Tarikat

Tarikat (), veya tarik kelimesi "yol" tarikat "yollar" anlamına gelir, "Allaha ulaştıran yol" manasında kullanılmaktadır. Tarikatlar Selçuklu ve Osmanlı'ya özgü düşünce ve inanç hareketleri olarak değerlendirilmektedir. Birçok tarikatın menşei Hicri 5./Miladi 11. asırda Abdülkadir Geylaninin yolundan gidenler tarafından oluşturulan Kadiri Tarikatıdır. Ebu Salih Muhyiddin Abdülkadir Geylani, neseben hem Hasani ve hem de Hüseynidir. Abdulkadir Geylaninin soyundan gelen evlat ve torunları da yaşadıkları muhitlerde şerif, şurefa, seyyid olarak anılmışlardır.
Tarikat, Allah'a ulaşma ve onu tanıma yollarından her biridir. İslamiyet'te, İslamiyet'in kalbi boyutu üzerinde duran ve "kalbin fıkhı" diye nitelenen tasavvuf öğretisinin (terbiyesinin) uygulandığı düzenli kurumsal yapılar olarak tarif edilir.
Tarik
Tarik Arapçada "yol" demektir. Tarikat ise bu kelimenin çoğuludur ve "yollar" manasına gelir. Mezhep kelimesi "" (gitmek) fiilinden türemiş olup anlam olarak benzemektedir. Tarikat tasavvuf için yol, mezhep ise şeriat için yol demektir. Tarikat keşfe, ilhama ve şeriate dayanırken mezhepler "nakle" (Kutsal kitaplara ve peygamberlere) dayanır.
Tarikler (tarikat) de "mürşit" denilen manevi önderler eşliğinde tasavvuf öğretisini uygulamaya istek duyan kişilere (talip) yolun esasları hakkındaki terbiye sistemine dahil eder. Bunu da "emr-i manevi" denilen Allah'tan bir işaret olmadan genellikle başlanmaz. Yola giren kimseler (mürid) ve yolda ilerleyenler (salik) tasavvuf öğretisinin esaslarını yaptıkları pratiklerle (zikir, tefekkür, rabıta, murakabe, nafile ibadetler v. s.) kendi derunlarında keşfederler.
Türkiye'de tarikatlar
Türkiye'de çeşitli halk sınıfları ve tipleri arasında farklı sufi tarikatları gelişmiştir. Örneğin Bektaşi tarikatı daha çok köylülere ve askerlere hitap ederken Nakşibendi tarikatı ilahiyatçı ve bilim insanları; Mevlevi tarikatı müziği ve şiirleriyle sanatsal eğilime sahip olanları; Halveti tarikatı ise tarikat fabrikası olarak bilinen kendi içinden birçok içtihat çıkaran sultanlar, generaller, önemli hükumet adamları ve yöneticileri içinde barındırmıştır.
Dört ruhi durakta "Tarikat"
Tarikat silsileleri
Silsileleri Ali bin Eba Talib'e bağlananlar
Ali bin Eba Talib ve Ehl-i Beyte karşı olan muhabbet duyguları sebebiyle Mevlevilik ile Kadirilik gibi aslen Sünni kimlik gösteren Batıni-Tarikat, silsilelerini Cüneyd-i Bağdadi, Seri-i Sekati, Ma'ruf-u Kerhiden sonra sırasıyla ya Davud-u Tai, Habib-i Acemi, Hasan-ı Basri veyahut ta Caferiyye Şiiliği'nin resmen İmam olarak kabul ettiği ve On İki İmamların ilk sekizi olarak da bilinen İmam Ali er-Rıza, İmam Musa el-Kazım, İmam Caʿfer-i Sadık, İmam Muhammed el-Bakır, İmam Ali bin Hüseyin Zeyn el-Abı-Din, Hüseyin Seyyidus-Şuheda, ve Hasan el-Mucteba aracılığıyla Ali bin Eba Talib Merkedi ile Muhammed Mustafaya bağlamaktadırlar.
Ayrıca, yine Sünni-Batıni Tarikatı olarak bilinen Halvetilik ile Bayramilik'' de kendi silsilelerini Cüneyd-i Bağdadi, Seri-i Sekati, Ma'ruf-u Kerhi, Davud-u Tai, Habib-i Acemi, Hasan-ı Basri aracılığıyla; Rufailik ise İmam Musa el-Kazım, İmam Caʿfer-i Sadık, İmam Muhammed Bakır, Ali Zeyn el-Abı-Din, Hüseyin Seyyidus-Şuheda aracılığıyla Ali ile Muhammede bağlanmaktaydılar. Bunlardan başka Sühreverdilik ile Üveysiyye silsileleriyse Ali el-Murteza ve Ömer ibn Hattab aracılığıyla Muhammed Mustafaya bağlanmaktaydılar.
Silsileleri Ebu Bekir es-Sıddik'a bağlananlar
Diğer taraftan da Nakşibendilik ile onun kolları olan Hakkaniyye ile Halidiyye gibi yine Sünni kimlik gösteren Batıni-Tarikat, silsilelerini Ebul Hasan Kharakani, Eba Yezid-i Bistami, İmam Caʿfer es-Sadık, Kasım bin Muhammed, Salman-ı Farisi aracılığıyla Ebu Bekris-Sıddiyk ile Muhammed Mustafaya bağlarlar.