Adile Ayda

Adile Ayda (Rusça: / Gadile Sadreyevna Maksudova, Tatarca: / Ğädilä Sadri qızı Maqsudova, 7 Mart 1912 - 5 Ekim 1992), Türk diplomat, akademisyen, yazar.
Türkiye'nin ilk kadın diplomatıdır. 1976-1980 arasında kontenjan senatörü olarak Cumhuriyet Senatosunda görev yapmıştır. Ünlü hukukçu Sadri Maksudinin kızıdır.
Yaşamı
1912 yılında Sankt-Peterburg'ta dünyaya geldi. Babası, dönemin Duma üyesi Sadretdin Nizametdinoviç Maksudov (sonraki adı Sadri Maksudi Arsal), annesi Orenburglu altın madenci Rami ailesinden Kamile Rami (Arsal) idi.
İlk öğrenimini Berlin ve Paris'te, lise öğrenimini İstanbul'daki Notre Dame de Sion Fransız Lisesinde yaptı. 1932de Ankara Hukuk Fakültesini bitirdi
Dışişleri Bakanlığına girişi
1932de Dışişleri Bakanlığı giriş sınavını kazandı ve Türkiyenin ilk kadın diplomatı oldu. Kadın diplomatların dış ülkelere tayin edilemeyecekleri hakkında bir yönetmelik çıkarılması üzerine, 1934te Dışişlerinden istifa etti. Ankara Devlet Konservatuvarında, Maarif Cemiyeti Kolejinde ve Ankara Kız Lisesinde Fransızca öğretmenliği yaptı.
Akademik yaşamı
1941de Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümünden mezun olduktan sonra, aynı yıl, Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümünde asistan ve 1943te doçent oldu. Evliliği nedeniyle İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesine tayin oldu. 1957 yılında fakültedeki görevinden istifa etti ve kadın diplomatlar için "Dış ülkelere tayin edilemezler" kaydını kaldırmış olan Dışişlerine döndü.
Diplomatik yaşamı
1958de Birleşmiş Milletler Genel Kuruluna delege, 1959da Lahey ve 1961de Belgrad Büyükelçilikleri müsteşarı, 1963te Kültür İşleri Genel Müdür Yardımcılığı görevlerinde bulundu. Genel müdür vekilliği yaptığı 1966 yılında, İtalya devletinden Liyakat Nişanı aldı ve 1967de, elçi olarak Roma'ya tayin edildi.
Etrüskler hakkında araştırmaları
Türkiye Cumhuriyeti Roma Büyükelçiliği'nde elçi-müsteşar göreviyle bulunduğu yıllarda Etrüskler konusunda araştırma yapan Ayda, Fransızca ve Türkçe olarak yazdığı eserlerde Etrüsklerin proto-Türk olduğu görüşünü işledi.
Yazı hayatı
1971de Ankara'ya, bakanlık müşaviri olarak dönünce, yeniden yazı hayatına başlayan Ayda, Tercüman gazetesinde ve Hisar dergisinde çeşitli konularda ve özellikle sanat ve edebiyat üzerine yazılar yayınladı.
Yahya Kemal'in Fikir ve Şiir Dünyası, Böyle İdiler Yaşarken, Bir Demet Edebiyat başlıklı eserlerin yazarıdır.
Senatörlüğü
1976da, Cumhuriyet Senatosuna Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk tarafından Kontenjan senatörü seçildi. 1980e kadar bu görevi sürdürdü.
Ölümü
Reşid Mazhar Ayda ile olan evliliğinden iki kız çocuğu sahibi olan Adila Ayda, 5 Ekim 1992de hayatını kaybetti. Cenazesi, Zincirlikuyu Mezarlığına defnedildi.
Bibliyografya
"LInfluence de Victor Hugo sur Mallarmé." Dialogues. İstanbul, 1953.(Fransızca)
Le Drame Intérieur de Mallarmé ou l'Origine des Symboles Mallarméens. İstanbul: La Turquie Moderne, 1955.(Fransızca)
Un Diplomate Turc Auprès du Roi-Soleil. İstanbul, 1956.(Fransızca)
"Molière et lEnvoyé de la Sublime Porte." Les Divertissements de Cour au XVIIe Siècle. Actes du VIIIe Congrès de l'Association Internationale des Etudes Françaises, Paris, 3-5 septembre 1956 in Cahiers de lAssociation Internationale des Etudes Françaises, 9 (juin 1957). 103-116.(Fransızca)
Yahya Kemal. Kendi Ağzından Fikirleri ve Sanat Görüşleri. Ankara: Ajanstürk Yayınları, 1962.
Les Etrusques Etaient-ils des Turcs? Paris: 1971.(Fransızca)
Etrüskler Türk mü idiler? Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, 1974.
Yahya Kemalin Fikir ve Şiir Dünyası. Ankara: Hisar Yayınları, 1979.
Böyle İdiler Yaşarken. Ankara: 1984.
Les Etrusques Etaient des Turcs. Preuves. Ankara: 1985.(Fransızca)
Atsızdan Adile Aydaya Mektuplar (derleme). Ankara: 1988.
Türklerin İlk Ataları. Ankara: 1987.
Sadri Maksudi Arsal. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları Türk Büyükleri Serisi, 1991.
Etrüskler (Tursakalar) Türk idiler. İlmi Deliller. Ankara: 1992.
. (Çeviren) .. Ф. : 1996.(Rusça)
Bir Demet Edebiyat. Makaleler. Halil İnalcıkın önsözü ile. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1998.