Hüseyin Cahit Yalçın

Hüseyin Cahit Yalçın (7 Aralık 1875 - 18 Ekim 1957), Türk gazeteci, yazar, çevirmen, siyasetçi.
Yazı hayatına Servet-i Fünun döneminde edebiyatçı olarak başlamış, II. Abdülhamit, II. Meşrutiyet, Mütareke, Atatürk, İsmet İnönü ve Demokrat Parti dönemlerinde her daim sert kalemiyle yazdığı polemik ve eleştirilerle ve aynı zamanda da kültürün yaygınlaşmasına destekleriyle akıllarda kalmıştır.
Yaşamı
7 Aralık 1875te babasının görevi nedeniyle bulundukları Balıkesirde dünyaya geldi. İstanbullu bir ailenin oğlu olan Hüseyin Cahitin babası, orta halli bir maliye memuru (Aşar Müdürü) olan Ali Rıza Efendi, annesi Fatma Neyyire Hanımdır. Hüseyin Suat adında ağabeyi vardır. İlköğrenimini İstanbulda, ortaöğrenimini Serezde Askeri Rüştiyede tamamladı. 1889da İstanbulda Dersaadet İdadisinde (İstanbul Lisesi) öğrenim gördü. Edebiyata ilgisi öğrencilik yıllarında başladı İlk romanı "Nadide" 1891de yayımlandı.
Lise öğrenimini tamamladıktan sonra 1893-1896 yılları arasında İstanbulda, Mekteb-i Mülkiyede yükseköğrenim gördü. Okulun son sınıfında birkaç arkadaşıyla Mektep adlı dergiyi çıkararak gazeteciliğe başladı. Daha sonra Edebiyat-ı Cedide topluluğuna katılan Hüseyin Cahit, gazetecilik yaşamını Servet-i Fünun dergisinde yayımlanan öyküleri, sanata ilişkin makalelerinin yanı sıra, Mütalaa, Tarik, Sabah ve Saadet gibi gazetelerdeki yazıları ile de sürdürdü.
1896da yükseköğrenimini ikincilikle tamamladı. Bir süre Maarif Nezareti Mektub-i Kaleminde çalıştıktan sonra 1897 yılından itibaren Vefa ve Mercan İdadilerinde Türkçe, Fransızca öğretmenliği ve idarecilik yaptı. 1899da ilk öykü kitabı Hayat-ı Muhayyel yayımlandı.
Servet-i Fünun dergisi
1900 yılında Tevfik Fikretin dergiden ayrılmasından sonra Servet-i Fünun Dergisinin yönetimini üstlendi. 1901'de ikinci romanı "Hayal İçinde" Servet-i Fünunda tefrika edildi. Dergi, 16 Ekim 1901de yayımlanan, Fransızcadan çevirdiği Edebiyat ve Hukuk adlı bir yazıda Fransız Devriminden söz edildiği gerekçesiyle II. Abdülhamid yönetimince kapatılınca bir süre yazı yaşamından çekildi. 1901-1908de dilbilgisi ve sözlük çalışması yaptı, "Türkçe Sarf ve Nahiv" adında bir dil bilgisi kitabı hazırladı.
Tanin gazetesi ve Milletvekilliği
1908'de II. Meşrutiyet'in ilanından sonra memuriyetten ayrılan ve edebiyatı bırakıp gazeteciliğe ve siyasete başladı. İttihat ve Terakki yöneticilerinin isteği doğrultusunda Ağustos 1908'de Tevfik Fikret ve Hüseyin Kazım Kadri ile birlikte Tanin gazetesini kurdu. İlk sayısı 1 Ağustos 1908de yayımlanan gazetenin başyazarlığını üstlendi. İttihat ve Terakki'nin siyasi alanda bir nevi kalemşoru oldu. Tanin, zamanla kamuoyunun gözünde İttihat ve Terakki ile özdeşleşti ve onun yayın organı olarak görüldü.
Aynı yıl İttihat ve Terakki'den milletvekili seçildi. 1908-1912 Osmanlı Meclisi Mebusanı, 1912 Nisan-Ağustos Osmanlı Meclis-i Mebusanı ve 1914-1918 Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda İstanbul milletvekili olarak yer aldı. Meclisin ikinci dönem çalışmalarında meclis başkanlığını yürüttü.
31 Mart Ayaklanması
31 Mart Ayaklanması sırasında ayaklanmayı çıkaran güçler tarafından matbaası basılan ve öldürülmeye çalışılan Hüseyin Cahit, saklanıp kurtulurken Lazkiye milletvekili Mehmet Aslan Bey, ayaklanmacılar tarafından Hüseyin Cahit sanılarak öldürüldü. Hüseyin Cahit ise Rus elçiliğinin yardımı ile Romanyaya kaçtı ve Mehmet Reşatın tahta çıkarıldığı 27 Nisan 1909da ülkeye dönerek gazetesinin yayınını sürdürdü.
Düyun-u Umumiye Vekilliği
1911'de Maliye Bakanı Mehmet Cavit Beyin teklifi ile Düyunu Umumiye Dayinler vekili olarak görev verildi. 1922 Mayısında adaylığı Ankara hükumeti tarafından reddedilinceye kadar bu görev nedeniyle yüksek bir aylık almayı sürdürdü.
Taninin Satılması
Hükümete yönelik eleştirileri yüzünden 1912de gazetesinin kapatılması üzerine Viyanaya kaçan Hüseyin Cahit, Bab-ı Ali Baskınından sonra İstanbula dönebildi. 31 Ocak 1913te yeniden çıkartmaya başladığı Taninde eleştirilerini artık İttihat ve Terakkiye yöneltti. Partiden gelen uyarıların sıklaşması üzerine Tanini 30 Ocak 1914te partiye sattı.
Malta Sürgünü
Hüseyin Cahit, I. Dünya Savaşı sonrası İstanbulun işgal edilip meclisi dağıtan İngilizler tarafından Şubat 1919da tutuklanıp Bekirağa Bölüğüne konulan 78 kişi arasındaydı. Diğer tutuklularla birlikte Malta'ya sürüldü (Haziran 1919). Maltada ayrıcalıklı bir konumda oldu; bir otelde veya pansiyonda oturmasına, ailesini getirmesine izin verildi. Sürgünlüğü sırasında İngilizce ve İtalyanca öğrendi. Oğlumun Kütüphanesi adlı çeviri dizisini hazırlamaya başladı. 16 Mart 1921 günü Türk ve İngiliz hükumetleri arasında imzalanan anlaşma ile serbest bırakıldı. Diğer sürgünlerden ayrı olarak varlıklı diğer üç kişi ile birlikte 29 Nisan 1921 günü adadan ayrıldı Ailesi ile birlikte diğer Avrupa şehirlerini gezdikten sonra 15 Temmuz 1922de işgal altındaki İstanbula döndü.
Renin ve Tanin
1922'de Maltadan İstanbula döndükten sonra Tanin adıyla gazete çıkarmasına izin verilmeyince gazeteyi "Renin" adıyla çıkarmaya başladı. Bir yandan da çeşitli çeviri eserler yayınladı. Hüseyin Cahit, gazetesinde Anadoluda devam eden milli mücadeleyi destekleyici yazılar kaleme aldı ve bir süre sonra gazetesinin adını Tanine dönüştürdü. Her ne kadar yazılarıyla İstiklal Savaşına destek verse de saltanatın kaldırılması, cumhuriyetin ilanı, halifeliğin kaldırılması konularındaki tutumu nedeniyle gazete Ankara hükumeti tarafından muhalif bir yayın organı haline gelmekle suçlandı ve Hüseyin Cahit muhalif gazeteci ilan edildi.
İstiklal Mahkemesi'nde İlk Yargılanma
Lozan Anlaşmasından sonra Hint asıllı iki İngilizin İngiltere İslam Cemiyeti adına başbakanlığa gönderdikleri mektubu, henüz başbakanlığa ulaşmadan, 5 Aralık 1923 günü gazetesinde yayımlanması nedeniyle İstiklal Mahkemesinde yargılandı. Başka iki gazetenin daha (İkdam ve Tevhid-i Efkar) başyazar ve müdürlerinin yargılandığı duruşmalar Ocak 1924e kadar sürdü ve mahkeme tüm gazetecilerin beraatine karar verdi.
Tanin'in Kapatılması ve İstiklal Mahkemesinde İkinci Yargılanma
13 Şubat 1925'te çıkan Şeyh Said İsyanı sonrasında İsmet Paşa (İnönü) önderliğinde kurulan yeni hükumet, Takrir-i Sükun yasasını çıkarmıştı. İsyanın sorumlusu olarak İstanbul basını gösterilince Takrir-i Sükun yasası ile kurulan iki İstiklal Mahkemesinden birisi İstanbula gönderildi ve çoğunluğu muhalif olarak tanınan birçok basın organı 6 Mart 1925 günü kapatıldı. Aynı gün Hüseyin Cahit, bundan böyle siyasal yazılar yerine hatıra, ilmi makale ve hikayeler yazacağını duyurdu. Ne var ki Terakkiperver Partinin İstanbul Merkez Şubesinin 12 Nisanda aranmasını gazetede Dün Gece Terakkiperver Fırka basıldı biçiminde duyurunca, Tanin de 16 Nisanda süresiz kapatıldı. Gazetenin sahibi ve başyazarı olan Hüseyin Cahit, 20 Nisanda Cebeci Hapishanesine konuldu. 7 Mayıs 1925te sonuçlanan dava sonucu Çorum'da ömür boyu sürgün cezasına çarptırıldı.
İzmir Suikast Girişimi ve İstiklal Mahkemesinde Üçüncü Yargılanma
Çorum'da sürgün cezasını çekmekte iken İzmirde cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa'ya yönelik bir suikast girişimi ortaya çıkarıldı. Kurulan İstiklal Mahkemesi, suikastın arkasında eski İttihatçıların olabileceğini değerlendirerek 1923 yılında İstanbulda Mehmet Cavit Bey'in evinde İttihatçıların yaptığı toplantıya katılanları Ankara da yargılamaya karar verdi. Görülen dava sonucu 26 Aralık 1926da Cavid Bey, Dr. Nazım, Hilmi ve Nail Beylerin idamına karar verildi ve cezaları o gece infaz edildi. Davada yargılananlardan birisi olan Hüseyin Cahit, beraat etti. İdam edilen arkadaşı Mehmet Cavit Bey'in eşine ve oğlu Şiar'a sahip çıktı.
Çorum Sürgünü Dönüşü
1926da sürgün cezası kaldırılınca İstanbula döndü. Ne yeniden gazetecilik yapma olanağı ne de başka bir iş bulabildi; Malta sürgünü sırasında çevirdiği kitapları yayımlayarak geçim sıkıntısını hafifletmeye çalıştı. 26 Haziran 1929 Tarihinde verilen pasaportla yurt dışına çıktı (pasaport no: 2992). 1930 yılında Sanayi ve Maadin Bankası İdare Meclisi Başkanlığına atandı. 1933te gerçekleşen I. Türk Dili Kurultayında devlet müdahalesi ile dil değişikliği yapılamayacağını savundu. Dil konusundaki resmi görüşe karşı çıkması, bankadaki görevine son verilmesine neden oldu.
Fikir Hareketleri Dergisi
1933'te Akşam gazetesinde yazılar yazmaya ve cumhuriyetin 10. Kuruluş yıl dönümünden itibaren Türk kültür hayatının önemli yayın organlarından biri olan Fikir Hareketleri dergisini yayımlamaya başladı. Fikir Hareketleri Dergisi, 1940 yılına kadar yayın hayatını sürdürdü, 364 sayı yayımlandı. Derginin tüm yazılarını Hüseyin Cahit yazdı, liberal demokrasiyi savundu. Siyasete atıldığı 1939 yılına kadar dergide iç politika ile ilgili güncel yazılar yazmaktan uzak durdu. 1935-1946 arasında Yedigün Dergisinde sohbet, deneme, gezi yazıları yayımladı.
TBMM Milletvekilliği
Atatürk'ün ölümünden sonra, İsmet İnönü'nün teklifiyle tekrar politikaya dönmüştür. V. Dönem (Ara Seçim), VI. Dönem Çankırı, VII., VIII. Dönem İstanbul ve IX. Dönem Kars Milletvekilliği yapmıştır. Milletvekilliği sırasında Birleşmiş Milletler Filistin Uzlaştırma Komisyonu üyeliği yaptı, partisinde Grup Başkan Vekilliğine seçildi, Türk Basın Birliği Başkanı oldu. CHP'nin siyasi görüşlerini savundu.
Yeniden Tanin Gazetesi ve Tan Baskını
1943-47 yılları arasında Tanin Gazetesi'ni tekrar yayınladı. Gazetede 3 Aralık 1945 günü yayımlanan makalesinde komünizm propagandası yapmakla suçladığı Tan Gazetesi'ni açıkça hedef olarak göstermiş, ertesi gün Sabiha Sertel'i Moskova'nın emrinde biri olarak tanıtmıştı. O gün, Türk basın tarihinde Tan Gazetesi Baskını diye anılan olay gerçekleşti. Tan Matbaası'nın basılmasıyla başlayan olaylar dizisinde makalesinin büyük rolü olduğu kabul edilir. Yalçın, bu olay sonrasında, olay hakkında hiçbir yorum yapmamıştır. Tanin, 14 Kasım 1947 günü 1542. sayısı ile yayınına son verdi.
Ulus Gazetesi Başyazarlığı
Tanin Gazetesi'ni kapadıktan sonra 11 Eylül 1948'den itibaren CHPnin resmi yayın organ olma özelliği taşıyan Ulus Gazetesinde başyazarlık yaptı. En önemli polemiklerini Cumhuriyet'teki Nadir Nadi ile yaptı. Ulus, Yeni Ulus adı ile 8 Aralık 1953'te yeniden yayınına başladığında, bu gazetenin de başyazarlığını yaptı. Ulus'ta yayınlanan bir yazısı nedeniyle dokunulmazlığı kaldırıldı.
Demokrat Parti yönetimine karşı bir yazısından dolayı 1954'te 79 yaşında tutuklanarak hapse girdi ve kısa süre sonra Cumhurbaşkanı tarafından bağışlanarak çıktı. Hapishaneden çıktıktan sonra da yazı yazmayı ve iktidarı eleştirmeyi sürdürdü. 1957 seçimlerinde tekrar milletvekili adayı oldu ancak seçimlerin sonucunu öğrenemeden 18 Ekim 1957 tarihinde İstanbul'da hayatını kaybetti. Cenazesi, Feriköy Mezarlığı'na defnedildi.