Hâricîler

Haricilik, Hariciyye ya da Havaric (Arapça: ; çoğ. ), İslam dininde bir siyasi mezhep olarak Hicri ilk yüzyılda ortaya çıkmış ve asırlardır kendini değişik şekillerde sergileyen bir hareket. İslam dünyası içerisinde %2'lik bir kısmı oluşturmaktadır. Tarihte Hariciler'in en aşırı fırkalarından olan Ezarika'nın ana görüşleri itibarıyla İslam'dan çıktığını kabul ettikleri ve kendilerinden olmayan diğer Müslümanları tekfir ile itham ederek öldürdükleri bilinmektedir. Günümüzde ise Hariciler içerisinde en ılımlı kol olarak bilinen İbadiyye'nin sadece çoğunlukta oldukları bölge olan Umman Sultanlığı (tahmini %70) ile nüfusun azınlığını teşkil ettikleri Cezayir, Tunus'un Cerbe adası, Zanzibar ve Tanzanya'nın bazı muhitlerinde yaşamakta oldukları bilinmektedir. Öte taraftan "Umman İbadileri" kendilerinin Hariciler'in bir dalı oldukları savını kabul etmemektedirler.
Ortaya çıkışı
Kaynaklar Hariciliğin çıkışının İslam Peygamberi Muhammed döneminde olduğunu belirtir. Muhammed'e arkadaşlık etmiş olan Abdullah b. Zu'l-Hüveysıra'nın sonradan Haricilerin liderliğini yapmış olan Hurkus b. Züheyrle aynı kişi olması muhtemeldir. Sahih olduğuna inanılan rivayetlere göre Abdullah b. Zu'l Huveysıra et-Temimi "Adil ol! Zira bu paylaştırma Allah'ın rızasının gözetildiği bir paylaştırma değildir" demiş, bunun üzerine Muhammed üzüntüsünü de belli ederek "Ben adil olmayayım da kim adil olsun!" cevabını vermiştir. Bu davranışı üzerine Muhammed'den kendisini öldürmek için izin isteyenlere yine Muhammed engel olmuştur.
Görüşleri
Haricilerin büyük bir kısmının sünnet ve hadisle sabit birçok hükme itiraz ettikleri bilinmektedir. Kaynaklar, az veya çok, korunmuş veya korunmamış olduğuna bakılmaksızın hırsızın elinin kesileceğini iddia ettiklerini, recmi ve mest üzerine meshetmeyi Kur'an'da olmadığı gerekçesiyle reddettiklerini söyler.
Ayrıca Harici ekollerinden Ebu İsmail el-Batihi ve takipçileri "sabah bir rekat ve akşam bir rekatın dışında namaz yükümlülüğü yoktur" görüşüne sahiptirler.
Harici gruplar
Siyasi, itikadi veya tarihi bazı ihtilaflar nedeniyle Hariciler kendi içlerinde de çeşitli gruplara ayrılmışlardır. Bu grupların bazıları İslam dininin temel akide kaidelerini takip ederken, bazıları İslam dininin itikadi prensiplerinden ayrılarak İslam dairesi dışı ilan edilmiş ve İslam dinin dışında incelenmiştir. Fakat bu grupların da temelleri Haricilere ve İslam dinine dayanır.
Harici grupların başlıcaları
Ezarika - Nafi bin el-Ezrak'ın takipçileri
Beyhesiyye - Ebu Beyhes el-Haysam ibn Cabir'in takipçileri
Necedat - Necdat ibn-i Amir el-Hanefi'nin takipçileri
Sufriyye - Abd-Alah el-Asfar, Abd-Allah ibn el-Seffar es-Saadi et-Tamimi ve Ziyad ibn el-Asfar gibi bir dizi önder tarafından kurulmuş, ama kendi isimleri Sufilerden üretilmiş olan Harici kolun takipçileri
İrfaniyye - Banu İrfan'dan Ebu Kurra'nın takipçileri
Nukkariyye - Ebu Yezid Makhlad Keydad en-Nukkari'in takipçileri
Acaride - Abdu'l-Kerim ibn-i Acrad'ın takipçileri
Meymuniye - Meymun ibn-i Halid el-Acrad'ın takipçileri
Sa'labiler - Sa'labi İbn-i Amira'nın takipçileri
İbadiyye - Abdullah bin İbaz'ın takipçileri
İslam dini dairesi içinde sayılmayan Hariciler
İtikadi sebepler yüzünden bu gruplar çoğunlukla İslam dini dairesi dışında ele alınır.
Meymuniye - (Meymun ibn-i Halid el-Acrad'ın taraftarlarının oluşturduğu öz kardeşlerinin kızlarıyla evlenmeyi caiz gören fırka)
Yezidiyye - (Yezid bin Ebi Uneysenin taraftarlarının oluşturduğu fırka)
Günümüz Haricileri
Günümüzde Hariciyye mezhebinin, İbadiyye kolu hariç, diğer kollarının kitlesel varlıkları yok olmuştur. İbadiyye Hariciyye mezhebi kitlesel özellikle bugün Umman'da varlığını sürdürmektedir. Bu kolun kuzey Afrika ve doğu Afrika'ya yayılan mensupları Cezayir'de Mzab'ta, Tunus'ta Cerbe adasında, Tanzanya ve Zengibar'da yaşamaktadırlar. Libya'da "Cebel Nafusa" bölgesinde Ömer Muhtar'ın da mensubu olduğu Sennusi Kabilesi de İbadiyye mezhebine bağlıdır.
Kimilerine göre, Ehl-i sünnet'in köktendincilik kolundan olduğu varsayılan Vahhabiler de Harici kollardan biri olarak gösterilebilir. Nitekim tarihte 18. yüzyıl'da İbn-i Abı-Din ismindeki Hanefi bir alim, Vehhabiliğin kurucusu olarak bilinen İbn-i Abdul-Vahhab'ı, Yeni Harici olarak tanımlamıştı.
. Günümüzdeki Selefi, Vahhabi toplumların fikirleri ve davranışları Haricilerle mutabıktır. Vahabi ve Selefiler diğer tarikat ehli müslümanları, küfür, şirk ve bidat ile itham etmektedirler.