Süleyman Nazif

Süleyman Nazif, (d. 29 Ocak 1870, Diyarbakır ö. 4 Ocak 1927, İstanbul) Osmanlı İmparatorluğu ve cumhuriyet döneminde yaşamış Türk şair, yazar ve bürokrat.
Servet-i Fünun dönemi şairi olan Süleyman Nazif, edebi anlayış ve üslup olarak Namık Kemalin takipçisidir. Edebi mahareti kadar, hazırcevaplığı ve nükteleri ile de üne kavuşmuştur.
Yaşamı
1870'te Diyarbakır'da dünyaya geldi. Babası, şair ve tarihçi Diyarbakırlı Said Paşa; annesi bir aşiret liderinin kızı olan Ayşe Hanım'dır. Şair Faik Ali Ozansoy'un ağabeyi, İffet Halim Oruz'un da dayısıdır.
Babasının görevi nedeniyle Harput ve Maraşta bulunduktan sonra Diyarbakırda rüştiye öğrenimi gördü. 1879'da Mardin'deki babasının yanına gitti ve öğrenimini özel yollardan gerçekleştirdi. Farsça'yı babasından, Arapça'yı Muş müftüsü Emin Efendi'den Fransızca'yı da Aleksander Gregoryan adlı bir Ermeni'den öğrendi.
1892de babasını kaybettikten sonra Diyarbakır Valiliğinde Meclis-i Vilayet katipliği, yaptı; 1895 tarihli Diyarbakır Vilayet Salnamesini hazırladı. Bir yanda da Diyarbakır Gazetesinde başyazarlık yaptı, vilayet matbaasını yönetti.
1896'da Diyarbakır'a Ermeni meselesini araştırmak için gelen Abdullah Paşa'nın takdirini kazandı ve Abdullah Paşa ile Musul'a gitti. Yedi ay sonra tekrar Diyarbakıra döndü; görevlerinden istifa ederek İstanbul'a gitti. II. Abdülhamit yönetimine karşı mücadele edebilmek için 1897'de Paris'e kaçtı. Sekiz ay kaldığı Pariste Ahmet Rıza Bey'in çıkardığı Meşveret gazetesinde istibdat aleyhine yazılar yazdı ; Malumu İ'lam isimli risale ile Namık Kemal adlı risalesini Abdullah Tahir takma adıyla bastırdı.
Yurda dönüşünden sonra II. Abdülhamit tarafından vilayet mektupçusu sıfatıyla Bursa'da ikamete memur edildi; 1908e kadar Bursada kaldı. Bu dönemde Mısır'da İmzasız Risaleler'''i yayınlanmış, ve Servet-i Fünun dergisine de dedesinin ismi olan İbrahim Cehdi müstearı ile yazılar göndermişti. 1906'da ilk şiir kitabı Gizli Figanları imzasız olarak Mısırda bastırdı. Ardından El Cezire Mektupları adlı eseri yayımlandı.
II. Meşrutiyet dönemi
1908'de II. Meşrutiyetin ilanı üzerine İstanbul'a döndü; İttihat ve Terakki Partisine üye oldu. Bir süre Ebuzziya Tevfik ile birlikte Tasvir-i Efkar gazetesini çıkardı. Daha önce Paris'te yayımladığı Malumu İ'lam isimli risaleyi yeniden bastırdı.
Yeni yönetim tarafından Basra (1909), Kastamonu (1910), Trabzon (1911) valiliklerinde görevlendirildi. 1912'de İstanbul'a gelerek Hak Gazetesi'ni çıkardı. 1913'te Musul ve 1914'te Bağdat valilikleri yaptı. Bağdat valisi iken Şıpka Kahramanı Süleyman Paşanın mezarını yaptırarak mezarının başında okunmak üzere bir hitabe hazırlamak istedi ancak bunu gerçekleştiremeyince bu arzusunu hitabeyi risale olarak Süleyman Paşa ismiyle bastırmak suretiyle gerçekleştirdi.
I. Dünya Savaşı yılları
1915'te devlet memurluğundan ayrılıp tüm zamanını yazarlığa ayırdı. Yazılarını 1917de Batarya ile Ateş adıyla bastırdı. Aynı yıl Türk askerinin Galiçya Cephesindeki kahramanlıklarını anlatan Asitan-ı Tarihte yayınladı.
1918de Firak-ı Irak adlı ikinci şiir kitabını yayımladı. Kitapta Kübalılar" adlı şiir dışında tüm nesir ve nazım yazılar, Irak'ın Osmanlı Devletinden ayrılması üzerine kaleme alınmıştır.
Mütareke dönemi
1918'de Cenap Şahabettin ile birlikte "Hadisat" gazetesini çıkardı. İstanbulun işgalinden sonra Hadisat gazetesinde işgalcileri uyararak halkın böyle bir işgali kaldıramayacağını söyledi. Nisan 1919'da İstanbul'da Ensarizade Muhammed Ali, Kürt Teali Cemiyeti Başkanı Nehrili Seyyid Abdülkadir ve Emin Bedirhan ile birlikte Bağmsız Kürdistan Komitesini kurdu. "Vilayat-ı Şarkiyye Müdafa-i Hukuk Cemiyeti"nin kurulmasına öncülük etti. 23 Ocak 1920de Darülfünunda Türk dostu Pierre Loti'yi anmak üzere düzenlenmiş gibi gösterilen ancak Fransız kuvvetlerini protesto niteliği taşıyan toplantıda meşhur Pierre Loti Hitabesi ile dinleyicileri coşturdu. İstanbul'un işgali'ni sert dille eleştirdiği Kara Bir Gün başlıklı yazısı Hadisatta yayınlandığında büyük yankı uyandırdı. Yazısında İstanbul'a küstah bir Napolyon çalımıyla giren Fransız komutanını ayıplıyor, yeriyor; Paris'in de bir zamanlar Almanlar tarafından böyle işgal edildiğini hatırlatıyor, onları alkışlarla karşılayan azınlıkları da yerden yere vuruyordu. Bu hareketleri nedeniyle İngilizler tarafından Malta adasına sürüldü.
Malta sürgünlüğü
Süleyman Nazif, Maltada 20 ay kadar kaldı. Oradayken Çal Çoban Çal adlı eseri basıldı (1921) Daüssıla adlı şiiri ününü iyice arttırdı. 1922de İstanbula dönebildi.
Son yılları
Malta sürgünü dönüşünde milli duygulara hitap eden yazılar yazmaya devam etti. İstanbul Muallim Mektebinde verdiği Namık Kemal adlı konferansın metni, 1922de aynı isimle neşredildi. Aynı yıl, mektuplar ve makalelerden oluşan Tarihin Yılan Hikayesi adlı eserinde son Osmanlı hükümdarı Mehmet Vahdettin'e şiddetle hücum etti. Padişahların halkın elinden gasp etmek suretiyle sahip oldukları mallarla ilgili makalelerini de 1922de Çalınmış Ülke adıyla kitaplaştırdı. Daha önce yeni Tasvir-i Efkar gazetesinde yayınlanan Nasiriddün Şah ve Babiler adlı eserini 1923te yayımladı. Malta sürgünündeki ruh halini anlatan Malta Geceleri adlı üçüncü şiir kitabı, 1924te yayımladı. Cemiyet-i Akvamdaki İngiliz delegesinin Türkiyedeki Hristiyan azınlığa yapılan muamelenin tespiti için bir heyet gönderilmesini istemesi ve aynı dönemde Fastaki istiklal mücadelesini bastırmak için Fransız, İspanyol ve İngiliz kuvvetlerinin birleşmesi üzerine Süleyman Nazif, bu konudaki makalelerini bir araya getirdiği Hazret-i İsaya Açık Mektup adlı eserini 1924'te bastırdı. Bu, Hristiyanları İsaya şikayet eden bir şikayetname idi.
Ölümüne kadar yazdığı diğer eserler şunlardır: Mehmet Akif (1924, daha önce Servet-i Fünunda çıkan beş makalesinden oluşur), Külliyat-ı Ziya Paşa (1924), İki Dost (Ziya Paşa ve Namık Kemal, 1925), Fuzuli (1926), İmana Tasallut-Şapka Meselesi (Fes yerine şapka giyilmesi konusunda İskilipli Atıf Hoca ile giriştiği polemik yazıları 1925), Kafir Hakikat (1926, Fas Mücahidi Abdulkerimin esir düşmesi üzerine yazmıştır), Lübnan Kasrının Sahibesi (1926, Fransız romancı Pierre Benoitten çeviri roman), Yıkılan Müessese'' (1927, İttihat ve Terakki hakkında yazdıkları).
1927 yılı başında zatürreden öldü. Cenazesini kaldıracak malvarlığı dahi bulunmuyordu. Cenaze giderleri, Türk Hava Dergisi'ne yaptığı birçok yazı yardımlarının yüklediği manevi bir borçla Türk Tayyare Cemiyeti tarafından karşılandı. Cenaze, belediye cenaze arabasıyla Ayasofya Camii'ne getirildi. Namazı orada kılındıktan sonra Edirnekapı dışında toprağa verildi. Kabri İstanbul Belediyesince yaptırıldı. Daha sonra vefat eden yakın dostu "vatan şairi" Mehmet Akif Ersoy, hemen yanı başına defnedilmiştir.
Başlıca eserleri