Yılmaz Onay

Yılmaz Onay, (20 Nisan 1937, Gaziantep - 9 Ocak 2018, Muğla), Türk tiyatro yönetmeni, oyun yazarı, çevirmen.
Yılmaz Onay, tiyatro ile öğrencilik yıllarında İstanbul Teknik Üniversitesi'nde tiyatro topluluğu ve Genç Oyuncular gibi amatör faaliyetler aracılığıyla tanıştı. Bir dönem Ankara Deneme Sahnesi'nde çalışıp, ilgi alanını oyunculuktan yönetmenliğe çevirdi. Ankara Sanat Tiyatrosu'nda yönetmenlik yaptı. Çağdaş Sahne'nin kurulmasında yer aldı. Tiyatro çalışmalarını bir süre Hollanda ve Almanya'da sürdürdü. 12 Eylül'de sıkıyönetim mahkemeleri tarafından yargılandı, gözaltına alındı. Bu dönemden sonra bir süre serbest çalışmak orunda kalan Onay, yönetmen ve yazar olarak sanat hayatına devam etti. Yılmaz Onay, toplumcu gerçekçi tiyatro anlayışını benimsemiş ve Türkiye'de epik tiyatronun öncülerinden biri olmuştu. Tiyatro oyunlarının yanında, Bertolt Brecht'ten tercümeler yaptı, tiyatro ve çeşitli konular hakkında da kuramsal kitaplar yazdı. Oyunları Devlet Tiyatroları'nda sahnelendi. Yazılar: Filmatik başlıklı romanı ve Sanatçının Ölümü başlıklı tiyatro oyunu TRT yapımı olarak yönetmen Tülay Eratalay tarafından televizyona drama olarak uyarlandı.
Yaşamı
1937 yılında Gaziantep'te bir ilkokul öğretmeninin oğlu olarak dünyaya geldi. 1955'te Ankara'da Gazi Lisesi'nden mezun oldu. 1955-60 arasında İstanbul Teknik Üniversitesi'nde okurken öğrencilerin tiyatro topluluğunda ve Genç Oyuncular topluluğunda tiyatro ile tanıştı. 1959da Uluslararası Teknik Stajyer Öğrenci Değişimi Birliği IASTE bursu ile dört ay Batı Berlinde kaldı. 1960ta İTÜden mezun olduktan sonra bir yandan inşaat mühendisi olarak Bayındırlık Bakanlığı'nda çalışırken, diğer yandan da tiyatro çalışmalarına devam etti. 1961 yılında Alman Akademik Değişim Servisi DAAD bursuyla bir yıl için Almanya'nın Karlsruhe şehrinde kaldı. Karlsruhe Technische Hochschule'de (Karlsruhe Teknik Yüksekokulu) araştırma çalışmalarına katıldı ve bu arada Duisberger Gesellschaft bünyesinde İonesconun Kral Ölüyor oyununu sahneledi. Ankaraya dönüşünde Sinema Tiyatro Derneği'''nde ve ardından 1972'ye dek Ankara Deneme Sahnesi'nde çalıştı. 1971 yılında Tübitak Yapı Araştırma Enstitüsü'nde araştırma görevlisi olarak işe başladı.
1972de Ankara Sanat Tiyatrosunda Bertolt Brecht'in Furcht und Elend des Dritten Reiches (Hitler Rejiminin Korku ve Sefaleti) başlıklı oyununda ilk kez yönetmenlik yaptı. Oyun, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi öğrencilerine oynanırken, sıkıyönetim komutanlığı tarafından yasaklandı.
1972 yılında konuk sanatçı olarak Essen ve Berlinde kaldı. Türkiye'ye döndükten sonra Ankarada Çağdaş Sahne'nin kuruluşuna katıldı ve tiyatro çalışmalarına burada devam etti.
Arafta Kalanlar ve Karagöz'ün Muamması başlıklı oyunlarını Amsterdam'da ve Sanatçının Ölümü başlıklı oyununu Pariste sahneledi. Bu sırada Şarkılarımız Ölmesin! başlıklı çocuk oyunu, 1988 yılında Almancaya tercüme edilerek Sechs Verrückte und ein Lied başlığıyla Berlinde Theater am Halleschen Ufer'da sahnelendi. 1990 ve 1991 yıllarında Berlin'de tiyatro çalışmaları için bulundu.
1990da İstanbula yerleşti ve 1993'ten itibaren Devlet Tiyatroları'nda yönetmen olarak çalıştı. 2002de Devlet Tiyatrolarından emekli oldu.
Yazdığı oyunlar, yurt içinde ve dışında çeşitli topluluklarca oynandı. Ayrıca, 1998de Yazılar Filmatik başlıklı romanı, 2006da da Sanatçının Ölümü oyunu Türkiye Radyo Televizyon Kurumu tarafından televizyon filmine uyarlandı. 2008 yılında Kocaeli Üniversitesi tarafından Önder Önsal yönetmenliğinde Bir Tiyatro Direnişçisi Yılmaz Onay başlığıyla hayat öyküsünü anlatan bir belgesel çekildi.

Uluslararası PEN Kulübü, Türkiye Yazarlar Sendikası, Oyun Yazarları ve Çevirmenleri Derneği, Edebiyatçılar Derneği ve Bilim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birliği üyesiydi.
14 Nisan 2008 tarihinde Yılmaz Onay'ın meslek hayatındaki 50'inci yılı, Türkiye Yazarlar Sendikası ve Evrensel Basım Yayın tarafından düzenlenen bir törenle kutlandı.
Yılmaz Onay, 9 Ocak 2018'de Bodrum'da öldü. Naaşı, yine Bodrum'da Gündoğan Mezarlığı'na defnedildi.
Yönetmenliğini yaptığı Nazım Hikmet oyunları
2004: Fatma, Ali ve Başkaları 2005: Tartüf 59 2007: Yalancı Tanık 2008: İvan İvanoviç Var mıydı, yok muydu? 2009: Yusuf ile Menofis 2010: İnsanlık Ölmedi Ya 2011: Demokles'in Kılıcı 2012: Kafatası 2013: Kör Padişah 2014: Enayi 2015: İnek Ödüller
1965: Sermet Çağan'ın Öyle Bir Oyun başlıklı radyo oyunundan uyarlanan Savaş Oyunu, İstanbul Uluslararası Gençlik Tiyatro Festivali Ödülü
1966: Yaşar Kemal'in Yer Demir Gök Bakır başlıklı romanından Nihat Asyalı'nın uyarladığı oyun, Festival Mondial du Theatre du Nancy Grand Prix ödülü
1972: III. Reich'in Korku ve Sefaleti, Ankara Sanat Sevenler Derneği En İyi Sahneye Koyucu
1975: Çimento (Feodor Gladkovdan Nihat Asyalı uyarlaması), Ankara Sanat Sevenler Derneği Reji Ödülü
1976: Yusuf ile Menofis ve Grev Var, Ankara Sanat Sevenler Derneği En İyi Yönetmen
1977: Yusuf ile Menofis, Ulvi Uraz Ödülleri, en başarılı yönetmen
1982: Küçük Adam Ne Oldu Sana, Sanat Kurumu En İyi Yönetmen
1983: Dev Masalı, TOBEV Devlet Tiyatroları Opera ve Balesi Çalışanları Vakfı Oyun Yarışması Üçüncülük Ödülü
1986: Sanatçının Ölümü, TOBEV Devlet Tiyatrosu Opera ve Balesi Çalışanları Vakfı Oyun Yarışması'nda üçüncülük