Kayılar (şehir)

Kayılar (Kaylar şeklinde de yazılır, Ptolemaida, Katarevusa: Πτολεμαΐς Ptolemais) Yunanistanda Kozana ili Eordia Belediyesine bağlı bulunan kasaba. Rumca adı 1927'de Ptolemaida olmuştur.
Osmanlıların Rumelide ilk mesken tuttuğu yerlerdendir. 1923'teki Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesinden sonra Kayılar'ın Türk halkı; Amasya, Tokat, Sivas ve Samsun'a göç etmiştir.
Adı
Osmanlı döneminde Cuma, Cumapazarı, Serfice Cuması, Kayalar da denilen "Sarıgöl" olarak da anılırdı. 1927ye kadar Rumca Καϊλάρια (Kailaria) olarak adlandırılan Kayılar, 20 Ocak 1927de yapılan isim değişikliği sonucu Büyük İskenderin komutanlarından I. Ptolemaios Soter ve kızı Ptolemaisin anısına Ptolemaida adını aldı
Tarihçe
Arkeolojik bulgulara göre Kayıların bulunduğu bölgede yerleşik yaşam Neolitik Çağda başladı. Kayılar ve çevresi II. Filip devrinde Makedonya Krallığı hakimiyetindeydi. Büyük İskenderin komutanlarından I. Ptolemaios Soter bu yöreden yetişti. M. Ö. 68de Makedonya Krallığının kesin olarak Roma tarafından fethedilmesi ile Roma hakimiyetine giren yörede bugün Kayılar kasabasının bulunduğu alanda Roma döneminde önemli bir yerleşim yoktu. Batı Romanın yıkılmasından sonra yöre, değişik zamanlarda Doğu Roma İmparatorluğu, Bulgar İmparatorluğu, Selanik Krallığı, Latin Krallığı, İznik İmparatorluğu topraklarına katıldı.
Bizansın içine düştüğü karışıklıklardan yararlanarak 14. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Avrupa kıtasına geçen Osmanlılar, I. Muratın 1389a kadar devam eden saltanatı sırasında üç kol üzerinden Balkanları fethe girişti. Anadolu'da 1345 yılında topraklarına kattıkları Karesioğulları Beyliği ile daha sonra hakimiyet altına aldıkları Müslüman Türk beylikleri Rumeli'ye göçürülecek Müslüman Türk nüfusu da sağlamışlardı. Karesi Beyliği komutanları iken Osmanlı hizmetine giren Gazi Evrenos Bey, Anadolu'daki Kayıları, Rumeli'de kendi adlarıyla anılacak olan Kayılar'a götürdü.
Yerleşimin Osmanlı tahrir defterlerindeki adı Kazay-ı Cum'a (Kayılar Kazası) şeklindedir. Osmanlı yönetimi altında bir dönem Selanik'e, bir dönem Manastır'a, bir dönemde Manastır eyaletinin Serfiçe sancağına bağlandı. Kayalar, Yukarı ve Aşağı Kayalar olmak üzere iki mahalleye ayrılmaktaydı. Bu iki mahalleyi Sulu Dere olarak anılan bir dere ayırıyordu. Günümüzde dere kurutulmuş ve eski yatağı bir caddeye dönüştürülmüştür.
I. Balkan Savaşı sırasında Rumlar'ın eline geçen Kayılar, 1918'de bir kırsal topluluk olarak tanındı. Nüfusu büyük ölçüde Türkler'den oluşmaktaydı. 1924 Nüfus Mübadelesi'nden sonra Kayılar'ın Türk halkı Anadoluya gitti ve kasabaya Pontus Rumları yerleşti. 1941-1944 arasında Alman işgaline uğradı.
Ekonomi
Bölgedeki zengin linyit rezervleri ve dört termoelektrik santral bulunur. Yunanistan'ın elektrik ihtiyacının %70'ini bu santrallerden karşılanır.
Nüfus hareketleri
Nüfusun çoğunluğunu oluşturan Türkler, mübadeleyle Kayalardan ayrılmıştır. 17 Temmuz 1923 tarihli İcra Vekilleri Heyeti Kararnamesine göre, mübadillerin bir kısmı Amasya, Tokat ve Sivasa nakledildiler. 7.000 mübadil de Samsuna sevk edildi.
Boşalan Kayalar'da Aşağı Kayalar Mahallesine Gelibolu, Trakya ve Karadeniz bölgesinden, Yukarı Kayalar Mahallesine Ege ve Marmara bölgesinden gelen Rumlar yerleştirildiler.
Kültür
Yemekler
Suvan pidesi
Paaça (Ppoça) ekmee
Softu
Çöme fasülü
Mıtka
Kül Çree
Revanni ekmee
Kaçamak (momaliga)
Nuutlu ekmek
Papara
Mısır ekmee
Pirinç yaanisi
Neşte alvası
Üzüm petmezinde kulaç
Düğün (Toy-toyka çorbası)
Yuurt Çorbası
Cilbiz