Origenes

Origenes veya Origen (Yunanca: Ὠριγένης, d. 184/185 - ö. 253/254), İskenderiye'de Hristiyan bir ailede doğmuş ve kendini hadım etmesine bile neden olacak düzeyde münzevi (sofu) bir kişiliğe sahip olmasıyla tanınan ve Patristik felsefenin en önemli temsilcilerinden sayılan bir Kilise Babası'dır.
Hayatı
Babası 201 senesinde şehit edilen Origenes erdemler ve öğrenme konusunda çok erken yaşlarda olgunluğa erişmiştir. Bu olgunluğun izlerini, daha yirmili yaşlarının başında olmasına rağmen katekümenlerin eğitimi konusundaki edindiği şüpheci duruşundan da anlayabilmekteyiz. 230 senesinde Filistinde rahipliğe kabul edilen Origenes, Hipolit ile tanışacağı Romaya kadar birçok yere seyahat etmiştir. Nihayetinde yerleştiği Filistin Kayseryada kurduğu teoloji okulunda Gregorius Thaumaturgus gibi isimler öğrencisi olarak yer almıştır.
Ölümünden sonra Origenesin öğretileri şiddetli saldırılara maruz kalmıştır. İmparator I. Justinianusun emriyle, 543 senesinde Konstantinopolis patrikliği tarafından heretik olmakla suçlanan Origenes, tam olarak insanların ruhunun önceden de var olduğu ancak cennetten düşmenin bir sonucu olarak bu ruhların beden aldığı öğretisinden dolayı suçlanmıştır. Ayrıca, Apokatastasis isimli doktrini (Zamanı geldiğinde, iblislerin de Mesih aracılığıyla kurtulacağı inancı) de kınanmış ve Origenesin suçlanmasına neden olarak gösterilmiştir.
Deciusun Hristiyanlara karşı yürüttüğü zulüm politikası sonucu mahkum edilen ve işkence gören Origenes bir süre sonra yaşamını yitirmiştir.
Öğretisi
Origenes her şeyden önce Kutsal Kitap'ı inceleyen bir teolog idi. Duyular dünyasının yalnızca daha yüksek düşünceler dünyasını yansıttığı şeklindeki Platoncu görüşün Hristiyanlıkla uyumlu olduğunu fark etti. Öğretisi, Gnostiklerinkine yaklaşan mistik bir öğretidir.
Kutsal Kitap üzerine
Kutsal Kitapın üç farklı düzeydeki anlama sahip olmasının konu edinilerek tefsir edilmesi konusundaki görüşe sahip ilk Hristiyan müfessirlerinden biri olan Origenese göre bu düzeyler şöyle sıralanabilirdi:
- Gerçek düzey (Tarihsel ileti), bu düzeydeki mana İncilin olduğu gibi okunduğu ve tarihsel bilgiler içeren ilk düzeyiydi.
- Ahlaki düzey (Ahlaksal ileti) ikinci düzeyi
- Ve Alegorik Düzey (Tanrısal ileti) ise İncilin tefsirinde izlenecek son seviyeydi.
Diğer Hristiyan Platoncuları gibi o da Kutsal Kitap'ı sembolist bir alegori olarak yorumladı. Kutsal Kitap'ın sözcük anlamlarından ibaret olması ona olanaksız gözüküyordu. Özellikle, Rufin tarafından Latinceye çevrilen Principiis eserinde ifade ettiği bu fikirleri 325 yılında yapılan İznik Konsilince kınanmıştır.
Üçlü-Birlik üzerine
Origenes, Hristiyanlığın Üçlü-Birliğinin, İsanın insanları kurtarmak üzere kendini feda etmesinin, Tanrının inayeti ve cisimleşme gibi dogmalarının, felsefi bir görüşle ve hem akıl ve hem de imanın ışığı altında sistemli bir şekilde açıklamanın zorunluluğuna ve önemine işaret ederken, Hristiyanlıkla klasik felsefenin sentezine giden yolda ciddi adımlar atmıştır.
Origenese göre, Baba ve Oğul arasında özsel bir birlik vardır. Baba ve Oğul arasındaki birlik, insanlardaki irade ve zihin arasındaki birliğe benzer. Bu birlik aynı zamanda eşitlik olarak da anlaşılabilir. Babayla eşitliğinden ötürü, Oğulunda başlangıcı yoktur.
Eşit olmalarına rağmen, Origenes bir diğer yazısında, Oğul ve Kutsal Ruhu, Baba ve yaradılış arasında aracılar olarak tanımlamıştır. Böyle bir ifade Origenesi Tabiiyetçilik (İsayı ikincil konuma koyma) zannı altında bırakmıştır.
Mesih İsa üzerine
Origenes için Mesih olan Logos, İsada vücut bulmuştur. Eğer İsa hiç günah işlemediyse bu Logosun insan ruhu ile mükemmel birliğinden ötürü mümkün olmuştur. Logos ve İsanın ruhu ve bedeni arasındaki birlik, oldukça derin bir birliktir. Bu sebepten ötürü İsa, Tanrı-insandır. Bu şekilde Origenes İsanın Tanrının ancak evlatlık olarak oğlu olabileceğini (yani gerçek oğlu olmadığını) savunmuştur.
İnsan ruhu üzerine
Origenesin öğretisine göre sonsuz ve aşkın olan Tanrının Logos vasıtasıyla yarattığı ruhlar, kendi iradeleriyle Ona yaklaşabilirler veya Ondan uzaklaşabilirler. Origenes İnsan ruhunun doğumundan önce de var olduğunu ve yükselmek, gelişmek, arınmak üzere doğum yoluyla öte-alemden gelip yeryüzünde bedenlendiğini savunmuştur.
Origenesin inancına göre dünyada günah işlemiş olanların ruhları, ölümden sonra arındırıcı bir ateşe gönderilecektirler. Nihayetinde tüm günahkarlar kurtulacaktır, iblisler ve Şeytanın kendisi bile.
Cehennem üzerine
Origenes cehennem azabının ebediyen sürmeyeceğini savunmuştur.
Kurtuluş üzerine
Origenesin nihai kurtuluşla ilgili fikirleri Kilise Babalarının en büyüklerinden üçü olan Kapadokyalı (Güzelyurt-Aksaray) Nenizili Gregor, Kayserili Basileios ve özellikle Nissalı Gregor (Harmandalı-Aksaray) tarafından benimsenmiştir.
Origenese göre Kurtuluş ruhların arındığı bir süreçtir ve başarıldığında Mesihin dünyaya dönüşünü sağlayacaktır ve tüm insanlar maddi olmayan, ruhani bedenler ile yeniden hayata döneceklerdir. O zaman Tanrı herkesle birlikte olacaktır.
Origenesʼin mistisizmi
Origenes sadece bir teolog, bir mistikti de aynı zamanda. Mistik dili be fikirleri Bernard ve Ávilalı Teresa gibi birçok diğer mistikte de görülebilmektedir.
Origenesin fikrine göre olunabilecek en yüce iyilik olabildiğince Tanrıya benzemekti. Bunu başarabilmek için Tanrının lütfu ve bir takım çabalar gerekliydi. Bunu yapmanında en iyi yolu Mesihi taklit etmekti.
Mükemmelliğe ulaşmada ilk adım kendini bilmektir. Mükemmel olabilmek için nelerin yapılması gerektiği ve nelerden kaçınılması gerektiği bilinmelidir. Ayrıca, nelerinde geliştirilebileceği bilinmelidir.
Mükemmelliğe ulaşmayı engelleyen şey günahtır. Tüm günahların kökenleri, insan arzularında bulunur. Günahtan özgür kılınmak demek insan arzularından özgür kılınmak demektir. Bedenin süregelen bir çileye tabii tutmak dolayısıyla gereklidir. Mesihe benzemek için ayrıca akrabalardan, tüm dünyevi hırslardan ve mülkten bağlılığı sonlandırmak gerekmektedir. Bir münzevi hayatı mükemmelliğin anahtarıdır. Hiçbiri tevazu olmadan elde edilemez.
27. Hitabesinde Origenes manevi hayatı içsel bir tırmanış olarak tasvir eder. Yolculuk dünyadan kopuş ile başlar. Daha sonra erdem elde edebilmek için iblisler ile savaşarak devam eder. Erdemler, baştan çıkarmalara karşı dayanıklı olmamız için gereklidir çünkü ruh daima savaşı bırakması için cezbedilmeye çalışılır. Yol boyunca Tanrı ruhu vizyonları ile güçlendirir. Son adım, ruhun Logos ile birliği ya da mistik evliliğidir, aynı zamanda Mesihin insan kalbinde doğuşudur.