İmamet (İsnâaşeriyye öğretisi)

Onikicilik / Onikiciler İlahiyatı ya da On İki İmamcılık; Şiiliğin "İsnaaşeriyye" meşrebi içerisinde mevcud olan On İki İmamcı tüm tarikat ve mezheplerin ortak i'tikadını tanımlamak maksadıyla kullanılan bir fıkıh deyimi olup, Caferiyye Şiiliği, Anadolu Aleviliği, Bektaşilik ile Arap Aleviliği'ni de kapsamı altına almaktadır.
Şiiliğin "İsnaaşeriyye" ya da "Onikiciler" şubesine göre "On İki İmam", Muhammed bin Abdullah'ın ruhani ve siyasi takipçileri olarak kabul edilmektedirler.
Onikiciler'in İlahiyatı'na göre, Muhammed bin Abdullah ile takipçilerinden oluşan toplam "On Dört Masum" insan (Muhammed Mustafa, Fatıma Zehra ve On İki İmam) sadece toplumu adaletle yönetmekle kalmayıp, ayni zamanda şeriatın tefsiri ve Kur'an-ı Kerim'in batıni te'vilini yapmakla selahiyetlendirilmişlerdir. Toplum için birer rehber ve model olma hususiyeti taşıyan peygamber ve imamlar hatadan ve günahtan arındırılmış şahsiyetler olup, Allah-u Teala tarafından ilahi bir hüküm yani nass neticesinde seçilerek tayin edilmişlerdir.
Onikiciler'in i'tikadına göre, müslümanları ilgilendiren i'tikadi ve fıkhi konuların hepsi üzerinde tam bir mutlak otorite sahibi olan ve Cenab-ı Hak tarafından ilahi olarak atanmış olan bir "İmam-ı Zaman" her çağda mevcuttur. Bu sıra içerisinde Ali birinci sırada yer almakta ve arkasından on bir tane imam daha gelmektedir. (Bu kural Sünni tarikat için de geçerli olup, orada yalnızca imama, "Hazreti Üstad", "Efendi", ya da "Pir" gibi ünvanlar verilmekte olup, fıkhi ve diğer hususlarda bu hazreti üstad efendiler tam bir mutlak otoriteye sahip bulunmaktadırlar.) Bunlar Muhammed bin Abdullah'ın neslinden olup, onun kızı olan Fatıma Zehra'nın erkek çocuklarının soyundan gelmektedirler. Her bir "İmam-ı Zaman" evvelkinin erkek çocuğu olmak zorundadır ve silsile bu şekilde devam etmektedir. Burada istisnai kural sadece Hasan el-Mucteba'nın erkek kardeşi olan Hüseyin bin Ali için geçerlidir. On İkinci ve son imam olan Muhammed Mehdi'nin ise hala sağ olduğuna ve gayba halinde gizlendiğine inanılmaktadır.
On İki İmamcı tarikat ve mezhepler
On İki İmamcılık
İsnaaşeriyye (Onikiciliğin en büyük mezhebi):
Caferiyye (Onikiciler): On iki İmamlar'a Muhammed bin Abdullah'ın hak vasi ve halifeleri ve Allah'ın masum evliya ve huccetleri olarak inanan Şia'nın esas ve yaygın olan ana koludur, yani özüdür.
Kalenderilik (On İki İmamcılık): 8. yüzyıl Samaniler devri öncesi fa'al olan Melamilik akımından beslenen, Budizm ve Hinduizm etkilerini sergileyen, kalça boyu kıl yapımı gömlekler giyinen ya da sadece battaniyeyle örtünen ve her türlü ilacın kullanımına karşı çıkanların yolu) Haydarilik (On İki İmamcılık): Kutbud-Din Haydar tarafından kurulan, 12. yüzyıldan itibaren Kalenderiliğin en yaygın ve fa'al kolunu oluşturan, kendilerini hakir görmek ve aşağılamak suretiyle vücudlarına demirden halkalar takarak yalın ayak dolaşan, keçe ve çuhadan yapılma elbiseler giyerek zillet içerisinde bekar kalmak suretiyle yaşayanların oluşturduğu yol
Vefaiyye (On İki İmamcılık): Ebu'l Vefa el-Bağdadi tarafından kurulan, manevi ve maddi temizliğe çok önem veren, sıklıkla zikir ve Semah uygulayan sufi/tasavvufi yol;
Babaiyye (On İki İmamcılık): Vefaiyye tarikatına bağlı Ebu'l-Baka Baba İlyas bin Ali el-Horasani'nin müridlerinden olan Baba İshak Kefersudi'nin geliştirdiği sufi/tasavvufi yol.
Barakiyyun (On İki İmamcılık): Başlangıçta Vefa'iyye tarikatından Ebu'l-Baka Baba İlyas bin Ali el-Horasaninin halifesi Aybek Babanın en iyi müridi, daha sonra ise hem Hacı Bektaş-ı Velinin halifesi hem de Rufai tarikatına bağlı Sarı Saltuk Babanın müridi olan Barak Babanın geliştirdiği sufi/tasavvufi yol;
Anadolu Aleviliği (On İki İmamcılık);
Arap Aleviliği (Nusayriyye) (Onbircilik; kısmen On İki İmamcıdır): Aliye uluhiyet isnad eden ghulat (köktendinci) fırka.
Hurufiyye (Kısmen On İki İmamcı/Onbircidir):Tanrı'nın her peygamberde aşamalı olarak kendisini açtığına, en son olarak da yedinci Şii imamı Musa el-Kazımın soyundan gelen ve Hurufiyye inancının kurucusu olan "Feyzlul-Lah Ester-Abadi"nin bedeninde vücud bulduğuna, ve ("Feyzlul-Lah Ester-Abadi") Naiminin "Cavidan el-Kebir" (Cavid-Name)sinin Kur'an-ı Kerimi ilga ettiğine inanan sufi/tasavvufi yol;
Nuktaviyye (On İki İmamcılık): Muhammed bin Abdullahın daha yüksek seviyede reenkarnasyonu olduğu iddiasiyle 1397 yılında kendisini Mehdi ilan eden "Mahmud Pasikhani" tarafından İsmailiyye-Nizarilik mezhebi ile tanınan İsfahan Eyaleti'nin Kaşan şehri yakınlarında "Anjudan" köyünde Hurufiyyenin bir yan kolu olarak kurulan ve Pasikhaninin ölümünden sonra da Şah Tahmaspı Mehdi ilan etmeğe kalkışan On İki İmamcı sufi/tasavvufi yol.
Bektaşiyye (On İki İmamcılık): Adını, 13. yüzyılda Anadolu'nun İslamlaşması sürecinde etkin olarak fa'aliyet gösteren ve Horasan Melametiliğinin önde gelen temsilcilerinden Yusuf Hemedani'nin öğrencisi Hoca Ahmed Yesevi'nin öğretilerinin Anadolu'daki uygulayıcısı olan büyük Türk mutasavvıfı Kalenderi / Haydari şeyhi Hacı Bektaş-ı Veli'den alan On İki İmamcı sufi/tasavvufi yol.
Ahiler (On İki İmamcılık);
Dedebabalık (On İki İmamcılık): Hacı Bektaş-ı Veli'nin soyundan gelen Balım Sultan tarafından, 14. ile 15. yüzyıllarda Azerbaycan ve Anadolu'da etkin olan Hurufilik akımının da etkisinde kalarak İbahilik, teslis (üçleme), tenasüh ve hülul anlayışlarını da Bektaşilik içine katmak suretiyle 16. yüzyılın başlarında kurumsallaştırılan, özellikle Balkanlar'daki Türkler arasında yaygın olan On İki İmamcı tasavvufi yol;
Safeviyye (On İki İmamcı ve Onikiciliğin menşei): Safeviler'in son dönemlerinde Ahbarilik itikadi ekolü tarafından biçimlendirilen On İki İmamcı sufi/tasavvufi inanç;
Kızılbaşlık (On İki İmamcılık): 16. yüzyılda Azerbaycan'da yaşayan ve Safevi Devleti'nin kurulması için önemli destek sağlamış olan Hürremiyye (Ḵhorram-Dīnān) adlı bir dini ve siyasi topluluğun ruhani torunları;
Celalilik (On İki İmamcılık): Kendini Mehdi ilan eden Bozoklu Şeyh Celal taraftarlarının oluşturduğu On İki İmamcı sufi/tasavvufi yol.
Niʿmetullahiyye (On İki İmamcılık): Altıncı İmam Cafer-i Sadık soyundan gelen ve Kadiri Sufilerinden ʿAbd-Allah Yefai'nin müridi olan Sünni Şah Niʿmetullah-i Veli (Nured-Din Kirmani) tarafından tarafından kurulan ve daha sonra da Ömer ibn Hattab'ın katledildiği gün olan Zilhicce ayının yirmialtısını karnavalımsı bir resmi bayrama dönüştüren Şah İsmailin Şiiliği mecburi devlet dini ilan etmesiyle Şiiliği benimsemek zorunda kalan On İki İmamcı sufi/tasavvufi yol;
Nurbakşiyye (On İki İmamcılık): Dr. Cavid Nurbakş tarafından 20. yüzyılda yeniden yapılandırılan tasavvufi Yeni-Niʿmetullahilik yolu.
Rufailik: Ahmed Er Rufai tarafından kurulan sufi/tasavvufi yol;
Galibilik (On İki İmamcılık): Abdülkadir Geylani ile Ahmed Er Rufai'nin Tasavvufi prensiplerini benimseyen, mezhepte Hanefi meşrepte ise Alevi olan Sufi/tasavvufi yol.
On İki İmamcı başlıca tarikat ve mezhepler ile Şiilikteki önemli kişiler arasındaki tarihi yakınlıkların basitleştirilmiş şeması: