Komrat

Komrat (Gagauz Türkçesi: Komrat; Rumence: Comrat; Rusça: (Komrat)), Moldova'ya bağlı özerk bir cumhuriyet olan Gagavuzyanın başkentidir. Kent yerleşimi, Yalpuk deresi etrafına toplanmıştır. Ayrıca ülkenin üç ana yerleşim biriminden biri olan Komrat dolayının da merkezidir. 2004'teki sayıma göre nüfusu 47.000'dir.
Ad
Komrat" adı üzerinde çeşitli görüşler vardır. Bu görüşler şunlardır:
"Konrat" adı ile bilinen ve Nogay soyundan geldiği anlaşılan bir Türk halkı; Komrat'a kendi adlarını vermiştir.
Kentin adı ile ilgili bir diğer görüş ise Divan-ı Lügati't-Türk'te yer alan "koñur" ismine dayanır. Bu isim "kahverengi" anlamına gelir. Bugün Türkiye Türkçesinde kullanılan "kumral" kelimesiyle de aynı kökten türediği anlaşılmaktadır. Buradan koñur at>koñrat>komrat gelişiminin oluşması mantıklı gözükmektedir. Bu durumda kentin adı, "kahverengi at" anlamına gelir. Yine Divan-ı Lügati't-Türk'te koba at kelimesinin kullanılıp rengi kumral ve sarı arasında olan at anlamına gelmesi ilgi çekicidir.
Üçüncü görüş ise şöyledir: Kaşgarlı Türkçesinde rastlanan "konat" kelimesinin, "Komrat" sözüyle aynı yapı olduğu düşünülmüştür. Konat sözcüğünün Kaşgarlı Türkçesinde "birbiriyle yanaşan, toplu hale gelen insan kümesi" anlamına gelmesi bu ihtimali güçlendirmektedir. Buna göre kentin ismi eski Türkçedeki kubrat- (bir yere toplanmak) yapısına dayanmaktadır.
Halk etimolojisi: Halk kentin isminin "kömür at" sözünün bozulmuş hali olduğunu söylemektedir. Buna dayanak olarak eski zamanlarda kentte yapılan at yarışları gösterilmektedir. Halk etimolojisinin 2. bilimsel görüş ile de benzerlik göstermesi dikkat çekicidir. Bu konudaki söylence şöyledir: ... yaşamak erinin saabisi (burada Komrat kurulşuş) tatarmış, Orumbet Oglu adıymış. Onun bir beygiri Komur at varmış. At yarışmakların çoyunda o ensärmiş. Bu beygirin adını tatar küüyünä koymuşlar... (Türkiye Türkçesiyle: Bu yerleşim yerini elinde tutan kişi bir Tatar'mış. Adı Orumbet Oğlu'ymuş. Onun "Komur (Kömür) At" adında bir beygiri varmış. At yarışlarının çoğunu o kazanırmış. Bu beytgirin adını Tatar köyüne koymuşlar."
Tarih
Kent merkezinde bulunan bir anıt taşta, Komrat'ın kuruluş tarihi 1789 olarak yazılıdır. Ancak tarihi kayıtlar incelendiğinde şehirdeki ilk yerleşmelerin 1443'e kadar dayandığı görülmektedir. Komrat, 1789'dan beri yerleşim yeri kimliğinde olmakla birlikte resmi olarak 1957'de kasaba statüsünü kazanmıştır. Bunda SSCB Moldovası Dönemi'nde gelişen şarap ve geleneksel giyim fabrikalarının ekonomik bir gelişmişlik sağlaması etkili olmuştur.
Komrat'ta çok kısa süre yaşayabilen bir cumhuriyet kurulmuştur. Bu devlet, 6 Ocak 1906 tarihinde Gagavuz Türklerinden köylüler tarafından teşkilatlandırılsa da Rusya kısa sürede bölgedeki egemenliğini sağlamıştır.
Komrat'ta, 1991'de bir devlet üniversitesi kurulmuştur.
Ekonomi
Moldova Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti zamanında Komrat'ta, tereyağı, şarap ve kilim üretilmiştir. Moldova döneminde şehirde bir üniversite kurulmuştur.
Kentin temel geçim kaynağı tarım ve tarımsal sanayi üretimidir. Bundan dolayı kentte, tarıma dayalı üretim yapan işletmeler mevcuttur. 2007 verilerine göre şehirde 3.944 üretim veya satış yapan ticari kuruluş vardır. Ayrıca her yıl kentte Gagauz-koopa ve Nezeranta adında iki panayır kurulmaktadır.
Mimari ve Kültürel Yapılar
Aziz John Katedrali (1820)
Yerel tarih müzesi
Gagauz kültür müzesi (Beşalmada)
Gagauz sanat galerisi
Mustafa Kemal Atatürk Türk kütüphanesi
Gagauz zafer geçidi
Komratı savunanlara adanmış anıt
Afganistanda acı çeken askerlere adanmış anıt
Vladimir Lenin heykeli
Askeri tank heykeli
Nüfus
Komrat'ın Nüfusu:
Anılmış insanları
Irina Vlah (1974) Gagavuzya Başkanı.
Kardeş Şehirler
İstanbul, ilçe Pendik, Türkiye;
Hendek, Türkiye;
Sapanca, Türkiye;
Küçükkuyu, Türkiye;
Isparta, Türkiye;
Lefkoşa, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti;
Tatlısu, KKTC;
Moskva, ilçe Sokolniki, Rusya;
Grozni, Rusya;
Bavly, Tataristan, Rusya;
Bolhrad, Ukrayna;
Budapeşte, ilçe Erzsébetváros, Macaristan.
Resimler