Mercan Dede

Mercan Dede (Arkın Allen, Arkın Ilıcalı), dünyaca ünlü Türk neyzen, besteci, yapımcı ve DJ. Sufi müziğini etnik enstrüman ve sanatçılarla zenginleştirip, elektronik müzikle harmanlamıştır.
Susheela Raman, Dhafer Youssef, Sheema Mukherjee, Azam Ali, Ceza ve Hugh Marsh gibi isimlerle çalışmıştır.
Yaşamı
Mercan Dede, Türk tekno müziği sanatçısı ve neyzen, DJ.
Arkın Ilıcalı, 1966 yılında Bursa'da dünyaya geldi. Ney, bendir, panflüt, davul ve vokal sanatçısı olma yolunda müzik eğitimini geleneksel yollardan tasavvuf müzik ustalarından aldı. Öğretmenleri arasında Usta Nezih Uzel ve ney sanatçısı Ömer Erdoğdular sayılabilir. Ayrıca sanatçı, ebru sanatını öğrendiği büyük ney üstadı Niyazi Sayın'dan da fazlasıyla etkilendi.
Ebru sanatını eğitmen olarak Concordia Üniversitesi'nin Studio Arts programında devam ettiren Mercan Dede, 1997 yılında Kanada'ya göç etti. Kanada'da güzel sanatlar üzerine lisans ve yüksek lisans eğitimini tamamlayan Mercan Dede aynı üniversitede başladığı öğretim üyeliğine, müzik çalışmalarının ağırlık kazanması sebebiyle kısa bir süre önce ara verdi. Yaşamını Kanada Motreal'de ve İstanbul'da devam ettirmektedir. O yıldan bu yana değişik Sufi gruplar ile Avrupa, Kanada, ABD ve Türkiye'de müzik çalışmalarına devam eden sanatçı, The University of Saskatchewan'da Profesör David Kaplan ile dünya müziği üzerine çalıştı.
Candan Erçetin'in Fransızca söylediği şarkısı olan Parole, Milord ve Şehir (şarkı) (yalnızca Arapça ilahisini) şarkılarını, Ceza'nın Şeytan ve Ab- ı Nafi şarkılarını besteletmiştir. Mercan Dede, 2004'ün Ağustos ayında Candan Erçetin ve Ceza'nın şarkısı olan Şehir'in video klibi için Almanya'nın Hamburg kentine gitmiştir. Ayrıca, MEB'in 24 Temmuz 2006 tarihinde yenilenen İlköğretim 7. Sınıf Müzik dersi müfredatında yer almıştır (Ünite 1: Anadolu ve Müziğimiz - MEB İlköğretim 7. Sınıf Müzik dersi müfredatı).
Sanatçı, ''Mercan Dede'' ismini, İhsan Oktay Anar'ın Kitab-ül Hiyel isimli romanındaki Yafes Çelebi, Calud el-Filisti ve Üzeyir Bey gibi hayali karakterlerin mizahi bir dille anlatıldığı hikeyelerinde geçen ''Mercan Dede'' karakterinden almıştır.
Müziği
Mercan Dede, Doğu'ya özgü Sufi müziğinin ilahi geleneğini çağdaş müziğin tınılarıyla incelikli bir şekilde harmanlayarak eski ile yeniyi, Doğu ile Batı'yi birleştiriyor. Sufi inancına yürekten bağlılığıyla tanınan Dede, Sufi makamların yorumuna ve özgün bestelerin tınılarına ve doğa ritimlerine getirdiği ilahi boyutu isimsiz müziğinde yansıtıyor.
Muzik hayatına kendi yaptığı plastik su borusu ile başlayan Mercan Dede, yarattığı eserleri, çok farklı kitleleri bir araya getirme basarisini gösteren birbirinden özgün konserleri, misafir sanatçılar ile dünya çapında yaptığı projeleri, Dj Arkin Allen kimliği ile yakaladığı şahsına has djlik tarzı ve hepsinden ötesi bir müzisyen değil, müziği küçük bir çocugun samimi sevgisi ile varedip paylaşmaktan başka bir amacı olmayan havai ruhlu bir yolcu kimligi ile şüphesiz jenerasyonunun en farklı ve etkileyici sanatçılarından biridir.
Müzikal geçmişi
1990'dan bu yana değişik Sufi gruplar ile Avrupa, Kanada, ABD ve Türkiye'de müzik çalışmalarına devam eden sanatçının "Mercan Dede Ensemble" grubu 1997 yılında kuruldu. Mercan Dede'nin ilk albümü "Sufi Dreams", 21 Temmuz 1998'de bağımsız bir plak şirketi olan Golden Horn şirketi tarafından çok az sayıda basılıp dağıtıldı. Buna rağmen gerek Kuzey Amerika gerekse Avrupa'da çok olumlu eleştiriler aldı. Alman televizyonu Saarlandischer Rundfunk Sufi kültürü üzerine hazırladığı belgeselde Mercan Dede'ye yer verdi. Belgeselin müziği ise yine Mercan Dede tarafından yapıldı. Sanatçının 2. albümü "Journey's of a Dervish" 1999 yılında Goldenhorn Plak Şirketi'nden çıktı.
Reji ve koreografisini Beyhan Murphy'nin gerçekleştirdiği ve Modern Dans Topluluğu tarafından sergilenen Seyahatname 2001 adli gösteri için bestelenen müziklerden oluşan Seyahatname albümü Doublemoon etiketiyle yayınlandı. Yine aynı yıl dünyanın en prestijli caz festivallerinden Uluslararasi Montreal Jazz Festivali'nin "Doğu ile Bati Buluşuyor" baslıklı konserinde, Burhan Öçal ve Jamaaladeen Tacuma ile Mercan Dede trio olarak 170.000 kişinin önünde sahneye çıktı. Yeni projesi Secret Tribe ile Banlieues Bleues Festival, Rasa Cultur Center, Bimhuis gibi Avrupanın önemli caz ve dünya müziği kulüpleri ve festivallerini içeren Türkiye/Avrupa turnesini gerçekleştirdi. Olumlu eleştiriler üzerine Secret Tribe ile 2002 yılında 2. albümleri Nar Doublemoon tarafından yayınlandı.
Secret Tribe ile katıldığı dünya müziğinin en önemli iki festivali Womex ve Transmusicale de Rennesdeki büyük ilgiden sonra 2003 yazında 30 konserlik Avrupa turunda dünyanın sayılı festivallerinden Montreux Jazz Festivali (Isviçre), JazzaVienne (Fransa), Etnosur (İspanya), World Roots Festival (Hollanda), Popdeurope (Almanya)'da sahne aldı. Avrupa turnesinin başarısı Womex 2003'te BBC Radio 3 Awards'ta "Orta-Doğu ve Kuzey Afrika"ile "Club Global" olmak üzere iki dalda ödüle aday gösterilmesini sağladı. Mercan Dede 2003'te 2 dalda ödüle aday olan tek sanatçı oldu.
Müzisyenliği süresince Kani Karaca, Ihsan Özgen, Peter Murphy, Natacha Atlas, Musafir, Ilhan Erşahin, Jamaledeen Tacuma, Hugh Marsh, Omar Sosa, Mich Gerber, Fazıl Say, Susheela Raman, Trans Global Underground, Dhafer Youssef gibi klasik, dünya ve alternatif müziğinin dev isimleri ile aynı sahnede yer alan Mercan Dede aynı zamanda yapımcı olarak da birçok çalışmaya katildi. Peter Murphy'nin son albümünde ortak yapımcılığı üstlenen sanatçı Nusrat Fateh Ali Khan'in yapımcılarından Real World Şirketinin yapımcısı Michael Brooks, Groove A La Turca'nin yaratıcısı ve elektrik bas gitarın ustası Jamaledden Tacuma, arka arkaya 6 yıl Kanadanın en iyi emprovizasyon sanatçısı ödülünü alan Hugh March ile ortak albümler hazırladı.
Ocak 2004'te genç yeteneklerden oluşan bir grup kuran Mercan Dede New Yorkta düzenlenen ve 5 kıtadan 16 farklı müzisyen ve grubun katıldığı GlobalFEST adli festivale konuk oldu. Dede, ayrıca, Kültür Bakanlığı tarafından başlatılan ve Türkiyeye kültürel alanda dünyada temsil edecek olan Güldestan Projesinin de müzik direktörlüğüne getirildi.
Sanatçının Mercan Dede kimliğindeki acemilikten çıraklığa geçişi olarak tanımladığı 5. albümü Su Ağustos 2004'te piyasaya çıktı. Suya Hugh Marsh, Susheela Raman, Özcan Deniz, Sabahat Akkiraz, Dhafer Youssef, Ceza, Göksel Baktagir gibi ünlü müzisyenler konuk oldular. Yeni albümle beraber yine yollara düşen sanatçı, Malta Dünya Müzikleri Festivaline katıldı.
Kasım 2007'de çıkardığı ve Celaleddin-i Rumi'nin 800. doğum yıldönümüne atfen "800" olarak adlandırdığı albümü özellikle Avrupa'da ilgi görmüş, Avrupa Dünya Müziği Listesi'nde (World Music Chart Europe) 2008 yılının Nisan ayında birinci sıraya yükselmiştir.
Ödülleri & onurları
2001 - Uluslararası Montreal Jazz Festivali'nde sahne aldı
2003 - Montreux Jazz Festivali (Isviçre), JazzaVienne (Fransa), Etnosur (İspanya), World Roots Festival (Hollanda), Popdeurope (Almanya)'da sahne aldi.
2003 - BBC Radio 3 Awards'ta "Orta-Doğu ve Kuzey Afrika"ile "Club Global" olmak üzere iki dalda ödüle aday gösterildi.
2004 - "Güldestan Projesi" Müzik Direktörlüğü. (Devam ediyor)
2004 - Malta Dünya Müzikleri Festivaline katıldı.
2006 - Nefes (Breath) albümü, WMCE (World Music Charts Europe) listesinde birinci oldu.
2008 - 800 albümü, Nisan ayında WMCE (World Music Charts Europe) listesinde bir numaraya yükseldi ve Mayıs ayında da birinciliğini koruyarak, iki ay üst üste birinci sırada yer aldı.
2008 - 800 albümü, WOMEX'in her sene seçtiği; yılın en iyi 20 albümü sıralamasında 1. sırada yer alarak, "Yılın en iyi dünya müziği albümü" seçildi.
2008 - Moda devi Ralph Lauren, İlkbahar 2009 Koleksiyonu'nun tanıtımında Mercan Dedenin "Nefes" albümünden Napas adlı parçasını kullandı.
2009 - World Music Charts Europe'ta 913 aday arasından 2008'in En İyi 2. albümü olarak gösterildi.
Diskografi
Mercan Dede Adıyla Çıkardığı Albümler
Sufi Dreams (21 Temmuz 1998 - Golden Horn Records)
Mevlana Celaleddin Rumi - Dream of Shams
The Awakening - Dream of Lover
The Name of The City - Dream of Adam
Walking On The Red Sea - Dream of The Sufi Saints
Hidrelez - Dream of Perhan
Last Chapter - Dream of The Dreams
Journeys of a Dervish (1999 - Golden Horn Records)
Journeys of a Dervish
Healing Prayer
Fire Drums
Masnawi
Remember The Loveliness
Water Ceremony
Sunrise Zikr
Baraka
Seyahatname (2001 - Doublemoon Records)
Gülname
Semaname
Hayalname
Şahname
Neyname
Vefaname
Aşkname
Falname
Sırname
Nar (2002 - Doublemoon Records)
Nar-ı Ney
Nar-ı Mey
Nar-ı Yar
Nar-ı Aşk
Nar-ı Şems
Nar-ı Can
Nar-ı Cem
Nar-ı Seher
Su (2003 - Doublemoon Records)
Ab-ı Ru
Ab-ı La'l
Ab-ı Zen
Ab-ı Tarab
Ab-ı Beka (Feat. Susheela Raman)
Ab-ı Hayat
Ab-ı Çeşm (Feat. Sabahat Akkiraz)
Ab-ı Nar
Ab-ı Beste (Feat. Özcan Deniz)
Ab-ı Nafi(Feat. Ceza)
Ab-ı Hazan
Ab-ı Verd
Nefes (22 Şubat 2006 - Doublemoon Records)
Hininga
Dem
Ginhawa
Samana
Huo
Zefir
Engewal
Breath
Huxi
Halitus
Souffle
Atman
Behin (feat. Aynur Doğan)
Napas
Moya Alitu
800 (5 Kasım 2007 - Doublemoon Records)
800 (Feat. Ceza)
Yol Gecen Hani
Mercanistan
Kanatlar Kitabi
Gunes Dogudan Dogar
Bilinmezin Elcileri
Tutsak
Pamuk Prenses ve Yedi Cuceler, Ali Baba ve Kırk Haramilere Karsi
Istanbul
Deniz Kizi İlahisi
Neredesin?
Dünya (Mayıs 2013 - Onearth Records)
Gün Doğumu/Sunrise
Meçhul
Aziz
Garip
Masal (Haydar Haydar, Vokal: Azam Ali)
Hayal
Nafi
Fani (Tevhid, Vokal: Sabahat Akkiraz)
Toz Pembe
Binbir
Gün Batımı/Sunset
Dream
Secret
Hidden
Magical
Sacred
Mysterious
Wondrous
Miracle
Arkin Allen Adıyla Çıkardığı Albümler
Fusion Monster (2004 - Numoon)
Kitmir
Debernus
Sazenus
Kefestetayyuş
Mernus
Mekseline
Meslina
Yemliha
Kemixed
Ahenk (1999 - Golden Horn Records)
OMNI-esence (1999 - OM)
Remembrances of The Ottoman Composers (1999 - Golden Horn Records)
Balkan Journeys Close To Home (1998 - Golden Horn Records)
Grabile Smiljana Devoika
Ajde Red Se Redat
Ajde Mala Stana Bolna Legna
Idi Da Go Sakas Mamo
Oj Jovane
Ajde Sto e Dzumbus
Gospozo
Taja Vecer Ic Ne Sum Vesela
Jaste I Pite
Rano Si Stanalo
Lupchevo
Trip To Bulgaria
Pumkin Paidushko
Rumelaj
Cano Cano
Zurefa
Chiftetelli #6
Ajde Sto E Dzumbus
Feryad
Katkıda Bulunduğu Albümler
East 2 West Albümleri
Flight 001 (Derleme Eser) (2002 - Doublemoon Records)
Vefaname
By and Bye
Hayat
Angels
Kuşu Kalkmaz
Theme From Bosphorus Bridge
Habibi
Anam
Dijiribludu
Jungle
Essence
Sair Zamanlar
Bergama Gaydası
West-Ethno-Electronic Tales From Istanbul (Derleme Eser) (2003 - Doublemoon Records)
Oriental Wind
Why This?
Dera Sor
Biz Size Aşık olduk (dub mix)
Latino (Remix by Mercan Dede)
Deliloy
Erkilet Güzeli (Remix by Mercan Dede)
Soouth Me
Nar-ı Seher (radio edit)
Virtual Voices
Tekirdağ Karşılaması
Kısaltmalar (dub mix)
Istanbul Straight UP (Derleme Eser) (2005 - Doublemoon Records)
Mercan Dede:Ab-ı Hayat (Radio Edit)
Ceza:Rapstar
Baba Zula: Zaniye Oyun Havasi
Orient Expressions:Dünya
Cay Taylan: Ciftetelli
Burhan Öcal & The Trakya All Stars feat. Smadj: Limoncu
Duoud:For Nedim
Arkin Allen:Kitmir (Short Version)
Burhan Öcal & Pete Namlook:Nereden Geliyorsin Part VI
Bonus Remixes:Burhan Öcal & The Trakya All Stars feat. Smadj:Melike (DK3 Re-worked)
Orient Expressions:Ehmedo (Pressure Drop Remix)
DJ Awal:O Divanin Üstündeki Baygin Bakisin (Baba Zula Restructure)
Outro - Hüsnü Senlendirici: Harmandali