Vatan Kurtaran Aslan (film, 1938)

Vatan Kurtaran Aslan, 1938 ABD yapımı aksiyon macera filmidir. Özgün adı The Adventures of Robin Hood olan film 8 Kasım 1939'da Türkiye'de sinemalarda gösterime sunulmuştu. Filmin Türkiye'de son dönemlerde Robin Hood'un Maceraları adıyla gösterilmiştir. Ayrıca filmin Türkiye'de Ormanlar Kralı Robin Hood adıyla anıldığına dair de kayıtlar vardır. Burçak Evren'in 1988'de yazdığı ve İstanbul sinemalarını anlattığı Eski İstanbul Sinemaları: Düş Şatoları adlı kitabının 145-146. sayfalarındaki fotoğraftan da bu filmin Türkiye'de "Vatan Kurtaran Aslan" adıyla gösterilmiş olduğunu anlıyoruz. Fotoğrafta bu filmin Beyoğlu'nda Lale Sineması nda gösterildiği tarihte sinemanın girişine asılan ve sinema feneri adı verilen renkli resimli dev bez afiş, afişte de "Vatan Kurtaran Aslan, Türkçe" ibaresinin yanı sıra Errol Flynn'in filmden alınmış dev bir yağlı boya resmi görülmektedir.
Senaryosunu Norman Reilly Raine ve Seton I. Miller birlikte yazdıkları filmi önce William Keighley yönetmeye başlamış, sonra stüdyo bu görevi Michael Curtiz'e devretmişti. Başlıca rollerinde Errol Flynn, Olivia de Havilland, Basil Rathbone, Claude Rains, Patric Knowles, Eugene Pallette ve Alan Hale'in oynadıkları filmin renkli Technicolor görüntülerini ise yine Tony Gaudio ve Sol Polito birlikte çekmişlerdi. Sinema endüstrisinde halen 'Stüdyo sistemi'nin hakim olduğu bir devirde yapılan bu 'kılıçlı' film, Warner Bros. stüdyolarının prodüktörü Hal B. Wallis adına bir zafer sayılmaktaydı, çünkü stüdyonun o zamanki büyük starı James Cagney'i küstürmek pahasına rolü Errol Flynn'e gözü kapalı vermişti ve sonuç tam bir başarı olmuştu.
Film Orta Çağ'da İngiltere'de Sherwood Ormanlarında yaşamış olduğuna inanılan ve halk hikayelerine konu olmuş ünlü haydut Robin Hood'un maceralarına dayandırılmıştır.
"Vatan Kurtaran Aslan" 1939 yılında "en iyi film" dalında Oscar'a aday gösterilmiş, "en iyi kurgu", "en iyi sanat yönetimi" ve "en iyi müzik" dallarında bu ödülü almıştı.
Film 1995 yılında ABD'de "kültürel, tarihi ve estetik olarak önemli" filmler arasına seçilerek Kongre Kütüphanesi'nin "Ulusal Film Arşivi"nde muhafaza edilmesine karar verilmiştir.
Yapımı
Film 1930'lar için çok yüksek bir rakam sayılan 2 milyon dolara malolmuştu ve Warner Bros. stüdyolarının renkli çekimlerinde üç şeritli Technicolor tekniğini uyguladıkları ilk filmleri olmuştu. Bu şaşaalı ve pahalı prodüksiyon o tarihte biraz şaşkınlık yaratmıştı, zira Warner Bros. stüdyoları o güne dek hep sağlam ama düşük bütçeli gangster filmleri ile adını duyurmuştu. Filmin diğer 'ilkleri' arasında yönetmen Michael Curtiz'le aktör Errol Flynn'in birlikte çevirecekleri 12 filmin ilki oluşu ve Errol Flynn'le Olivia de Havilland'ın birlikte yaptıkları 8 filmin ikincisi olması sayılabilir.
Filmin senaristleri, halk arasında çok farklı ve değişik şekillerde anlatıla gelen Robin Hood hikayelerinden daha önce filmlerde hiç kullanılmamış birkaç tanesi bu filmde kullanmak zorunda kalmışlardı. Zira Douglas Fairbanks Sr. 1922 tarihinde çevrilen Robin Hood filminin senaryosunu yazarken birçok bilinen Robin Hood hikayesinin telif haklarını almıştı.
Filmin çekimleri önce William Keighley'in yönetiminde başlamıştı. Daha sonra çekimlerin çok yavaş ilerlediğini ve aksiyon sahnelerinin yeterince etkileyici olmadığını ileri süren stüdyo, yönetmen Keighley'i görevinden uzaklaştırarak yerine Michael Curtiz'i geçirmişti. Keighley görevden alındığında zaten dış çekimleri hemen hemen bitirmişti. Yönetmen koltuğuna onun yerine oturan Curtiz'e sadece iç sahneleri çekmek kalmıştı.
İngiliz sinema eleştirmeni Damien Cannon'a göre filmde, 'Muhteşen Technicolor' söylemlerini haklı çıkartacak mükemmellikte bir renk doygunluğuna erişilmişti. Warner Bros. ilk kez üç şeritli Technicolor sistemini kullanıyordu ve hiçbir masraftan kaçınmamıştı. Bu çok pahalı ve zahmetli bir teknikti ve işi şansa bırakmamak için görüntü yönetmenliğine iki ismi birden atamışlardı: Tony Gaudio ve Sol Polito. Çünkü bu sistemde dev gibi kameralar, vinçler ve özel ışıklandırma
sistemleri gerekiyordu. O tarihte dünyada imal edilmiş topu topu 11 Technicolor kamerası mevcuttu ve stüdyo çekimlerde bunların hepsini birden kullanıyor, gün sonunda da şirkete teslim ediyordu. Tabi bir de her zaman olduğu gibi 'Technicolor renk danışmanı' vardı. Roger Ebert, bu renk zenginliği ve canlılığıyla günümüz filmlerinin aşık atamayacaklarını yazmıştır.
Tarzı
Hollywood'un altın döneminde çekilmiş bu naif film çok hızlı temposu, gerçekçi kılıç sahneleri ve dolambaçsız sade aşk öyküsüyle bugünün bilgisayar destekli yapım teknikleriyle bile başarılması mümkün olmayan bir inandırıcılık sergilemektedir. Tehlikeli kılıç sahnelerinin çoğunda dublör kullanılmamış ve bizzat Errol Flynn bu sahnelerde yer almıştı. Kılıçla dövüş sahneleri bazı filmlerde olduğu gibi bir eskrim müsabakası görünümü vermekten çok, seyirciye gerçek bir kılıç
düellosu yapıldığı izlenimini vermektedir. Bu sahneleri seyreden bir izleyici, iyi ki rol stüdyonun starı James Cagney'i küstürmek pahasına ona verilmemiş diyebilir. (James Cagney 1.69 m boyunda tıknaz yapıda bir aktördü)
Günümüz filmlerinin aksine filmin her sahnesinde filmin starlarının ağırlığı hissedilmiyor, aksine bütün karakterler aynı derinlikte işlenmiş ve bu derinlik filmin her sahnesine eşit paylaştırılmış. İnsanların basit değerlere önem verdikleri masumiyet döneminde çekilen bu naif filmde her şey çok basit ve doğrudan seyrediyor, filmde Freudyan altmetinler gibi revizyonist analizleri gerektirecek hiçbir şey yok. Sadece kahramanlık ve aşk var, bir de bu tür filmlerin olmazsa olmazı alaycı metaforlar. Robin Hood zenginleri soyuyor, aldıklarını fakirlere dağıtıyor, Saksonları koruyor ama sadece "kötü" Normanlar'a karşı. Ve şöyle diyor: "Ben sadece adaletsizlikten nefret ediyorum, Normanlardan değil."
Oyuncu kadrosu
Konusu
MS 1191 yılında Aslan Yürekli Richard (Ian Hunter), Haçlı Seferi'ne çıkarken krallığının naipliğini hain kardeşi Prens John (Claude Rains) yerine güvenilir dostu Longchamps'e verir. Bu duruma çok içerleyen John, Norman asillerinin yardımıyla tahtı ele geçirmek için önce ağabeyi Richard'ı sefer dönüşünde Avusturya Dükü Leopold'a tutuklatır ve hapisten salıverilmemesi için gereken tedbirleri alır. Kral Avusturya'da hapisteyken de tahta geçerek halk üzerindeki baskısını arttırır. Özellikle de muhalif Saksonlar üzerinde başta ağır vergiler olmak üzere büyük bir sindirme hareketi başlatır. Bütün bunları yaparken kendisine aynı zamanda sağ kolu ve akıl hocası olan en güvendiği şövalye Gisbourne'lu Sör Guy (Basil Rathbone) yardımcı olmaktadır.
Zalim prens John'ın Sakson halkı üzerinde kurduğu bu baskıya karşı koyan tek bir kişi vardır, o da bir Sakson asili olan Locksley'li Sör Robin (Hood)'dir. Saraydakilere göre meşhur bir baş belası, küstah, pervasız bir haydut olan Sör Robin, Sancağı dolaşıp Saksonları otoriteye karşı kışkırtmaktadır ve kendini halkın koruyucusu ilan edecek kadar da yüzsüzdür. Saksonlara göreyse o bir yenilmez halk kahramanı ve Saksonların umududur. Davetsiz olarak geldiği şatoda Sir John'a
meydan okuyarak amacının ülke çapında bir isyan başlatmak ve Kral Richard'ı kurtarıp onu tekrar tahta çıkarmak olduğunu açıkça beyan eder.
Kılıç kullanmada ve ok atmada usta olan bu Sakson asili etrafına topladığı adamlarıyla Sherwood ormanına çekilerek burada örgülenirler. Bu sık ormanlar hem saklanmak hem de Normanlar'a tuzak kurmak için mükemmel bir yerdir. Efsanede anlatılan Küçük John (Alan Hale), Keşiş Tuck (Eugene Pallette) gibi yan karakterler de bu mücadelede Sir Robin'in yanında yer alacaklardır.
Önceleri Robin Hood ve adamlarının eylemlerini şiddetle kınayan Norman prensesi Lady Marian (Olivia de Havilland)'ın, evleri yakılmış, işkence görerek sakatlanmış, fakir ve perişan aileler kendisine gösterince fikirleri değişir. Artık Saksonların davasına sempatiyle bakmaya başlar. Üstelik Sir Robin'e tutulmuştur. Zaten Lady Marian, Kral Richard'ın evlatlığıdır ve ona çok bağlıdır. Bir tehlikeyi haber vermek için Sir Robin'e yazdığı mektup Sir Guy Gisbourne'un eline
geçince ihanet suçuyla tutuklanır ve idama mahkum edilerek zindana atılır.
Bu arada Kral Richard serbest kalmış ve yanındaki birkaç kişiyle birlikte kılık değiştirmiş olarak İngiltere'ye ulaşmıştır. Sherwood'dan geçerken Sir Robin ve adamları onları soymak için durdururlar. Kral kendisini "Kralın bir dostu" olarak tanıtınca Robin Hood "Kral Richard'ın dostları bizim de dostlarımızdır" diyerek onları soymaktan vazgeçer ve yemeğe davet eder. Yemekte ülkede olan biteni bir yabancı sandığı Krala tek tek anlatır. Sir Robin'in ülkeyi ve kralı korumaktaki samimiyeti ve kararlılığına inanan Kral Richard, keşiş cübbesini çıkartarak gerçek kimliğini açıklar.
Tahtı hep birlikte geri alacaklardır, ancak kale çok tahkimli olduğu için içeriye Prens John'un taç giyme töreni sırasında keşiş kıyafetlerine bürünerek, töreni takdis edecek din adamlarıyla birlikte girerler. Tören tam başlayacakken Aslan Yürekli Richard kimliğini açıklar, Robin ve adamları da keşiş cübbelerini atarlar. Ardından da şatonun büyük iç avlusunda sinema tarihinin en görkemli ve gerçekçi kılıç dövüş sahnelerinden biri gerçekleşir. Sör Guy'ın öldüğü uzun arbedenin sonunda Robin'in adamları galip gelir, Lady Marian zindandan kurtarılır. Normanlar ve Saksonlar arasında eşitliği sağlayacağına söz vererek tekrar tahta geçen Kral Richard kardeşi Prens John ve adamlarını İngiltere dışına sürer, Sherwoodlulara af çıkartır, manevi kızı Lady Marian'ı da Sir Robin'le evlendirir.
Diğer Robin Hood filmleri
Robin Hood sinema tarihinde en çok sinemaya aktarılmış hayali karakterler arasında üçüncü sırada yer almaktadır. Robin Hood sinemada bugüne kadar tam 58 kez canlandırılmıştır. Bu konuda birincilik 211 filmle Sherlock Holmes'a ikincilik ise 115 filmle Frankenstein'ın Canavarına aittir.
Robin Hood filmlerinin belli başlıları şunlardır: