Cadı Kazanı (oyun)

Cadı Kazanı, Arthur Miller'ın 1952'de yazdığı bir oyundur.
17. yüzyılda ABD'nin Massachusetts eyaletindeki Salem kasabasında cadılıkla suçlanan bir grup insanın cadı mahkemelerinde yargılanıp idam edilmesi olayını ele alır. Eserde tüm baskı yönetimlerine ve baskı dönemlerine gönderme yapılmakta; özellikle de yazıldığı dönemde ABD'de hüküm süren, pek çok kişinin komünist ya da komünist duygudaşı olmakla suçlanıp saldırgan soruşturmalara uğramasına neden olan McCarthycilik hicvedilmektedir. Yazar oyunda cadılıkla suçlananların insanlık onurunu koruyabilmek için ölümü göze almış olduklarına vurgulamış ve gerçeğin her zaman kazanacağı mesajını vermiştir. Millerin kendisi de bu eserden ötürü komünizmi desteklemekle suçlanarak 1957de Amerikan Karşıtı Faaliyetleri İzleme Komitesi tarafından yargılandı.
Oyun, ilk defa Broadway'de 22 Ocak 1953'te sahnelendi. İlk eleştiriler olumlu olmasa da bir sonraki yıl başka bir yapımla oyun klasikleşti. Günümüzde Amerika'daki lise ve üniversitelerde, diğer ülkelerde de olduğu gibi okutulmaktadır.
Oyun, iki kere beyazperdeye aktarıldı. İlki, Jean-Paul Sartre'ın senaryosunu yazdığı 1957 tarihli Les Sorcières de Salem filmiyle, diğeri de Miller'ın kendisi tarafından yaklaşık kırk yıl sonra oldu. Miller'ın versiyonu, ona senaryo kategorisinde bir Akademi Ödülleri adaylığı kazandırdı. Oyun Robert Ward tarafından 1961'de operaya da uyarlanmış ve Pulitzer Ödüllerini kazanmıştır.
Türkçeye Sabahattin Eyüboğlu- Vedat Günyol tarafından tercüme edildi. İstanbul Devlet Tiyatrosu'nda 1958-1959 sezonunda Cüneyt Gökçer tarafından sahneye konulan eser, 27 Kasım 1970te yapımı yeni biten İstanbul Kültür Sarayında İstanul Devlet Tiyatrosu tarafından yeniden sahnelendi. İlk gösterimde bir dekorun projektörlerden tutuşması sonucu çıkan yangında bina büyük hasara uğramıştır ve 1978e kadar kapalı kalmıştır.
Oyunun adı
Oyunun özgün adı, The Crucible dır. Bu sözcük içinde madenlerin eritildiği büyük kapları anlatmak için kullanılır. Oyunda karakterler, çevre şartlarının oluşturduğu ısıda eriyen bir metali simgelemektedir. Ölümle tehdit edilseler bile prensiplerinden fedakarlık etmeyen ve zorlandıkları sahte itirafları reddedenler, ısıya en fazla direnenlerdir.
Konusu
John Proctor, eşi Elizabeth ile birlikte Salemde Hristiyanlığa bağlı ve kapalı bir toplumda yaşayan özgür düşünceli bir çiftçidir. Papaz Parrisin bağnazca vaazlarını dinlememek için kiliseye gitmediğinden toplumda yabancı gözüyle görülür.
Papaz Parrisin yeğeni olan ve evlerinde çalışan Abigail Williams, Johnu karısı Elizabethin uzun hastalığı sırasında baştan çıkarmış; Elisabeth ise iyileştiğinde durumu anlayarak Abigaili evden uzaklaştırmıştır. Abigaille ilişkisine son veren Proctor, karısına karşı vicdanında rahatsızlık duymaktadır.
1692 yılının Ocak ayında Abigail, Proctorların yeni çalışanı Marry Warren, Papaz Parrisin 9 yaşındaki kızı Betty Parris ve onlara bakıcılık yapan zenci köle Tituba ile birlikte ormanda çocuksu oyunları arasında ruh çağırmakta, büyülü iksirden içip çıplak dans etmektedir. Genç kızlar, kendi aralarında gizli cadıcılık oyunu nu oynarken Papaz Parrisin baskınına uğrarlar ve Betty düşüp kalır. Cadılık söylentileri üzerine halkın Parrisin evinin önünde toplanması karşısında Papaz Parris kızını iyileştirmesi için şeytan kovma uzmanı Papaz Halei haber çağırır. Böylece Hale cadı avına başlar. Genç kızlar suçlamalardan kurtulabilmek için cadılık suçlamalarını başkalarının üzerine atmaya çalışırlar. Kızların suçlamaları yüzünden çok sayıda kişi tutuklanır. Çiftçi Protoctora saplantılı bir ilgi duyan Abigail, Protoctorun karısı Elisabethin adını verir.
Proctor, cadı mahkemesi karşısında Abigail ile olan evlilik dışı ilişkisini açığa dökerek karısını kurtarmak ister. Ancak, başka bir yerde sorguya çekilen Elisabeth, kocasını kurtamak için, kocasının böyle bir ilişkisini bilmediğini söyleyince, Proctorun savı kanıtsız kalır. Elisabeth serbest bırakılırken, Proctor cadılık suçuyla hapse girer.
Bu arada Abigail, kilisenin paralarıyla uzaklara kaçmıştır. Gittikçe huzursuzlaşan halkı yatıştırmak amacıyla mahkeme, bir kişiyi ölüme mahkum etmeye ve suçunu itiraf etmesi koşuluyla salıvermeye karar verir. Bu kişi Proctordur; başka cadı adlarını da vermesi koşuluyla serbest bırakılacak, itirafnamesi de kilisenin kapısına asılacaktır. Ancak kendi adını ve saygınlığını sonuna kadar korumaya çalışan Proctor, yalancı tanıklıkta bulunmayı reddeder ve diğer masum insanlarla birlikte idama gider.
Karakterler
Rahip Parris
Betty Paris
Tituba
Abigail Williams
Susanna Walcott
Bayan Ann Putnam
Thomas Putnam
Mercy Lewis
Mary Waren
John Proctor
Rebecca Nurse
Giles Corey
Rahip John Hale
Elizabeth Protctor
Grancis Nurse
Yargıç Hathorne
Vali Danforth
Sarah Good
Hopkins
Sinema ve TV uyarlamaları