turkish-nlp-suite/temiz-Wiki huggingface dataset:
Metristepe, Bozüyük

Metristepe, Bilecik ilinin Bozüyük ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
1920 yılı kayıtlarında Kamurantekke olan köyün eski adı, 1960 yılı kayıtlarında Doruk olarak geçmektedir. 1997 yılında kadar Söğüte bağlı olan köy, Bozüyük'e bağlanmış, ayni yıllarda bugünkü adını almıştır.
Coğrafya
Köy, Bilecik il merkezine 51 km, Bozüyük ilçe merkezine 16 km uzaklıktadır.
Nüfus
Acarkent, Varto

Acarkent, Muş ilinin Varto ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı, 1916 yılı kayıtlarında Kurmanci'de "şeyh makamı" anlamına gelen "Zatişeyx" ve ayrıca Zaçex olarak da geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Muş il merkezine 60 km, Varto ilçe merkezine 4 km uzaklıktadır.
Nüfus
Zorabat, Varto

Zorabat, Muş ilinin Varto ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı 1516 yılı kayıtlarında Karameşe Mezrası, 1928 kayıtlarında ise Zorabad olup, Kurmanci'de "zoravai" sözcüğü "zorunlu iskan" anlamına gelmektedir.
Coğrafya
Köy, Muş il merkezine 57 km, Varto ilçe merkezine 9 km uzaklıktadır.
Nüfus
Onpınar, Varto

Onpınar, Muş ilinin Varto ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı, 1912 yılı kayıtlarında Amarak, 1928 kayıtlarında ise Kurmanci'de "Ömerler" anlamına gelen Ömeran ya da Ameran olarak geçmektedir.. Tiyatro ve sinema oyuncusu Ali Sürmeli'nin köyüdür.
Coğrafya
Köy, Muş il merkezine 90 km, Varto ilçe merkezine 30 km uzaklıktadır.
Nüfus
Adolf von Lützow

Ludwig Adolf Wilhelm Freiherr von Lützow (18 Mayıs 1782 - 6 Aralık 1834), Prusyalı asker. Napolyon Savaşları sırasında yürüttüğü gerilla mücadelesiyle tanınır. Giriştiği harekatların çoğunda başarısızlığa uğramıştır.
Prusya ordusuna 1795'te girdi. Prusya kuvvetlerinin 1806'da Jena-Auerstedt Muharebesinde Fransız ordusu karşısında kesin yenilgiye uğradığı çarpışmada yer aldı. Askerlikten 1808'de ayrıldı ve ertesi yıl Ferdinand von Schill'in Fransız işgaline karşı başlattığı sonuçsuz halk ayaklanmasına katıldı. 1811'de yeniden Prusya ordusunda görev aldı. Fransa'ya karşı yeni bir savaşın başlatıldığı 1813'te Prusya genelkurmay başkanı Gerhard von Scharnhorst'un izniyle Fransız hatlarının gerisinde harekatlar yürütmek üzere bir süvari birliği kurmaya girişti. Prusyalı olmayan gönüllülerin ağırlıkta olduğu birliğin asker sayısı zamanla 3 bine kadar ulaştı. Boyunduruk altındaki Almanya'nın yasını tutmanın bir simgesi olarak giydikleri üniformalardan dolayı, Lützow'un birliği halk arasıda Kara Çete (Schwarze Schar) olarak anılmaya başladı. Tarafların ateşkese vardiği 4 Haziran 1813'te hattın öbür tarafında kalan Lützow'un komutasındaki askerlerin tamamına yakını yok edildi. Birliğini yeniden örgütleyen Lützow giriştiği gerilla eylemlerinde birçok kez yaralandı. Ligny'de 16 Haziran 1815'te yapılan çarpışmada bir yarma harekatına komuta etti, ama Fransız süvarileri karşısında bozguna uğradı. Tutsak düşmesine karşın, 18 Haziran'da Waterloo'da kaçmayı başardı. Savaştan sonra Prusya ordusunda kaldı ve tümgeneral rütbesine kadar yükseldi.
1782 doğumlular
Berlin doğumlu askerler
1834 yılında ölenler
Alman soylular
Baronlar
Prusyalı generaller
Napolyon Savaşları'nda kişiler
Napolyon Savaşları'nda Freikorps
Mirko Vučinić

Mirko Vučinić (d. 1 Ekim 1983; Niksić), Karadağlı eski milli futbolcudur.
Kulüp kariyeri
Futbola Karadağ'ın Sutjeska Niksić külübünde başladı. Burada gösterdiği performans ile o zaman Serie A'da mücadele eden US Lecce'ye transfer oldu. 2004-2005 sezonunda henüz 21 yaşındayken 29 maçta 19 gol atarak büyük külüplerin dikkatini üzerine çekti.
Lecce'de fazla duramayarak 30 Ağustos 2006 tarihinde AS Roma'ya 3 milyon 500 bin Euro'ya bir yıllığına kiralandı. Lecce küme düşünce AS Roma ile 7 milyon 500 bin Euro karşılağında kontrat imzaladı. Roma'dakı ilk golünü 26 Ocak 2007 tarihinde Roma'nın 1-0 yendiği Siena karşısında atmıştır.
UEFA Şampiyonlar Ligi'ndeki ilk golünü çeyrek finalde 4 Nisan 2007 tarihinde Roma'nın 2-1 yendiği Manchester United maçında atmıştır. Milli takımdakı ilk maçında 24 Mart 2006 tarihinde Macaristan ile çıkmıştır. Vucinic bu maçta gol atmamıştır. Roma kulübü geçen yaz döneminde Manchester United tarafından Vucinic için yapılan 23 milyon paund'luk teklifi reddetmişti.
2011 yazı itiariyle 15 Milyon karşılığında Juventus'a transfer olmuştur.
4 Temmuz 2014 tarihinde, Vučinić 6 milyon olduğuna inanılan açıklanmayan bir ücret karşılığında Arabian Gulf League takımı Al Jazira SCC takımına transfer oldu.
Milli takım kariyeri
2005-2006 yılları arasında Karadağ ve Sırbistan ayrılmadan önce 3 kere Sırbistan-Karadağ forması giymiştir. Karadağ ayrıldıktan sonra Karadağ milli takımını seçmiştir. 11 kere Milli olmuş ve 6 gol atmıştır.
Sehend Dağı

Sehend Dağı (Farsça: , Azerice: Səhənd), İran'ın kuzeybatısında, Doğu Azerbaycan Eyaleti'nde muazzam bir stratovolkandır.
Sehend Dağı, 3.707 m. yüksekliği ile İran'ın Doğu Azerbaycan Eyaleti'nin en yüksek dağıdır.
Sahand dağları Tebriz'in güneyinde yer alır ve içlerinde en yüksek tepe 3,750 m ile Jam Dağıdır. 3,000 m'nin üzerinde yaklaşık 17 tane tepe sayılabilir. Çok çeşitlilik barındıran flora ve faunasıyla Sahand dağları İran'da dağların gelini diye bilinir.
Aynı zamanda Sahand 1988 ABD deniz kuvvetlerince Peygamber Devesi Operasyonu'nda batırılan İran'ın Saam sınıfı fırkateynin adıdır.
Çeşitli flora ve fauna varlığı nedeniyle İran dağları arasında farklı bir yere sahiptir. Dağda bir kış sporları kompleksi kurulmuştur. Bu komplekste kış sporlarının dışında çeşitli etkinlikler de yapılmaktadır.
37mm Gun M1

37mm Gun M1 Amerika Birleşik Devletleri'nin kullandığı gelişmiş bir anti-uçak silahıdır. Amerikan Ordusu bu silahı II. Dünya Savaşı'nda kullanmıştır. Çekici ilave edilmiştir. Silahta top takılıdır ve 2 tane M2 makineli tüfeği vardı. M2/M3 gibi yarı paletli araçlara takılabiliyordu.
Cephane
M1, sabit cephane kullanıyordu.
Genel Özellikler
Cinsi = otomatik anti-hava sistemi
Yapılan yer = Amerika
Kullanıcı = Amerika
Savaşlar = 2. Dünya Savaşı
Üretme tarihi = 1939-?
Üretim adeti = 7,278
Namlu uzunluğu = çap:2 m / 54 calibers
Dış kaplama = 37x223SR
Kalibre = 37 mm
Arka = dikey blok
Nakliye = 4 tekerlekli araç
Ateş oranı = 120/dk
Toptan çıkış hız = 792 m/s
Etkiliyici menzil = 3,200 m3,200 m
Maksimum menzil = 8,275 m
Ayrıca Bakınız
Uçaksavar
Uçaksavar topu
Taşlaşmış orman

Taşlaşmış orman, karasal bitkilerin fosilleşmiş kalıntılarıdır.
Oluşumu
Silisleşmiş ağaçlar, 23-15 milyon yıl öncesi faaliyet gösteren silisçe doygun göl içinde ve silisçe zengin volkanik getirimlerin etkisiyle asidik hidrotermal döngü sonucunda, ağaçların hücreleri çeperlerine ve hücre boşluklarına çoğunluklu silikat ve kuvars küreciklerinin birikmesiyle, kök dokusunun özgün yapısını koruyarak silisleşmiştir (taşlaşmışlardır). Taşlaşan bu ağaçlar daha sonraki evrelerde oluşan volkan patlaması ürünü volkan külleri, tüfleri, lavları ile örtülmüş ve bu volkanik örtü taşlaşmış ağaç fosillerinin milyonlarca yıl öncesinden günümüze kadar korunmalarını sağlamıştır.
Örneklerini Dünyanın farklı yerlerinde açık hava müzesi şeklinde görmek mümkündür. Örnek olarak Amerikadaki Mezozoik yaşlı silisleşmiş orman fosilleri, Yunanistanın Midilli adasında Erken-Orta Miyosen yaşlı taşlaşmış ağaç bulgularını görmek mümkündür. Türkiye'de Kızılcahamam civarında örnekleri bulunmaktadır. Taşlaşmış ağaçları batıda; Bolu, kuzeyde, Çerkeş, Kurşunlu, Ilgaz, doğuda; Çankırı ve Şabanözü, güneyde; Beypazarı, Kahramankazan, Çubuk yerleşim yerleriyle sınırlı çok geniş bir alanda görmek mümkündür. Taşlaşmış ağaçlarla kaplı alan tamamen volkanik tüfler ile kaplıdır ve Erken Miyosende (2315 milyon yıl öncesi) gelişmiş olan çam ve meşe ağaçlarının egemen olduğu karışık bir ormanın fosil kalıntılarıdır.
Hudson Lowe

Sir Hudson Lowe (28 Temmuz 1769 - 10 Ocak 1844), Napolyon'un Saint Helena Adasında tutuklu bulunduğu sırada adanın valisi olan İngiliz general. Napolyon'a karşı izlediği sert tutum yüzünden eleştirilere hedef olmuştur.
1793'te Fransa'yla başlayan savaşta birçok önemli komuta görevinde bulundu. 1814'te sir unvanıyla ödüllendirildi. Nisan 1816'da Napolyon'un sürgün yeri Saint Helena Adasına ayak bastı. Dürüst ama düş gücünden yoksun, sorumluluklarını gereğinden fazla ciddiye alan kişiliği nedeniyle başta Wellington dükü olmak üzere birçok kişi Lowe'un bu göreve atanmasını yanlış bulmuştu. Yüklendiği sorumluluğun ağırlığı altında ezilen Lowe, kendisine verilen emirlere sıkı sıkıya uyarak Napolyon'a aşırı sert bir disiplin uyguladı.
Kansere yakalanan Napolyon'da 1817 sonlarında ilk hastalık belirtilerinin görülmeye başlamasından sonra da onun yaşam koşullarını düzeltmek için hiçbir önlem almadı. Gene de İngiliz hükumetine Napolyon ve maiyetine ayrılan ödeneğin yüzde elli oranında artırılmasını önerdi. Napolyon'un ölümünden (5 Mayıs 1821) sonra İngiltere'ye döndü. Daha sonra da Seylan'daki (Sri Lanka) İngiliz birliklerine komuta etti (1825-1850).
1769 doğumlular
Galway doğumlular
1844 yılında ölenler
İngiliz generaller
Oklo

Oklo bir Orta Afrika devleti olan Gabon'un Haut-Ogooué bölgesindeki Franceville şehri yakınlarındaki bir yerdir. 1972 Eylül'ünde uranyum madenlerinde çeşitli doğal nükleer yarılım (ing:fission) reaktörlerinin keşfedilmesi bilimadamlarının hayallerini ve merakını ateşledi.
Tarihçe
1956'da bu bölgede Nükleer Enerji Komiserliğinden (sanayi kısmı daha sonra COGEMA olmuştur) gelen uzmanlar uranyum bulduklarında Gabon bir Fransız sömürgesiydi. Fransa derhal bu bölgede Comuf Şirketi tarafından işletilen madenler açtı; Gabon devletine ise bu şirkette çok küçük bir pay verildi.
Kırk yıl boyunca Fransa Gabon'da uranyum için maden kazısı yaptı. Çıkartılan uranyum Fransa ve Avrupa'da elektrik üretimi için kullanıldı. Bugün uranyum madeni bitmiş durumda ve açılan maden sahalarının ıslah çalışmaları yapılıyor.
Oklo uranyum deposunun prekambriyen dönemde doğal bir nükleer yarılım reaktörü gibi davrandığı dair güçlü jeokimyasal kanıtlar var: Kazısı yapılan bazı madenlerde, aynen bir reaktörde olduğu gibi, beklendiğinden daha düşük yoğunluklu U235 bulundu. Jeologlariki milyar yıl önce, bunun bir reaktör içinde olduğunu bulguladı. O zamanlar doğal uranyum yaklaşık olarak 3% U235'lık bir yoğunluğa sahipti ve bir nötron düzenleyici olarak doğal su ile kritik kütleye ulaşmış olabilir.
Bakınız
Uranyum madenleri listesi
Abbott Lawrence Lowell

Abbott Lawrence Lowell (14 Aralık 1856 - 6 Ocak 1943), Amerikalı eğitimci, tarihçi ve avukat. 1909-1933 arasında rektörlüğünü yaptığı Harvard Üniversitesi'nin önemli ölçüde gelişmesini sağlamıştır.
Bostonlu ünlü bir ailenin oğlu, astronom Percival Lowell'la şair Amy Lowell'ın kardeşiydi. Harvard Üniversitesi'nde 1877'de lisans, 1880'de hukuk öğrenimini tamamladı. Boston'da 17 yıl avukatlık yaptıktan sonra Harvard'ta öğretim üyesi oldu. 1909'da Charles William Eliot'ın yerine üniversitenin rektörlüğüne getirildi. Göreve başlamasını izleyen birkaç yıl içinde Eliot'ın uyguladığı serbest seçmeli ders sisteminde değişikliklere gitti; her ders için yapılan sınavların yanı sıra genel bir sınav uygulaması başlattı ve lisans eğitimini desteklemek üzere özel bir ders programı düzenledi. Lowell'ın rektörlüğü sırasında okulun öğrenci sayısı iki katın üzerinde, öğretim üyesi sayısıysa yaklaşık üç kat arttı. Aynı dönemde üniversitenin gelirleri 22 milyon Amerikan dolarından 130 milyon ABD Doları'na yükseldi; halk sağlığı, mimarlık, işletme ve eğitim fakülteleri açıldı. Sayıları 3,200'i bulan lisans öğrencileri 1930'da her türlü gereksinimlerinin karşılandığı yedi ayrı yurt binasına yerleştirilmeye başladı. Lowell'ın Amerikan eğitim sistemi üzerindeki etkisini yansıtan başlıca yapıtlar Conflicts of Principle (1932; İlkesel Anlaşmazlıklar) ve At War with Academic Tradition in America (1934; Amerikan Akademik Geleneğine Karşı Mücadele)
AT-9 Spiral-2

AT-9 Spiral-2 NATO rapor adı 9M120 Ataka-V olan SSCB tarafından geliştirilen SACLOS radyo sinyalli güdüm sistemine sahip bir güdümlü tanksavar füzesidir. 9K114 Shturm (AT-6 Spiral) ailesinin yeni nesil modelidir. B sistem çoğu zaman 9K121 Vikhr sistemi ile karıştırılır.
Gelişimi
Füze sistemi 1990'lı yıllarda servise girdi. Rus evrakları 1992 yılını işaret etmektedir. Füze AT-6 Spiral sisteminin evrimsel değişiklik geçirmiş bir üst modelidir. Spiral modeline nazaran daha ağır ve hızlı olarak tasarlanmıştır. Menzil ve isabet oranı da bununla beraber artmıştır.
Bu füze sistemi Batı tarafından Kamov helikopter ve Suhoy avcı uçağından fırlatılan 9A1472 Vikhr çift etkili lazer ışını güdümlü füze modeli ile karıştırılmaktadır. (bazı Ukrayna Mi-24/35 modelleri üzerine de takılmıştır). Ancak bu iki sistem ne tasarım ne de ateş gücü bakımından birbirlerinden çok farklıdır.
Tanımı
Füze cam ile güçlendirilmiş plastik bir tüpte taşınmakta ve fırlatılmaktadır. Füze edinilen bilgilere göre AT-6 Spirale nazaran oldukça hızlı ve atasına nazaran daha uzun menzile sahiptir. Aynı radyo sinyalli güdümleme sistemine sahip olmakla beraber daha önceki 9K114 Shturm füze güdüm sistemine kıyasla daha gelişmiştir.
Fırlatma sisteminden ateşlenen üç farklı füzesi bulunmaktadır. İlki iki aşamalı zırh delici modeli. İkincisi 9M120F adıyla bilinen ve termobarik savaş başlığı ile piyade birliklerine karşı kullanılan modeli. Son olarak 9A220O adıyla bilinen geliştirilmiş başlığı sayesinde hava hedeflerine karşı kullanılan modelidir.
Füze sistemi Mi-28lerden fırlatılmakta olup bazı Mil yapımı Mi-24lere de takılmıştır. Bunun dışında araçtan fırlatılan (Ataka-T) ve deniz kuvvetleri için bazı deneme modelleri de yapılmıştır.
Genel özellikleri 9M120 (AT-9 Spiral-2)
Uzunluğu: 1830 mm
Kanat açıklığı: 360 mm
Çapı: 130 mm
Fırlatma ağırlığı(zarf dahil): 49.2 kg - 48.5 kg (estimates vary)
Hızı: 550 m/s
Menzili: 1000 m ila 6 km
Güdümleme sistemi: Radyo sinyalli SACLOS
Savaş başlığı: bilinmiyor (tahminen 58 kg) ikili ateşlemeli HEAT 800 mmlik RHA zırhı delebilir. Daha sonra ERA zırhlara karşı etkili hale geldi.
Modelleri
9M120 Ataka-V "AT-9 Spiral-2" SACLOS radyo sinyalli güdümlü füze.
9M120 ikili patlayıcılı HEAT savaş başlığı ile
9M120F termobarik savaş başlığı bina, sığınak ve mağaralar için geliştirildi.
9A220O helikopterlere karşı genişleyen başlık sınıfında savaş başlığı
9M120M geliştirilmiş versiyonu
Kullanan ülkeler
Albatros D.VI

Albatros D. VI, Almanya'nın 1917 yılında ürettiği çift kanatlı bir uçak protipidir. Bu uçak 1 tane LMG 08/15 7.92 mm'lik makineli tüfek ve bir tane sabit 20 mm Beckler topa sahiptir.
Uçağın iniş takımları hasarlıydı ve asla tamir edilemedi. Proje mayısta terkedilmiş ve diğer projelere daha çok önem verilmiştir. 180 hp Mercedes D. III motor sonunda bu uçakta kullanılmamıştır.
Pol-ka Producciones

Pol-ka, Arjantin televizyon kanalı Canal 13 için çeşitli yapımlar yapan bir prodüksiyon şirketidir. Adrián Suar ve Fernando Blanco tarafından 1994 yılında kuruldu. İkisi beraber ilk olarak Arjantin'de büyük başarılarelde eden Poliladron 'un bölümlerini yazdılar.
Filmleri
Comodines (1997)
Alma mía (1999)
El hijo de la novia (2001)
Apariencias (2001)
Déjala correr (2001)
Luna de Avellaneda (2004)
High School Musical, El desafío (2008)
Televizyon çalışmaları

"Poliladron" (1994)
"Verdad consecuencia" (1996)
"Carola Casini" (1997)
"R. R. D. T" (1997)
"Gasoleros" (1998)
"Campeones de la vida" (1999)
"El Hombre" (1999) (mini)
"Por el nombre de Dios" (1999)
"Vulnerables" (1999)
"Primicias" (2000)
"Ilusiones (compartidas)" (2000)
"El Sodero de mi vida" (2001)
"22, el loco" (2001)
"Culpables" (2001)
"099 Central" (2002)
"Son amores" (2002)
"Final de juego" (2002) (mini)
"Durmiendo con mi jefe" (2003)
"Soy gitano" (2003)
"Locas de amor" (2004)
"Padre Coraje" (2004)
"Pensionados, Los" (2004)
"Sin código" (2004) (mini)
"Epitafios" (2004) (mini)
"Secretos de papá, Los" (2004)
"Vientos de agua" (2005)
"1⁄2 falta" (2005)
"Botines" (2005) (mini)
"Hombres de honor" (2005)
"Familia especial, Una" (2005)
"Mujeres asesinas" (2005)
"Amas de casa desesperadas" (2006)
"Juanita, la soltera" (2006)
"Sos mi vida" (2006)
"Son de Fierro" (2007)
"El Hombre que volvió de la muerte" (2007)
Birlikte çalıştıkları ünlüler
Nancy Duplaa
Facundo Arana
María Valenzuela
Osvaldo Laport
Mariano Martinez
Nicolás Cabré
Natalia Oreiro
Akçatepe, Varto

Akçatepe, Muş ilinin Varto ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı 1902 yılı kayıtlarında Kurmanci'de "söğüt" anlamına gelen Darabi, 1928 yılı kayıtlarında "Aner söğüdü" anlamına gelen "Darabii Anér" olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Muş il merkezine 107 km, Varto ilçe merkezine 47 km uzaklıktadır.
Nüfus
Yedikavak, Varto

Yedikavak, Muş ilinin Varto ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı 1928 yılı kayıtlarında Deriki Varto olup, Kurmanci'de "derika varto", "Varto manastırı" anlamına gelmektedir. 1946 yılı kayıtlarında ise Derikvarto olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Muş il merkezine 57 km, Varto ilçe merkezine 9 km uzaklıktadır.
Nüfus
Durucabulak, Varto

Durucabulak, Muş ilinin Varto ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı 1928 yılı kayıtlarında Kurmanci'de "Aner gözeler" anlamına gelen Aynani Anér olarak geçmektedir. Ayrıca yine Kurmanci'de "Lolan gözeleri" anlamına gelen Eynani Lolanan ismi de kullanılmıştır.
Coğrafya
Köy, Muş il merkezine 68 km, Varto ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır.
Nüfus
Ulusırt, Varto

Ulusırt, Muş ilinin Varto ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı 1928 yılı kayıtlarında Kurmanci'de "Varto gözeler" denen Aynani Varto, 1960 yılı kayıtlarında ise Çerkez Eynan olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Muş il merkezine 43 km, Varto ilçe merkezine 17 km uzaklıktadır.
Nüfus
Sadzlar

Sadzlar (Abhazca: ӡ) veya Cigetler, Abhazların alt etnik gruplarından biridir. Sadz kabilesi, Küçük Abhazya adı verilen Gagra şehri ve Matsesta nehri (Rusça: ) arasındaki bölgede yaşamıştır. Sovyet etnograf L. İ. Lavrov, Cigetlerin Gagradan Soçiye kadar alanda yaşamakta olduklarını belirtmişti.
Tarihçe
Sadzlar tarihi açıdan Gagra'nın kuzeyinde Hosta nehrine kadar uzanan Karadeniz kıyılarında yaşıyorlardı. Sadz olarak adlandırılan bu bölgede Kamiş, Arıdba, Marşan ve Geçba gibi kabileler yaşıyordu ve bu kabileler Tsanba kabilesinin egemenliği altındaydılar. Ubıh prensi Awubla, Çızmaa ve Dziaş, Sadz kökenli bir aileden geliyordu. Bir görüşe göre 12-14. yüzyıllarda Sadzların bir bölümü, Ubıhların baskısı sonucunda Büyük Kafkas Dağlarının kuzey eteklerine göç etmek zorunda kaldı. Bu göç eden boylar Abaza halkını oluşturdu. Bu teorilerden birine göre de bugünkü Abazaların atalarının Abhazya'dan göç ettiği varsayımına dayanır.
Kafkas Savaşı ve sürgün
Sadzlar, Aybgalar ve Ahçıpsılar, Kafkasya Savaşında Ruslara karşı direnen son Abhazyalı kabilelerdi. Ruslar, son olarak Açipsiler ve Aibgaların topraklarını ele geçirdiler. Günümüzde bu topraklar Krasnaya Polyana olarak adlandırılmaktadır. 1864'te son bulan Çerkes-Rus savaşının sonucunda Sadzların çoğu Osmanlı İmparatorluğu'na çerçevesinde sürülmüştür. Sürgün edilenlerin bir bölümü, o dönemde Osmanlı egemenliği altında olan Acara'ya yerleşmiştir. Rus kaynaklarının verilere göre 1863-1864 yıllarında Osmanlıya sürgün edilen yaklaşık 20 bin Abhaz'ın içerisinde içerisinde Sadz (Ciget) nüfusu 12.000 kişi civarındadır.
Modern durum
Türkiye'de büyük bölümü Sakarya ve Zonguldak'ta olmak üzere Abhazcanın Sadz lehçesinin konuşulduğu 23 köy bulunmaktadır. Bunlar Akbalık (Akyazı-Sakarya), Harmanlı (Karapürçek-Sakarya), İrfanisani (Akyazı-Sakarya), Bıçkıdere (Akyazı-Sakarya), Mesudiye (Karapürçek-Sakarya), Kuzuluk (Akyazı-Sakarya), Kemaliye (Arifiye-Sakarya), Taşburun (Akyazı-Sakarya), Yongalık (Akyazı-Sakarya), Şükriye (Erenler-Sakarya), Boğazköy (Arifiye-Sakarya), Değirmendere (Erenler-Sakarya), Karadere (Hendek-Sakarya), Kanlıçay (Karapürçek-Sakarya), Yüksel (Karapürçek-Sakarya), Çaybaşı Fuadiye (Arifiye-Adapazarı), Gebeş (Akyazı-Sakarya), Doğançay (Geyve-Sakarya), Tuapsalar (Erenler-Sakarya), Yazlık (Akyazı-Sakarya), Yukarıihsaniye (Zonguldak-Çaycuma), Aşağıihsaniye (Zonguldak-Çaycuma) ve Çakrazova (Bartın-Amasra)'dır.
Dil
Abhazcanın bir diyalekti sayılan Sadz dili yalnızca Türkiyede konuşulur. Sadz diyalekti, Ahaltsis ve Tsviji alt diyalektlerine ayrılır. Sadz, Bzıp lehçesi ve modern Abhaz yazı dilinin temelini oluşturan Abzhywa lehçesi ile birlikte Abhazcanın üç temel lehçesinden biri olarak kabul edilmektedir. Abhaz dilbilimci Viacheslav Chirikba'ya göre Sadz güney Abhaz lehçelerinin güneybatı kolunu oluşturur.
Érik Orsenna

Erik Orsenna (Müstear adı; Erik Arnoult), (d. 22 Mart 1947, Paris) Fransız politikacı ve roman yazarı.
Paris Politika Enstitüsü'nde (Institut d'Etudes Politiques de Paris) felsefe ve politika eğitimi alan yazar, Londra Ekonomi Okulu'nda (London School of Economics) ekonomi eğitimi aldı. François Mitterrand hükumetinde 1980'ler ve 1990'larda görevler aldı. 28 Mayıs 1998 tarihinde Fransız Akademisi'ne seçildi. 2006 yılında Voyage au pays du coton adlı eseriyle Ulysses Edebiyat Ödülü'nü kazandı.
Bibliyografi
1973 Loyolas blues,
1977 La Vie comme à Lausanne,
1977 Espace national et déséquilibre monétaire,
1980 Une comédie française,
1988 LExposition coloniale,
1992 Besoin dAfrique,
1993 Grand amour,
1996 Histoire du monde en neuf guitares,
1996 Mésaventures du Paradis, mélodie cubaine,
1997 Deux étés,
1998 Longtemps,
2000 Portrait d'un homme heureux : André Le Notre,
2001 La grammaire est une chanson douce,
2003 Madame Ba,
2004 Les Chevaliers du subjonctif,
2005 Portrait du Gulf Stream,
2006 Voyage au pays du coton,
Küçükyusuf, Kars

Küçükyusuf, Kars ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köy için 1889 kayıtlarında bugünkü ismi kullanılırken, köyün adı 1918 yılı kayıtlarında Ermenice "Yusuf Komu" anlamındaki Hovsepakom olarak görülmektedir.
Coğrafya
Köy, Kars il merkezine 26 km uzaklıktadır.
Nüfus
Köyde 1886 yılında 76 Kürt yaşamaktaydı.
Kayalıdere, Varto

Kayalıdere, Muş ilinin Varto ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı, 1928 yılı kayıtlarında Aşağı Hınzor olup, Ermenice'de "xıntsor" sözcüğü "elma" anlamına gelmektedir.
Köy günümüzde Muş'un Varto ilçesi sınırlarındadır ve daha çok batısında bulunan Urartu Kalesi ve Urartu Kaya Mezarı ile bilinir. II. Sarduri (M. Ö.764-735) döneminde yapıldığı tahmin edilen kale ve kaya mezarı Urartu döneminin Muş'taki en sağlam kalabilmiş yapısıdır. Kale ve kaya mezarı 1965 yılında İngiliz arkeolog C. A. Burney tarafından incelenmiştir. Burney'e göre kale bölgeye hakim bir Urartu valisi tarafından yaptırılmıştır. Kalenin kurulduğu tepe Urartuların batı yönündeki Elazığ ve Malatya bölgesine çıkış yolunun kontrol noktasıdır. Kale inşası için Murat Nehri'nin Tepeköy'den gelen Varto Çayı ile birleştiği alanı gayet iyi bir şekilde gören ve kontrol altında tutan bir yer tercih edilmiştir. Kazılarda kale, tapınak, şarap mahzeni, kaya mezarı ve küçük kalıntılar bulunmuştur. Bulunan kalıntılarda sembollere rastlanmakla beraber herhangi bir yazılı belgeye ulaşılamamıştır. Tapınak ve kaya mezar hala ayakta olmakla beraber özellikle kaya mezar kaçak kazılarla tahrip edilmiştir. Kalenin kurucu valisine ait olduğu tahmin edilen kaya mezarı kalenin kurulduğu kayalığın güney tarafındaki kayalıklara oyma ile inşa edilmiştir. Altı odalı olan bir mezardır. Urartuların yıkılışından sonra doğu ile batı arasındaki geçişi sağlayan Murat Nehri takipli yol pek kullanılmaz hale gelmiştir. Böylece Kayalıdere ve diğer Murat Nehri civarları önemini kaybetmiştir.
Henüz somut bir adım atılmamış olmakla beraber Kayalıdere ören yeri ile ilgili olarak 23/02/2012 tarihinde TBMM'ye soru önergesi verilmiştir Muş'un önemli tarihi yerlerinden biri olan ve Urartu dönemini aydınlatan köy ve ören yerinin 2017'de tamamlanması planlanan Alparslan II Baraj suyu altında kalacağı tespit edilmiştir.
Coğrafya
Köy, Muş il merkezine 72 km, Varto ilçe merkezine 24 km uzaklıktadır.
Nüfus
Üçbulak, Varto

Üçbulak, Muş ilinin Varto ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı 1928 yılı kayıtlarında Kurmanci kökenli Üstükran Ulya, 1946 yılı kayıtlarında ise K. Üstükran olarak geçmektedir.
Coğrafya
Köy, Muş il merkezine 82 km, Varto ilçe merkezine 22 km uzaklıktadır.
Nüfus