Pavlus

Pavlus ( romanize: Paulos; ) veya Tarsuslu Saul ( Saũlos Tarseús; M. S. 5 - MS 64/67), İsa'nın vaazlarını ve öğretilerini pagan inanışındaki Roma dünyasına öğreten ilk Yahudi din adamı, ilk misyoner, elçi ve havariydi.
Pavlus, Hristiyanlığı Yahudi topraklarının dışına yaymaya çalışmış ve bu çabalarının sonucu olarak günümüz Avrupasının Hristiyanlaşmasını sağlamıştır. Bu yüzden tarihçiler arasında Havariler Çağı'nın en önemli figürlerinden biri olarak kabul edilir. MS 30 ile MS 50 yılları arasında Anadolu Yarımadası'nda ve Güney Avrupa'da birçok Hristiyan cemaatleri kurdu.
Hristiyanlıkta
Hristiyan olmadan önce
Yeni Ahitʼte yer alan bilgilere göre Yahudi asıllı bir Roma vatandaşı olan Pavlus, Saul olarak da tanınıyordu. Kendisini Hristiyanları ve Hristiyanlığı yok etmeye adamıştı. Hristiyan olmadan önce Hristiyanlara şiddetli zulümler yaptığını Pavlus kendisi itiraf etmektedir. İstefanosun infazını bizzat onaylamıştı.
Hristiyan oluşu
Pavlus, Hristiyanları tutuklamak amacıyla Şama yolculuk ederken İsa kendisine göründü ve Pavlus bu vakada görme kabiliyetini kaybetti. Üç gün sonra Şamlı Hananya, Pavlusun gözlerinin tekrar şifa bulmasına vesile oldu. Pavlus, bu yolculukta Hristiyan oldu ve bunun sebebi olarak, Şam yolculuğunda, Meryem oğlu İsanın kendisine göründüğünü dile getirdi.
Tebliği
O günden itibaren Pavlus, Nasıralı İsanın İsrailoğullarının beklediği Mesih ve aynı zamanda da Tanrının Oğlu olduğunu insanlara vaaz etmeye başladı. Elçilerin İşleri kitabının yaklaşık yarısı Pavlusun hayatından bahseder. Pavlus Hristiyanlığın Yahudilikten ayrı müstakil bir din haline gelmesi konusunda en önemli rolü üstlenmiştir.
Hristiyanlığa etkileri
Pavlusun Hristiyanlık üzerindeki etkisi diğer bütün Hristiyan önderlerinden daha fazla oldu. Pavlus, İsanın dini hukukun sonu olduğunu ve Hristiyan Kilisesinin İsanın bedeni olduğunu öğretiledi, Kilise kurumu dışında kalan dünyayı yargılanacaklar olarak sınıflandırdı. Pavlusun yazıları, Son Akşam Yemeğinden bahsedilen eldeki en eski kaynaktır. Son Akşam Yemeğinin, Rabbin Sofrasının kökenindeki vaka olduğu kabul edilir. Pavlusun Romalılara mektubunun 9. babında bahsi geçen seçilmişlik unsurunu Doğu kiliseleri Tanrının kader bilgisi olarak yorumlar. Bununla birlikte aynı babın Cebrilik akidesi şeklinde algılanışı Batı kiliselerinin ilahiyatında görülür. Augustinusun Kitab-ı Mukaddesi Tanrının lütfu (rahmeti); ahlakı Ruhun hayatı olarak görmesi; determinizm inancı ve asli günah akidesi tamamen Pavlusun mektuplarına, özellikle Romalılar mektubuna dayanarak inşa edilmiş öğretilerdir.
Bazı tanrıbilimciler, Pavlusun öğretilerinin, İsanın kanonik incillerdeki öğretilerinden oldukça farklı olduğunu vurgulamaktadır. Bu tanrıbilimcilerden Barrie Wilson, Pavlusun öğretilerinin İsanın öğretilerinden mesajının kökeni, öğretileri ve ameller açısından ayrılık gösterdiğini vurgular. Pavlus ve İsanın arasındaki bu köklü ayrılıktan dolayı, bazıları İsanın, Hristiyanlığın birinci kurucusu iken, Pavlusun Hristiyanlığın ikinci kurucusu olduğunu dile getirirler.
Doğu kiliselerinde olduğu gibi, günümüzde Batılı hümanistler de Romalılar 9daki seçilmişlik unsurunu, Batılı kiliselerin aksine belirlenimcilik olarak değil, tanrısal kader bilgisi olarak anlam verirler.
Hristiyanlık dışı görüşler
Yahudilikte
Pavlus, Yahudi dünyasında uzun zaman açıkça hiç dile getirilmeyen bir din adamıydı. Talmudda ve diğer Yahudi sözel geleneğinde Pavlustan açıkça bahsedilmez. Ancak Orta Çağ Avrupasında ortaya çıkan İsanın yaşam öyküsü Toledot Yeşuda Pavlustan bahsedilir. Toledot Yeşuda Pavlusun, Hristiyanlığı tahrif etmek için görevlendirilmiş bir Yahudi ajanı olduğu anlatılır. Günümüzde Yahudi otoriteleri Toledot Yeşuyu bağlayıcı ve itibarlı bir bilgi kaynağı olarak kabul etmezler. Yahudi kökenli Pavlusun Hristiyanlıktaki konumu ve Hristiyanlığa getirdiği yenilikler, Yahudilerin Hristiyanlarla dinlerarası ilişkilerinde Pavlusa önemli bir yer vermelerine sebep olmaktadır. Yahudi-Hristiyan dinlerarası ilişkisinde Pavlus, iki din arasında bir sınır (mesela Heinrich Graetz ve Martin Buber tarafından) veya köprü (mesela Isaac Mayer Wise ve Claude G. Montefiore tarafından) olarak ya da Yahudiler arası münazaralarda Yahudiliğin hakikiliğinin delillerinin ne olduğu ile ilgili bir kaynak olarak kullanılır (mesela Richard L. Rubenstein ve Daniel Boyarin tarafından). Yahudilerin Pavlusa olan ilgileri günümüzde ilk zamanlardan daha fazladır. O, Yahudi yapımı -Felix Mendelssohnun eseri- bir oratoryoda, -Ludwig Meidnerin eseri- bir tabloda ve -Franz Werfelin eseri- bir tiyatro oyununda konu edildi. Onun hakkında Yahudilerin yazdığı romanlar da mevcuttur (örneğin Şalom Aş ve Samuel Sandmelin eserleri). Batı düşünce sisteminde Pavlusun büyük yeri olduğunu kabul eden -Baruch Spinoza, Leo Shestov ve Jacob Taubes gibi- Yahudi filozoflar ve -Sigmund Freud ve Hanns Sachs gibi- psikoanalistler vardır. Hagnerin (1980), Meissnerin (1996) ve Langtonın (2010, 2011), Yahudilerin Pavlusa yaklaşımını ele alan akademik çalışmaları vardır.
İslamda
İslamın ana kaynağı Kuranda Pavlustan açıkça bahsedilmemekle birlikte, İbn Kesir, Yasin Suresinin 13 ila 21. ayetlerinde ad, zaman ve mekan belirtilmeden anlatılan öyküde bahsi geçen üç elçiden ilk ikisinin Şemun-u Safa (Simun Petrus) ve Yuhanna, üçüncüsünün Bulus (Pavlus) ve mekanın ise Antakya olduğunu belirtir. Abdullah Yusuf Ali, suredeki öyküde anlatılanlarla Elçilerin İşlerinde anlatılanlar arasında paralellik kurar ve üç elçinin Pavlus, Barnabas ve Yuhanna olduğunu belirtir. Kutsal Kitapın Elçilerin İşleri kitabının 13. ve 14. bölümlerinde anlatılan birkaç olay Kuranın Yasin Suresinde tek bir olaymış gibi kısaltılarak ad, zaman ve mekan belirtilmeden ve değiştirilerek anlatılmıştır.
Pavlusun savunduğu dini akidelerin ve amellerin bir kısmı Kuranın getirdiği akideler ve amellerle açıkça reddedilmektedir. Bunların başında, kefaret akidesi (İsanın kendisine tabi olan herkesin günahlarına kefaret olmak için çarmıhta öldürüldüğü) ve İsanın elçilerinin incil kayıtlarında yer alan, dolayısıyla Pavlusun da savunduğu ve İslamda biyolojik bir oğulluk olarak anlaşılan, İsanın kutsallık ruhu açısından Tanrının Oğlu olduğu inancı gelmektedir. Ameller bakımından ise en belirgin zıtlık, Pavlusun her türlü yiyeceğin insanlara helal olduğunu savunmasına karşılık, Kuranda domuz eti ve içkinin açıkça haram olduğunun beyan edilmesi gösterilebilir. Muhammedin hadislerinde Pavlusun adı açıkça zikredilmemekle birlikte, İbrahimin sünnet olma geleneğini (hitan) Pavlusun ilga etmesine karşılık Muhammedin bu ameli ihya etmesi ikisi arasındaki karşıtlıklara örnek gösterilebilir.
İbn-i Teymiyye, Pavlusu, peygamberlerin getirmiş olduğu tevhit inancı ile putperestlerin inancını sentez yaparak bir din icat etmekle suçlamaktadır.
Mevlana Celaleddin-i Ruminin Mesnevi-yi Manevide dile getirdiği tarihsel hikaye Taassup Yüzünden Hristiyanları Öldüren Yahudi Padişahın Hikayesinde bahsi geçen, Hristiyanların arasına bidat ve tefrika aşılayan Yahudi vezirin Pavlus olup olmadığı Mesnevi şarihlerinin ihtilaf ettiği bir konu olmuştur. 20. asır Mesnevi şarihlerinden Şefik Can, bu hikayenin kaynağının Kısas-ı Enbiya kültürü ve Eski Ahit olduğunu ve Mesnevi şarihlerinin çoğunluğunun görüşünün, anlatılan hilekar vezirin Pavlus olduğu konusunda baskın olduğunu belirtmekle beraber, kendisi bu konudaki reyinde tarafsızdır.
Başka görüşler
Nietzsche, Deccal isimli eserinde, Pavlus'u -1. Korintliler mektubundan dolayı- korkunç dolandırıcı ve intikam havarilerinin en büyüğü olarak vasfetmektedir. Bunun dışında Nietzsche, Pavlus'un yaydığı Hristiyanlık inancını "yalan" ile ve öğrettiği Tanrı'yı da "Pavlus'un kendi arzusu" ile özdeşleştirmektedir.
Ölümü
Lukanın anlattıkları Pavlusun iki yıl boyunca Romada ev hapsinde olduğunun söylemesiyle bitiyor. Birçok kişiye göre Pavlusun hayatı bu noktada biter, ancak iki gerçek Pavlusun ölümünün aslında daha sonra gerçekleştiğine işaret eder. Güvenilir olan birtakım erken dönem kilise bilgilerine göre Pavlusun ölümü Neronun Hristiyanlara zulmettiği dönem ile bağdaştırılır. Ancak Pavlusun Romada kaldığı iki yılın sonunda bu tarife ulaşılması pek olası değildir. İkinci olarak Önderlik Mektupları'nda, Elçilerin İşleri 28:30-31de söz edilen Romadaki tutuklanmasından sonraki bir dönemde Pavlusun Doğu Akdenizde hizmet ettiği rivayet edilir. Dolayısıyla Pavlusun Romadaki hapsinden özgür kılındığı ve bir süreliğine hizmete devam ettiği olasıdır. Pavlus hedeflediği üzere İspanyaya gidip gitmediği ise belirsizdir.
Pavlus Romaya yolculuğuna 59 yılının sonbaharında başladı. Romaya da 60 yılının baharında ulaştı. Lukanın Elçilerin İşleri 28:30-31 ayetlerinde bahsettiği iki yıllık sürecin sonunda Pavlusun serbest bırakıldığını varsayıldığında, doğudaki ve Giritteki hizmetini 62-64 yılları arasında gerçekleştirmiştir. Pavlus Neronun zulmü sırasında yeniden tutuklanmış ve bundan kısa bir süre sonra 64-65 yıllarında idam edilmiştir.
Galeri