Işıkçılık

Işıkçılık / Işık Aleviliği son dönemlerde Aleviler arasında yaygınlaşan, Alevi inanç ve tarihini alternatif bir şekilde algılayan bir hareketi ima etmek amacıyla kullanılan bir terimdir.
Erdoğan Çınar
Her ne kadar 1990'lı yılların başlangıcından beri Aleviler arasında alternatif görüşler varolduysa (örneğin Nejat Birdoğan), ciddi ve etkili bir biçimde görüşler 2004 yılında ortaya çıktı. Bu farklı görüş ve yorumlar Erdoğan Çınar'ın Aleviliğin Gizli Tarihi isimli kitabının 2004
yılında yayınlanmasıyla kurumsallaştırılmıştır.
Luvilik-Aluvilik nazariyesi
Aleviler'in kökeni, Hititler'den önce Anadoluda yaşamış olan Luviler'e dayanır.
Bizans dönemindeki Pavlikenler aslında Hristiyan değil, Alevi'dirler.
Pavlikenler altı dede ocağı kurmuştur.
Pir Sultan olarak bilinen kişi aslında bir Pavliken önder olan Pir Silvanustur.
Pir Sultan Abdalın da başına gelen olaylar aslında Silvanusun yaşadıklarından başka bir şey değildir.
Alevilik etimolojisi
Işık-Alevi hareketi "Alevi" teriminin eski bir Anadolu uygarlığı olan Luvilerden geldiğini, ve Luvi sözcüğünün Hitit dilinde "Işık İnsanları" anlamına geldiğini öne sürmektedir. Buna karşın, geleneksel Alevilik'te Alevi terimi, Arapça "Ali'ye bağlı" anlamına gelen sözcükten geldiği kabul edilir. Ama "Al" kelimesi ibranicede Tanrı demektir ve Tanrıdan gelen anlamında da kullanılabilir. (). Bazı Osmanlı kaynaklarinda belirli bölgelerde yaşayan bir kısım Aleviler için "Işık Taifesi" denmesi, Işık-Alevilerine göre, Luvilerin ve Alevilerin arasındaki bağın ispatıdır.
İnanç
Işıkçılar kendilerini ezoterikçi olarak görürler ve Aleviliğin de ezoterizmin ta kendisi olduğunu savunurlar. Böylece kendilerini tarihteki bütün ezoterik inançlarla özdeşleştirirler (örneğin Hristiyan ezoterizmi, İslam ezoterizmi (Batınilik), Musevi ezoterizmi (Kabbala) ve Pagan ezoterizmi gibi kimliklerle).
Işık Alevileri, Aleviliğin Dünya'nın en eski dini olduğunu ve bu dinin zamanla birçok kılıfa bürünmeye mecbur kaldığını savunurlar. Dünya'nın bu "ilk ve orijinal" dininin, diğer din ve inançlara asıl kaynak olduğunu öne sürerler:
Işık hareketi, Alevilerin dini törenlerinin Hititler ve hatta Sümerler tarafından bile yapıldığını iddia eder. Işıkcılara göre, Orta Çağ'daki Paulusçuluk ve Bogomilizm gibi Hristiyan mezhepleri de aslında Alevi idi. Bu görüşe dair iyi bir örneği, Sean Martin'in The Cathars: The Most Successful Heresy of the Middle Ages isimli kitabının Türkçeye çevirilmesinde görüyoruz. Kitabın orijinalı "Alevi" sözcüğünü içermediği halde çeviren kişi, kitabın başlığını Ortaçağ'da Avrupa'da Alevi Hareketi - Katharlar olarak çevirmistir.
İlk başta Alevi tarihinin 3.000 yıllık olduğunu savunan Işık hareketi, bu rakamı 12.000 yıla yükseltmiştir. Bunu Ocak 2009'da Berlin şehrinde bir konferansta beyan etmişlerdir.
Işıkçılık nazariyesince savunulan fikir ve görüşler
Geleneksel Alevilik ile kıyaslandığı zaman Işık hareketinin en çarpıcı farklılıkları, hareketin tarih algılayışında görülmektedir. Işıkçıların itikadlarına göre:
Işıkçılar, Aleviler'in yaşamlarını devam ettirebilmek için tarihte defalarca gerçek kimliklerini gizlemek zorunda kaldıklarını öne sürmektedirler. Işıkçı-Çınarcılık inancına göre, Pavliken ve Bogomil gibi heretik Hristiyan mezheplerinin de aslında Bizans baskısından kurtulabilmek için kendilerini Hristiyan göstermeye uğraşan en eski Aleviler'den oldukları varsayımı temel inanç akidesini oluşturmaktadır.
Işık-Alevi düşüncesi, çoğu heterodoks grupların da baskının birer ürünü olarak ortaya çıktıklarını savunmaktadır. Aynı şekilde günümüz Anadolu Aleviler'in tümünün de Osmanlı baskısından kurtulabilmek için İslami bir kılıfa bürünmeye mecbur kalan takiyyeci gruplar olduklarını iddia etmektedir.
Böylece, Ehl-i Hak ve Yezidilik gibi kökleri Yezdanizm'den beslenen ve İslamiyet ile Sufilik'ten başka hiçbir ortak tarafı bulunmayan farklı gayri-İslami dini grupların içerisine, İslam Şiiliğinin İmamiye-i İsnaaşeriye mezhebinden etkilenmiş olan Bektaşi Tarikatı ile Ghulat-i Şiʿa'dan olan Nusayri inancı gibi itikatları da dahil etmek suretiyle, bunların tümünün aslında İslamiyet ile hiçbir alakası bulunmayan, kendini gizlemek zorunda kalmış olan dini inanışlar olduğunu iddia ederler.
Yezidi-Yaresani itikatları için geçerli olduğu düşünülen yukarıdaki bu olguyu İslamiyet'in İsmailiyye, Nusayrilik ve Bektaşi Tarikatı için de geçerli olduğunu iddia ederler ve bu duruma, kökeni çoğunluk tarafından İslami olarak kabul edilse de, hem Alevilik kelimesini hem de inancına ait bazı karakteristikleri kanıt gösterirler.
Yeni bir "Alevi itikat tanımlaması" oluşturmak amacıyla, Alevilik ile İslamiyet arasındaki bağlantıyı tamamıyla reddederek, kökenini Hititler ile Luviler'e dayandırdıkları "Alisiz-Alevilik" olarak da tanımlanabilecek yeni bir itikat üretmeye çalışıyorlar.
Bu kuramın en ileri mertebedeki savunucuları ise "Alevi" kelimesi ile "Ali" arasında hiçbir bağın geçmişte de mevcut olmadığını, aslında "Alevi" kelimesinin kökeninin "Luvice" içinde saklı olduğu ve Luviler'e delalet ettiği iddiasını savunuyorlar.
Eleştiriler
Işıkçı-gelenekçi ayrışması Alevi camiasında derin bir fikir ayrılığına yol açmıştır. Aleviler son yüzyıllarda ilk kez inanç bakımından bu kadar ciddi bir ayrışmaya tanık olmuşlardır.
Bazı geleneksel Aleviler, Işıkçı hareketine şiddetli bir biçimde karşı çıkmıştır. Onlar, Işık Alevilerini yeni bir din icat etmekle ve bazen Alevi birliğini bozmaya çalışan ajanlar olmakla bile suçlamışlardır. Işıkçılar aşırı politik olmakla ve Aleviler tarafından çok okunan Buyruk gibi önemli Alevi kaynaklarından vazgeçmekle de eleştirilmiştir.
Ünlü Alevi tarihçisi Hamza Aksüt de Erdoğan Çınar'ın eserlerini birkaç makalede onu bilerek çarpıtmakla ve komplocu olmakla eleştirmiştir. Aksüt'ün ilk resmi cevabı Çınar'dan uyarı: 'Her flörtün sonu evlilikle bitmez isimli röportaja yönelik gelmiştir. Diğer bir araştırmacı Ünsal Öztürk de Erdoğan Çınar'ı eleştirmiştir. 2010 yılında Hamza Aksüt, Hasan Harmancı ve Ünsal Öztürk'le beraber Alevi Tarih Yazımında Skandal - Erdoğan Çınar Örneği isimli kitabı çıkarmıştır. Bu kitap Erdoğan Çınar'ın öne sürdüğü iddiaları ele alan bir incelemedir.
Bazı gelenekçiler tepki olarak Hasan Kılavuz gibi Işıkçı düşünceyi benimsemiş dedelerin yol düşkünü ilan edilmesini bile talep etmiştir.
Son zamanlarda birçok yeni blog ve websitesi (örnegin aleviyolu. org), Işıkçı hareketine bir tepki olarak ortaya çıkmıştır. Bunların bazıları rakip kurum olarak görülen Cem Vakfı tarafından kurulmuştur.
Işık-Alevi kurumları
Işık hareketi önemli ve güçlü Alevi kurumları arasında çok etkili olmayı başarmıştır. Örneğin Avrupa Alevi Birlikleri Konfederasyonu (AABK), 2006 yılında geleneksel Alevilik anlayışını Işık-Alevi düşüncesine uygun bir anlayışla değiştirmiştir.
Bugün AABK'ya ait YOL TV isimli bir televizyon kanalı da bulunmaktadır. Son zamanlarda Türkiye'de bulunan bazi Alevi kurumları da Alevilik anlayışlarını değiştirmiştir.
Işıkçı dedeler
Her ne kadar çoğu dedeler hala geleneksel Alevilik anlayışını benimsiyorsa da bazıları zamanla Işıkçı hareketinin Alevilik anlayışını kabul etmiştir. Gayri geleneksel görüşlere sahip olduklarını bildiren ilk dedeler arasında 1995 yılında Alevilik Bir Sır Değildir isimli kitabı yayınlanan Ali Haydar Cilasun ve 2003 yılında Hasan Kılavuz yer almaktadır. Hasan Kılavuz, bugün Avrupa Alevi Birlikleri Konfederasyonu'nda ve buna bağlı televizyon kanalı YOL TV'de önemli bir kişiliktir.