İşbara Kağan

İşbara Kağan (Eski Türkçe: , Ϊsbara qaγan, 沙缽略可汗/沙钵略可汗, Pinyin: shābōlüè kěhàn, Wade-Giles: sha-po-lüe, Şapolyo olarak da aktarıldı, tam unvan: Il Kül Shad Bagha Ishbara Qaghan 伊利俱盧設莫何始波羅可汗/伊利俱卢设莫何始波罗可汗, soyadı ve ad: Ashina Shetu, Aşena Şetu 阿史那攝圖/阿史那摄图, āshǐnà shètú, a-shih-na she-t'u), 582- 587 tarihleri arasında kağanlık yapan Doğu Göktürk hükümdarıdır.
Hükümdarlık
Babası Kara Kağan olan Işbara, amcası Taspar Kağan döneminde Er-fu Kağan adıyla ülkenin doğusuna kağan tayin edildi. Taspar Kağan ölmeden önce Mukan Kağan ın oğlu Ta-lo-pienin tahta geçmesini vasiyet etti. Taspar ın ölümü üzerine devlet adamları Ta-lo-pieni tahta geçirmek istemiş ancak millet annesinin Türk olmayıp Çin li olması sebebiyle kağanlığını kabul etmedi. Devlet meclisinde Taspar ın oğlu An-lo ile Ta-lo-pienin kağan olması yönündeki tartışmalardan sonuç çıkmayınca Işbara meclise gelerek desteklediği An-lo nun kağan seçilmesini sağladı. Tahta geçemeyen Ta-lo-pien in itirazları sonrasında An-lo nun ülkede kontrolü sağlayamaması neticesinde yeniden toplanan devlet meclisi tarafından Işbara kağan olarak tahta geçirildi. Kağan olamadığı için çok öfkelenen Ta-lo-pien ülkenin kuzey taraflarına çekilerek kendine Apa (A-po) Kağan unvanını verdi.
Göktürk devletinde iktidar mücadelesi sırasında Çin in kuzeyindeki Chou (Kuzey Zhou) devleti 581 yılında yerini Sui hanedanlığına bıraktı. Göktürk devleti taht mücadelesi ve iç sıkıntılarla uğraşırkan Çin de tam olarak birlik sağlanıyordu. Mukan Kağan devrinde prenses A-shih-na, Chou hükümdarıyla evlenmiş ve imparatoriçe olmuştu. Prensesin Çin e gidişinden sonra binlerce Göktürk Çinin başkentinde yaşamaya başlamıştı. Choular ile iyi ilişki içindeyken Sui hanedanın yönetime geçmesi ve başkentte (Chang'an) oturan Göktürkleri geri göndermesi Işbara Kağan ın Sui hanedanlığına kızmasına sebep oldu. Işbara, eskiden Chi (Kuzey Qi) devletinin Ying eyaleti askeri valiliğini yapan Kao Pao-ning ile işbirliği yaptı. Beraberce Lin-yü garnizonuna hücum ederek ele geçirdiler. Bunun üzerine Sui imparatoru Çin seddinin Shan-tung (Shandon) daki kalelerinin tamiri ile You ve Ping eyaletlerinde savunma hazırlıklarının yapılmasını emretti.
Işbara Kağan idaresindeki orduya Tardu Kağan, Tan-han, Chu-lo-hou (sonradan Baga Kağan) ve Apa Kağan ın da katılmasıyla Sui topraklarına akınlara devam edildi. Çin seddini hiçbir kuvvetle karşılaşmadan aşan Göktürk kuvvetleri, Çin kuvvetlerini yenerek Lan eyaletine girdi. Wu-wei, Tien-shui(Tianshui), An-ting, Chin-cheng, Shang-chün (Shen-hsi), Hun-hua ve Yen-an(Yan'an) şehirleri ele geçirildi. Göktürk ordusu güney Çin i işgal edecekken Tardu Kağan' ın askerlerini geri çekerek ülkesine geri dönmesi ve Töles boylarının isyan ettiği haberleri üzerine Işbara ilerleyişini durdurarak 583 yılı başlarında kendi topraklarına çekildi. Sui imparatorunun Çin ordusunu toplamasıyla Wei bölgesi prensi Shuang komutasında 583 yılı ilkbaharında Göktürkler e karşı sefer düzenlendi. 583 yılı Haziran ayında Pai-tao mıntıkasında Işbara, Apa ve Tan-han komutasındaki Göktürk ordusu Çin kuvvetleriyle karşılaştı. Hazırlıksız yakalanan Göktürk ordusu büyük bir yenilgi aldı ve Işbara bozkırlara doğru çekilmek zorunda kaldı.
Yenilgiden sonra ülkede çıkan kıtlık ve salgın hastalık neticesinde Göktürk ordusunun büyük bir kısmı öldü. Bu esnada Çin elçilerinin kışkırtmasıyla Apa Kağan ın ayrılmasından haberdar olan Işbara kuzeye yöneldi ve Apa yı ağır bir yenilgiye uğrattı. Tardu ya sığınan Apa destek alarak doğuya geçti ancak Işbara Kağan tarafından tekrar yenilgiye uğratıldı. Ülkedeki iç karışıklık devam etmiş, idaresine karşı gelen Tan-han Kağan ın topraklarını ele geçirerek ona bağlı boyları kendisine bağladı. Işbara nın kardeşi olan, bir başka boyu idare eden Ti-chin-cha da isyan etti ve Apa ya itaat ederek gücünü onun ordusuyla birleştirdi.
Bütün bu iç karışıklıklara rağmen Işbara ya bağlı kuvvetler 583 yılı Ağustos ayında Çin in You eyaleti Göktürkler tarafından işgal edilerek geri dönüldü. Ancak iç mücadelelerden yılan Işbara egemenliğini sürdürebilmek için dış destek bulma çabalarına girişmek zorunda kaldı. Bunun neticesinde siyasi olarak Sui İmparatorunun etkisi altına girdi. Işbara, Sui hanedanlığıyla yakın ilişkiye girerken Apa önderliğindeki muhalifleri güçlenmiş ve devletin merkezi Ötüken e kadar ulaşmıştı. 585 yılı Eylül ayında Tardu Kağan ın hücumları neticesinde sıkışması ve doğuda Moğol Chi-tan larında (Hitaylar) başkaldırması üzerine bu durumdan kurtulmak için Sui İmparatoru Wen in izniyle kendisine bağlı boylarla Gobi Çölü nün güneyine geçip, Pai-tao mıntıkasına geçici olarak yerleşti. Sui imparatorluğundan gerekli desteği alan Işbara batıya yönelerek Apa ya saldırıp onu bozguna uğrattıktan sonra kaybettiği bütün yerlerin tekrar hakimi oldu.
587 yılında Çin imparatorundan izin alarak Heng ile Tai eyaletleri arasında kalan bölgede av etkinliği düzenlendikten sonra Tsu-ho garnizonuna varan Işbara ateşlenerek hastalanmış ve bir aydan uzun süre hasta yattıktan sonra ölmüştür. Ölümünden sonra vasiyeti üzerine yerine kardeşi Baga Kağan geçmiştir.