Şorlar

Şorlar (Şorca: -, shor-kizhi) Rusya'nın Kemerovo Oblastı'nda (eski adıyla Şorya) yerli bir Türk etnik grubudur. 17. ve 18. yüzyılların bazı belgelerinde Kuznetskie Tatarları, Kondoma Tatarları ve Mras-Su Tatarları olarak da adlandırılmışlardır. Rusların Şor Türklerini asimile etmek için gayretleri neticesi Şorya'nın adı değiştirildi. Böylece nüfusu Rusların Şor Türklerine yaptığı soykırımı ile azalan Şor Türkleri unutturulmaya çalışıldı. Rusların yaptığı baskılar sonucu anadilini bilenlerin sayısı azalmıştır. Ak Şor, Kızıl Şor, Kara Şor, Sarı Şor olarak ayrılırlar.
19. yüzyılın ortalarında Radloff tarafından kızak anlamına gelen Şor adıyla anılmış ve bu ad, daha sonraki dönemlerde yaygınlaşmıştır.
Daha önceleri Şamanist olan Şorların önemli bir kısmı, 19. yüzyılda Ruslar tarafından Hristiyanlaştırılmıştır.
Tarih
Erken dönem
Çin yıllığında (Zhou 周書, MS 636) kaydedilen eski bir Türk efsanesi, Göktürklerin atalarının kökenini "Xiongnu ülkesinin kuzeyinde" bulunan suǒ (索國; Çince: sak̚-kwək̚) adlı devletten bahseder.
Günümüzde Şorların yaşadığı bölge Orta Çağ döneminde Yenisey Kırgızlarının etkisi altında Türkleşmiştir. Şorlar bu etnik karışıklık sonucunda ortaya çıkmış ve bunun sonucunda Türkçeyi (Şor dili) benimsemişlerdir. Şor kabileleri MS 8. ve 9. yüzyıllarda ayrı bir halk olmaya başladı. 13. Yüzyılda Altay-Sayan bölgesinin Moğol fethi, yerel halk ve dilleri üzerinde bir başka kültürel etki katmanı daha ekledi. Bölge daha sonra 14. yüzyılın sonlarından 17. yüzyılın başlarına kadar Oyratların etkisi altına girmiştir. Bölgenin Moğol kontrolü nominal olmasına rağmen, dillerin çoğu önemli miktarda Moğol kelimesi içermektedir.
Erken Modern dönem
17. yüzyılın başlarında Şor toprakları Ruslar tarafından fethedildi. 18. Yüzyılda, Rus yerleşimciler bölgeye taşınmaya başladı. Önemli demir eşya üreticileri olan Şorlar, Oyratlar, Altaylılar ve Kırgızlar, Rusların ve beraberinde getirdikleri daha gelişmiş eşyalar nedeniyle önemi hızla azalmaya başladı ve bu demirciliğin sonunu getirdi. Bunun üzerine Rus yetkililer, yasakları kürk şeklinde ödemeye mecbur bıraktılar. Bu, çoğu Şor'un eski mesleklerini ve köylerini yakındaki kasabalara taşınmak için terk etmelerine neden oldu, böylece avcı olarak daha iyi bir yaşam sürdürebildiler. Ancak, sefil koşullarda yaşadılar. Giysiler, ilkel aletler ve teknikler için ısırgan lifi veya yabani kenevir kullanımı 20. yüzyıla kadar devam etti.
Şor nüfusu
Şor Türkleri, dil ve kültür manasında en çok Tuva Türklerine yakındırlar. Bütün Rusya Federasyonunda 2002 yılı Rus kaynaklarına göre toplam 14.000 Şor Türkleri yaşamakta iken 2013 yılı verilerine göre 17.000 Şor Türkü olduğu beyan edilir. Şor Türkleri, Kemerovo Bölgesi'nde 11.554 kişi, Hakasya'da 1.078 kişi, Krasno-yar'da 201 kişi, Altay bölgesinde 165 kişi ve Altay Cumhuriyetinde 141 kişidir.
1989 nüfus sayımında Güney Sibiryada 12.585 Şorun yaşadığı ve toplam nüfuslarının 16.572 olduğu tespit edilmiş. Şorla topluca Kemerova eyaletinde Novokuznetsk dolaylarında yaşamaktadır. Şorlar çok eski zamandan beri demircilik sanatı ile meşhurdurlar. Yerleşik bir hayat sürmekte olup tarım ve hayvan beslemekle geçinirler.
Saha (Yakutya)'da Şor nüfusu
Rusya Federasyonunda Şor Türkleri'ne dair sayıca istatistikler:
Nüfus istatistiklerine göre Şorlar (2002 y.)
Kemerova oblastı:
Taştagol şehri 1528
Mejdureçensk şehri 1523
Novokuznetsk şehri 1508
Mıski şehri 1495
Şeregeş kasabası 1109
Klyuçevoy 232
Ust-Kabırza 231
Orton 196
Çuvaşka 164
Osinniki şehri 150
Spassk kasabası 133
Borodino 130
Malinovka 128
Kemerovo şehri 115
posyolok Ust-Anzas 115
Hakasya:
Abakan şehri 263
Balıksa köyü 160
Biskamja kasabası 121
Rostov-Na-Don şehri 1
Novorossiysk şehri 3
Meşhur kişiler
Yuriy Arbaçakov boksör
Tudegeşeva, Yekaterina Nikolaevna Tudegeşeva snowbortçu
Vladimir Ştıgaşev Hakasyada 19901992, 4 Şubat 1992 yılı
Çıltıs Tannagaşyeva: Şor etnik şarkıcısı ve höömeyci
Şor Türklerindeki kişi adları
Şor Türkleri yok olmak üzere olan Türk topluluklarından biridir. Şor Türklerinde genellikle kullanılan erkek ve kız adları şunlardır. Aruk (E), Talay (E), Kuu (K), Ancak (K), Karlığaş (K.) vb.