Yahya Efendi

Beşiktaşlı Yahya Efendi, Molla Şeyhzade ya da Şeyh Yahya Beşiktaşi (1494 - 4 Mayıs 1569), Osmanlı devrinde yaşamış mutasavvıf, alim ve şair. Kanuni Sultan Süleyman devrinde İstanbulda müderrislik yapmış olan Yahya Efendi, devrinin tanınmış alimlerindendir. Osmanlı sarayı ile yakın ilişkileri oldu ve hayatı boyunca Kanuni tarafından kendisine danışıldı. Emekli olduktan sonra Beşiktaşta pek çok bina inşa ettirip dergah ve vakıflar kurdu, bölgeyi ağaçlandırarak mesire yerine dönüştürdü.
İstanbul evliyasından kabul edilen Yahya Efendi, İstanbullu denizcilerin inanışına göre Aziz Mahmud Hüdayi, Yuşa Peygamber ve Telli Baba ile beraber İstanbul Boğazı'nın dört manevi bekçisinden biridir.
Yaşamı
Trabzonda 1494 yılında dünyaya geldi. Uzun süre Trabzonda kadılık yapan Amasyalı Ömer Efendi ile Trabzonlu Afife Hatun'un oğludur. Dünyaya geldiği günlerde, Trabzonda vali olarak bulunan Şehzade Selimin de ilk oğlu dünyaya gelmişti. Şehzade Selimin eşi Ayşe Hafsa Sultanın sütü kesildiği için bebeği Süleymanı Yahya Efendinin annesi Afife Hatun emzirdi. Bundan dolayı Yahya Efendi, Kanuni Sultan Süleyman'ın süt kardeşidir.
Okul çağına geldiğinde babası Kadı Ömer Efendi ile birlikte çeşitli hocalardan Trabzonda yedi yıl ders gören Yahya Efendi, daha sonra öğrenimine devam etmek için İstanbula geldi. İki yıl süreyle Osmanlı Devletinin şeyhülislamı Zenbilli Ali Efendinin sohbetlerine katıldı. 1526da Zenbilli Ali Efendinin ölümünden sonra Canbaziye Medresesinde müderris oldu. Bu göreve gelmesinden sonra halk arasında Molla Şeyhzade" olarak anılmaya başladı.
İslami ilimler, tıp, geometri gibi konularda söz sahibi olan Yahya Efendi, İstanbuldaki çeşitli medreselerde görev yaptıktan sonra, 1553 senesinde, İstanbulun ilk yüksek öğretim kurumu olan Sahn-ı Seman medreselerinden birinde müderrislik yaptı. Kanuninin oğlu Şehzade Mustafayı boğdurması ve Mustafanın annesi Mahidevran Sultanı saraydan uzaklaştırması üzerine padişaha mektup yazıp "Yaptığı hareketin yanlış olduğunu bildirerek Mahidevran Sultana merhamet etmesini" istedi; bu hareketiyle Kanuniyi kızdıran Yahya Efendi, medresedeki görevinden azledildi ve emekli edildi.
Beşiktaş'a yerleşmesi
Emekli edilmesinden sonra inzivaya çekilen Yahya Efendi, Beşiktaş'ta deniz kenarında bir bahçe satın alarak kendisine bir ev ve mescit yaptırdı. Zamanla evin etrafında; medreseler, hamam ve orada kalanların barınacakları odalar ve yol üzerinde bir çeşme yaptırarak "Hızırlık" adını verdiği bir külliye meydana getirdi. Kendi yaptırdığı medreselerde tıp ve İslam bilimleri öğretti. Yaptırdığı yapıların hizmete devam etmesi için vakıflar kurdu ve önemli gelir kaynakları sağladı. Askeri ve mülki erkan, tüccarlar ve özellikle gemiciler, Yahya Efendinin yaşadığı tekkesini ziyaret ederler, hediye ve adak gönderirlerdi. Ziyaretçilerine bol ikramda bulunan Yahya Efendi, gelen adak ve hediyeleri çeşitli yerlerde mescid, medrese, dergah ve hamam gibi binalar inşa etmek ve bahçe bakımı işleri için kullanırdı. İnşaat işlerini bizzat kendisi yapardı.
Şiir ile de ilgilenen Yahya Efendi Müderris mahlasıyla tasavvufi şiirler yazmıştır ve bir divanı vardır.
Şerif Hatun ile evli bulunan Yahya Efendi'nin İbrahim ve Ali isminde iki oğlu vardır.
1569 senesi Zilhicce ayında Kurban Bayramı gecesinde Beşiktaş'taki dergahında kurban bayramı gecesi hayatını yitirdi. Cenaze namazını, bayram namazını müteakip Süleymaniye Camii'nde devrin şeyhülislamı olan Ebussuud Efendi kıldırmıştır. Daha sonra cenaze Beşiktaş'taki dergahında hazırlamış olduğu mezara defnedildi. Kabri üzerindeki türbe 1571 yılında II. Selim tarafından Mimar Sinana yaptırılmıştır.
Ölümünden sonra
Ölümünden sonra da şöhreti devam eden Yahya Efendinin adı denizcilikle ilgili birçok hikayede geçer ve İstanbullu denizciler onun İstanbul Boğazı'nın dört manevi bekçisinden birisi olduğuna inanırlar. Diğerleri Üsküdarda Aziz Mahmud Hüdayi, Beykozda Yuşa Peygamber, Sarıyerde Telli Babadır. Türbesi Beşiktaş ile Ortaköy arasında Yahya Efendi Tekkesi adıyla anılan yerdedir. Türbe ve tekkesinin civarı ölümden sonra onunla komşu olmak isteyenlere ait binlerce mezarla doludur.
Popüler kültürdeki yeri
Tims Productions'ın yapımcılığını üstlendiği Muhteşem Yüzyıl adlı TV dizisinde Hamdi Alkan tarafından canlandırılmıştır.
ES Film'in yapımcılığını üstlendiği Barbaros Hayreddin: Sultanın Fermanı adlı TV dizisinde Dursun Ali Erzincanlı tarafından canlandırılmaktadır.