Pars

Pars (Panthera pardus), leopar olarak da bilinir, kedigiller (Felidae) familyasından Panthera cinsinin 4 büyük kedi türünden biri. Önceleri parsın, aslan ve panterin melezi olduğu düşünülüyordu. Leopar ismi de Latince Leo (aslan) ile panter manasında kullanılan Pard kelimelerinin birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. İlk doğa bilimciler leopar ve panterleri renkleriyle değil de panterin daha uzun olan kuyruğunu dikkate alarak kuyruk uzunluklarıyla ayırmışlardır.
Özellikleri
Pars; aslan, kaplan ve jaguardan sonra en büyük cüsseye sahip dördüncü büyük kedi türüdür. Erkek parsın boyu yaşadığı bölgeye değişmekle birlikte ortalama 90 santimetre olan kuyruk dahil 2,40 metreye kadar olabilir. Ağırlığı 90 kiloya erişebilir. Erkekler dişilerden %20-%40 kadar daha büyük olabilir. Diğer büyük kedilere göre uzun gövdesine göre daha kısa bacaklara sahiptir. Büyük kedilerin içinde en iyi ağaca tırmanabilen türdür. Geniş pençelerinde sivri ve keskin tırnakları, kısa ve toparlak kulakları, göz alıcı parlaklıkta kısa tüylü postu vardır. Post rengi ve tüy uzunluğu yaşam alanına göre değişmekle beraber, parlak sarımsı kahverengiden koyu sarımsı pas rengine kadar farklılık gösterebilir. Üstünde siyah benekler bulunur.
Birçok kişi parsı jaguar ile karıştırır. Jaguardan farklı olarak beneklerinin içlerinde siyahlık bulunmaz. Çene ve kafa yapıları da jaguara göre daha küçüktür. Boğazlarının altında siyah noktalardan oluşan kolye benzeri çizgi vardır. Alt kısımları beyazdır. Gövdesinin üçte ikisi kadar da kuyrukları vardır. Postlarının üstündeki siyah benekleri, yapraklar arasında daha kolay kamufle olarak sezdirmeden avına yaklaşmasını sağlar. Postunun üstündeki benekler, insanların parmak izi gibi her bireyde farklılık gösterir. Parslarda melanistik siyah renkli olanlara da rastlanır. Siyah renkli olanlarına panter denildiği de olur. Bilim adamları önceleri siyah renkli parsları farklı bir tür olarak tanımlamalarına rağmen, sonradan farklı bir tür olmadığına karar vermişlerdir. Siyah renkli parsların postlarına bakıldığında belirsiz de olsa benekler görülebilir. Kardeş yavrulardan biri normal renkte olurken diğeri siyah olabilir. Çekingen ve ihtiyatlıdır. Duyuları çok kuvvetlidir. Bu özelliklerinin yanında avladıkları avları bazen sırtlan sürülerine kaptırırlar.
Yaşam şekli
Gizlenmekteki mahareti yüzünden parsı bulmak aslan veya çitayı bulmaktan daha zordur. Parslar, bulundukları yere çok iyi uyum sağlar. Gündüz tehlike sezdiğinden gece avlanmayı tercih eder. Gündüz öğle sıcağında sık otların veya bir ağacın dalında uyumayı tercih ederler. Bu nedenle sabahın erken veya akşam saatlerinde aktif olurlar. İnsanlara görünmemeyi tercih eder. Ağaca çıkmada çok ustadırlar. Cüssesine göre çok güçlü olduğu için yakaladığı geyik ve domuz gibi ağır avları bile ağaca çıkarabilir. Sesi güçlü bir homurtuya, gıcırtılı bir kükremeye benzer. Her zaman benzer eşle yaşamadığı gibi bazıları aynı eşle yaşar.
Dağılımı
Afrika'nın sıcak bozkırlarından Hindistan ve Malezya yarım adasının yağmur ormanları ve Çin'in karla kaplı soğuk dağlıklarına kadar olan ormanlarda, çalılıklarda, fundalıklarda, yarı çöl ortamda ya da kayalık dağ yamaçlarında yaşayabilirler. Siyah bireylere Afrikada rastlanmazken Hindistan ve uzak doğunun orman alanlarında yaşayan popülasyonlarda rastlanabilir.
Türkiye'deki varlığı
Türkiye'deki varlığı ile ilgili son resmi kayıt 17 Ocak 1974 tarihinde Ankara'nın Beypazarı ilçesinin 5 km batısında bulunan Bağözü köyünde Havva Köksal'a saldırması sonrasında vurularak öldürülmesiyle gerçekleşti. 2001 yılında Doğu Akdeniz Bölgesi Dandi mevkiinde ve Doğu Karadeniz Bölgesi Müsikli Deresi'nde, 2004 yılında da Doğu Karadeniz Bölgesi Pokut Yaylası'nda görüldüğü iddia edilmiştir.
2010 yılında Siirt'te Gabar Dağı yakınlarında öldürülen pars fotoğrafı, 1974 yılından beri Türkiye'de parsla ilgili ele geçen ilk somut kanıt niteliğindedir. Ayrıca parsın cesedinin fotoğrafla belgelenmesi Türkiye'de hala popülasyonunun devam ettiği yönündeki iddiaları yeniden canlandırmıştır. 2013 yılının Kasım ayında Diyarbakır'ın Çınar ilçesinde görülmüş ve nesli tükenmekte olan pars av tüfeğiyle vurularak öldürülmüştür.
18 Temmuz 2015 tarihinde Tunceli'nin Pülümür ilçesine bağlı Boğalı köyü Karagöz Deresi'nde, uzun süre su içerisinde kalmış ölü bir hayvan olduğu ihbarı üzerine Doğa Koruma ve Milli Parklar ekiplerince gen tespiti ve DNA analizleri için TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi'ne gönderilmesinin ardından yapılan açıklamada yavru hayvanın Anadolu parsı olduğu ispatlanmıştır. Şırnak ilindeki biyoçeşitliliğin araştırıldığı bir çalışmada kullanılan fotokapanlarla 2018 Temmuz ve Aralık aylarında ve son olarak 2019 Kasım ayında olmak üzere aynı bireye ait olduğu düşünülen 3 ayrı fotoğrafı çekilmiştir (Araştırma makalesi 05.05.2021 tarihinde yayımlanmıştır).
Alt türler
Avrupa parsı (Panthera pardus sickenbergi) (Nesli tükenmiş)
Afrika parsı (Panthera pardus pardus) (Düşük risk)
Amur parsı (Panthera pardus orientalis) (Kritik)
Anadolu parsı (Panthera pardus tulliana) (Kritik)
Arap parsı (Panthera pardus nimr) (Kritik)
Berberistan parsı (Panthera pardus panthera) (Kritik ya da nesli tükenmiş)
Kafkas parsı (Panthera pardus ciscaucasica) (Tehlikede)
Hint parsı (Panthera pardus fusca) (Düşük risk)
Çinhindi parsı (Panthera pardus delacouri) (Korunmasız)
Java parsı (Panthera pardus melas) (Tehlikede)
Japon parsı (Panthera pardus japonensis) (Korunmasız)
İran parsı (Panthera pardus saxicolor) (Tehlikede)
Sina parsı (Panthera pardus jarvisi) (Kritik ya da nesli tükenmiş)
Sri Lanka parsı Panthera pardus kotiya (Tehlikede)
Zangibar parsı (Panthera pardus adersi) (Nesli tükenmiş)