Vinland

Vinland, Kuzey Amerikada bulunan bir bölgeye MS 1000 yıllarında Vikingler tarafından verilen isim.
Önemi
1960 yılında Grönland dışında Kuzey Amerikada bulunan tek Viking yerleşim yeri Kanadada bulunan Newfoundland ve Labrador Eyaletindeki Newfoundland Adasının kuzey ucundaki L'Anse aux Meadowsda bulunmuştur. Bu yerleşim yerinin bulunmasıyla Vikinglerin Kolombdan 500 yıl önce Amerika kıtasına ayak bastıklarını ispatlasa da Vinland olarak bahsedilen yeri konusunda bilgi vermemektedir.
Kökeni
Vinland isminin kökeni iki şekilde açıklanmaktadır, Wine-land (üzüm diyarı) veya Vinland (çayırlık yer).
Üzüm diyarı
Vinland ismi ilk olarak Bremenli Adam tarafından 11. yüzyılda kaleme alınan Latince Descriptio insularum Aquilonis (Kuzey Adalarının Anlatımı) adlı eserde geçer:
Bu açıklama 13. yüzyıl Grönland Sagalarında da geçer ve Vinland isminin burada yetişen üzümlerden ileri geldiği söylenir.
Çayır
Vinland isminin daha modern bir yorumu ise i harfinde aksan olmayan vin kelimesini eski Viking dilinde çayır, otlak anlamına gelmesine dayanır.
Tarihsel yeri
Vinland Adasıyla ilgili ilk kayıt 1075 yıllarında Sakson coğrafyacı ve tarihçi Bremenli Adam tarafından yazılan eserdir. Eseri yazmadan önce Danimarka kralı Svend Estridsonu ziyaret etmiş ve onun buraya dair bilgilerini de eklemiştir.
Vinlanda viking seferlerine dair iki önemli yazılı kaynak ise Kızıl Erik Sagası ve Grönlandlılar Sagasıdır. Bu efsaneler Grönlanda yerleşildikten yaklaşık 250 yıl sonra kaleme alınmış ve yoruma açık metinlerdir. Bunlara göre Vikingler Vinlandda bir yerleşim yeri kurmak için iki ayrı girişimde bulunmuş ancak yerleşim yerlerinden hiçbirisi iki yıldan uzun ömürlü olmamıştır. Yazılı kaynaklara göre Viking koloni girişimlerinin başarısız olmasının çeşitli sebepleri vardır:
Yolculuk sırasında çok az sayıda olan kadınlar yüzünden erkekler arasında çıkan fikir ayrılıkları
Vikingler tarafından Skræling olarak adlandırılan, sayıları ve amaçları bilinmeyen, burada Vikinglerden önce yaşamakta olan yerel halkın saldırıları
Sagalarda anlatılana göre Grönlanda yeni yerleşmiş birisi olan babasını görmeye giden Vikingli tacir Bjarni Herjólfsson MS 985 yılında İzlandadan yola çıkar. Gemisi bir fırtınaya yakalanır ve kendisini Grönland olmadığından emin olduğu bilnmeyen bir kara parçası yakınlarında bulur. Mevsim yazdır ve mürettebatının merakına ve ısrarına rağmen karaya inmeden yeniden Grönlanda ulaşmayı başarır. Gördüğü ormanlık kara parçasını Grönlandda anlatması üzerine konuyla ilgilenen Leifr Eiríksson gemiyi ondan alarak bahsedilen yerleri keşfetmeye koyulur. Grönlandda ağaç pek bulunmadığından doğal kaynakları zengin olan bu diyarlar Vikinglerin dikkatini çeker. Birkaç yıl sonra Leifr Eiríksson Vinland ismini vereceği yerde karaya çıkar ve kısa süreli bir koloni kurmayı başarır.
Efsanelere göre ilk keşfedilen bölge Helluland (düz taş diyarı) muhtemelen Baffin Adasıdır. Marklandın (orman diyarı) ise günümüzdeki Labrador olma ihtiamli yüksektir ve Vinlandın çoğunu oluşturmaktadır. Newfoundlandde bulunan L'Anse aux Meadows arkeolojik kazı yerinin sadece bir ileri karakol görevinde kurulan geçici bir yerleşim yeri olduğu düşünülmektedir.
Sadece üç Viking liderinden Leifrin ağabeyi Thorvald Eiríksson ve 1010 yılında Vinlanda gelen Thorfinn Karlsefni kışı Vinlandda geçirmiştir. Ancak efsanelere göre Vinlandda kalıcı yerleşim oluşturma fikri skræling saldırıları ve Vikingler arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle gündemden düşmüştür.
19. yüzyıla kadar Kuzey Amerikada olması muhtemel Viking yerleşimleri hep bir efsane olarak adlandırılarak ciddiye alınmamıştır. Buna dair bilimsel ilk çalışma 1837 yılında Danimarkalı tarihçi ve antika uzmanı Carl Christian Rafn tarafından yazdığı Antiquitates Americanæ adlı eserdedir. Rafn sagaları detaylı olarak incelemiş, Kuzey Amerika sahillerinde incelemelerde bulunmuş ve efsanelerde bahsedilen yerlerin Kuzey Amerikada olabileceğini iddia etmiştir.
Yeri
Tarihçiler Vinlandin yeri konusunda fikir birliği halinde değillerdir. Newfoundlandda bulunan arkeolojik kalıntılara göre L'Anse aux Meadowsdaki yerleşim sadece sınırlı ve geçici olmuştur.
Vinlandın daha güneylere doğru olamayacağını iddia edenler tarihçiler Vikinglerin geleneksel yurtlarından bu kadar uzaklaşmayacaklarını, bunun yoğun skræling saldırıları altında ojistik sıkıntılar yaratacağını iddia ederler.
Ancak Bremenli Adamın anlatımlarında Vinlandın üzüm diyarı olduğu iddiası bu gerçeklikle örtüşmemektedir. Bu çelişkiyi açıklamak için bazı teoriler ileri sürülmüştür:
Grönlandın Kızıl Erik tarafından yeşillikler diyarı olarak adlandırılması gibi Vinland ismi de buraya Vikinglileri çekmek ve yerleşmeye ikna etmek için kullanılmıştır.
Sagalarda bahsedilen Vinland aksansız i harfiyledir ve üzüm diyarı anlamında değildir.
Vinland üzümün rahatça gelişebileceği daha güneyde bir yerdedir ve henüz keşfedilememiştir.
Üzüm diyarı tanımlaması Newfoundlandda bulunabilen ve şarap da yapılabilen böğürtlen cinsi meyve için kullanılmıştır.
2002 yılında Newfoundlandda üzüm yetiştirilebilmiştir. Vikingleirn bölgeye çıktığı dönemde bölgede sıcaklığın daha yüksek olması ve üzüm yetişebilme ihtimali vardır.
Vinlandın büyüklüğü
Vikingler yeni bulunan toprakların Avrupanın batısında ve Afrika yakınlarında adalardan oluştuğunu düşünüyorlardı.
Olası yerler
Yukarıda bahsedilen teorilere göre Vinlandın olması muhtemel yerler aşağıda kuzeyden güneye olacak şekilde sıralanmıştır:
Newfoundland 4640′N - 5135′N
Anticosti Adası 4930′N
Gaspé Yarımadası 4839′N
New Brunswick kuzeydoğu sahilleri 4642N.
Breton Burnu Adası 4610′N
Maine kıyıları 4530′N
Nova Scotia 4513′N
Merrimac, Massachusetts 4249′N
Cape Cod, Massachusetts 4141′N
Narragansett Körfezi, Rhode Island 4136′N (Bakınız Newport Kulesi)
Martha's Vineyard 4124′N
Nomans Land (Massachusetts) 4115′N
Nantucket 4114′N