Theravada

Theravada (Pāli: थेरवाद theravāda, Sanskrit: स्थविरवाद sthaviravāda); kelime anlamı olarak, "Yaşlıların öğretisi", ya da "Eski öğreti") günümüze ulaşan en eski Budist okuldur. Kökeni, Budanın ilk mensubu olan keşişler (rahipler) topluluğuna dayanmaktadır. Mahayana (büyük taşıt) geleneğinden gelen Budistler tarafından küçük taşıt olarak da adlandırılır. Göreceli olarak daha tutucu ve genel olarak erken dönem Budizmine en yakınıdır. Yüzyıllardan beri Sri Lanka (nüfusun yaklaşık %69,1'i) ve güneydoğu Asya'nın (Kamboçya, Laos, Burma, Tayland) en yaygın dinidir. Aynı zamanda güneybatı Çin, Vietnam, Bangladeş, Malezya, Filipinler ve Endonezya'da kimi etnik gruplar tarafından izlenmektedir; Singapur ve Avustralya'da da gittikçe popülerlik kazanmaktadır. Günümüzde dünya çapında Theravada Budistlerin sayısı 100 milyonun üzerindedir. Ayrıca son yıllarda Theravada, Batı'da ve Hindistan'da da kök salmaya başlamıştır.
Gelişimi
Budanın ölümünden üç ay sonra, öğrencileri, Rajagarhada (bugünkü adı Rajgir) Dhamma ve Vinaya hakkında konuşmak ve Budanın öğretilerine yakışır bir şekilde ona bağlı kalmak için ilk Konseyde bir araya gelmişlerdir. Diğer gelenekler sözlü olarak gerçekleşmiştir. İkinci Konsey yaklaşık olarak 100 sene sonra Vesalide toplanmıştır. O zamana kadar zaten farklı grupların farklı yorumlarıyla asıl kurallar konulduğu için rahiplerin kuralları tartışılmaktaydı. İkinci Konsey ve onu takip eden toplantılar esnasında Budanın asıl öğretilerine farklı usullerle atıfta bulunan 18 farklı okul vardır. Bunun yanı sıra değişen şartlara kuralları uyarlamak ve Mahayananın öncüsü sayılmak için Mahasanghika Okulu da açılmıştır.

MÖ 3. yüzyılda Kralın himayesinde ve Maggaliputra Tissa Başkanlılığında Patliputrada (bugünkü adı Petna) 3. Konsey toplanmıştır. Bu toplantının amacı Budizm öğretilerinde uzlaşmaktır. Özellikle Heretikler bu topluluktan çıkarılmalı ve yanlış öğretiler çürütülmelidir. Konseyin gelişim sürecinde bu amaca uygun olarak felsefi ve skolastik makaleleri özetleyen Kathavatthu adlı kitap yayımlanmıştır. Bu metin, felsefi antolojiden oluşan Abhidhammapitakanın özüdür.
Buda öğretilerini kaleme alan Suttapitaka, tarikat kurallarını derleyen Vinayapitaka ile Budizm yazılarının en eski özetleri olan Pali dilinde yayımlanmış Tipitaka zamanla eski halini almıştır.
Manastır toplumunun bölünmesini onaylayan sadece bu yazılar, Budizm öğretilerinin temeli olarak Konsey tarafından kabul edilmiştir. En eski öğreti okulu Theravada asıl öğretileri ve kuralları değiştirmeden üzerine alma konusunda uzlaştığı esnada Mahansanghika belli başlı Kanon yazıları saptamış ve Budanın kökeninin açıkça kanıtlanmadığı yazılara da kendi öğretilerinde yer vermiştir.
Galeri
Yayılması
Ashokasın oğlu Mahinda ve kızı Sanghamitta, 3. Konseyden sonra Tipitaka metinlerini, bugüne kadar eksiksiz olarak korunduğu Sri Lankaya taşımıştır. Misyoner olarak adaya gönderilmişlerdir. Theravada Budizmi gerçekten Krallığın diniydi. Misyonerler Sri Lankadan sonra sırayla o zamanlar Mon Krallığı olan bugünkü Mynmar bölgesine gönderilmişlerdir. Eski çağlardan kalma gelenekler bu misyonerliği MÖ 3. yüzyılda hüküm süren Kral Ashokas zamanında başlatmıştır. Bu bölgede 5. yüzyıldan itibaren Theravada Budizminin ortaya çıktığı yönündeki bilgiler teyit edilebilir; oradan da bugünkü Taylanda yayılmıştır. İlk Ashoka misyonerlerinin gelenekleri yeni bilgiler verdi. Nakhon Pathom şehrinden sonra o zamanlar Monların yaşadığı Taylanddaki en eski şehirlerden birine gelmişler ve oradan da ülkeye geziler yapmışlardır. Bu buluşlar 6. yüzyıldaki yayılmayı belgelemektedir.
Henüz 6. yüzyıldan beri Çinin güneyinden Güneydoğu Asyaya göçen Taylandlılar, Theravada Budizmi orada yerleşik halkın elinden almıştır. 11. ve 12. yüzyılda Merkez Taylanda doğru ilerlerken, ilk Sukhothai ve ondan sonra da Ayutthaya İmparatorluklarını kurarlarken (bkz. Tayland Tarihi), Tharavada Budizmi devlet diniydi. Aynı zamanda bugünkü adı Laos da olan Luang Prabang Devletinde yaşayanlar da bu inançları benimsemişlerdir. 13. yüzyılda Srindravarman (1295-1309) bugünkü adı Kamboçya olan Khmer İmparatorluğunun tahtına geçmiştir. Theravada Budizminin takipçisi olan ilk Angkor kralıydı. Gerçi Kamboçya onunla beraber ve ondan sonra tanık oldukları güç ve etkiyi kaybetmiş, ama yine de Theravada Budizmi o günden beri Kamboçyada da, Vietnamın güneyinde de hızla ilerleyen bir din olmuştur.
Bugün Sri Lankada yaşayanların yaklaşık olarak %80i, Burmenlilerim %89u, Taylandlıların %94ü, Laotenlilerin %60ı ve Kamboçyalıların %95i Theravada Budizmine inanmaktadır. Bunun yanı sıra Vietnam ve Çinin güneybatısında taraftarları vardır.
Son zamanlarda Kast sistemi sayesinde ayrımcılıktan kurtulmak için Budizme dönüşüm yoluna giden dokunulmaz kişiler olan Dalitler arasındaki bir hareket sayesinde Hindistandaki Theravada Budisti sayısı artmıştır.
Öğretileri (Pali dilinde Dhamma, Sanskritçe Dharma)
3. Konsey zamanındaki Tipitaka kayıtlarından bu yana Theravada Budizminde metinler sadece keşişlerin yaşam kurallarının ve öğretilerinin temeli olarak kabul edilmiştir.
Nibbana
Theravada Budizminin takipçilerinin amacı Nirvanaya ulaşmak ve böylece Reenkarnasyon (Hıristiyanlık kavaramı olan yeniden doğuş ile karıştırılmalıdır) döngüsünden kurtulmakla beraber ego, hırs ve açgözlülük gibi, birbirine bağlı durumların üstesinden gelmek ve onları yok etmektir.
Nibbana, ruhlarında sonsuz mutluluk inancı vadeden cennet tasviri ile aynı anlamda değildir. Budizm öğretilerine göre ne kişi ne de ruhu sonsuz derecede mutlu olur.
Nibbana, geçmişte yaşanan olayları hatırlanması ve dünyadaki olaylara bağlanmanın terk edilmesi anlamına gelir. Nirvanaya ulaşmak sadece ölümle eşanlamlı değildir.
Tarihi Buda Siddharta Gautama uyanışı tecrübe ettikten sonra henüz 40 yaşındayken ders vermiş ve Nirvanaya ulaşmıştır.
Bodhi (Uyanış)
Theravada Budizmin öğretilerine göre 3 çeşit Bodhi vardır.
Savaka Bodhi: Herkes tarafından ulaşılmaktadır. Ruhani öğretmenlerin öğrencisi olarak Bodhi elde edilmektedir. Bu çeşit bir uyanışa erenler Arahat olarak adlandırılır. Arahatlar, tabii ki kendi tecrübelerinden dolayı başka insanlar için merhametli öğretmenlerdir.
Pacceka Bodhi: Öğretmenin yardımı olmadan ve öğrenim görmeden ulaşılmaktadır. Bu tip uyanışa erenlere Pratyeka Buda denilmektedir. Tipitaka metinlerinde bazı Budaların önemli ölçüde arttığından ve zaman içinde öğretilerinin yok olduğundan bahsedilmektedir. Diğer insanların uyanışa ermesi için yardım eden Pratyeka Budanın yeteneği, Budanın diğer iki çeşit uyanış biçimlerinden daha basittir.
Samma Sambodhi: Uyanışa ermenin en son ve en mükemmel şeklidir. Pratyeka Buda gibi Samma Sambuda (Mükemmel Uyanış) öğretim görmeden kendi gücüyle ulaşmıştır.
Boddhisattva
Theravada Budizminde Boddhisattva başkalarına yardım etmek için çözüm arayan kişi olarak bilinir. Buda, Siddharta Gautama olmadan önce kendini onun önceki vücudunda bulan bir Boddhisattva olarak doğdu. Budanın önceki yaşamından Tipitaka metinlerindeki Suttapitaka bölümlerinden bahseden Jataka metinlerinde (doğum tarihi) de bundan bahsedilmektedir. Uzman olmayan Budistler tarafından ilham kaynağı olarak kullanılmaktadır.
Vesak bayramı
Vesak, Budistlerin en bilindik bayramıdır. Durga Puja bayramı şeklinde gerçekleşmektedir. Ay takvimine göre; dördüncü ayın dolunaylı gününde kutlanmaktadır. (Güneş takvimine göre ise; 2004 ve 2007 gibi mayıs ayında ya da haziranın ilk günlerinde gerçekleşmektedir.) Vesak, 2005te 23 Mayısa, 2006da 13 Mayısa, 2007de 1 Hazirana, 2008de 20 Mayısa ve 2009da 9 Mayısa denk gelmiştir.
Bu önemli Budist bayramında Siddharthanın yaşamından üç önemli olay anılmaktadır: Siddharthanın doğumu, Budizme başlaması ve Nirvanaya ulaşması (Budanın fiziksel ölümü).
Vesak, Theravada Budizmi geleneğinden ortaya çıkmıştır. Bugün Budistlerin tamamının kutladığı en önemli bayramdır. Bayramın bir diğer özelliği de şudur: Dünya üzerindeki farklı Budist geleneklerinin ortak noktalarına ve bilinçli ortak araştırmalarına faydası dokunmaktadır. Bayram günü, dünya çapında Budist birliğinin sembolü olan Budist bayrağı asılır. Vesak, aynı zamanda dünya kültürüne Budizmle ilgili katkılarından dolayı 1999 yılında BM Genel Kurulu tarafından takdir görmüştür.
Budistler, Almanyada her yıl Alman Budist Birliği çatısı altında Vesak bayramını kutlamak amacıyla bir araya gelirler. Örneğin; Münih Westparkta her yıl Vesak bayramını kutlarlar. Budistler, Viyanada Tuna Nehrinin sınırlarında bulunan Handelskai bölgesindeki Stupalarda yaşamaktadırlar.
Vesak, özellikle Theravada Budizminin yayıldığı Güney Asya ülkelerinde yılın en büyük bayramı olarak kutlanmaktadır. O gün, Puja törenleri düzenlenir ve oruç tutulur. Bunların yanı sıra özellikle kuşlar serbest bırakılır. Buradaki amaç; çabalarının varlıkların hepsinin yararına olduğunu göstermektir.
Mahayana ile farklar
Birkaç istisna dışında Theravada Budizminde Pali-Tipitaka metinleri uygulamada keşişlerin yaşamları ve öğretileri için temel olarak kabul edilirken Mahayanada kesin bir yazma geleneğine rastlanılmamaktadır. Gerçi Sanskritçe Tipitaka metinler de burada geleneğin özünü oluşturmaktadır. Bunun yanı sıra diğer Sutralara da başvurulmuştur. En önemlilerinden bazıları şunlardır: Herz-Sutra (Prajnaparamitra-Sutra), Diamant-Sutra (Vajrachhedikaprajnaparamitra-Surta) ve Lotos-Sutra (Saddhamapundarika-Sutra).
Başka önemli bir fark da üç Bodhi yolu ve bunlarla Nirvanaya ulaşmaktır. Theravada Budizminde de bilindiği gibi Mahayanada Boddhisatvalıkın yararına değişiklikler yapılmıştır. Theravada Budizminde de bilindiği gibi önemli nokta Nirvanaya kendi gücüyle ulaşmak değil, aynı zamanda kendi yolunda başkalarına yardım etmek yerine Parinibbanada geçen ölümden sonra sonsuz olmak fikrinden vazgeçirmektir. Maitreyanın yanı sıra Avalokiteshvara ya da Manjushri bunların en önemlilerindendir.
Referanslars