Halvetilik

Halvetilik, cehri zikir adı verilen ve ilahi isimlerin yüksek sesle tekrar edilmesi anlamına gelen zikir yöntemini kullanan bir tarikattır. Tarikat 14. yüzyılda yaşamış olan Ömer el-Halveti'ye nisbet edilir. Pir Ömer Halveti'nin bir ağaç kovuğunda uzun süre halvet çıkarması ve ardından gelen müridlerin de tenhada kalmayı tercih etmeleri üzerine tarikat bu isimle anılmaya başlamıştır.
Halvetiyye Tarikatı
Halvetiyye yolu Pir Ömer Halveti ile birlikte yaygınlık kazanmaya başlamışsa da sonrasında pek çok kollar zuhur etmiş ve bu nedenle de "tarikatların anası" olarak anılmıştır. Halvet gönlünden Allah'tan gayrısını uzaklaştırmak ya da Allah'tan gayrısından uzaklaşarak ona yaklaşmak üzere yalnız kalmak anlamlarına kullanılır.
Özellikle Osmanlı döneminde Anadolu, Balkanlar, Ortadoğu ve Afrika'da geniş bir yayılma alanı bulmuştur. Kıbrıs'ta Gazimagosa'ya Kutub Osman Efendi gitmiştir. Kurucusu Türk olan Halveti tarikatı, Azerbaycan'ın Şah İsmail tarafından Şiileştirilmeden önce Şirvanşahlar devletinde yaygındı. Merkezi bugünkü Bakü şehrinde bulunan Şirvanşahlar devletinin son hükümdarları Halveti şeyhlerine büyük saygı göstermişler, zaviyelerini saray binasının yanıbaşına açmalarına müsaade etmişlerdir. "Pir-i Sani" olarak anılan Seyyid Yahya Şirvani tarikatın 15-16 yüzyıllarda Osmanlı coğrafyasında yayılmasını sağlayan en önemli simalarından biridir. Günümüzde de Halveti mensupları tarafından okunan Vird-i Settar ismiyle anılan eser Yahya Şirvani'ye aittir. Yahya Şirvani tarafından yetiştirilen dervişlerin Anadolu'ya halife olarak gönderilmeleri tarikatın Anadolu'da yayılmasında etkili olmuştur.
Kol ve şubeleri
Halvetilik'nin en yaygın kolu Şabanilik koludur. Kastamonu Taşköprü doğumlu Pir Şeyh Şaban-ı Veli'nin piri olduğu Halveti-Şabani yolu mevcuttur.
İki ana kola ayrılan tarikatın bazı önemli şubeleri aşağıda belirtilmiştir.
Şubeleri
Pir İlyas Amasi kolu
Seyyid Yahya-yı Şirvani kolu
Molla Habib Karamani şubesi
Cemaliiyye şubesi (Çelebi Halife Cemal-i Halvetiye atfedilen)
Sünbüliyye
Assaliyye
Bahşiyye
Şabaniyye
Karabaşiyye
Bekriyye
Kemaliyye
Hufniyye
Tecaniyye
Dırdiriyye
Saviyye
Semmaniyye
Feyziyye
Nasuhiyye
Çerkeşiyye
İbrahimiyye/Kuşadaviyye
Haliliyye
Ahmediyye şubesi (Yiğitbaşı Ahmed Şemseddin bin İsa Marmaraviye atfedilen)
Ramazaniyye
Buhuriyye
Hayat'iyye
Cerrahiyye
Raufiyye
Cihangiri'yye
Sinaniyye
Muslihiyye
Zeherriyye
Hayatiyye
Uşşakiyye
Cahidiyye
Selahiyye
Niyaziyye/Mısriyye
Beyumiyye
Ruşeniyye şubesi (Dede Ömer-i Ruşeniye atfedilen)
Gülşeniyye
Sezaiyye
Haletiyye
Demirtaşiyye
Şemsiyye şubesi (Şemseddin Ahmed Sivasiye atfedilen)
Halvetiyye-i Cemaliyye/Şabaniyye Silsilesi
Muhammed
Ali
Hasan Basri
Habib Acemi
Davud et-Tai
Maruf el-Kerhi
Seri es-Sekati
Cüneyd-i Bağdadi
Mimşad Dineveri
Muhammed el-Bekri
Kadı Vecihüddin Ömer el-Bekri
Ebun-Necib Sühreverdi
Kutbeddin el-Ebheri
Rükneddin Necaşi
Şehabeddin Tebrizi
Hace Cemaleddin Şirazi
Sultan-ul Halveti Taced-Din İbrahim Zahid el-Geylani
Ahi Muhammed el-Halveti
Pir Umar (Ömer) el-Halveti (Halveti Tarikatı Şeyh Ebu Abdullah Siraced-Din Ömer bin Ekmelud-Din-i Lahici tarafından Herat'ta kuruldu).
Ahi Mirim el Halveti
Sadreddin Hayyami
Pir-i Sani Seyyid Yahya-yı Şirvani (Yetiştirdiği şeyhler aracılığıyle Halveti Tarikatını Anadolu'ya yaydı).
Muhammed Bahaeddin-i Erzincani
Çelebi Halife Cemal el-Halveti
Hayreddin Tokadi
Şaban-i Veli Kastamoni
Pir-i Sani Mustafa Çerkeşi
Mehmet Hilmi Efendi (Hacı Baba)
Kutbu'l Cihan İbrahim Hakkı
Hasan Muştak Efendi
Hacı Cemal Efendi
Hacı Nuri Efendi
İlyas Efendi El-Kastamoni
Türk tasavvufundaki yeri