Mütercim Âsım

Mütercim Ahmed Asım (1755, Gaziantep - 28 Kasım 1820), 18. yüzyılın son dönemi ile 19. yüzyılın başlarında önemli bir ilim ve kültür merkezi olan Gaziantep'in kültür yaşamı içinde yetişmiş, bilim insanı, şair, yazar ve mütercimdir.
Babası, şehrin ileri gelenlerinden Osman Husuli Efendi'nin oğlu, Ayıntab mahkemesinin baş katibi Cenani Efendi'dir. Aslen Semerkantlı olan bu aileden birçok alim ve şair yetişmiştir. Asım Efendi Arapça ve Farsçayı bu dilde şiirler yazacak derecede öğrenmiştir.
Hayatı
Mütercim Asım Efendi, bilim insanı ve şair olarak ilk ününü doğduğu şehir Gaziantep'te kazanmıştır. Bir vakit, Antep mirimiranı Mehmet Nuri Paşa'nın divan katipliğini yapar. Paşa'nın, padişaha isyan ettiği gerekçesi ile kendisine idam fermanı çıkarılmasından sonra, İstanbul'dan Gaziantep şehrine gönderilen askerler şehri yağmalar ve büyük hasarlar verirler. Bu kargaşa ortamında da Mütercim Asım kütüphanesini ve mal varlığını yitirir ve bazı alimlerin yardımıyla Kilis'e kaçar. Kilis'te maddi olarak büyük sıkıntı ve borçların içine girdikten sonra eşini ve çocuklarını tekrar Gaziantep'e göndermek zorunda kalır.
1790 yılında da yaşamını sürdürmek ve hayatını kazanmak için İstanbul'a gider. III. Selim dönemine denk gelen bu zamanlarda devlet adamları ve ulema arasında bir rekabet başgöstermiş durumdadır. Böyle bir ortamda, ilk başlarda bir takım sıkıntılar çeken Asım Efendi, Tebrizli Hüseyin bin Halef'in Tıbyan-ı Nafi der Tercüme-i Burhan-ı Katı adındaki eserini başarıyla Türkçeye çevirdikten sonra III. Selim'e takdim eder. Bu olaydan sonra sultan III. Selim kendisine üç yüz kuruş maaş bağlatır, ayrıca ev halkını Gaziantep'ten İstanbul'a getirmesi için de para yardımında bulunur. Fakat bu sırada Mısır Vak'ası çıkmış olduğundan dolayı ailesini İstanbul'a getiremez. Yakın bir zaman sonra da, sultanın yardımı ile yerleşmiş olduğu evinin bulunduğu mahallenin yanması ile yeniden maddi bütün malvarlığı kül olur. Fakat sultanın yardımı ile tekrar maddi durumu düzelir.
Bu olaydan sonra, Halepli İbrahim Efendi'nin Siyer-i Halebi'''sini tercüme ederek padişaha sunar. Muhammed'in gazaları ve menkıbelerinden bahseden kitap, o devirde büyük bir rağbet görür. Bu gelişmeleri takiben III. Selim'in maddi desteğiyle Hacca gider. Seyahati sırasında, Medine'de bulunan hocası Abdullah Necip Efendi'yi ziyaret eder ve hocası son çevirisi olan Siyer-i Halebi eserine bir de takriz yazar. Dönüşte Şam ve Halep'e de uğrayıp akrabaları ile görüşen Asım Efendi, bu sefer ailesini de yanına alarak İstanbul'a gelir ve Üsküdar Nuhkuyusu'ndaki evine yerleşir. Tuhfe-i Asım adlı eserini III. Selim'e sunduktan sonra vak'anüvislik (resmi tarih yazarlığı) görevine atanır.
Şeyhülislam Ataullah Efendi'nin fetvasıyla III. Selim tahttan indirilip hal'edilince, Mütercim Asım için de tekrar sıkıntılı günler başlar. Kendi tarihinde de anlattığı kadarıyla bu vakitlerde, geçim sıkıntısı yüzünden elindeki kıymetli eserleri yok pahasına satmak zorunda kalır. Fakat II. Mahmut'un tahta çıkmasıyla beraber Mütercim Asım da tekrar rahat bir yaşama kavuşur.
19. yüzyılın başlarında Mütercim Asım'ın da şöhreti iyice artar. Özellikle Arapça'dan ve Farsça'dan yaptığı tercümelerle cilt cilt eserler kaleme alır. Bu eserlerle lugat ilminde büyük bir merhale kaydettiğini ispat eder. Bu vakitten sonra da Mütercim Asım lakabıyla anılmaya başlar.
Mütercim Asım, 1807 yılında tekrar vak'anüvislik görevine getirilir ve ölünceye dek bu vazifesini devam ettirir. 1813 yılında Selanik kadılığına tayin edilse de çok kalmadan tekrar İstanbul'a döner. 28 Kasım 1820'de İstanbul'da veba hastalığı dolayısıyla vefat eder. Mezarı Karacaahmet Mezarlığı'nda bulunmaktadır.
Kişiliği
Asım Efendi, Türk kültürünün güçlü bilim adamlarındandır. Kendisi tarihçilik, lugatçılık, şairlik, naşirlik, iktisatçılık, kelamcılık özelliklerine sahip olmakla birlikte, en çok lugatçılık yönüyle bilinmektedir.
Sözlüklerinde kullandığı dil oldukça yalın ve kısa cümlelerden oluşurken, Asım Tarihi'nde ve diğer eserlerinde ağır ve sanatkarane bir dil kullanmıştır.