Meclis-i Mebûsan

Meclis-i Mebusan () (Çağdaş Türkçe: Temsili Meclis), Osmanlı İmparatorluğu'nda, 23 Aralık 1876 tarihli anayasaya (Kanun-ı Esasi) göre kurulmuş ve Birinci Meşrutiyet ve İkinci Meşrutiyet dönemlerinde görev yapmış çift meclisli yasama organının alt organıdır. Seçilmiş parlamenterlerden oluşmakta ve padişah tarafından atanan (daha az sayıdaki) üst kamara üyelerinin oluşturduğu Seçkinler Meclisi (Meclis-i Ayan) ile birlikte, genel parlamentoyu (Meclis-i Umumi) oluşturmaktaydı.
Hakkında
Parlamenterler Meclisi (Meclis-i Mebusan), 7 dönemde faaliyet göstermiştir:
31 Mart 1877de çalışmalarına başlayan 1. Meclis-i Mebusan üyeleri, geçici bir talimatla il, liva ve kazaların yönetim meclisi üyeleri arasından seçilmiş, İstanbul için ayrı bir seçim yapılmıştı. Bu parlamentoda 115 parlamenter vardı. 28 Haziran 1877de çalışmalarını tamamlayarak dağıldı.
Aynı seçim yöntemiyle oluşturulan 2. Meclis-i Mebusan ilk kez 13 Aralık 1877de toplandı. 93 Harbi'nin getirdiği sorunlar nedeniyle 14 Şubat 1878de kapatıldı.
II. Abdülhamid döneminin sonunda, 23 Temmuz 1908de II. Meşrutiyetin ilanıyla aynı yılın Kasım ve Aralık aylarında parlamenter seçimi yapıldı. Ahrar Fırkası (Özgürlükçüler Partisi) ve İttihat ve Terakki Cemiyeti (Birlik ve İlerleme Partisi)nin katıldığı seçimlerde, İttihat ve Terakki Cemiyeti çoğunluğu sağladı ve 4 Aralık 1908de 3. Meclis-i Mebusan açıldı. Bu parlamento, 31 Mart Vakası ve II. Abdülhamid'in tahttan indirilmesi sonrasında Mayıs 1909da Anayasa üzerinde değişiklikler yaparak padişahın ve Seçkinler Meclisi'nin yetkilerini daralttı, kendi yetkilerini arttırdı. 1911de tek bir parlamenteri ilgilendiren, ancak politik yankıları yüksek olan bir ara seçim gerçekleştirildi.
18 Ocak 1912de padişah parlamentoyu dağıttı ve yapılan seçimlerden sonra, 18 Nisan 1912de 4. Meclis-i Mebusan toplandı. Bu parlamento, 5 Ağustos 1912de Ahmed Muhtar Paşanın önerisi ile feshedildi. Birinci Balkan Savaşı nedeniyle seçime gidilemedi ve sıkıyönetim ilan edildi. İttihat ve Terakki, 23 Ocak 1913teki Bab-ı Ali Baskını ile iktidarı ele geçirdi.
Bu şartlarda tek parti düzeninde 1914te seçime gidildi ve 5. Meclis-i Mebusan üyeliklerinin tamamını İttihat ve Terakki elde etti. Bu parlamento I. Dünya Savaşı boyunca bu haliyle faaliyetlerde bulundu.
Mondros Mütarekesi sonrasında 21 Aralık 1918de Padişah Vahdettin tarafından, yeni seçimler yapılmak üzere parlamento feshedildi. Yapılan seçimler sonunda Son Meclis-i Mebusan ilk toplantısını 12 Ocak 1920de yaptı. 16 Mart 1920de İstanbul'un İşgali üzerine, parlamento, işgal güçlerinin baskısıyla anayasaya aykırı olarak 11 Nisan 1920'de resmen kapatıldı.
Meclis-i Mebusan'ın kapatılması üzerine 23 Nisan 1920de Ankara'da Büyük Millet Meclisi faaliyetlerine başladı ve fiilen ülkeyi yönetti.
Meclis-i Mebusan başkanları listesi
Kanuni Esasi'deki Meclis-i Mebusan ile ilgili kararlar
Madde 65.- Heyeti Mebusanın mıktarı azası tebaai Osmaniyeden her ellibin nüfus zükurda bir nefer olmak itibariyle tertip olunur.
Madde 66.- Emri intihap reyi hafi kaidesi üzerine müessestir. Sureti icrası kanunu mahsus ile tayin olunacaktır.
Madde 67.- Heyeti Mebusan azalıgıle ile hükumet memuriyeti bir zat uhdesinde içtima edemez. Fakat vükeladan intihap olunanların azalığı mücazdırvesair memurinden biri mebusluğa intihap olunur ise kabul edip etmemek yedi ihtiyarındadır. Fakat kabul ettiği halde memuriyetinden infisal eder.
Madde 68.- Heyeti Mebusan için azalığa intihabı caiz olmıyanlar şunlardır: Evvela tebai devleti aliyeden olmıyan saniyen nizamı mahsusu mucibince muvakkaten hizmeti ecnebiye imtiyazını haiz olan salisen türkçe bilmiyen rabian otuz yaşını ikmal etmiyen hamisen hini intihabta bir kimsenin hizmetkarlığında bulunan sadisen iflas ile mahkum olup ta iadei itibar etmemiş olan sabian sui ahval ile müştehir olan saminen mahcuriyetine hüküm lahik olupta fekki hacir edilmeyen tasian hukuku medeniyeden sakıt olmuş olan aşiren tabiiyeti ecnebiye iddiasında bulunan kimselerdir. Bunlar mebus olamaz. Dört seneden sonra icra olunacak intihaplarda mebus olmak için türkçe okumak ve mümkün mertebe yazmak dahi şart olacaktır.
Madde 69.- Mebusan intihabı umumisi dört senede bir kerre icra olunur ve her mebusun müddeti memuriyeti dört seneden ibaret olup fakat tekrar intihap olunmak caizdir.
Madde 70.- Mebusların intihabı umumisine heyetin mebdei içtimaı olan teşrini saniden laakal dört mah mukaddem başlanılır.
Madde 71.- Heyeti Mebusan azasının herbiri kendini intihap eden dairenin ayrıca vekili olmayup umum osmanlıların vekili hükmündedir.
Madde 72.- Müntehipler intihap edecekleri mebusları mensup oldukları dairei vilayet ahalisinden intihap etmeğe mecburdur.
Madde 73.- Ba iradei seniye Heyeti Mebusan feshile dağıtıldığı halde nihayet altı ayda müçtemi olmak üzere umum mebusanın müceddeden intihabına başlanılacaktır.
Madde 74.- Heyeti Mebusan azasından biri vefat eder veya esbabı hacriyei meşruadan birine duçar olur veya bir uzun müddette meclise devam etmez veyahut istifa eder veya mahkumiyet veya kabulü memuriyet cihetile azalıktan sakıt olursa yerine nihayet gelecek içtimaa yetişmek üzere usulü veçhile diğeri tayin olunur.
Madde 75.- Münhal olan mebusluk makamlarına intihap olunacak azanın memuriyeti gelecek intihabı umumi zamanına kadardır.
Madde 76.- Mebuslardan herbirine beher sene içtimaı içün hazineden yirmibin kuruş verilecek ve şehriye beşbin kuruş maaş itibarile memurini mülkiye nizamına tevfikan azimet ve avdet harcırahı ita kılınacaktır.
Madde 77.- Heyeti Mebusan riyasetine heyet tarafından ekseriyetle üç ve ikinci ve üçüncü riyasetlere üçer neferki ceman dokuz zat intihap olunarak huzuru şahaneye arzile bunlardan birisi riyasete ve ikisi reis vekaletlerine ba iradei seniye tercih ve memuriyetleri icra kılınır.
Madde 78.- Heyeti Mebusanın müzakeratı alenidir. Fakat bir maddei mühimmeden dolayı müzakeratı hafi tutulmak vükela canibinden veyahut Heyeti Mebusanın azasından onbeş zat tarafından teklif olundukta heyetin içtima ettiği mahal azanın maadasından tahliye edilerek teklifin red veya kabulü için ekseriyeti araya müracaat edilir.
Madde 79.- Heyeti Mebusanın müddeti içtimaiyesinde azadan hiç biri heyet tarafından ithama sebebi kafi bulunduğuna ekseriyetle karar verilmedikçe veyahut bir cünha veya cinayet icra eder iken veya icrayı müteakip tutulmadıkça tevkif ve muhakeme olunamaz.
Madde 80.- Heyeti Mebusan kendüye havale olunacak kavanin layihalarını müzakere ile bunlardan umuru maliyeye ve Kanunu Esasiye taaluk eder maddeleri red veya kabul veyahut tadil eder ve mesarifi umumiye muvazene kanununda gösterildiği veçhile heyeti mebusanda tafsilatile tetkik olunduktan sonra mıktarına vükela ile birlikte karar verilür ve buna karşılık olacak varidatın keyfiyet ve kemmiyeti ve sureti tevzi ve tedariki kezalik vükela ile birlikte tayin edilir.
Mebusan Marşı
Mehmet Zati Bey (Arca) tarafından bestelenmiş olan marş, Meclis-i Mebusanın 1909da tekrar açılışında çalınarak kaydedilmiştir. Marşın sözleri hem 1908de gerçekleşen Jön Türk Devrimi liderleri Resneli Niyazi Bey ve Enver Paşa ile Birinci Meşrutiyet'in ilan edilmesinde önemli rol oynayan Midhat Paşa'yı över.
Söz
Osmanlı Türkçesi
Osmanlılar bu gün oldu muzaffer,
Fethetti yeniden vatanı asker,
Açtı mebuslara yolu süngüler,
Yaşasın Niyazi, yaşasın Enver!
Gökyüzünde şühedanın hayali,
Alkışlıyor sanki ruhi Kemali
Ah, ölmeden görmeliydi bu hali,
Kıymetli, muhterem vatanperver
Al bayraklar bulutları sarıyor,
Şenliğimiz asumana varıyor,
Mazlumlara, zalimler yalvarıyor,
Hey Allah'ım bu nasıl ruzi mahşer?
Uyan Midhat, uyan geldi zamanın,
Tutsun dünyaları şöhret ve şanın,
Sen bulun önünde şu Mebusan'ın,
Artık yaşa evladınla beraber.
Günümüz Türkçesi
Osmanlılar bu gün kazandı,
Yurdu yeniden ele geçirdi er,
Milletvekillerine yolu açtı süngüler,
Yaşasın Niyazi, yaşasın Enver!
Gökyüzünde şehitlerin düşü,
Alkışlıyor sanki ruhi Kemal'i,
Ah, ölmeden görmeliydi bu durumu,
Değerli, saygıdeğer yurtsever
Al bayraklar bulutları sarıyor,
Şenliğimiz gökyüzüne varıyor
Ezilenlere, Acımasızlar yalvarıyor,
Hey Tanrı'm bu nasıl azık kıyamet?
Uyan Midhat, uyan geldi vaktin,
Tutsun elleri ün ile gösterişin,
Sen bulun önünde şu Mebusan'ın,
Artık yaşa çocuğunla beraber.
Müzik
Galeri