Kansızlık

Anemi, yani halk arasında bilinen adıyla "kansızlık", toplam kırmızı kan hücresi/alyuvar/Eritrosit sayısının azalması veya eritrositlerin içindeki hemoglobin miktarının azalması veya her ikisinin birlikte olması sonucu oluşan bir hastalıktır. Anemi ismi, ἀν- an-, "-sız" + αἷμα haima, "kan" kelimelerinden türetilmiştir. Eritrositlerin içinde bulunan hemoglobinin, oksijeni akciğerlerden kapiller arterlere (kılcal damarlar) taşıması nedeniyle anemi hücre, doku ve organlarda hipoksiye (oksijen azlığı) neden olabilir. Oksijenin hücre canlılığı için elzem olması nedeniyle eksikliği pek çok klinik sonuca neden olur.
Kan hastalıkları içinde en sık görülen hastalık anemidir. Anemi tipleri ve nedenleri oldukça fazladır. Sınıflandırma daha çok eritrosit morfolojisi ya da etyoloji şeklinde yapılır. Morfolojik sınıflamada MCV (ortalama eritrosit hacmi) kullanılır.
Eritrositler için demir, folik asit ve B12 vitamini çok önemlidir. Demir eksikliğinde demir eksikliği anemisi oluşabilir. Bu durumda eritrositler normalden daha küçük olurlar ve görevlerini tam ve başarıyla yerine getiremezler. Folik asit ve B12 vitamini eksikliğinde ise eritrositler normalden daha büyük olur ve görevlerini yerine getiremezler, bu durum megaloblastik anemi olarak adlandırılır. Demir eksikliğinde görülen eritrositler hipokrom mikrositer görünümdedir.
Folik asit ve vitamin B12 DNA yapımına katıldığından eksikliklerinde eritrosit boyutları daha büyük olur.
Belirti ve Semptomlar
Pek çok hasta anemik olduğunun farkında değildir. Semptomlar da oldukça belirsiz olabilir.
Anemi hastaları genelde halsizlik, yorgunluk, güçsüzlük tarif ederler. Buna dispne (nefes darlığı) ve çarpıntı da eşlik edebilir.
Fizik muayenede ciltte solukluk izlenir. Bu solukluk dudaklarda ya da tırnak yataklarında da izlenebilir.
Bunun dışında farklı anemi alt tiplerinde farklı semptomlar izlenir. Örneğin demir eksikliği anemisinde pica(toprak, buz yeme), orak hücreli anemide bacaklarda ülserler izlenebilir.
Anemi Sebepleri
Anemiler etyolojik yani nedenlerine bağlı olarak kabaca eritrosit üretimindeki bozukluklar, eritrosit yıkım artışı ile giden durumlar(hemolitik anemiler), kan kaybı ve sıvı yüklenmesine (hipervolemi) bağlı nedenler olarak sınıflandırılabilir.
Demir eksikliği anemisi dünya üzerinde en sık görülen anemi nedenidir.
Eritrosit üretim bozuklukları
Kök hücre proliferasyon ve diferansiasyon bozuklukları
Saf eritrosit aplazisi
Aplastik anemi bütün kan hücrelerini etkiler. Fanconi anemisi aplastik anemi ve diğer pek çok anormalliğe sebep olan kalıtsal bir hastalıktır.
Böbrek yetmezliği anemisieritropoietin üretimindeki yetersizlik nedeniyle
Endokrin hastalık anemisi
Eritroblast proliferasyon ve maturasyon bozuklukları
Pernisyöz anemi megaloblastik aneminin vitamin B12 emiliminin azlığına bağlı ortaya çıkan eksikliğidir. Diyetle alınan B12'nin eksikliği non-pernisyöz megaloblastik anemiye neden olur.
Folik asit eksikliğine bağlı anemi, vitamin B12 eksiklği gibi megaloblastik anemiye sebep olur.
Prematür anemisi, genelde 2-6 hafta arası prematür infantlarda laboratuvar testleri için alınan kan örnekleri ve azalmış eritropoietin cevabı nedeniyle.
Demir eksikliği anemisi, hemoglobinin hem bölümündeki sentez eksikliği nedeniyle
Talasemiler, hemoglobinin globin bölümündeki sentez eksikliği nedeniyle
Böbrek yetmezliği anemisi (kök hücre disfonksiyonuna ilaveten)
Bilinmeyen ya da multipl mekanizması olanlar
Myelofitizik anemi ya da myelofitizis, malign tümör, granülomatöz hastalıklar gibi nedenlerle kemik iliğindeki üretim azlığı
Myelodisplastik sendrom
Kronik infeksiyonlarda görülen anemiler
Artmış eritrosit yıkımı
İntrinsik (intrakorpusküler) anormallikler Paroksismal nokturnal hemoglobinüri hariç tamamı kalıtsal, genetik hastalıklardır.
Herediter sferositoz eritrosit membran defekti nedeniyle kırmızı kan hücreleri dalakta yıkılırlar.
Herediter eliptositoz, membran iskelet defekti nedeniyle.
Abetalipoproteinemi, membran lipidlerinde bozukluğa neden olmasıyla.
Enzim eksiklikleri
Piruvat kinaz ve hekzokinaz eksiklikleri, glikoliz defekti nedeniyle
Glikoz-6-fosfat dehidrogenaz ve glutatyon sentetaz eksikliği, artmış oksidatif stres nedeniyle
Hemoglobinopatiler
Orak hücreli anemi
Anstabil hemoglobine neden olan hemoglobinopatiler
Paroksismal nokturnal hemoglobinüri, edinsel membran defekti nedeniyle
Ekstrinsik (ekstrakorpusküler) anormallikler
Antikor aracılı
Sıcak otoimmün hemolitik anemi; IgG aracılığı ile. Otoimmün hemolitik anemilerin en sık formudur. İdiopatik, olabileceği gibi ilaç, Sistemik lupus eritematozus, ya da kronik lenfosittik lösemi gibi hastalıklara bağlı olabilir.
Soğuk aglütinin hemolitik anemi; IgM aracılığı ile.
Eritroblastozis fetalis, Rh hastalığı, yenidoğanlarda
Transfüzyon reaksiyonları: Kan transfüzyonu nedeniyle
Eritrositlere mekanik travma
Mikroanjiopatik hemolitik anemiler: Trombotik trombositopenik purpura ve dissemine intravasküler koagülasyon(DIC)
İnfeksiyonlar: Sıtma
Kalp ameliyatları
Hemodiyaliz
Kan kaybı
Prematür anemisi laboratuvar testleri nedeniyle fazla kan alımı sonucu
Fiziksel travma ya da cerrahi, akut kan kaybı nedeniyle
Gastrointestinal sistem lezyonları, ülser, anjiodisplazi, tümör gibi nedenlerle akut ve kronik kan kaybı
Jinekolojik hastalıklar, endometrial polip, düşük gibi nedenlerle akut ve kronik kan kaybı
Menstruasyon, adet gören kadınlarda aşırı ya da uzun süren kanama nedeniyle
Sıvı yüklenmesi
Hipervolemi hemoglobin konsantrasyonunda azalmaya sebep olur.
Aşırı su ve sodyum alımı.
Gebelikte görülen anemi.
Anemilerin morfolojik sınıflaması
Temel olarak MCV değerine göre yapılır. Bir anemi birden çok alt sınıfta yer alabilir. MCV değerine göre anemilerin şematik bir gösterimi:
Makrositer anemiler arasında megaloblastik anemiler, hipokrom mikrositer anemiler içinde demir eksikliği anemisi, normokrom normositik anemiler arasında akut kan kaybı sayılabilir.
Teşhis
Kan değerlerinin laboratuvar incelemesi ile tanı konulur. İlk basamakta Hb/hemoglobin, eritrosit sayısı/RBC, hematokrit/HCT, retikülosit sayısı, ortalama eritrosit hacmi/MCV, eritrosit dağılım genişliği/RDW gibi değerlere bakılır. Hb, HCT ve RBC düşüklüğü ile anemi tespit edildikten sonra aneminin nedeni tespit edilmelidir. MCV kullanılarak yapılan eritrosit morfolojisinden de yararlanılarak ayırıcı tanıya gidilir. Kan yaymalarındaki eritrosit şekil ve boyut farklılıkları etyoloji konusunda ipucu verir. Hemoglobinopatilerden kuşkulanıldığında elektroforez, immünolojik bir sebepten kuşkulanıldığında Coombs testi, megaloblastik anemilerden şüphelenilirse folik asit ve B12 vitamini değerlerine bakılır. Kronik bir kan kaybından şüphelenildiğinde endoskopi, kolonoskopi gibi tetkiklerle gastrointestinal sistem incelenebilir. Demir eksikliği anemisi ve ayırıcı tanısında serum demir düzeyi, serum demir bağlama kapasitesi, serum ferritin düzeyi, transferrin saturasyonu incelenir.
Tedavi
Tedaviye başlamadan önce altta yatan durumun tespiti ve bu durumun ortadan kaldırılması çok önemlidir.
Vitamin ve demir eksikliklerinde eksik olan vitamin ve elementler oral ya da injeksiyon şeklinde replase edilir.
Normal şartlarda kan hemoglobininin 7 g/dl'nin altına düşmediği durumlarda kan transfüzyonu önerilmez.
Eritropoezi stimule eden ajanlar (örneğin eritropoietin) kronik böbrek yetmezliğinin ileri evrelerinde kullanılabilir.