Salyangoz

Salyangoz, yumuşakçalar (Mollusca) şubesinin Orthogastropoda sınıfındaki kabuklu kara hayvanlarının ortak adıdır.
Salyangozlar, tatlı sularda, denizlerde ve bütün çevrede görülebilen hayvanlardır. Nemli yerlerde bulunurlar ve yağışın bol olduğu ve havanın tam soğumadığı sonbahar aylarında sürekli görülürler. Vücutlarında bol miktarda su bulunduğu için çok soğuk havalarda donarlar. Çok sıcak havalarda ise su kaybederek kuruyabilirler. Geçtikleri yerlerde iz bırakmalarını sağlayan parlak renkli sümüksü bir sıvı üretirler. Kabuklarıyla gövdelerinin arasındaki kurumuş sümüksü sıvı, vücutlarındaki nemi kaybetmemelerini sağlar. Kışın toprak altına ya da ağaç kovuklarına girerek etkinliklerini azaltırlar. Yazın çok sıcak olduğunda da benzer şeklide davranırlar. Çoğunlukla otobur olmakla beraber, etobur ya da hepçil olabilirler. Salyangozlar en çok yağmur yağdığında ortaya çıkarlar.
Salyangoz ekonomik bir üründür. Deniz salyangozunun bazı türleri tüketim için denizden toplanır. Yenilebilir kara salyangozunun da birçok faydaları vardır.
Beslenmeleri
Salyangoz geceleri beslenir. Öncelikle çürüyen organik maddelerle beslenirler. Yiyecekleri ayrıca mantarlar, likenler, yeşil yapraklar, solucanlar, kırkayaklar, böcekler, hayvan dışkısı, leş ve diğer sümüklü böcekleri içerir. Bazı salyangozlar da diğer salyangozlarla beslenir.
Genellikle otobur olan salyangozlar, bitkinin taze sürgünlerini yediği için zarara sebep olabilirler. Çiftçiler ürünlerini salyangozlardan korumak için çeşitli yöntemlere başvururlar. Az sayıda olduklarında, toplayıp uzak bir yere götürerek ya da çok olduklarında bahçe duvarlarına, sebze aralarına, ağaçlara sarımsak suyu dökerek ya da sarımsak asarak uzak kalmalarını sağlarlar. Kullanılan diğer bir yöntem ise, uçlarına gerilim uygulanmış birbirine paralel 2 bakır şerit asmaktır. Salyangozlar 2 şeride aynı anda temas etmeleri ile akıma kapılarak bakırla çevrili alandan uzaklaşmaktadır.
Salyangoz yiyen hayvanlar
Salyangozlarla beslenen çok sayıda hayvan vardır. Kuşlar, küçük memeli hayvanlar, kertenkeleler, kurbağalar, kırkayaklar, böcekler ve bazı büyük salyangoz türleri salyangozlarla beslenen canlılardandır.
Çiftleşme
Türdeşlerinin herhangi biriyle çiftleşebilir; çünkü erdişidir yani hem erkek hem dişidir. Kafasını toprakdaki bir deliğe sokarak yumurtlar.
Sınıflandırma
Üst takım Cocculiniformia Haszprunar, 1987
Üst familya Cocculinoidea Dall, 1882
Üst familya Lepetelloidea Dall, 1882
Üst takım "Hot Vent Taxa" Ponder & Lindberg, 1997
Takım Neomphaloida Sitnikova & Starobogatov, 1983
Üst familya Neomphaloidea McLean, 1981
Üst familya Peltospiroidea McLean, 1989
Üst takım Vetigastropoda Salvini-Plawen, 1989
Üst familya Fissurelloidea Flemming, 1822
Üst familya Haliotoidea Rafinesque, 1815
Üst familya Lepetodriloidea McLean, 1988
Üst familya Pleurotomarioidea Swainson, 1840
Üst familya Seguenzioidea Verrill, 1884
Üst familya Trochoidea Rafinesque, 1815
Üst takım Neritaemorphi Koken, 1896
Takım Neritopsina Cox & Knight, 1960
Üst familya Neritoidea Lamarck, 1809
Üst takım Caenogastropoda Cox, 1960
Takım Architaenioglossa Haller, 1890
Üst familya Ampullarioidea J. E. Gray, 1824
Üst familya Cyclophoroidea J. E. Gray, 1847
Takım Sorbeoconcha Ponder & Lindberg, 1997
İnfra takım Littorinimorpha Golikov & Starobogatov, 1975
Üst familya Calyptraeoidea Lamarck, 1809
Üst familya Capuloidea J. Fleming, 1822
Üst familya Carinarioidea Blainville, 1818
Üst familya Cingulopsoidea Fretter & Patil, 1958
Üst familya Cypraeoidea Rafinesque, 1815
Üst familya Ficoidea Meek, 1864
Üst familya Laubierinoidea Warén & Bouchet, 1990
Üst familya Littorinoidea (Children), 1834
Üst familya Naticoidea Forbes, 1838
Üst familya Rissooidea J. E. Gray, 1847
Üst familya Stromboidea Rafinesque, 1815
Üst familya Tonnoidea Suter, 1913
Üst familya Trivioidea Troschel, 1863
Üst familya Vanikoroidea J. E. Gray, 1840
Üst familya Velutinoidea J. E. Gray, 1840
Üst familya Vermetoidea Rafinesque, 1815
Üst familya Xenophoroidea Troschel, 1852
İnfra takım Neogastropoda Thiele, 1929
Üst familya Buccinoidea
Üst familya Cancellarioidea Forbes & Hanley, 1851
Üst familya Conoidea Rafinesque, 1815
Üst familya Muricoidea Rafinesque, 1815
İnfra takım Ptenoglossa J. E. Gray, 1853
Üst familya Eulimoidea Philippi, 1853
Üst familya Janthinoidea Lamarck, 1812
Üst familya Triphoroidea J. E. Gray, 1847
Alt takım Discopoda P. Fischer, 1884
Üst familya Campaniloidea Douvillé, 1904
Üst familya Cerithioidea Férussac, 1822
Alt takım Hypsogastropoda Ponder & Lindberg, 1997
Alt takım Murchisoniina Cox & Knight, 1960
Üst familya Loxonematoidea Koken, 1889
Üst takım Heterobranchia J. E. Gray, 1840
Takım Heterostropha P. Fischer, 1885
Üst familya Architectonicoidea J. E. Gray, 1840
Üst familya Omalogyroidea G. O. Sars, 1878
Üst familya Pyramidelloidea J. E. Gray, 1840
Üst familya Rissoelloidea J. E. Gray, 1850
Üst familya Valvatoidea J. E. Gray, 1840
Takım Opisthobranchia Milne-Edwards, 1848
İnfra takım Anthobranchia Férussac, 1819
Üst familya Doridoidea Rafinesque, 1815
Üst familya Doridoxoidea Bergh, 1900
Üst familya Onchidoridoidea Alder & Hancock, 1845
Üst familya Polyceroidea Alder & Hancock, 1845
İnfra takım Cladobranchia Willan & Morton, 1984
Üst familya Aeolidioidea J. E. Gray, 1827
Üst familya Arminoidea Rafinesque, 1814
Üst familya Dendronotoidea Allman, 1845
Üst familya Metarminoidea Odhner in Franc, 1968
Alt takım Anaspidea P. Fischer, 1883
Üst familya Akeroidea Pilsbry, 1893
Üst familya Aplysioidea Lamarck, 1809
Alt takımr Cephalaspidea P. Fischer, 1883
Üst familya Acteonoidea D'Orbigny, 1835
Üst familya Bulloidea Lamarck, 1801
Üst familya Cylindrobulloidea Thiele, 1931
Üst familya Diaphanoidea Odhner, 1914
Üst familya Haminoeoidea Pilsbry, 1895
Üst familya Philinoidea J. E. Gray, 1850
Üst familya Ringiculoidea Philippi, 1853
Alt takım Gymnosomata Blainville, 1824
Alt takım Notaspidea P. Fischer, 1883
Üst familya Pleurobranchoidea Férussac, 1822
Üst familya Tylodinoidea J. E. Gray, 1847
Alt takım Sacoglossa Von Ihering, 1876
Üst familya Oxynooidea H. & A. Adams, 1854
Alt takım Thecosomata Blainville, 1824
İnfra takım Euthecosomata
Üst familya Limacinoidea
Üst familya Cavolinioidea
İnfra takım Pseudothecosomata
Üst familya Peraclidoidea
Üst familya Cymbulioidea
Alt takım Nudibranchia Blainville, 1814
Takım Pulmonata Cuvier in Blainville, 1814
Alt infra takım Orthurethra
Üst familya Achatinelloidea Gulick, 1873
Üst familya Cochlicopoidea Pilsbry, 1900
Üst familya Partuloidea Pilsbry, 1900
Üst familya Pupilloidea Turton, 1831
Alt infra takım Sigmurethra
Üst familya Acavoidea Pilsbry, 1895
Üst familya Achatinoidea Swainson, 1840
Üst familya Aillyoidea Baker, 1960
Üst familya Arionoidea J. E. Gray in Turnton, 1840
Üst familya Buliminoidea Clessin, 1879
Üst familya Camaenoidea Pilsbry, 1895
Üst familya Clausilioidea Mörch, 1864
Üst familya Dyakioidea Gude & Woodward, 1921
Üst familya Gastrodontoidea Tryon, 1866
Üst familya Helicoidea Rafinesque, 1815
Üst familya Helixarionoidea Bourguignat, 1877
Üst familya Limacoidea Rafinesque, 1815
Üst familya Oleacinoidea H. & A. Adams, 1855
Üst familya Orthalicoidea Albers-Martens, 1860
Üst familya Plectopylidoidea Moellendorf, 1900
Üst familya Polygyroidea Pilsbry, 1894
Üst familya Punctoidea Morse, 1864
Üst familya Rhytidoidea Pilsbry, 1893
Üst familya Sagdidoidera Pilsbry, 1895
Üst familya Staffordioidea Thiele, 1931
Üst familya Streptaxoidea J. E. Gray, 1806
Üst familya Strophocheiloidea Thiele, 1926
Üst familya Trigonochlamydoidea Hese, 1882
Üst familya Zonitoidea Mörch, 1864
İnfra takım Acteophila Dall, 1885
Üst familya Melampoidea Stimpson, 1851
İnfra takım Trimusculiformes Minichev & Starobogatov, 1975
Üst familya Trimusculoidea Zilch, 1959
İnfra takım Stylommatophora A. Schmidt, 1856
Alt takım Basommatophora Keferstein in Bronn, 1864
Üst familya Acroloxoidea Thiele, 1931
Üst familya Amphiboloidea J. E. Gray, 1840
Üst familya Chilinoidea H. & A. Adams, 1855
Üst familya Glacidorboidea Ponder, 1986
Üst familya Lymnaeoidea Rafinesque, 1815
Üst familya Planorboidea Rafinesque, 1815
Üst familya Siphonarioidea J. E. Gray, 1840
Alt takım Eupulmonata Haszprunar & Huber, 1990
Alt takım Systellommatophora Pilsbry, 1948
Üst familya Onchidioidea Rafinesque, 1815
Üst familya Otinoidea H. & A. Adams, 1855
Üst familya Rathouisioidea Sarasin, 1889
Salyangozun insanlarla ilişkileri
Kara salyangozları tarım ve bahçe zararlısı olarak bilinir ancak bazı türler yenilebilir lezzettedir ve bazen ev petleridir. Ayrıca mukusları cilt bakım ürünleri için de kullanılabilir.
Tarımda
Bahçıvanların ve çiftçilerin değerli bitkilere verilen zararı azaltmak için kullandıkları çeşitli salyangoz kontrol önlemleri vardır. Konsantre sarımsak veya pelin otu solüsyonları gibi daha az toksik kontrol seçenekleri gibi geleneksel pestisitler hala kullanılır. Bakır metal de salyangoz kovucudur ve bu nedenle ağaç gövdesinin etrafındaki bakır bant salyangozların yukarı tırmanmasını ve yapraklara ve meyvelere ulaşmasını engeller. diyatomlu toprak gibi kuru, ince öğütülmüş ve cızırtılı bir madde tabakası da salyangozları caydırabilir.
Dekolte salyangozu (Rumina decollata) bahçe salyangozlarını yakalar ve yer ve bu nedenle bazen biyolojik haşere kontrolü ajanı olarak kullanılır. Ancak dekolte salyangoz, bölgenin doğal faunasının değerli bölümünü temsil edebilecek diğer karındanbacaklılara saldırma ve onları yeme olasılığı olduğundan bu seçenek sorunsuz değildir.
Gıda olarak
Fransız mutfağı'nda örneğin Escargot à la Bourguignonne de yenilebilir salyangozlar servis edilir. Yemek için salyangoz yetiştirme helisikültür olarak bilinir. Yetiştirme amacıyla salyangozlar, kuru saman veya kuru odun ile telli bir kafeste karanlık bir yerde tutulur. Coppiced şarap-üzüm asmaları genellikle bu amaç için kullanılır. Yağmurlu dönem boyunca, salyangozlar kış uykusundan çıkar ve mukuslarının çoğunu kuru odun/saman üzerine bırakır. Salyangozlar daha sonra yemek pişirmek için hazırlanır. Pişirildiğinde dokuları hafif çiğnenir ve yumuşaktır.
Gurme gıdası olarak yemesi zevkli olmasının yanı sıra, çeşitli kara salyangoz türleri dünyanın dört bir yanında yoksul insanlarca kolayca toplanabilen protein kaynağıdır. Birçok kara salyangozu değerlidir çünkü muz tarlalarında dökülen yapraklar gibi çok çeşitli tarımsal atıklarla beslenebilirler. Bazı ülkelerde dev Afrika kara salyangozu ticari gıda olarak üretilir.
Kara salyangozları, tatlı su salyangozları ve deniz salyangozları birçok ülkede yenir. Dünyanın belirli yerlerinde salyangozlar örneğin Endonezya'da satay olarak kızartılan sate kakul meşhur bir yemektir. Bazı salyangoz türlerinin yumurtaları havyar yenildiği gibi yenir.
Bulgaristan'da salyangozlar geleneksel olarak fırında pilavla pişirilir veya tavada bitkisel yağ ve toz kırmızı biberle kızartılır. Ancak bu yemekler için kullanılmadan önce salyangozlar sıcak suda iyice kaynatılır (90 dakikaya kadar) ve elle kabuklarından çıkarılır. Ülkede yemek için en yaygın kullanılan iki tür Helix lucorum ve Helix pomatia'dır.
Kıtlık yemeği
Normalde belirli bölgelerde yenmeyen salyangoz ve sümüklü böcek türleri, tarihsel zamanlarda zaman zaman kıtlık gıdası olarak kullanılmıştır. 1800'lerde yazılan bir İskoçya tarihi salyangoz çeşitlerini ve veba zamanlarında gıda maddesi olarak yenilmelerini anlatır.
Parazit hastalıkları
Salyangozlar ayrıca schistosomiasis, angiostrongyliasis, fasciolopsiasis, opisthorchiasis, fascioliasis, paragonimiasis ve clonorchiasis gibi insanlara bulaşabilen paraziter hastalıklarla da ilişkilendirilebilir.
Galeri