Hale Asaf

Hale (Salih) Asaf (1905, İstanbul Kadıköy - 31 Mayıs 1938, Paris Montparnasse), Türk ressam.
İlk Türk kadın ressamlardandır. Ressam Mihri Müşfik Hanım'ın yeğenidir. Günümüze ulaşabilmiş portre çalışmaları ve manzara resimleri ile tanınır.
Yaşamı
1905'te İstanbul'un Kadıköy ilçesinde dedesi Doktor Rasim Paşa'nın konağında dünyaya geldi. Babası, Abdülhamit devri temyiz reislerinden Salih Bey, annesi Enise Hanım'dır. Babasının babası Asaf Paşa, Sultan Abdülhamit'in yaveri; annesinin babası Çerkez Ahmet Rasim Paşa ise Askeri Tıbbiye Okulu'nun tanınmış hocalarından bir anatomi uzmanıdır. Anne tarafından Gürcü ve Çerkes asıllı olan Asaf'ın baba soyu Gürcü asıllı sadrazam Halil Hamid Paşa'ya dayanır.
Bebeklik çağında köpeklerden geçen bir hastalık nedeniyle 1910 yılında ciğerlerinden ciddi bir ameliyat geçirdi; ömrü boyunca bu hastalıkla mücadele etmesi gerekti. İlk öğrenimi evde özel olarak gördükten sonra orta öğrenimini Notre Dame de Sion'da tamamladı. Dil öğrenmeye yeteneği vardı. İngilizce, Rumca, Fransızca öğrendi.
1919 yılında anne ve babası ile birlikte Roma'ya, teyzesi Mihri Müşfik Hanım'ın yanına giderek ilk resim derslerini aldı, İtalyanca öğrendi. 1920'de Paris'e, Montparnasse'a gitti. Namık İsmail'in öğrencisi oldu.
Berlin Güzel Sanatlar Akademisi
1921 yılında sanat eğitimi almak üzere ailesi onu Berline gönderdi. O yıl hastalığı nüksetti ve bir göğsü alındı. Sınavını kazandığı Berlin Güzel Sanatlar Akademisinde öğrenime başladı; Prof. Von Arthur Kampfın öğrencisi oldu. Bu okulda 1923 yılında Fikret Mualla ile sınıf arkadaşı oldu. Aynı yıl, kısa bir süre için Berline gelen Ali Avni Çelebi ile görüştü. 1924 yılında Berlinde iken yaptığı portreler ünlü sanat dergilerinde yayımlanınca ilk defa adı duyuldu.
Okuldaki son yılı sıkıntılı geçti. Babası, Türk Kurtuluş Savaşı sonrasında siyasi nedenlerle ülkeyi terkedip kardeşi Cemal Bey ile birlikte Mısıra kaçtığı için geçim sıkıntısı çeken Hale Salih, 1924 yılı Nisan ayında İstanbul'a döndü.
Sanayi Nefise Mektebi
1924- 1925 yıllarında İnas Sanayi-i Nefise Mektebi'nde Feyhaman Duran ile İbrahim Çallı'nın öğrencisi oldu.
Salih Bey'in Mısır'a kaçışından sonra anne ile babası ayrılmıştı (Annesi Enise Hanım bu ayrılıktan sonra İsviçre'ye gidecek ve orada Bale Sanatoryumunda veremden ölecektir); Hale Hanım, 1925 yılından itibaren babasının adı Salihin yerine dedesinin adı Asaf'ı kullanmaya başladı.
Münih yılları
1925'in Ocak ayında Avrupa konkurunu kazandı. Bu sınavı kazanıp Avrupaya eğitime gönderilen ilk kadın sanatçı idi. 1926 Ocak ayında Maarif Vekaleti tarafından Almanyaya gönderildi. Münihte, Lovis Corinthin öğrencisi oldu. 1926 yılında İtalyaya giderek ciğerlerindeki kistleri aldırdı. 1926'nın Temmuz-Ağustos aylarında Galatasaray Sergilerine portreleriyle katıldı.
Paris dönemi
1927 yılında Parise, arkadaşları Refik Epikman, Cevat Dereli, Mahmut Cuda, Nurullah Berk, Ratip Aşir Acudoğlu, Muhittin Sebati, Ali Karsan, İsmail Hakkı Oygar, Ali Hadi Bara, Fahreddin Arkunlar, Şeref Akdikin yanına gitti. 1927 yılı ile 13 Ağustos 1928 tarihleri arasında Académie de la Grande Chaumiéreye devam ederek, André Lhoteun öğrencisi oldu. Bu dönemde Pariste seramik eğitimi almakta olan İsmail Hakkı Oygar ile nişanlandı. Çalışmalarını Oygar ile birlikte Pariste Grande Chaumiere Atölyesinde sürdürdü. Matisse ve Duffyden özel dersler aldı. 1928de Pariste Expose á la Nationale'e katıldı.

13 Ağustos 1928 tarihinde Cevat Dereli, Muhitin Sebati, Refik Epikman, Mahmut Cuda, Ratip Aşir Acudoğlu ile birlikte Tadla vapuruyla Paristen İstanbula döndü. Gazeteci-ressam Elif Naci, onlardan birkaç gün önce İstanbula döndüğü için Şeref Kamil (Akdik) ve birçok sanatçı tarafından karşılandı. Dönüş haberleri, Elif Nacinin gayretleriyle 14 Ağustos 1928 Salı günkü Milliyet Gazetesinde yer aldı.
Bursa dönemi
Eşi İsmail Hakkı Oygar, İstanbulda olmasına rağmen 1928 Eylül ayında okulların açılmasıyla Hale Asaf Bursa Kız Öğretmen Okuluna resim öğretmeni olarak atandı. 1929da Bursa Necati Bey Kız Sanat Enstitüsünde Fransızca derslerini de üstlendi.
15 Nisan 1929da Ankara Etnografya Müzesinde açılan I. Genç Ressamlar Sergisine altı yapıtıyla katıldı.
15 Temmuz 1929da Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliğinin kurucuları arasında yer alan Hale Asaf, böylelikle ilk kadın kurucu unvanına da hak kazandı.15 Eylül 1929da Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliğinin İstanbul Türk Ocağı Sergisinde portreler ve Bursa manzaralarını sergiledi.
Yaşamının büyük bölümü yurt dışında geçen Hale Asaf, Bursada çevreye uyum sağlamak ve resim çalışmalarını sürdürmekte zorlanıyordu. Bursa Çorapçılar Çarşısında resim yaparken, bir kadının resim yapmasını yadırgayan kalabalık tarafından saldırıya uğramış ve korkudan bayılmıştı. Bu olayın etkisinden kurtulamadı. 1929 sonunda Mahmud Cuda ile görev değişimi yapması Bursadaki mutsuz hayatına bir çözüm oldu. Hale Asaf, İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi'nde eski hocası Namık İsmail'in yanında öğretmen yardımcısı olarak göreve başladı. Mahmut Cuda da Bursa Kız Öğretmen Okulu'a gitti.
1 Aralık 1929'dan 1931'in sonlarına kadar, Fikret Adilin Asmalımescit No:47de yer alan ve Asmalımescit 74 adlı kitabının da mekanını oluşturan çatı katı, birçok genç sanatçı gibi Hale Asafı da ağırladı. Ne var ki sanatçı, akademide yer almasına ve eşinin yanında bulunmasına rağmen mutsuzluğunu ve bunalımını üstünden atamayarak eşini ve Akademideki görevini bırakıp son kez Parise gitti.
Paris'te son yılları
Hale Asaf, 1931 yılı sonlarında Parise giderek gözlerinden ameliyat oldu. Bu sırada, bundan sonraki yaşamını birlikte sürdüreceği İtalyan edebiyatçı Antonio Aniante ile tanıştı. Aniantenin Pariste kalma teklifini kabul eden Hale Asaf, başlangıçta bir otel odasına yerleşti ve Aniante'nin müdürlüğünü yapmakta olduğu Galerie-Librarie Jeune Europeta çalışmaya başladı. Daha sonra Aniantenin Leopold Robert Sokağında, 32 nolu dairesinde birlikte yaşamaya başladı.
1934 yılında Aniantenin galerisi Jeune Europe kapandı. Aniante, Mussolini aleyhine yazdığı kitapları nedeniyle yasaklı yazar haline geldi. Çiftin ekonomik durumu gittikçe bozuldu. Sıkıntılı günler, Hale Asafın Arnavutluk Kralı Ahmet Zogu'nun bir portresini yapıp göndermesine kadar sürdü. Birkaç ay sonra 5000 franklık bir çek ve övgü dolu mektup gelince ferahlayan sanatçı, çocukluğundan kalma hastalığın nüksetmesi ve kansere dönüşmesi ile büyük sıkıntılar yaşadı. 31 Mayıs 1938 hayatını kaybetti. Cenazesi Thiasi Mezarlığına defnedildi.
Ölümünden sonra büyük bir kısmı Anientede kalan resimlerin akıbeti belirsizdir. Resimlerin bir kısmı II. Dünya Savaşı sırasında kaybolmuş, geri kalanların bir kısmı Türk koleksiyonerlere satılmıştır. 2001-2002 yılında yapılan bir araştırmada sanatçının 21 portre gerçekleştirdiği bunlardan 10unun günümüze ulaştığı; 13 Bursa manzarasından onunun; 5 Paris manzarasından birinin ve bir de genel manzaranın günümüze ulaştığı bilinmektedir
Sergilerinden seçmeler
1930 Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliğinin Ankara Türk Ocağı Sergisinde portreler ve Bursa manzaralarını sergilediği sergisi.
1930 Parise Montparnasse Yaz Sergisi.
1931 Moskovit Salonunda. Aniantenin bir arkadaşına emanet olarak bıraktığı içi resimlerle dolu valiz, II. Dünya Savaşı yıllarında kaybolur. Kendine kalan resimlerden bir kısmını Türk koleksiyonerlere satar. Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliğinin dördüncü sergisi.
1931 Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliğinin İstanbul Türk Ocağı Sergisi
1932 Pariste, Genç Avrupa Resim Sergisi
1933- 1932 yılında Jeune Europetaki sergilerde dikkat çeken Hale Asaf, davet suretiyle katılmanın mümkün olduğu Tuileries Sergisine davet edildi ve burada yapıtlarını sergiledi.
1933 Jeune Europe Galerisindeki sergisi.
1935 Hale Asaf, Société des Artistes Independantsın Sonbahar Salonu Sergisi