Mevlevîlik

Mevlevilik (Osmanlı Türkçesi: - Mevleviyye), 13. yüzyılda yaşamış Mevlana Celaleddin Rumi'nin tasavvufi düşünceleri üzerine, kendisinin ölümü ardından gelişen tarikattır.
Tarihi
Mevlana, bir tarikat kurmamış olsa da bunun temellerini atmış sayılır. Dostlarıyla birlikte sohbet toplantıları düzenler, bu toplantılarda dini konuşmalar yapılır, müzik dinlenir, sema yapılır ve zikredilirdi. Mevlana'nın fikirleri yayıldıkça toplantılarına katılmak isteyenlerin sayısı arttı. Bu kişilerin bazıları İran ve Arabistan gibi yabancı ülkelerden geliyorlardı. Mevlana, toplantılara düzen vermek için bazı kurallar koydu. Bu düzen, Mevlevilik tarikatı ritüellerinin kökenini oluşturacaktı. Mevlana, Şems öldükten sonra Mesnevi'yi yazdırmaya başlar. Oğlu Sultan Veled, talebesi Hüsamettin Çelebi ve ardından gelenler bunu geliştirip önce Anadolu'ya, daha sonra da diğer yörelere yaymışlardır. Mevlana'nın torunlarından biri de Kütahya'da Dönenler Camii'nde yatmaktadır.
Mevlana'nın oğlu Sultan Veled postnişin (şeyh) olduktan sonra bir tarikat merkezi (tekke) inşa edildi. Bu tekkede Kur'an ve Mesnevi okunuyordu. Böylece Mevlevilik, sufi tarikatlardan birisi haline geldi. Mevlana'nın, yakınları ve dostlarının defnedilmiş olduğu Konya'daki Yeşil Kubbe, tarikatın manevi merkezi halini aldı. Bugün de pek çok müslüman bu müzeyi, içindeki türbeyi ve tekkeyi ziyaret etmektedir.
Mevleviliğin başlangıcında sema ayini, dervişlerin vecde gelmesiyle başlıyordu. Ulu Arif Çelebi zamanında semadan önce Kur'an ve gazeller okunmaya başladı. Sema ayini Mukabele denilen günümüzdeki şeklini 15. yüzyılda Pir Adil Çelebi zamanında aldı.
Ritüeller
Mevleviliğin gelişmiş bir adap ve kural sistemi vardır. Misal, ortak tabaktan yemek yeniyorsa kaşığın bir tarafı ile yemek alınır, diğer tarafı ile yemek yenir. Kaşığın ağza değen kısmının yemeğe değmemesine özen gösterilir. Ayrıca alemdeki tüm varlıkların Allah'ın birer parçası olduğu varsayılarak onlara değer verilir. Örneğin; kaşık öpülerek yemeğe başlanır, sırtlarına giydikleri yelekler öpülerek giyilir. Mevlevilikte de diğer tarikatlarda olduğu gibi yün giyilir, bu da maddi ve özellikle manevi fakirliğin bir dışa vurulmuş şeklidir.
Felsefe
Mevlananın tasavvufu, sırf mistik ve idealist bir tasavvuf olmayıp mahdut varlıktan, ferdiyetten ve ferdi ihtiraslardan tamamıyla sıyrılmak ve halka, topluluğa yayılmak suretiyle tecelli eden ve sosyal hayatta sınırsız bir sevgi, insani bir görüş ve mutlak bir birlik halinde, moral sahadaysa herkesin kendisini, bir kamile uymak suretiyle ıslahı ve umumi olarak hayra, güzele ve iyiye doğru bir gidiş, insani bir terbiye halinde tezahür eden ve böylece de realitede ameli karaktere sahip olan bir tasavvuftur.
Tasavvufta, Mevlana ve Mevleviliğin önemi büyüktür. Mevlevilik insan odaklı olup hoşgörüye, güzele ve ihlasa yöneliktir, pes etmek yoktur, pişman olmak ve affetmek vardır.
1915 Ermeni Kırımı sırasında Mevlevi Tarikatı üyeleri, barınak sağlayarak ve Teşkilat-ı Mahsusa'dan saklayarak Konya'daki Ermeni sivillerini (zimmilerini) kurtardılar.
Mevlevi tarikat silsilesi
Mevlevilik Altın Zinciri (I. silsilesi)
Muhammed
Ali bin Ebu Talib
Hasan bin Ali
Hüseyin bin Ali
Zeynelabidin
Muhammed el-Bakır
Cafer es-Sadık
Musa el-Kazım
Ali er-Rıza
Maruf-u Kerhi
Seri-i Sekati
Cüneyd-i Bağdadi
Ebu Osman Mağribi
Ebu Ali Rubari
Ebu Ali Katib
Şeyh Ebu'l Kasım Gurgani
Ebu'l Necip Abdul Kahar Sühreverdi
Bitlisli Ammar-ı Yasir
Necmeddin Kübra
Bahaeddin Veled
Seyyid Burhan-ed-Din Muhakkık-ı Tirmizi
Şems-i Tebrizi
Celaleddin Rumi
Sultan Veled
Mevlevilik Altın Zinciri (II. silsilesi)
Muhammed
Ali bin Ebu Talib
Hasan-ı Basri
Habib-i Acemi
Davud-u Tai
Maruf-u Kerhi
Seri-i Sekati
Cüneyd-i Bağdadi
Ebu Bekr-i Şibli
Muhammed Zeccac
Ebu Bekir Nessac
Ahmed Gazali
Ahmed Hatibi
Şems-ül Eimme Serahsi
Bahaeddin Veled
Seyyid Burhan-ed-Din Muhakkık-ı Tirmizi
Şems-i Tebrizi
Celaleddin Rumi
Sultan Veled
Galeri