Richard Sorge

Richard Sorge (Rusça: ; 4 Ekim 1895; Bakü 7 Kasım 1944; Sugamo Hapishanesi, Tokyo), II. Dünya Savaşı'ndan önce Japonyada görev yapan, Sovyetler Birliği'nin casusu. Casuslar içerisinde en başarılıları arasında gösterilir. Casus kod adı Ramsaydır. Almanyada ve Japonyada gazeteci olarak çalışmıştır. 1941'de Tokyo'da yakalanan Sorge, 1944'teki idamına kadar SSCB ile olan bağlantısını reddetse de SSCB ancak 1964 yılında Sorge'u kahraman olarak tanımıştır.
İlk yılları
Çarlık Rusyasında Azerbaycan Baküde doğar. Burada çalışan Alman maden mühendisi babası Adolf Sorgeun dokuz çocuğundan en küçüğüdür. Annesi Rus Nina Semionova Kobielevadır. Babasının Kafkas Petrol Şirketiyle olan sözleşmesi bitince aile Almanyaya döner. Kafkasyada doğmuş olmak ve sonradan Berline dönmek küçük Richardı çok etkilemiştir. Kozmopolit bir aile ortamı olan Sorge ailesi Berlindeki ortalama burjuva ailelerinden farklıdır. Richardın büyük amcası Friedrich Adolf Sorge, Karl Marx ve Friedrich Engelsin dostudur. Ekim 1914'te I. Dünya Savaşı çıkınca gönüllü olarak orduya yazılır. Topçu birliğine gönderilen Sorge, Batı cephesinde Mart 1916da şarapnel yüzünden ağır yaralanır. Üç parmağı kesilir ve iki ayağı da kırılır, bu yaralar yüzünden hayatının sonuna dek topallayacaktır. Rütbesi onbaşıya çıkartılır ve Demir Haç nişanıyla ödüllendirilerek ordudan terhis edilir. Nekahat döneminde Marxın eserlerini okuyacak ve komünist ideolojiyi benimseyecektir. Savaşın sonuna kadar Berlin, Kiel ve Hamburg Üniversitelerinde ekonomi eğitimi alır. Ağustos 1919da Hamburg Üniversitesinde Siyaset Bilimcisi olarak mezun olur. Alman Komünist Partisine üye olur. Siyasi fikirleri yüzünden girdiği işlerden atılır. Moskovaya gider ve Komintern için çalışmaya başlar.
Sovyet casusu
Sorge, Sovyetler Birliği için bir casus olarak yetiştirilir ve gazeteci mesleği sayesinde birçok Avrupa ülkesine giderek buralardaki komünist ayaklanmalar hakkında bilgi sağlar. 1920-22 yılları arasında Kuzey Ren Westfalyadaki Solingen kentindedir. Burada Christiane ile evlenir. 1922 yılında parti onu Frankfurta gönderir ve iş dünyası ile bilgi toplamasını ister. Thurungiadaki ekim 1923 tarihindeki başarısız komünist darbe girişimini gazeteci olarak gözlemler. Eşiyle beraber 1924 yılında Moskovaya yerleşirler ve Kominternde resmen işe girer. Çalıştığı bölüm aynı zamanda Askeri Haberalma Örgütü OGPU ile de iç içedir. İşine aşırı bağlılığı yüzünden evliliği yürümeyecektir. 1929 yılında Sorge Kızıl Ordu 4. Departman (İstihbarat) elemanı olur ve hep de öyle kalır. Aynı yıl İngilteredeki işçi hareketlerini öğrenmek ve buradaki Komünist Parti hakkında bilgi edinmek için İngiltereye gider. Kasım ayında Almanyaya gitmesi istenir. Burada Nazi Partisine girmesi ve soldan hiç kimseyle temas etmemesi talimatı verilir. Rahat çalışabilmek için Getreide Zeitung isimli gazetede işe girer.
Çin seyahati
1930 yılında Sorge Şangaya gider, buradaki amacı istihbarat sağlamak ve devrime yardım etmektir. Resmi olarak Alman gazetesi Frankfurter Zeitung muhabiridir. Max Clausen adlı diğer bir casusla temasa geçer. Buradayken Japon gazeteci Hotsumi Ozaki ile tanışır. Japon gazeteci daha sonra Sorgeun kurduğu şebekeye katılmayı kabul edecektir. Çinde çeşitli yerleri gezerek komünistlerle temasa geçer. 1932 Aralık ayında Moskovaya çağrılır.
Japonya
Mayıs 1933te Sovyetler Birliği, Sorgeu Japonyada bir casus şebekesi kurmakla görevlendirir. Görevi gizlemek için önce Ramsay adıyla Berline gönderilir. Burada eski ilişkilerini sağlamlaştıracak ve Japonyaya Alman gazeteci kimliğiyle girecektir. Berlinde tekrar Nazi Partisine sık gitmeye başlar ve parti içinde yükselir. Sarhoşken ağzından bildiklerini kaçırmaktan korktuğundan içkiyi bırakacaktır. Sorge 6 Eylül 1933 tarihinde Yokohamaya gelir. Yeraltındaki Japonya Komünist Partisi veya Tokyodaki Sovyetler Birliği Elçiliğiyle hiçbir koşulda temasa geçmemesi tembihlenir. Şebekesinde Kızılorduda subay ve radyo operatörü Max Gottfried Friedrich Clausen, Hotsumi Ozaki ve iki Komintern casusu Branko Vukelic Fransız magazin muhabiri ve Japon gazeteci Miyagi Yotoku bulunmaktadır. 1933-34 arasında Sorge Japonyada NKVD için bir casus şebekesi kurmuştur. Şebekedekiler hükumete yakın isimlerden Japon dış siyasetiyle ilgil ayrıntılı bilgiler almaktaydılar. Ona bağlı casuslardan Hotsumi Ozaki başbakan Fumimaro Konoe ile yakın bir ilişki geliştirecek ve çok gizli bazı belgelere ulaşabilecektir. O sırada Almanyanın içerisinde istihbarat sağlamak çok zordur. Sorgedan Almanya ile ilgili istihbaratı Japonya üzerinden sağlaması istenir. Resmi olarak Nazi Partisi üyesi olan Sorge, Tokyodaki Alman Büyükelçiliğine girecek ve elçi Eugen Ott ile yakınlık sağlayacaktır. Elçilikten önemli bilgiler sağlayacak hatta elçinin eşiyle de flört edecektir.
II. Dünya Savaşı sırasında şebeke
Sorge Kızılorduya özellikle Anti-Komintern Paktı ile ilgili değerli bilgiler sağlar. Pearl Harbor Saldırısını önceden haber verir. 1941 yılında ise Moskovaya Almanların Sovyetlere saldıracağı tam tarihi verdiği iddia edilir. Moskova ise bu istihbarata mesafeli davranacaktır. (Almanyadaki Sovyet casus şebekesi Kızıl Orkestra da aynı tarihi bildirmiştir.) Sorge kendisine ulaşan bilgileri Alman Elçiliğinde askeri ataşe yardımcısı olan Yarbay Friedrich von Scholdan alır. 14 Eylül 1941 günü ise gönderdiği mesajda Japonların aşağıdaki gelişmeler olmaksızın Sovyetler Birliğine saldırmayacağını bildirir:
Moskova ele geçirilir.
Kwantung Ordusunun büyüklüğü Sovyetler Birliğinin Sibiryadaki kuvvetlerinin üç katı olur.
Sibiryada iç savaş çıkar.
1941 yılının Eylül ayının sonlarına doğru Sorge, Uzakdoğuda Japonyanın Sovyetler Birliğine saldırmayacağını bildirir. Bu bilgi ışığında Uzakdoğudaki Sovyet birlikleri ana cepheye çekilebilmiştir. Kwantung Ordusunun varlığı yüzünden yine de çok sayıda Sovyet birliği sınırda bulunmak durumundaydı. Alman saldırılarının püskürtülmesi için bu bilgi çok değerli olmuştur. Bu açıdan bakıldığında Sorgeun şebekesi savaş sırasındaki en başarılı casusluk şebekesidir. Bununla ilgili bir plaket Sheremetyevo Havaalanı girişinde bulunmaktadır. Sorge ve ekibini verdiği en önemli ikinci bilgi ise Stalingrad ile ilgilidir. Stalingrad Savaşı modern tarihin en kanlı ve en büyük savaşlarından birisi sayılmaktadır. Sorge Moskovaya gönderdiği mesajda Almanlar eğer şehri ele geçirirse Japonyanın Uzakdoğudan saldırıya geçeceğini bildirmiştir.
Yakalanması ve mahkemesi
Savaş ilerledikçe Sorge ve ekibi için mesajlarını iletmek çok daha tehlikeli hale gelmekteydi. Ancak her şeye rağmen mesajlarına devam eder. Ancak Japonlar Sovyetler Birliği ile tek yönlü radyo sinyal trafiğine bakarak bir casus örgütünün varlığından şüphelenmeye başlarlar. Japon gizli servisi ise istihabarat toplamaya başlamıştır. 14 Ekim 1941 günü Ozaki yakalanır ve sorguya alınır. Sorge, gizli servisin ensesinde olduğu uyarılarını dikkate alır ve Japon sevgilisiyle beraber ülkeyi terk etmeye karar verir. Ancak 18 Ekim 1941 günü Tokyoda yakalanır. İlk başta Japonlar Nazi Partisi üyeliği ve Almanya bağlarından ötürü Sorgeun Abwehr ajanı olduğunu düşünür. Ancak Abwehr böyle bir ajanlarının olmadığını söyleyince Sorge ağır sorgulamaya alınır. İşkence altındayken bile Sovyetler Birliği'yle ilgili tüm ilişki iddialarını yalanlar. Sorgeun, Japon savaş esirleriyle değiş tokuşu söz konusu olmamış çünkü Sovyet hükumeti de onunla ilgili tüm bağlantı iddialarını yalanlamıştır.
İnfazı
Richard Sorge Japonlar tarafından 7 Kasım 1944 günü. (Ekim Devrimi'nin 26. yıldönümü) sabahleyin asılır. Aynı gün içinde asılan Hotsumi Ozaki savaş sırasında Japonya'da vatana ihanetten asılan tek Japon vatandaşıdır. Sovyetler Birliği ise 1964 yılına kadar Sorgea sahip çıkmamıştır. Bunun Stalinin Nazi saldırısını bildiren Sorgeun verdiği istihbarata itibar etmediğinin ortaya çıkmaması için yapıldığını savunanlar vardır. Ancak unutulmamalıdır ki çok nadiren devletler yakalanan ajanlarına sahip çıkar. Sorgeun annesi hala Almanyada yaşamaktadır. Sorge ise önce Sugamo Hapishanesi mezarlığına, sonra ise Tokyodaki Fuchu Mezarlığına defnedilmiştir. Sevgilisi Hanako Ishii mezarını ölünceye dek ziyaret etmiştir.
Ölümünden sonra hakkında yapılan değerlendirmeler
5 Kasım 1964 tarihinde Sorge Sovyetler Birliği Kahramanı ilan edilir. 1964 yılındaki Tokyo Olimpiyatları sırasında Sovyet sporcular Richard Sorgeun mezarını ziyaret etmişlerdir. Doğu Almanyalı gazeteciler ise konu ile ilgili yaptıkları haberlerde Sorgeun Alman kökenleriyle gurur duyduklarını belirtmiş, ailesindeki anti-faşist geleneğe dikkat çekmişlerdir. Sovyet basını da Varşova Paktı üyesi Doğu Alman gazetecilerin yorumlarını olumlamıştır.
Popüler kültürde etkileri
1961 yapımı Qui etes-vous, Monsieur Sorge? (Siz kimsiniz bay Sorge?) adlı Fransız, Almanya, İtalya ve Japonya ortak yapımı filmde Sorgeu Thomas Holtzmann canlandırmıştır. Film Sovyetler Birliğinde de gösterime girmiş ve beğenilmiştir. Sorge ile ilgili bir efsane de aslında Japonlar tarafından hiç infaz edilmediği ve Sovyetler Birliğine iade edildiğidir. Soğuk Savaşın sona ermesiyle beraber birçok konuda belgeler ortaya çıkmışsa da bununla ilgili bir belgeye rastlanmamıştır.
Hakkında söylenenler
"Casusluk alanında korkunç bir başarı örneği." - Douglas MacArthur, Amerikalı general
"Tüm hayatım boyunca bu kadar büyük bir insanı tanımadım." - Mitsusada Yoshikawa, Sorge davasında idam kararını veren başyargıç
"Bence Sorge tarihteki en başarılı casustur." - Ian Fleming
"Stalin'in James Bondu." - Le Figaro gazetesi
Hakkında yazılan eserler
Kirst, Hans Hellmut. Çağımızın Casusu Sorge = Sorge, Lespion du siècle. Çev.: Samih Tiryakioğlu. İstanbul: Baskan Yayınları, 1978. (Savaş Romanları Serisi: 24).
Johnson, Chalmers An Instance of Treason: Ozaki Hotsumi and the Sorge Spy Ring. Stanford University Press, 1990 ISBN 0-8047-1766-4
Whymant, Robert Stalin's Spy: Richard Sorge and the Tokyo Espionage Ring. London: I. B. Tauris Publishers, 1996 ISBN 1-86064-044-3
Prange, Gordon Target Tokyo The Story of the Sorge Spy Ring. New York: McGraw-Hill 1984. ISBN 0-07-050677-9
İlgili filmler
『愛は降る星のかなたに』 Ai wa furu hoshi no kanatani (1956, Japonya)
『スパイゾルゲ真珠湾前夜』 Spy Sorge / Shinjuwan zenya (1961, Fransa & Japonya)
『スパイゾルゲ』 Spy Sorge (2003, Japonya) Fragman
İlgili mangalar
Adolf ni tsugu (Osamu Tezuka)
Die Sache mit Sorge: Stalins Spion in Tokio (Isabel Kreitz)