Sultan

Sultan (Arapça: , [sʊlˈtʕɑːn, solˈtʕɑːn]), tarihte pek çok farklı anlamda kullanılmış olan İslami bir sıfattır. Sözcük olarak "güç", "otorite", "yönetici" anlamlarına gelir. Genelde bağımsızlığını ilan eden İslam hükümdarları tarafından kullanılmıştır.
İslam devletlerinde, hükümdara verilen sultan denilen unvan.
Sultan tabiri, Müslüman hükümdarlarının özellikle Sünni kısmına ait bir unvandır. Sözcük, Arapça'dan alınmış olup, iktidar sahibi demektir. Daha sonraları, hakimiyet, delil ve bürhan manasına da alınmıştır. Sultan unvanını ilk defa 11. asrın ilk yıllarında, Gaznede hükümdar bulunan Mahmud Gaznevi kullandı.
Hilafet, Emevi ve Abbasi sultanlarında bulunduğundan, bunlara mecazen halife, diğer büyük İslam devletlerinin emirlerine, hükümdarlarına sultan denildi.
Sultanlık, Gazneliler'den, Selçuklular'a ve onlardan da Osmanlılar'a geçti. Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey'e, Abbasi hilafet merkezini, Şii Büveyhoğullarının baskısından kurtardığından Abbasi halifesi tarafından "Karaların ve Denizlerin Sultanı" unvanı verilmişti.
Osmanlı Sultanları, Orhan Gazi'den başlayarak, kitabelerinde hep sultan tabirini kullandılar. Sikke üzerinde ilk defa sultan sıfatını kullanansa I. Murad Han'dır. Emir Süleymanın sikkelerinde yalnız Emir Süleyman ibaresi görülür. Çelebi Sultan Mehmed, Sultan ve Sultan-ı Azam, Es-Sultan-ül Melik-ül Azam ibaresi bulunan ve Akçe-i Osmani denilen gümüş sikkeleri kestirdi. II. Murad Han'ın bazı sikkelerinde Sultan unvanı bulunduğu gibi, halefleri de paralarında bu tabiri bol miktarda kullanmışlardır. Sultan Çelebi Mehmede kadar Osmanlı padişahları için resmi kayıtlarda Sultan yerine Bey unvanı kullanılmıştır. Sultan sözcüğü Sultan-üs-Selatin, Sultan-ül-Mücahidin, Sultan-ül-Guzat, Emir-ül-Kebir unvanları saygı amaçlı ya da genel olarak, padişahlar hakkında kitaplara ve kitabelere yazılmıştır.
Abbasi Halifesi, Sofyanın fethi üzerine Murad Hüdavendigara yazdığı mektupta Sultan-ül-Guzat, El-Mücahidin diye hitap ediyordu.
Batı dillerinde mutlak anlamda Sultan sözcüğü, yalnız İstanbulda oturan padişah anlamına gelir. Türkler ise kendi hükümdarlarına yalnız kullanırken, Sultan değil, Padişah derler. Sultan sözcüğünü, ancak isimle beraber, Sultan Osman, Sultan Abdülaziz şeklinde kullanır veya Murad Han, Abdülmecid Han derler. Yalın sözcük olarak Padişah kullanırlardı.
Padişah, Türk imparatoru sıfatıyla Hakan, İslam imparatoru sıfatıyla sultandı. Padişahların kız ve erkek çocukları, anneleri ve kadınları, erkek ve kız kardeşleri için de adından sonra veya önce, Hatice Turhan Sultanda olduğu gibi, sultan unvanı kullanılırdı; fakat anca ve anca adları ile Sultan denmesi gerekmiyordu. Unvanları ile de söylenebilirdi. Kız çocuğa Hanım Sultan, erkek çocuğa (II. Mehmed'e kadar) Çelebi Sultan, annelere Valide Sultan, padişaha çocuk doğurmuşlara Haseki Sultan, erkek kardeşe Mihraç Sultan, kız kardeşe Mihrace Sultan unvanı verilmiştir.
Osmanlılar tarafından, hem Padişahlar hem de hanedanın kadın üyeleri için kullanılmıştır; örneğin Kanuni Sultan Süleyman ve Hürrem Sultan.
Eski Sultanlar ve Sultanlık
Ortadoğu ve Merkezi Asya
Gazne Devleti
Selçuklu Hanedanı
Anadolu Selçuklu Devleti
Osmanlı Hanedanı soy ağacı
Eyyubiler
Şimdiki Günde Suudi Arabistan
Kuzey Afrika
Memlük Devleti
Eyyubiler
Fas
Sudan
Çad
Batı ve Merkezi Afrika
Kamerun
Orta Afrika Cumhuriyeti
Nijer
Nijerya
Güney Asya
Delhi Sultanlığı
Maldivler
Çağdaş Sultanlıklar
Brunei
Malezya
Umman

Soyluluk unvanları
Arapça deyişler
! Sultan
İslam dini unvan ve makamları
Askeri rütbeler