Mustafa Hayri Öğüt

Mustafa Hayri Malatyevi, Mustafa Hayri Öğüt, Hacı Mustafa Hayri, Hayri Baba (d. 1895, Malatya ö. 17 Eylül 1979, İstanbul) İslam Tasavvuf Alimi, Din Adamı, Kadiri Şeyhi, Kadiri-Halisiye Meşayihi, Mürşid-i Kamil, Kutb-ul Aktab, Maliye Varidat Memuru
Hayatı
Ömrünün yaklaşık çeyrek asrı Devlet-i Aliyye-i Osmaniyenin son dönemlerine, yarım asırdan fazlası da Türkiye Cumhuriyetinin kuruluş ve sonraki dönemlerine denk gelmiş dönemin Kadiri meşayihlerinden kabul edilen Mustafa Hayri (Soyadı kanunundan sonra Öğüt soy ismini almıştır) aslen Malatyalıdır. 1895 yılında bugünkü adıyla Malatya ilinde doğmuştur.
Dönemin olumsuz siyasi havasına rağmen İslam tasavvuf hayatını gönüllere nakşedebilmek için büyük sıkıntılara göğüs germiştir.
Malatyada memurluk vazifesini icra ederken 1957 yılında Karsa görevli gönderilmiş, bu görevi esnasında Karsta ve Erzurumun İspir ilçesinde birçok mürid yetiştirmiştir.
1960 yılında Ankara Üreğile yerleşmiş; Üreğil, Boğaziçi, Gülbahçe, Mamak gibi semtlerden birçok müridanıyla zikir ve sohbetlerde bulunmuştur. Tedavi nedeniyle zaman zaman İstanbula uğramıştır. Burada da pek çok talebe yetiştirmiş ve Boğaziçinde bir mescit yaptırmıştır.
1965te ise kalıcı olarak İstanbula yerleşmiştir. Ölüm yılı 1979 olup, mezarı Trabzon İli, Akçaabat İlçesi, Sarıtaş Mahallesinde Şehitlik Tepesinde bulunmaktadır.
Vaazlarında ve dini hususlardaki izahatlarında Ehl-i Sünnet titizliği gözlenmektedir. Namaz kılmanın önemi, tasavvuf ehlinin yaptığı rabıtaya Ehl-i Sünnet ulemasının cevazı, sufi görünümlü aldatan kimselerin bulunduğu, gerçek evliyanın keramet talibi olamayacağı ve bunun gibi pek çok farklı konuyla ilgili sohbetlerine, kendi orijinal ses kayıtlarından ulaşma imkanı bulunmaktadır. Bu ses kayıtları hali hazırda web ortamında mevcuttur.
Mustafa Hayri Efendi, sünnet-i seniyyeye her halinde uymaya çalışırdı. Tevazuu elden hiç bırakmamaya gayret gösterirdi. Muhataplarını ihlasa yönlendirirdi.
Sağlığında birisi vekaleten olmak üzere iki kere hac vazifesini ifa etmiş, bir kere umreye gitmiştir.
Hayatı hakkındaki eserler incelendiğinde pek çok kişiyi halife, serzakir, naib ve nakib olarak görevlendirdiği ve binlerce talebe yetiştirdiği görülmektedir.
Soyu
Mustafa Hayri, İslam Peygamberi Nebi Muhammedin soyundan olup Seyyid Battal Gazinin torunlarındandır. Meşhur Anadolu Erenlerinden Veli Koca Vaiz de onun büyük dedelerindendir. Kesin olmamakla beraber bir rivayete göre de Kadiri Tarikatı kurucu piri Abdülkadir Geylaninin oğlu Salihin soyundandır.
Malatyada Koca Vaizoğulları ismiyle meşhur geniş bir aileye mensuptur. Soyadı kanunundan sonra bu aile Öğüt soy ismini almışlardır.
Dedesi (babasının babası) Münir Efendi, ninesi Zeynep Hanımdır. Bunların oğlu olan Mustafa Hayri de Mustafa Hayri Öğüt ile aynı ismi taşıyan babasıdır.
Münir Efendi oğlu Mustafa Hayri bir subaydı, Zahide Hanım ile evli ve iki çocuk babasıydı. Büyük çocuğu Fahriye Hanımdı. O, ikinci çocuğu olan Mustafa Hayrinin doğumundan 33 gün önce Malatyanın Akçadağ kazasında vazife başında iken köylüler tarafından vurularak şehit edilmişti, Akçadağda metfundur.
Ablası Fahriye Hanımın evlenip yuvadan ayrılması üzerine Mustafa Hayri annesiyle baş başa kaldı. Fakat henüz 6 yaşında iken annesinin de amansız bir hastalığa yenik düşmesiyle hem yetim hem de öksüz kalmış oldu. Bundan sonra bakımını ninesi Zeynep Hanım üzerine aldı. Ablası Fahriye Hanım ise genç yaşlarda ölmüştür.
Evlilikleri
Ümmühan Hanım ile ilk evliliğini yaptı ve iki çocuğu oldu. Fakat Ümmühan Hanım sarılık geçirdi ve hem kendisi hem de yeni doğan bebeği öldü (1922). İlk oğulları olan Bahaeddin ise 1972de ölmüştür., İzmit-Derince Tütün Çiftliğinde metfundur.
Ümmühan Hanımın vefatından sonra 1923 yılında Bedriye Hanım ile evlendi ve kendisinden yedi çocuğu oldu. Sırasıyla isimleri şöyledir: Abdülkadir, Hacı Ömer, Ali Haydar, Hacı Muhammed, Hatice, Fatma, Emine.
İkinci zevcesi Bedriye hanımın 1949 yılında vefat etmesi üzerine Şaziye Hanım ile evlendi ve kendisinden üç çocuğu (sırasıyla Zahide, Ali Rıza ve Mustafa Hayri) dünyaya geldi. Şaziye Hanım 1995te ölmüştür.
Öğrenim Hayatı
İlk tahsilini Malatyada tamamladı. Hafız Nafiz Beyin (eniştesi) ile beraber İstanbula gitti. İstanbulda Rüşdiyeye yazıldı.
Rüştiyeden mezun olduktan sonra Harbiyeye öğrenimine devam etti.
18-19lu yaşlarında zuhur eden 1. Dünya Savaşı'na iştirak etti. Savaş esnasında, harita memurluğu ve harple ilgili bazı evrakları Medine'ye ulaştırma vazifesi kendisine verildi. Bu görev esnasında esir düştü, iki kere ölüm tehlikesi atlattıysa da sağ salim Medineye varmaya muvaffak oldu.
Tasavvuf Yoluna Girişi
Mustafa Hayrinin Kadiri tarikatına intisap süreci Malatya Söğütlü Camiinde Muhammed Kürki ile karşılaşması ile başlamıştır. Muhammed Kürkiyi evine davet eden Mustafa Hayri, sufilerin yapageldikleri toplu zikir merasimi icra edildikten sonra Muhammed Kürkinin teklifi üzerine onu mürşidi olarak kabul etmiş, böylece Kadiri Tarikatı Halisiyye koluna bağlanmıştır.
Hacı Mustafa Hayri büyük bir gayretle mürşidinin hizmetine koyularak Onun pek çok duasını almış, övgülerini ve manevi himmetlerini kazanmıştır.
Mustafa Hayri, mürşidi ile birçok yolculuk yapmış, birçok beldeyi birlikte ziyaret ederek tasavvuf yolunu buralarda yaşayan insanlara anlatmışlardır.
Diyarbakırda bulundukları esnada şeyhi Muhammed Kürki, İsa peygamberin havarilerinin kaldığını söylediği bir mağaraya girerek burada halvette bulunmuş, Mustafa Hayri Efendi de bu esnada kendisinin yakın hizmetini görmüştür.
Mustafa Hayri, mürşidinin vefat tarihi olan 1929dan beri sufiler arasında manevi bakımdan en büyük derece kabul edilen Kutbul-Aktablık vazifesini ifa ettiğini ifade etmiştir.
Mürşidinin Ölümü
Muhammed Kürki vefatından önce ağır şekilde hastalanmış bunun üzerine Mustafa Hayri, mürşidinin yaşadığı Elazığın Köhenk köyüne onu ziyarete gitmiştir.
Ziyaret esnasında mürşidi, kendisine şu nasihatlerde bulunmuştur:
Sana on iki tarikattan icazet veriyorum. Senin zamanında önemli bir harp olmaz. Senden sonra alem değişir. Beni esfel seninle uğraşır ama muvaffak olamazlar. Ben ölünce benden kalan emanetleri alırsın. Mezarımı yaparsın.
Ziyaretin ardından Mustafa Hayri Malatyaya dönmüş ancak burada vazifesine devam ederken birkaç ay sonra mürşidinin vefat haberini almıştır (1926). Derhal Köhenk köyüne gelen Mustafa Hayri Efendi, mürşidinin defin işleriyle bizzat ilgilenmiş ardından da mürşidinin kendisine bıraktığı seccade, asa ve cübbe gibi emanetleri alarak geri dönmiştür.
İrşat Faaliyetleri
Büyük sıkıntılar görmüş olmasına rağmen; bir an olsun tarikat dersleri vermekten, toplu zikir halkaları kurmaktan geri kalmamış, tasavvuf hizmetine sadık kalmış, Ümmet-i Muhammedin irşadı, İslamın yanlış fikirlerden muhafazası için çabalar sarf etmiş, pek çok fedakarlıklar yaparak İslam'a hizmet etmiştir. Ankara, Isparta, İstanbul, Kars, Konya, Kayseri, Trabzon ve kısaca doğuda ve batıda sayılamayacak kadar çok müridi olmuş, ders halkaları kurulmuştur.
Tarikat Silsilesi
Kaynaklarda geçen tarikat silsilesi listesi şu şekildedir: (Silsile-i Zeheb)
1. Nebi Muhammed Mustafa
2. Aliyyül-Mürteza b. Ebi Talib
3. Hüseyin b. Ali
4. Zeynel-Abidin
5. Muhammed Bakır
6. Caferus-Sadık
7. Musa Kazım
8. İmam Aliyyür-Rıza
9. Maruf Aliyyül-Kerhi
10. Seriyyüs-Sekati
11. Cüneyd-i Bağdadi
12. Ebu Bekir Delfi b. Caferiş-Şibli
13. Ebül-Fadl Abdülvahid b. Abdülaziz Temimi
14. Ebül-Ferec Yusufut-Tarsusi
15. Ebül-Hasan Ali b. Muhammed b. Yusuful-Karsiyyül-Hakkari
16. Kadil-Kudat Ebu Saidil-Mübarek b. Aliyyül- Mahzumiyyül-Bağdadi
17. Muhyiddin Abdülkadir Geylani el-Haseni el-Hüseyni
18. Abdürrezzak
19. Osmanül-Geylani
20. Yahya el-Basri
21. Nureddin-i Şami
22. Abdurrahmanil-Haseni
23. Burhaneddiniz-Zenceri
24. Muhammed Masumil-Medeni
25. Abdürrezzakul-Hamevi
26. Hüseynil-Ezmirani
27. Ahmed-i Hindil-Lahori
28. Mahmuduz-Zengeniyyit-Talebani
29. Ahmed et-Talebaniyyül-Kerküki
30. Ziyaüddin Abdurrahman-ı Halis Talebani (Kerküki)
31. Osman Avni Urfevi
32. Ömer Hüdai Köhengi
33. Muhammed Kürki
Abdülkādir-i Geylaniye ulaşan diğer silsile listesi ise şöyledir: (Silsile-i Müzehheb)
1. Nebi Muhammed Mustafa
2. Aliyyül-Mürteza b. Ebi Talib
3. Hasan el-Basri Ebu Said b. Yesar
4. Habib el-Acemi
5. Davud et-Tai
6. Maruf Aliyyül-Kerhi
7. Seriyyüs-Sekati
8. Cüneyd-i Bağdadi
9. Ebu Bekir Delfi b. Caferiş-Şibli
10. Ebül-Fadl Abdülvahid b. Abdülaziz Temimi
11. Ebül-Ferec Yusufut-Tarsusi
12. Ebül-Hasan Ali b. Muhammed b. Yusuful-Karsiyyül-Hakkari
13. Kadil-Kudat Ebu Saidil-Mübarek b. Aliyyül-Mahzumiyyül-Bağdadi
14. Muhyiddin Abdülkādir-i Geylani el-Haseni el-Hüseyni
Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisinde Kadiriyye icazetnamelerinde tarikat silsile listesinin Hz. Aliye iki şekilde ulaştığı, bu silsilelerden ilkine silsile-i zeheb, diğerine (Hasan-ı Basri ile ulaşan) silsile-i müzehheb denildiği ifadesi yer almaktadır."
Kadiriyye Tarikatı:
Kadiri Tarikatı Abdülkadir Geylani'nin kurmuş olduğu ilk İslam ehli sünnet sufi tarikatıdır. Kurucusu olan Abdülkādir Geylani'nin (d.1077/1078, Neyf, İran v.1166, Bağdat) İslam tarihinde önemli bir konuma sahip olduğu görülmektedir. Kadiri tarikatı gümüzde de dünyanın pek çok bölgesinde bağlıları bulunan bir tarikattır.
Halisiyye Şubesi:
Abdurrahman Halis Kerküki (1797-1858), Kadiri tarikatının Halisiyye kolunun kurucusudur.
Kaynaklarda Osman Avni'nin Halisiyye kolunun Anadolu bölgesindeki ilk şeyhi olduğu, 1780li yıllarda dünyaya gelmiş olabileceği, ceddinin de kendisi gibi Kadiri meşayıhı oldukları, Kitap ve Sünnete bağlılık hususunda son derece titiz bir mürşid-i kamil olduğu, başka tarikatlardan müridlerin ulaşamadıkları kemalatı tamama erdirmek için kendisine bağlandıkları meşhur bir zat olduğu, Halisiyye Şubesi şeyhleri umumen sırri bir özelliğe sahip olduklarından kitap yazma eylemlerinin kendilerin pek fazla görülmediği, Osman Avni'nin bu sebepten veya gözlerinin zahiren görmemesi sebebiyle herhangi bir kitap yazmadığı, pek çok müridan ve halife yetiştirerek son derece mühim bir vazife ifa ettiği, Halisiyye şubesinin bugün memleketimizin birçok ilinde, Irak'ta, Avrupa ve Amerika kıtaları gibi dünyanın çeşitli yerlerinde İslama hizmetlerini sürdürmekte olduğunu ifade edilmektedir.
Abdurrahman Halis Kerküki, Kurtlar Vadisi Irak Filminde bütün toplum kesimlerini kucaklayan, sözüne itibar edilen ve uzlaştırıcı kişiliği, örnek davranışlarıyla öne çıkan bir mürşid-i kamili temsil etmektedir.
Halifelerinden Abdullah Demircioğlu'nun Dilinden Mustafa Hayri Malatyevi
Kendisiyle 10 yıla yakın bir beraberliğinin olduğunu, sosyal yönü itibarıyla aktif ve babacan bir tavrının olduğu, ahlakının yüksek seviyede olduğunu, herkesi rahmetle, merhametle, şefkatle kucakladığını, kendisini ziyaret edenlerden sorularına İslamiyet dairesinde yardımcı olduğunu, nazik ve kimseyi kırmayan ve sosyal yönü itibarıyla çok geniş bir kimse olduğunu böylelikle Nebi Muhammed'in hayatını yansıtan, onun ahlakı ile ahlaklanmış yüce bir şahsiyet olduğunu ifade etmiştir.
Ayrıca kendisini ziyaret edenlere özel bir nazarının olduğunu, onlarda bir dalma hali gerçekleştiğini ve böylelikle o kişilerin kalplerinden geçenleri bir mana gözü ile okuduğunu, ziyaret edenlerin gönüllerinin sevgi ve muhabbetle hemen ona aktığını ifade etmiştir.
Esas itibarıyla çok fazla konuşmadığını fakat sohbetlerinde Halisiyye kolunun öneminden ve nasıl kurulduğu hakkında doyurucu bilgiler verdiğini ayrıca zamanının Kutbul-Aktabı olduğunu bildirerek, Onun "eğer isteseydi meşhur bir kimse olabileceğini ama gizli kalmayı tercih ettiğini" bildirmiştir.
Ölümü
84 senelik ömrü sonunda Suadiyedeki evinde ölmüştür. O, ardında binlerce derviş, naib, nakib, serzakir, pek değerli halifeler bırakarak vazifesini bihakkın yerine getirmiştir.
Kabirleri, Trabzon ili Akçaabat ilçesi Şehitlik Tepesindeki türbededir.
17.09.1979 Pazartesi günü saat 11.30a gelirken ani bir sayha atmıştır. Bu esnada başında Yasin-i Şerif okunurken, oğlu Seyyid Mustafa Hayri de kulağına kelime-i şehadeti telkin ederken bu arada ikinci bir sayha atmıştır. Başında Kuran okuyan halifelerinden Hafız Mustafa Yaşar İşçi şöyle anlatıyor:
Kulağımı ağzına dayadım. Titrek bir sesle, Peygamber Efendimizin vefat ederken söylediği Allahümmeğfirli verhamni ve elhıkni bi'r-refiki'l a'la dua cümlesini söylüyordu. Bunu iki defa tekrar etti. Üçüncü seferinde duayı tamamlayamadı ve son nefesini verdi.
Mustafa Hayrinin ölümünden sonra naaşı bütün hazırlıklar tamamlanarak Salı günü öğle namazından sonra Akçaabata doğru yola çıkarıldı ve Çarşamba günü öğle namazını müteakiben toprağa verildi.