İslam'da siyasi mezhepler

İslam'da siyasi mezhepler, İslam tarihi boyunca, siyasi tartışmalar ve görüş farklılıkları sonucu ortaya çıkan mezheplerdir. İslam'da Sünnilik, Şiilik ve Haricilik olmak üzere üç ana mezhep vardır. Bu mezhepler de çeşitli açılarından kendi içinde alt mezheplere sahiptir. En önemlilerinden biri ve ilk olarak şekilleneni, halifelik tartışmaları sonucu ortaya çıkan Şia'dır. Hariciler ve Vahhabiler de sayılabilir. İslam dünyası içerisinde Sünniler %83'lük kısmı, Şiiler %15'lik kısmı ve Hariciler ise %2'lik kısmı oluşturmaktadır.
Sünniler
Sünniler günümüzde i'tikadi açıdan Maturidiyye ve Eş'ariyye, fıkhi açıdan da sırayla Hanefi, Şafii, Maliki ve Hanbeli mezheplerine bağlıdırlar. Bu dört mezhepten ilki olan Hanefilik, Maturidiliğe diğer üç mezhep (Şafii, Maliki ve Hanbeli) ise Eş'ariliğe bağlıdır. Bu mezhepler dışında, Sünnilik'te icma-i ümmete, kıyasa ve re'ye başvurulmasını kabul etmeyen, her sorunun çözümünü Kur'an'da, Sünnette, sahabe ve tabiunun görüş ve uygulamalarında arayan bir grup daha vardır. Bunlar; Selefiyye veya Selefiyyun (geçmişe bağlılar) olarak anılır. Bu düşünceye bağlı olanlar ortaya çıkan yeni sorunlara çözüm bulmakta yetersiz kaldıkları için fazla taraftar bulamamışlardır.
Hanbeliler ve Selefiler
Hanbelilik, Selefiyye anlayışına en yakın görüşe sahip olan Sünni fıkıh mezhebidir. Ayrıca günümüz Sünni alimleri tarafından i'tikadi bakımdan Selefi düşünceye sahip olanlar, Sünni olarak kabul edilmeyip, i'tikaden Mücessime'den oldukları farz edilmektedir.
Şiiler, Batıniler ve Hariciler
Tarihte Müşebbihe ve Mücessime anlayışına yakın birçok Gulat-ı Şia fırkasının varlığından söz edilmektedir. Ama bu fırkaların çoğu günümüze ulaşamamıştır. Ayrıca Gulat-ı Şia fırkaları günümüzde olduğu gibi geçmişte de günümüzde varlığını koruyan Şiiliğin çoğunluk mezhebi İsnaaşeriyye tarafından İslam dışı kabul edilmekteydi. Şiiler'in günümüzde bağlı olduğu en büyük fırka ise İmamiye Şiası'ndan olan İsnaaşeriyye'''dir. Bunun dışında sayıları az olmakla birlikte Zeydiyye fırkası, bazen İmamiye'nin bir kolu olduğu da farz edilen İsmailiyye ve Gulat-ı Şia'dan Nusayriyye fırkası da günümüze ulaşmıştır. Batıniliğin ilk teşkilatlandırıcılarından Meymunul-Kaddahın da İsmaililik ve Gulat-ı Şia i'tikatları üzerinde büyük etkisi olmuştur. Hariciler'in ise günümüze ulaşmış olan tek fırkası İbadiyyedir.
İslam'da Siyasi ekoller ve fıkhi mezhepler
Şiʿa-i Muhlisin: Sünniler ve Zeydiler
Şiʿa-i Ula (Ehl-i Sünnet vel Cemaat) Hanefilik
Malikilik
Şafiilik
Zahiriler
İmam Davud-u Zahiri Ebu Muhammed İbn Hazm
Hanbelilik
Selefiyye
Takiyud-Din İbn-i Teymiyye Ghulat Selefiyyun
Vehhabilik
Zeydilik
Betriyye/Salihiyye
Ceririyye/Süleymaniyye
Yemen Zeydileri
Kasımiyye
Hadaviyye
Muhteria
Mutarrifiyye
Alaviler
Nasıriyye
Kasımiyye
Ghulat Zeydiyye
Carudiyye
Naimiyye
Ya'kubiyye
Hariciler
Ezarika
Sufriyye
Necedat
Acaride
İbaziyye
Ghulat Hariciler
Yezidiyye
Meymuniyye
Ghulat-i Şiʿa
Sebeiyye (ʿAbd Allah İbn-i Sebe) Hattabiyye (Ebul-Hattab el-Esedi) Bezigiyye
Hattabiyyet-ul Mutlaka
Keysaniyye
Muhtariyye/Keysaniyyet'ul-Hullas
Haşimiyye
Harbiyye
Muaviyye/Cennahiyye
Harisiyye
Beyaniyye
Ravendiyye
Rizamiyye
Bu Müslimiyye
Sinbadiyye
Berkukiyye
Havaliyye
Muhammira
Mukannaʿiyye
Hurremdiniyye
Babekiyye
Mazyariyye
Kızılbaşlar
Kuliyye
İshak et-Türkiyye
Riyahiyye
Kerbiyye
Şiʿa-i Batıniyye (AbdAllah İbn-i Meymun)
Hallaciyye
Hululiyye
Aleviler (Tasavvufi-Batıniler) Hulmaniyye
Karmatiler
Ebu Saʿidiyye
Cennabiyye
Ghulat Batıniyye
Keyyaliyye
Hakimiyye (Dürziler) Sabbahiyye (Elemutlar) İmamiye Şiası: İsmailiyye ve İsnaaşeriyye
İmamiye-i Sebiyye (İsmaililik)/Yedicilik
El-İsmaʿiliyyetul-Halisa (Yediciler) Mustalilik
Mecidiyye/Hafıziyye
Tayyibiyye (Et-Tayyib Ebul-Kasım) Davudi İsmaililik
Süleymani İsmaililik
Alavi Buhra
Kutbi Buhra
Nizariler (Nizariyye) İmamiye-i İsnaaşeriyye/Onikicilik
Caferilik
Ahbariyye
Usuliyye
Şeyhilik
Alevilik
Ghulat İmamiyye
Mugıriyye
Mansuriyye
Azakıra
Albaiyeyye (Ulyaiyye) Zemmiyye
Ayniyye
Mimiyye
Siniyye
Muhammise
Şurayiyye
Gurabiyye
Zübabiyye
Nusayriyye
Şemanilikden İslamiyete bağlananlar
Babailik
Vefaiyye
Kızılbaşlar
Çepniler
Tahtacılar
Baba Rasul (İlyasiyye)
Sarı Saltık Baba (Saltukiyye)
Behlül Baba
Aybek Baba
İshak Baba (İshakiyye)
Burak Baba (Burakiyyun)
Lokman Baba (Yesevilik) Haydar Baba (Haydarilik)
Hacı Bektaş (Bektaşilik) Balım Sultan (Dedebabalık) Demir Baba (Aliiyye)
Harabati Baba (Harabatiyye)
İslamiyetten çıkan Dinler
Haşhaşilik
Ali İlahilik
Dürzilik
Hurufilik
Nuktavilik (Noktacılık)
Din-i İlahi
Şeyhilik (Ahisaiyye)
Babilik (Seyyid Ali Muhammed) Ezeli Babiler (Subh Ezel) Bahailik (Bahaul-Lah)''
İslam dışı dinler
Yarsanilik
Yezidilik
Zerdüştlük
Zurvanizm
Mazdekçilik
Manichéisme
Bouddisme
Luviler
Hitit mitolojisi
Çınarizm
Sabiilik
Nebatiler