Glorfindel

J. R. R. Tolkien'in kurgusal evreninde Glorfindel, iki kez kullanılan bir elf ismidir. Glorfindel'in ilk zikredilişi Birinci Çağ'da geçmektedir. Glorfindel'in adı ikinci defa, Yüzüklerin Efendisindeki bir elfin adı olarak zikredilmektedir. Bu Glorfindel'in hayatı Üçüncü Çağ'da geçmektedir. Yazarın iki Glorfindel ile aynı elften bahsedip bahsetmediği, Elflerin çok uzun ömürlü olmalarından ve Tolkien'in bu konuda net bir açıklama yapmamasından dolayı muğlak kalmıştı. Daha sonraki yazılarında Tolkien iki Glorfindel'in aynı elf olduğunu açıklamış olsa da bu aynılık durumu Silmarillion ve Yüzüklerin Efendisinden açıkça anlaşılamamaktadır.
1916-1917 yıllarında Tolkien Orta Dünya evrenini kurgulamaya karar verdiğinde bu karakter ve onun "sarışın, altın saçlı" anlamına gelen adı Glorfindel yazarın ilk kurgularından birisi olmuştu.
Bahsedildiği yerler
Tolkien edebiyatında
İlk bahsedildiği yer
Tolkien, Glorfindel'den ilk kez Karanlıklar Efendisi Morgoth'un, elf şehirlerinden birisi olan Gondolin'i fethini anlatan Gondolin'in Yıkılışı hikayesinde bahsetmektedir. Kayıp Öyküler Kitabının ilk bölümü olacak olan Gondolin'in Yıkılışı, 1916-1917 senelerinde yazıldı. Orta Dünya evreni ile ilgili fikirleri geliştikçe Tolkien, Gondolin'in Yıkılışı hikayesini birkaç defa gözden geçirdi. Gondolin'in Yıkılışının Silmarillion'daki hali, ilk versiyonun birkaç defa gözden geçirilmiş ve ilk zamanlardaki birçok unsurun terk edildiği bir versiyonudur.
Hikayenin ilk versiyonundan beri, Glorfindel hep asil bir elf beyi olarak ve Kral Turgon'un generallerinden birisi olarak geçmektedir. Gondolin'in Yıkılışının ilk versiyonunda Glorfindel hakkında Altın Çiçek Hanedanı'nın reisi olarak bahsedilmektedir. Şehrin savunması için savaştıktan sonra Glorfindel, Tuor, İdril, Eärendil ve birçokları ile beraber kaybedilen şehirden kaçmak üzere yola düştü. Hayatta kalan grup, Gondolin'i tamamen çevreleyen Kuşatan Dağlar'daki bir geçitten geçmek üzereyken içlerinde bir balrogun da olduğu bir Morgoth birliği tarafından pusuya düşürüldüler. Glorfindel, düşman birliğindeki balrogla birebir bir muharebeye daldı. Muharebede hem Glorfindel hem de savaştığı balrog öldü. Kartal Thorondor, Glorfindel'in cesedini düştüğü uçurumdan alıp Gondolinli kurtulan grubun olduğu yere uçurdu. Sağ kalan Gondolinli grup, Glorfindel'in cesedinin üzerini taşlardan yapılmış bir tümsekle kapattı. Gondolin'in Yıkılışı hikayesinde anlatıldığına göre "Glorfindel ve Balrog" sözü elfler arasında, cesareti ve savaşçılık yeteneğini anlatmak için kullanılan bir deyime dönüştü.
Gondolin'in Yıkılışında Tolkien, Glorfindel'in isminin anlamını şöyle vermektedir, "altın lüle, çünkü saçları altın renkliydi". Editör Christopher Tolkien, ta en başından beri onun isminin anlamının böyle olduğunu, Silmarillion'da da bu yüzden "sarı saçlı Glorfindel" olarak zikredildiği şerhini düşmektedir.
Silmarillion'da Glorfindel, Sayısız Gözyaşı Savaşı'nda (BÇ 472) Turgon'un geri çekiliş hareketini idare eden komutanlardan birisi olarak zikredilmektedir.
Yüzüklerin Efendisi
Gondolin'in Yıkılışından onlarca sene sonra yazılmış olan -ve genellikle üç kitap halinde basılan- Yüzüklerin Efendisinde de Glorfindel adıyla anılan bir karakter vardır. Yüzüklerin Efendisinin ana kurgusunun bir parçası olarak, Frodo Baggins, Tek Yüzük ve Karanlıklar Efendisi Sauron (Morgoth'un hizmetkarı) ile ilgili olarak hikayesi geçmektedir.
Yüzüklerin Efendisinin üçüncü kitabı Kralın Dönüşünün eklerinde zikredilen bir bilgiye göre, Üçüncü Çağ'ın, Yüzük Savaşı'ndan yüzlerce yıl önceki bir döneminde Fornost Savaşı'nda (ÜÇ 1975) Angmar ordularına karşı Ayrıkvadi'nin, Gri Limanlar'ın ve Lothlórien'in ordularının başkumandanlığını Glorfindel yürütmüştü. Bu savaşta Glorfindel, geleceğin Gondor kralı Eärnur ile birlikte ve Gondor'un kuzeydeki kardeş krallığı Arnor'dan geriye kalan askerlerle aynı safta savaşmıştı. Angmarlı Cadı Kral, yaklaşık bir sene önce ÜÇ 1974'te fethettiği Fornost'taki egemenliğini korumak için, bizzat savaşa katılarak meydana atını sürdüğünde, Gondor tahtının varisi Eärnur'un atı, Yüzüktayflarının Efendisi ve Sauron'un en üst rütbeli generali olan Cadı Kral'ın varlığından dolayı huzursuzlandı ve geriye doğru kaçmaya başladı. Cadı Kral, bunun üzerine Eärnur'la dalga geçmeye başladı. Glorfindel, bu defa Cadı Kral'la karşılıklı muharebeye girişti. Cadı Kral, bunun üzerine gecenin karanlığında gözden kayboldu. Eärnur, Cadı Kral'ın peşinden gitmek istedi fakat Glorfindel, Eärnur'u durdurdu ve ona Cadı Kral'ın çok uzak bir gelecekte öleceğini ve ölümünün "bir adamın eliyle" olmayacağı kehanetinde bulundu. Asırlar sonra Rohanlı Eowyn, ÜÇ 3019'da Pelennor Çayırları Savaşı'nda (bir hobbit olan Meriadoc Brandybuck'ın yardımıyla ) Cadı Kral'ı öldürdü. Bu olaydan önce Glorfindel'in kehanetinde "adam" ile kastedilenin insanoğulları olduğu düşünülüyordu, fakat Glorfindel'in "adam" kelimesi ile kastettiği "erkek insan"dı.
Yüzüklerin Efendisinin ilk kitabında bahsedildiği üzere, kendisini bir Nazgul takip eden Frodo'nun yardımına Ayrıkvadili Elrond, Glorfindel'i yolladı. Glorfindel'in görevi Frodo'nun Ayrıkvadi'ye ulaşmasını sağlamaktı. Glorfindel, Frodo'yu atı Asfaloth'a bindirerek Ayrıkvadi'ye doğru atı yolladı, Frodo, Asfaloth'un üzerinden Gürültülüsu nehrinden karşıya geçti ve kendilerini takip etmekte olan Nazgul süvarilerine yakalanmak üzereyken Glorfindel, Yolgezer ve Frodo'nun hobbit yoldaşları Nazgul süvarilerini arka cepheden sıkıştırarak nehre girmeye zorladı. Yüzüktayfları nehre girdiklerinde -Elrond'un ve Gandalf'ın sihirlerinin bir eseri olarak- coşan nehrin dörtnala koşan atları andıran şekle sahip dalgalarının oluşturduğu sele kapılan Yüzüktayfları gözden kayboldu. Yüzüktayflarını nehre sürmek için Yolgezer ve hobbit yoldaşlar ateş kullandılar, Glorfindel ise kendi görünüşünü değiştirerek öfkesinde azametli bir elf beyi suretine büründü. Frodo, Glorfindel'i göz kamaştıran bir kişi olarak temaşa etti.
Frodo, Imladris'te (Ayrıkvadi'de) Gandalf'a Imladris'in Sauron'un birliklerinden güvende oluşunun sebebini sorduğunda, Gandalf şöyle cevap verdi:
"Ayrıkvadi'de hala onun en büyük düşmanlarından bazıları ikamet ediyor: en uzak denizlerin ötesinden gelen, Elf bilgeleri ve Eldar beyleri. Onlar, Yüzüktayflarından korkmazlar, çünkü Kutlu Diyar'da bir süre yaşamış olanlar her iki alemde de aynı anda yaşamaktadırlar ve hem müşahede alemindekiler karşısında hem de gayb alemindekiler karşısında çok güçlüdürler."
Gandalf, Glorfindel'in bu ululardan birisi olduğuna işaret etti ve onun "İlkdoğanların azametli olanlarından olduğunu" dile getirerek şunları ekledi "prenslerin hanedanlıklarından birisine mensup bir elf beyidir". Elflerin misafirperverliğinde vakit geçirirken Frodo, Gandalf'ın Glorfindel hakkında söylediklerini tasdik etme imkanı buldu:
"Frodo onları hayranlıkla seyretti. Zira daha önce -hakkında birçok hikaye duyduğu- Elrond'u hiç görmemişti. Onun sağına ve soluna oturduklarında, Glorfindel ve -kendisini çok iyi tanıdığını sandığı- Gandalf ise vakarlı ve kudretli önderler olarak tebarüz ettiler... Glorfindel uzun boylu ve dik bir duruşa sahipti; saçları parlak altın sarısı rengindeydi, çehresi açık tenli, genç, korkusuz ve canlılık doluydu, gözleri parlak ve dikkatli bakıyordu ve konuştuğunda sesi dinleyene müzik gibi ahenkli geliyordu, kaşlarında bilgeliğin ağırlığı vardı ve ellerinde kudret temaşa ediliyordu."
Yazarın, daha sonra Yüzük Kardeşliği kitabı olarak basılacak olan çalışmasında Elrond'un Divanı'nın ilk taslağında son versiyonuna göre büyük farklar vardı. Dokuz Seyyah grubunu oluşturacak kişiler Frodo, Gandalf, Koşucu (değişen adıyla Yolgezer), Balin oğlu Durin (değiştirilerek Glóin oğlu Gimli oldu), Glorfindel, Samwise, Meriadoc ve Peregrin idi. Boromir ve Legolas daha sonra düşünüldü. Sonraki taslaklarda Glorfindel'in yerine Kardeşlik'te elf ırkını temsil edecek kişi olarak Legolas seçildi. Fakat, Tolkien Glorfindel'in yerine Legolas'ı yerleştirmekle Glorfindel'in karakteristik özelliklerini ve tarihini Legolas'a aktarmadı, Glorfindel, Kardeşlik'te yerinden çıkarılmak dışında aynı karakterdi. Glorfindel, Ayrıkvadi'deki Ateş Salonu'nda mevkice Gandalf ve Elrond'la birlikte oturuyordu ve Ayrıkvadi Elfleri arasında Yüzüktayflarıyla muharebe edebilecek nadir elflerden biriydi, bu yüzden Frodo'nun güvenliğini sağlamak için gönderilen süvari oydu. Elrond, Glorfindel'i Yüzük Taşıyıcısı'nı Nazgul'den korumak için yolladığında, Glorfindel, Son Köprü'de Yüzüktayflarından birkaçına rastlamış ve onlarla tek başına harbetmişti. Glorfindel elfler içinde o kadar kudrete sahipti ki, Gandalf, Tek Yüzük'ün yok edilmesi görevini başarma durumu ile Glorfindel'in kudreti arasında kıyaslama yapmıştı. Elrond, Yüzük Kardeşliği grubunu tamamlayacak son iki kişilik boşluğu kendi hanedanından iki elfle doldurmak istediğinde, Gandalf bunun yerine Merry Brandybuck ve Pippin Took'u tavsiye ederek şöyle dedi:
"Bana sorarsan, Elrond, bu meselede onların bilgelik seviyelerinden ziyade dostluk karakterlerine güvenmek daha yerinde olacaktır. Eğer bizim için, Glorfindel gibi, bir elf beyini seçsen bile, o ne Karanlık Kule'ye saldırabilir, ne de kendisinde bulunan kudretle Ateş'e giden yolu açabilir."
Glorfindel'in iki hayatı meselesi
Return of the Shadow kitabında Christopher Tolkien, Yüzüklerin Efendisi'nin yayımlanmasından bir süre sonra babasının "Glorfindel meselesi"ne çok kafa yorduğunu belirtmektedir. Onun anlattıklarına göre, Glorfindel ismi, J. R. R. Tolkien'in Silmarillion öykülerinden rastgele seçip kullandığı bir isimdi ve Tolkien eğer daha önceden bunu fark etmiş olsaydı, Yüzüklerin Efendisindeki Glorfindelin ismini büyük ihtimalle değiştirecekti. Burada problemin kaynağı, Tolkien'in elflerle ilgili daha önceden belirlemiş olduğu bir kanundan kaynaklanıyordu. Orta Dünya evreninde geçerli olan bu evrensel yaratılış kanununa göre, elf ırkından birisi öldüğünde onun ruhu, meleksi yöneticiler olan Valar ve Maiarın vatanı Valinor'da, Mandos'un Salonları'nda -hayattayken işledikleri amellerin durumuna göre- bir berzah hayatı yaşarlar. Bu berzah hayatından sonra söz konusu elfin ruhuna yeniden beden giydirilir ve yeniden bedenine kavuşan elf, bundan sonra anavatanı olan Valinor'da sonsuz hayatını yaşar. Dolayısıyla değişken bir ölüm periyodundan sonra bütün elfler tekrar bedenlenip Valinor'da sonsuz çağlar boyunca yaşamaktadırlar. Bu yüzden de her elfin adı farklı olmalıdır. Bu yüzden iki Glorfindel olamaz, iki ayrı çağda yaşamış olan Glorfindel ancak eski ve yeni bedenindeki aynı Glorfindel olabilir.
Tolkien'in taslaklarının Christopher Tolkien tarafından kitaplaştırılmış The History of Middle-earth serisinde görüldüğü üzere Tolkien'in onyıllara uzanan bir isim icad etme ve değiştirme adeti vardır. Bu yüzden "Glorfindel meselesi"nin meydana gelmesi şaşırtıcı değildir. Elrond'un Divanı'nın önceki taslaklarında Glorfindel, Gondolindeki şeceresinden bahsediyordu. Bu da Tolkienin Yüzüklerin Efendisini son haline getirmeden önce Glorfindel meselesinin farkına vardığına işaret etmektedir. Tolkien'in Glorfindel meselesinin hem farkında olup hem de farkında olmaması şeklinde kendini gösteren bu tezatın ise çözümü, Tolkien'in düzensiz biri olmasıyla açıklanabilir. Tolkien çeşitli notlar alır ve onları düzenli bir şekilde bir arada tutmazdı, birçok defada da notlarına bakmadan hafızadan çalışırdı. Bununla birlikte Glorfindel'e nihayetinde Yüzüklerin Efendisinde yer verdikten sonra Tolkien, Glorfindel'in -normalde yeniden bedenlendikten sonra Orta Dünya'ya dönmeyip Valinor'da kalması gerekirken nasıl olup da ikinci kez bir Orta Dünya hayatı yaşadığı şeklindeki- açıklanması zor durumunu açıklamaya karar verdi. Tolkien'in ölümünden önce en son kafa yorduğu meselelerden birisi de Glorfindel meselesine bir izah getirmekti. Bu durumu, oğlu Christopher Tolkien, The Peoples of Middle-earth kitabında belgelemektedir.
Tolkien, notlarında, Glorfindel'in İÇ 1600 civarında -Barad-dur inşa edildiğinde ve Sauron'un Tek Yüzük'ü dövmesi tamamlandığında Tar-Minastir'in hayatında (İÇ 1474-1873), Númenor, elflerle dostane ilişkiler içinde olmaya devam ettiği bir dönemde- Valar tarafından Orta Dünya'ya geri gönderildiğini açıkladı. ÜÇ 1000 civarında Valar tarafından Orta Dünya'ya gönderilen Istarinin (Büyücülerin) aynı görevde bir tür selefiydi. Tolkien, başka bir notunda onu Mavi Büyücüler ile beraber Orta Dünya'ya göndermeye karar vermişti. Bir ara Tolkien, Glorfindel'i Mavi Büyücülerden birisi olarak Orta Dünya'ya göndermeyi düşünmüştü ancak bundan hemen vazgeçmişti. Bunun sebebi, elflerin büyücü olmamaları ve büyücülerin sadece Maiar ırkından olanlardan zuhur etmesiydi.
Glorfindel meselesi, Gondolinli Glorfindel'in adını başka bir isimle değiştirerek çözülebilirdi ancak Tolkien bunu yapmaya gönülsüzdü. Bunun sebebi, Tolkien'in Yüzüklerin Efendisi'ndeki Glorfindel ile daha önceki bir çağda yaşayan Glorfindel'i kaynaştırması ve ilişkilendirmesiydi. Eğer ismi değiştirseydi, onunla birlikte Yüzüklerin Efendisinde sadece ismi değil, o karakterin içinde yer aldığı hikayeleri ve tasvirleri de değiştirmesi gerekecekti.
Uyarlamalar
Ralph Bakshi'nin 1978 yapımı Yüzüklerin Efendisi animasyonunda Glorfindel'in rolü Legolas'a verildi ve Legolas'ın hangi elf türünden olduğu belirsiz bırakıldı.
Glorfindel karakteri, Peter Jackson yönetmenliğindeki 2001 yapımı Yüzük Kardeşliği filminde Arwen ile değiştirildi. Örneğin, Yüzük Taşıyıcısı'nın güvenli bir şekilde Ayrıkvadi'ye ulaştırılması görevinde filmin yapımcıları Glorfindel'i tamamen ortadan kaldırarak, onun rolünü Arwen karakterine verdiler. Üstelik, Bruinen nehrinin sularını coşturan kişiler Elrond ve Gandalf olduğu halde, filmde bu sihir de Arwen'e izafe edildi.
Londra'nın Batı Ucu'ndaki Drury Lane Kraliyet Tiyatrosu'nda Haziran 2007 ila Temmuz 2008 arasında sahnelenen Yüzüklerin Efendisi müzikalinde Glorfindel karakterinin rolünde, Alma Ferovic'in oynadığı esmer saçlı bir elf hanımı yer aldı.