Zahid Gilani

Zahid Gilani (Farsça: ; d. 1216 ö. 1301) tam adıyla Tacüddin İbrahim b. Ruşen Emir b. Babil b. Bidar el-Kürdi es-Sencani Zahidiyye tarikatının şeyhi ve mutasavvıf.
Şahsiyeti
Atalarından Bidar (Bündar) el-Kürdi, Sencandan gelerek bölgeye yerleşmiştir. Bu şehrin Merv yakınlarındaki Sencan olması yüksek ihtimaldir. Bu durumda, ataları 11. yüzyılda Horasanı Selçuklu istilası yüzünden terk edip Gilan bölgesine yerleşmişlerdir. Kendisi Gilan (Geylan) eyaletinin Siyavrud nahiyesinde doğmuştur. Asıl adı Tacüddin İbrahim olup, "Zahid" lakabıdır.
Şeyh Zahid Gilani, Selçuklu egemenliğinden sonra bölgeye egemen olan, İlhanlı Hükümdarları üzerinde dini saygınlığı dolayısıyla nüfuz sahibi olmuştur. On üçüncü yüzyılın ortasında önde gelen bir dini kişilik olan Şeyh Zahid'in, bugün İrannin Hazar Denizi kıyısındaki Gilan Eyaletinde, Lahicanda bulunan türbesi halen ziyaret edilen ve saygı duyulan bir kutsal mekandır.
Zahidiyye Tarikatı
Şeyh Taced-Din Geylani'nin tarihi açıdan en önemli öğrencisi, Safevi Devletinin (1501-1722) isim babası olan Şeyh Safiyüddin İshak Erdebilidir (1252-1334). Şeyh Zahid Gilani, kızı Bibi Fatımayı Safiyüddin İshaka vermiştir. Safiyüddin İshak da Taced-Din Zahid Geylaninin ikinci büyük oğluna bir önceki evliliğinden olan kızlarından birini nikahlayarak akrabalık bağlarını sağlamlaştırmıştır. Süregiden bu tarz evlilikler, her iki soyu neredeyse bir haline getirdi. Bunu takip eden 170 yıl boyunca Safeviye tarikatı siyasi ve askeri güç kazandı ve sonunda Safevi Hanedanlığı tesis edilerek gücünün zirvesine ulaştı.
Safeviyye Tarikatı'nın kuruluşu

Şeyh Taced-Din İbrahim Zahid Geylani'nin tarikatı olan Zahidiyye, Safiyüddin İshakın şeyhliği döneminde getirdiği yorumlar ile artık kendi adı olan Safeviyye adıyla anılır olmuştur. Çiftin oğullarından Sadreddin Musa (1334-1391) yolu ile şeyhliğe sırasıyla Hoca Alaaddin Ali (1391-1429), Şeyh İbrahim (1429-1447), Şeyh Cüneyd (1447-1460) ve Şah İsmailin babası Şeyh Haydar (1460-1488) geçmiştir.
Bazı tarikat silsilelerindeki yeri
Şeyh Gilaninin Zahidiyye Tarikatı, öğrencileri aracılıyla, bugün Türkiyede bilinen Bayramiyye ve Celvetiyye Tarikat köklerinin başlangıcı sayılabilir.
Halvetiyye-i Cemaliiyye/Şabaniyye Silsilesi'ndeki yeri
Muhammed
Ali
Hasan Basri
Habib Acemi
Davud et-Tai
Maruf el-Kerhi
Seri es-Sekati
Cüneyd Bağdadi
Mimşad Dineveri
Muhammed el-Bekri
Kadı Vecihüddin Ömer el-Bekri
Ebun-Necib Sühreverdi
Kutbeddin el-Ebheri
Rükneddin Necaşi
Şehabeddin Tebrizi
Hace Cemaleddin Şirazi
Sultan-ul Halveti Taced-Din İbrahim Zahid el-Geylani
Ahi Muhammed el-Halveti
Pir Ali el-Halveti (Halvetiyye Tarikatı Şeyh Ebu Abdullah Siraced-Din Ömer bin Ekmelud-Din-i Lahici tarafından Herat'ta kuruldu).
Ahi Mirim el Halveti
Sadreddin Hayyami
Pir-i Sani Seyyid Yahya-yı Şirvani (Yetiştirdiği şeyhler aracılığıyle Halvetiyye Tarikatını Anadolu'ya yaydı).
Muhammed Bahaeddin
Çelebi Halife Cemal el-Halveti
Hayreddin Tokadi
Şaban-i Veli Kastamoni
Safeviyye Silsilesi'ndeki yeri
Muhammed
Ali
Hasan Basri
Habib Acemi
Davud et-Tai
Maruf el-Kerhi
Seri es-Sekati
Cüneyd Bağdadi
Mimşad Dineveri
Muhammed el-Bakıri
Kadı Vecihüddin İmran el-Bakıri
Ebun-Necib Sühreverdi
Kutbeddin el-Ebheri
Rükneddin Necaşi
Şehabeddin Tebrizi
Hace Cemaleddin Şirazi
Sultan-ul Halveti Taced-Din İbrahim Zahid el-Geylani
Safiud-Din İshak (Safeviyye Tarikatı'nın kurucusu)
Sadred-Din Musa (Zamanında Şafiilik mezhebine bağlı gösterilsede, takkiye uygulardı, resmen Caferi mezhebine bağlılık vardı)
Hoca Alaed-Din Ali (Safeviyye Tarikatı'nı Bayramiyye Tarikatı kurucusu Hacı Bayram Veli'nin mürşidi olan Somuncu Baba aracılığıyla Anadolu'ya yaymaya başladı)
Şeyh İbrahim (Tarikatın mali bünyesini çok güçlendirdi)
Şeyh Cüneyd (Karakoyunlu hükümdarı Cihan Şah'ın tehditleri neticesinde Şii-Karakoyunlular'ın himayesini kabullenen Safeviyye Tarikatı, müridlerini silahlandırmaya ve Safeviyye'yi Aşırı Ghulat bir Şiiliğe dönüştürmeye başladı)
Şeyh Haydar
Sultan Ali Mirza Safevi
Şah İsmail Hatai (1501 yılında İsnaaşeriyye resmi ve mecburi devlet dini olarak ilan edildi)
Şah Tahmasb