Nikos Kazancakis

Nikos Kazancakis () (d. 18 Şubat 1883, Kandiye, Osmanlı İmparatorluğu - ö. 26 Ekim 1957, Freiburg, Almanya), Yunan yazar, şair, siyasetçi ve filozof.
20. yüzyılın en önemli Yunan felsefecisi olduğu ve eserleri yabancı dillere en çok çevrilmiş olan Yunan yazarlardan olduğu düşünülmektedir. Fakat şu anki şöhretine, 1964 yılında gösterime girmiş olan Michael Cacoyannis'in yönetmiş olduğu Zorba adlı sinema filmiyle kavuşmuştur. Bu film, aynı ismi taşıyan kendi kitabından uyarlanmıştır.
Yaşamı
1883. 18 Şubatta (yeni takvime göre 3 Martta) Giritin merkez kenti İrakleioda doğar.
1889. Giritli isyancıların adayı Türklerden kurtarmak için başarısızlıkla sonuçlanacak girişimi; Kazancakis ailesi altı aylığına Yunanistana gider.
1897-1898. Bu kez başarıyla sonuçlanacak başka bir Girit isyanı; babası güvenlik için onu Naksos adasına götürür ve orada Katolik papazların yönettiği Kutsal Haç Ticaret Okuluna (Ecole Commerciale Sainte Croix) kaydettirir. Böylece içinde Fransızca sevgisi kök salar.
1902. Liseyi bitirir, Atinada Hukuk Fakültesine girer.
1906. Öğrenciliği sırasında ilk romanı Yılan ve Zambak Όφις και Kρίνο" yayımlanır.
1907. Şafak Söküyor "Ξημερώνει" draması ile Atina Üniversitesindeki bir yarışmada birincilik ödülü alır. Parise gider.
1908. Pariste, Sorbonne Üniversitesinde lisans üstü çalışmalar yaparken, bir taraftan da Collège de Franceda Henry Bergsonun seminerlerini izler; Nietzsche üzerindeki çalışmalarını devam ettirir; Kırık Ruhlar "Σπασμένες Ψυχές" başlıklı romanını bitirir.
1909. Nietzsche ile ilgili çalışmalarını bitirir, Friedrich Nietzschenin Felsefesinde Hak ve Devlet konulu tezini yazar; Usta Başı Ο Πρτομάστορας dramasını yazar; İtalya üzerinden Girite döner; Nietzsche ile ilgili çalışmalarını ve tek perdelik bir tragedya olan Komediayı Κμδία yayımlar.
1910. Atina. İrakleiolu yazar ve entelektüel Galatea Alexiou ile evlenmeden birlikte yaşarlar. Geçimini Fransızca, Almanca, İngilizce ve Eski Yunancadan çeviriler yaparak sağlar.
1911. Galatea Alexiou ile evlenirler.
1912. Birinci Balkan Savaşı patlayınca gönüllü olarak orduya katılır, Başbakan Venizelosun bürosuna atanır.
1914. Şair arkadaşı Angelos Sikelianos ile birlikte kırk gün Aynorozu dolaşırlar.
1915. Yine Sikelianos ile birlikte Yunanistanı dolaşırlar. Tolstoyu okur ve dinin edebiyattan daha önemli olduğuna karar verir, Tolstoyun bıraktığı yerden başlamak için yemin eder.
1917. Bir maden işçisi olan Giorgis Zorbas ile tanışır, savaş sırasında düşük kalitede de olsa kömür ihtiyacının artması üzerine, onunla birlikte Peloponneste linyit madeni işletme girişiminde bulunurlar.
1918. İsviçreye gider, Nietzschenin yaşadığı yerlere hac ziyareti yapar.
1919. Venizelosun isteği üzerine Sosyal Refah Bakanlığında Genel Müdürlük görevini kabul ederek Temmuz ayında Kafkasyaya, 150.000 Yunan'ın kurtarılması için gider. Döndükten sonra, Pariste barış görüşmelerini yürüten Venizelosa raporunu vermek için onun yanına gider, konferansa katılır. Yunanistana döndükten sonra göçmenlerin Batı Trakya ve Makedonyadaki iskan faaliyetlerini yönetir; bu süreç boyunca yaşadıklarını Yeniden Çarmıha Gerilen Hristόs O Xριστός Ξανασταυρώνεται başlıklı romanında kullanır.
1920. Kasım seçimlerinde Venizelosun Liberal Partisinin kaybetmesi üzerine Bakanlıktaki görevinden ayrılır ve Parise gider.
1921. Almanyaya bir seyahat yapar, Şubatta Yunanistana döner.
1922. 19 Mayıstan Ağustos sonuna kadar Viyanadadır. Savaş sonrası çöküntü günlerinde Budizm ile ilgili el yazmalarını inceler ve Buddhanın hayatı üzerine bir piyes yazmaya başlar. Oradayken yüzünde egzama hastalığı çıkar, profesör Wilhelm Stekel bunu azizlerin hastalığı olarak adlandırır. Eylülde Almanyaya geçer ve o günlerde Yunan ordusunun Küçük Asya Felaketinin haberini alır. Milliyetçi fikirlerinden ayrılarak komünist devrimcilerin safına geçer. Özellikle Rahel Lipstein adındaki bir kadından ve onun hücresindeki radikal genç kadınlardan etkilenir ve Buddha "Bούδα piyesini paramparça ederek ona yeni bir biçim vermeye çalışır. Aynı zamanda Çileciye Ασκητή başlar, niyeti komünist eylemcilikle Budist pasifizmini uzlaştırmaktır. Hayali Sovyetler Birliğine yerleşmektir, Rusça dersleri almaya başlar.
1923. Viyana ve Berlinde geçirdiği günler Atinada ikamet eden Galateaya gönderdiği Kazancakisten Galateaya Mektuplarda Γράμματα του Kαζαντζάκη στη Γαλάτεια belgelenmiştir. Çileciyi Ασκητή tamamlar, Buddha "Bούδα üzerindeki çalışmalarını sürdürür. Haziranda Nietzschenin doğum yeri Naumburga hac ziyareti yapar.
1924. İtalyada üç ay geçiren Kazancakis saplantılı simgelerinden olan Pompeiiyi ziyaret eder, sonra Assisiye yerleşir, Buddhayı "Bούδα orada tamamlar ve hayatı boyunca sürecek Aziz Francesco müritliği başlar. Atinaya döner ve Eleni Samiou ile tanışır. İrakleioya döner, Küçük Asyadan gelen mülteci ve terhis edilmiş askerlerin kurduğu bir komünist hücre için manevi önderlik yapar. Odysseiasını "Oδύσσειας" planlamaya başlar ve herhalde o günlerde Sempozyumunu "Συμπόσιο" yazar.
1925. Politikaya karışması tutuklanmasına yol açar, ancak 24 saat sonra serbest bırakılır. Odysseianın "Oδύσσειας" ilk altı rapsodisini yazar. Eleni Samiou ile ilişkisi derinleşir. Ekimde Atinalı bir gazeteci olarak Sovyetler Birliğine gider, izlenimlerini uzun makaleler serisi olarak yayımlar.
1926. Galatea ile boşanırlar. Galatea başka birisi ile evlenmesine rağmen mesleki kariyerini Galatea Kazancakis adı altında sürdürür. Kazancakis, yine bir gazete muhabiri olarak Filistin ve Kıbrısa yolculuk yapar. Ağustosta diktatör Primo de Rivera ile röportaj yapmak için İspanyaya gider; Ekimde Romada Mussolini ile bir röportaj yapar. Kasımda gelecekteki öğrencisi, edebi ajanı, sırdaşı ve biyografı Pandelis Prevelakis ile tanışır.
1927. Yine bir gazete muhabiri olarak Mısır ve Sinayı ziyaret eder. Mayısta Odysseiasını "Oδύσσειας" tamamlamak için Aegina adasında yalnızlığına çekilir. Ekim ayı sonlarında Rusyaya bir yolculuk daha yapar, bu kez Devrimin onuncu yıl kutlamaları için Sovyet Hükumetinin davetlisi olarak. Orada Henri Barbusse ile karşılaşır. Barış Konferansında bir söylev verir; Panait İstrati ile tanışır ve Kafkasyaya bir yolculuk yaparlar; iki arkadaş Sovyetler Birliğindeki siyasal ve entelektüel eylem hayatını paylaşmak için yemin ederler. Kazancakis, İstratiyi Atinaya getirir, bir gazete makalesi ile Yunan kamuoyuna tanıtır.
1928. 11 Ocakta Kazancakis ve İstrati Alhabra Tiyatrosunda Rus deneyimini öven söylevler verirler, toplantı dışarıda bir sokak eylemine dönüşür; Kazancakis, hakkında yasal işlem yapılmakla, İstrati ise ülke dışına çıkarılmakla tehdit edilirler. İkisi birlikte, Nisanda Rusyaya dönerler, Kieve; Kazancakis Rus Devrimi hakkında bir film senaryosu yazar. Haziranda Moskovada Gorki ile görüşürler. Kazancakis Yunanistandaki toplumsal koşullar hakkında Pravdada makaleler yayımlar; sonra bu kez Leninin yaşamı hakkında bir film senaryosu yazmayı üstlenir. İstrati ile Kuzey Rusyaya, Murmanska kadar bir yolculuk yaparlar. Temmuzda, Barbusseün Monde dergisi, Kazancakisin İstrati tarafından kaleme alınan bir portresini yayımlar; bu, Kazancakisin Avrupa edebiyat çevrelerine ilk tanıtılışıdır. Ağustos sonlarında Kazancakis ve İstrati, Eleni Samiou ve İstratinin arkadaşı Bilili Baud-Bovy ile birleşirler ve Kızıl Yıldızı İzleyiş başlıklı bir ortak makaleler dizisi yazmak için Güney Rusyaya uzun bir yolculuk yapmayı kararlaştırırlar. Fakat birdenbire İstrati ile aralarında siyasal görüş ayrılıkları nedeniyle bir yabancılaşma başlar.
1929. Kazancakis, şimdi yalnız olarak, Rusyayı boydan boya dolaşmaya devam eder. Nisanda Almanyaya gider ve orada Sovyetler birliği hakkında konferanslar vermeye ve makaleler yazmaya girişir. Mayısta Çekoslovakyadaki ücra bir çiftlik evine yerleşir ve Fransızca olarak, daha sonra başlığını Toda-Raba olarak değiştireceği romanı, Moscou a crieyi, Kapetan Mihalisin "Kαπετάν Mιχάλη" habercilerinden birisi olan Kapetan Eliayı Fransızca olarak yazar. Bunlar Batı Avrupada bir kariyer geliştirmek için ilk girişimleridir.
1930. Geçimini sağlamak için iki ciltlik Rus Edebiyatı Tarihi Iστορία της Pσικής Λογοτεχνίας" hazırlar, aynı zamanda Atinadaki yayımcılar için Fransızcadan çocuk öyküleri çevirir. Yunan yetkililer Çileciden Ασκητή ötürü onu ateistlik ile suçlarlar ve yargılamakla tehdit ederler; Kazancakis önce Pariste, sonra da Nicete kalır.
1931. Yunanistana dönüş, yine Aeginaya yerleşir; Fransızca - Yunanca (demotik ve aynı zamanda katharevusa) bir sözlük hazırlar. Haziranda Paristedir; Sömürge Sergisini ziyaret eder, bu ona Odysseiasının üçüncü taslağındaki Afrika sahneleri için esin verir.
1932. Kazancakis ve Prevelakis mali sıkıntılarını hafifletmek için film senaryoları ve çeviriler de içinde olmak üzere bir iş birliği planı yaparlar, ancak planları büyük ölçüde başarısızlığa uğrar. Kazancakis diğer işlerinin yanı sıra, 45 gün içinde Dantenin İlahi Komedyasının tamamını üçer dizelik bentler halinde Yunancaya çevirir Θεία Kμδία. Kariyer yapmak için İspanyaya gider, bir antoloji için İspanyol şiirlerini çevirmeye başlar.
1933. İspanya izlenimlerini kaleme alır. Generali El Greco için bir terzina tamamlar, gelecekteki otobiyografisinin tohumunu, Grecoya Raporu "Aναφορά στον Γκρέκο". Maddi zorluklar nedeniyle İspanyada kalamaz, Aeginaya dönerek Odysseiasının "Oδύσσειας" dördüncü taslağını yazmaya girişir. Dante çevirisini gözden geçirir ve bir dizi terzinalar hazırlar.
1934. Geçimini sağlamak için ilkokul ikinci ve üçüncü sınıflar için ders kitapları hazırlar, Eğitim Bakanlığı bunlardan birisini kabul eder ve bir süreliğine de olsa mali sıkıntısı azalır.
1935. Odysseiasının "Oδύσσειας" beşinci taslağını tamamladıktan sonra, daha çok gezi notları yazabilmek için Japonya ve Çine bir deniz yolculuğu yapar. Dönüşünden sonra Aeginada bir arsa satın alır.
1936. Hala yurt dışında kariyer yapmak için Uzak Doğu izlenimlerini Fransızca olarak Le Jardin des rochers (Kayalı Bahçe -O Bραχόκηπος) başlıklı romanına yerleştirir. Aynı zamanda Kapetan Mihalis temasının yeni bir versiyonunu tamamlar ve ona Mon Pere (Babam) adını verir. Kazanç sağlamak için Yunan Kraliyet Tiyatrosunda sahnelenmek üzere Pirandellonun Questa sera si recita a soggetto (Bu Akşam Doğaçlama Yapıyoruz) başlıklı eserini çevirir Aπόψε αυτοσχεδιάζουμε; sonra sağlığında bilinmeyen kendi Pirandellovari eserini, Othellonun Dönüşünü "O Oέλλος ξαναγυρίζει" yazar. Daha sonra Goethenin Faust, Bölüm Ii çevirir. Ekim ve Kasımda Kathimerini gazetesinin muhabiri olarak İspanyol iç savaşında bulunur, Franco ve Unamuno ile röportaj yapar. Aeginadaki evi tamamlanır, bu onun ilk daimi meskenidir.
1937. Aeginada, Odysseiasının "Oδύσσειας" altıncı taslağını tamamlar, İspanya ile ilgili bir gezi kitabı yayımlanır. Eylülde bir Peloponnes gezisi yapar. İzlenimleri makale olarak olarak yayımlanır ki bunlar daha sonraları Moraya Yolculuk "Tαξίδι στο Mοριά başlıklı kitabı olacaktır. Yunanistan Kraliyet Tiyatrosu için Bal Arısı Μέλισσα başlıklı bir tragedya yazar.
1938. Odysseiasının sekizinci ve sonuncu taslağının lüks baskısını denetler, basım Aralık sonunda gerçekleşir. Yüzünde 1922de Viyanada iken oluşan egzama nükseder.
1939. Akritas başlıklı 33.333 dizeden oluşacak yeni bir destan planlar. Temmuzdan Kasıma kadar British Councilin konuğu olarak İngilterededir. Stratford-on-Avonda ikamet ederken İoulianos Ιουλιανός başlıklı bir tragedya yazar.
1940. İngiltereyi Αγγλία yazar ve Akritası Aκρίτας tasarlamaya devam eder, Mon Perei revize eder. Geçimini sağlamaya yönelik olarak çocuklar için romanımsı biyografiler yazar. Mussolininin Yunanistanı işgal etmesi Kazancakisi Yunan milliyetçiliği konusunda ikilemde bırakır.
1941. Almanlar Yunan ana karasını ve sonra Giriti işgal edince, Kazancakis acısını kendisini işe vererek hafifletmeye çalışır. Buddha dramasının ilk taslağını tamamlar, Dante çevirisini revize eder ve özgün başlığı Zorbasın Azizce Hayatı Tο Συναξάρι του Zορμπά olan bir roman yazmaya başlar.
1942. Savaş boyunca kendisini Aeginada izole eder, politikaya yeniden girmek için en kısa sürede yazı yazmayı bırakmaya yemin eder. Almanların üç gün kalmasına izin verdiği Atinada Profesör İannis Kakridis ile buluşur; Homerosun İliadasının çağdaş Yunancaya yeni bir çevirisi konusunda iş birliği yapmak için anlaşırlar. Kazancakis ilk taslağı Ağustos ve Ekim arasında tamamlar; sonra Hristόs üzerine Hristόsun Anıları T' Aπομνημονεύματα του Xριστού" başlıklı yeni bir roman planlar -gelecekteki Sonuncu Ayartanın tohumudur bu.
1943. Alman işgalinin yarattığı yoksunluklara rağmen Kazancakis ateşli çalışmasıyla Buddha, Aleksis Zorbas ve İliada çevirisinin ikinci taslaklarını tamamlar. Sonra Aeschylusun Prometheus üçlemesinin yeni bir versiyonunu yazar.
1944. İlkbahar ve yazda, Kapodistrias "Kαποδίστριας" ve Konstantinos Palaiologos "Kνσταντίνος Παλαιολόγος başlıklı tiyatro yapıtlarını yazar. Bunlar Prometheus üçlemesi ile birlikte arkaik, Bizantik ve çağdaş Yunanistanı içerirler. Almanların geri çekilmesinden sonra, Kazancakis hemen Atinaya taşınır ve orada Dekemvriana (Aralık ayı olayları) olarak adlandırılan iç savaşın tanığı olur.
1945. Yeminini yerine getirerek politikaya yeniden girer; komünist olmayan dağınık sol grupları birleştirmeyi amaçlayan sosyalist bir partinin lideri olur. Atina Akademisine kabulü iki oy farkla reddedilir. Alman zulümlerinin kanıtlarını toplaması için hükumet tarafından Girite gönderilir. Birliktelikleri uzun zamandır süren Eleni Samiou ile Kasımda evlenirler. Sofoulisin koalisyon hükumetinde sandalyesiz bakan olarak yer alır.
1946. Sosyal demokrat partilerin birleşmesi üzerine Bakanlık görevinden istifa eder. Yunan Yazarlar Birliği Kazancakis ve Sikelianosu Nobel Ödülü için aday olarak gösterir. Haziranda yurt dışında kırk gün kalmak için Yunanistandan ayrılır, ancak bu ayrılık ölümüne kadar sürecektir. Yazı İngilterede geçirir ve orada Yokuş O Aνήφορος" başlıklı bir roman yazar, o da Kapetan Mihalisin habercilerinden birisidir. Eylülde Fransız hükümetinin davetlisi olarak Parise taşınır. Yunanistandaki siyasal koşullar onu yurt dışında kalmaya zorlar.
1947. Tiyatro eseri İoulianosunu Ιουλιανός kendisi Fransızcaya çevirir, Zorbas Pariste yayımlanır. UNESCOda görev alır, işi özellikle Doğu ve Batı arasında olmak üzere, kültürler arasında bir köprü oluşması için dünya klasiklerinin çevirilerini kolaylaştırmaktır.
1948. Kendisinin yazdığı tiyatro eserlerini çevirmeye devam eder. Martta, kendini tamamen yazmaya vermek için UNESCOdaki görevinden istifa eder. Kazancakis ve Eleni Antibese taşınırlar ve orada hemen tiyatro eseri Sodom ve Gomorrayı "Σόδομα και Γόμορρα" yazmaya başlar. İngiltere, A. B. D., İsveç ve Çekoslovakyadaki yayımcılar Aleksis Zorbası yayımlamayı kabul ederler. Kazancakis, Yeniden Çarmıha Gerilen Hristόsun "O Xριστός Ξανασταυρώνεται" ilk taslağını üç ayda yazar, sonraki iki ayı onu revize etmekle geçirir.
1949. Yunanistan iç savaşını ele alan Kardeş Katilleri "Aδερφοφάδες" romanına başlar. Onu iki tiyatro eseri izler, Kouros "Kούρος" ve Kristof Kolomb "Xριστόφορος Kολόμβο. Egzama yine yüzünde görünür, kaplıca tedavisi için Vichyye gider. Aralıkta Kapetan Mihalise başlar.
1950. Bu roman onu Temmuz sonuna kadar uğraştırır. Kasımda Sonuncu Ayartan a döner.
1951. Sonuncu Ayartanın ilk taslağını tamamlar, sonra Konstantinos Palaiologosu "Kνσταντίνος Παλαιολόγος revize eder.
1952. Başarı kendi problemlerini de getirir: Kazancakis, kendisini çeşitli ülkelerden gittikçe artan çevirmenler ve yayımcıların meşguliyeti içinde bulur; yüzündeki hastalıktan da gittikçe daha çok rahatsız olur. O ve Eleni, yazı çok-sevgili Assisili Aziz Francesconun tadını çıkararak İtalyada geçirirler. Ciddi bir göz enfeksiyonu yüzünden Hollandadaki bir hastaneye giderler, tedavi olurken bir taraftan da Aziz Francesconun hayatını inceler. Romanları Büyük Britanya, Norveç, İsveç, Hollanda, Danimarka, Finlandiya ve Almanyada yayımlanmaya devam eder, fakat Yunanistanda değil.
1953. Pariste bir hastaneye yatırılır, gözündeki enfeksiyondan hala çekmektedir (sonunda sağ gözünü kaybeder). İncelemeler, muhtemelen yüzünde yıllardır devam eden hastalık izlerinden kaynaklanan lenf bozukluğu olduğunu ortaya çıkarır. Antibese geri dönüş; İlyada çevirilerini mükemmelleştirmek için Profesör Kakridis ile bir ay geçirirler. Tanrının Yoksulu "O Φτχούλης του Θεού" romanını yazar. Ortodoks Kilisesi, Kapetan Mihalisin kimi sayfaları ve Sonuncu Ayartanın tamamında kutsallığa saygısızlıktan dolayı Kazancakis hakkında kovuşturma yapar; bu kitaplardan ikincisi hala Yunanca olarak yayımlanmamıştır.
1954. Papa, Sonuncu Ayartanı Roma Katolik Yasak Kitaplar İndeksine alır. Kazancakis Vatikana Hristiyanlık savunucularından Tertullianın sözlerini içeren bir telgraf çeker: Ad tuum, Domine, tribunal appello (Arzımı senin mahkemene sunuyorum, Tanrım.) Aynı sözleri Atinadaki Ortodoks hiyerarşisine de söyler ve ekler: Kutsal Pederler, siz bana lanetinizi verdiniz. Ben size kutsamamı veriyorum: Vicdanınız benimki kadar temiz olsun ve benim gibi ahlaklı ve dindar olasınız. Kazancakis yazın Odysseiasını İngilizceye çeviren Kimon Friar ile her gün iş birliği yapar. Aralıkta Sodom ve Gomorrasının Almanya, Mannheimdaki ilk gösterimine katılır ve sonra tedavi görmek için Freiburg im Breisgaudaki bir hastaneye yatar. Hastalığına lenf kanseri tanısı konulur.
1955. Kazancakis ve Eleni, Lugano, İsviçrede bir ay dinlenirler. Kazancakis orada entelektüel biyografisine başlar, Grekoya Rapora. 11 Ağustosta Gunsbachta, Albert Schweitzeri ziyaret ederler. Antibese dönüş. Kraliyet ailesinden önemli bir kişinin Kazancakisten yana çıkması ve hükümete müdahalesi üzerine Sonuncu Ayartan nihayet Yunanistanda yayımlanır.
1956. Haziranda, Viyanada Barış Ödülünü alır. Kimon Friar ile iş birliği yapmaya devam eder. Nobel ödülünü son anda Juan Ramon Jimeneze kaptırır.
1957. Kazancakisin Kimon Friar ile iş birliği sürer. Pierre Sipriot ile yaptığı uzun bir görüşme Paris Radyosunda altı bölüm halinde yayınlanır. Kazancakis ve Eleni Çin hükümetinin davetlisi olarak Çine giderler. Dönüşleri Japonya üzerinden olacağı için Kantonda çiçek ve kolera aşısı olmak zorunda kalır. Kopenhaga geldiklerinde aşı yeri şişer ve kolu kangrene dönmeye başlar. Tedavisi için Freiburg im Breisgaudaki hastaneye yatar. Kriz geçer. Kutlamak için Albert Schweitzer ziyaretine gelir, fakat sonra bir Asya gribi salgını zaten zayıf düşmüş bir haldeyken onu hemen yener. 26 Ekimde, 74 yaşındayken ölür. Cenazesi Atinaya gelir. Yunan Ortodoks Kilisesi katafalkta gösterilmesine izin vermez. Cenaze İrakleio Metropolitlik Kilisesinde teşhir edileceği Girite getirilir. Büyük bir halk kitlesi cenazeyi defnedileceği Venedik Surlarının üstündeki mezar yerine kadar izler. Daha sonra, mezarına Kazancakisin kendisinin seçmiş olduğu yazıt işlenir. "εν ελπίζ τίποτα. εν φοβούμαι τίποτα. Eίμαι ελεύερος." (Den elpizo tipota. Den fovume tipota. İme eleftheros. Hiçbir şey ummuyorum. Hiçbir şeyden korkmuyorum. Özgürüm.)