Nevit Kodallı

Mehmet Nevid Kodallı (12 Ocak 1925, Mersin - 1 Eylül 2009, Mersin), Türk besteci, eğitimcidir.
Devlet Sanatçısı unvanına sahip besteci, özellikle ses ve sahne müzikleri ile tanınır. Mustafa Kemal Atatürk'ün naaşı Etnografya Müzesi'nden Anıtkabir'e taşınırken seslendirilen Atatürk Oratoryosu'nun bestecisidir. Gılgamış Operası, Van Gogh Operası, Hürrem Sultan Balesi tanınmış eserlerinden bazılarıdır.
Yaşamı
12 Ocak 1925'te Mersin'de dünyaya geldi. Beş çocuklu bir ailenin en küçüğü idi. Annesi Giritli bir ailenin kızı olan Melek Hanım, babası Ziraat Bankası müdürü Rıfat Bey'dir. İlk müzik derslerini keman ve viyolonsel çalan ağabeyi Hayri Kodallı'dan aldı. Ortaokuldaki müzik öğretmeni İrfan Sarmer müzik yeteneğinin gelişmesine katkıda bulundu.
Konservatuvar Yılları
Ortaokulu Mersinde bitiren Nevit Kodallı, 1939 yılında Ankara Devlet Konservatuvarı Kompozisyon bölümüne girdi. Necil Kazım Akses ile kompozisyon, Ferhunde Erkinle piyano, Ernst Praetorius ve Hasan Ferit Alnarla teori ve müzik tarihi çalıştı. Beste yapmaya konservatuvardaki öğrencilik yıllarında başlayan Kodallı'nın bir konserde seslendirilen ilk eseri 1942 yılında konservatuvarın son sınıfında iken piyano için yazdığı ve aynı yıl Bülent Arel tarafından seslendirilen "Ballad"'dır. Öğrencilik yıllarında piyanonun yanı sıra viyola, alto saksafon ve bağlama çalmayı öğrendi. Ancak asıl çalgısı piyano idi ve ilk bestelerini de piyano için besteledi. 1945 yılında sınıf atlama sınavı için bestelediği "Yaylı Çalgılar İçin Altılı", ertesi yıl Ankara Radyosu'nda seslendirildi. Öğrenciliği sırasında bestelediği eserler arasında büyük senfoni için "Do Majör Senfoni" (1946), yedi şiir üzerine yazdığı "7 poem" (1947) adlı eserler yer alır.
Paristeki eğitimi
Konservatuvarın ileri devresini 1947de bitiren besteci, 1948de Milli Eğitim Bakanlığının açmış olduğu Avrupa Konkurunu birincilikle kazandı ve devlet bursuyla Fransaya gönderildi. Pariste Ecole Normale de Musiquede Arthur Honeggerin kompozisyon, Jean Fournetnin orkestra şefliği öğrencisi olarak çalışan Kodallı, ayrıca Nadia Boulangerden özel dersler aldı.
Pariste çok verimli bir dönem geçiren Kodallının 1946'da bestelediği orkestra suiti, 1948'de Prag Senfoni Orkestrası tarafından seslendirildi. Paris'te tamamladığı "1. Senfoni", 1950'de Ankara'da Cumhur Filarmoni Orkestrası tarafından, 1949da yine Pariste şan ve piyano için bestelediği Pastiches (Benzetmeler) adlı eseri Aydın Gün tarafından Paris Radyosunda, "Yaylı Çalgılar için Sinfonietta" adlı eseri 1950'de Darmstad Opera Orkestrası tarafından seslendirildi. Hocası Ferhunde Erkin'e ithaf ettiği piyano eserini 1950 yılında tamamlayan besteci, Atatürk için bir oratoryo besteleme düşüncesi ile konservatuvarda edebiyat öğretmeni olan Cahit Külebi'den bir oratoryo metni istedi. Paris'teki öğrencilik döneminin sonunda kendisine ulaşan metni bestelemeyi 1951 sonlarında tamamladı.
Türkiyeye Dönüşü
Kodallı, 1953 yılında Türkiye'ye döndü ve Ankara Devlet Konservatuvarında kompozisyon öğretmenliğine getirildi. O yıl, Atatürkün naaşının Etnografya Müzesinden Anıtkabire nakli törenlerinde Cahit Külebinin bir şiiri üzerine bestelediği Atatürk Oratoryosu ilk kez seslendirildi. 1994 yılında kadar görev yaptığı konservatuvarda öğretmen olarak çağdaş Türk kompozitörlerden Doç. Turgay Erdener başta olmak üzere birçok ünlü bestecinin yetişmesini sağladı. 1989 1993 arasında okulun müzik ve müzikoloji bölümü başkanlığı yaptı.
1954 yılında Yapı Kredi Bankasının açtığı yarışmayı şan ve piyano için bestelediği 2 Lied adlı eseri ile kazandı. Aynı yıl Orhan Asenanın Gılgamış Destanından esinlenerek yazdığı, Cüneyt Gökçerin sahneye koyduğu Tanrılar ve İnsanlar adlı tiyatro eserine sahne müziği yazdı. O yıl ayrıca Ankara Devlet Opera ve Balesinde orkestra şefi olarak görev yaptı.
1955 yılında Ankara Devlet Konservatuvarındaki görevinden geçici olarak izin aldı ve Ankara Devlet Tiyatrosunda çalışmaya başladı. Bu kurumdaki görevi sırasında 250 sahne müziği yazarak bunların seslendirilmesini üstlendi. Bu çalışmalar ona opera bestelemek için gerekli deneyimi kazandırdı.
1955 1991 yılları arasında Ankara Devlet Opera ve Balesinde orkestra şefliği yaptı. Operada idari görevler de aldı. 1971 1981 yılları arasında Devlet Balesinde yönetmenlik yaptı.
Bestecilik Çalışmaları
Besteci, ilk özgün operası Van Goghu 1956da tamamladı. Eser, 1957de sahnelendi. 1958de Antigone adlı tiyatro eseri için bale-pandomim müziği yazdı; ancak eser sahnelenmedi.
1960 yılında Olcay Şıhman ile evlendi. Bu evlilikten Nihat (1962) ve Murat (1967) adlı iki oğlu dünyaya geldi. Nihat Kodallı tıp doktoru olurken, Murat Kodallı babası gibi meslek olarak müziği seçti.
Gılgamış Operasını 1960 yılında bestelemeye başlayan Kodallı, 1963 yılında eseri tamamladı; 1964 yılında ilk sahnelenişi gerçekleşti.
1967de tekrar çalgı müziğine yöneldi. İkinci Yaylı Sazlar Kuarteti"ni ve Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrasının siparişi üzerine Telli Turna Suitini besteledi.
Ebru adlı piyano kanteti (1971), Anıtkabir ve Sultanahmet adlı ses ve ışık gösterileri için müzikler (1972), Güzelleme Suiti (1973), Cumhuriyet Kantatı (1973), Hürrem Sultan Balesi (1976) , "Viyolonsel Konçertosu (1983) çalgı müziği alanındaki başlıca yaratılarıdır.
2001 yılında A. Kadir Paksoy'un Hacı Bektaş Destanı üzerinde çalışmaya başladı ise de, bu oratoryo çalışması yarım kalmıştır.
Son Yılları
1981 yılında Devlet Sanatçısı unvanı verilen Nevit Kodallı, 1985 yılında profesörlüğe yükseldi. 1980 yılından itibaren Çukurova Üniversitesi bünyesinde Kompozisyon Bölümü Kurulması için çabaladı ve 1989da bölümün açılmasını sağladı. Aynı yıl Ankarada Polifonik Korolar Derneğini kurdu.
Emekli olduktan sonra Mersine yerleşerek Çukurova Devlet Konservatuvarında dersler verdi ve Mersin Filarmoni Derneğinin danışmanlığını yaptı. Sanatçı, 1997'de Sevda-Cenap And Vakfı tarafından "Onur Ödülü Altın Madalyası" ile ödüllendirildi. Erdoğan Okyay tarafından hakkında "Nevit Kodallı: Türkülerden Oratoryoya" (1998) , Evin İlyasoğlu tarafından Mersin'den Yükselen Çağdaş Bir Ses: Nevit Kodallı adlı kitap yazılmıştır.
1 Eylül 2009'da kalp krizi nedeniyle hayatını kaybetti. Cenazesi, Mersin Şehir Mezarlığı'na defnedildi.
Mersin Güzel Sanatlar Lisesi'ne bestecinin adı verilmiştir. Mersin Polifonik Korolar Derneği tarafından 1998'den bu yana düzenlenen Çoksesli Korolar Festivali, Nevit Kodallı'nın adını taşır.
Ödüller
Fransanın edebiyat ve güzel sanatlar alanında sunulan "Officier" nişanı
1981: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Sanatçısı unvanı
1997de Sevda - Cenap And Müzik Vakfının Onur Ödülü Altın Madalyası"
Anadolu Üniversitesi Fahri doktora
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Fahri doktora
Başlıca Yapıtları
Oratoryo ve Kantat
1950 - 1952 Op. 13 Atatürk Oratoryosu, soprano, tenor, bariton, koro ve büyük orkestra için, Cahit Külebinin şiiri üzerine, İlk seslendirme: Ankara Devlet Operası Solistleri ve Hans Herner yönetimindeki Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası.
1973 Op. 25 Cumhuriyet Kantatı, solo tenor, koro ve orkestra için, ilk seslendirme: Hikmet Şimşek yönetimindeki Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası. Solist: Cemil Sökmen
Opera ve Bale Müziği
1954 - 1956 Op. 16 Van Gogh, beş perde; solistler, koro ve orkestra için, ilk temsil: Ankara Devlet Operası, şef: Kodallı.
1962 - 1964 Op. 19 Gılgamış, dört perde; solistler, koro ve orkestra için, Orhan Asenanın librettosu üzerine; ilk temsil: Ankara Devlet Opera ve Balesi, şef: Kodallı.
1958 Op. 17 Antigone, büyük orkestra için,
1976 Op. 27 Hürrem Sultan, büyük orkestra için, ilk seslendirme: Ankara Devlet Opera ve Balesi Orkestrası, şef: Nevit Kodallı
Orkestra Eserleri ve Konçertolar
1946 Op. 5 Suit, ilk seslendirme: Hans Rosbau yönetimindeki Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası
1948 Op. 9 Sinfonia (do majör), ilk seslendirme: Hans Rosbau yönetimindeki Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası
1969 Op. 22 Telli Turna, küçük orkestra için suit, ilk seslendirme: Hikmet Şimşek yönetimindeki Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası
1980 Op. 24 Ebru, kentetin orkestra düzenlemesi, ilk seslendirilme: Hikmet Şimşek yönetimindeki C. S. O. solist: Gülay Uğurata
1974 Op. 26 Güzelleme, küçük suit, ilk seslendirme: Ankara Halkevi Orkestrası
1983 Op. 28 Viyolonsel Konçertosu, ilk seslendirme: Hikmet Şimşek yönetimindeki C. S. O. solist: Ali Doğan
Oda Müziği ve Koro Eserleri
1945 Op. 3 Passacaglia ve fugue, yaylılar orkestrası için
1945 Op. 4 Sextet, yaylı çalgılar için, ilk seslendirme: Ankara Radyosu, Orhan Borar, Fethi Kopuz, Behzat Şarıl, Naci Bolgi, Nusret Kayar, Enver Kakıcı
1947 Op. 8 Kuartet No:1, yaylılar için, ilk seslendirme: Tibor Varga Kuarteti, Darmstadt
1949 Op. 10 Sinfoniette, yaylılar orkestrası için, ilk seslendirme: Darmstadt Tiyatro Orkestrası, Şef: Herman Scherchen
1954 Op. 15 Poema, solo keman için, ilk seslendirme: Lico Amar, İsviçre Radyosu
1966 Op. 21 Kuartet No:2, yaylılar için, ilk seslendirme: Suna Kan, Ulvi Yüvelen, Ruşen Güneş, Doğan Cangal
1971 Op. 23 Ebru, piyanolu beşli, ilk seslendirme: Viyana Solistleri
1962 Op. 20 Beş Halk Türküsü, ilk seslendirme: Ankara Devlet Opera Korosu
Şan ve Piyano Eserleri
1946 Op. 7 Yedi Şarkı ilk seslendirme: Evin Örge, Bülent Arel
1949 Op. 11 Pastiches ilk seslendirme: Radyo Paris, Solist: Aydın Gün
1954 Op. 14 iki şarkı ilk seslendirme: Cemil Sökmen
1958 Op. 18 Garip Şarkılar Albümü ilk seslendirme: Selim Ünokur ve Nevit Kodallı
1942 Op. 1 Ballad, ilk seslendirme: Bülent Arel
1945 Op. 2 Piyano için Parçalar ilk seslendirme: Nevit Kodallı
1950 Op. 12 Sonat ilk seslendirme: Nevit Kodallı
1946 Op. 6 Ostinato, çocuklar için ilk seslendirme: Nevit Kodallı
(Nevit Kodallının ayrıca 250 dolayında tiyatro müziği, çok sayıda marş ve çocuk şarkısı vardır.)