Maltepe

Maltepe, İstanbul'un Anadolu Yakası'nda Marmara Denizi'ne kıyısı olan bir ilçesidir. Kadıköy, Kartal, Sancaktepe ve Ataşehir ilçeleriyle komşu olan Maltepe, nüfus bakımından İstanbul'un dokuzuncu, Anadolu Yakası'nın dördüncü büyük ilçesi konumundadır.
İsim
Maltepe adı Höyük, Tümülüs gibi içinde hazine ve define veya küp dolu altınların yığıldığı tepe anlamına gelir. Kocaeli Yarımadası'nın Türkler tarafından fethinden sonra Türkler, Dragos'la ilgili birkaç efsaneye dayanarak bu ismi vermiştir.
Tarihçe
Maltepe'nin tarihi Bizans İmparatorluğu'na kadar takip edilebilir. O devirlerde adının Bryas veya Latince adıyla Urias olduğu söylenir. Diğer bir bilgiye göre ise Bizanslıların tarihinde buranın adı Pelekanondur. Bryas adının tarihçiler tarafından Küçükyalı'da eski Akduman Pınarı yakınlarında bulunan Bryas Sarayı harabelerinden aldığı belirtilmekte ise de buna ilişkin kesin kanıt yoktur. Bugünkü Maltepe ilçesinin temelleri ise 16. yüzyılda atılmıştır. Belediyenin logosunda kullanılan figür, bir zamanlar denizin içerisinde olan fakat denizin doldurulması ile günümüzde karada bulunan Bakireler Anıtı'ndan esinlenerek tasarlanmıştır.
Bizans dönemi
Maltepe, Bizans döneminde küçük bir sahil köyü olmanın yanında etrafında yer alan birçok manastırlarla da dikkat çekmektedir. Dönemin ünlü din adamlarından Aziz Euksentios, Maltepe yollarından birçok defa geçmiştir. Örneğin Maltepe ile Caddebostan arasında olduğu tahmin edilen Ioannes Prodromos Manastırı bunlardan sadece biridir. Bu manastırla beraber Başıbüyük köyünden Caddebostana kadar uzanan birçok manastırın varlığı da bilinmektedir. MS 451 yılında dönemin ünlü din adamlarından Aziz Euksentios, Bizans İmparatoru Markianusun daveti üzerine Khalkedon Konsiline katılmak üzere çıktığı yolculuk sırasında bu manastırları ziyaret etmiştir.
Bizans İmparatorluğunun dini yapılarının yanında imparatorluk yapıları da Maltepe erken tarihinin ana hatlarını oluşturmaktadır. Nitekim Bizans dönemine ait olan Bryas Sarayı da birçok tarihçiye göre Maltepededir. İrlandalı tarihçi John Bagnell Bury, Bryas Sarayının Maltepede yer almasının muhtemel olduğunu savunmaktadır. Ancak bu konuda farklı görüşler de mevcuttur. Tarihçi Ernest Mamboury, Maltepede böyle bir sarayın olmadığını söylemektedir. Sonuç olarak yapılan araştırmalar Bryas Sarayı'nın Maltepede yer aldığını göstermiştir. Ancak sarayın tam olarak yeri konusunda net bir bulgu yoktur. Bryas Sarayının yapılması fikri ise 829-842 yılları arasında Bizans İmparatoru Theophilesin Abbasi elçiliğini yapan Synkellos İoannes Grammatikosa aittir. Sarayı yapan kişi de Patrice adında bir mimardır. Bryas Sarayı yapıldığında etrafı geniş bahçe ve su yollarıyla doluydu. Hatta bu su yollarından dolayı Bryas adının kaynaklar anlamına gelen vrisis sözcüğünden türediği iddia edilmiştir. Bu açıdan bakıldığında Maltepe'nin en eski anlamının kaynaklar olduğu düşünülebilir. Zira Maltepe'nin su kaynakları bakımından zenginliği bu iddiayı kanıtlar niteliktedir.
Bu küçük sınır kasabasının 1509 yılındaki depremde yıkıldığı ve Dragos eteklerinde bulunan ve bu yüzyılda Obnias veya Abrias adı ile anılan bu kasabanın harabeleri 1540 yılında ünlü Fransız nebetatçısı ve seyyahı Pierre Gylli tarafından görülerek tespit edilmiştir.
Pelekanon adı üzerinde duran tarihçiler ise III. Andronikos ile Orhan Gazi arasındaki Pelekanon Muharebesi'nin (1329-1330) Maltepe ve çevresinde gerçekleştiğini iddia etmektedir. Bu görüşün kaynağı ise Avusturyalı Osmanlı tarihçisi Joseph von Hammer-Purgstall'dır. Ancak Pelekanon Savaşı'nı araştıran tarihçi Vladimir Mirmiroğlu çeşitli kanıtlara dayanarak Pelekanon Savaşı'nın Darıca ile Eskihisar arasındaki Manastır Mevkii'nde olduğunu ileri sürmüştür.
Selçuklu dönemi
Tarihçi Hammer bu kıyı şeridindeki bütün tepelere Maltepe denildiğini söylemektedir. Osmanlı İmparatorluğu kurulmadan önce Türk akıncıları Bizans egemenliği altında bulunan Kocaeli Yarımadası'na akınlar düzenlemişlerdir. Bu akıncıların Üsküdar'a kadar geldikleri bilinmektedir. 1075 yılında İznik ve çevresini fethederek Anadolu Selçuklu Devleti'ni kurarlar. Süleyman Şah İstanbul Boğazı'na kadar dayanmıştır. Anadolu Selçuklu Devleti'nin yıkılmasından sonra Maltepe ve Çevresi yine Bizanslıların egemenliği altına girmiştir.
Osmanlı dönemi
Osmanlı İmparatorluğu kurulduktan sonra 2. Osmanlı Padişahı Orhan Gazi'nin döneminde komutanları Akça Koca, Konur Alp, Gazi Abdurrahman tarafından Türk egemenliğine alınmıştır. İstanbulun Türkler tarafından fethinden sonra Maltepe'nin tarihi konumu daha da artmıştır. Bağdat yolu üzerinde olan Maltepe Osmanlı Ordusu'nun Üsküdar'dan sonra ikinci durak yeri olmakta ve ordugah Maltepe'de kurulmakta idi. Fatih Sultan Mehmetin 300.000 bin kişilik ordusunun başında 27 Nisan günü Üsküdar'a geçtiği ve burada hastalanıp birkaç gün istirahattan sonra tekrar yola çıktığı, Üsküdar'la Gebze arasındaki Tekfur Çayırı ve Sultan Çayırı diye anılan Hünkar Çayırı Mevkii'nde tekrar hastalanıp 3 Mayıs 1481 de öldüğü İsmail Hami Danişmend tarafından yazılmıştır.
Danışmend'e göre bazı Osmanlı kayıtlarında Üsküdar ve Gebze arasında bulunan Hünkar Çayırı Maltepe'dedir. Evliya Çelebi'nin Seyahatname adlı eserinin 1. Cildinde de Fatih Sultan Mehmet'in Maltepe yakınlarında öldüğü ifade edilmektedir.
Osmanlı döneminde Maltepe askeri konaklama yeri olarak önemli bir mevki idi. 18. yüzyıl Kazasker Feyzullah Efendi'nin çabalarıyla Maltepe daha da gelişerek yeni bir çehreye bürünmüştür. (1699-1761) Şeyhülislam Ebu'l Hayr Efendi'nin oğlu olan 1749da Rumeli Kazaskerliğine getirilen Feyzullah Efendi de (1755 ve 1757) iki defa Şeyhülislamlığa atanmış ve 1758 yılında 3. Mustafa tarafından azledilerek Sütlüce'deki evinde oturmasına izin verilmiş, ölünce de Sütlüce Deresi'nde yaptırmış olduğu zaviyeye gömülmüştür.
Eski Maltepe'nin Feyzullah Efendinin Çiftliği olduğu söylenir. Kayış Dağı memba Suyunu Maltepe'ye toprak künklerle Feyzullah Efendi getirmiş bununla da yetinmeyip bugünkü Feyzullah Camii'nin yanındaki asmalı kahvenin önünde bulunan çeşmeyi de kendisi yaptırmıştır.
Maltepe'de ilk cemiyet 1910 yılında Uhuvvet-i Osmaniye adı altında Miralay Süreyya İlmen tarafından kurulmuştur. Maltepe'ye ilk kez 14 Nisan 1912 yılında Sayeste Kadı Efendi adı verilen bir ilkokul yapılmıştır.
Cumhuriyet dönemi
Kurtuluş Savaşı'ndan sonra Selanik, Drama, Kavala ve Serez Yöresi'nden Türkiye'ye mübadele ile gelen Türklerin 1500'ü Maltepe'ye yerleşmiştir. Narlıdere Çiftliği adıyla bilinen bugünkü Maltepe Süreyyapaşa Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Maltepenin gelişmesine büyük emeği geçen Süreyya Paşa (1874-1955) tarafından yapılmıştır. Cumhuriyeti izleyen yıllarda Maltepe büyük bir yangın geçirmiş bütün ahşap evlerle birlikte Feyzullah Efendi Camii'de yanmıştır.
1928 yılında Maltepe Belediyesi kurulmuştur. Maltepe'nin İmar Planı ise 1945'te yapılmıştır. İmar Planından sonra Maltepe'nin yerleşim bölgesi demiryolu hattı olmuş, 1960'tan sonra da yerleşim daha yukarılara dağılmış olup E-5 üstünde de hızlı bir gelişme kaydetmiştir.
Nüfus
Coğrafya
Maltepe, Kocaeli Yarımadası'nın güney batısında, İstanbul ilinin Marmara Denizi kıyısında yer alır. Kartal, Ataşehir, Sancaktepe ve Kadıköy ilçeleri ile komşu olan Maltepe İlçesi'nin, Marmara Denizi'ne yaklaşık 7 km kıyısı vardır. Deniz seviyesi sıfırdan başlayarak kuzeye doğru tatlı bir meyil ile 440 m'ye kadar yükselir. İlçenin deniz kıyısı kum ve kil ile kıyıdan itibaren kuzeye doğru silislerle kaplıdır. Bu kütle en çok bir metre kalınlıkta kırmızı ve kahverengi topraklarla örtülüdür, oldukça da verimlidir. İlçenin bakıldığında bir takım tepe ve düzlüklerden meydana geldiği görülmüştür. En yüksek dağı Kayış Dağı'dır.
İlçede Akdeniz iklimi özellikleri görülür. Yazları sıcak ve kurak, kışlar yağışlı ve serindir. İlkbahar serin ve yağışlı, sonbahar ılıman ve yağışlıdır. En çok esen rüzgarlar poyraz ve lodostur. Lodos deniz fırtınası yapar, kışın keşişleme ve kıble rüzgarları da eser. Yıldız ve karayel rüzgarları fırtına getirir. İlçe topraklarının doğal bitki örtüsü ormandır. Orman olmayan yerler makiler ve otsu bitkilerle kaplıdır. Günümüzde düzlük alanlardaki bağ ve bahçeler, tepelerin yamaçlarını saran yeşil ormanlar azalmış, tarla ve otlakların yerine yerleşme alanları, iş yerleri, atölyeler ve fabrikalar kurulmuştur.
Ulaşım-iletişim
Maltepe bölgesinde ulaşım demiryolu ve kara yolu ile yapılmaktadır. Demiryolu Maltepe'nin E-5 Karayolu altında kalan eski Maltepe'nin kurulmuş olduğu güzergahtır. Karayolu ise (Ankara Asfaltı) Maltepe'yi üçe ayırmaktadır. Bu yol Maltepe'yi Anadolu'ya yan yollar ise komşu ilçelere bağlar. İkinci önemli kara yolu ise Bağdat Caddesi olup Bostancı ile Pendik arasındaki güzergahı oluşturmaktadır. PTT hizmet birimlerinin sayısı 10'dur.
Yerleşim Dokusu
Maltepe'nin 2022 verilerine göre nüfusu 528.544'tür. Yerleşim düzeni ise iki ana grupta toplanabilir. E-5 kara yolu altı olup 19/1, 19/2, 32/1, 32/2, 32/3 ile 32 ve 21 nolu paftaları kapsayan alanlar sanayi bölgesi olup, bu bölgeler ise E-5 kara yolunun güneyindeki Kör Deresi ile Dragos Deresi Bağdat Caddesi'nin kuzeyindeki Tugay Yolu güzergahıdır. Yerleşim birimi olarak Maltepe 18 mahalleye ayrılmıştır.
Maltepe İlçesine bağlı mahalleler
Altayçeşme
Altıntepe
Aydınevler
Bağlarbaşı
Başıbüyük
Büyükbakkalköy
Cevizli
Çınar
Esenkent
Feyzullah
Fındıklı
Girne
Gülensu
Gülsuyu
İdealtepe
Küçükyalı
Yalı
Zümrütevler
Eğitim
Maltepe'de 7 adet üniversite, 35 adet ilköğretim okulu, 4 meslek lisesi, 9 Anadolu lisesi, 4 teknik lisesi, 2 fen lisesi 2 Halk Eğitim Merkezi vardır. Ayrıca 17 özel okul da bulunmaktadır. Küçükyalı'da ise kız ve erkek çocuklarının barındırılıp eğitildiği Küçükyalı Yetiştirme Yurdu mevcuttur. 1998 yılında Maltepe'de Maltepe Üniversitesi kurulmuş ve öğretime başlamıştır. Marmara Üniversitesi Nöroloji ve Gastroentoloji Enstitüsü Başıbüyük mahallesinde 1995 yılında faaliyete geçmiştir. Bu mevkide Marmara Üniversitesi'nin Tıp Fakültesi binaları da açılmıştır.
İlköğretim Okulları
50. Yıl Besim Kadırgan İlköğretim Okulu
Abdullah Nezahat Erboz İlköğretim Okulu
Adnan Kahveci İlköğretim Okulu
Ahmet Rasim İlkokulu
Albay Niyazi Esen İlköğretim Okulu
Altayçeşme İlköğretim Okulu
Ataköse İlköğretim Okulu
Bağlarbaşı İlköğretim Okulu
Binbaşı Necati Bey İlköğretim Okulu
Celal Avşar İlköğretim Okulu
Dumlupınar İlköğretim Okulu
Emine-İbrahim Pekin İlköğretim Okulu
Evliya Çelebi İlköğretim Okulu
Fevzi Çakmak İlköğretim Okulu
Güzide Yılmaz İlköğretim Okulu
Güzin Dinçkök İlköğretim Okulu
Hasan Şadoğlu İlköğretim Okulu
İsmet Kuralkan İlköğretim Okulu
Kadir-Rezan Has İlköğretim Okulu
Kaşgarlı Mahmut İlköğretim Okulu
Kazım Tunç İlköğretim Okulu
Küçükyalı Merkez Müfredat Laboratuvar İlköğretim Okulu
Mürüvvet Hanım İlköğretim Okulu
Nazmi Duhani İlköğretim Okulu
Nezahat Aslan İlköğretim Okulu
Orhangazi İlkögretim Okulu
Profesör Abdullah Türkoğlu İlköğretim Okulu
Suzan Ahmet Yalkın İlköğretim Okulu
Şehit Öğretmen Nevzat Akdemir İlköğretim Okulu
Turgay Ciner İlköğretim Okulu
Vasfi Rıza Zobu İlköğretim Okulu
Yılmaz Mızrak İlköğretim Okulu
Zümrütevler İlköğretim Okulu
Toki Maltepe İlköğretim Okulu
Fındıklı Şehit Gökhan Soylu İlköğretim Okulu
Fen Liseleri
Maltepe Fen Lisesi
Şehit İlhan Varank Fen Lisesi
Anadolu Liseleri
Atilla Uras Anadolu Lisesi
E. C. A. Elginkan Anadolu Lisesi
Ertuğrul Gazi Anadolu Lisesi
Halit Armay Anadolu Sağlık Meslek Lisesi
Kadir Has Anadolu Lisesi
Maltepe Anadolu İmam Hatip Lisesi
Maltepe Orhangazi Anadolu Lisesi
Rezan Has Anadolu Lisesi
TOKİ Maltepe Anadolu Lisesi
Teknik Liseler
Handan Hayrettin Yelkikanat Anadolu Teknik Lisesi
Hasan Şadoğlu Kız Teknik ve Endüstri Meslek Lisesi
Küçükyalı Anadolu Teknik Lisesi
Özel Marmara Radyo ve Televizyon Teknik Lisesi
Meslek Liseleri
Maltepe Kız Teknik ve Meslek Lisesi
Maltepe Ticaret Meslek Lisesi
Mediha Engizer Kız Teknik ve Meslek Lisesi
Mehmet Salih Bal Ticaret Meslek Lisesi
Spor
Maltepespor takımı 1923 yılında kurulmuş olup, 2022-23 sezonu itibarıyla Süper Amatör Lig'de mücadele etmektedir. 2008-2009 sezonunda tarihinde ilk kez profesyonel mücadelesinde küme düşmüştür. Maltepespor'un taraftar grubu Asi Dramalılar'dır.
İlçedeki Stadyumlar
Maltepe Hasan Polat Stadyumu
Maltepe Belediyesi İdealtepe Suni Çim Stadı
Gülsuyu Asım Kara Stadı
Başıbüyük Tuncay Karartı Stadyumu
Sağlık
Maltepe'de 10 adet sağlık ocağı ve 1 dispanser olup ayrıca 3 adet de özel hastaneyle 15 adet özel dispanser ve poliklinik ve 6 adet özel laboratuvar Maltepelilere hizmet vermektedir. Küçükyalı Semt Polikliniği, 2 adet özel dializ merkezi, 1 adet de özel sintigrafi merkezi mevcuttur. Ana Çocuk Sağlığı Merkezi'nde aile planlaması dahil olmak üzere bütün sağlık hizmetleri verilmektedir. Süreyyapaşa Sanatoryumu'nda sağlık hizmetlerinin yanı sıra bir adet hemşire koleji ile 120 yataklı çocuk kreşi bulunmaktadır. Ayrıca bölgemiz içerisinde 1976 yılında hizmete girmiş olan ve 200 kadın ile 185 erkeğin barındığı huzurevi mevcut olup, burada sağlık hizmeti de verilmektedir.
Belediye
Belediye 1928 yılında kurulmuş olup İstanbul'un en eski belediyeleri arasında yer almaktadır. İlk Belediye Başkanı ise Emekli Baytar Selahattin Narlıgil'dir. Bundan sonra sırasıyla; 1932'den 1951'e kadar Faik Bey, Kahraman Yiğit, Kemal Dumlupınar, İsmet Onan, Harun Tuna, Necip Ayla, Mahir Dökmecibaşı, 1951-1960 arasında Selami Oğuz iki kez 1964-1966 arası Cemal Bey, Osman Tuna, Selahattin Temiz, ve 1972-1980 arasında da Yalçın Kızılay görevi sürdürmüşlerdir. 12 Eylül 1980 Sonrası Maltepe Belediyesi 09.02.1981 tarih ve 57 sayılı bildiri ile İstanbul Anakent Belediyesine bağlı Şube Müdürlüğüne dönüştürülmüştür. 1960 yılında kurulan Küçükyalı Belediyesi de kaldırılarak Maltepe'ye bağlanmıştır. Daha sonra 25 Mart 1985te Kartal Belediyesi'ne bağlanmıştır. 1992 yılında Maltepe Kartal İlçesi'nden ayrılıp müstakil ilçe olmuş, aynı yıl 1 Kasım'da "Ara Yerel Seçimleri" neticesi Maltepe'de belediye kurulmuştur. İlçenin ilk belediye başkanı Bahtiyar Uyanık'tır. Bahtiyar Uyanık'tan sonra, 2004 yerel seçimlerinde Fikri Köse belediye başkanı seçilmiştir. Daha Sonra ise 2009 yerel seçimlerinde Mustafa Zengin Maltepe belediye başkanı olmuştur. 1994'te Yeniçamlıca mahallesi (2008'de Ataşehir'e geçti) Ümraniye'ye ve 2004'te Ferhatpaşa mahallesi (2008'de güney kısmı Ataşehir'e, kuzey kısmı Sancaktepe'ye geçti) Kartal'ın Samandıra mahallesine bağlandı. 2014 ve 2019 yerel seçimlerinde Ali Kılıç Maltepe belediye başkanı seçilmiştir.
Siyaset
1 Kasım 1992'de Kartal ilçesinden ayrılarak ayrı bir ilçe olan Maltepe ilk yerel seçimini 1994 yılında yaşamıştır. Bu seçim sonunda ANAP Adayı Bahtiyar Uyanık %32,98 oy oranıyla Maltepe'nin ilk belediye başkanı olarak seçilmiştir. Daha sonra yapılan 1999 seçimlerinde ise oy oranı %24,07'ye düşmesine rağmen tekrar belediye başkanlığına seçilen Bahtiyar Uyanık, 2004 seçimlerinde koltuğunu %43,01 oy alan AK Parti adayı Fikri Köse'ye devretmiştir. 2009 yılı seçimlerinde ise, %51,39 oy ile Prof. Dr. Mustafa Zengin başkan seçilmiştir. 2014 yılındaki seçimlerde ise, %49,34 oy oranı ile CHP adayı Ali Kılıç başkan seçilmiştir. 2019 seçimlerinde oy oranını %52,74'e yükselten Ali Kılıç tekrar başkan seçilmiştir.
Yerel Seçimler
1992 yılında Maltepe'nin Kartal'dan ayrılmasıyla Bahtiyar Uyanık ara seçimlerde belediye başkanı seçilmiştir.