Eski Ahit

Eski Ahit veya Eski Antlaşma (arkaik tabirle "Ahd-i Atik"), Kutsal Kitap'ın (Kitab-ı Mukaddes) İbranice kaleme alınmış olan ilk kısmına Hristiyanların verdiği isimdir. Yahudilerin Tanah ve Müslümanların Tevrat ve Zebur olarak kabul ettikleri kitapları içinde barındırır. Kutsal Kitap'ın birinci yüzyılda Grekçe kaleme alınan yazılarına "Yeni Ahit" adı verildi. İnançlı Yahudilerce "Yeni Ahit" kabul edilmez. Toplam 39 bölümden oluşur. Eski Ahit; Tevrat, Tarihsel Kitaplar, Şiirsel Kitaplar, Peygamberlik Kitapları olarak 4 temel bölüme ayrılır.
Kavramlar ve anlamları
Yahudilikte
Üç kısımdan oluşur: 1. Tora (Yasa/Öğreti) 2. Nev'im (Peygamberler) ve 3. Ketuvim (Kitaplar). Tanah kavramı (İbranice: תנ״ך TNK; not: İbranice'de K harfi ortada ve sonda kullanıldığı zaman H olur) bu üç kısmın ilk harflerini içeriyor: T (=Tora), N (=Nev'im) ve K (=Ketuvim).
Hristiyanlıkta
1. Türkçe: Ahd-i Atik, Eski Ahit, Eski Antlaşma
2. Latinceden etkilenmiş olan dillerde: Old Testament (İngilizce), Altes Testament (Almanca), l'Ancien Testament (Fransızca), Antico Testamento (İtalyanca)
Testament ve Ahit / Antlaşma
Bu kavramlar 2. Korintoslular 3:14te bulunan Yunanca bir ifadenin tercümesidir.
''Fakat onların fikirleri körleşmişti; çünkü Mesih'te ortadan kaldırılmış olan aynı peçe, Eski Anlaşmanın okunmasında bugüne dek kaldırılmamış olarak duruyor.'' (2. Korintoslular 3:14; Kitabı Mukaddes, 2004) ''İsrailoğulları'nın zihinleri körelmişti. Bugün bile Eski Antlaşma okunurken zihinleri aynı peçeyle örtülü kalıyor. Çünkü bu peçe ancak Mesih aracılığıyla kalkar.'' (2. Korintoslular 3:14; Kutsal Kitap, 2001)
''But their minds were blinded: for until this day remaineth the same vail untaken away in the reading of the old testament; which vail is done away in Christ.'' (2. Korintoslular 3:14; King James Version, 1769)
''Aber ihr Sinn wurde verstockt. Denn bis zum heutigen Tag liegt diese Decke über der Verlesung des alten Testaments und wird nicht aufgedeckt, weil sie nur in Christus beseitigt wird.'' (2. Korintoslular 3:14; Luther tercümesi, 1975)
2. Korintoslular 3:14'teki Yunanca ifade diathḗké'dir.
Tertullianus M. S. 200 civarında ilk olarak Yunanca diathḗké Latince testamentum ile çevirdi. Bugün Avrupa'daki dillerde kullanılan Testament (=vasiyetname) kavramı Latince testamentum ve Yunanca διαθήκης (diathḗké) sözcüğünün hatalı bir tercümesidir.
Latince testamentum sözçüğünün anlamı hakkında Essays in Biblical Greek eserinde şunu okuyabiliriz: ''Umumi Latincenin filolojisi tanınmadığı için eskiden testamentum kelimesinin testament (vasiyetname) ya da son istek anlamına geldiği düşünüldü; halbuki yalnız ahit anlamına gelir.''
2. Korintoslular 3:14'teki diathḗké sözcüğü aslında ahit yani antlaşma demektir.
Temel bir eser olan Theologische Realenzyklopädie 2. Korintoslular 3:14 hakkında; eski diathḗkéde okumanın, gelecek ayette belirtildiği gibi Musa'yı okumakla bir olduğunu yazar. Devamen, eski diathḗké Musa'nın kanununu, olsa olsa Pentatök'ü (Musa'nın beş kitabı) kastettiğini anlatır.
Yunanca diathḗké sözcüğü kesinlikle İbranicede yazılan 39 (Başlangıç'tan Malaki'ye kadar) kitabı kastetmez. Pavlus, 2. Korintoslular 3:14'teki sözleriyle bu 39 kitabın küçük bir kısmına değinir. O, Musa'dan Pentatök içinde kaydedilen Kanun Ahdinden (Kanun Antlaşmasından) söz etti. Kanun Ahdi Sina Dağında Tanrı ile İsrailoğulları arasında yapılan bir antlaşmadır. Tanrı'nın bu ahitte dile getirdiği iradesi havra (Yunanca: synagōgē) ibadetlerinde okundu. Pavlus, Eski Ahdin İsa tarafından yerine getirildiğini ve böylece inananların zihinlerinden simgesel bir peçe kaldırıldığını açıkladı. Bu, diathḗkénin asıl anlamıyla uyum içindedir.
Hristiyanlık-Yahudilik karşıtlığında, ahit kelimesinden önce kullanılan eski; niteliği eskimiş, iptal edilmiş ve geçerli olmayan olarak yorumlandı. Bu yorum Yahudiliğin değerden düşürülmesine hizmet etti. Fakat İsa Mesih ve takipçileri Kutsal Kitabın bir kısmının güncelliğini kaybettiğini ya da eski olduğunu ima etmektense, bu kayıtlardan Kutsal Yazılar olarak söz ettiler (Matta 21:42; Romalılar 1:2). Onlar o zamanki Yahudilik gibi aynı ya da benzeyen kavramlar kullandılar.
O nedenle Eski Ahitten yani Eski Antlaşmadan İbranice Kutsal Yazılar ya da İbranice Kutsal Kitap olarak söz etmek daha uygundur; çünkü Kutsal Kitap'ın bu kısmının büyük bir bölümünün orijinal hali İbranice yazılmıştır. Benzer şekilde Yeni Ahit yani Yeni Antlaşma denilen kısımdan da Yunanca Kutsal Yazılar ya da Yunanca Kutsal Kitap olarak söz etmek daha uygundur; çünkü Kutsal Kitap'ın bu kısmını yazmak üzere Yunanca kullanıldı.
İslamiyette Tevrat ve Zebur'''
Bir görüşe göre Tevrat adı İbranice torah kelimesinden Arapçaya geçmiştir ve Musa'nın beş kitabı için kullanılır. Fakat gelenekte Tevrat denilince İbranice (ve Aramca) yazılmış olan tüm 39 kitabı da kapsayan İbranice Kutsal Yazılar anlaşılır. Bu iki farklı anlayışın sebebi, Kur'an'da Tevrat'ın hangi peygambere verildiğinin açıkça belirtilmemesidir. Ayetlerde ''Musa'ya Kitap'ın verildiği'', ''Tevrat'ın bir hidayet ve nur olarak İsrailoğullarının elinde olduğu ve peygamberlerin onunla hükmettikleri'' belirtilmekte ama Musa'ya verilen kitabın Tevrat olduğuna dair açık bir ifade bulunmamaktadır.
''Bununla birlikte Kur'an bilginleri 'Musa'ya verilen kitabın Tevrat olduğu'nda fikir birliği etmişlerdir. Onlardan hiçbiri İncil'in İsa, Zebur'un Davud'la birlikte zikredilmesine rağmen Tevrat'ın Musa ile zikredilmemesinin üzerinde durmamışlardır.'' Ayrıca, Kur'an'da Musa'ya Furkan'ın verildiği yazar.
İslam inancında Zeburun Tevrat'tan ayrı bir kitap olduğu kabul edilir. Çünkü Kur'an'da Tevrat, Zebur ve İncil'in isimleri ayrı ayrı zikredilmektedir. Fakat Zebur Kutsal Kitap içinde Tevrat'tan ayrı bir kitap değil Tevrat'ın 39 bölümünden biridir. Orada Mezmurlar adıyla geçer (İbranice: Mizmor, çoğulu: Mizmorim [ilahi şarkı], Arapça: Mezmur/mizmar, çoğulu: Mezamir [çalgı, kaval], Yunanca: Psalmoi [arp eşliğinde söylenen şarkı]). Bazı dil bilimcilere göre zebur kelimesinin kökeni yazmak anlamındaki zebr masdarıdır (Lisanül- Arab, Tacül-ʿarus).
''Zeccac'a göre ise Zebur kelimesinin kökü menetmek anlamına gelen zebrdir. İşte Davud'a verilen Zebur da içinde kötülüklerden sakındıran nasihatler ve vaazlar bulunduğu için bu isimle anılmıştır.''
İbranice Kutsal Yazıların dilleri
Eski Ahit denilen kısım İbranice dilinde yazıldı. Sami dil ailesi içinde yer alır, hatta bu dil ailesinin atasıdır. Bu dilin İbrahimin döneminde Kenanda konuşulan dille de bağlantılı olduğu anlaşılıyor. Kenanlılar kendi konuştukları İbrani dilinde farklı lehçeler geliştirdiler. İşaya 19:18de söz edilen Kenan dili budur. İbranice Kutsal Yazılarının dili 'Yahudice' de adlandırılır (İşaya 36:11; 2. Krallar 18:26, 28; 2. Tarihler 32:18; Nehemya 13:24).
M. Ö. 6. yüzyılda Yahudiler Babil'deki sürgünde bulundukları zaman oradaki resmi dil olan Aramca (ya da Aramice) konuştukları İbraniceyi etkiledi. Aramca da Sami dil ailesine aittir ve İbraniceye yakın olan bir lisandır.
İbranice Yazıların küçük kısımları Aramca yazıldı:
Ezra 4:8 6:18 Ezra 7:12-26 Yeremya 10:11 Daniel 2:4b 7:28.
İbranice Kutsal Yazılarının yazılış zamanı
İbranice Kutsal Yazıların tanıklığı
İlk olarak Musa İsraillilerle birlikte Mısır'dan çıktıktan sonra Sina çölünde bulunduğu zaman Pentatök'ü (ilk beş kitap) kaleme aldı.
İsrail'in Mısır'dan çıkış tarihini tespit etmek için, Pers kralı Büyük Kyros'un Babili fethettiği zamandan başlayarak geriye hesaplanması gerekir. Bu olay, hem İbranice Kutsal Yazılarda hem de dindışı tarihte iyi bilinen bir olaydır ve tarihi tartışılmaz. Tarihçiler, Koreşin komutasındaki Med ve Pers kuvvetlerinin Babil şehrini ele geçirmesi M. Ö. 539 yılında olduğunu kabul ederler.
Bu olay Daniel 5:30da kayıtlıdır. Çeşitli eski tarihçiler (Diodoros, Africanus, Eusebios, Batlamyus ve Babil tabletleri) Kyrosun Babili M. Ö. 539da ele geçirdiği konusunda hemfikirdir. Nabonidus Kroniği şehrin düşüşünün yılını belirtmediği halde ay ve gününü bildirir. Böylece Babilin düşüşü Jülyen takvimine göre M. Ö. 11 Ekim 539a veya Gregoryen takvimine göre M. Ö. 5 Ekim 539a tarihlendirilir.
Kyros'un saltanatının ilk yılında, yani M. Ö. 537nin ilkbaharından önce çıkardığı bir fermanla Yahudiler serbest bırakıldılar. Ezra 3:1de, İsrailoğullarının yedinci ay olan Tişride (Eylül-Ekim) Yeruşalime (Kudüs) dönmüş olduğu kayıtlıdır. O halde, Yahudilerin Yeruşalimde tekrar oturmaya başladıkları tarih M. Ö. 537nin sonbaharıdır.
Bu tarih önceden bildirilen bir dönemin sonuna işaret eder. M. Ö. 537, Vaat Edilmiş Toprakların viraneye döneceği yetmiş yıllık dönemin sonuydu (Yeremya 25:11, 12; 29:10). Bu sözleri çok iyi bilen Daniel, yetmiş yıllık dönemin sonu yaklaşırken Tanrıya yönelip yardım diledi (Daniel 9:1-3). Yetmiş yıl M. Ö. 537 sonbaharında sona erdiğine göre, M. Ö. 607 sonbaharında başlamış olmalıdır.
Birinci ve İkinci Krallar kitaplarında İsrail ve Yahuda krallarının saltanat süreleri kayıtlıdır. Bu sürelerin toplanması birleşik İsrail krallığın ikiye bölündüğü zamandan beri Yeruşalim'in yıkılışına kadar 390 yıl geçtiğini gösterir. M. Ö. 607den geri sayarsak, 390 yıllık dönemin M. Ö. 997de başladığını görürüz. O yıl Yeroboam Süleymanın ölümünden sonra, Davut'un krallığıyla bağlarını koparıp "İsrailoğullarını Rabbin yolundan ayırdı ve onları büyük bir günaha sürükledi." (2. Krallar 17:21).
Süleymanın 40 yıl süren saltanatı M. Ö. 997nin ilkbaharında bitti. Bunun için ilk saltanat yılı M. Ö. 1037nin ilkbaharında başlamış olmalıdır (1. Krallar 11:42). 1. Krallar 6:1 ayeti Süleymanın saltanatının dördüncü yılının ikinci ayında, Tanrı'nın tapınağını Yeruşalimde inşa etmeye başladığını söyler. Bu, mabedin yapımının başladığı güne kadar Süleymanın resmen kral olmasının üzerinden üç tam yıl ve bir ay geçtiği anlamına gelir. Dolayısıyla Süleyman M. Ö. 1034 yılında (Nisan-Mayıs) tapınağı inşa etmeye başlamış olmalıdır. Bununla birlikte aynı ayet (1. Krallar 6:1), mabedin yapımının İsrailoğullarının Mısır diyarından çıkışının dört yüz sekseninci yılında başladığını da söylüyor. Bu ayette geçen dört yüz sekseninci sayısı yine bir sıra sayısıdır ve bununla 479 tam yıl kastedilir. Böylece M. Ö. 1034 yılından 479 yıl geri hesaplayarak İsrailoğullarının Mısırdan çıkış yılı olarak M. Ö. 1513ü buluruz. Musa Mısır'dan çıktıktan sonra çöldeyken Tevrat'ı yazmaya başladı.
İbranice Kutsal Yazıların yazılış zamanı açısından son kitabı Malaki kitabıdır. Kayda göre o sırada bir vali diyarı yönetiyordu (Malaki 1:8). Bu ayrıntı, Yahudanın 70 yıl ıssız kalışının ardından Yeruşalimin yeniden inşa edildiği döneme işaret eder. Kayıtta sadece orada sunulan hizmetlerden bahsettiği için Yeruşalim'deki tapınağının inşası bitirilmiş idi. Bunun için Malaki kitabında anlatılan dönem, mabet tamamlandığı sırada görevde olan birinci Vali Zerubbabelden (Haggay 2:21) sonrası olmalıdır.
İbranice Kutsal Yazılar o dönemde sadece bir validen daha söz eder; bu Nehemyadır (Nehemya 5:14). Kaydın Nehemyanın valilik döneminin ilk zamanlarında yazılmadığı anlaşılıyor. Çünkü Malaki Yeruşalim ile surlarının inşasına dair hiçbir şey söylemedi. Malaki, görevini kötüye kullanan kahinler hakkında birçok ayrıntı verir. Dolayısıyla kitabını Nehemyanın Yeruşalime ikinci kez geldiğinde yazdığı anlaşılır.
Nehemya Artakserksesin saltanatının 32. yılında, yani M. Ö. 443te, kralın emri üzerine Babile geri çağrılmış, fakat sonra tekrar Yeruşalime dönmüştü (Nehemya 13:6; Malaki 2:1). Malaki ve Nehemya kitaplarında birbirlerine benzeyen bazı pasajların bulunması bu iki kaydın aynı dönemde yazıldığına işaret eder. (Malaki 2:4-8, 11, 12 - Nehemya 13:11, 15, 23-26; Malaki 3:8-10 - Nehemya 13:10-12).
Musa'nın bilgi kaynağı
Musa bilgisini üç yolla edinmiş olabilir:
1.) Musa Tanrı'dan haberler aldığını belirtir (Çıkış 17:14). Tanrı'nın peygamberlere ilham ettiğine inanan insanlar, Başlangıç kitabının Tanrı'nın yönlendirmesiyle kaleme alındığını kabul ederler. Musa yaratılış hakkındaki bilgileri yalnız bu şekilde alabildi.
2.) Öbür ayrıntılar ise sözlü gelenekle bir nesilden sonraki nesle nakledilmiş olabilir. Başlangıç kitabına göre Nuh Tufanından önce yaşamış olan insanlar uzun yaşadıkları için ilk insan Adem'den Musa'ya kadar ancak beş nesil geçmişti: Metuşelah, Sam, İshak, Levi ve Amram.
3.) Başka bir ihtimale göre Musa tarihsel bilgisini, var olan yazı ve belgelerden aldı. 18. yüzyılda Hollandalı bilgin Campegius Vitringa da (1659-1722) bu görüşü savundu; çünkü Başlangıç'ta 10 defa... soyunu anlatan kayıt budur: ... ya da... ilgili kayıt şudur: ... (Başlangıç 2:4; 5:1; 6:9; 10:1; 11:10, 27; 25:12, 19; 36:1, 9; 37:2) gibi ibareler bulunur. Burada kayıt olarak çevrilen İbranice sözcük (tōledhṓth) tarih ya da kaynak olarak da tercüme edilebilir.
Bu sebepten dolayı Vitringa ve daha sonra başkaları da tōledhṓth kavramını Musa'dan önceki tarihsel belgeler olarak anladı. Onlar, bu raporların isimleri geçen kişiler tarafından (Adem, Nuh, Nuh'un oğulları, Sam, Terah, İsmail, İshak, Esav ve Yakup) kaleme alındığını ya da bu ataların bu belgelerin sahipleri olduğunu varsaydı.
Diğer bir görüşe göre bu kayıtlar, daha kapsamlı bir tarih raporunun kısımlarını birbirlerinden ayıran başlıklardır.
Dinbilimcilerin görüşü
Tanah'ın yazılış zamanıyla ilgili birçok teori vardır.
Dinbilimcilerin çoğu M. Ö. 1200 ila M. Ö. 100 yılları arasında yazıldığını kabul eder.
Tevrat'ın Musa tarafından yazılmadığını iddia eden eleştiriciler (Wellhausen ve taraftarları), M. Ö. 950'de değişik yazarların Tanah'ı kaleme almaya başladıklarını ileri sürerler.
Başkaları Tanah'ın Yahudilerin Babil'den dönmelerinden sonra (M. Ö. 5./4. yüzyılda) yazıldığını düşünürler.
İbranice Kutsal Yazı sayılan kitapların listesi
(1)Parantez içinde olan (No. 1-5) isimler kitapların Latince adlarıdır.
(2)Kitapların (No. 1-5) Yahudice isimleri metinlerin ilk sözleridir.
Yahudilikte 24 kitap sayılır çünkü bazı kitaplar birleştirilmiştir. (örneğin: 12 peygamber = bir kitap). Birkaç Yahudi bilgin Rut ve Hakimler kitapları ile Yeremya ve Ağıtlar kitaplarını da birlikte kabul etmişlerdir. Bu şekilde İbranice alfabenin harflerinin sayısına denk gelen 22 kitabı elde etmiş oluyorlar.
Bunun için Yahudi tarihçisi Flavios Josephus 22 kitaba değindi. ('Kanon ya da kitaplar listesi'ne bakınız).
Kanon ya da kitaplar listesi
Kutsal Yazılara ait olan kitapların tümü Hieronymus (M. S. 347-420) tarafından Latince Bibliotheca Divina yani Tanrısal Kütüphane olarak adlandırılmıştır. Bu kütüphanenin bir kataloğu yani içindeki yayınların resmi bir listesi vardır.
Bu liste bazı dillerde kanon (uyumlu) olarak adlandırılır. Yunanca kanon sözcüğünün İbranice karşılığı kanehtir. Geçmişte bu sözcük, ölçme çubuğu olan bir kamış için kullanılırdı. Dolayısıyla kanonik (Kutsal Metinler dizisine ait) kitaplar, doğru inançların, öğretilerin ve davranışların saptanmasında güvenilir bir ölçü olarak kullanılacak değerde olan gerçek kitaplardır.

M. S. birinci yüzyıl Yahudi tarihçisi Flavios Josephus, Pros Apiona (Apiona Karşı) adlı eserinde İbranilerce kutsal kabul edilen tüm kitaplara değinir. O şöyle yazar: Birbiriyle çelişen binlerce kitabı kendi kitabımız olarak kabul etmiyoruz. Resmen kabul ettiğimiz kitaplar yalnızca yirmi iki tanedir ve tüm devirlerin kaydını içerir. Bunlardan beşi Musanın kitabıdır; bu kitaplarda Tanrının kanunları ve insanın doğuşundan bu kanunları bildiren kişinin ölümüne dek yaşanan tarihsel olaylar yer alır. . . . . Musanın ölümünden Pers kralı Ahaşveroşun ardılı olan Artakserksese kadar yaşamış peygamberler, on üç kitapta kendi devirlerinde geçen olayları kaleme aldılar. Diğer dört kitap Tanrıya ilahiler ve insan davranışlarını şekillendiren genel ilkelerle doludur

Böylece Josephus, İbranice Kutsal Metinler dizisinin M. S. birinci yüzyıldan çok önce belirlenmiş olduğunu gösterir.
Geleneksel Yahudi inanışına göre İbranice Kutsal Metinler dizisinin derlenmesi ve listelenmesi işini Ezra başlatmış ve Nehemya tamamlamıştır. Ezra bir Kutsal Kitap yazarı olmasının yanı sıra kahin, bilgin ve Kutsal Yazıları kopyalama işinde görevli biri olarak, bu iş için kesinlikle yeterli durumdaydı (Ezra 7:1-11). Dolayısıyla İbranice Kutsal Metinler dizisinin M. Ö. beşinci yüzyılın sonunda tamamlandığı yönündeki genel inanıştan kuşku duymak için bir neden yoktur.
Apokrif yazılar
Yunanca apokrifos (ἀπόκρυφος [apokryphos]) sözcüğü özenle gizlenmiş şeyler'' için kullanılır. Bu terim, kişisel olarak okunmaya değer görülmekle birlikte, Tanrı ilhamı olduğuna ilişkin kanıt içermeyen ve asıl kaynağı hakkında kuşku uyandıran kitaplar için kullanılır. Geçmişte bu kitaplar ayrı tutulur ve topluluk önünde okunmazdı. Bu nedenle bu kitaplara gizlenmiş anlamı taşıyan bir isim verilmişti.
M. S. birinci yüzyıl Yahudi tarihçisi Flavios Josephus, Pros Apiona (Apiona Karşı) adlı eserinde İbranilerce kutsal kabul edilen tüm kitaplara değinir. Onun listesinde apokrif yazılar İbranice Kutsal Yazılar'a dahil edilmediler. (Dipnot 11'e bakınız).
M. S. 397deki Kartaca Konsilinde, Kutsal Metinler dizisindeki Ester ve Daniel kitabına eklemeler yapılması ve apokrif kitaplardan yedisinin İbranice Kutsal Yazılara eklenmesi önerildi. Buna rağmen Katolik Kilisesi bu eklerin Kutsal Metinler dizisine dahil edilmesini ancak 1546daki Trento Konsilinde kesin olarak onayladı.
Apokrif yazılar:
Estere eklemeler,
Daniele yapılan üç ek,
Tobit,
Yudit,
Bilgelik,
Sirak,
Baruk,
Birinci Makabiler,
İkinci Makabiler.
El Yazmaları
İbranice Kutsal Yazıları ilk kaleme alanlar ve çoğaltanlar bunları, o dönemde yaygın olarak kullanılan ve kolayca bozulabilen papirüs ve parşömen gibi malzemeler üzerine yazdılar. Papirüs, aynı adı taşıyan bir su bitkisinden, parşömen ise hayvan derilerinden yapılır. Yazıcılar yaklaşık M. S. 4. yüzyıldan itibaren el yazmalarında papirüs yerine genellikle dana, kuzu ya da keçi derisinden yapılan ve daha dayanıklı bir malzeme olan vellum (bir parşömen türü) kullanmaya başladılar.
Orijinal metinlerin hiçbiri şimdiye kadar bulunamamıştır. Çünkü papirüs ve deri gibi dayanıksız malzemeler nemli iklimlerde hızla çürür. The Anchor Bible Dictionary şöyle diyor: Bölgedeki iklim şartları yüzünden, bu döneme [MÖ birinci binyıl] ait papirüs bir belge ancak çöldeki bir mağarada ya da sığınakta muhafaza edilmişse bu kadar uzun süre dayanır. Buna rağmen Kutsal Kitabın kısımlarının eski dönemlere ait binlerce kopyası bulunmuştur.
Papirüs El Yazmaları
İbranice Kutsal Yazıların bazı kısımları eski Papirüs el yazmalarında bulunur:
Vellum ve Deri El Yazmaları
İbranice Kutsal Yazıların bazı kısımları eski deri el yazmalarında bulunur:
İbranice Kutsal Yazılar tercüme olarak (Septuagint çevirisi) bazı meşhur olan kodekste bulunur:
Eski tercümeler
Samiriye Pentatökü
Samiriye Pentatökü eski tarihli bir tercümedir ve İbranice Kutsal Yazıların (Eski Ahit) ilk beş kitabını içerir. Bu çeviri bir transliterasyondur. Samiriye yazısı eski İbranice yazısından türediğinden dolayı Musa'nın beş kitabının İbranice metni Samiriyelilerin kullandıkları harflere çevrildi.
M. Ö. 740'ta on kabilelik İsrail krallığı Asur imparatorluğu tarafından yıkıldı (2. Krallar 15:29). Üst tabakalı İsrailliler Asur'a sürgün edildikten sonra başka halklardan insanlar Samiriye yöresine getirildiler (2. Krallar 17:24). Samiriye bölgesinde kalmış olan İsarailoğullarının tapınması oraya yerleştirilen insanların kendi put tanrılarına sundukları tapınmayla birleştirildi. Samiriyeliler yalnız Musa'nın beş kitabını kutsal olarak saydıkları için Samiriye Pentatökü adlandırılan çevirisi yapıldı.
Bilginler yazılış tarihi konusunda hemfikir değildir. Bazıları M. Ö. ikinci yüzyılı öne sürer, başkaları ise tercümenin M. Ö. dördüncü yüzyılda yapıldığını düşünür. Samiriye Pentatökü ile İbranice metin arasında yaklaşık 6.000 fark bulunur, fakat bunlar ekseriyetle anlamını değiştirmeyen önemsiz ayrıntılardır. Bu tercümenin bugün mevcut olan en eski elyazmaları M. S. 12./13. yüzyıldandır.
Aramca Targumlar
Aramca kavram Targum çeviri ya da yorumlama anlamına gelir. Babil'e sürgün edilen Yahudiler Pers İmparatorluğu altında yaşadıkları zaman Aramca aralarında yaygın bir dil oldu. Bu sebepten dolayı Tanah ancak Aramca tercümeleriyle birlikte okunduğunda anlaşılabiliyordu.
Targum adlandırılan bu tercümelerin M. S. beşinci yüzyıldan sonra yapıldıkları düşünülüyor. Aramca Targumlar orijinal metne bağlı kalan tercümeler değil, anlamı farklı şekilde ifade eden serbest çevirilerdir.
Yunanca Septuagint
Yunanca Septuagint (Yetmiş) çevirisi M. Ö. 280 yıllarında İbraniceden yapılan ilk ve en önemli çeviridir. Yahudi geleneğe göre İbranice Kutsal Yazılar İskenderiyede (Mısır) 72 Yahudi bilgin tarafından Yunancaya çevrildi. Sonra bu çevirinin 70 kişi tarafından yapıldığı söylenmeye başladı. Böylece bu tercüme Septuagint adını aldı. O zamanki Yunan kültürünün etkisi altında yaşayan Yahudiler böyle bir çeviriye gereksinim duyuyordu.
Septuagint'in çok sayıda papirüs fragmanı var. En eski fragmanlardan biri M. Ö. birinci yüzyıla ait olan Fouad 266 Papirüsüdür. Bu papirüs Başlangıç ve Kanunun Tekrarı kitaplarından bölümler içerir. Bu papirüs fragmanı Tanrı'nın isminin Yunanca metin içinde klasik İbrani alfabesine ait karakterlerle yazıldığını gösterir.
İbranice Kutsal Yazıların tümünü içeren diğer papirüsler M. S. dördüncü ile dokuzuncu yüzyıl arasında hazırlanmıştır. Bunlar birbirinden ayrı büyük harflerle yazıldığından onsiyaller olarak adlandırılır. Diğer el yazmaları minüsküller olarak bilinir; çünkü daha küçük ve el yazısı tarzında yazılmıştır. Minüskül harflerle bitişik yazılmış el yazmaları dokuzuncu yüzyıldan matbaanın icadına dek kullanılıyordu.
Yunanca Septuagint metninin önemli onsiyal el yazmaları Sina Yazması, 1209 numaralı Vatikan Yazması ve İskenderiye Yazması'dır.
İçerik
(Parantez içindeki sayılar bölümlerin ve ayetlerin numaralarıdır)
Başlangıç: Yaratılış (1); Adem ve Havva (2, 3); Kain ve Habil (4); Tufandan önceki nesiller (5); Nuh (6-9): Tufan (7, 8); Halklar listesi (10); Babil kulesi ve tufandan sonraki nesiller (11); İbrahim (12-24): İbrahim oğlunu kurban edecekti (22); İshak (25-27); Yakup (28-36); Yusuf (37-50).
Çıkış: İsrail halkının Mısır'daki köleliği (1); Musa (2-40): Musa'nın doğumu (2), Musa peygamber olarak seçiliyor (3, 4), on bela (5-11), Mısır'dan çıkış (12), Kızıl Deniz'den geçiş (13-15), İsrail çölde (16-19), 10 emir (20), Musa çölde başka kanunlar ve tapınak için yönergeler alıyor (21-40).
Levioğulları: Tanrı'nın İsraillilere verdiği kanun ve kurallar (1-27): Kurbanlar (1-7), kahinlik (8-10), temizlik (11-15), kefaret günü (16), kan (17-20), kahinlik ve bayramlar (21-25), başka kanunlar (26, 27).
Sayılar: Sina Dağı'ndaki olaylar (1-10); Çöldeki olaylar (10-21); Moab düzlüklerindeki olaylar (22-36).
Kanunun Tekrarı: Musa'nın ilk konuşması (1-4); Musa'nın ikinci konuşması (5-26): Tanrıya tapınma konusundaki kanunlar (12-16), hukuki meseleler, yönetim ve savaşla ilgili kanunlar (16-20), halkın özel ve toplumsal yaşamını düzenleyen kanunlar (21-26); Musa'nın üçüncü konuşması (27, 28); Musa'nın dördüncü konuşması (29, 30); Yeşu'nun görevlendirilmesi ve Musa'nın ilahisi (31-32); Musa'nın son hayır duası (32-34).
Yeşu: Vadedilmiş topraklara giriş (1-5); Kenan'ın fethi (6-12); Diyarın paylaştırılması (13-22); Yeşu'nun son tembihleri (23, 24).
Hakimler: Hakimler döneminde İsrail'deki ortam (1-2); Hakimlerin işleri (3-16); Ülkedeki iç karışıklığı gösteren bazı olaylar (17-21).
Rut: Rut Naomiden hiç ayrılmamaya karar veriyor (1); Rut Boazın tarlasında başak topluyor (2); Boaz akrabalık görevini yaparak Rutla evleniyor (3, 4).
1. Samuel: Elinin hakimlik dönemi ve küçük Samuel (1-4); Samuel İsrailde hakimlik yapıyor (5-7); İsrailin ilk kralı Saul (Talut) (8-12); Saulun itaatsizliği (13-15); Davutun meshedilişi, cesareti (16, 17); Saul Davutun peşine düşüyor (18-27); Saulun intiharı (28-31).
2. Samuel: Davutun hükümdarlık döneminin başındaki olaylar (1-4); Davut kral olarak Yeruşalimde (5, 6); Tanrının Davutla yaptığı ahit (7); Davut İsrail topraklarını genişletiyor (8-12); Davut Tanrıya karşı günah işliyor (11, 12); Davutun ailesinde yaşanan sıkıntılar (13-18); Davutun saltanatındaki son olaylar (19-24).
1. Krallar: Süleyman kral oluyor (1, 2); Süleyman ülkeyi hikmetle yönetiyor (3, 4); Süleymanın mabedi (5-10); Süleymanın sadakatsizliği ve ölümü (11); Krallık bölünüyor (12:1 - 14:20); Yahuda: Rehoboam, Abiyam ve Asa (14:21 - 15:24); İsrail: Nadab, Baaşa, Elah, Zimri, Tibni, Omri ve Ahab (15:25 16:34); İsrailde İlyanın peygamberlik hizmeti (17:1 - 22:40); Yahudada Yehoşafat dönemi (22:41-53).
2. Krallar: İsrail kralı Ahazya (1); Elişa İlyanın hizmetini devralıyor (2); İsrail kralı Yehoram (3); Elişanın diğer mucizeleri (4:1 8:15); Yahuda kralı Yehoram (8:16 - 29); İsrail kralı Yehu (9, 10); Yahuda kralı Yehoaş (11, 12); İsrail kralları Yehoahaz ve Yehoaş (13); Yahuda kralı Amatsya (14:1-22); İsrail kralı II. Yeroboam (14:23-29); Yahuda kralı Azarya (Uzziya) (15:1-7); İsrail kralları Zekeriya, Şallum, Menahem, Pekahya ve Pekah (15:8-31); Yahuda kralları Yotam ve Ahaz (15:32 16:20); İsrailin son kralı Hoşea (17); Yahuda kralı Hizkiya (18-20); Yahuda kralları Manasse, Amon ve Yoşiya (21:1 23:30); Yahuda kralları Yehoahaz, Yehoyakim ve Yehoyakin (23:3124:17); Yahudanın son kralı Tsedekiya (24:18 25:30)
1. Tarihler: Soy kayıtları (1-9); Saulun imansızlığı ölümüyle sonuçlanıyor (10); Davutun krallığı pekişiyor (11, 12); Davut ve Tanrının Sandığı (Ahit Sandığı)(13-16); Davut ve Tanrının evi (16, 17); Davutun fetihleri (18-21); Davutun mabet hazırlıkları (21, 22); Davut hakiki tapınmayla ilgili hizmetleri düzenliyor (23-29)
2. Tarihler: Süleymanın görkemli saltanatı (1-9); Rehoboamın ve Abiyanın yönetimleri (10-13); Tanrıdan korkan kral Asa (14-16); Yehoşafatın iyi yönetimi (17-20); Yehoram, Ahazya ve Atalyanın kötü yönetimleri (21-23); Yehoaş, Amatsya ve Uzziyanın iyi başlayıp kötü biten yönetimleri (24-26); Yotam Tanrıya kulluk ediyor (27); Kötü kral Ahaz (28); Sadık kral Hizkiya (29-32); Manasse ve Amonun kötü yönetimleri (33); Cesur hükümdar Yoşiya (34, 35); Yehoahaz, Yehoyakim, Yehoyakin, Tsedekiya dönemi ve Yeruşalimin ıssız kalışı (36)
Ezra: Bir grup Yahudi geri dönüyor (1:1-3:6); Mabedin yeniden inşası (3:7-6:22); Ezra Yeruşalime dönüyor (7, 8); Kahinlerin arındırılması (9, 10)
Nehemya: Nehemya Yeruşalime gidiyor (1, 2); Surların inşası (3-6); Halka Kanunun öğretilmesi (7:1-12:26); Surların adanması (12:2713:3); Kirletici etkenlerin ortadan kaldırılması (13:4-31)
Ester: Vaştinin kraliçeliği alınıyor (1); Ester kraliçe oluyor (2); Hamanın komplosu (35); Durum tersine dönüyor (6, 7); Mordekayın konumu yükseltiliyor, Yahudiler kurtuluyor (8-10)
Eyüp: Eyüp kitabının girişi (1:1-5); Şeytan Tanrıya meydan okuyor (1:62:13); Tartışmanın birinci turu (3-14); Tartışmanın ikinci turu (15-21); Tartışmanın üçüncü turu (22-25); Eyüpün son savunması (26-31); Elihunun konuşması (32-37); Tanrı Eyüpe cevap veriyor (38:142:6); Tanrının verdiği hüküm ve bereket (42:7-17)
Mezmurlar: Tanrıya ibadet ederken çalgı eşliğinde seslendirilen şiirler: Birinci Kitap (1-41); İkinci Kitap (42-72); Üçüncü Kitap (73-89); Dördüncü Kitap (90-106); Beşinci Kitap (107-150)
Özdeyişler: Birinci Kısım (1-9): Bu kısım bir babanın oğluyla konuşması şeklinde yazılmış, birbiriyle bağlantılı kısa konuşmalardan oluşan bir şiir şeklindedir. İkinci Kısım (10-24): Bu kısım çok farklı konularda seçme sözlerden oluşur; bunlar yaşamda karşılaşılan karmaşık durumların nasıl hikmetle ele alınacağını gösteren özdeyişlerdir. Üçüncü Kısım (25-29). Bu kısımda çeşitli konularda yararlı öğütler bulunur. Dördüncü Kısım (30, 31): Agur ve kral Lemuel'in özdeyişleri.
Vaiz: Hayattaki uğraşların boşluğu (1-3); Tanrıdan korkan kişilere hikmetli öğütler (4-7); Herkesin sonu bir (8:19:12); Hikmet ve insanın yükümlülüğü (9:1312:14).
Ezgiler Ezgisi: Şulamlı kız Süleymanın konak yerinde (1:1-14); Genç kız çobanı özlüyor (2:33:5); Şulamlı kız Yeruşalimde (3:65:1): Genç kızın rüyası (5:26:3); Süleymanın son çabaları (6:48:4); Şulamlı kız geri dönüyor (8:5-14).
İşaya: İşayanın Yahuda ve Yeruşalim hakkında mesajı (1-6); İstila tehlikesi ve tüm sıkıntıların sona ereceği vaadi (7-12); Babilin sonu bildiriliyor (13:114:27); Toprakları ıssız kalacak uluslar (14:2823:18); Tanrının hükmü ve sağlayacağı kurtuluş (24-27); Tanrının gazabı ve lütfu (28-35); Hizkiyanın zamanında Tanrı öfkesini Asura yöneltiyor (36-39); Tanrı şahitlerini teselli ediyor (40-44); Babilden öç alınıyor (45-48); Sion teselli ediliyor (49-59); Tanrı Sionu güzelleştiriyor (60-64); Yeni gökler ve yeni bir yer (65, 66).
Yeremya: Yeremya görevlendiriliyor (1); Yeruşalim sadakatsiz bir şehir (2-6); Mabet onları koruyamayacak (7-10); Ahdi bozanlar lanetleniyor (11, 12); Değişmesi olanaksız olan Yeruşalim yok olmaya mahkum (13-15); Tanrı balıkçılar ve avcılar gönderecek (16, 17); Çömlekçi ve balçık (18, 19); Yeremya zulme rağmen vazgeçmiyor (20); Tanrının yöneticilere öfkesi (21-22); Doğru bir filiz çıkacak (23, 24); Tanrının milletlerle davası (25); Yeremya haklı çıkıyor (26-28); Babildeki sürgünlere teselli (29-31); Tanrının Davutla yaptığı ahit kesindir (32-34); Tanrının Rekaba vaadi (35); Yeremya kitabı yeniden yazıyor (36); Yeruşalimin son günleri (37-39); Mitspada ve Mısırda yaşananlar (40-44); Barukun payı (45); Tanrının kılıcı milletlere karşı (46-49); Tanrının kılıcı Babile karşı (50, 51); Yeruşalim düşüyor (52).
Ağıtlar: Yeruşalim'in yıkılışı hakkındaki ağıtlar: İlk şiir (1); İkinci şiir (2); Üçüncü şiir (3); Dördüncü şiir (4); Beşinci şiir (5).
Hezekiel: Hezekiel gözcü olarak görevlendiriliyor (1-3); Hezekiel Yeruşalim kuşatmasını canlandırıyor (4-7); Tanrıya isyan eden Yeruşalim hakkındaki görüntü (8-11); Yeruşalim hakkında Babilde bildirilen diğer peygamberlik sözleri (12-19); Yeruşalim aleyhindeki hükümler (20-23); Yeruşalim son kez kuşatılıyor (24); Milletler hakkında bildirilen peygamberlik sözleri (25-32); Hezekielin sürgündeki gözcülük hizmeti; ülke eski durumuna kavuşacak (33-37); Magoglu Gog ülkesine geri dönen İsraile saldırıyor (38, 39); Mabetle ilgili görüntü (40-48).
Daniel: Devlet hizmetine hazırlık (1); Dev heykel rüyası (2); Üç İbrani alev alev yanan fırında hayatta kalıyor (3); Nabukadnezar'ın rüyası (4); Belşazarın şöleni; duvardaki elyazısı (5); Daniel aslanlar çukurunda (6); Canavarlarla ilgili görüntüler (7, 8); Geleceği bildirilen Önder Mesih (9); Kuzey kralıyla güney kralının mücadelesi; Mikael harekete geçiyor (10-12).
Hoşea: Zina yapan İsrail betimleniyor (1-3); Tanrının Efraime (ve Yahudaya) hükümleri (4-14).
Yoel: Böcek sürüleri ülkeyi talan ediyor; Tanrının günü yakın (1:12:11); Tanrıya dönün; O, insanlar üzerine ruhunu dökecek (2:12-32); Milletler Yehoşafat Ovasında yargılanacak (3).
Amos: Milletler hakkındaki hükümler (1:12:3); Yahuda ve İsrail hakkındaki hükümler (2:4-16); İsrail hesap veriyor (3-6); Amos muhalefete rağmen hizmetini sürdürüyor (7); Yoksulları ezenlerin cezalandırılması ve ülkeye geri dönüş (8, 9).
Obadya: Edoma verilen hüküm (1-16. ayetler); Yakup evi eski haline dönüyor (17-21. ayetler).
Yunus: Tanrı Yunusu Nineveye gönderiyor fakat o kaçıyor (1:1-16); Yunusu büyük bir balık yutuyor (1:172:10); Ninevede hüküm mesajı duyuruyor (3, 4).
Mika: Putperest Samiriyeyi cezalandırılacak (1, 2); İsrail evinin yöneticileri mahkum edilecekler, fakat bir kurtarıcı gelecek (3-5); Mika halkının ahlaksal açıdan yozlaşmasından yakınıyor (6, 7).
Nahum: Nineve hakkındaki hükmü (1); Ninevenin uğrayacağı yıkım betimleniyor (2, 3).
Habakkuk: Peygamber Tanrıya yakarıyor (1:12:1); Babil kınanıyor (2:2-20); Savaş gününde Tanrı ortaya çıkıyor (3).
Tsefanya: Tanrının günü yakın (1); İnsanlar Tanrıya yönelmeli; yok edilecek milletler (2); Asi Yeruşalimden hesap soruluyor; alçakgönüllü bir azınlık lütuf görüyor (3).
Haggay: Birinci mesaj Vali Zerubbabel ile Başkahin Yeşuya iletiliyor (1); İkinci mesaj Zerubbabel, Yeşu ve sürgünden dönen halk içindir (2:1-9); Üçüncü mesaj Haggay kahinlere hitap ediyor (2:10-19); Dördüncü mesaj Haggay bu kez Zerubbabele hitap ediyor (2:20-23).
Zekeriya: İlk görüntü: Dört atlı (1:1-17); İkinci görüntü: Boynuzlar ve zanaatçılar (1:18-21); Üçüncü görüntü: Yeruşalimin refahı (2); Dördüncü görüntü: Yeşu kurtarılıyor (3); Beşinci görüntü: Şamdan ve zeytin ağaçları (4); Altıncı görüntü: Uçan tomar (5:1-4); Yedinci görüntü: Efa (dönemin bir ölçü kabı)'' (5:5-11); Sekizinci görüntü: Dört savaş arabası (6:1-8); Filiz. Yanlış güdülerle tutulan oruç (6:97:14); Ülke eski durumuna kavuşuyor (8); Milletler ve sahte çobanlar hakkındaki bildiriler (9-11); Tanrı savaşıyor ve yeryüzünün kralı oluyor (12-14).
Malaki: Tanrının kahinlere emri (1, 2); Rab ve habercisi (3); Tanrının büyük ve korkunç günü (4).
Eski Ahit'in Kutsal Kitap açısından anlamı
Eski Ahit Tanrı ile İsrail halkı arasında yapılan bir antlaşmadır. Peygamber Musa bu ahdin aracısı olarak Tanrı'dan gelen kanunları kaleme aldığı için Kanun Ahdi ya da sadece Kanun da adlandırılır (İbraniler 7:19). Sina dağında yapılan bu ahit 10 emirle birlikte aşağıyukarı 600 başka kanunlar da içeriyordu.
Musa, ahit kitabına yazılmış olan kanunları İsrail halkının önünde okuduktan sonra onlar emirleri tutmak istediklerini dile getirdiler (Çıkış 24:7). Kurbanlar kesildikten sonra Eski Ahit yürürlüğe konuldu (Çıkış 24:8).
Hayat ve tapınma için verilen kanunların yanında kurbanlar hakkındaki yönergeler büyük bir rol oynadı. Bu kişisel ve umumi kurbanlar günahları silip temizlemek (İbranice kafarʹ sözcüğünün birinci anlamı örtmek ya da silip temizlemekti, fakat kefaret olarak da tercüme edilmişti) amacıyla kesildi.
Elçi Pavlus boğaların ve keçilerin kanının günahları ortadan kaldırması olanaksız olduğunu yazdı. (İbraniler 10:4) Bu kurbanlar sayesinde günahlar hatırlatılmış oluyordu. (İbraniler 10:3) Bu şekilde eski ahit Mesihe götüren bir eğitici oldu (Galatyalılar 3:24), çünkü İsa'nın fidye niteliğinde (Matta 20:28) olan ölümü günahlar için kalıcı değerde tek bir kurban olarak hizmet eder (İbraniler 10:12) ve insanların günahlarının bağışlanmasına yol açar (Koloseliler 1:14).
Bunun için Tanrı Eski Ahit yürürlükteyken Yeremya peygamber aracılığıyla yeni bir ahit yapacağını bildirmişti (Yeremya 31:31-33). Böylece Eski Ahit Yeni Ahit'e sevkeden bir eğitici (Galatyalılar 3:24) ve bir öngörüydü (İbraniler 10:1).
İlgili sinema filmleri
The Ten Commandments (On Emir), (1923) Fragman
'Samson and Delilah', (1923)
'Noah's Ark', (1928)
'Esther' (1948)
'Samson and Delilah', (1949)
The Ten Commandments (On Emir), (1956) Fragman
'Solomon and Sheba', (1959) Fragman
'David and Goliath', (1960)
'Esther with The King', (1960)
'Sodom and Gomorah', (1962)
'The Bible', (1966) Fragman
'The Thirteenth Day: The Story of Esther' (1979)
'King David', (1985)
'Esther' (1986)
'Abraham', (1994) Richard Harris
'Joseph', (TV, 1995) Ben Kingsley Fragman
'Moses', (TV, 1995) Ben Kingsley
'Samson and Delilah', (TV, 1996) Dennis Hopper
'The Prince of Egypt', (Anime, 1998) Fragman
'Noah's Ark', (TV, 1999)
'Esther' (TV, 1999)
'Joseph: King of Dreams', (Anime, 2000) Fragman
'One Night With The King', (2006) Fragman
'The Ten Commandments' (Anime, 2007) Fragman