Kurtuluş, Şişli

Kurtuluş ya da eski adıyla Tatavla (Yunanca: Ταταύλα), İstanbul ilinin Şişli ilçesinde yer alan tarihi bir semttir.
Kurtuluş, Şişli ilçesinde iskana açılan ilk bölge olma özelliğine sahiptir. Yaklaşık 470 yıllık tarihe sahip bu semtin bugün büyük bir kısmı Şişli ilçesine bağlıdır. Aya Dimitri Kilisesi'nin de bulunduğu Son Durak'tan aşağısı ise Beyoğlu ilçesine bağlıdır.
Semt; Pangaltının üzerinde bulunduğu tepeden güneye doğru hafif bir eğimle inen eski bir dere yatağı ve bu dere yatağını çevreleyen tepeciklerin üzerinde kuruludur. Bu tepeciklerin adı 1782'de yapılan Rum Ortodoks Aya Dimitri Kilisesinin adıyla özdeşleşmiştir.
Semt, Kurtuluş ismini 1929 yılındaki büyük yangından sonra aldı. 1929 yılı öncesinde ise Tatavla olarak anılan semtin ilk sakinleri Rumlardı. Tatavla adı da Rumca; beygir ahırı anlamına gelen tavla kelimesinden türemiştir.
Tarihçe
Kurtuluş'un kuruluşu da Türkiye'deki pek çok ilçe ve semtin kuruluşu gibi ihtiyaca binaen, belli bir meslek erbabı zümrenin bölgeye devlet eliyle yerleştirilmesiyle olur. Kanuni Sultan Süleyman döneminde (1520-1566) yaşayan ve Osmanlı tarihinin müstesna simalarından olan, alim komutan olarak bilinen Barbaros Hayreddin Paşanın Ege ve Akdenizden özellikle Sakız Adası'ndan gemi yapımında çalıştırılmak üzere getirdiği 10 bini aşkın Rum esir Kurtuluşda iskana tabi tutulur. Kurtuluş'un kuruluş öyküsü böylece başlamış olur. Tersaneliler olarak da anılan, önceleri Kasımpaşa tersanelerinde çalışan ve gemi yapımında mahir Rum esirler, daha sonraları tulumbacılıkta ve ayakkabı imalatında da hayli başarılı olurlar, öyle ki bu Rum tulumbacıların yangın söndürmekteki başarıları defalarca takdir görür, yine imal ettikleri ayakkabılar ilerleyen yıllarda Beyoğlu'nun en gözde dükkanlarında alıcılarıyla buluşur.
Tatavla'nın meyhaneleri ile Bakla Hurani adlı panayırı da, ilerleyen yıllarda İstanbul sınırları içinde adından sıkça bahsettirir olmuştur. Paskalya yortusundan önceki perhiz döneminin ilk Pazartesi günü Bakla Hurani yapılırdı. Bu panayır hayli renkli geçer, İstanbulun hemen her yerinden katılım olurdu. Panayırın adında anlaşılacağı gibi bakla en çok tüketilen besin olurdu. Bakladan yapılan çeşitli yemeklerle İstanbul halkının tanışması da burada olmuştur.
18. yüzyılın sonlarına doğru ise Tatavla'da yaşayan Rumların sayısı 20 bini bulur ve bölgeye yabancıların girmemesini talep ederler. 1884 yılına gelindiğinde Tatavla semti özel bir yönetmelik ile yönetilir hale gelir. 1.030 evin 53 temsilcisi seçilerek semt 12 kişilik "ihtiyar heyeti" tarafından yönetilmeye başlanır.
Tatavla, ilerleyen yıllarda Rum nüfusun yanı sıra Ermeni ve Yahudileri de bünyesinde barındır oldu. 1802 yılına gelindiğinde ise İngiliz hükumetinin, Osmanlı Devleti ile geliştirmeye başlamış olduğu ticari ilişkileri doğrultusunda kimi İngiliz aileleri ticaret yapmak üzere İngiliz hükumetinin önerisiyle Tatavla'ya yerleştirilir. Kurtuluş böylece farklı kültürlerin birleştiği, ticari ve sınai olarak da İstanbul'a hizmet eden bir semt görünümü alır.
Dönem itibarıyla Osmanlı şehirlerinin muzdarip olduğu dertlerin başında şüphesiz büyük yangınlar gelmekteydi. Binalarda kullanılan ahşap malzeme, binaların birbirine yakınlığı ve yangın söndürme tekniklerinin yetersizliği gibi nedenlere bir de rüzgarın azizliği eklenince yangınları söndürmek iyice zorlaşıyordu. Tatavla'nın binaları da defalarca alevlerle baş etmek zorunda kalmıştır. Her ne kadar İstanbulun en mahir tulumbacıları Tatavladan çıksa da, semtte çıkan 1832 yangınında 600 ev 30 dükkan kül olur.
Yangın sorunu sadece bu yıllarla da sınırlı kalmadı, yukarıda değinilen sebeplere bir de yer açma gibi etkenler eklenince, altyapı sorunları da olan bölgede dertler bitmek bilmedi. 1832 yangınından tam 97 yıl sonra, 1929 yangınında 207 bina kül oldu. 13 Nisan 1929da İkdam gazetesinin, Karinin (okuyucunun) Derdi adlı köşesinde bile 1929 Tatavla yangını ile ilgili şikayetlere rastlanır. Bu şikayete göre; yangından sonra Durusu Gölü Müdürü Mösyö Castelnonun itfaiye araçlarına bilerek su vermediği iddia edilir ve hakkında soruşturma açılır. Davayla ilgili haberler gazetelerde yer alır ama bir sonuca ulaşılamaz.
1955e gelindiğinde ise Kurtuluşu farklı bir afet bekler. 6-7 Eylül 1955te Selanikte Atatürkün doğduğu evin kundaklandığı haberleri ile başlayan provokasyon, İstanbulda gayrimüslimlerin yaşadığı pek çok semtte olduğu gibi Kurtuluş ta da infial yaratır ve semtteki Gayrimüslimlerin ev ve dükkanlarına yönelik saldırılar başlar (Bakınız: 6-7 Eylül Olayları). Bu olaylar sonrasında yaygınlaşan korku sunucunda ise Gayrimüslimlerin semtteki yoğunluğunu yıllar içinde çok azalır ve artık çok küçük bir kısmı Gayrimüslimdir.
Camiler
Hasan Zeynep Camii
Kurtuluş Camii
Okullar
Özel Feriköy Ermeni İlk Öğretim Okulu
Kurtuluş İlköğretim Okulu
Kuvayi Milliye İlköğretim Okulu
Özel Kurtuluş Rum İlköğretim Okulu
Liseler
Kurtuluş Anadolu Lisesi
Ulaşım
70D Kurtuluş/Dolapdere - Beşiktaş
70KE Kurtuluş - Eminönü
70KY Kurtuluş - Yenikapı
M2 (YENİKAPI-HACIOSMAN) metrosuyla Osmanbey durağında inip Dolapdere-Kurtuluş çıkışını kullanarak.
İstanbul'un Eminönü semtinden kalkan 70KE no'lu otobüs, Yenikapı'dan kalkan 70KY no'lu otobüs ve metro ile Pangaltı üzerinden ulaşım sağlanabilmektedir.
Galeri