Gurur ve Önyargı

Gurur ve Önyargı (özgün adıyla Pride and Prejudice), İngiliz yazar Jane Austen'in ikinci romandır. 18 Ocak 1813'te yayımlanan roman, 1796-1797 yılları arasında kaleme alınmıştır. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları Hasan Ali Yücel Klasikler dizisinden çıkan çevirisi Gurur ve Önyargı, Can Yayınları'ndan çıkan çevirisi ise Aşk ve Gurur ismiyle yayınlanmıştır.
2013 yılında yayımlanışının 200. yıldönümü özel etkinliklerle kutlanan "Aşk ve Gurur" (Pride and Prejudice) romanı ortalama her on yılda bir ya bir sinema filmi, ya da televizyon filmi veya dizisi haline getirilmiştir. 1938, 1952, 1967, 1980 ve 1995 yıllarında yapılan dizilerle birlikte televizyona uyarlanmıştır. İki kez sinema filmi çekilmiştir. Kendi dillerinde isimleri Pride and Prejudice olan bu filmler Türkiye'de Gurur ve Önyargı ve Aşk ve Gurur isimleri ile bilinmektedir. İlk filmi Robert Z. Leonardın yönetmiş ve başrollerinde Laurence Olivier ile Greer Garson yer almıştır. 2005 yılında çevrilen ikinci filmi ise Joe Wright yönetmiş, Keira Knightley, Matthew Macfadyen, Brenda Blethyn, Donald Sutherland, Tom Hollander, Rosamund Pike, Jena Malone, Judi Dench yer almıştır. Keira Knightley bu filmdeki performansı ile Oscar ve Altın Küre'ye aday gösterilmiştir. 1995 yılında BBC için, Colin Firth ve Jennifer Ehle başrollerinde 6 bölümlük bir dizisi yapılmıştır. En çok övgü alan ve beğenilen formatı da bu dizidir.
Özet
Varsıl centilmen Charles Bingleynin Netherfield Park malikanesini kiraladığı haberi Longbourn köyü civarında özellikle Bennetlerin hanesinde büyük bir heyecana yol açar. Bennetler beş tane evlenmemiş kıza - en büyükten en küçüğe Jane, Elizabeth (Lizzy), Mary, Catherine (Kitty) ve Lydia - sahiptir ve Bayan Bennet hepsini evlenmiş görme konusunda oldukça ümitsizdir. Bay Bennetin Bingley ile yaptığı tanışma ziyaretinden sonra Bennetler Bay Bingleynin de bulunacağı bir balo beklentisindedirler. Beklenen balo gerçekleşir ve Bay Bingleynin evin en büyük ve en güzel kızı Jane ile fazlaca alakadar olması özellikle Bayan Benneti çok mutlu eder. Bingleynin yakın arkadaşı Bay Darcy ise akşamdan daha az hoşnuttur ve ailenin ikinci büyük kız Elizabeth ile dans etmeyi yüksek sesle reddetmesiyle herkesin gözünde kibirli ve sevimsiz olarak yer eder.
Akabindeki sosyal etkinliklerde her nasılsa Darcy kendisini Elizabethin çekiciliği ve zekasına gittikçe kaptırırken bulur. Jane ve Bingleynin arkadaşlığı da gelişmeye devam etmektedir ve Jane Bingleynin evine bir ziyarette bulunur. Yolculuk sırasında soğuk algınlığı nedeniyle hasta düşer ve Netherfieldda birkaç günlüğüne misafir edilir. Elizabeth, Janee göz kulak olmak adına çamurlu engebeli arazileri geçmek için uzunca bir yürüyüş yapar. Charles Bingleynin kibarlık taslayan kız kardeşi onun çamura batmış elbisesine ve yorgun görüntüsüne dudak büker.
Elizabeth ve Jane nihayet geri döndüklerinde evlerini ziyarete gelmiş olan Bay Collinsi bulurlar. Bay Collins Bay Bennetin mal varlığının tek varisi olan, genç din adamı yeğenidir. Tam bir kibarlık budalası olan Bay Collins Bennet kızları tarafından büyülenmiştir. Longbourne varışından kısa bir süre sonra Elizabethe evlenme teklif eder. Teklifi gururu kırılarak geri çevrilir. Bu sırada, Bennet kızları yakınlardaki Meryton kasabasında konaklayan subaylarla arkadaşlık etmektedirler. Aralarından genç, yakışıklı Wickham Elizabethle alakadardır ve ona Darcynin onu nasıl bir acımasızlıkla mirasından ettiği hakkındaki hikayeyi anlatır.
Kış başlarında, Janei umutsuzluğa düşüren bir kararla Londraya geri dönerler. Arkasından bir şok da Elizabethin en iyi arkadaşı Charlotte Lucasın Bay Collinsle nişanlanması haberiyle gelir. Charlotte, Elizabethe gitgide yaşlanıyor olmasının ve maddi nedenlerin onu bu birlikteliğe ittiğini açıklar, Elizabethi mutlaka yeni evine beklediğini konuşmasının sonuna eklemeyi de ihmal etmez. Kış ilerlerken Jane, Londraya dayısını ziyarete gitmeye karar verir. Şehirde Bingleyle karşılaşmayı da ummaktadır. Yalnız sadece Bingleynin kız kardeşini görebilir ve onun da Janee karşı tutumu oldukça kabadır. Janein evlenme umudu suya düşmüş durumdadır.
İlkbaharın gelmesiyle Elizabeth, şimdi, Bay Collinsin patronu ve Bay Darcynin halası Lady Catherine de Bourghun evinin yanındaki papaz evinde ikamet eden Charlotteu ziyarete gider. Lady Catherinee davetli olduğu bir gün Darcyyle karşılaşırlar. Elizabethin oradaki varlığı Darcynin Collinsleri birçok kez ziyaret etmesiyle sonuçlanır. Bir gün, Elizabethe ani şok edici bir evlenme teklifi yapar ve anında reddedilir. Elizabeth, Darcyye onu kibirli ve nahoş bulduğunu söyler. Ayrıca onu Bingleyyi Janeden uzaklaştırmak ve Wickhamı mirasdan mahrum etmekle suçlar. Darcy onun yanından ayrılır ama çok geçmeden bir mektupla suçlamalara cevap verir. Bingleyyi Janeden uzaklaştırdığı doğrudur ama bunu aralarındaki ilişkinin ciddiyetine inanmadığı için yapmıştır. Wickhama gelince mirasdan men edilme sebebi kız kardeşi Georgiana'nın Darcyi kandırıp, kaçırma teşebbüsüdür.
Bu mektup Elizabethin Darcyye de Wickhama da olan duygularını yeniden şekillendirmesine neden olur. Eve geri döndüğünde, Wickhama oldukça soğuk davranır. Bu esnada askeri birlikler kasabayı terk etmek üzeredir. Bu durum Bennetlerin erkek delisi olan en küçük iki kızını perişan eder. Aralarından Lydia yazı Wickhamın alayının da konaklayacağı Brightonda eski bir albay olan Bay Foster ve karısının yanında geçirmek için babalarından izin koparmayı başarır. Haziranın gelişiyle Elizabeth Bennetlerin akrabası olan Gardinerlarla bir başka yolculuğa daha çıkar. Gezi onu kuzeye Darcynin ikametgahı olan Pemberleynin yakınlarına getirir. Pemberley müze ayarında, muazzam bir mülktür ve görmek isteyenlere açıktır. Elizabeth, burayı gezmeye Darcynin orada olmadığına emin olduktan sonra razı olur. Malikaneye ve üzerinde bulunduğu geniş, bakımlı araziye, bahçelere, göle kısaca oraya ve Darcyye dair her şeye hayran olur. Darcynin hizmetkarlarının onu harkulade, her açıdan cömert biri olarak tanıtması bu hayranlığı daha da besler. Aniden Darcy çıkagelir ve ona karşı gayet sıcak ve içten davranır. Yaptığı teklife herhangi bir gönderme yapmaksızın Gardinerların en iyi şekilde ağırlanması için uğraşır, Elizabethi ise kız kardeşiyle tanışmaya çağırır.
Çok geçmeden evden gelen bir mektup, Lydianın aşığı Wickhamla kaçtığını bildirir. Çift bulunamamaktadır ve evlilik dışı beraberlik yaşadıkları varsayımı yüksek olasılıkla doğrudur. Böylesi bir kepazeliğin duyulması korkusu tüm aileyi sarar ve Elizabethin eve dönüşünü hızlandırır. Bay Gardiner ve Bay Bennet, Lydianın peşine düşerler ama Bay Bennet bu arayıştan eli boş döner. Tam bütün umutlar bitti denildiğinde Bay Gardinerdan çiftin bulunduğu, Wickhamın ise senelik bir gelir karşılığında Lydia ile evlenmeyi kabul ettiğine dair mektup gelir. Bennetler bu parayı Wickhama Bay Gardinerın verdiğine ikna olurken Elizabeth paranın kaynağının ve ailesinin kurtarıcısının Darcyden başkası olmadığını öğrenecektir.
Artık evli olan Wickham ve Lydia Longbourne kısa süre içinde döndüklerinde Bay Bennetin soğuk tutumuyla karşılaşır. Sonra da oradan Wickhamin yeni görevi dolayısıyla ayrılırlar. Ondan sonra Netherfielda Bay Bingley döner ve Janea kur yapmaya kaldığı yerden devam eder. Bu arada Darcy de ona eşlik etmekte, Elizabethe olan teklifinin bahsini etmeksizin Bennetlere ziyarette bulunmaktadır. Diğer yandan Bingley Janee kız kardeşinin hoşnutsuzluğu pahasına evlenme teklif eder. Aile bu teklifi kutlarken, Lady Catherine de Bourgh Longbournü ziyaret eder. Elizabethi bir köşeye çeker ve yeğeni Darcyyle evlilik düşünüp düşünmediğini sorar. Böyle bir oluşuma izin vermeyeceğini, onun kendi kızına bağlı olduğunu söyler. Ondan evlenmeyeceğine dair söz almaya çalıştığında, Elizabeth kendi mutluluğuna karşı bir söz vermeyi reddeder. Elizabethle Darcy bir gün yürürken Darcy ona karşı olan duygularının bahardakiyle aynı olduğunu açıklar. Elizabeth teklifi müşfik bir tutumla kabul eder. Jane ve Elizabeth ikisi de evlenir. Bayan Bennete ise üç kızını evlendirmiş olmanın mutluluğunu yaşamak düşer.
Karakterler
Gurur ve Önyargı'da yarattığı Elizabeth Bennet karakterinin Jane Austen'in gözbebeği olduğu su götürmez bir gerçektir. Austen, Elizabeth'te bir anlamda kendi hayatının ve kişiliğinin bir yansımasını ortaya koymuştur. Küçük bir taşra çevresine mensup olan bu genç kız kendi kendini yetiştirmiş, oldukça zeki, nüktedan ve canlı bir yapıya sahiptir. Davranışları serbest, dili ise iğneleyicidir; aynı zamanda iyi niyetli ve candan bir yaradılışa sahip ve bir hayli de gururludur. Tüm vaktini kitap okuyarak ve çevresini gözlemleyerek geçirir.
Darcy ise Elizabeth'le tamamen zıt yapıdadır; oldukça ciddi, gururlu ve kibirli olan bu genç, bu taşra kasabasında tanıştığı insanlara ve Elizabeth'e karşı hor gören ve soğuk bir tutum takınır. Darcy bir soyludur ve sınıfının değer yargılarını aşamamıştır.
Austen, Gurur ve Önyargı'da Elizabeth ve Darcy arasında gelişecek olan tutkulu aşkı zıtlıklar ve çatışmalar üzerine inşa eder. Davranış ve karakter açısından olduğu kadar ait oldukları toplumsal sınıf açısından da birbirlerinden oldukça farklı olan bu iki insanın ilişkileri gurur ve önyargı yüzünden bir türlü yolunda gitmez, ancak en sonunda gerçekler ortaya çıktıkça ve ikisi de birbirleri hakkında peşin hükümlü olmakla yaptıkları yanlışları fark ettikçe bir araya gelebilirler.
Austen'in kitabında yarattığı diğer karakterler de Darcy ve Elizabeth kadar renklidir. Bunların en ilginçlerinden bir tanesi papaz olan kuzenleri Collins ve orduda subay olan Wickham'dır. Austen, papaz olan Collins karakterinde taşra çevrelerindeki din adamlarını ve onların zengin ve soylulara davranışlarını ve cemaatlerine karşı tutumlarını eleştirir. Collins; kibirli, dalkavuk bir karakterdir. Wickham ise, görünüşünün tersine, yapmacıklığın, yalancılığın, ikiyüzlülüğün ve kötülüğün timsali ve Darcy'nin zıddıdır.
Elizabeth ve Darcy ile Wickham arasındaki çatışma kitabın ana eksenini oluşturduğu gibi, insanları ilk izlenimlere göre değerlendirmenin yanlışlığı da kitabın ana temalarındandır.