Abomasum deplasmanı

Abomasum deplasmanı veya abomasum kayması, ineklerde ana karnında büyüyen yavrunun baskısıyla dördüncü midenin normal yerinden sağa veya sola doğru bükülmesi (yer değiştirmesi). Doğumu takip eden iki-üç hafta içinde meydana gelir. Kesif yem - kaba yem dengesizliği, kaliteli kaba yem eksikliği ve geçiş dönemi besleme hataları bu yer değiştirmeye zemin hazırlar. Abomasum çoğunlukla sola doğru yer değiştirir.
genellikle 1. laktasyonda görülür.
Hastalığın görülme sıklığındaki artışı bilim insanları kültür ırklarının ıslahına bağlamaktadır. Yapılan ıslah çalışmaları sonucu ırkların cüsseleri artmış ve buna bağlı olarak karın içi basınç da artmıştır. Bu de deplasman riskini artırır.
Abomasum deplasmanı; organım deplase olduğu bölgeye göre iki ye ayrılır. Sola deplasman (LDA) ve sağa deplasman (RDA-RTA)
Deplasmanlar içerisinde sola deplasmanın (LDA) sağa deplasmanlardan (RDA) daha sık görüldüğü belirtilmiştir. Abomasum deplasmanları genellikle yüksek süt verimli ve cüsseli kültür ırkı ineklerde, erken laktasyon döneminde tanımlanmaktadırlar.
Yaş arttıkça abomasum deplasmanlarının şekillenme riskinin de arttığı, Guernseylerin Holsteinlara göre; dişilerin de erkeklere göre deplasmanlara daha duyarlı oldukları bildirilmiştir.
Abomasum deplasmanların ortaya çıkışında mastitis, metritis, retensiyo sekundinarum, hipokalsemi ve ketozis gibi hastalıkların predispozisyon hazırladığı bilinmektedir.
Sola deplasman (LDA)
LDA (Left displaced abomasi) olgularında abomasum normal bulunduğu pozisyondan (regio xiphoidea'nın caudali) kayarak sol karın duvarı ile rumen arasına sıkışır.
Abomasopeksie veya omentopeksie adlı cerrahi yöntemlerle organ normal konumuna getirilir.
Sağa deplasman ve torsiyon (RDA-RTA)
RDA-RTA (Right displaced abomasi-Right torsio abomasi) olgularında abomasum sağ tarafa doğru kendi ekseni etrafında 90 dereceden 360 dereceye varan oranlarda döner. 180 derece ve daha fazla bir dönmede olgu RTA adını alır. Çünkü pylorus-duodenum sınırı burulmuştur. Operasyonda sağ abomasopeksie yöntemi uygulanır.
Patogenez
Abomasumun deplase olmasını takiben, rumen içeriğinin ince bağırsaklara geçememesi nedeniyle özellikle RDA olgularında metabolik alkalozla birlikte hipokloremi, hiponatremi ve hipokalemi şekillenmektedir. Abomasumda atoni şekillenmesi ve hastalığın uzun süre devam etmesi nedeniyle ülserleşmeler gözlenebilir. Bu durum klinik olarak dışkı renginin değişimi ile izlenebilmektedir. İştahsızlık, süt veriminde düşme, hafif düzeyde kalp frekansı artışı, yüzlek solunum, dışkı miktarı ve rumen hareketkerinde azalma ile birlikte sol açlık çukurluğunda (fossa paralumbalis sinistra) genişleme belirlenmektedir. Deplase olunan bölgenin oskülte edilmesiyle tipik pink sesi alınabilmektedir. Klinik bulgulara ek olarak rektal muayene ile deplase olan abomasumun sol ya da sağ tarafta palpe edilmesi tanı aşamasında katkı sağlamaktadır. Ruminal timpani, pneumoperitoneum ve rumen atonosi gibi sol tarafta; sekal dilatasyon, spiral kolonda gaz birikimi, pneumorektum ve fizometra (uterusta gaz birikimi) gibi sağ tarafta dilatasyon ve pink sesine yol açan hastalıklardan abomasum deplasmanlarının ayırt edilmesi gerekmektedir. Biyokimyasal analizlerde serum elektrolitleri ve asit-baz dengesinde değişimler belirlenmekte; HClnin ruminoretiküler refluksu nedeniyle ruminal asidoz şekillenmektedir. Kan pHsı ve bikarbonat düzeyi yükselirken, hipoglisemi ile birlikte hipokloremi ve hipokalemi de meydana gelmektedir. Serum kalsiyum düzeyinin alınım ve emilimindeki azalmadan dolayı düşebileceği belirtilmektedir. AST, GGT, total protein, albumin ve globulin gibi parametrelerin belirlenmesiyle karaciğer fonksiyonları değerlendirilmelidir. Zira deplasmanların karaciğer yağlanması ile ilgili olabileceği yapılan çalışmalarla ortaya konmuştur. Farklı yöntemler uygulanarak opere edilen abomasum deplasmanı olgularında farklı araştırmacılar tarafından değişen oranlarda başarılı sonuçlar alınmıştır.
Normal değerlere göre albumin konsantrasyonunun düşük, globulin konsantrasyonunun yüksek olması; deplasman olgularında karaciğer ile birlikte böbreklerin etkilenim derecesine ve akut faz proteinlerinin üretilmesine bağlanabilir.
Prognoz
LDA olgularında prognoz iyidir. Zira hastalık birkaç hafta içerisinde ortaya çıkar ve hafif seyreder. Müdahale edilmezse ölüm yaklaşık 4 haftada şekillenir.
RDA olgularında ise prognoz şüpheli-kötüdür. Çünkü hem organ timpanik bir hal almaya başlamıştır hem de burulmanın şiddetine göre organda iskemik nekroz ve bunu izleyen süreçte perforasyon görülür. Müdahale edilmezse 1 hafta içinde ölüm şekillenir.
RTA olgularında ise prognoz kötüdür. Vakit kaybetmeden hayvan kesime sevkedilir. Müdahale edilmediği takdirde 2-3 gün içinde ölüm şekillenir.
Önleyici tedbirler
Vücut ağırlığının en az %1i kadar kaliteli kuru ot verilmelidir.
Kuru dönemde silaj tüketimi kısıtlanmalıdır.
Mastitis, şişman inek sendromu, süt humması, sonun atılamaması gibi problemler yer değiştirmeye neden olacağından, bu problemler için önlem alınmalıdır.
Kuru dönemde, özellikle doğuma iki hafta kala ineğe verilen kesif yem 100 kg ağırlığa 750 g oranını geçmemelidir. Örneğin; 500 kg ağırlığındaki ineğe verilen kesif yem 3.750 g'dan fazla olmamalıdır. Çok fazla mısır silajı verilmemelidir.
Güncel bilgiler ve araştırmalar
Geishauser ve arkadaşları subklinik ketozisin de abomasum deplasmanları için risk oluşturduğunu; Massy ve arkadaşları da hipokalsemi geçiren ineklerde LDA şekillenme riskinin 4.8 kat arttığını tespit etmişlerdir. Yine Retensiyo sekundinarum gibi toksemik olgularda endotoksin ya da endojen pirojenlerin (interleukin-1) etkisi ile gastrik motilitenin azalıp abomasum deplasmanına yol açabileceği bildirilmiştir. Yapılan çalışmalarda deplasmanların gelişiminde insulin ve gastrin sekresyonlarındaki artışların da etkili olabileceği bildirilmiştir.
Abomasum deplasmanlarının, yapılan çalışmalarla karaciğer yağlanması ile ilgili olabileceği tespit edilmiştir.
Geishauner ve arkadaşları yaptıkları çalışmalarda yüksek AST aktivitesinin abomasum deplasmanlarında, özellikle LDA olgularının tanımlanmasında önemli olduğunu vurgulamışlardır.