Yusuf Hemedanî

Yusuf Hemedani, (1048-1140) (Arapça: ; Ebu Yakub Yusuf Hamdani) önde gelen din bilginlerindendir. Rey ile Hamedan arasında Buzencird adlı bir köyde doğmuştur. Merv şehrinde türbesi bulunmaktadır. Ebu Yakub Yusuf Hemedani, Hoca Ahmed Yesevi ile Abdülhalik Gucdüvani'nin hocasıdır.
Hayatı
Nakşibendi Tarikatı'nın silsilesinde yer alan Yusuf Hemedani, Allah yolunda hizmet için Merv, Buhara, Herat, Semerkand gibi İslam merkezlerini dolaşarak halkı irşada çalışmaktaydı. Tarihi kaynaklarda kaydedildiğine göre devrin Selçuklu Hanı Sultan Sencer, Yusuf Hemedaniye bağlılığını her vesileyle göstermiştir. Dolayısıyla "Hocaların Hocası" olarak anılmaktadır.
Evliyanin büyüklerinden. İsmi, "Yusuf bin Yakub Hemedani" olup, künyesi Ebu Yakubdur. İmam-ı Azam'ın neslindendir. İnsanları Hakk'a davet eden, onlara dogru yolu gösterip, hakiki saadete kavuşturan ve kendilerine Silsile-i aliyye denilen büyük alim ve velilerin Peygamber Muhammed'den sonra gelen sekizincisidir. 1048 (H.440) senesinde Hemedanda doğdu. 1140 (H.535) de Herattan Merve giderken yolda vefat etti.
On sekiz yaşında Bağdada gelip, fıkh ilmini Ebu İshak-i Şiraziden öğrendi. Yaşı küçük olmasına rağmen, Ebu İshak kendisine hususi ihtimam gösterirdi. Bunun ve diğer fıkh alimlerinin derslerine devam etmekle, Hanefi mezhebinde fıkh ve münazara alimi oldu. İsfahan ve Semerkandda, zamanın meşhur hadis alimlerinden hadis ilmini öğrendi. Tasavvufu Şeyh Ebu 'Ali el-Fermadi'den ögrenip, onun sohbetinde yetişerek kemale ulaştı. Abdullah-ı Cuveyni, Hasan Simnani ve birçok büyük zat ile görüıüp, sohbet etti. Kendilerinden ilim öğrendi. Yaya olarak otuz yedi hac yaptı. Kur'an-ı Kerim'i sayısız defalar hatmetti. Gece namazlarında her rekatta bir cüz okurdu. Tefsir, hadis, kelam ve fıkh ilminden yedi yüz cüz ezberindeydi. İki yüz on üç mürşid-i kamilden istifade etti. Yedi bin kafirin imana gelmesine sebep oldu. Hızır aleyhisselam ile çok sohbet etti.
Yetiştirdiği meşhur şahsiyetler
Altmış yıldan fazla, insanlara doğru yolu göstermekle meşgul oldu. Yüzlerce talebe ondan ders aldı. Abdullah-i Berki, Hasan-i Endaki, Ahmed Yesevi ve Abdülhalik-i Gücdüvani gibi büyük veliler yetiştirdi. Bunlardan Ahmed Yesevi, Türkistan tarafına göç edip, insanları irşad ederek büyük hizmetlerde bulundu. Yusuf-u Hemedani, bütün dostlarına, talebesi Abdülhalik-i Gücdüvaniye tabi olmalarını söyledi. Kendisinden sonra, bu talebesi insanlara doğru yolu gösterdi.
Yusuf-u Hemedani, önce Merv şehrinde bir müddet kalıp Herata gitti ve orada uzun zaman kaldı. Sonra, tekrar Merve gelip bir müddet daha kaldıktan sonra Herata döndü. Herattan Merve yaptığı son yolculuğu sırasında vefat etti. Kabri Merv şehrinde olup, ziyaret edilmektedir.
Yusuf-u Hemedani, İmam-ı A'zama pek çok bağlıydı. Irak, Horasan, Maveraünnehr bölgelerinin muhtelif şehirlerinde bulunarak, halka saadet yolunu anlatmak ile mesgul olmustur. İlmi, fazileti ve kerametleriyle İslam dünyasında tanınıp, çok sevilmiştir.
Kişiliği
Hakiki İslam alimlerinden ve evliyanın büyüklerinden olan Yusuf-i Hemedani orta boylu, buğday benizli, kumral sakallı, zayıf bir zat idi. Eline ne geçerse muhtaçlara verir, kimseden bir şey istemezdi. Herkese karşı çok iltifat eder, yumuşak ve merhametli davranırdı. Yolda yürürken bile Kur'an-ı kerim okumakla meşguldü. Hoş-du denilen yerden, camiye gelinceye kadar bir hatim okur, mescid kapısından, Hasan Endaki ve Hoca Ahmed Yesevi hanesine varıncaya kadar Bakara Suresi'ni okurdu. Geri dönerken Al-i İmran Suresi'ni bitirirdi. Arada bir yüzünü Hemedana çevirir ve çok ağlardı. Salman-ı Farisi'nin asası ile sarığı kendisindeydi. Her ay başında, Semerkand alimlerini çağırarak onlarla sohbet ederdi. Bir taraftan köylülere ve yanına gelen herkese doğru din bilgilerini ögretmeye çalışır, insanlarla uğraşmaktan, onları yetiştirmek için çalışmaktan hiç sıkılmazdı. Diğer taraftan, ağrılara ve yaralara ilaç yaparak herkesin derdine deva bulmaya çalışırdi. Böylece, maddi ve manevi hastalklarin tabibi, mütehassısı olduğunu isbat ederdi.
Talebelerine ve kendisini sevenlere daima Peygamber Muhammed ve Eshab-ı kiramın yolunda gitmelerini tavsiye ederdi. Kalbi, bütün mahlukat için derin bir sevgi ile doluydu. Gayrimüslimlerin evlerine giderek, onlara İslamiyeti anlatırdı. Her şeye sabır ve tahammül eder, herkese karşı muhabbet gösterirdi. Altın ve gümüş esya kullanılmasına müsade etmez, fakirlere zenginlerden daha fazla itibar ederdi. Zühd sahibi idi. Dünya'ya ehemmiyet ve kıymet vermezdi. (Melametiik ve Kalenderilik) Odasında hasır, keçe, ibrik, iki yastık ve bir tencereden baska bir şey bulunmazdı. Talebelerine, Dört Halife'nin menkibe ve faziletlerinden bahseder, onlar gibi ahlaklanmalarını nasihat ederdi.
Bibliyografya
Tam İlmihal Seadet-i Ebediyye (49. Baski); s.1164
El-Alam; c.8, s.220
Sezerat üz-Zeheb; c.4, s.110
Camiu Keramat-il-Evliya; c.2, s.289
Tabakat-ül-Kübra; c.1, s.135
Hadaik-ul-Verdiyye; s.106
Reşahat (Arabi); s.14
Reşahat (Osmanlıca); s.17
Kalaid-ül-Cevahir; s.110
Hadikat-ül-Evliya; s.14
İrgam-ül-Merid; s.48
Behçet-üs-Seniyye; s.11
Rehber Ansiklopedisi; c.18, s.232
İslam Alimleri Ansiklopedisi; c.7, s.367
Makamat-i Yusuf Hemedani; Süleymaniye Kütüphanesi, İbrahim Efendi Kısmı, No: 430
Bırifkan Seyyidleri ; s.72