Gürcü sineması

Gürcü sineması ya da Gürcistan sineması, Avrupanın önde gelen sinematografilerinden biridir. İtalyan film yönetmeni Federico Fellini, Gürcü sinemasının hayranlarından biriydi: "Gürcü sineması tamamen benzersiz bir fenomen, canlı, felsefi açıdan ilham verici, çok bilgece, çocuk ruhlu. Beni ağlatabilecek her şey var ve söylemeliyim ki (ağlamam) kolay bir şey değil.
İlk filmler
Gürcü sinemasının ortaya çıkışı tarihi 1910lara kadar geri uzanır. İlk Gürcü filmi, Vasil Amaşukelinin 1912 yılında çektiği Akakinin Raça-Leçhumide Yolculuğu ( -) adlı belgeseldir. Egnate Ninoşvilinin aynı adlı öyküsünden Aleksandre Tsutsuvananın 1916da sinemaya uyarladığı Kristine (), Gürcü köylüsünün yaşamını konu edinir. Bolşeviklerin bağımsız Gürcistanı 1921 yılında işgal etmesinin hemen ardından İvane Perestiani Arsena Corciaşvili (1921), Kızıl Şeytanlar (1923; ) gibi ilk Sovyet Gürcü filmlerini çekti. Aleksandre Tsutsunava, İvane Perestiani, Kote Marcanişvili, Zakaria Berişvili gibi yönetmenlerin 1920lerde çektiği filmler Gürcü sinemasının öncü eserleriydi. Bu arada, sonradan Kartuli Pilmi adını alan ve sinema sanatını destekleyen stüdyo kuruldu.
Yükseliş
Gürcü tiyatrosunun kurucularından olan ünlü yönetmen Kote Marcanişvili 1927de, Davit Kldiaşvilinin romanı Samanişvili'nin Üvey Annesini ( ) 1927de sinemaya uyarladı. Bu film Gürcü orta sınıfının çöküşünü elen alan bir tür kara mizahtı. Marcanişvili 1920lerde birkaç film daha çekti ve tiyatro oyunları sahneye koydu. Marcanişvili'nin izleyicisi olarak ortaya çıkan yönetmen Nikoloz Şengelaia 1920lerin sonları ile 1930ların başlarından kendini kabul ettiren öneli filmlere imza attı. Şengelaianın 1928 yılında Alaksandre Kazbeginin aynı adlı uzun öyküsünden uyarladığı Eliso, Sovyet Gürcü sinemasının başyapıtlarından bir kabul edilir. Film, Kafkasyadaki ulusal azınlıkların Çarlık rejimine karşı mücadelede dayanışmasını sergilemektedir.
Bu arada, Gürcü sinemasının önemli adlarından biri olan Miheil Çiaureli, sinema oyunculuğundan yönetmenliğe geçiş yaptı. Aynı zamanda ressam ve heykelci olan Çiaureli, Gürcü sessiz sinemasının önemli oyuncusuydu. Sovyet sineması yönetmeni olarak çektiği Saba (1929) ve Habarda (1931) adlı filmleriyle halkın zihninden feodalizm ile kapitalizmin kalıntılarını söküp atmayı hedef almıştı. Özellikle, Azerice bir kelime olan ve çekil yolumdan diye çevrilebilecek olan Habarda adlı filmi, bu tür ideolojik sinema türünün eşsiz örneklerinden biri sayılmaktadır.
Gürcü sessiz sinemasının yönetmenlerinden biri olan Miheil Kalatozişvili, Kartuli Pilminin desteğiyle belgesel sinemada yeni yollar denedi. 1930da Svaneti Tuzu ( ) adıyla ilk önemli filmini çekti. Filmde Svanetinin eşsiz doğasını buradaki hayat şartlarının zorluğuyla içi içe anlattı. Kalatozişvilinin daha sonra çektiği Valeri Çhalov, Postalanmamış Mektup ( ) ve Kırmızı Çadır ( ) da insan-doğa mücadelesini konu alır.
Komedi
Gürcü sineması, sessiz sinemadan sesli sinemaya geçişten bir süre sonra komedi türünde önemli filmlerin ortaya çıkmasına sahne oldu. Bu tür 1930larda bir bakıma zirvesine ulaştı. Siko Palavndaşvilinin Jujunanın Çeyizi ( ) ile Giorgi Makarovun Hoşça Kal () adlı filmler bu türün en iyi örneklerinden kabul edilir. Davit Rondelinin çektiği Kayıp Cennet ( ) ise, gerçek toplumsal karakterler üzerine kurulmuş bir komediydi. Gürcü komedi sineması sonraki yıllarda da bu başarılı çizgiyi sürdürdü. Daha önce opera olarak ünlenmiş olan Keto ve Koteyi Vahtang Tabliaşvili ile Şalva Gedevanişvili 1948de beyaz perdeye aktardı. Siko Dolidze 1954te, Marine Barataşiviliin tiyatro oyunu Marineyi Yusufçuk () adı altında sinemaya uyarladı. Gürcü sinemasının dünyaca ünlü yönetmenlerinden Tengiz Abuladze, Nodar Dumbadzenin 1960 yılında basılmış olan romanı Ben, Ninem, İliko ve İlarionu ( ) beyaz perdeye taşıdı. Eldar Şengelaia da 1968de Tuhaf Bir Sergiyi ( ) yönetti.
Sinema oyuncuları
Davit Abaşidze
Veriko Ancaparidze
Spartak Bagaşvili
Givi Berikaşvili
Uşangi Çheidze
Ramaz Çhikvadze
Giorgi Gegeçkori
İza Gigoşvili
Vaso Godziaşvili
Kahi Kavsadze
Akaki Horava
Zurab Kipşidze
Zina Kverençhiladze
Avtandil Maharadze
Erosi Mancgaladze
Merab Ninidze
Giorgi Sagaradze
Guram Sagaradze
Karlo Sakandelidze
Sesilia Takaişvili
Levan Uçaneishvili
Buhuti Zakariadze
Sergo Zakariadze
Aleksandre Jorjoliani
Nato Vaçnadze
Sinema yönetmenleri
Tengiz Abuladze
Miheil Çiaureli
Revaz Çheidze
Otar İoseliani
Miheil Kobahidze
Merab Kokoçaşvili
Guram Meliava
Kote Mikaberidze
Guram Pataraia
Eldar Şengelaia
Giorgi Şengelaia
Aleksandre Tsutsunava