Küçük Prens

Küçük Prens (Fransızca özgün adı: Le Petit Prince), Fransız yazar ve pilot Antoine de Saint-Exupéry tarafından yazılan ve 1943'te yayımlanan masalsı bir kitaptır.
Dünyanın en çok satan ve okunan kitaplarından biridir. Eserde, bir çocuğun gözünden büyüklerin dünyası anlatılır. Sahra Çölü'ne düşen bir pilotun Küçük Prens ile karşılaşması ile başlayan kitap, yirmi yedi bölümden oluşur. Özellikle Küçük Prens'in yurdundan ayrılıp altı ayrı gezegene yaptığı gezileri anlatan bölümlerde bazı tipik yetişkin yaşam biçimlerinin eleştirisi yapılır. Bu geziler arasında kralın gezegeni, otorite tutkusunu; sanatçının gezegeni, kendini beğenmişliği ve sanatçının toplumla yitirmiş olduğu iletişimsizliği; sarhoşun gezegeni, umutsuzluk ve buna dayanan unutma isteğini; iş adamının yaşadığı gezegen, amaçsız sahip olma tutkusunu; fenercinin gezegeni anlamsız ve sorgulamaksızın yerine getirilen görev duygusunu; coğrafyacının yaşadığı gezegen ise bilimi kimin için yaptığını unutan bilim adamını ve bilim anlayışını sembolize eder.
Yazar, New York'ta bir otel odasında kaleme aldığı bu hikayenin çizimlerini de yapmıştır. Exupéry hem çizimleri hem de hikayeleri bir çocuk kitabı gibi kurgulamış olsa da, bu kitap onun moderniteye ve II. Dünya Savaşı'nın etkilerinin sürmekte olduğu topluma eleştirisini ifade ettiği bir kitap olarak da değerlendirilir.
Yazarın ilhamını, kendi başından geçen olaylardan aldığı düşünülür. Bir pilot olan yazar Exupéry, 1935 yılında bir hız rekorunu denerken, Sahra Çölünün ortasına düşmüştü. Ayrıca karısı Consuelonun Küçük Prens gibi bitmek bilmeyen arzuları ve korunma arzusu olduğu, Küçük Prensin gezegeni gibi volkanlarla dolu El Salvadorda yaşamıştı.
Hikaye ilk defa 6 Nisan 1943te, yazarın sürgünde olduğu New York'da Reynal & Hitchcock yayınevi tarafından Fransızca ve İngilizce olarak yayımlandı. Kitap yazarın ölümünden sonra Fransa'da basıldı. Günümüze dek 210 farklı dil ve lehçeye çevrildi.
Küçük Prens'in Türkçe'deki serüveni 1954 yılında Çocuk ve Yuva Dergisi'nde, Ahmet Muhip Dranas çevirisiyle tefrika edilmesiyle başladı. Kitap olarak ilk basımı ise Cemal Süreya ve Tomris Uyar ortak çevirisiyle 1965 yılında Bilgi Yayınevi tarafından yapıldı. Bunu 1968 yılında Yankı Yayınları'ndan çıkan Azra Erhat çevirisi izledi. Sonraki yıllarda eseri Türkçeye çevirenlerin arasına Sumru Ağıryürüyen, Fatih Erdoğan, Selim İleri ve Nihal Yeğinobalı gibi çevirmenler de katıldı. 2015 yılının Ocak ayında telifinin serbest kalmasıyla birlikte kitap 204 yayınevi farklı yayınevi tarafından basılmıştır.
Yazar eserini, dostu Leon Werthin çocukluğuna adamıştır.
Küçük Prens opera, tiyatro ve şarkılara da ilham vermiş, 12 kez sinemaya uyarlanmıştır.
Küçük Prens ve yazarı Exupéry'nin resmi Fransa'da, 50 franklık banknotların üzerine basılmıştır. Banknotların üzerine gözle görülemeyecek küçüklükte yazılmış alıntılar işlenmiştir.
2003 yılında Ay'ın "45 Eugenia" gök taşına "Küçük Prens" adı verilmiştir.
Konusu
Yazarın uçağı birdenbire bozulur ve Sahra Çölü'ne iniş yapmak zorunda kalır. Çölde Küçük Prens ile karşılaşır. Küçük Prens yazara yaşadığı yeri, yaşadığı maceraları anlatmaya başlar. Anlattığına göre o, B-612 asteroidinde tek başına yaşayan bir prenstir. Gezegeninde çok sevdiği bir güle özenle bakar. Gülüne nasıl daha faydalı olabileceğinin yollarını araştırmak istediği için diğer gezegenleri gezmek zorunda kalmıştır.
Kralın gezegeninde otorite tutkusunu, sanatçının gezegeninde kendini beğenmişliği, sarhoşun gezegeninde saplantıyı, iş adamının gezegeninde amaçsız sahip olma tutkusunu, fenercinin gezegeninde öğrenmeden ve değişmeden emir yerine getirmeyi, coğrafyacının gezegeninde ise elitizmi görür. Küçük Prens hepsinden mutsuz ayrılır. Gezdiği son gezegen ise Dünya'dır. Dünya, diğerlerinden farklı olarak büyük ve kalabalık bir gezegendir. İnsanların kendi değerlerinden daha çok, giysileriyle anlam ve değer kazandıkları bir yerdir.
Tartışmalar
Kitapta, Küçük Prensin yaşadığı asteroit olan B-612yi ilk keşfeden ama fes ve şalvar giyiyor diye 1909 yılında katıldığı bir astronomi kongresinde görüşleri dikkate alınmayan bir Türk astronomun, ülkesinde bir diktatörün halkına Avrupalılar gibi şık giyinmeyi emretmesinden sonra 1920de şık bir giysiyle tekrar kongreye katılması ve bildirisinin kabul edilmesi ile ilgili olan paragraf, Türkiyede tartışmalara yol açmıştır.
Bu bölüm, kitabın Türkiyedeki kıyafet devrimine gönderme yaptığı ve Atatürkü eleştirdiği şeklinde yorumlanmış; Türkçe çevirilerde bu metne farklı şekillerde müdahale edilmiştir. Eser, 2005 yılında ilköğretim öğrencilerine önerilmek üzere hazırlanan 100 Temel Eser arasından da bu yüzden çıkarılmış, daha sonra ise tekrar eklenmiştir. Bu konuyla ilgili paragraf şöyledir:
Bu parçadaki ''Türk önderi'' ifadesi, orijinal dilinde ''un dictateur turc'' (Fransızca) ve İngilizce basımında da ''a Turkish dictator'' olarak geçmiş, ancak Türkçe çevirilerde buraya müdahale edilip, ''diktatör'' kelimesi yerine ''önder'' veya ''lider'' kavramları kullanılmıştır.
Resimler