turkish-nlp-suite/temiz-Wiki huggingface dataset:
Komposto

Komposto ya da hoşaf, meyvelerin şekerli su ile kaynatılması şeklinde hazırlanan bir tatlı türüdür. Kurutulmuş meyve ile yapılanına hoşaf, Slav ülkelerde taze meyve ile yapılanına kompot veya komposto denir. Orta Çağ Avrupa kökenli, şekerli şuruptaki bütün meyve parçalarından yapılmış bir tatlıdır. Bütün meyveler suda şeker ve baharatlarla pişirilir. Şurup, vanilya, limon veya portakal kabuğu, tarçın çubukları veya toz, karanfil, diğer baharatlar, öğütülmüş badem, rendelenmiş hindistan cevizi, şekerlenmiş meyve veya kuru üzüm ile baharatlandırılabilir. Komposto ya sıcak ya da soğuk servis edilir.
Komposto kelimesi Türkçeye İtalyancadan, hoşaf ise Farsçadan girmiştir.
Tatlı, çırpılmış krema, tarçın veya vanilya şekeri ile tepesinde olabilir. Şurup, armut kompostosu için 15. yüzyılın başlarından birinde olduğu gibi şarapla yapılabilir. Diğer müstahzarlar, alkolün eklenebileceği suya batırılmış kurutulmuş meyveler, örneğin kirş, rom veya Frontignan'ı kullanmaktan ibarettir.
Harivarman

Harivarman, M. S. 250-350 yılları arasında yaşamış olan Hint Budist düşünür. "Hiçlik öğretisi"ni geliştirmiş olan Harivarman sisteminde, Nirvana'ya erişmenin yolunu değilleme mantığında bulmuştur. Ona göre, ne benlik ya da ruhlar, ne yaratılmış nesneler ve ne de bunlarla ilgili kavramlar gerçektir. Bunların tümü birden, bir hiçten başka bir şey değildir.
Bir Brahman ailesinde doğdu ve başlangıçta Brahmanizm'in altı ana okulundan biri olan Smkhya okulunun doktrinlerini inceledi. Daha sonra Hinayana Budizm'in on sekiz okulundan biri olan Sautrāntika okulunun kurucusu Kumāralāta altında eğitim aldı.
Mahayana öğretilerini inceledi ve "Gerçeği Gerçekleştiren İnceleme'yi" (Tattvasiddhi) yazdı. Bu yüzden Çin'de Hakikatin Kuruluşu (Cheng-shih) kurucusu olarak kabul edilir. Boşluk (śūnyatā) gibi Ortodoks Mahāyāna öğretilerini öğrettiğine dair yanlış bir inanç ile ünlenmiştir.
Nicolai Hartmann

Nicolai Hartmann (Nikolajs Hartmanis). (d. 1882, Riga, Letonya ö. 1950) Ünlü Alman spekülatif metafizikçisi.
Bilgi ve varlık öğretisi dışında, insan ve insani değerleri ön plana çıkartan ahlak anlayışıyla da, 20. yüzyıl felsefesinin en önemli düşünürlerinden biri olan Hartmann Batı felsefesi geleneğinin, Descartes'tan beri, düşünen özneden hareket ettiğini ve bunun da büyük bir yanlış olduğunu savunmuştur. Ona göre, bağımsız bir gerçekliğe ilişkin bir kavrayış, bene ilişkin kavrayış kadar doğrudan ve aracısızdır. Hartmann bu bağlamda tüm felsefi problemlerin ontolojik nitelikte problemler olduğunu söylemiştir; onlar, bize verilen varlık türünü anlama yönündeki girişimlerdir. Hartmann'a göre, bilgi, her zaman bir nesnenin kavranmasıdır. Bu kavrayış da nesnelerin kendiliğinden bizim bilincimize düşmesiyle değil de, tam tersine düşünen varlık olarak öznenin kendisini aşıp nesneleri kavramasıyla gerçekleşir. Bu ise, bir tasarım yoluyla olur. Bilgi, nesnenin bilinçteki yansıması olan tasarımlar yoluyla gerçekleşir. Hartmann'a göre, tasarım her ne kadar bilginin nesnesi ile var olsa da, nesnenin kendisi, bilgi söz konusu olmadığı zaman bile varolmaya devam eder. Bundan dolayı, Hartmann ontolojinin bilgi kuramına değil, fakat bilgi kuramının ontolojiye dayandığını savunmuştur. Çünkü ona göre, nesnenin bilgisinin söz konusu olabilmesi için, önce nesnenin varolması gerekir.
Claude Adrien Helvétius

Claude Adrien Helvétius (26 Şubat 1715 26 Aralık 1771), Aydınlanma Çağı'nın önemli düşünürlerinden biri olup, Encyclopédienin hazırlanmasına katkı yapmış olan Fransız filozoftur.
Helvétius, insan zihninin tüm entelektüel güçlerini, Condillac'ınkine benzer bir indirgeyici analizle, duyum ya da duyu algısına indirgeme girişimiyle ün kazanmıştır. İnsan hayatını ve hareketlerini etkileyen en önemli iki unsurun acı ve haz olduğunu ileri sürer.
Hoşaf

Hoşaf, Türk mutfağında, kurutul veya taze meyvelerin şekerli su ile kaynatılması ile hazırlanan bir içecek. Adı Farsça "tatlı su" anlamındaki hoş ab ()'dan gelmektedir.
Hoşaf özellikle ramazan ayında, ve yaş meyve ile hazırlanan benzeri komposto, kompot gibi soğuk tüketilir.
Osmanlı Mutfağındaki Hoşaf Çeşitleri
Basılı ilk yemek kitabı Melceüt-Tabbahin'de çeşitli hoşaf tarifleri vardır. Bunlar:
Taze Vişne Hoşafı
Kayısı ve Erik Hoşafı
Misket Elması ve Akça Armudu Hoşafı
Ali Fakih Eriği Hoşafı
Böğürtlen Hoşafı
Bardaşa Eriği Hoşafı
Razakı Üzümü Hoşafı
Armut Kurusu Hoşafı
Portakal Hoşafı
Nar Hoşafı
Taflan Yemişi Hoşafı
Şam Fıstığı Hoşafı
İncir Hoşafı
Çekirdeksiz Üzüm Hoşafı
Türkiye'de Yörelere Göre Çeşitleri
Diyarbakır İncaz Hoşafı
Diyarbakır İncaz Hoşafı 11.10.2021 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.
Konya Kayısı Hoşafı / Konya Zerdali Hoşafı
Konya Kayısı Hoşafı / Konya Zerdali Hoşafı 06.08.2021 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.
Hsün

Hsün, M. Ö. 395-288 yılları arasında yaşamış ve insanın doğası konusunda, çağdaşı Mensiyüs'ün tam tersi görüşler ileri sürmüş olan Çinli düşünür. İnsanın doğuştan kötü olduğunu, iyiliğinin bir yapmacıktan başka bir şey olmadığını savunan Hsün Tse, diğer Çinli düşünürlerin doğaya pek önem vermeyip, tüm dikkatleri insanın kendi içine yöneltme tavır ve kendi iç doğamızı dinleme önerilerine karşıt olarak, doğaya egemen olmanın önemine işaret etmiş, doğanın kendi amaçlarımız için sömürülmesini istemiştir.
Çinli filozoflar
İskenderiyeli Klement

İskenderiye'li Klement (Yunanca: Κλήμης ὁ Ἀλεξανδρεύς -150 - yaklaşık 215), gerçek adı Titus Flavius Klemens olan Hristiyan düşünür.
Aklı inanca, felsefeyi dine tabi kılan ve daha sonra Augustinus ve Anselmus'ta ön plana çıkacak olan credo, ut intelligam tavrının ilk örneğini gözler önüne seren Klement'i daha önceki Kilise Babaları'ndan ayıran en önemli husus, onun Yunan felsefesine duyduğu sevgi ve hayranlıktır.
Hayatı
Klementin kökenlerine dair kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Bir yetişkin olarak Hristiyan olmayı tercih etmiştir. Hristiyan olmasından önce, Yunan felsefesi ve özellikle Platonculuk alanlarında çalışmış olan Klement oldukça donanımlı bir eğitime sahipti. Rahip olmadığı düşünülen Klement, Hristiyanlığı hakiki felsefe/gerçek bilgelik sevgisi şeklinde temsil ettiği bağımsız bir okula önderlik etmiştir.
Origenesin öğretmeni olduğu düşünülen ve ayrıca farkında olarak Hristiyan ilahiyatçısı ve Hristiyan ahlak kuramcısı olan ilk kişi olarak kabul görmekte olan Klementin Hristiyan mistisizmi (tasavvuf) alanında bir öncü olduğu düşünülmektedir.
Düşüncesi
Felsefe ve Hristiyanlık
Klement'e göre, felsefe, tümüyle tanrısal bir ürün olup bilgeliği tüm kavim ve uluslar için parlayan Tanrı'nın kayrasının bir iyiliğidir. O, felsefe ile ilgili tüm bu olumlu değerlendirmelerine karşın, Yunan felsefesini Hristiyanlık için bir hazırlık, Yunan dünyasının vahye dayalı din için eğitilmesi olarak görmüştür. Felsefe, onun gözünde, yalnızca Hristiyanlık için bir hazırlık değil, fakat Hristiyanlığın anlaşılmasına katkıda bulunacak bir yardımcıdır.
Klement felsefeyi; teolojinin bir hizmetkarı (Stromata 1.42.1), Tanrının bir lütfu (Stromata 1.37.1), teolojiye bir nevi hazırlık ve imanın anlaşılması için gerekli bir yardım olarak görmüştür.
Tanrı ve Evren üzerine
Öte yandan, negatif teolojinin, Via Negativa'nın ilk örneğini vermiştir. Başka bir deyişle, Klement'e göre, biz Tanrı'nın ne olduğunu hiçbir zaman bilemeyiz, fakat yalnızca onun ne olmadığını bilebiliriz.
Tanrı ile evren arasındaki ilişki üzerinde duran, tanrısal etkiye müdahalenin evrenin her yerinde ve her an iş başında olduğunu ifade edebilmek için de, eşyanın Tanrının organlan olduğunu söyleyecek kadar ileri giden Klement, kötülük problemini irade özgürlüğüyle açıklamaya çalışmıştır. Ona göre, acı günahkarları ıslah etmenin bir yolu olup insan özgürlüğünü istismar etmek suretiyle, esas amacından ve Tanrıyla olan benzerliğinden uzaklaşır. Evrene kötülüğün girmesinin esas nedeni budur.
Jules Lachelier

Julius Lachelier 1832-1918 yılları arasında yaşamış ve tümevarım problemine getirdiği çözüm yoluyla tinselci bir felsefeye ulaşmış olan Fransız filozofu. Temel eserleri arasında Tümevarımın Temelleri Üzerine ve Psikoloji ve Metafizik adlı kitapları olan Lachelier, tümevarım konusuna, tıpkı Kant gibi, dünyaya ilişkin tecrübemizin zorunlu koşullarını araştırarak girmiştir. Deneyin bize yalnızca, fenomenler arasındaki pratik bağlantılarla ilgili sınırlı sayıda gözlem sağladığını, fakat bu fenomenlerin niçin birbirlerine bağlandıklarını söylemediğini, bizim ise, tümevarımsal akıl yürütmede, sınırlı sayıdaki gözlemlerden, gelecekteki gözlemlenmemiş bağlantıları da içeren tümel bir sonuç çıkardığımızı dile getiren Lachelier, tümevarımın bilimsel pratik açısından gerekli olmakla birlikte, felsefi düzlemde ancak fail ve mekanik bir nedenselliğe ek olarak ereksel ya da final bir nedensellik yoluyla temellendirilebileceğini savunmuştur.
Fransız filozoflar
1832 doğumlular
1918 yılında ölenler
Julien Offray de La Mettrie

Julian Offray de La Mettrie (1709 - 11 Kasım 1751), Fransız maddeciliğinin kurucusu olarak ün kazanmış olan hekim-filozof.
La Mettrie, materyalist felsefesinde, maddeden bağımsız bir ruhu düşünmenin saçma bir şey olduğunu öne sürerek, gerçekten varolanın yalnızca madde olduğunu göstermeye çalışmıştır.
La Mettrie'nin materyalist öğretisini keskin bir neden sonuç ilişkisi üzerine oturtmuş belirlenimcilik ve zorunluluk, insanın kendi mekanik yasalarına indirgenmiştir. Yazmış olduğu Makine-İnsan isimli eserinde insanın varlığı ve faaliyet alanını mekanik süreçlerle ilişkilendirmiştir. İnsan bir bakıma pasif bir robot gibi de düşünülebilir bu sistemde. La Mettrie'nin materyalist düşünceleri, dönemin en önemli materyalistlerinden Baron d'Holbach'ın da, ateist sisteminin işaretidir.
Titus Lucretius Carus

Lukretius (Titus Lucretius Carus), MÖ 95 - MÖ 55 yılları arasında yaşamış Romalı şair ve filozof.
Eksik kalan yazılarını ölümünden bir süre sonra Cicero sona erdirmiş, derleyip düzenlemişti. Michel de Montaigne'in Denemeler'inde de, bu ünlü şairin sözlerine rastlanabilir.
Altı kitaptan oluşan De rerum natura (Doğa Üzerine) adlı eserinde Epikür'ün öğretisini açıklamaya çalışan Lukretius maddenin sakınımı yasası da açıkça ifade ediliyordu,
1. hiçten hiçbir şeyin çıkmayacağı ve
2. hiçbir şeyin ortadan kaldırılamayacağı
Varlığı madde ve boşluk olmak üzere iki parçaya ayırarak, bunlardan maddenin atomlardan meydana geldiğini öne sürmüştür. Lukretius, daha sonra cismi de, bileşik ve basit diye, ikiye ayırmıştır. Bunlardan bileşik cisimler nesnelere, şeylere karşılık gelirler; buna karşın, basit cisimler atomlardır. Atomun varoluşunu öne sürdüğü için, maddenin sonsuzca bölünebilirliğine karşı çıkan Lukretius, bir yandan da atomların şekil ve ağırlıkları olduğunu, fakat renk, ses, koku ve tat gibi ikincil niteliklere sahip olmadığını iddia etmiştir. Maddenin temel yapı taşı olan atomların sınırlı türlere sahip olduğunu, fakat sınırsız sayıda olduklarını iddia etmiştir. İnsan da, bir beden ve ruhtan oluşmuştur ama aynı maddeden ya da atomlardan meydana gelmiştir. Fakat ruhu oluşturan atomların bedendeki atomlardan daha ince bir yapıya sahip olduğunu ifade etmiştir. Roma dünyasının Stoacılık'la tanışmasına yardımcı olmuştur.
Evren konusunda da Aristoteles evrenin sınırlı, küre biçiminde olmayıp, merkezi olmayan olarak tasarlamasına karşın, Lucretius, evrenin sınırsız, küre biçiminde olduğunu savunmuştur. Lucretiusun evreninde, her biri canlılar gibi doğan, büyüyen ve ölen Dünyalar
vardır.
Ontoloji konusunda, "Beden ve ruh, birlikte doğar ve birlikte ölürler, yani beden öldüğünde, ruh da ölecektir. O halde, öldükten sonra
dirilme inancı yanlıştır" der.
Epistemoloji de "Duyum, yani hissetme, duyumu oluşturan nesnelerden çıkan atomların duyu organlarına ulaşmasıyla gerçekleşir. Tat alma, görme, koklama, işitme gibi duyumlar, farklı atomların farklı alıcılar tarafından algılanması ile meydana gelir. Canlılar, zamanla, değişim ve evrimleşmeye uğrayarak, basitten karmaşıklığa doğru giderler" gibi düşünceleri vardır.
Türkçede Lukretius
Evrenin Yapısı, Çeviri: Tomris Uyar, Turgut Uyar, İyi Şeyler Yayıncılık
Varlığın Yapısı, Çeviri: İsmet Zeki Eyüboğlu, Milli Eğitim Bakanlığı Klasikleri
Nicholas Malebranche

Nicholas Malebranche (6 Ağustos 1638 - 13 Ekim 1715), Oratorium tarikatı üyesi, papaz, Fransız filozof ve Teolog.
Malebranche, gerçek Hristiyan felsefesi olarak gördüğü Descartes felsefesine bağlanmış ve Arnold Geulincx gibi zihin-beden ilişkisi üzerinde durmuştur. O, iki farklı özle tanımlandığı için, aralarında ortak hiçbir nokta bulunmayan ve bu nedenle birbirine bağlanamayan iki töz, yani zihin beden ilişkisi konusunda, Tanrı'nın ruha, bedensel süreçleri birer vesile ya da ara neden olarak kullanmak suretiyle ideler koyduğunu, zihinle beden arasındaki gözle görülür bağın Tanrı'nın müdahalesiyle kurulduğunu savunan Occasyonalizm görüşünün doruk noktasıdır.
Gerçek bir neden olmanın yaratıcı bir nedensel güç olmak olduğunu söyleyen Malebranche'a göre, hiçbir insan yaratıcı olamaz. Dahası, Tanrı yaratma gücünü insana aktarmış da değildir. Öyleyse tek ve gerçek bir neden vardır ve o da Tanrı'dır. Onun Hume'un görüşüne çok benzeyen nedensellik görüşünün mantıksal sonucu, "bizim her şeyi Tanrı'da gördüğümüz sonucudur, zira dış dünyadaki nesneler bizde, bir ide ya da düşünce meydana getiremeyeceği için, tüm idelerimiz Tanrı'dan çıkar. Bir şeyi bildiğimiz zaman, Tanrı'nın zihnindeki ideleri bildiğimizi söyleyen Malebranche'a göre, bizi aydınlatmak suretiyle, bir şeyi bilme olanağı veren Tanrı'dır. Öğrenmede aktif metodun uygulayıcısıdır. Alnının teriyle bilgi edinmeyenler asla bu bilginin zevkine asla varamazlar. Böylece gerçek Sokratik yöntemi salık veriyor.
Malebranche'ın felsefesi, Augustinus ile Descartes felsefelerini kaynaştırmaktan oluşmuş bir sistemdir. Bu iki felsefe de ''Tanrı'yı bilmek'' ile 'insanın kendini bilmesi' ni, bu iki bilgi çeşidini sıkı sıkıya birbirine bağlar.
1638 doğumlular
1715 yılında ölenler
Paris'te defnedilenler
Fransız Katolikler
Roma Katolik papazlar
Fransız filozoflar
18. yüzyıl Fransız filozofları
Kartezyencilik
Katolik ilahiyatçılar
Roma Katolik filozoflar
Oratorium tarikatı üyeleri
Paris Üniversitesinde öğrenim görenler
Gabriel Marcel

Gabriel Marcel, 1889-1973 yılları arasında yaşamış olan Fransız varoluşçu filozof, oyun yazarı ve eleştirmen.
Yazar Henry Marcel'in oğludur. Paris Üniversitesi mezunudur. Sorbonne'da felsefe öğrenimi gördükten sonra öğretmenlik yaptı. Redaktör ve eleştirmen olarak çalıştı, oyunlar yazdı. Varoluşçu felsefenin Fransa'daki ilk temsilcisi sayılır.
Gerçek olanı rasyonel olanla, yani özlerle ya da değerlerle özdeşleştirdiğine, şeyleri saf nesnelere dönüştürdüğüne inandığı ve varoluşu, çelişik olduğu gerekçesiyle, inkar ettiğine inandığı idealizme karşı çıkan Marcel, inancın önemini vurgulamış ve Heidegger gibi, insani tecrübenin ontolojik ağırlığını ortaya çıkarmaya çalışmıştır.
Varoluşçu olduğu halde tanrı'ya inanmakta ama onunda nihai bir anlam üretemediğini savunmuştur.
Herbert Marcuse

Herbert Marcuse (19 Temmuz 1898, Berlin 29 Temmuz 1979, Almanya) Alman - Amerikan filozof, sosyolog, politik felsefeci, Frankfurt Okulu'nun Eleştirel teorisi'ne yaptığı katkılarla tanınmaktadır.
Frankfurt Okulu mensuplarından biri olan Marcuse, Marksist kuramı, 1920'den başlayarak değişen tarihsel koşullarla uyumlu hale getirmenin mücadelesini vermiştir. Bu amaçla, eleştirel Marksizmin kendi versiyonunu öne süren ve 1960'lı yıllardan başlayarak uluslararası bir ün kazanan Marcuse, Amerika Birleşik Devletleri'yle Avrupa'daki yeni sol hareketin destekçisi ve savunucusu olmuştur. O, söz konusu eleştirinin ardından, estetik ve biyolojik değerlerin yüceltildiği bir toplum düzeni arayışına girmiştir. Geleceğin toplumuna ilişkin görüşleriyle özgürlükçü bir komünist olarak nitelenen Marcuse, özgür, güzel, aydınlık, cinsel içgüdülerin bastırılmadığı, herkesin yeteneğine göre özgürce çalıştığı, çalışmanın bir oyun haline getirildiği, devletin baskıcı görevine gerek duyulmayan bir toplum düzenini özlemiştir.
Marcuse'ün çalışmasının temeli, baskının bütün sistemlerini kapsayan, iddia ve tartışmayı denetim altına alan bütün muhalefet şekillerini ortadan kaldıran gelişmiş sanayi toplumun -yani "baskıcı hoşgörü'nün- ortaya konulmasıdır. Bu "tek boyutlu toplum" a karşı Marcuse, sadece ütopik bir geleceği kabul etmedi, aynı zamanda Üçüncü Dünyadaki öğrenciler, etnik azınlıklar, kadın ve işçiler gibi gruplara güvenen geleneksel çalışan sınıfa devrimci bir güç olarak baktı. Marcuse' ün önemli çalışmaları şunlardır: Reason and Revolution (Us ve Devrim, 1941), Eros and Civilization (Eros ve Medeniyet, 1958) ve One Dimensional Man (Tek Boyutlu İnsan, 1964).
Bibliyografya
Kitaplar
Hegel's Ontology and Theory of Historicity (1932) orijinal dili Almanca
A Study on Authority (1936) orijinal dili Almanca
Reason and Revolution|Reason and Revolution: Hegel and the Rise of Social Theory (1941). ISBN 978-1-57392-718-5
Eros and Civilization|Eros and Civilization: A Philosophical Inquiry into Freud (1955). ISBN 978-0-415-18663-6
Soviet Marxism: A Critical Analysis (1958)
One-Dimensional Man (1964).
A Critique of Pure Tolerance] (1965) Robert Paul Wolff and Barrington Moore, Jr ile beraber.
Negations: Essays in Critical Theory (1968)
An Essay on Liberation (1969)
Counterrevolution and Revolt (1972) ISBN 978-0-8070-1533-9
The Aesthetic Dimension|The Aesthetic Dimension: Toward a Critique of Marxist Aesthetics (1978) ISBN 978-0-8070-1519-3
Five Lectures (1969)
Makaleler
Repressive Tolerance (1965)
On the Problem of the Dialectic (19321972)
Liberation (1969)
Türkçe'ye Çevrilmiş Yayınları
Tek Boyutlu İnsan, Çev. Aziz Yardımlı, İdea Yayınları, ISBN 9789753970136.
Eros ve Uygarlık, Çev. Aziz Yardımlı, İdea Yayınları, ISBN 9789753971874.
Us ve Devrim, Çev. Aziz Yardımlı, İdea Yayınları, ISBN 9789753970037.
Karşıdevrim ve İsyan, Çev. Volkan Ersoy - Gürol Koca, Ayrıntı Yayınları, ISBN 9789755391977.
Özgürlük Üzerine Bir Deneme, Çev. Soner Soysal, Ayrıntı Yayınları, ISBN 9789755397603.
Olumsuzlamalar, Çev. Akın Karaca vd., Ayrıntı Yayınları, ISBN 9786053144816.
Estetik Boyut, Çev. Aziz Yardımlı, İdea Yayınları, ISBN 9789753970549.
Pierre Louis Maupertuis

Pierre Louis Maupertuis (d. 17 Temmuz 1698 - ö. 27 Temmuz 1759), Fransız Aydınlanmasının ünlü düşünürü.
Sıkı bir bilimci olup, ilerleme fikrine yoğun bir bağlılık sergileyen Maupertius, Newton biliminin, özellikle de yerçekimi yasasının savunuculuğunu yapmıştır. Bilgi kuramı bakımından deneyci, hatta pozitivist bir görüşü benimseyen filozof, bizim fizik biliminde fenomenler alanında kaldığımızı söylemiştir. Ona göre, mekaniğin temel kavramları duyum yoluyla açıklanabilir. Nitekim, Maupertius, matematiksel ve mekanik ilkelerde söz konusu olan zorunlu bağlantının bile çağrışım ve alışkanlık aracılığıyla açıklanabileceğini öne sürmüştür. Bununla birlikte O, doğada ortaya çıkan teleolojik sistemin onun bilgisi mutlak olan bir Tanrı'nın eseri olduğunu açıklıkla gösterdiğini söylemiştir.
Hayatı
İlk olarak askerlik mesleğine girdi, ancak çok kısa bir süre sonra bu mesleği bırakarak kendini matematiğe adadı. 1728'de Londra'ya yaptığı bir yolculuk sırasında Newton'un mekanik alanındaki düşüncelerini öğrendi ve bunlara hayranlık duydu; Fransa'ya dönüşünde, bunların en ateşli savunucusu oldu. 1736'da, 1723'ten beri üyesi olduğu Bilimler akademisi, Maupertuis'yi 1 lik bir meridyen yayının uzunluğunu ölçmek üzere Laponya'ya gönderilen gezi grubunu yönetmekle görevlendirildi.
Yapılan ölçümler, Yer'in kutuplar'da basık olduğu varsayımını doğruladı. Accord des differentes lois de la nature qui avaient jusqu'ici paru incomplatibles (Bugüne kadar bağdaşmaz görünen çeşitli doğa yasalarının uyumu) [1744] adlı yapıtında en küçük etki ilkesini açıkladı: Işığın yolu, etki miktarının en az olduğu yoldur; bu ilkeyi doğanın evrensel yasası olarak sundu.
1746'da Büyük Friedrich'in davetini kabul etti; kral, Voltaire'in tavsiyesi üzerine ona, Prusya krallık akademisi'nin yönetimini verdi. Maupertuis, 1756'da Fransa'ya döndü ve Basel'de sadık dostları Bernoulliler'in yanında öldü.
J. M. E. McTaggart

John Ellis McTaggart, (1866 - 1925), Hegel'in etkisi altında kalmış İngiliz idealist düşünürü.
İçgüdüsel olarak inandığımız şeyler için sağlam ve geçerli nedenler bulmak gerektiğini, inançları metafiziksel akılyürütmeyle desteklemek durumunda olduğumuzu öne süren Mc Taggart'e göre, geleneksel teoloji felsefi eleştiriye dayanamaz; insan dini tavrında haklı kılınamaz. Bundan dolayı, dini tavrı, bizimle evren arasında bir uyum bulunduğu inancını haklı kılacak bir metafizik geliştirmeye çalışan Mc Taggart'a göre, evren tinden meydana gelmelidir; ikinci olarak, aşkı içermelidir. Ve nihayet, evren bir bütün olarak iyi olmalı ya da yetkin bir iyilik haline doğru gelişmelidir.
McTaggart, John Ellis
McTaggart, John Ellis
McTaggart, John Ellis
Mensiyüs

Mensiyüs ya da Mıngzi (Çince: 孟子), MÖ 372-289 yılları arasında yaşamış ve insan doğası ve siyaset üzerine olan görüşleriyle Konfüçyusçuluğu temellendirmeye ve güçlendirmeye çalışmış olan Çinli düşünür. Mensiyüs, insanın eğiliminin iyiliğe doğru olduğunu, doğru yolu bulmak için, vicdanımızın sesine, bizde doğuştan var olan doğal bilgiye dayanmamız gerektiğini, uyum içinde yaşamamızın anahtarının kendi içimizde olduğunu ve bizim uyum içinde yaşadığımız takdirde, toplum düzeninin de, kendiliğinden en iyi bir biçimde kurulacağını söylemiştir.
Hayat hikayesi
Mensiyus M. Ö 371 yılında Şandung ilinde doğmuştur. Eyaletten eyalete dolaşarak siyasal danışmanlık yapan Mensiyus, ömrünün kırk yılını hükümdarları, bir yönetici için en önemli özelliğin insanlık ve dürüstlük olması gerektiğine inandırmaya çalıştı. Çabalarından bir sonuç alamayacağını anlayınca, kendisini öğretmenliğe adayıp, Konfüçyüsçülüğün gelişmesinde önemli rol oynadı.
Öğretisi
Mensiyus'un öğretisinin temeli, insan yapısının doğuştan iyiliğidir. Ona göre her insan, dört temel duygu ile doğar: acıma, utanç duyma, saygı, doğru ve yanlış duygusu. Sonradan bu dört duygu, dört temel erdeme dönüştürülebilir: iyilik, dürüstlük, ahlaklılık ve bilgelik. Ölümünden sonra öğrencilerinin bir araya getirdikleri dersleri (Mensiyus'un Kitabı), Konfüçyüsçülüğün klasik yapıtlarındandır.
John Stuart Mill

John Stuart Mill (20 Mayıs 1806 - 8 Mayıs 1873), İngiliz filozof, politik ekonomist, parlamento üyesi ve devlet memurudur.
Mantık alanında, yalnızca tümdengelimsel mantıkla ilgili çalışmalar yapmayıp, tümevarımsal mantığı da formüle ederek geliştirmiş olan Mill, mantıksal ilkeleri sosyal alana, siyaset ve ahlak alanına uygulamasıyla ün kazanmıştır. Psikoloji alanında, çağrışımcılığın babası olarak kabul edilen filozof, psikolojiyi "zihin kimyası" olarak tanımlamıştır. O, çağrışımcı psikolojisini bilgi konusuna da taşımış ve bu alanda, Berkeley'den esinlendiği besbelli olan psikolojik bir idealizm geliştirmiştir. Mill, bununla birlikte, psikolojik idealizminde, maddesizciliği seçen Berkeley'den ayrılmış ve dış gerçekliğin varoluşunu kabul ederek, söz konusu nesnel gerçekliği "duyumları mümkün kılan, kalıcı dayanak" olarak tanımlamıştır. Ahlak alanında yararcılığı savunan Mill, hazzı ya da mutluluğu insan eylemlerinin en büyük amacı ve mutlak ölçüsü yapmış ve yararcılığında, genelin iyiliğini ve refahını temele almıştır.
Jacob Moleschott

Jacob Moleschott, (9 Ağustos 1822 - 20 Mayıs 1893) Hollandalı fizyolog ve maddeci düşünür.
1822 yılında 's-Hertogenbosch, Hollanda'da doğdu. 19. yüzyıl Alman maddeciliği kapsamı içinde ele alınmak durumunda olan Moleschott, bir hekim olup, maddeci ve pozitivist bakış açısı ile ün kazanmıştır. Var olan her şeyin, veya evrenin bütün bir tarihinin, güç ya da enerjinin kendisinin temel ya da özsel özelliği olduğu bir ilk madde aracılığıyla açıklanabileceğini öne sürmüştür. Moleschott'un diyalektik olmayan maddeciliğine göre, güçten yoksun maddeden olduğu kadar, maddeden yoksun güçten de söz edilemez. Jacob Moleschott 1893 yılında Roma'da öldü.
Hollandalı filozoflar
Hollandalı fizyologlar
1822 doğumlular
1893 yılında ölenler