Gök katları

Gök katları kavramı pek çok gelenekte bulunan, beş duyu ile algılanamayan alemdeki farklı ortamları derecelendirmek üzere kullanılmış bir kavram olup çeşitli din ve mitolojilerde farklı sayılarla ifade edilmiştir.
İnsanın basit gözlem yeteneği oluşturduğu ve varlığına inandığı ilk evren modellerinde Evren yer ve gök olmak üzere iki parçadan oluşurdu. O günün büyüklük algısına göre sonsuz denebilecek kadar geniş ve düz bir Dünya ve O'nun üzerinde, katmanları olan, dünya ile eşit genişlikte bir gökyüzü. Ancak bu gökyüzünün her katında değişik mitolojik veya yarı mitolojik özellikler yüklenen göksel varlıkların yaşadığı değişik katmanları olmalıydı.
7 gök kavramına çıplak gözle görülen 5 adet gezegene Güneş ve Ay'ın eklenmesi ile ulaşılır. İnanca göre bunların her birisi ayrı bir felekte ya da gök katında yüzmekteydi. Ancak birçok inanç sisteminin de temelini oluşturan denge inancı gereği yer ve gök arasında da bir denge olmalı ve Yerin de bir o kadar katmanları olmalıydı. (Yedi yer kavramı-Talak; 12)
Şamanizmde gök katları
Asya Şamanizminde şamanlar uçuş denilen trans yolculuklarında, kimi zaman yeraltı dedikleri ortama iner, kimi zaman gök katları dedikleri ortamlara çıkarlar. Altay Türkleri'nin geleneğine göre gök katları çeşitli ilahi veya yarı ilahi varlıklarca meskun olup, şaman, yolculuğunda bunlarla irtibat kurabilir. Fakat uçuş denilen bu trans deneyiminde her şaman her gök katına çıkamaz; daha doğrusu şamanlar kudretleri oranında gök katlarına yükselebilir. Asya Şamanizminde, herhangi bir nedenle gök katlarını aşması gereken bir şamanın önce yeraltı denilen öte-aleme inmesi gerekir. Ural-Altay kavimlerinde gök katları genellikle ya 7 ya da Dantenin İlahi Komedyasındaki gibi 9dur. Gök katlarının sayısı tüm şamanist toplumlarda aynı değildir. Kimi şamanist geleneklerde yeraltı denilen öte-alem de 7 kata ayrılır ki, bu durumda algılanamayan katların toplamı 14ü bulur. Eski şamanların 13üncü gök katını aşabilmiş oldukları söylenir. Altaylılar ise hem 7 ve 9 kat gökten, hem de 12,16 ve 17 kat gökten söz ederler.
Altay, Yakut ve Uygur Türklerinin geleneklerine göre, insanların yaşadığı Yer, ölülerin göçtüğü yeraltı (öte-alem) ve spiritüel Gökten oluşan üç ortam, merkezlerinden geçen bir eksenle birbirine bağlıdır ki bu eksenin iki ucu Yerin Göbeği ve Göğün Göbeği olarak kabul edilir.
Dogonlar ve Bambaralarda gök katları
Göğün Göbeği kavramı Mali Cumhuriyetinde yaşayan yerlilerden Dogonlarda da mevcuttur. Her şeyi ikiziyle ya da çift çift düşünen Dogonlara göre Tanrı Ammanın yarattığı göklerin, yani gök katlarının sayısı 14tür, yer katlarının sayısı da 14tür. Dogon ve eski Mısır geleneklerine göre, göklerin en yüksek katı, tesirlerin kutsal kaynağı Siriustur. Dogon inanışına göre en yüksek Gök katında Tanrı Ammanın naibi Büyük Nommo bulunur ki o, Dünyadaki ruhların gözeticisi olup Dünyayı sevk ve idare eder.
Dogonlara komşu olan Bambaraların geleneğinde gök katları şöyle açıklanır:
1- Birinci gök kirlidir (saf değildir).
2- İkinci gök kısmen arınmış haldedir, hayvan ve insan ruhlarının ülkesidir.
3- Üçüncü gök ilahlarla insanlar arasında aracı olan varlıkların bulundukları yerdir.
4- Dördüncü gök ilk üç göğün aynasıdır. Kelamın ve rahmetin sahibi olan ve dünyanın sevk ve idaresinden sorumlu olan yaratıcı ilah Faronun hesaplarını, hesap kayıtlarını tuttuğu yerdir. Faro, aynasından yeryüzündekilerin tüm yaptıklarını ve olayları izler. Yani, bu gök katı, varlıkların görülüp gözetlendikleri yerdir.
5- Beşinci gök ilahi adaletin göğüdür. Faro burada yasaklarını bozan (ilahi yasalara uymayan) insanlar hakkında hüküm ve kararını okur.
6- Altıncı gök, dünya sırlarının saklı olduğu göktür.
7- Yedinci gök ilah Faronun ülkesidir. Dünya için gerekli rahmet deposudur, rahmet oradan yağmur gibi iner.
Mayalarda gök katları
Göğün Göbeği ve Yerin Göbeği kavramları Mayalarda da bulunur. Mayaların kutsal kitaplarından Popol-Vuhta Yerin Göbeğindeki ilah ifade edilirken göbek ve kalp sözcükleri kullanılır. Örneğin, bir efsanede, atmaca, Göğün Göbeğinden Yerin Göbeğine dikine iner. Yine, Popol-Vuhta Göğün yedinci katından inen, uygarlık getiren kahramanların babaları olan 7 Ahpu, Yerin kalbine indiklerinde insan biçimine girerler. Meksika piramitlerini yapan halklardan bazıları, göğü dokuz katlı saydıklarından piramitlerini de dokuz katlı yapmışlardır. Fakat Asya şamanizminde olduğu gibi, Mayalarda, Azteklerde ve bunların torunları olan Amerika Kızılderililerinde de gök katlarının sayısı aynı değildir.(Algonkinlerde 12 gök vardır.)
Azteklerde gök katları
Jacques Soustelle Meksikalıların Tarihi adlı kitabında, 13 Gök 9 Yer olduğunu kabul eden Azteklerin gök katları hakkındaki inanışlarını şöyle özetler:

1inci gök, yıldızlar ülkesidir. 2nci gök, iskelet görünüşüyle tasvir edilen yaratıkların ülkesidir.3üncü gök, muhafızların ülkedir. 4üncü gök, yeryüzüne inen seçkin ruhların ülkesidir. 5inci gök, ateş yılanlarının ülkesidir 6ncı gök, dört rüzgar ülkesidir.7nci gök, toz ülkesidir. 8inci gök, ilahlar ülkesidir. İlahlar bu gök katında yaşarlar; hiç kimse daha yukarıdaki gök katlarında neler olduğunu bilemez. 9uncu gök ile 13üncü gök arasında büyük ilahlar bulunur. Güneşin en süptil hali 12nci göktedir. 13üncü gök katında ise İlahi Çift, yani etimizin efendisi ve eşi yaşar, oraya hiç kimse çıkamamıştır. 13üncü gökten bir süt ağacı çıkar.
İbrani geleneğinde gök katları
İbrani geleneğine göre, 1inci gök en yakın göktür, 2nci gök günahkarların bulunduğu göktür, 3üncü gök Aden bahçesinin bulunduğu göktür, 5inci gök aşağı düzeyli meleklerin bulunduğu göktür, 6ncı gök melek gruplarının ve Kerubi meleklerinin bulunduğu göktür; Tanrı ise 7nci göktedir.
İslamda gök katları
İslam mitolojisinde, göğün yedinci katında Sidret'ül münteha bulunur ki, Tuba adlı ters yaşam ağacının köklerinin bulunduğu bu ortamın Gök katlarının sonu olduğu kabul edilir. Kuranda Necm (Yıldız) suresinin 14. ve 16. ayetlerinde sözü edilen Sidretül Münteha, Muhammed peygamberin miracı sırasında eriştiği menzil olarak belirtilir. Tasavvuf ehline göre, büyük berzah da denilen orası, tüm saliklerin seyirlerinin, amellerinin ve ilimlerinin sona erdiği menzildir. Orası Miraç (Arapçada merdiven) yükselişinde ulaşılabilecek son menzildir. Sidreden sonraki aleme geçebilme, yeryüzündeki varlıklar için olanaksızdır. O alemde mahlukatın bir vücudu yoktur, mahluk o alemde adeta erimiş gibidir.
Teozofide gök katlarının anlamı
Teozofik terminolojide, bir gezegenin duyularla algılanan fiziksel ortamından itibaren yoğunlukları giderek azalma gösteren esiri maddelerinin, yani maddenin bilinen üç halinin ötesindeki daha süptil, daha seyyal, daha ince, vibrasyonel hız düzeyi yüksek hallerinin sıralanması gezegensel zincir terimiyle ifade edilir. Teozofiye göre, geleneklerde gök katları sembolüyle ifade edilen, Dünya gezegeninin bu birbirini izleyen, tedrici bir kademeleşme gösteren süptil ortamlarıdır ve esas olarak yedi kademeden oluşur. (Güneş Sistemimizde beşi Dünyanınkilerden daha yüksek olmak üzere toplam 12 kademe ya da plan olduğu kabul edilir.) Teozoflar, Dünyanın gezegensel zincir kademelerini yoğundan süptile doğru, şöyle adlandırır: Fiziksel plan, etherik plan, astral plan, mantal plan, kozal plan, buddi planı, atma planı. Gezegensel zincir planlarında ya da kademelerinde yoğun maddeden en süptil plana doğru yükselme hareketine yükseliş yayı (ascending arc) ya da karanlıktan ışığa yükseliş yayı denir ki, miraç ve urucla kastedilenin bu olduğunu düşünürler. Bunun tersine de iniş yayı denir. Kimilerine göre, gezegensel zincir sıralanması, inisiyasyonlardaki yedi aşamaya, yedi realiteye ve yedi şuur haline tekabül eder.