Sahabe

Sahabi veya çoğulu Sahabe, Ashab (), bir İslam terimi. İslam peygamberi Muhammed'i görmüş, onunla konuşmuş, arkadaşlık etmiş ve ona inanmış Müslümanlara verilen isimdir. İslam literatüründe bir saygı ifadesi olarak Eshab-ı Kiram (Yüce/soylu sahabiler) şeklinde anılırlar. Muhammed öldüğü vakit, sayıları 124 binden fazla idi.
Bu anlayışın tüm İslam toplumlarında paylaşılmadığını, Şii-Alevi topluluklarında Sünnilik'teki gibi mutlak saygı gören bir sahabi anlayışı bulunmadığını kaydetmek gerekir; örneğin ilk dört halife ve Muaviye gibi Sünnilik'te saygı gören ve hatta kutsanan bazı kişiler Ehli beytin haklarını gasp eden ve onlara zulmeden kişiler olarak görülürler ve Şii-Alevi topluluklarda nefret (teberra) ile anılırlar. Bu duygu; Ali ile savaşan Aişe binti Ebubekir, Zübeyr bin Avvam, Talha bin Ubeydullah, Muaviye bin Ebu Süfyan, Amr bin As için de geçerlidir.
Köken bilimi
Sahabe veya ashab Arapça kökenli bir sözcük olup, "yoldaşlar, arkadaşlar" anlamındadır. Sahib () ve Sahabi kelimelerinin çoğuludur.
İslam tarihçileri ve referans kaynaklarına göre Muhammed'in çevresindeki inanmış (Müslüman) insanlara sahabe denir. Bu kişiler Muhammed ile birlikte yaşamış ve onu görmüş kişilerdir. İlk sahabe; kadınlardan Hatice, erkeklerden ise Sünnilere göre Ebu Bekir, Şiilere göre ise Ali'dir.
Sahabenin önemli bölümünü, Mekke'de İslam'ı kabul eden ve daha sonra Medine'ye göç eden Muhacirler ve Hicret eden Mekkelilere kucak açan Ensar'dan oluşturur.
Sahabinin Tanımı
Hadis alimlerinden İbn Hacer'in sahabi tanımı şu şekildedir: "Sahabi, mü'min olarak Hz. Peygamber ile karşılaşan ve imanla vefat eden kimsedir."
Fıkıh alimleri ise Allah Rasulü'nü uzun süre gören kişilere sahabi deneceğini savunmuşlardır.
Sahabe hakkında hadisler
İnanca göre insanların en hayırlıları sahabeler, sonra tabiin ve sonra diğerleri gelir.
Sahabenin üstünlükleriyle ilgili hadislerden bazıları;
"Kıyamet günü ashabımdan her biri, kabirlerinden kalkarken, vefat ettiği memleketin bütün müminlerinin önlerine düşerek ve onlara nur ve ışık saçarak Arafat meydanına götürür" (Tirmizi)
"Peygamberlere söven öldürülür ve Ashabıma söven dövülür" (Taberani ve Münavi)
"Beni gören ve beni görenleri gören bir müslümanı Cehennem ateşi yakmaz" (Münavi ve Tirmizi)
"Ashabıma sövmeyiniz! Ashabımdan sonra gelenlerden bir kimse, dağ kadar altın sadaka verse, Ashabımdan birinin bir avuç arpa vererek kazandığı sevaba veya yarısına kavuşamaz."
"Ashabım gökteki yıldızlar gibidir. Herhangi birisine uyarsanız, hidayete kavuşursunuz" (Münavi ve Beyhaki)
"Ashabımın kusurları, yanlış hareketleri olacaktır. Allahü Teala, onları bana bağışlıyacak, kusurlarını bağışlayacaktır." (Celaleddin-i Süyuti/Cami'ussagir)
"Allahü Teala bütün insanlar arasından beni seçti. Bütün üstünlükleri ve iyilikleri ihsan eyledi ve benim için ashab ayırdı, seçti. Ashabım arasından benim için akraba ve yardımcılar seçip ayırdı. Bir kimse, benim için, benim Peygamberliğim için, bunları sever ve sayarsa, Allahü Teala da, onu Cehennemden korur. Bir kimse, benim hatırımı düşünmeyerek, Ashabımı sevmez, onlara dil uzatır, incitirse, Allahü Teala da, onu Cehennem azabı ile yakar, sızlatır" (İbni Hacer-i Mekki/Savaık-ul-muhrika)
Bazı ünlü sahabeler
Ebu Bekir
Ömer bin Hattab
Osman bin Affan
Ali bin Ebu Talib
Hatice bint Hüveylid
Aişe bint Ebu Bekir
Zübeyr bin Avvam
Talha bin Ubeydullah
Abdurrahman bin Avf
Sad bin Ebi Vakkas
Muaviye bin Ebu Süfyan
Ebu Ubeyde bin Cerrah
Said bin Zeyd
Kays bin Sa'd
Abbad bin Bisr
Abbas bin Abdülmuttalip
Abbas bin Mirdas bin Ebi Amir
Abbad bin Kays
Abbas bin Ubade bin Nadle
Abdullah bin Abbas
Abdullah bin Abdullah bin Übey
Abdullah bin Amr ibnil-As
Abdullah bin Amr bin Haram
Abdullah bin Atik
Bilal-i Habeşi
Erkam bin Ebü'l Erkam
Ebuzer el-Gifari
Mus'ab bin Umeyr
Salman-ı Farisi
Enes bin Malik
Ebu Hureyre
Ebu Tufayl
Ebu Huzeyfe bin Utbe
İkrime bin Ebu Cehil
Halid bin Velid
Ebu Eyyub el-Ensari