Gümerdiğin, Şabanözü

Gümerdiğin Çankırı ili Şabanözü ilçesine bağlı olan bir mahalledir. Ancak 2007 yılı sayımları sonucu nüfusu 2000 kişi altında olduğundan 2014 yılında Şabanözü'ne mahalle olarak bağlanmıştır.
Kasaba coğrafi şartların etkisiyle resmi işler dışında tamamen Ankara ile ilişkilidir. Tipik bir Anadolu kasabası olan Gümerdiğinde eğitim durumu oldukça yüksektir.
Belediye de şartlar dahilinde olabildiğince çeşitli hizmeti halka sunma uğraşındadır ve halen kasabada modern bir çevre düzenleme ve yol yapım çalışması devam etmektedir.
Tarihi
Gümerdiğin, Osmanlı döneminde Çankırı'ya bağlı bulunan Kalecik kazasına bağlı bir köydür.
Osmanlı Tahrir Defterlerinde (438 Numaralı Muhasebe-i Vilayet-i Anadolu Defteri (937/1530) II. sayfa: 128) köyün adı "Kumar-Digini karyesi., Kalacık kazası.: 740" olarak geçmektedir. Kalecik kazasında ayrıca "Kumar-taş karyesi ve Kumarı karyesi" adında iki köy daha vardır. Tahrir defterlerine göre köy 1521 yılında 33 hane, 1578 yılında ise 70 hanedir. Gümerdiğin, 19. yüzyıl ortalarında Çankırı Sancağına bağlı Koru Pazarı adlı kazanın merkezi oldu. 1892 tarihli tahrir defterinde gümerdiğin 117 hane 419 erkek
378 kadın nüfusu var. Ayrıca kınıkhasan da ayrı olarak belirtilip 17 erkek 16 kadın nüfus yaşamaktadır
Gümerdiğin yöresi antik çağdan beri yerleşim yeri idi. Sırasıyla Hititler, Roma İmparatorluğu, Bizans İmparatorluğu hakimiyetinde kalan bölge; Selçuklu Devleti Anadolu'ya hakim olduktan sonra yöreye gelen Kumar Tigin adlı bir Selçuklu beyi tarafından kurulmuştur ve adı da buradan gelir. Daha sonra Candaroğulları Beyliği ve Osmanlı Devleti hakimiyetine giren Gümerdiğin, bu zamandan sonra hiç işgale uğramamıştır. Cumhuriyet Dönemi'nin ilk yıllarında Kalecik'e bağlı bir kaza olan Gümerdiğin, daha sonra Şabanözü'ne bağlanmış, nüfus artışı ile birlikte kasaba olmuş ve belediye teşkilatı kurulmuştur.2014 yılda nüfusu 2000 altında oldğundan şabanözü ne mahalle olarak bağlanmıştır
Etimolojisi
Gümerdiğin adı günümüze Kumar-Tigin / Humar-Tigin isminden bozularak gelmiştir. Ancak bu noktada Selçuklu Hanedanı ve Harzemşahlar dönemlerinde yaşamış bulunan Humar-Tigin adlı üç ayrı kişiyle ilgili olduğu bilinmekle birlikte hangisinin bu beldeye adını verdiği kesinlik kazanmamaktadır. Humar adının o dönemlerde çok yoğun olarak kullanıldığı da göz önüne alınırsa yukarıda geçen üç Humar Tigin'den farklı bir bey de olabiliceği uzak bir olasılık değildir. Her iki durumda da adının kökeni Humar Tigin'den geldiği kesindir. Moğol istilasına kadar geçen dönemde Türklerde bu adın çok yaygın olarak kullanıldığı da değişik tarihi kaynaklarca da doğrulanmaktadır.
Eğitim
Kasabada ilk ve ortaokul bulunmaktadır. Okul müdürü Erdal Alaçam'dır.
Gümerdiğin'de okuma yazma seferberliği 1926 yılında halk mektebinde başlamıştır. Daha sonra Atatürk'ün direktifleriyle 1932 yılında çevre köylerin de katkısıyla bir adet okul binası ve beş adet lojman yapılmıştır. Bu bina ile birlikte kasabada beş sınıflı ilkokul eğitimi başlamıştır. Daha sonra 1 pansiyon ve iş atölyelerinin bulunduğu iki bina yapılarak 1948 yılında hizmete girmiştir. Öğrenci sayısının artmasıyla 1972 yılında şimdiki beş derslikli birinci kademe binası yapılmıştır. 1972-1973 öğretim yılında belediye hizmet binasında ortaokul eğitim-öğretimi de başlamıştır. 1980 yılında ilkokul yeni binasına taşındığından 1932 yılında yapılan kerpiç bina onarılarak 1983 yılında ortaokulun hizmetine sunulmuştur. 1992-1993 öğretim yılından itibaren okul ilköğretim okulu olarak eğitim-öğretime devam etmektedir. 1996 yılında yapımı tamamlanan iki katlı işlik binası 1999 yılında sınıf haline dönüştürülerek okul hizmetine sunulmuştur. Okulda 2005-2006 eğitim-öğretim yılında 60 kız 56 erkek olmak üzere toplam 116 öğrenci, anasınıfında ise 15 öğrenci bulunmaktadır. Öğretmen sayısı ise 8 kadrolu 3 sözleşmeli olmak üzere 12 kişidir. Ayrıca 1 hizmetli bulunmaktadır. Okuluda 18 bilgisayardan oluşan bilgi teknoloji sınıfı, fen bilgisi laboratuvarı okul kütüphanesi ve taşımalı sistemle Karahacı, Karamusa, Özbek ve Bulgurcu köyleri ile Yeşilöz mahallesi, Çakıreşme ve Dereyayla mezralarından gelen 65 öğrencinin yararlandığı yemekhane bulunmaktadır. Okuluda anasınıfı 2004-2005 öğretim yılında açılmış ve 15 öğrenciyle eğitim öğretime devam etmektedir.

Tarihten buğüne kadar kasabadan 1200 kadar öğretmen çıkmış ülkenin dört bir köşesinde eğitime
hizmet vermişlerdir. Okuma yazma oranı %100 e yakındır.
Gezilecek yerler ve kültür
Halk oldukça misafirperverdir. Tüm ahali sevecen ve dost canlısıdır. Köy ahalisinin tanımadıkları bir çocuğu görünce Gızım sen kimin gızısın ya da oğlum sen kimin oğlusun sorusunu sorması da köy de sıklıkla rastlanan bir durumdur.
Kasabanın kuzey yamacında çam tepesi adı verilen piknik ve mesire yeri mevcuttur. Bu tepede senelerce Sarı Kız adı altında bir efsane dolaşmış ancak bu vesileyle tepede hazine arayanların çabaları hep boşa çıkmıştır.
Gümerdiğinde iki tane sulama göleti bulunmaktadır. Bu göletlerdeki su miktarı kuraklığa bağlı olarak oldukça azalmış olsa da halen balık tutma ve etrafında piknik yapma amaçlı ziyaret edilebilir.
Kasabanın güneyinde Anayolun hemen alt tarafında birkaç kilometre uzanan içinden Sanı çayının da geçtiği Bük bulunur. Burada kasabalılara ait meyve bahçeleri ve çay kenarında uzanan yabani böğürtlen çalıları gezmeye değerdir.
Yemekler
Kasabada genellikle İç Anadolu Bölgesi yöresine ait yemekler yapılır. Çorba olarak ilk akla gelen Tarhana çorbasıdır. Bazı evlerde yalnızca bu çorba özellikle kış günleri her gün yenir. Bunun dışında kışın genelde kurufasulye yazın ise taze fasulye yemeği yenir. Bu konuda Ak guru, gök guru, dön geri şeklinde bir tekerleme de kasaba da bilinir.
Halk eskisi gibi olmasa da kendi ekmeğini kendisi yapma eğilimindedir. Ekmek olarak genelde Bazlama ve Şebit yapılır. Ayrıca daha özel günlerde Gözleme ve Cızlama da yapılır
Kasabada yenen meyveler ise daha çok yörede yetişen elma, erik ve armuttur.
Diğer yöreye özgü yemekler
Taranaşı
Malakhamırı
Dudmaç
Göölaşı
Sarmırsaklı gök domata
Yuvalak
Keşkek
Sütlaş
Gatıklaş
Yazma çöreği
Gatmerli
Kül çöreği
Höşmerim
Cılımbır
Haside
Cızlama
Toğukaşı
Dondurma Helva
Sağlık
Mahalle de sağlık ocağı faaldir. Ancak doktor yoktur, Sağlık Memuru, Hemşire vardır. Zaman zaman ebe de bulunur. Doktora ihtiyaç olduğunda hastalar yaklaşık 5 km uzaktaki Şabanözü'ne sevk edilir. Kasabada eczane yoktur. Bu ihtiyaç da Şabanözü ilçesinden karşılanır.
Kasabanın toprağında bir miktar asbest de bulunmaktadır. Bu durum ülke için ekonomik bir önem ifade etse de kasabada zaman zaman görülen erken akciğer kanseri vakalarının sebebi olması konusunda şüpheleri üzerinde toplamaktadır.
Coğrafi Bilgiler
Kasaba Şabanözü'ne yaklaşık 5 kilometre mesafede ve güneybatısındadır. Gümerdiğin, Çankırının ise 49 km güneybatısında bulunmaktadır. Gümerdiğin; 38. enlem ve 40,7. boylamları arasında yer almaktadır. Kuzeyinde yaşlı çam ormanının yer aldığı Çam tepesi, güneyinde Göçük sırtları, Değirmen gediği ile Çoraklık tepesi, doğusunda Arpa deresi sırtları batısında ise Akkaya meşelik tepesi ve Killik başı sırtları bulunmaktadır. Deniz seviyesinden yüksekliği 1000 metredir. Tarım yapılan arazilerdeki tek tük ağaç dışında genellikle yeşil alan azdır. Kasabanın güneyinden yaklaşık 2 km uzaktan Sanı çayı batı istikametinde geçer. Çayda balıkçılık yapılmaz.
Kasaba karasal iklim altında olsa da karadenize de fazla uzak olmadığından nadir de olsa bu iklimin etkileri görülür. Örnek olarak bir karadeniz bitkisi olan fındık gümerdiğinde yetişebilmektedir.
Kasabayı ise Türkiye'de Karadeniz iklimi etkisinden kuzeyindeki sıra dağlar korumaktadır.
Ekonomi
İki adet DSİ ye ait sulama göleti mevcuttur. Gümerdiğin'de bulunan iki adet gölet sulama açısından ekonomik ve balıkçılık açısından turistik değere sahiptir. Belediye tarafından su bir gün öncesinden isim yazdırılarak, sırayla ve makul bir ücret karşılığı korucular kontrolünde verilir.
Kasabada genellikle buğday, fiğ, arpa, fasulye, nohut, elma, armut, erik, mısır gibi sebze ve meyve yetiştirilir. Buğday, fiğ ve arpa dışındaki ürünler genellikle satılmaz ve beslenme amaçlı olarak kasaba içinde değerlendirilir. Ancak ürünlerini perakende olarak ana yol üzerinde veya ilçe pazarında satan köylülere rastlamak da mümkündür.
Kasabada çok sayıda traktör ve zirai her çeşit tarım aleti bulunur.
Kasaba halkı tarım ile uğraşmakta aynı zamanda buralı emeklilerin yaşamak için tercih ettikleri yerdir.
Kasaba da iki adet market vardır.
Kasabada ev yaptırmak isteyenler için usta ve işçi temini zor da olsa mümkündür. Ancak malzeme için kasaba dışına çıkmak gerekir.
Kasabada değirmen vardır.
1950'li yıllardan beri kullanılan ancak yeterli verim alınamayan ve bir rivayete göre bir ucu Zonguldak bir ucu Çoruma kadar uzanan geniş bir havzaya sahip kömür ocağı mevcut ancak yeterli performans alınamamıştır.
Demografik Bilgiler
Gümerdiğin'in nüfusu yıllara göre aşağıdaki gibi gerçekleşmiştir;
Gümerdiğin Belediyesi
Gümerdiğin'de 1965 yılı genel nüfus sayım sonuçlarında nüfusun 2000'i geçmesi üzerine 26 Kasım 1966 tarihinde belediye teşkilatı kurulmuştur. 7 Mart 1967 yılında seçilen ilk belediye başkanı Gani Bayramoğlu'dur. (d.1917-ö.2003)
Halen kullanılan belediye hizmet binası 1969 yılında yapılmıştır.
Geçmiş Belediye başkanları, bağlı olduğu siyasi partiler ve yerel seçimlerde aldıkları oy yüzdeleri şöyledir:
Bazı deyimler ve manaları
Nemben = Nereden bileyim ben
Bıldır = Geçen sene
Bacagaşı = Dışarıda bulunan şömine şeklinde ancak zeminde bulunan ocağın rafı
Zahar= Zira
Yağlaaç = Gözleme yağlanan ucunda bez parçası ekli çubuk
Bazlama = Bazlama
Şebit = İnce yufka ekmeği
Mıska = İçine malzeme koyulup fırında kızartılan şebit ekmeği
Ak pakla = Kuru fasulye
Gök pakla = Taze fasulye
Gumpiri = Patates
Domata = Domates
Goltuudolasıca = ??? (beddua)
Gıran giresice = (beddua)
Gaş = Toprak binaların yine topraktan yapılma çatısı
Goruma = Koruculuk teşkilatı
Savak = Su arklarından her tarlaya geçiş ağzı
Canavar = Domuz, Kurt
Azırtmaç = Bir çeşit öcü
Zabalayın = Sabahleyin
İlkyazın = İlkbahar
Reis = Belediye başkanı
Çörte = Çatıların yan tarafındaki su toplama oluklarının ucunda suyun atılmasını sağlayan boru
Sayıgamına=Gerçek herhalde
Nangısı=hangisi
Harpışmak=Çocukların kendi aralarında şımarması kavga etmesi
Bimağfir=Bir süre
Garipisimek=Özlemek
Enyang oldum=Çok şaşırdım
Yoniğne=Yorgan iğnesi
Ca=Torba
Denk=Hasır torba
İmomen=Genel olarak
Zabah güzündür=Sabahtan beri
Seem=Pay, hisse
Halbukusa=halbuki
Zırav gibi=Çok güçlü heybetli
Usta, dipbaz=Çok açık gözlü
Yırtlaşık=Şımarık
Sorutmak=Ayakta durmak
Çöödürmek=Çiş yapmak (çocuklarda)
Yarmaça=İri balık
dana kavak= orta yaşlı iri şımarık
direkdeki adam= zayıf olan adam
güzün= sonbahar
kırangiresice=beddua←
meğersimek= beğenmek(meğersimiyonmu= beğenmiyonmu)
kırışıkalasıca= beddua
anazıt= üç çubuklu tahta tarla aracı
yangalak= tarlada buğday destelerinin biriktirilmesi
donguzlaa= bağ korunağı (küçük bağ evi üstü açık / balkon)