Konfüçyüsçülük

Konfüçyüsçülük () eski bir Çin ahlakı ve Çin felsefesi sistemi olup başlangıçta bilgin Konfüçyüs'ün öğretilerinden yola çıkarak gelişmiştir. Ağırlığı insan ahlaklı ve iyi amellerdedir. Konfüçyüsçülük ahlak, sosyal, politik, felsefi ve dini düşüncelerden oluşan karmaşık bir sistem olup Doğu Asya'nın kültürü ve tarihi üzerinde muazzam etkisi olmuştur. Batıdaki bazı kaynaklar, hükumetlerin bu inanışı tarih boyunca uzun süreler desteklemelerinden dolayı Konfüçyüsçülük'ü Doğu Asya'daki devletlerin "devlet dini" olarak görmüşlerdir.
Tarihi
Savaşan Devletler Dönemi'nde tartışılmış ve yasaklanmış olup kısa ömürlü Qin Hanedanlığı döneminde Çin devletini yönetmek için İmparator Han Wudi tarafından politik sistem olarak seçilmiştir. Tang Hanedanlığı döneminde etkisini kaybetmesine rağmen Konfüçyüsçü doktrin, ortodoks Çin'in ana görüşü olarak 20. yüzyıla kadar kalmıştır. 20. yüzyılın başında modernizm öncüsü radikal Çin düşünürleri tarafından aleyhinde yazılmış ve Çin'in çağdaşlaşmasına engel olduğu öne sürümüşlerdir. Bu hareket, Çin Halk Cumhuriyeti'nde yapılmış olan Kültür Devrimi sırasında doruk noktaya ulaşmış olup Kıtasal Çin'de daha sonra yeniden canlandırılmış, artık hem ilgi görmüş, hem de üzerinde tartışmalar artmıştır.
19. ve 20. yüzyıla yetişen Konfüçyüsçülük, öncelikle ona Song ve daha sonraki hanedanlıklarda yeni canlılık kazandıran, Zhu Xi'nin önderliğindeki Neokonfüçyüsçü ekolden türemiştir. Neokonfüçyüsçülük, Budizm ve Taoizm fikirlerini mevcut Konfüçyüsçü fikirlerle birleştirerek o zamana kadar görülmemiş karmaşık bir metafizik oluşturmuştur. Aynı zamanda birçok Konfüçyüsçü şekiller, kendilerinin Budist ve Taoist inanç sistemlerine karşı olduklarını ilan etmişlerdir.
M. Ö. 551-M. Ö. 479 yılları arasında yaşamış olan Konfüçyüs, bir bilgin ve sosyal filozoftu. Öğretileri 2.500 yıl boyunca Doğu Asya'yı derinden etkilemiştir. Bununla beraber Konfüçyüs ve Konfüçyüsçülük arasındaki ilişki çok zayıftır. Konfüçyüs'ün ideaları hayatı boyunca kabul görmemiş, kendisi sık sık hiçbir derebeyi tarafından ona iş verilmediğinden şikayet etmiştir.
Buda, Sokrat gibi diğer tanınmış kişilerde de olduğu gibi Konfüçyüs'ün fikirleri günümüze kadar değişmeden gelememiştir. Bunun yerine insanlar, mürit ve talebelerinin bu kişiler hakkındaki anıları bilinmektedir. Bu faktör, Konfüçyüs'ün ölümünden iki yüzyıldan fazla geçtikten sonra Qin Hanedanlığı zamanında "Kitap yakımı ve bilginlerin gömülmesi"yle yapılan farklı düşüncede olanlara baskıyla daha da zorlaşmıştır.
Fakat bugün kalan artıklardan Konfüçyüs'ün düşüncelerini kabataslak çizebiliriz. Konfüçyüs, yaşadığı problemli zamanlar hakkında kaygılanan entelektüel bir kişiydi. Kendisi hayatı boyunca düşüncelerini yaymak ve o zamanlar hüküm süren ve birbiriyle hakimiyeti ele geçirmek için çarpışan birçok kralı etkilemek için dolaştı durdu.
772-221 yılları arasında hüküm süren Doğu Zhou Hanedanlığı'nda hüküm süren kral, zamanla gücünü kaybetmişti. Oluşan iktidar boşluğunda hükümdarlar, birbirleri üzerindeki hakimiyeti elde etmek için çarpışıp duruyorlardı. Misyonunun önemine derinden inanarak yola çıkan Konfüçyüs, yılmadan Zhou'nun Dükü gibi eski zamanların ünlü bilgelerin erdemlerini dile getirirdi. Konfüçyüs, baş kaldıran bir kişinin davetini kabul ederken yeni bir hanedanlık kurmak için gerekli gücü bir araya getirmeye çalışarak "doğuda bir Zhou hanedanlığı kurmak" için çalıştı (Analektler XV, 5). Konfüçyüs'ün "taçsız kral" olduğunu söyleyen deyimden de anlaşılacağı üzere hiçbir zaman düşüncelerini uygulamaya koyma imkanı bulamadı. Birçok kere devletlerden sınırdışı edildi ve sonunda yurduna dönerek hayatının son bölümünü ders vererek geçirdi. Konfüçyüs'ün Analektleri, düşüncelerini bugün anlayabilmek için elimizde olan asli kaynaklara en yakın kaynak, düşünceleriyle hükümdarlar ve müritleriyle sürdürdüğü tartışmaları kısa pasajlar halinde verir. Analektler'in nasıl yorumlanacağı konusunda hayli tartışma yapılmıştır.
Birçok Batılı filozofun aksine Konfüçyüs, dinleyicilerini ikna etmek için tümdengelime dayanan akıl yürütmeye değil, analoji ve atasözleriyle belagat sanatını kullanmıştır. Çoğu zaman bu öğretim teknikleri değişik bağlamlarda kullanılmıştır. Bu yüzden Batılı okuyucular, bu felsefeyi açıkça anlaşılamayan bulanık düşünceler olarak görürler. Buna rağmen Konfüçyüs, "her şeyi delen bir birlik" aradığını ve "yolunu birleştiren tek bir ipin" varlığından (Analektler XV, 3 ve IV, 15) bahseder. Gerçek Konfüçyüsçü bir sistem, ilk kez müritleri ya da onların müritlerince oluşmuş olabilir. Felsefi açıdan verimli Yüz Düşünce Okulu döneminde Konfüçyüsçülük'ün ilk büyük ve önemli temsilcilerinden olan Mensiyüs ve Xun Zi, Konfüçyüsçülük'ten törel ve politik bir öğreti yapmışlardır. Her ikisi de çağdaş olan düşüncelerle mücadele etmek ve hükümdarların güvenini tartışıp akıl yürüterek kazanmak durumundaydılar. Mensiyüs, Konfüçyüsçülük'e insan tabiatı, iyi yönetim için gerekenler, ahlaklılığın ne olduğu konusunda daha geniş bir yorum getirerek insan tabiatının iyi olduğunu iddia eden idealist bir öğretiyi yaymaya başlattı. Xun Zi, Mensiyüs'un birçok fikrine karşı çıkarak insan tabiatının kötü olduğu ve dolayısıyla eğitim görmesi ve dinsel törenlere uyması gerektiği ideası üzerine yapısal bir sistem kurmuştur. Ancak bu eğitimden geçtikten sonra insan, insanlara iyi davranmayı öğrenmiş olur. Han Feizi ve Li Si gibi Xun Zi'nin bazı müritleri, erdeme dayanan Konfüçyüslük yerine yasaya dayanan totalitarist olan legalizmi savunmuşlar ve böylece Qin Shi Huang'ın Çin'i birleştiren ve herkesin her hareketini kontrol altına alan devlet sistemini ortaya koymuşlardır. Bu yüzden Konfüçyüs'ün birleşme ve barış rüyası, Çin'de onun düşüncelerine neredeyse tam ters olan legalizmle gerçekleşti denebilir.
Yönetim
"Erdemli yönetimi Kuzey Yıldızı'yla kıyaslayalım: sayısız yıldızlar onu beklerken yerinden ayrılmaz."
(Analektler II, 1)
Konfüçyüsçülük'ün bir başka önemli kavramı, başkalarını yönetmeden önce insanın kendi kendini yönetmesini bilmesidir. Krallığın bütününe bereket getirici etkisi, olgunlaşmış kralın kişisel erdeminden gelir. Büyük Öğreti'de bu düşünce daha da derinleştirilerek "kral ne kadar az icraat yaparsa o kadar çok sonuç alınır" prensibi getirilir ve böylece Taoist wu wei () karvamına sıkı sıkıya bağlanır. Krallığının etrafında döndüğü "sakin merkezi" oluşturarak kral, her şeyin düzgün çalışmasını sağlar ve kendisini bütünün parçalarıyla uğraşıp onları değiştirmek zahmetinden alıkoyar.
Bu düşüncenin temeli, çok önceki zamanlarda hakim olan şamanistik inançlarda olduğu görüşü vardır. Bu inanışlara göre kral, gök, insanlar ve yer arasında bir eksendir. Kral () için kullanılan Çince karakterde bu üç unsur, yatay çizgilerle temsil edilmiş olup kral, dikey çizgiyle bunları birleştirmektedir. Bir başka bütünleyici bir görüşe göre kral hakkındaki bu anlayışın toplumun zararına olan aristokratik kaprisleri engellemek isteyen bakan ve danışmanlarca yayıldığıdır.
Erdemlilik
"Eğitimde sınıf ayrımı olmamalıdır."
(Analektler XV, 39)
Konfüçyüs'ün hiçbir şeyi icat etmediği ve sadece eski zamanların bilgilerini naklettiği sözüne rağmen (bkz. Analektler VII, 1), birkaç düşünceyi kendi ortaya koymuştur. Avrupa ve Amerika'da yaşmış olan hayranlarından Voltaire ve H. G. Creel, soyluluk yerine erdemi koyma devrimci düşüncesine işaret etmişlerdir. Daha önceleri "soylu" demek olan Yunzi (), Konfüçyüsçülük'ün etkisiyle zamanla "centilmen" anlamına gelmeye başladı. Kendini yetiştirip erdemli olan avamdan biri, "centilmen" olabilirken bir kralın utanmaz oğlu, ancak "küçük kişi" olabilir. Konfüçyüs'ün okulunda değişik sınıflara ait öğrencileri birleştirmesi, Çin'deki sınıf ayrımına karşı verdiği mücadeleyi göstermektedir.
Bir başka yeni düşüncesi olan erdemlilik, Çin'de İmparatorluk sınav sisteminin temelini oluşturur. Bu sistemle sınavda başarılı olan herkes, ailesine onur ve zenginlik getiren memur olabiliyordu. Bu sistem, muhtemelen MÖ 165'te uygulanmaya başlandı. Bu sınav için devlet memurluklarına alınacak bazı adayların ahlaki mükemmeliyetlerinin imparatorca tespiti için başkente çağrılmışlardır. Sistem, daha sonraki yüzyıllarda gelişerek nihayet devlette çalışmak isteyen herkesi kapsar bir sınav sistemi olmuş, adaylar yazılı sınavda bu mevkiye layık olduklarını göstermek durumunda kalmışlardır.
Konfüçyüs, krallıklarını hanedanlıklarında sırada olan en büyük oğulları yerine en erdemli kişiye bırakan kralları övmüştür. Başarısı, devlet ve görev bilinciyle dolu öğrenciler yetiştiren bir okul kurmasıdır (). Savaşan Devletler Dönemi ve eski Han Hanedanlığı döneminde Çin çok yayıldığından güvenilir, merkezi çalışan ve evrakları okuyup yazabilen memurlara olan ihtiyaç arttı. Bunun sonucunda Konfüçyüsçülük'ün önemi arttırılarak bu yolda çalışanlar, devletin bütünlüğünü tehlikeye sokabilecek toprak sahibi soylulara karşı bir denge unsuru oluşturdular.
O tarihten sonra Konfüçyüsçülük'ün prensipleri olan otoritercilik, lejitimizm, paternalizm ve otoriteye teslimiyetle Çin'in yönetiminde gereken bu araçları veren bir çeşit "devlet dini" haline geldi. Çoğu imparatorlar, içe doğru legalizmle, dışa doğru Konfüçyüsçülük'le devleti idare etmişlerdir.
Konfüçyüsçülük'ün yayılması
Konfüçyüsçülük, Qin Hanedanlığı dönemindeki baskıyı kısmen bir müridin evinde saklı Konfüçyüsçü klasikler kolleksyonunu duvarının içine örmesiyle atlatarak ondan sonra gelen Han Hanedanlığı döneminde (MÖ 206-220) kabul gören bir öğreti oldu. Bu dönemde Konfüçyüsçü öğrenciler devletten destek alırdı. Böylece bu öğretiler zamanla resmi devlet felsefesi oldu (Han'lı İmparator Wu'ya bkz.). Konfüçyüsçü klasiklerin öğrenilmesiyle bu öğretiler, devlet sınavının ve müfredat programının temelini oluşturmaya başlamıştı. Konfüçyüsçülük'e karşı bundan sonra 1912'de Çin Cumhuriyet kurulup bu öğretileri okullardan kaldırılmasına kadar ciddi hiçbir teşebbüs yapılmamıştır. Bu karar, 15 yıl kadar bir süre boyunca Nanking'de Milliyetçi Hükumet kurulana kadar tartışılmıştır.
Zhu Xi, Wang Yanming ve diğer benzeri filozoflar tarafından yapılan Neokonfüçyüsçü yorumlarla Konfüçyüsçülük Kore ve Japonya'da da devletin politik felsefesi olarak kabul görmüştür. Chosun Hanedanlığı'nın Koresi'ne "Konfüçyüsçü devlet" denir.
Çin egemenliği altında Konfüçyüsçülük, Vietnam toplumunda da değer kazanmaya başladı. Fakat Konfüçyüsçülük, Vietnamlıların hayatını Vietnam 939'da bağımsız olduktan sonra nüfuz etti. Çin'de de olduğu gibi Konfüçyüsçülük Vietnam'da 15. yüzyılda doruğa ulaştı. Tek bir millet, merkezi bir yönetim ve sosyal düzen oluşturmak düşüncesiyle Konfüçyüsçülük Budizmin yerine alarak Le Hanedanlığı döneminde en önemli felsefe oldu. Konfüçyüsçülük, sosyal ve politik yapıyı derinden etkileyerek eğitim ve sınav sistemiyle birlikte Konfüçyüsçü bilginler, zamanla sosyal ve ahlaki hayata hakim olmuşlardır.
Dinsel törenler
"İnsanları idari konularda uyararak onlara önder ol ve onlara ceza hukukuyla hizaya getir. İnsanlar cezadan sakınmak isteyecek, fakat utanç nedir bilmeyecektir. İnsanlara mükemmel bir örnek olarak önder ol ve onları toplumsal roller ve dinsel törenlerle hizaya getir. Böylece utanç duygusunu geliştirmenin yanında harmonik bir şekilde düzene gireceklerdir." (Analektler II, 3)
Yukarıdaki satırlar, legalizm ve törencilik görüşlerini arasındaki temel farklılıklardan birini açıklamakta ve Batılı toplumlarıyla Doğu Asyalı toplumlar arasındaki önemli bir farkı göstermektedir. Konfüçyüs'e göre dış otoriteler, suç olan eylemlerden sonra ceza vermeleriyle insanların iyi hareket etmenin sebebini anlamadan öyle hareket ettiklerini öne sürer. Fakat dinsel törenlerle davranış şekilleri içten gelerek yapılır ve etkileri, eyleme tenezzül etmeden önce görülür. Böylece insanlar, utanç verici hareketlerden utanıp saygınlığını kaybetmekten korktuklarından uygun şekilde hareket eder. Bu bağlamda dinsel tören () ideal sosyal normdur.
"Dinsel tören", Türkçede zor ifade edilebilerce bir kavramdır ve kompleks görüşleri içine alır. Bu kavram için kullanılan Çin karakterinin daha eskiden anlamı "kurban"dı. Konfüçyüsçü anlamı güleryüzlülükten ve görgülü hareketten her kişinin toplumdaki yerine anlamak arasıdır. Dıştan dinsel tören, insanlar arasında ayrım yapmak içindir; uygulanmasıyla kimin o toplumda genç, kimin yaşlı, kimin misafir, kimin ev sahibi olduğunu v. b. herkese gösterir. İçten insanlara diğerlerine karşı olan görevlerini ve kendi kendilerinden ne beklendiğini hatırlatır.
İçselleştirme süreci, dinsel törenin en önemli sürecidir. Şekil verilmiş tavırlar zamanla içselleşir, istekler yönlendirilir ve kişinin kültürlü oluşu, toplumsal dürüstlüğün hedefi olur. Bu fikir, "Marifet kavuktaysa tak kafana hoca ol" deyiminin demek istediğiyle çelişirse de Konfüçyüsçülük'te samimiyetle bir hareket, kişinin bir davranışı içtenlikle kabul etmesini sağlar. Dinsel törene samimiyetle uymak, dinsel töreni kültürlü olma yolundaki en etkin yol yapar. Böylece
Dinsel törensiz hürmetkarlık yorucu koşuşturmadan başka bir şey değildir. Dinsel törensiz özen, utangaçlığı getirir. Dinsel törensiz cesaret, isyana dönüşür. Dinsel törensiz dürüstlük, kabalığa dönüşür." (Analektler VIII, 2).
Dinsel törenler, onlar olmadan çatışmaya götürecek zıt nitelikleri başarıyla dengelemek için gidilecek yoldur.
Dinsel törenler, insanları sınıflandırarak hiyerarşik ilişkiyi protokoller ve törenlerle oluşturarak herkese toplumda bir yer verir ve buna göre uygun olan tavrı tanımlarlar. Konfüçyüs'ün hayatında önemli bir rol oynamış gibi görünen müziğe burada istisnai bir durumdadır. Çünkü müzik, bu sınırları aşar ve 'kalpleri birleştirir'.
Analektler, dinsel töreni yükseltmesin rağmen Konfüçyüs, bizzat farklı hareket etmiştir. (Örn.: Gözde öğrencisinin ölümünde ağlaması ya da şeytani bir prensele görüşmesi (VI, 28). Daha sonraları sıkı törenleştirmeler, dinsel törenlerin "yeşim ve ipekten hediyeler"den daha fazla olduğunu (XVII, 12) unutarak ustalarının görüşünden uzaklaşmışlardır.
Konfüçyüsçü düşüncede konular
Konfüçyüsçülüğü daha iyi anlamak için değişik düzeyde dürüstlük temeline dayandığını göz önünde tutmalıdır. Pratikte bu felsefenin parçaları zamanla birikerek şu altı erdemdir:
Ayin
Ayin kelimesi, Konfüçyüsçülük'te daha geniş kapsamlı tutularak kısa zamanda dünyevi tören davranışları da içine almış, daha sonra görgü kurallarını ve güleryüzlülük de bu kavramla anlaşılmıştır. Ayinler sistemleştirilerek kapsamlı bir ölçü sistem olarak görünür. Konfüçyüs, bizzat eski hanedanlıklar zamanında geçerli olan görgü kurallarını tekrar uygulamaya koymaya çalışmıştır. Ölümünden sonra insanlar onu ayinlerde alınacak tavırlar konusunda büyük bir otorite olarak bilirdi.
Burada ayin kavramının Konfüçyüsçülük'te birçok dinde bilhassa 21. yüzyılda taşıdığı anlamından başka bir anlam taşıdığına önemle işaret etmek isteriz. Konfüçyüsçülük, insanların günlük yaşamlarında yapageldikler hareketler de ayin olarak sayılır. Ayinler, belli bir şekil almış ya da rastgele yapılagelen hareketler (yani bütün adetler) olmaktan öte insanların bilerek veya şuuraltı yapageldikleri hareketlerdir. Bu ayinlere şekil vererek memnuniyet içinde yaşayan sağlıklı bir toplum ve dolayısıyla hayatlarından memnun ve sağlıklı kişiler oluşturacak şekle getirmek, Konfüçyüsçülük'ün hedeflerindendir.
İlişkiler
Konfüçyüsçülük'ün önemli konularından biri, insani ilişkilerle değişik toplumsal statüye sahip kişiler arasında oluşan farklı yükümlülüklerdir. Kişiler, değişik statüdeki insanlarla birçok ilişki içinde olmaya teşvik edilir. Örnek olarak bir gencin anababası ve büyükleriyle olan ilişkileriyle bir büyüğün küçük kardeşleri, öğrencileri ve diğer insanlarla olan ilişkileri verilebilir. Gençlere büyüklerine karşı büyük saygı göstermek ve hizmet etmek düşerken büyüklerin de küçüklere karşı iyiliksever olması ve ilgi göstermesi gerekmektedir. Bu konu, Doğu Asya'nın birçok yönlerinde, mesela çocukların anababaya karşı çok olan görevlerinde ve büyüklerin çocuklarına karşı büyük ilgisinde kendini bugüne kadar gösterirmeye devam etmektedir.
Anababaya sevgi
Anababaya sevgi ya da anababaya karşı içten sadakat (), en büyük erdem olarak görülür ve sağ olsa da, olmasa da bütün büyüklere karşı gösterilmelidir (ecdad). Evlada ait olan bu kavram, çocuğun önceleri oğlun ebeveynine karşı göstereceği saygıya işaret eder. Bu ilişki, daha sonraları beş ilişkiye genişletildi ():
Hükümdarın tebaaya
Anababanın çocuğa
Ağabeyin erkek kardeşine
Kocanın karısına
Yaşça büyük dostun genç dostuna
Bu ilişkiler kapsamında değişik görevler tespit edilmiştir. Görevler, ölüleri de içine alacak şekilde genişletilerek yaşayanlar, ölülerin oğulları olarak görülür. Bu şekilde atalara tapınmaya başlanıldı.
Sadakat
Sadakat (), anababaya sevginın değişik bir düzeydeki şeklidir. Özellikle Konfüçyüsçü öğrencilerin çoğunun dahil olduğu toplumsal sınıf için önem taşıyan erdemlerdendir. Çünkü azimli genç bir öğrenci adayının Konfüçyüs Çin çevrelerine girebilmesi için hükümdarın sivil devlet memuru olması dışında bir imkan yoktu. Anababaya sevgi erdemi gibi sadakat erdemi de otokratik rejimler tarafından sık sık çarpıttırılırdı. Konfüçyüs, o zamanlar mevcut sınıf ilişkilerine karşı duyarlılığı tavsiye etti. Kendisi "hakkı güç tanımlar" esasını değil, gökten yetki almış üste ahlaki dürüstlüğünden dolayı uyulması esasını önerdi.
İleri yaşlarda hükümdarın tebaasına karşı olan yükümlülüklerinden ziyade halkın hükümdara karşı olan görevlerine ağırlık verdi.
Sadakat, aynı zamanda kişinin dostlarına, ailesine ve eşine karşı olan yükümlülüklerin genişletilmiş şekliydi. Kişinin önderine sadakati en başta gelmeliydi. Daha sonra ailesine, eşine ve en sonunda dostları gelirdi. İnsanın önemli erdemlerinden sayılırdı.
İnsancıllık (Hümanizm)
Konfüçyüs, insanların bireysel gelişmelerinin insani ilişkilerle olduğu görüşündeydi. Ayinle ve anababaya sevgiyle ilgili erdemler, diğerlerine karşı insancıllıktan dolayı yapılmalıydı. Konfüçyüs'ün insancıllık kavramı () muhtemelen en iyi şekilde onun ahlaki karşılıklılık prensibi üzerine kurulmuş "Kendin için istemediğini başkalarına yapma" Altın Kuralı'yla ifade edilebilir.
Rén'''in aynı zamanda politik bir boyutu da vardır. Konfüçyüsçülük'e göre hükümdarda rén yoksa tebaası için insancıl davranmak zor, hatta imkansızdır. Rén, Konfüçyüs politik kuramının temelidir ve tebaasına karşı insancıl olmayan davranışlardan uzak durması öğütlenmiş otokrat hükümdarın var olduğuna dayanır. İnsancıl olmayan hükümdarın "Gök aldığı yetki"yi, yani hükmetme yetkisini kaybetme tehlikesi vardır. Bu yetkiyi kaybetmiş bir hükümdara uymaya artık gerek yoktur. Fakat insancıl olarak hükmeden ve tebaasının problemleriyle ilgilenen hükümdara harfiyyen uymak şarttır. Çünkü cömert hakimiyetin, göğün ona hüküm yetkisi verdiğine işarettir. Konfüçyüs'ün insanların iradesi konusunda söyledikleri azdır. Fakat önde gelen müritlerinden Mensiyüs, bir vesilede bazı önemli konularda halkın seçimine başvurulmasını tavsiye etti.
Kibarlık
"Jūnzǐ" kavramı (), klasik Konfüçyüsçülük için çok önemli bir noktadır. Kibarlı ya da efendilik, Konfüçyüsçülük'ün herkese önemle tavsiye ettiği şeydir. İdeal insanın kısa tanımı, "ermiş, bilgin ve centilmen özelliklerini kendinde birleştiren kişi"dir (Catholic Encyclopedia). Kalıtsal elitizm düşüncesi, bu kavramla beraber kullanılır ve kibarların topluma ahlaki örnek olacakları beklenirdi.
Kibarlar,
Kendilerini ahlaken geliştirmek
Uygun yerlerde anababaya sevgi ve sadakat göstermek
İnsanlığı veya iyilikseverliği geliştirmek.
Mükemmel centilmenin simgesi Konfüçyüs'ün kendisidir. Hayatının belki de en büyük trajedisi, hiçbir zaman ümidettiği yüksek mevkiye sahip olamamasıydı. O mevkide yöneterek devletin insancıl kişiler tarafından yönettildiğinde prensiplerin uygulanmaya konmasıyla prensiplerinin geçerliliğini göstermek ve ortaya çıkacak genel mutluluğu görmek isterdi. Jūnzǐnin tersi Xiǎoréndir (). 小 karakteri, bu bağlamda dar kafalı, menfaatçi, açgözlü, yüzeysel, veya maddeci demektir.
Adların düzeltilmesi
Konfüçyüs, toplumsal karışıklıknın sebebini insanların gerçeği görememesi, anlayamaması veya gerçekle uğraşmayı becerememesine bağlar. Temelde toplumsal karışıklığın kaynağı, ona göre şeyleri uygun adlarıyla çağırmamaktan kaynaklandığını ileri sürüp çözüm olarak Zhèngmíngi () gösterir. Bir müritine zhèngmíng erdemini şöyle açıklar:
Tsze-lu dedi ki: "Wei'in hükümdarı seni beklemekte, seninle hükumeti yönetmek istemektedir. Göz önüne alacağın ilk şey ne olacaktır?"
Usta, "Önemli olan isimlerin tashihidir" şeklinde cevap verdi.
"Ya! Öyle mi? Hedefe isabet ettiremedin! Niçin böyle bir tashih gereklidir ki?" diye Tsze-lu sorunca Usta:
"Ne kadar kültürsüzmüşsün, Yu!" dedi. "Amir insan, bilmediği şeyler konusunda daha ihtiyatlı ve çekingence sorar.
İsimler düzgün değilse dil, gerçek şeylere uygun olmaz.
Eğer dil, gerçek şeylere uygun değilse maslahat başarılı olamaz.
Eğer maslahat başarılı olmazsa mülkiyet ve müzik gelişemez.
Eğer mülkiyet ve müzik gelişmezse cezalar uygun şekilde taktir edilemez.
Eğer cezalar uygun şekilde taktir edilmezse insanlar nasıl hareket edeceklerini bilmezler.
Bu yüzden amir insan, kullandığı (şeylerin) adları(nı) uygun şekilde konuşmanın ve konuştuklarının da uygun şekilde uygulanmasının önemini bilir. Amir insanın için en önemli şey, söylediklerinden hiçbir şeyin yanlış olmamasıdır."
(Analects XIII, 3)
Xun Zi, "Adların düzeltilmesi konusunda" isimli 22. bölümünde eski zamanın bilge kralının kullandığı adların () doğrudan gerçekle uyuşan adlar olduğunu (), fakat sonraki nesillerin terim bilgisini karıştırıp yeni adlandırmalar türettiklerini, dolayısıyla doğruyu yanlıştan ayırt edemez olduklarını yazar.
Tartışmalar
Konfüçyüsçülük diye bir şey var mıydı?
Konfüçyüçülük'ün tarihini tartışırken ele alınan problemlerden biri de Konfüçyüçülük'ün ne olduğu sorusudur. Konfüçyüsçülük, kabaca "Usta Kong'u en büyük üstad olarak gören bireyler zinciri" olarak görülebilir. Ayrıca "bir zamanlar Konfüçyüs'ün gerçekten anladığı gibi bir ahlaki, politik ve felsefi doktrine uyan grup"u da temsil eder. Bu tanımda "grup"la değişik Han ve Tang Hanedanlığı gibi değişik hanedanlıklar dönemlerinde başka öğretileri savunan kişilerle tartışan ve kendi kendini Konfüyüsçü ilan eden kişiler anlaşılabilir. Sung, Ming ve Qing Hanedanlığı gibi Konfüçyüsçü hegemonyanın hakim olduğu dönemlerde devlet memur sınıfı olarak kabaca tanımlanabilir.
Fakat bu grupların gerçek olup olmadığı bazılarınca şüpheyle karşılanmaktadır. Manufacturing Confucianism ("Konfüçyüsçülük'ü Üretmek") adlı kitabında Lionel Jensen, bugün bildiğimiz ve öğrenmenin WISE sembolü ve devlet tarafından desteklenen bir sözde-din şeklindeki modern Konfüçyüs ve Konfüçyüsçülük görüntünün Çin'de her zaman mevcut olmadığını, bu görüntünün Avrupalı Jesuit'lerce uydurulduğunu öne sürer. Bu görüntü, bu bağlamda "Ru Jia" olarak bilinen eski yerli geleneklerden "tercüme" edilerek Avrupalılara Çinlileri anlatmak isterken oluşur. Böylece oluşan Konfüçyüsçülük kavramı, sonraları Çinlilerce Avrupalılardan alınarak kendi ihtiyaçları için kullanmaya başlamışlardır.
Bu yüzden biz bugün "İmparatorluk sınav sisteminde kullanılagelen ve temelinde 'Konfüçyüçü Klasikler'in içerdiği düşünceleri taşıyan her düşünceyi" Konfüçyüsçü olarak tanımlayabiliriz. Ama bu tanım dahi problemsiz değildir; çünkü bu düşüncelerin içeriği de zaman içinde değişikliğe uğramıştır. Örn. Neo-Konfüçyüsçülük, Taoizm ve Budizm'e yakın olan Büyük Eğitim'i ve Zhong Yong'u külliyata dahil etmiştir.
Konfüçyüsçülük din midir?
Çoğu dinler, bir veya birkaç tanrısı, düzenli bir rahip sınıfı, ölümden sonraya olan inancı ve düzenli gelenekleri olan bir sistem olarak tanımlanabilir. Böylece Konfüçyüsçülük'ün gerçek "din" olup olmadığını tartışmak mümkündür. Birçok ayinleri olmasına rağmen çok azı formel olarak ibadet ya da meditasyon olarak görülebilir. Konfüçyüs'ün bazen söylemiş olduğu başka dünyalara ait varlıklar hakkında ifadeleri olmasına rağmen bu ifadeler, Batılılara açık şekilde agnostik ve insancıl gibi gelir. Bu yüzden Konfüçyüsçülük, çoğu zaman dünyevi ve ahlaki bir gelenek olarak görülür, bir "din" olarak değil. En uygun tanımıyla özel alışkıları ve inançları olan bir felsefedir.
Etkileri Çin ve Doğu Asya toplumlarında ve kültürlerinde çok geniş olup tarihteki dini hareketlerin etkileriyle boy ölçüşebilir. Konfüçyüs'ün öğretilerine uyanlar, bununla teselli buldukların söylerler. Birçok törensel unsuru olup Neokonfüçyüsçü yorumuyla dünyanın, insanın tabiatını v. b. anlaşılır açıklamasını vermektedir. Bunun ötesinde Çin kültüründeki dinler birbirlerini dışlamadıklarından her gelenek, kendine göre bir niş bulur. Örn. bir kişi Taoizm, Hristiyanlık, Musevilik, Sihizm, İslam, Şinto, Budizm ya da Zerdüştlük dinine bağlı olduğu halde Konfüçyüsçülük açısından Konfüçyüsçü görüşlere de uyabilir; bu düşünce açısından böyle bir durum problem teşkil etmez. Tabii ki tek tanrılı dinler, yalnız kendilerinde hakka giden yolu gördüklerinde böyle "çok dallanmış" bir inancı kabul etmeyeceklerdir.
Konfüçyüsçülük atalara tapınmayı, onların ruhlarına kurban etmeyi ve soyut bir gök tanrısal varlığı, eski kralların ve hatta Konfüçyüs'ün tanrılaştırılmasına içine almasına rağmen bütün bu özelliklerinin kökenlerini Konfüçyüsçülükten çok önce mevcut ve yaygın Çin inançlarında bulmak mümkündür. Dolayısıyla bu tür dini törenlerin Konfüçyüsçülük'ü din yaptığını iddia etmek zordur.
Genel olarak Konfüçyüsçülük, Çinle ve başka Doğu Asyalı insanlar tarafından din olarak görülmemektedir. Bu eğilim, kısmen "din" sözcüğüne işlemiş, dinlerin batıl inançları beraberinde getirdiği, mantıksız olduğu ya da çağdaşlıkla (modernlik) bağdaşmadığı iddiaları gibi lekelerden kaynaklanmaktadır. Birçok Budist, Budizmin din değil, bir hayat felsefesi olduğunu söylemesi, kısmen din konsunda yaygın olan negatif popüler görüşten kaynaklanmaktadır. Benzer şekilde Konfüçyüsçüler de Konfüçyüsçülük'ün bir din olmaktan ziyade ahlaki görüş ya da felsefi bir dünya görüşü olduğunu ifade eder.
Konfüçyüsçülük'ün din ya da başka bir fenomen olduğu sorusu, her şeyden önce bir tanım problemidir. Eğer din için kullanılan tanım, tabiatüstü varlıklara ibadetse bu soruya verilecek cevap herhalde "Hayır" olacaktır. Diğer taraftan dinle (mesela) ahlaki tutumu olan, günlük hayat için yol gösterici, insanlığın kainattaki yeri hakkında sistematik görüşleri olan v. b. bir fenomen olarak tanımlanırsa Konfüçyüsçülük kesinlikle dindir. Buna benzer önemli kavaramlarda da olduğu gibi din kavramının tanımı tartışmalıdır. Herbert Fingarette'nin Confucius: The Secular as Sacred'' (Konfüçyüs: Dünya görüşünün kutsallaşmış şekli) kitabı, bu meselenin çözümü için tavsiye edilebilir.