Arabistanlı Lawrence (film)

Lawrence of Arabia 1962 yapımı Oscarlı filmdir. T. E. Lawrence'ın Bilgeliğin Yedi Sütunu kitabından uyarlanmıştır. Filmin yönetmenliğini David Lean, yapımcılığını Sam Spiegel yapmıştır. Başrolünde Peter O'Toole vardır. Ömer Şerif ve Alec Guinness filmde rol almıştır. Amerikan Film Enstitüsü'nün hazırladığı AFI's 100 Years... 100 Movies listesinde 1998'de beşinci, 2007'de yedinci sırada yer almaktadır. Ayrıca Peter O'Toole'un T. E. Lawrence rolünde gösterdiği performans Premiere Magazine'in Tüm zamanların en iyi 100 performansı listesinin ilk sırasındadır. (100 Greatest Performances of All Time)
"Arabistanlı Lawrence", 1991 yılında Kongre Kütüphanesi tarafından "kültürel, tarihi ve estetik olarak önemli" filmler arasına seçilerek ABD Ulusal Film Arşivi'nde muhafaza edilmesine karar verilmiştir.
Filmin Türkiye'de gösterimi 1962'de yasaklanmıştır. Türkiye'de ilk kez 1990 yılında özel tv kanalı olan Star TV Türkçe dublajlı olarak yayınlamıştır.
Konusu
İngiliz Lawrence hem bir bilim insanı ve hem de İngiliz devleti için çalışan bir ajandır. Bu çift kimlikli hayatı ona ajanlık hayatında büyük kolaylıklar sağlamaktadır. Bu özelliğini çok iyi bilen İngiliz İstihbarat Müdürlüğü Lawrence'ı uzman olduğu Arapların yanına gönderir. Bedeviler, Lawrence'ın ve İngilizlerin Osmanlı'ya karşı savaşma teklifini hemen kabul edecek ve aldığı desteğe sımsıkı sarılacaktır. Amacı Osmanlı'dan hoşnut olmayan aşiretleri de kendi safına çekerek Osmanlı askerlerine saldırmaktır. Amacına ulaşsa da Lawrence, savaştan sonra Araplara verdiği tek bir Arap devleti sözünü tutmadığını ve bunun yerine onlarca Arap devletinin kurulduğunu görecek, Ait olduğu İngilizlerin, Arapları nasıl kandırdığını ve kendi amacı için kullandıktan sonra nasıl onları bölüp kaderine terk ettiğini görecektir.
Oyuncular
Peter O'Toole - T. E. Lawrence
Alec Guinness - I. Faysal
Anthony Quinn - Auda abu Tayi
Jack Hawkins - Edmund Allenby
Omar Sharif - Şerif Ali
José Ferrer - Türk Beyi
Anthony Quayle - Albay Harry Brighton
Claude Rains - Mr. Dryden
Arthur Kennedy - Jackson Bentley
Donald Wolfit - General Murray
I. S. Johar- Gasim
Gamil Ratib - Macid
Michel Ray - Farraj
John Dimech - Daud
Zia Mohyeddin - Tafas
Howard Marion-Crawford - Sıhhıye subayı
Jack Gwillim - Kulüp sekreteri
Peter Burton - Şam şeyhi
Kenneth Fortescue - General Allenby'nin yardımcısı
Harry Fowler - Onbaşı Potter
Jack Hedley - Muhabir
Ian MacNaughton - Michael George Hartley, O'Toole'un ilk sahnesinde Lawrence'ın arkadaşı
Henry Oscar - Silliam, Faysal'ın hizmetçisi
Norman Rossington - Albay Jenkins
John Ruddock - Elder Harith
Fernando Sancho - Türk çavuşu
Stuart Saunders - Alay başçavuşu
Bryan Pringle - Filmin sonunda Lawrence'ı alıp götüren arabanın sürücüsü
Yapım
Çekimler
Film, Horizon Pictures tarafından yapıldı ve Columbia Pictures tarafından dağıtıldı. Ana çekimler 15 Mayıs 1961'de başladı ve 21 Eylül 1962'de sona erdi.
Çöl sahneleri Ürdün ve Fas'ta, ayrıca İspanya'da Almería ve Doñana'da çekildi. Başlangıçta tamamen Ürdün'de çekilecekti; Kral Hüseyin hükumeti lojistik yardım, yer keşfi, ulaşım ve ilave masraflar sağlamada son derece yardımcı oldu. Hüseyin, yapım sırasında seti birkaç kez ziyaret etti ve oyuncular ve ekiple samimi ilişkiler kurdu. Tek gerginlik Ürdünlü yetkililerin İngiliz aktör Henry Oscar'ın Arapça bilmediğini ve Kuran okurken filme alınacağını öğrendiğinde yaşandı. Herhangi bir yanlış alıntı olmamasını sağlamak için bir imamın hazır bulunması şartıyla izin verildi.
Filmin yönetmeni David Lean, Akabe'de ve Lawrence'ın bir çalışma yeri olarak düşkün olduğu Petra'daki arkeolojik alanda film çekmeyi planladı. Ancak, bu sahneler çekilemeden önce, yapım maliyeti ve oyuncular ve ekip arasında salgın hastalıklar nedeniyle İspanya'ya taşınmak zorunda kaldı.
Gasim'in infazı, tren saldırıları ve Dera'nın dış çekimleri Almería bölgesinde çekildi ve bazı çekimler sel nedeniyle ertelendi. Sevilla şehri, Casa de Pilatos, Alcázar, Sevilla ve Plaza de España'nın görünümüyle Kahire, Kudüs ve Şam'ı temsil etmek için kullanıldı. Lawrence'ın Faysal ile ilk buluşması ve Auda'nın çadırındaki sahne de dahil olmak üzere tüm iç mekanlar İspanya'da çekildi. Tafas katliamı, Fas'ın Varzazat kentinde, Türk ordusunun yerine Fas ordusu askerleri ile çekildi; ancak, askerler işbirliği yapmadıkları ve sabırsız oldukları için yönetmen David Lean istediği kadar çekim yapamadı.
O'Toole deveye binmeye alışık değildi ve eyeri rahatsız edici buluyordu. Çekimlere ara verildiği sırada pazardan bir parça köpük kauçuk aldı ve eyerine ekledi. Filmde köpük tabakaları birçok at ve deve eyerinde görülebilir. Akabe sahnesinin çekimleri sırasında, O'Toole devesinden düştüğünde neredeyse ölüyordu, ama neyse ki üzerinde devenin üstünde durdu ve figüranların atları tarafından ezilmekten kurtuldu. Tesadüfen, 1917'de Akabe Savaşı'nda gerçek Lawrence'ın başına da çok benzer bir talihsizlik geldi.
Ürdün, Arap kültürüne saygısızlık yapıldığını düşünerek filmi yasakladı. Ömer Şerif'in anavatanı olan Mısır, filmin geniş çapta vizyona giren tek Arap ülkesiydi ve Arap milliyetçiliği tasvirini takdir eden devlet başkanı Cemal Abdünnasır'ın desteğiyle film başarılı oldu.
Filmi çekmek için Süper Panavision teknolojisi kullanıldı, yani anamorfik lensler yerine küresel lensler kullanıldı ve görüntü 65 mm negatif üzerine pozlandı, ardından film müziklerine yer bırakmak için 70 mm pozitif üzerine basıldı. Hızlı kesim, geniş ekranda daha rahatsız ediciydi, bu nedenle film yapımcıları daha uzun ve daha akıcı çekimler uygulamak zorunda kaldı. Bu kadar geniş bir oranın çekilmesi, projeksiyon sırasında tuhaf bir "çarpıntı" efekti, görüntünün belirli kısımlarının bulanıklaşması gibi bazı istenmeyen etkiler üretti. Sorundan kaçınmak için, yönetmen genellikle engellemeyi değiştirmek zorunda kaldı ve oyuncuya çarpıntının meydana gelme olasılığının daha düşük olduğu daha çapraz bir hareket verdi.
Ödüller
2001 / PGA Altın Laurel Ödülleri: PGA Ünlüler Birliği - Sinema
1964 / David: En İyi Yabancı Film (Miglior Film Straniero)
1964 / Gümüş Kurdele: En İyi Yönetmen - Yabancı Film (Regista del Miglior Film Straniero)
1963 / BAFTA Film Ödülü: En İyi Britanyalı Aktör
1963 / BAFTA Film Ödülü: En İyi Britanya Filmi
1963 / BAFTA Film Ödülü: En İyi Britanya Senaryosu
1963 / BAFTA Film Ödülü: Kaynak Gösterilmeden En İyi Film
1963 / DGA Ödülü: Üstün Yönetmen Başarısı
1963 / Altın Küre: En İyi Sinematografi - Color
1963 / Altın Küre: En İyi Film - Dram
1963 / Altın Küre: En İyi Film Yönetmeni
1963 / Altın Küre: En İyi Yardımcı Aktör
1963 / Altın Küre: En İyi Çıkış Yapan Oyuncu - Erkek
1963 / Altın Laurel: En İyi Tanıtım
1963 / Kinema Junpo Ödülü: En İyi Yabancı Dilde Film
1963 / Oscar: En İyi Sanat Direktörlüğü-Sahne Dekorasyonu, Color
1963 / Oscar: En İyi Sinematografi, Color
1963 / Oscar: En İyi Yönetmen
1963 / Oscar: En İyi Uyarlama Film
1963 / Oscar: En İyi Müzik, Score - Substantially Original
1963 / Oscar: En İyi Resim
1963 / Oscar: En İyi Ses
1963 / Büyük Britanya Yazarlar Birliği Ödülü: En İyi Senaryo
1962 / İngiliz Sinematograflar Derneği: En İyi Sinematografi Ödülü
1962 / NBR Ödülü: En İyi Yönetmen