Weserübung Harekâtı

Weserübung Harekatı (Almanca: Unternehmen Weserübung, anlam: "Weser Tatbikatı" harekatı), II. Dünya Savaşında, Almanyanın Norveçe yönelen askeri harekatıdır. Harekat 9 Nisan - 10 Haziran 1940 tarihleri arasında gerçekleşmiştir.
Harekat öncesi
Almanya Mart 1938de Avusturyayı, Mart 1939da Çekoslovakyayı ilhak etmiş, 1 Eylül 1939da da Alman orduları Polonya sınırını geçerek bu ülkeyi işgale başlamıştı.
Bu gelişmeler, Almanyanın yayılmasının ve askeri operasyonlarının Orta Avrupa topraklarında olması karakterini taşır. Diğer deyişle Alman yayılması doğuya yönelmektedir. Norveç Seferiyle Alman yayılması ilk kez batıya yönelmekle kalmıyor, Alman silahları da batıya dönmüş oluyor. Bu bağlamda Norveç Seferi, II. Dünya Savaşının kilometre taşlarından biri sayılır.
Norveçin jeopolitik konumu
Norveçin jeopolitik konumunun önemi, hem Müttefikler Birleşik Krallık ve Fransa- hem de Almanya açısından, askeri, ekonomik ve politika alanlarında kendini göstermektedir. Özelikle Norveç üzerinden Almanya ileride müttefiki olacak Finlandiya ya Baltık Denizine kıyasla daha çok güvenli olan Norveç üzerinden yardım yapacaktı.
Askeri açıdan
İngiliz donanması, I. Dünya Savaşının sonlarına doğru Alman donanmasını Baltık Denizine kapatmıştı. Dar Kuzey Denizini, mayınlanmış alanlarla, devriye gemileriyle tutmuşlar, Alman su altı ve su üstü gemilerinin İskandinavya ile Danimarka arasından Kuzey Denizine ve Atlantike çıkışını önlemişlerdir. Kuşkusuz sadece askeri gemiler değil, Almanyanın ticaret filosu da denize açılamaz hale gelmişti.
Alman donanması için bu acı deneyimin ardından I. Dünya Savaşını izleyen yıllarda pek çok Alman deniz subayı, ilk adımda Alman denizaltılarının Atlantike açılabilmesi için, Kuzey Denizinde deniz üslerinin zorunlu olduğunu düşünmektedirler. Bu tarz deniz üsleri için de en uygun yer Norveçin derin fiyortlarıdır.
Ekonomik açıdan
Alman endüstrisinin demir cevheri gereksinmesinin % 85i İsveçle yapılan ticari anlaşma gereği bu ülkeden sağlanmaktadır.
Kış ayları dışında demir cevheri nakliyatı, Kuzey İsveçteki bir koya kara yoluyla, oradan da Alman limanlarına Baltık denizi üzerinden, deniz yoluyla gelmektedir. Baltık Denizi, Alman donanması tarafından kontrol edilebiliyor ve İngiliz donanmasına kapatılıyordu. Dolayısıyla bu nakliyatta bir sorun yoktur. Ancak kış aylarında Baltık denizi donduğundan nakliyat, Kuzey Denizi kıyısındaki Norveç limanı Narvike demiryoluyla geliyor, oradan da kıyı boyunca ticaret gemileriyle taşınması gerekiyordu.
I. Dünya Savaşında Kuzey Denizinin İngiliz donanmasının ablukası sonucu Alman gemilerine kapanması acı gerçeği anımsanacak olursa, İsveçten yapılan demir dışalımının, sadece barış koşullarında sürdürülebilirliği gerçeği ortadadır.
Politik Açıdan
Tarafsız bir Norveç Almanya için en uygun durumdur. İskandinavya topraklarında asker bulundurmak zorunda kalmamak, askeri olanaklarını fazlaca yaymamak açısından önemlidir.
Askeri harekata kadarki gelişmeler
Almanyanın Deniz Kuvvetleri Komutanı olan Amiral Erich Raeder, 27 Eylül 1939da Polonya Seferi sona erer ermez Norveçin kontrolünün ele geçirilmesi için bir plan hazırlamaya girişiyor. Raeder, Hitler'e 10 Ekim 1939 da geniş bir rapor sunar, Norveçin istila edilmesi planıdır bu.
Amiral Raederle bu plan üzerine görüşen Hitler, konuyla ilgilenir ve üzerinde düşüneceğine söz verir. Ancak Hitlerden sonrasında pek ses çıkmaz. O tarihlerde Hitler, Avrupa haritasında tarafsız bir Norveç görmeyi tercih etmektedir.
Ne var ki Hitler kısa bir süre sonra olayların dayatmasıyla Amiral Raederin önerisini hatırlamak, dahası uygulamaya koymak zorunda kalacaktır.
Hitler, Polonya sorununu halletmişti ve şimdi Fransanın üzerine yürümek niyetindedir. Polonya Seferinin sonlanmasından iki hafta bile geçmemiştir ki 6 sayılı emrini 10 Ekim 1939da dikte ettiriyor, Hollanda ve Belçika üzerinden Fransaya yönelik bir saldırıların hazırlıklarına başlanması emrini veriyor. Tam da Amiral Raederin planı kendisine ilettiği gün.
Almanyada bunlar olurken Müttefikler de Norveç konusunda stratejik analizler geliştirmektedirler.
Sovyetler Birliği 30 Kasım 1939 da Finlandiyaya saldırdığında, Churchill in eline stratejik bir fırsat geçmiştir. Finlandiyaya askeri yardım. Böyle bir yardım ancak İsveç üzerinden yapılabilirdi. Demir sevkıyatının yapıldığı Norveçin Narvik limanın yanı sıra, demiryolu hattının uzandığı İsveçin Gallivare demir madenleri bölgesi askeri olarak kontrol altına alınmalı ve bu demiryollarının devamı kullanılarak Finlandiyaya askeri birlikler sevk edilmeliydi. Böylece müttefikler, askeri sevkıyat bahanesiyle Norveçten Almanyaya olan demir cevheri sevkıyatını kesebilirlerdi.
Dahası İngilizler İsveç ve Finlandiyada askeri bir varlık bulundurma şansına kavuşmakla, Almanyayı kuzeyden çevirmiş olacaklardı. Kuşkusuz ki bu, İngilizler adına ciddi bir stratejik avantaj olacaktır.
Doğal olarak Amiral Raeder de tüm bu gelişmelerden haberdardır ve Hitlere bunları hatırlatır. Aralık ayı başlarında bu bilgileri ve yorumları Hitlere aktarır. Ve açıktan açığa Norveç, işgal edilmelidir der. Hem I. Dünya Savaşında yaşanan sorunlardan kaçınmak, Alman denizaltılarını Atlas Okyanusuna güven içinde çıkarabilmek için, hem de İsveç demirinin nakliyatını garantiye alabilmek için.
15 Ocak 1940ta Fransız başkomutanı Gamelin, dönemin başbakanı Daladiere, Norveçin ve İsveçin işgaline ilişkin bir savaş planı verir. İngiliz Kanalının öte yanında ise Churchill, tarafsız ülkelere BBCden yaptığı çağrıda Almanyaya karşı birlik olunması çağrısı yapıyor.
Aynı gün İngiliz parlamentosunda başbakan Chamberlain, iki İngiliz tümeniyle bir Fransız tümeninin Finlandiyaya yardım için Norveç kıyılarına çıkartma yapması konusunu oya sunuyor. Çıkartma bölgesi olarak en kuzeydeki Narviki şiddetle savunuyor. İsveçteki Gallivare demir cevherlerinin kontrolünün bir an önce sağlanması için en uygun yer burasıdır. Öncelikle Almanyanın demir dışalımı durdurulacaktır.
Bunlar bardağı taşıran son damlaları oluyor ve Müttefiklerin İskandinav topraklarında bir cephe açmak konusunda kesin kararlı olduklarına inanan Hitler, 27 Ocak 1940'ta Norveçin istilası için bir plan hazırlanması konusunda emir veriyor.
5 Şubat 1940'ta Pariste yapılan Müttefik Yüksek Savaş Konseyinde, Finlere yardım için iki İngiliz tümeniyle bir Fransız tümeninin gönderilmesi karara bağlandı. İngiliz başbakanı Chamberlain, bu toplantıda birliklerin Narvike çıkmasının demir madenlerini kontrol altına alabilmek açısından yararlarını açıklayacaktır.
Ne var ki Müttefik cephesinde askerlerin politikacıları ikna etmeleri zaman almaktayken 17 Şubat 1940 günü yaşanan bir kriz, durumu ciddi boyutlara taşımaktadır. Altmark adlı Alman ikmal gemisi, Alman gemileri tarafından batırılan İngiliz gemilerinden toplanan 300 kadar İngiliz esiri, Almanyaya götürmek için seyir halindedir. 18 Şubatta bir İngiliz destroyeri Altmarkla temas kuracak, çıkan ufak çaplı çatışmada 4 Alman denizcisi ölecek ve İngiliz esirler kurtarılacaktır. Ancak Norveç doğal olarak, İngiliz hükumetini kendi karasularında yaşanan bu olay dolayısıyla diplomatik yoldan protesto eder. Birleşik Krallık da, Norveç hükumetini İngiliz esirlerin taşınmasına göz yummakla suçlar. Norveçli yetkililer gemiyi araştırmış, boş yağ varillerine tıkılmış İngiliz esirlerinin farkına varamamışlardır. En azından Norveçli yetkililerin açıklaması budur. Her ne hal ise, Altmark olayı, Birleşik Krallık ve Norveç arasındaki, en azından diplomatik ilişkileri, belirgin biçimde gerginleştirmiştir.
Norveçin Altmark olayıyla ilgili protestosu, Hitler açısından, diplomatik bir manevradır. Norveçteki bir aşırı sağcı partinin lideri olan Quisling, bunun bir danışıklı dövüş olduğu, iki Norveç hücumbotunun o bölgede olmalarına rağmen olaylara seyirci kaldıkları raporunu verir. Almanyanın bakış açısından ise Altmark olayı, Birleşik Krallıkın Norveçin tarafsızlığı konusunda bir duyarlılık göstermemekte olduğunu açıkça ortaya çıkarmaktadır. Hitler, Norveçin istilası konusunda artık kararsız değildir.
Harekat hazırlıkları
21 Şubat 1940'ta Hitler, harekatı yönetmekle görevlendireceği general Nikolaus von Falkenhorstla görüşür. Emrine beş tümen verilecektir ve görevi, stratejik olarak önem taşıyan beş Norveç limanının ele geçirilmesidir.
Mart 1940 başlarında Fin ordusu, sürekli takviye alan Sovyet birlikleri karşısında artık zorlanmaktadır. 13 Mart 1940 günü Finler ateşkes isterler.
Finlandiyanın teslim olması, Müttefiklerin elini ayağını bağlamıştır. Bu durumda Finlandiyaya yardım bahanesiyle Norveçe yerleşemeyeceklerdir. Diğer yandan Almanlar da aynı açmazdadır, Müttefikler Norveçe gelmeyeceğine göre, Almanların orada bulunmasının haklı bir nedeni de kalmamıştır artık. Oysa Birleşik Krallık ve Fransanın Narvik üzerinden yapılan demir sevkıyatını kesmek konusunda kararlı olduklarını bilmektedir Hitler.
Hitler 1 Nisanda Norveç harekatı için emir verecektir. Harekat 9 Nisanda yapılacak ve ulaşım hatlarının güvenliği için sadece 4 saat içerisinde Danimarka da istila edilecektir.
Norveç istilası
Nisan 1940 başından itibaren çok sayıda Alman subay ve eri, turist kimliğiyle Norveçe gönderilmeye başlandı. Bunlar emir aldıklarında hava alanlarının ele geçirilmesi, haberleşme merkezlerinin, kıyı bataryalarının ve deniz fenerlerinin etkisiz hale getirilmesini sağlayacaklardı.
Bir kısım dağ birlikleri de balıkçı tekneleri ve ticari gemilerle Norveç kıyılarına yollandılar.
8 Nisan gecesi Oslo limanına yönelen Alman donanmasına Norveç kıyı topçusu ateş açar. Amiral gemisi kısa sürede, 1.600 kişiyle birlikte sulara gömülüyor. Alman donanması çaresiz geri çekiliyor.
Oslo kıyı topçusunun cesareti Norveçlilere, gizli evrakları ve daha önemlisi de 20 kamyon dolusu Norveç Merkez Bankası altınlarını kaçırabilme olanağı sağlamıştır.
O sırada İngiliz donanması, çıkartma yapacak Müttefik birliklerini Norveçe doğru götürmekteydi. Yarı yolda Norveçin Almanlar tarafından istila haberini alınca geri dönmekten başka çareleri kalmadı. Norveç fiyortlarına mevzilenmiş olduğu kuşku götürmeyen Alman birliklerine karşı bir çıkartma yapmayı göze alamadılar. Bununla birlikte donanma, çıkartma birliklerini indirdikten hemen sonra, Norveç açıklarındaki Alman donanmasını biraz olsun hırpalamak için yeniden denize açılacaktır.
9 Nisan 1940 sabahı saat tam 05.40'ta Oslodaki Alman elçisi, Norveç hükumetine Alman ültimatomunu sundular. Ribbentrop, bu işlemin, askeri harekatla aynı anda başlaması talimatını vermiştir. Alman ültimatomunda, ... Bu bakımdan Alman askerleri Norveç topraklarına birer düşman olarak ayak basmış değillerdir... Tersine, Alman askeri harekatının amacı yalnızca kuzeyi, Norveç üslerinin İngiliz ve Fransız kuvvetleri tarafından işgal edilmesi tehlikesine karşı korumaktır... Bundan ötürü, Alman hükümeti, Norveç hükumeti ile Norveç halkının herhangi bir karşı koyma hareketiyle karşılaşmayacağını umar. Herhangi bir karşı koyma eldeki bütün olanaklarla bastırılacaktır... denilmektedir.
Benzer bir ültimatom, aynı anda Danimarka hükumetine de sunulmuştur. Danimarka hükumeti bu ültimatoma uyarak teslim olacaktır.
Almanların bu denli uzak bir bölgede, üstelik de çok güçlü bir İngiliz donanması tarafından kıyıdan korunan topraklarda indirme ve çıkartma yaptıkları haberine Müttefik yöneticileri önce inanamıyorlar. Hele hele Narvik gibi çok fazla kuzeyde yer alan bir kentte bunların olmasına ihtimal veremiyorlar. Mayın döşeme dahil, İngiliz donanmasının alınabilecek tüm önlemleri aldığı bir bölgede Almanların çıkartma yapması olanaksız görünüyor.
Fakat haberler doğru çıkıyor. Başkent Oslo ve Narvik dahil, tüm çıkartma ve indirme bölgelerinde başarılı olmuştur Alman ordusu.
Norveçliler direnme kararındadırlar, yer yer direnme de gösterilir. Luftwaffenin akınları, kısa zamanda direnme odakları üzerinde etkili olur.
İngilizlerin nisan ayı içinde iki farklı Norveç limanına çıkartma girişimleri de Almanlar tarafından püskürtülüyor. Yine de Norveçlilerle birlikte 10 Haziran 1940'a kadar Narvik limanını ve kentini elde tutmayı başarabildiler.
Harekatın sonunda
Alman donanması ağır bir darbe yemiş, kendine güveni sarsılmıştır ama, Norveç operasyonu Almanya için geniş olanaklar getiriyor. Demir nakliyatının güven altına alınmasının yanı sıra Norveçte kurulacak deniz üsleri, bu ülkeden sağlanan kereste, süt ürünleri, balık ve bazı maden ve mineraller ileriki yıllarda Almanların çok işine yarayacaktır.