Şemsi Efendi Mektebi

Şemsi Efendi Mektebi (Mekteb-i Şemsi İptidai), Selanik'te Muallim Şemsi Efendi tarafından 1872de kurulan özel okuldur.
Selanikin ilk özel Türk okulu idi; ayrıca eldeki bilgilere göre Osmanlı İmparatorluğunda bir Türk tarafından kurulmuş ikinci özel okuldur (ilki 1865 yılında İstanbulda açılan bir mekteptir). Usul-i cedid (yeni yöntem) ile eğitim yapan bir kurumdu. Mustafa Kemal Atatürkün, ilköğrenimine Hafız Mehmet Efendi'nin mahalle mektebinde başladıktan sonra 1886-1887de bu okulun öğrencisi olduğu düşünülür.
Şişli Terakki Lisesi'nin ve Fevziye Mekteplerinin öncüsü kabul edilir.
Tarihçe
Selanikte bir yabancı özel okulda Türkçe öğretmenliği yapan Muallim Şemsi Efendi tarafından benzer şart ve metotlarla Türk öğrencilere eğitim vermek amacıyla kurulmuştur. Şemsi Efendi, 1869 Maarif-i Umumiye Nizamnamesinin Osmanlı İmparatorluğundaki gayrimüslümlere olduğu gibi Müslüman Türklere de özel okul açma izni veren maddelerine dayanarak okul açma girişiminde bulundu. Abdi Kamil, Derviş Efendi, Halil Vehbi Efendi gibi Selanik eşrafının katılımı ve diğer hayırseverlerin yardımlarıyla açılan okul, 1872 yılında Selanik şehrinin Sabri Paşa Caddesindeki Çarşamba Dergahı adlı bir tekkenin karşısında bulunan tek katlı küçük bir binada hizmete girdi. Eğitim kadrosunda meslektaşı Abdi Kamil Efendi de bulunuyordu.
Okulun dershanesinde öğretmen masası, sıra, karatahta, tebeşir, silgi ve okuma yazmayı kolaylaştırmak için levhalar bulunmaktaydı. Okula yeni kaydolan her çocuğa bir mentor atama, dersler arasında teneffüs verilmesi, öğrencilerin şehir-içi gezilere götürülmesi gibi uygulamalar vardı. Okul yenilik düşmanı kimselerin saldırısına uğrayıp eşyaları kırılınca eğitim-öğretim Şemsi Efendinin evinin altındaki büyük bir odada sürdürülmüş; ancak orası da saldırıya uğramış, yenilik aleyhtarları tarafından dinsizlikle suçlanan Şemsi Efendinin okulu kapatılmıştı.
1873te Selanik valisi olarak göreve başlayan Mithat Paşa mektebin kapatılmasını vilayet meclisinin gündemine getirmesi üzerine okul, meclis kararıyla yeniden açıldı; okul binasının genişletilmesine vilayet yardım etti. Okulda bir kız bölümü de açıldı. Şemsi Efendi, kendi kızı Yektayı bu okulda yetiştirdi.
Şemsi Efendi, mali imkansızlıklar ve kaliteli öğretmenlerin azlığı nedeniyle çeşitli defalar okulu kapatmak zorunda kalmış sonra tekrar açmıştır. Mustafa Kemalin ilkokula başladığı 1887 yılı civarında okulu yeniden açmıştı. Kendisi, bu okula bir yıl kadar devam etti.
Şemsi Efendi okulu, 1891de kapandı.
Terakki ve Fevziye Mektepleri
Şemsi Efendi, 1877de Selanikte ortaokul düzeyindeki Mekteb-i Terakki adlı özel kurumun açılışında da etkili olmuştu. 1880de lise düzeyinde de eğitim vermeye başlayan bu okul I. Dünya Savaşı başladıktan sonra kısmen, 1923te tamamen kapandı. İstanbula göç eden Selanik Terakki Mektebinde yetişmiş bir grup Selanikli, İstanbulda Şişli Terakki Mektebini kurdular.
Şemsi Efendinin Selanikte iken öğretmenlik yaptığı bir başka okul 1885te kurulan Fevziye Mektebidir. Fevz-i Sıbyan adıyla ilkokul olarak kurulan bu okul, kısa zamanda ortaokul ve lise kısımları da olan bir eğitim kurumu haline gelmişti. Şemsi Efendi, 1894-1899 yıllarında bu okulda öğretmenlik yaptı. 1923te tüm öğrencilerinin anavatana gelmesiyle Selanikteki okul kapandı; I. Dünya Savaşı sırasında İstanbulda kurulmuş olan Fevziye Mektebi öğretim hayatına devam etti.
Halen İstanbul'da öğrenim vermeyi sürdüren her iki okul da kendisini Şemsi Efendi Okulunun devamı olarak kabul eder.