II. Mahmud Türbesi

II. Mahmud Türbesi, Osmanlı padişahı Abdülmecit'in babası II. Mahmud için İstanbul'da inşa ettirdiği ve sonradan diğer padişah ve Osmanlı Hanedanı üyelerinin de defnedildiği bir türbedir. 1840 yılında tamamlanan türbe İstanbul'un Fatih ilçesi Çemberlitaş semtinde Divanyolu caddesinde yer almaktadır.
II. Mahmud'un 1839 yılında vefat etmesinden sonra yerine geçen oğlu Abdülmecit hemen babası için Mimar kardeşler Ohannes Dadyan ve Boğos Dadyan'dan bir türbe inşa etmelerini istemiştir. Türbenin yapılması için kullanılan arazi II. Mahmud'un çok sevdiği kızkardeşi Esma Sultan tarafından tahsis edilmiştir. Esma Sultan'ın o zamanlar bu arazide kendine ait bir yalısı bulunmaktaydı. Can Selman'a göre ise türbe, iki dönem Ebniye Müdürlüğü yapmış olan Mühendis Abdülhalim Efendi'nin eseridir. Pars Tuğlacı ise eserin Garabed Balyan'ın olduğunu iddia etmektedir. Ancak, bu iddiayı destekleyecek kaynak göstermemiştir. Ohannes ve Bogos Dadyanı da kesin bir delil olmadan mimar olarak gösteren çalışmalar mevcuttur. Divanyolu üzerinde, daha önce Sultan II. Mahmud'un kız kardeşi Esma Sultan'ın sarayının bulunduğu alana inşa edilen yapı türbe, sebil, çeşme ve bir hazire ile bekçi odalarından oluşmaktadır. Türbede Sultan Abdülaziz ve Sultan II. Abdülhamid'in de mezarları bulunmaktadır. Mühendis Abdülhalim Efendi, türbenin yanında Mekteb-i Maarif-i Adliye ve bir de kütüphane inşa eder. Aslında II. Mahmud döneminde Mekteb-i Maarif-i Adliye olmak üzere bir bina inşa edilir. Ancak Babalinin yanması nedeniyle yeni Babıalinin inşası tamamlanıncaya kadar Maarif-i Adliye olarak yapılan binanın kullanımına karar verilir. Sultan II. Mahmud'un ölümü üzerine türbesinin yanında yapılması düşünülen medresenin yerine kendi eseri olan bu okulun yapılması uygun görülür. Yeni Babıalinin yapılmasından sonra da eskisinin misafir konağına çevrilmesine kara verilir.
Ampir üsluptaki türbe beyaz mermerlerle kaplıdır. Basamaklarla çıkılan türbe sekiz köşelidir. Kubbesi kabartma çelenk ve çiçeklerle süslüdür. Yapının içinde Hattat Mehmet Haşim tarafından yazılmış mermer bir yazıt bulunur. Türbenin içinde kubbeye asılı kristal avize Birleşik Krallık Kraliçesi I. Victoria tarafından gönderilmiştir. Kapının iki yanındaki altın yaldızlı duvar saatleri de Fransa İmparatoru III. Napolyonun hediyesidir.
Türbenin yanındaki avlu 1861 yılında hazireye (türbeye bağlı mezarlık) dönüştürülmüş ve büyük çoğunluğu 18401920 tarihleri arasında görev yapmış devlet adamları ve yazarlar, şairler bu avluya defnedilmişlerdir. Burada Osmanlı taş işleme sanatının en güzel örneklerini yansıtan mezar taşları ve lahitler bulunmaktadır.
Türbede gömülü kişiler
Türbede 11 sanduka bulunmaktadır:
II. Mahmud (1839)
Esma Sultan (1848), II. Mahmud'un ablası
Bezmialem Valide Sultan (1853), II. Mahmud'un eşi, Abdülmecit'in annesi
Abdülaziz (1876), II. Mahmud'un oğlu
II. Abdülhamid (1918), II. Mahmud'un torunu
Veliaht Yusuf İzzeddin Efendi, Abdülaziz'in oğlu
Mehmed Şevket Efendi, (1899) Abdülaziz'in oğlu
Şadiye Sultan, (1977) II. Abdülhamit'in kızı
Hazirede (avluda) gömülü kişilerden bazıları
Şeyh Bedreddin (1420), Mutasavvıf (sonradan kemikleri gömülmüştür)
Abdülhak Molla (1854), II. Mahmud ve Abdülmecit devrinin hekimbaşısı
Abdülhamid Ferid Paşa (1875), Evkaf-ı Hümayun, Hazine-i Hassa ve Bahriye Nazırı
Ahmet Fethi Paşa (1858), II. Mahmud'un damadı
Serasker Rıza Paşa (1877), Serasker
Agah Efendi (1885), Gazeteci
Damat Mahmud Edhem Paşa, (1886), Sadrazam Damat Mehmed Ali Paşa'nın oğlu, Abdülmecit'in kızı Refia Sultan'ın eşi.
Server Paşa (1821-1886) İstanbul Belediye Başkanı
Muallim Naci (1893), öğretmen ve yazar
Ahmed Eyüb Paşa, (1893) 93 Harbi kumandanlarından müşir general
Lofçalı İbrahim Derviş Paşa, (1812-1896) Fırka-i Islahiye Ordu müşiri
Galib Paşa, (1829-1905) İstanbul Belediye Başkanı
Ahmed Samim (1910), yazar
Hekim İsmail Paşa, Aydın ve Girit valisi, İstanbul Belediye Başkanı
Mehmed Ata Bey (1919), Maliye Nazırı
Sait Halim Paşa (1921), Sadrazam
Server Paşa, Bürokrat
Abdurrahman Sami Paşa
Ziya Gökalp (1924), Türkçü yazar
Süleyman Numan Paşa (1868-1925), Askeri tabip
Seyyid Bey (1925), Adalet Bakanı, milletvekili
Ömer Faruk Efendi (1969), Son halife Abdülmecit'in oğlu.
Ertuğrul Osman (2009), Osmanlı Hanedanı reisi, Sultan II. Abdülhamit'in torunu