Zeydilik

Zeydilik (Arapça: az-Zaydiyya, Osmanlıca: Zeydiyye), Batı'da Beşciler olarak da bilinir. Zeyd bin Ali'nin takipçisi olan Şia mezhebidir. Zeydiyye fıkıhını takip eden kişiler Zeydi olarak adlandırılırlar ancak Zeydi Vasıti denilen Caferi bir grup da bulunmaktadır.
Zeydi İmamları
Zeydi fıkhının takipçileri diğer Şii mezheplerinde olduğu gibi ilk dört imamı kabul ederler ancak beşinci imam olarak Muhammed el Bakır yerine kardeşi Zeyd bin Ali'yi kabul ederler. İmamı ve kurucusu olan Zeyd bin Ali Zeyn el-Abıdin bin Hüseyin önce babası Ali Zeyn el-Abıdin bin Hüseyin sonra da kardeşi İmam Muhammed Bakır'dan okuyarak yetişti.
Dini Hukuk (Fıkıh)
Zeydiler fıkıh açısından Sünni mezhepleri olan Hanefilik ve Şafiilik ile Şiiliğin Caferi fıkhına çok yakındırlar.
Teoloji (İtikad)
Teoloji veya kelam açısından Zeydiler diğer Şii mezheplerinde olduğu gibi Mutezile'ye yakındırlar.
Zeydi tarikat ve topluluklar
İlk Zeydi devleti M. S. 864 yılında Alaviler tarafından Taberistan'da (Hazar Denizi'nin güney kıyı şeridinde) kurulmuş ve liderlerinin 928'de Samaniler tarafından öldürülmesine kadar da varlığını sürdürmüştür. Kırk yıl sonra devlet Gilan'da (Kuzeybatı İran) yeniden kurulmuş ve 12. yüzyıla kadar da ayakta kalmıştır.
Zeydilikten doğan tarikat ve mezhepler
Zeydiler (Beşçiler)
Dukeynilik
İslam peygamberi Muhammed bin Abdullahın haleflerinin Ali bin Ebu Talib'in tarafını tutmamalarından dolayı imanlarını kaybettiğine inananların mezhebi;
Halefilik
İmam Zeyd bin Alinin haleflerinin "Abd el-Samed" adlı bir şahıs ve onun neslinden devam ettiğine inananların mezhebi;
Heşebilik / Surhabilik
İmamlığın, imamın bilgisiz ve ahlaksız olması dahil her halükarda Hasan bin Ali ile Hüseyin bin Ali'nin soyundan gelenlerde kalması gerektiğine inananların mezhebi;
Jarudilik
Adını "Ebul Jarud Ziyad bin Ebu Ziyad"dan alan, Ebu Bekir, Ömer bin Hattab ve Osman bin Affanın her üçünün de Ali bin Ebu Talibi halife seçmemekle bir büyük günah işlemiş olmamakla beraber hatalı bir davranışta bulunduklarına ve bu nedenle de artık onların Eshab-ı Kiramlıklarının geçerli olmayacağını beyan etmekle beraber alenen de suçlamaktan kaçınan, diğer taraftan ise Ayşe bint Ebu Bekir, Talha bin Ubeydullah ile Zübeyr bin Avvam'ı Ali bin Ebu Talib'e başkaldırmış olmalarından ötürü şiddetle kınayanların mezhebi.
Bu mezhebi kabul eden devletler:
Alaviler
Banu Ukheydhiriler (Merkezi Arabistan'da Jew El-Yememehde 867de kurulan ve 11. yüzyılın ortasına kadar süren devlet.)
Büveyhoğulları
Cüstaniler
El-Mezidiler
Hasanveyhiler
İdrisiler
Hammudiler
Kakuyiler
Yemen İmamları/Kralları
Süleymanilik
Adını "Süleyman bin Jarir"den alan, halifeliğin kime gideceğinin istişareler neticesinde karara varılması gereken bir husus olduğuna ve Ebu Bekir ile Ömer bin Hattab'ın Ali bin Ebu Talib'i halife seçmemekle hata işlediğine, fakat günaha girmediğine, Osman bin Affan'nın kendisi başta olmak üzere onu halife seçen diğer Sahabe-i Kiram'ın da Ali bin Ebu Talib yerine Osman bin Affan'ı halife seçmekle ise hem hata işlediğine, hem de günaha girdiğine inananların mezhebi;
Süleymaniliğe bağlı olan alt kollar:
Butrilik / Tabirilik
"Kathir en-Neva El-Ebter" tarafından kurulan, inançları hemen hemen Süleymanilik ile aynı olmakla birlikte Ebu Bekir, Ömer bin Hattab ve Osman bin Affan'ın üçünün de Ali bin Ebu Talib'i halife seçmemekle hatalı olduğuna, fakat günaha girmemiş olduklarına inananların mezhebi;
Salihilik
"Hasan ibn Salih" tarafından kurulan, inançları hemen hemen Süleymanilik ile aynı olmakla birlikte Ebu Bekir, Ömer bin Hattab ve Osman bin Affan'ın üçünün de Ali bin Ebu Talib'i halife seçmemekle hatalı, fakat günaha girmemiş olduklarına inananların mezhebi;
Vasitilik
Beşçi olmakla beraber On İki İmamın tamamını da tanıyan Zeydilerin oluşturduğu mezheb.
Günümüzde Zeydiler
Zeydiler Yemen'de hakim dini grup olup Zeydi liderler yönettikleri topluluklar tarafından "Halife" unvanıyla anılırlar. Yemen'in yöneticisi Al-Hadi Yahya bin al-Hussain bin al-Qasim ar-Rassi, Muhammed'in torunu olan bir halife olarak bilinirdi. Sistem, 20. yüzyılın ortalarına 1962'deki devrime kadar böyle sürmüştür.
Günümüzde Zeydiyye Mezhebi başta Yemen, Umman, Suudi Arabistan olmak üzere birçok ülkede taraftarı olan bir mezheptir. Yemen nüfusunun (23.833.000) yaklaşık % 30'unu oluşturan 7.150.000 kişi Zeydiyye Mezhebine mensuptur. Suudi Arabistan'ın % 5.5 (1.200.000) ve Umman'ın % 2.2 (60.000) Zeydi'dir.
Zeydiliğin Şiilik mezhepleri arasındaki konumu