Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu

Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu, Türkiye'yi, Türkiye Cumhurbaşkanlığı'nı ve cumhurbaşkanını temsil eden, Türkiye'nin resmi simgelerinden biri. Fors, Türk bayrağı ve cumhurbaşkanlığı armasının birleşiminden oluşmaktadır.
Tarihçe
Günümüzde kullanılan fors ve armanın kökeni, Deniz Matbaası Başressamı Hüsnü Tengüz'e dayanıyor. Mustafa Kemal Atatürk'ün emri ile bir cumhurbaşkanlığı forsu yapımı isteniyor. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'na iletilen bu istek İstanbul Askeri Dikimevi'nden Deniz Matbaası Başressamı Hüsnü Tengüz'e dek uzanıyor. Bu görevden şeref duyacağını belirterek bir gece içerisinde çizimi tamamlayıp dikimevine gönderen Hüsnü Bey'in tasarımı çok beğenilip kullanıma geçiliyor. Bu tasarım için olan para ödülü ise diken kişiye veriliyor ve Hüsnü Tengüz'ün ismi hiçbir resmi kaynakta geçmiyor. 2014 yılında verdiği röportajda Hüsnü Tengüz'ün torunu Çiğdem Öztürkçine Erduran, babası Ahmet Tengüz'ün ağzından, dedesinin kendi çizimini sahiplenmeme durumunu şu sözlerle açıkladı: "... Yıllar geçse de dedem, bir türlü 'Forsu ben tasarladım' diyemiyor. O zamanın insanları günümüz insanlarından çok farklı. Hüsnü dedem çok naif, hassas duyguları olan, karşısındakine duygularını ve problemlerini aktarmayan, ney üfleyen, keman çalan, birden çok dil bilen, günümüzdeki sanatçı anlayışından çok daha farklı gerçek bir sanatçı. Kimseye bir şey söylemiyor. Sadece çocuklarına söylüyor, bir de Kazım Karabekir'e"
Sanat tarihçisi Ömer Faruk Şerifoğlu Cumhurbaşkanlığı Forsu'nun tasarımcısının Hüsnü Tengüz olduğunun "Cumhurbaşkanlığı Sanat Koleksiyonu" kitabında yayınlanarak bu olayı tescillemesine kadar tasarımcısının Mustafa Kemal Atatürk olduğu sanılmaktadır. Forsun kullanımına dair var olan en eski belge Mustafa Kemal'in Milli Mücadele'nin son günlerinde, Eylül 1922'de İzmir'deki bir seyahatinde çekilen fotoğrafıdır. Fotoğrafta Mustafa Kemal'in otomobiline çekilmiş halde görülen bir flama vardır ve bu flama günümüzde kullanılan forsun bir benzeridir. Fotoğraftaki bu flama günümüzde Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi'nde sergilenmektedir.
Cumhuriyet kurulduktan sonra ise resmi simgelerin düzenlenmesine gidilmiştir. Bu konuda yapılan ilk eylem 3 Mart 1924'te Abdülmecid'in forsunu kullanımdan kaldırmak olmuştur. 22 Ekim 1925te ise cumhurbaşkanlığı forsunu resmi anlamda düzenleyen ilk belge olan Sancak Talimatnamesi yürürlüğe konmuştur. Talimatnameye göre hilal ve yıldız bayrakta olduğu gibi kullanılıyor, güneşten çıkan ışınlar ise 20 tane olmak üzere kullanılıyordu. 18 Şubat 1978'de getirilen yeni bir düzenleme ile armada yer alan ışın sayısı 16'ya düşürülmüştür. Günümüzde yürürlükte olan 25 Ocak 1985 tarihli yasada da fors bu haliyle kullanılmaktadır.
Anlamı
Cumhurbaşkanlığı arması
Cumhurbaşkanlığı arması altın sarısı renkteki 16 ışınlı güneş ve güneşin çevresindeki 16 yıldızdan oluşmaktadır. Armanın anlamı hakkında iki farklı yorum vardır. İlk yoruma göre armanın ortasında yer alan güneş Mustafa Kemal Atatürk'ün "Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır." sözünü destekler nitelikte sonsuzluğu ve Türkiye'yi, 16 yıldız ise tarih boyunca kurulan 16 büyük Türk devletini sembolize etmektedir. Bu görüşü ortaya atan ilk kişi 1969'da yazdığı kitap ile Akib Özbek'tir ve Özbek'in bu yorumu resmi makamlarca da kabul görmüştür. Bir diğer yorum ise güneşin etrafındaki 16 yıldızdan 9'unun Eski Türklerin sancaklarında kullandığı 9 tuğu, 7 yıldızın ise Anadolu Türklerinin sancaklarında kullandıkları 7 tuğu temsil ettiğidir.
Mitolojik olarak ise Güneş ve yıldızlar Eski Türkler'de önemli bir yer tutmaktaydı. Güneş, Hunlar ve Göktürkler döneminde hükümdarlık rumuzu olarak görülmekle birlikte Kutup Yıldızı ilk Türk topluluklarında Tengri'nin makamı olarak düşünülmekteydi.
Cumhurbaşkanlığı forsu
Kullanım alanına göre çeşitli boyutlardaki Türk bayrağının sol üst köşesine cumhurbaşkanlığı armasının işlenmesi ile oluşturulan fors birçok farklı anlam taşımakta, tarihteki tüm Türk topluluklarını ve Türkiye'yi temsil etmektedir.
Mitolojik olarak incelendiğinde Ay'ın Maniheizm ve Budizm'i benimsemiş Uygur Kağanlığı döneminde Güneş'in yerine geçtiği ve tanrısal olarak çok daha güçlü anlamlar kazandığı görülmektedir. Uygur hükümdarlarının eski Tengri'nin yerine geçen Ay Tanrısı'nın verdiği kut üzerine hüküm sürdüklerine inanılırdı. Gazneliler ile başlayan ve günümüze kadar devam eden süreçte ise hilal ve yıldız sembolü önem kazanmıştır. Özellikle Tuğrul Bey'in üzerinde hilal ve yıldız bulunan paralar bastırması, Osmanlı İmparatorluğu'nun bayraklarında kullanması bu sembolün Türk tarihindeki yerini daha da güçlendirmiştir. Hilal ve yıldız her ne kadar Gazneliler sonrasında önem kazanmışsa da Göktürkler döneminde basılan paralarda da bu motife rastlamak mümkündür.
Güneş, Ay ve yıldızlara Türk tarihi boyunca yüklenilen kutsal anlam ve verilen önem bu simgelerin Türk bayrağı ve çeşitli resmi simgelerde yer almasını sağlamıştır.
Kullanımı
Fors, cumhurbaşkanının ikametgahında ve ziyareti süresince bulunduğu yerlerde bayrak direğine çekilir, gece gündüz çekili kalır. Makam odasında ise çalışma masasının sol gerisine konur, içerisinde bulunduğu arabanın sol önünde ay yıldız bulunan kromajlı direğe çekilir.
Yapısı
Türkiye Cumhuriyeti Bakanlar Kurulunun, 25 Ocak 1985 tarih ve 85/9034 numaralı "Türk Bayrağı Tüzüğü" kararının 27. maddesinde, forsun boyutları belirlenmiştir.
Renkler
Cumhurbaşkanlığı forsundaki 16 devlet
Galeri