Yunus Nadi Abalıoğlu

Yunus Nadi Abalıoğlu (1879, Muğla - 28 Haziran 1945; Cenevre), Cumhuriyet gazetesini kuran Türk gazeteci ve siyasetçidir.
II. Abdülhamid döneminde öğrencilik yıllarında başladığı gazeteciliği Yeni Gün gazetesini ve ardından Cumhuriyet gazetesini çıkararak ömür boyu sürdürdü. Gazeteciliğinin yanı sıra Osmanlı Mebuslar Meclisi'nde mebus, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde altı dönem milletvekilli olarak bulundu. Türk Kurtuluş Savaşı'nda verilen milli mücadeleyi ve Atatürk'ün Devrimlerini kararlılıkla desteklemiş bir kişidir.
Gazeteci Nadir Nadi, gazeteci Doğan Nadi, Nilüfer Nun ve Leyla Uşaklıgil'in babasıdır.
Anısına her yıl öykü, roman, şiir, karikatür ve sosyal bilimler alanlarında ödüller verilmektedir.
Yaşamı
1879 yılında Fethiyede Seydiler Köyünde dünyaya geldi. Babası Fethiye eşrafından Abalızade Halil Efendi'dir.
İlköğrenimini Fethiyede tamamladıktan sonra Rodosta Ahmet Mithat Efendi ve Tevfik Ebüzziyanın sürgünlükleri sırasında kurdukları ve o dönemde çok saygın bir okul olan Süleymaniye Medresesi'ne devam etti. Bu okulda, Arapça, Farsça ve Fransızca öğrendi. Öğrenimine İstanbulda Galatasaray Sultanisi'ne ve İstanbul Hukuk Mektebinde devam etti. Öğrenciliği sırasında Malumat gazetesinde yazı yazarak gazetecilik yaşamına başladı.
1901de, II. Abdülhamid'e karşı dernek kurduğu gerekçesiyle tutuklandı ve Midilli kalesinde üç yıl hapse mahkum edildi. Cezasını Fethiyede çekme isteği kabul görünce Fethiyeye gitti ve Meşrutiyetin İlanına kadar orada kaldı. Sürgün döneminde Fethiyede Nazime Hanım ile evlendi. Bu evlilikten Nadir (1908), Doğan (1913), Nilüfer (Nun), Leyla (Uşaklıgil) adlı dört çocuğu dünyaya geldi.
II. Meşrutiyet yılları
1908de İttihat ve Terakki Cemiyetine üye olan Yunus Nadi, Meşrutiyetin ilanı üzerine İstanbula geldi. İkdam ve Tasvir-i Efkar gazetelerinde çalıştı.
1909da Selanike gitti ve İttihat ve Terakki Cemiyetiyle yakın ilişkisinden nedeniyle bu cemiyetin Selanikte çıkan yayın organı Rumeli Gazetesi'ne başyazar oldu (1910).
Balkan Savaşı başlayınca yeniden İstanbula dönen Yunus Nadi, 1912 ve 1914 seçimlerinde Meclis-i Mebusan'a Aydın Mebusu olarak seçildi. Bir yandan da babaları Tevfik Ebüzziyanın ölümü üzerine artık Velid ve Talha Ebüzziya kardeşlerin çıkardığı Tasvir-i Efkarda başyazılar yazmaya ve yazı işlerini yönetmeye devam etti.
Savaş sırasında işgale uğrayan Edirnenin kurtarılması için kamuoyunu harekete geçirme görevi İttihat ve Terakki tarafından kendisine verildi ve bu amaçla başarılı bir kampanya yürüttü. Edirnenin geri alınması ile sonuçlanan II. Balkan Savaşından sonra Sofyada ateşemiliter olan Mustafa Kemal, memleket ve dünya hakkındaki düşüncelerini içeren yazılarını Selanikte tanıştığı Yunus Nadiye göndermekteydi. Yunus Nadi, bu yazıları Tasvir-i Efkarda yayımladı.
I. Dünya Savaşı
Çanakkale Savaşı sırasında Enver Paşanın getirdiği yasağa Tasvir-i Efkar gazetesi yazı işleri müdürü Abidin (Daver) Bey ile birlikte karşı çıktı ve izin verilmemesine rağmen Mustafa Kemalin resmini gazetede yayımladı. Bu resim, Mustafa Kemalin İstanbul basınında yayımlanan ilk resmi oldu.
Yeni Gün Gazetesi
1. Dünya Savaşı'ndan sonra Velid Ebuzziya ile anlaşmazlığa düştüğü için Tasvir-i Efkar gazetesinden ayrılan Yunus Nadi, 1918'de Yeni Gün gazetesini kurdu. Aynı yıl son Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda İzmir Mebusu seçildi. Anadolu'daki milli mücadele hareketini desteklediğini Yeni Günde açıkça yazdı. Gazetesi, Sultan Vahdettin'in ve İngiliz güçlerinin baskısı nedeniyle sık sık kapatıldı.
16 Mart 1920de İstanbul'un işgalinden bir gün sonra gazetesi İngilizler tarafından kapatıldı. Yunus Nadi Anadolu'ya geçmek zorunda kaldı. 10 Ağustos 1920'den itibaren gazetesini Anadoluda Yeni Gün adıyla çıkardı ve Anadolu'daki milli mücadeleyi desteklemeye devam etti. Gazete, 11 Mayıs 1924'e kadar Ankarada yayımlandı.
Anadolu Ajansı
Yunus Nadi Bey, Anadoluya kaçışı sırasında Halide Edip Hanım ile tanışmıştı. Bu tanışma sırasında Anadolu'ya milli mücadele hakkında daha rahat bilgi akışı sağlayacak bir haber ajansı kurulması fikri doğdu, böylece Anadolu Ajansı'nın temelleri atıldı. Ajansın kuruluşu 6 Nisan 1920de gerçekleşti.
Türkiye Komünist Fırkası
Ankara hükumeti ile Sovyet hükumeti arasındaki yakınlaşmanın sonucu olarak 18 Ekim 1920'de Mustafa Kemal Paşa'nın emri ile tüm bağımsız ve muhalif komünist ve Bolşevik eğilimli örgütlenmelerin tasfiye edilip yasaklanarak devlet denetimi altına alınması için kurulan resmi Türkiye Komünist Fırkasının kurucuları arasında yer aldı. Bunun üzerine Yeni Gün gazetesi, Türkiye Komünist Fırkasının yayın organı olarak yayımlandı.
Kurtuluş Savaşı Yılları
Yunus Nadi, Ankaraya geldiği 1920 yılında Büyük Millet Meclisi'ne İzmir mebusu olarak girdi. 1924 yılında ise Muğla mebusu olarak mecliste yer alan Yunus Nadi, bir yandan gazeteciliği sürdürürken altıncı dönemin sonuna kadar TBMM'de Muğla mebusu olarak siyaset yapmaya devam etti. 1921 yılı başında Birinci İnönü Muharebesi'nden sonra İtilaf Devletlerinin çağrısı ile gerçekleşen Londra Konferansı'nda milli hükumeti temsil eden delegeler arasında yer aldı. 1921 yılı Temmuz ayında Kütahya-Eskişehir Muharebeleri'nin Ankara hükumeti kuvvetlerince kaybedilmesinden sonra Mustafa Kemal'in başkomutanlığa getirilmesi için mücadele etti, bu konuda milletvekillerini ikna etmek için konuşmalar yaptı, Yeni Günde yazılar yayımladı. Savaşın zaferle biteceğine inanan ve başyazılarının çoğunu düşman yıkılmalıdır, yıkılacaktır cümlesiyle bitiren Yunus Nadi, 1922de Sakarya Meydan Muharebesinin kazanılmasından sonra Yeni Gün matbaası önünde toplanan bir halk kitlesi tarafından Düşman yıkıldı sesleriyle alkışlandı.
29 Ekim 1923 günü Cumhuriyetin kurulduğunu bildiren anayasa değişikliğini Anayasa Komisyonu başkanı sıfatıyla meclis kürsüsünden okuyan kişi idi.
Cumhuriyet Gazetesi
Yunus Nadi, cumhuriyetin ilanından sonra İstanbul'a giderek Zekeriya Sertel ve Nebizade Hamdi ile birlikte Cumhuriyet gazetesini yayımlamaya başladı. Gazete, Mustafa Kemal'in teklifi üzerine Hakimiyet-i Milliye ve Yeni Gün gazetelerinin birleştirilmesi ile doğmuştu. Cağaloğlu'ndaki eski İttihat ve Terakki Genel Merkez Binası (Pembe Konak), gazete binası yapıldı. 7 Mayıs 1924 günü yayımlanan ilk sayıda Mustafa Kemal'le Milli Mücadele ve Kurtuluş Savaşı hakkında yapılmış bir röportaja yer verildi. Yunus Nadi, kısa bir süre sonra çıkan anlaşmazlıklar sonucu Zekeriya Sertel ve Nebizade Hamdi'nin ayrılmasından sonra gazetenin tek sahibi oldu.
II. Dünya Savaşı Yılları
Gazete patronluğu yanı sıra ona büyük servet getiren Manisa Soma'da linyit madeni işletmesi de mevcuttu.
Yunus Nadi, II. Dünya Savaşı başlangıcından 1943 yılına kadar olan dönemde savaşın gelişmelerini kendi yorumuyla okurlara aktardı. Bu dönemde Alman yanlısı olarak tanındı, faşizm avukatlığı yaptığı öne sürüldü, hatta kendisine Yunus Nazi diye lakap takıldı. Savaş sırasında bulunması zor olan gazete baskı kağıdını Almanya'dan ithal ediyordu. Çoğu kişi bununla Nadi'nin Almanya yanlısı olması arasında bağ kuruyordu.
Aslında faşizm suçlaması savaştan önce de ortaya atılmıştı. Bunun en önde gelen örneği, 1937 sonbaharında Cumhuriyet gazetesi ile Tan gazetesi arasında yaşanan ünlü polemikti. Alman Propaganda Bakanı Joseph Goebbelsin Nazi partisinin 4. kongresinde "Nazi ilkeleri Türkiye'de gelişiyor" şeklinde bir söz sarf ettiğini ve hiç de mesnetsiz olmayan bu iddianın endişe verici olduğunu yazan Sabiha Sertel ile Yunus Nadi arasında başlayan, Tan başyazarı Ahmet Emin Yalmanın da katıldığı polemik giderek Tan gazetesine ve yazarlarına karşı Nazilere benzer ırkçı ve antisemitik sözlü saldırılara kadar varmış ve sonunda Atatürkün emriyle konu kapanmıştı.
Yunus Nadi, 1943 seçimlerinde aday gösterilmedi ve meclis dışı kaldı.
Ölümü
Uzun süredir devam eden hastalığının tedavisi için gittiği Cenevrede 28 Haziran 1945'te hayatını kaybetti. Cenazesi, İstanbulda Edirnekapı Şehitliğine defnedildi. Ölümünden sonra gazetenin yönetimini oğlu Nadir Nadi üstlendi.
Yunus Nadi Armağanı
Ölümünden sonra adını yaşatmak için, Türkiyede sanat alanında verilen ilk ödül olan Yunus Nadi Armağanı verilmeye başladı.