İbrâhim Gülşenî

İbrahim Gülşeni (ö. 23/24 Nisan 1540), mutasavvıf ve şair.
Osmanlı İmparatorluğu topraklarında XVI. yüzyıldan sonra giderek yayılan, Türk edebiyat ve tasavvufunda önemli bir yere sahip olan Gülşeni tarikatının kurucusudur.
Türkçe, Arapça ve Farsça 75.000 beyitlik şiir yazmıştır. Türk ve İran edebiyatında önemli yeri olan şairin en önemli eseri Mevlana'nın Mesnevi'sine nazire olarak yazdığı kırk bin beyitlik Ma'nevi isimli Farsça mesnevisidir.
Hayatı
15. yüzyıl başında dünyaya geldi. Doğum tarihi hakkında çeşitli kaynaklardaki bilgilere göre 1423, 1427, 1452-1455 yılında doğmuş olabileceğine dair bilgiler bulunur. Doğum yeri kimi kaynaklarda Azerbaycan, kimi kaynaklarda Diyarbakır olarak geçmektedir. Babası fıkıh, kelam ve mantık konusunda eserler vermiş bir alim olan Muhammed Amidi; annesi ise dönemin tanınmış şeyhlerinden Molla Şerefüddinin kızı Hediyetullahtır.
İki yaşında babasını kaybetti ve amcası tarafından yetiştirildi. On beş yaşında iken bilgisini artırmak amacıyla Maveraünnehire gitmek üzere yola çıktı. Tebrizde Uzun Hasanın kazaskeri Molla Hasan ile tanıştı. Molla Hasan onu evlat edindi ve yanında kalmaya ikna etti. Tebrizde mederese öğrenimi gören İbrahim Gülşeni, Molla İbrahim olarak tanındı.
Uzun Hasan ile tanışma fırsatı buldu ve onun tarafından kendisine asalet ve şeref ifade eden tarhan unvanı verildi. Timur hükümdarı Hüseyin Baykara ile yapılan bir barış antlaşmasına katılmak üzere Herata gönderildiğinde tanınmış mutasavvıf Molla Cami ile tanıştı. Uzun Hasan nezdinde büyük itibarı vardı. Uzun Hasan onu Şirazda valilik yapan oğlu Sultan Halilin halka yaptığı zulmü önlemesi için Şiraza da gönderdi.
Yine Uzun Hasan'ın isteği üzerine Halveti tarikatı şeyhlerinden Dede Ömer Ruşeniyi Tebrize davet etmek için Karabağa gönderildi; ondan çok etkilendi ve müridi oldu. Ruşeninin ertesi yıl Tebrize gelerek Sultanın eşi Selçuk Hatunu n yaptırdığı dergaha yerleşmesinden sonra onun gözetiminde tasavvuf alanında yetişti. Heybeti olan mahlasını Gülşeni olarak değiştirdi. Dede Ömer Ruşeni vefatından birkaç gün önce kendisini halife ilan etti.
İbrahim Gülşeni, Akkoyunlu hükümdarı Sultan Yakup döneminde de büyük hürmet gördü. Askere moral vermek için onunla birlikte bazı seferlere katıldı. Sultan Yakupun ölümünden sonra Akkoyunlu ailesi içinde meydana gelen taht kavgaları sırasında zor günler geçirdi. 1495te birçok müridi ile birlikte hacca gitti. Mekkede bazı Mısırlı alimler ile tanıştı. Hacdan sonra Tebrize döndü ancak Şah İsmailin Akkoyunlu hükümdarı Sultan Elvendi yenip şehre girmesi üzerine Diyarbakıra gitti. Manevi adlı eserini bu sırada yazmaya başladığı, 45 günde bitirdiği rivayet edilir.
Diyarbakırın hakimiyetinin Musullu Türkmen Beyi Emir Beye verilmesi ve onun da Safeviler ile yakınlaşmasından rahatsızlık duydu. Kudüs yoluyla Mısıra geçti.
Kahireye daha önce yerleşen halifesi Timurtaş vasıtasıyla Memluk Sultanı Kansu Gavriden de ilgi gördü. Kansu Gavri, Gülşeni için Kubbetül-Mustafa adlı bir zaviye tahsis etti; buraya gelip kendisini ziyaret etti ve Kahireye davet etti. Kahirede bütün camileri dolaşıp Müeyyediyye Camisinde çile çıkartan Gülşeni, buraya yerleşti.
Mısırı fetheden Osmanlı Sultanı Yavuz Sultan Selim de Kahireye geldiğinde kendisine hürmet etti; Müyyediye Camisi'nde ziyaret edip, caminin karşısındaki arsayı hibe etti. Arsanın üzerine Gülşeniyye Asitanesi olarak bilinen dergah yapıldı. 1519-1524 yılları arasında inşa edilen ve Kahirede daha önce benzeri bulunmayan bu yapı, Osmanlıların Mısırda yaptıkları ilk dini yapıdır.
Kanuni döneminde Mısır valisi Hain Ahmed Paşa isyanı bastırıldıktan sonra geniş yetkilerle Mısıra gönderilen Pargalı İbrahim Paşa, Gülşeninin kendisini ziyaret etmeyip oğlu Ahmet Hayaliyi göndermesini saygısızlık kabul etti. Gülşeni ve müridlerince ikinci bir isyan çıkarılacağı endişesiyle Gülşeniye karşı cephe aldı; Padişahtan Gülşeninin İstanbula çağrılarak sorguya çekilmesini emreden bir irade almayı başardı. Oğlu Ahmed Hayali ve iki halifesiyle İstanbula giden Gülşeni, Celalizade Mustafa Beyin yardımları ile aklandı. İstanbulda kaldığı süre içinde, Çıkrıkçılar bayırındaki Atik İbrahim Paşa Camiinde vaazlar verdi ve İstanbulda şöhreti yayıldı. Kendisinden memnun olan Kanuni gözlerini tedavi ettirdi ve Mısıra gitmek üzere İstanbuldan ayrılacağı sırada da onuruna sarayda bir ziyafet verdi. Gülşeni ziyafet sonrası Beyazıt Camiinde bir veda konuşması yaptıktan sonra halifesi Hasan Zarifiyi İstanbulda bırakarak Mısıra döndü. Onun İstanbula gelişi, Tanzimat devrinde yazılan ilk tiyatro eseri olan Hikaye-i İbrahim paşa ve İbrahim Gülşeni adlı oyuna konu olmuştur.
Mısıra döndükten sonra beş yıl daha yaşadı 23/24 Nisan 1534te öldü. Gülşeniyye Asitanesindeki türbesinde defnedildi. Ölümü üzerine birçok mersiye yazılmıştır.