Hâmân (İslam)

Haman, Kur'an'da Musa, Firavun ve Kārun ile birlikte anılan bir şahıs veya figürdür. Kur'an anlatısında Musa kendisine bildirilen ayetlerle birlikte Firavun, Haman ve Kārun'a gider ancak onlar Musa'yı sihirbazlıkla ve yalancılıkla suçlarlar. Musa'nın davetini kabul etmeyen Firavun: "Sizin için benden başka bir tanrı tanımıyorum" der ve Haman'dan, Musa'nın tanrısına ulaşmak için kendisine bir kule yapmasını ister. En sonunda Firavun, Haman ve Kārun günahlarından ötürü cezalandırılır.
İlgili ayetler
Kasas (28:5-8):Yeryüzünde güçsüzleştirilip ezilenlere lütfederek diledik ki onları önderler ve varisler yapalım. Ve onları yeryüzüne yerleştirelim, Firavun, Haman ve ordularına, korktukları şeyi gösterelim. Musa'nın annesine: "Onu emzir, ancak ne zaman onun can güvenliğinden endişelenirsen onu ırmağa at. Korkma, üzülme. Biz onu sana döndürecek ve onu elçilerden biri yapacağız" diye vahyettik. Nihayet Firavun'un ailesi, kendileri için bir düşman ve üzüntü kaynağı olacak o bebeği aldı. Firavun, Haman ve orduları suçlulardılar. Kasas (28:38):Firavun, "Ey ileri gelenler! Sizin için benden daha iyi bir tanrı bilmiyorum. Haman, benim için balçığın üzerinde ateş yakarak tuğla hazırla ve Musa'nın tanrısına ulaşabilmem için bir kule yap. Fakat onun yalancı olduğuna inanıyorum" dedi. Ankebut (29:39):Kārun, Firavun ve Haman'ı da (helak ettik). Andolsun ki Musa, onlara apaçık delillerle gitmişti; ancak onlar yeryüzünde büyüklük tasladılar. Halbuki (azabımızı aşıp) geçebilecek değillerdi. Mü'min (40:24):Firavun'a, Haman'a ve Kārun'a... "Bu sihirbazın ve yalancının biridir" dediler. Mü'min (36):Firavun dedi ki: "Haman, benim için bir kule dik de yollara erişeyim."
Anlatı ile ilgili görüşler
Eski Ahit'te Haman, Firavun'un değil, Pers kralı Ahaşveroş'un veziri olarak geçmektedir.
İslami yorumlar Haman'ı coğrafi-arkeolojik tutarsızlıklar Tevrat anlatılarından bağımsız, Mısır ve Firavunlar ile bağlantılı bir kişi veya figür olarak görme eğilimindedir. Arkeolojik olarak Babilde bir kuleden söz edilebilir olmasına rağmen, Mısır arkeolojisinde kayda değer böyle bir yapıdan bahsedilmez. Yerel şartlar gereği inşaatlarında Babilliler kerpiç, Eski Mısır ise taş işçiliği kullanır.
İslami kaynaklarda Haman için olasılıklar şöyle sıralanır;
Kur'an'da "Firavun" kelimesinin bir unvan olarak kullanıldığı savı na benzer "Haman"'ın da bir şahıs değil, Amon rahiplerine verilen bir unvan olduğu ileri sürülür.
Amon, Mısır'ın en önemli ilahlarından biriydi ve adı (bu görüşü İslami kaynaklar tartışmalı bulur) halen Yahudi, Hristiyan ve Müslüman halklar arasında duaların peşinden söylenen Amin, amen, yamin gibi ifadelerin içerisinde yüksek sesle söylenir. Bu ilahın adı zaman zaman "Haman" şeklinde de telaffuz edilmiş ve onu temsil eden rahip de aynı adla anılmıştır.
Bir kitabede Amon'dan en önemli mali memur ve hazinedar olarak bahsedilmektedir. Amon, bütün orduların kumandasından ve tanrılara adanan binaların yapımından da sorumlu idi. Amon'un başrahibinin mabetlerin inşasından sorumlu olması ile Kur'an'da, Firavun'un Haman'dan bir kule inşa etmesini istemesi arasında tarihi bir ilgi bulunmaktadır. Esasen bugün Kurandaki yazılış şekliyle Haman isminin Eski Mısırda bir kişi adının tam bir harf çevirisi olduğu anlaşılmış olup sözkonusu adın hiyeroglif imlası bilinmektedir. Bu kişinin taş ocakları işçilerinin şefi olup inşaat işlerinden sorumlu en yetkili şahsın bu şekilde adlandırıldığı tespit edilmiştir. Şu halde Kuranda yer alan Haman bir şahıs adı veya inşaat işlerinden sorumlu en üst düzeydeki yetkiliyi ifade eder. Mısır tarihinde de bu görevin Amon başrahibine ait olduğu belirtilmektedir.
Haman'ın kimliği için Musa zamanında yaşayan Firavun'un veziri, sarayındaki önemli bir şahsiyet veya Amon kültünün başrahibi gibi olasılıklardan birisi olabileceği düşünülür.
Yeni Krallıktaki İnsanlar sözlüğünde Haman'dan "taş ocaklarının başı" olarak bahsedildiği iddia edildi.