Seyfi Arkan

Abdurrahman Seyfettin Arkan ya da bilinen adıyla Seyfi Nasih (1904, İstanbul 15 Temmuz 1966 İstanbul), Türk mimar ve şehircilik uzmanı.

1930lu yıllarda Cumhurbaşkanı Atatürk ile yakınlık kurmuş, "Atatürkün mimarı" olarak tanınmıştır. Florya Deniz Köşkü, Genel Sekreterlik, Yaverlik ve Başbakanlık Köşkleri gibi yapıların mimarıdır. Türkiyenin öncü sosyal konut örneği olan Zonguldak Üzülmez ve Kozlu-Kılıç işçi sitelerini ve pek çok kent ve kasaba için yerleşim planları hazırlamıştır. Tüm meslek yaşamında modernist bir çizgide tasarım yapmıştır.
Yaşamı
Ailesi ve Eğitimi
1904 yılında Üsküdar'da doğdu. Ünlü matematikçiler yetiştirmiş Gelenbevi ailesine mensuptu. Ancak Atatürkün isteğiyle sonradan Arkan soyadını almıştır. Galatasaray Lisesiini bitirdikten sonra Sanayi Nefise Mektebine (Bugünkü Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi) kaydoldu ve mimarlık bölümünde öğrenim gördü. Akademide o yıllarda ders veren iki hocadan birisi Vedat Tek, diğeri Guilio Mongeri idi. Seyfi Nasih, milli mimari akımın temsilcilerinden birisi olan Prof. Vedat Tek'in atölyesine katıldı ve 1927de birincilikle bitirdi. Akademinin son yıllarında İnşaat İdare-i Fenniyesinde çalıştı..
Almanya yılları
Arkan ile aynı yıllarda Akademide mimarlık eğitimi alan diğer bazı öğrenciler, Türkiyede modern mimarlığın gelişmesine öncülük edecek olan Zeki Sayar, Şevki Balmumcu, Burhan Arif ve Sedad Hakkı Eldem idi. Bu mimarların hepsi akademiyi bitirdikten sonra yurtdışında eğitimlerine devam etmişlerdi. Seyfettin Nasih de akademiden mezun olduktan sonra Milli Eğitim Bakanlığı'nın birinciler arasında açtığı Çanakkale Şehitleri Abidesi Yarışmasını kazanarak ihtisas için Almanyaya gönderildi. Bir süre Fransada kaldıktan sonra Berline geçti. Charlottenburg Technical University ve Berlin Yüksek Teknik Okulu Mimarlık bölümüne devam etti. Bu okulda ünlü dışavurumcu mimar Ord. Prof. Hans Poelzig'in öğrencisi oldu ve onun özel atölyesinde de çalışma şansını elde etti. Yurtdışında geçirdiği bu dönem, kendi mimarlık tarzını oluşturması açısından meslek hayatında çok önemlidir.
Yurda Dönüş
1928-1932 yılları arasında Berlinde yaşayan Arkan, 1933 yılında yurda dönüşünden sonra Güzel Sanatlar Akademisi'nin Şehircilik bölümüne öğretim üyesi olarak atandı. Bu görevini ömür boyu sürdürürken, bir yandan da bağımsız olarak çalışıyor yarışmalara katılıyordu. Yurda döndüğü 1933 yılında Suadiyede İhsan Sami Garan Villasını tasarladı ve aynı yıl Mısır Krallığı hanedanından Prenses Nermin Hanım ile evlendi.
Atatürkün Mimarı
1933-1934 yıllarında açılan Çankaya Hariciye Köşkü Yarışması'nda birinciliği Seyfi Arkan'ın projesi aldı. Bu yapı, sadece bir devlet adamının özel konutu değil, aynı zamanda resmi davetlerin verildiği bir mekandı ve yabancı diplomatlara ülkenin yeni imajını, batılılaşma arzusunu göstermek gibi bir misyonu vardı. Seyfi Arkanın tasarımı bu misyona çok uygundu böylece yapı, o yıllarda cumhuriyetin konut ikonu oldu, devletin resmi propaganda dergisi La Turquie Kemalist gibi yayımlarda fotoğrafları bolca kullanıldı. Binanın tüm mobilyalarını seçme ve bahçe tasarımı konusuyla ilgilenmeyi Seyfi Arkan üstlenmişti.
Seyfi Arkanın Atatürk için yaptığı ikinci yapı, Makbule Atadan Köşkü (Camlı Köşk) olmuştu. Atatürkün kızkardeşi Makbule Hanım için yaptırdığı bu köşk, Atatürkün vasiyeti gereği Makbule Hanımın ölümünden sonra Misafir ve Başvekil Köşkü olarak düzenlenecekti. Arkan, bu binanın da mobilyalarına varana kadar her türlü tasarımını üstlendi. Bu binanın misyonu da uygar Türk kadınının yaşam mekanına örnek teşkil etmek oldu. Yerel ve yabancı dergilerde köşkün fotoğraflarına sıklıkla yer verildi.
Arkanın Atatürk için tasarladığı üçüncü yapı olan Florya Deniz Köşkü, Atatürkün yaz aylarında İstanbula geldiğinde kalacağı ve denize girmek için Floryadaki halk plajından yararlanabileceği bir yazlık evdi. 1935te sınırlı sayıda mimarın katılım için davet edildiği bir yarışma açıldı. Bu yarışmaya davet edilenlerden birisi olan Arkan; denizde, kıyıdan 70m. ileride kazıklar üzerinde duran, iskele yolu ile kıyıya bağlanan bir ev planlayarak yarışmayı kazandı. Cumhurbaşkanının tatilini halkın gözü-önünde onlarla iç içe geçirme, halk plajına gelenler birlikte yüzme, kürek çekme gibi arzularını çok iyi anlamış ve bunu gerçekleştirebileceği bir yapı tasarlamıştı. Floryanın havası ve suyunun cumhurbaşkanının kötüleşen sağlığına faydalı olduğunu doktorlardan öğrenince çok yoğun bir çalışma sonucu inşaatı 43 günde tamamladı, 14 Ağustos 1935 günü hizmete açıldı.
Florya Deniz Köşkü için açılan yarışmayı da kazanınca Atatürkün isteği üzerine diğer cumhurbaşkanlığı yapılarını da projelendirme görevi Arkana verildi. Bu görevi sırasında yaptığı Florya Genel Sekreterlik (1935-36), Ankarada Yaverlik ve Başbakanlık Köşkleri (1935-36) Cumhuriyet dönemi Türk mimarisinin modern anlamda ilk örnekleri sayılır. Bu çalışmaları nedeniyle Atatürkün mimarı olarak tanınmıştır.
Diğer Bazı Eserleri
Yalın ve gösterişsiz yapılar tasarlayan mimarın diğer projeleri arasında şunlar vardır: Üçler ya da Galip Fesçi Apartmanı (1934-35, Ayaspaşa, İstanbul), Kozlu ve Üzülmez işçi mahalleleri ve sosyal tesisleri (1934-36, Zonguldak), Belediye Bankası Genel Müdürlüğü (1935-37, Ankara, bugünkü adıyla İller Binası), Tahran Büyükelçiliği (1935), Çemberlitaş Palas (1937, İstanbul), İzmir Fuarı Sümerbank Pavyonları (1937-1944), İstanbulda elektrik santralleri ve transfarmatör binaları (1943-47), Türk Ticaret ve Osmanlı bankalarının birçok şubesi (1949-55).
İniş Dönemi
En verimli dönemini 1930lu yıllarda yaşayan Arkanın hayatında 1940lı yıllarda kişisel ve meslek hayatında sorunlar baş gösterdi. Eşinden ayrıldı, Türk mimari dünyasında modernist üslubun inişe geçmesinden sonra Atatürk dönemindeki iş olanaklarını kaybetti. Kendisine sipariş edilen THY Genel Müdürlük binası ve Tozkoparan Terminal binası gibi itibarlı projelerin de iptal edilmesiyle, kariyerinde hızlı bir düşüşe geçti.
1940-56 yılları arasında da yoğun mimari üretim yapmasına rağmen bu dönemde yaptığı eserlere mimarlık tarihinde fazla değinilmemiştir. Bu yapıların varlığını Arkanın yayımladığı bir kitapçıktan öğrenmek mümkündür. Arkan, Türk mimarlığında ilk kez kendi reklamını yapmak üzere küçük bir kitapçık yayımlayan kişidir. 1933-56: Seyfi Arkan ve Eserleri adlı kitapçığın 1956da yayımlandığı sanılıyor.
Mimar Seyfi Arkan 15 Temmuz 1966 tarihinde sağlık problemleri nedeniyle kaldırıldığı hastanede kalp krizi geçirerek hayatını kaybetmiştir.
Yahya Kemalin Arkan için yazdığı dizeler
Seyfi Arkanın Atatürkün mimarı olarak anıldığı ve onun ünlü sofralarında bulunduğu dönemde ünlü şair Yahya Kemal Beyatlı, Seyfi Arkan için aşağıdaki övgü dolu dizeleri yazmıştır: