar ve tiyatro uyarlamalarına yöneldiler. Ancak bu uzun sürmedi. 1929'da başlayan ve 30'lu yıllar boyunca bütün dünyada olduğu gibi Fransa'da da etkisini tüm ağırlığıyla gösteren Büyük Ekonomik Buhran'ın bir sonucu olarak yaşanan toplumsal ve siyasi kargaşa ortamında bu yeni sinema akımı doğdu. Çalışan sınıfların sorunlarını, bireyin mutsuzluğuna ve çaresizliğine vurgu yaparak Amerikalı Kara Filmlerine benzer çarpıcı bir atmosfer içinde karamsar bir üslupla ve şiirsel bir duyarlılıkla anlatan ve "şiirsel gerçekçilik" adı verilen bu tarz Fransa'da popüler oldu.
Akımın Özellikleri
"Şiirsel gerçekçilik" akımına dahil edilen filmler adındaki gibi "gerçekçi" idi çünkü filmdeki karakterler hayatın tüm acımasız yönleriyle sürekli olarak yüz yüze geliyorlardı, çoğunlukla umutsuzdular, çaresizdiler. Ekonomik çöküntü beraberinde suç artışını da getirmişti, sefalet her zaman hissedilebiliyordu, konuların geçtiği mekanlar sefil mekanlardı. Ama aynı zamanda bu filmler "şiirsel" di de karakterlerin davranışları melankolikti, karamsar ve hüzünlüydüler, zaman zaman intihara meyilli olabiliyorlardı, nihilisttiler. Filmin odağındaki bu marjinal karakterler genelde aşk için son bir şansı yakalarlar ama onu da sonunda ellerinden kaçırırlardı. Alt sınıftan insanların bunalımlı öykülerinin anlatıldığı bu filmler daima mutsuz sonla bitiyordu. Mekanların loş ışıklandırılması, kapalı gökyüzü ve sıklıkla yağan yağmur veya bastıran sisin yarattığı flu görüntüler de şiirselliğe katkı sağlıyordu. Görüntü yönetmenleri estetizme özellikle önem veriyorlardı. Bu akımın yapımcı ve yönetmenleri senaryo ve diyaloglara da çok önem veriyorlardı, akımın önemli senaristlerinden biri de Marcel Carné'nin birçok filminin senaryosunu yazmış olan ünlü şair Jacques Prévert'di.
Diğer Sinema Akımlarına Etkisi
II. Dünya Savaşının sona erdiği 1945 yılından sonra "şiirsel gerçekçilik" akımı yerini İtalya'da ortaya çıkacak olan İtalyan Yeni Gerçekçiliği akımına bırakacaktı zaten başta Luchino Visconti ve Antonioni olmak üzere yeni gerçekçi birçok İtalyan yönetmen sinema kariyerlerine "şiirsel gerçekçi" Fransız yönetmenlerin yanında çalışarak başlamışlardı. Bu iki yönetmen de Jean Renoir'ın asistanıydılar hatta şiirsel gerçekçilik İtalyan ''yeni gerçekçilik'' Akımından sonra gelecek olan Fransız Yeni Dalga akımını da etkilemiştir.
Senaryosunu Attila İlhan'ın yazdığı ve Lütfi Akad'ın yönettiği 1959 yapımı Türk filmi Yalnızlar Rıhtımı gösterime girdiği günlerde bazı eleştirmenler senaryosunun Marcel Carne'nin yönettiği Jean Gabin'li Sisler Rıhtımı (Le Quai des Brumes) (1938) adlı filminin etkisiyle kaleme alındığı ileri sürmüşlerdi. Bu iddia o tarihte filmin senaristinin de dahil olduğu bir tartışmayı başlatmıştı. Söz konusu bu filmin senaristi de Attila İlhan gibi bir şair olan Jacques Prévert'di. "Yalnızlar Rıhtımı" da Sisler Rıhtımı gibi "şiirsel gerçekçilik" akımına daha yakın duruyordu. O günlerde senaryoyu yazan şair Attila İlhan gazetelerde bu eleştirilere yanıt vermişti.
Akımın Başlıca Yönetmenleri
Jean Renoir (Şiirsel gerçekçiliğin babası olarak da adlandırılır.)
Jean Vigo
Pierre Chenal
Julien Duvivier
Marcel Carné (Şiirsel gerçekçiliğin simgesi olarak anılır.)
Marcel L'Herbier
Rene Clair
Jacques Feyder
Jean Grémillon
Marc Allégret
Akımın Başlıca Oyuncuları
Jean Gabin
Michel Simon
Simone Signoret
Michèle Morgan
Akımın Başlıca Senaristleri
Jacques Prévert
Henri Jeanson
Bu arada özellikle Marcel Carné ile çalışmış olan set tasarımcısı dekoratör Alexandre Trauner'den de bahsetmeden geçilmemelidir.
Akımın Önemli Filmleri
La Petite Lise (1930) Jean Grémillon
Dişi Köpek (La Chienne) (1931) Jean Renoir
À nous la Liberté (1931) René Clair
Hal ve Gidiş Sıfır (Zero de Conduite) (1933) Jean Vigo
Yanık Kalpler (Le Grand Jeu) (1934) Jacques Feyder
La rue sans nom (1934) Pierre Chenal
L'Atalante (1934) Jean Vigo
Kahramanlar Panayırı (La Kermesse héroique) (1935) Jacques Feyder
Crime et chatiment (1935) Pierre Chenal
Güzel Takım (La Belle Equipe) (1936) Julien Duvivier
Cezayir Batakhaneleri (Pépé le Moko) (1937) Julien Duvivier
Harp Esirleri La Grande Illusion (1937) Jean Renoir
Hayvanlaşan İnsan (La bete humaine) (1938) Jean Renoir
Sisler Rıhtımı veya Son Buse (Le Quai des brumes) (1938) Marcel Carné
Kuzey Oteli (Hotel du nord) (1938) Marcel Carné
Entrée des Artistes (1938) Marc Allégret
Kocası ve Aşığı (La Règle du jeu) (1939) Jean Renoir. (Bazı kaynaklarda filmin Türkçe adı Oyunun Kuralı olarak da geçmektedir.
Son Ümit veya Gün Doğuyor (Le jour se lève) (1939) Marcel Carné
Remorques (1941) Jean Grémillon
Gece Ziyaretçileri (Les Visiteurs du soir) (1942) Marcel Carné
Gecenin Kapıları Les Portes de la nuit (1945) Marcel Carné
Cennetin Çocukları (Les Enfants du Paradis) (1945) Marcel Carné