BRICS

BRICS (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika Cumhuriyeti) terimi, Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika'nın ekonomilerini kastetmek için kullanılır. BRICS, bu ülkelerin İngilizce isimlerinin baş harflerinden oluşur (Brasil, Russia, India, China, South Africa). BRICS ülkeleri hızlı bir gelişim içerisindedirler ve 2050 dünyasında önemli konumları bulunacaktır.
2011 yılında Güney Afrika Cumhuriyetinin birliğe katılmasına kadar orijinal dört üye BRIC (ya da İngilizce the BRICs) olarak adlandırılmıştı. Aynı yıl Çinin Sanya kentinde düzenlenen zirveye Güney Afrika Cumhurbaşkanı Jacob Zumanın da katılımı ile BRIC grubu adını BRICS olarak değiştirdi. BRICS ülkeleri, bulundukları bölgelerin bölgesel ilişkileri üzerindeki önemli nüfuz potansiyeliyle tanınırlar ve beş ülkenin hepsi G20 üyesidir. 2009dan beri BRICS ülkeleri yıllık olarak resmi zirvelerde temaslarını sürdürmektedirler. Bu zirvelerden sonuncusu 9. BRICS Ülkeleri Zirvesi Eylül 2017de Çinin ev sahipliğiyle Xiamen şehrinde yapıldı. Bir sonraki zirve ise Temmuz 2018de Güney Afrika Cumhuriyetinde yapıldı. BRICS ülkeleri terimi Güney Kore, Meksika, Türkiye gibi BRICS ülkeleriyle daha sonra ekonomik iş birliği veya ortaklık yapma kararı almış ülkeleri kapsamamaktadır. 2015 yılı itibarıyla beş BRICS ülkesi dünya nüfusunun 3.1 milyarını (%41ini) temsil etmektedir. 24. sırada olan Güney Afrika Cumhuriyeti dışında tüm üyeler nüfuslarına göre ülkeler sıralamasında ilk 10da bulunmaktadır. 2018 yılı itibarıyla bu beş ülke toplamda 18 trilyon $ GSYİHye sahipler. Bu rakam dünya üzerinde 2018 yılı içerisinde üretilen tüm mal ve hizmetlerin değer toplamının yaklaşık %23.2sini oluşturmaktadır. Hızla büyümekte olan ekonomilere sahip olan bu ülkeler son yıllarda övgülere olduğu kadar eleştirilere de konu oldular. BRICS ülkeleri arasındaki ikili ilişkiler eşitlik, karşılıklı olarak devlet işlerine karışmama ve ortak fayda ilkeleri üzerine kuruludur.
Kuruluşu
BRIC terimi 2001 yılında o zamanki Goldman Sachs Yatırım Bankası başkanı Jim ONeill tarafından, Building Better Global Economic BRICs isimli yayınında ortaya atılmıştır. Orijinal dört üyenin (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin) dışişleri bakanları Eylül 2006da New Yorkta buluştular. Tam kapsamlı bir diplomatik buluşma 16 Haziran 2009da Rusya'nın Yekaterinburg şehrinde gerçekleşti.
Birinci BRIC ülkeleri zirvesi
Yine 16 Haziran 2009da Yekaterinburgda Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin liderleri Luiz Inácio Lula da Silva, Dmitri Medvedev, Manmohan Singh ve Hu Cintaonun katılımıyla BRIC ülkelerinin ilk resmi zirvesi gerçekleşti. Zirvenin temel maddeleri küresel ekonomik durumu iyileştirme, küresel finans kurumlarını geliştirme ve gelecekte bu dört ülkenin daha çok iş birliği yapması yönünde alınan kararlardı. Aynı zamanda gelişmekte olan ülkelerin uluslararası arenada kendilerine nasıl daha çok yer bulabilecekleri de tartışma konuları arasındaydı. Yekaterinburg zirvesi sonrasında BRIC ülkeleri yeni bir küresel para birimine olan ihtiyaca dair beyanda bulundular. Rusyanın daha önceki söylemlerinin aksine bu beyan direkt olarak Amerikan dolarını hedef almıyordu; ancak bu açıklama dolar ve diğer büyük para birimlerinde kısa süreli dalgalanmaların oluşmasına sebep oldu.
Güney Afrika Cumhuriyetinin katılması
2010 yılında Güney Afrika BRIC grubuna katılma yönündeki girişimlerini başlattıktan sonra aynı yılın Ağustos ayında resmi katılım süreci de başladı. 24 Aralık 2010 tarihinde, BRIC ülkeleri tarafından gruba resmi olarak davet edildikten sonra Güney Afrika üye devlet statüsüne kavuştu. Bu gelişme üzerine, grubun genişlemiş üye sayısını yansıtmak adına, grubun adı BRICS olarak değiştirildi. Nisan 2011de Güney Afrika Cumhurbaşkanı Jacob Zuma Çinin Sanya şehrinde gerçekleşen 3. BRICS zirvesine tam üye sıfatıyla katıldı.
Önemli gelişmeler
BRICS Forumu, 2011 yılında bağımsız bir uluslararası kuruluş olarak BRICS ülkeleri arasındaki ticari, siyasi ve kültürel işbirliğini teşvik etmek adına kuruldu. 2012 Haziran'ında BRICS ülkeleri IMFnin kredi verme gücünü artırmak amacıyla 75 milyon $ katkıda bulunacağını açıkladı. Ancak bu katkı karşılığında IMFnin karar verme sürecinde kendilerinin lehine değişiklikler yapılması talep edildi. 2013 yılının Mart ayında, Güney Afrikanın Durban şehrinde düzenlenen 5. BRICS zirvesinde, üye devletler Batılı ülkelerin egemenliğindeki IMF ve Dünya Bankasına rakip olabilecek bir uluslararası finansal kuruluş kurmaya karar verdiler. Bu zirvede temeli atılan bu kuruluş, 2014 yılında kurulacak olan Yeni Kalkınma Bankasıydı. 2013 yılındaki zirve sonrasında liderlerin Yeni Kalkınma Bankasının kuruluşu için son düzenlemelerin yapıldığına dair açıklamalarına karşın, yük paylaşımı ve yeni bankanın genel merkezinin hangi şehirde olacağına dair anlaşmazlıklar bu süreci yavaşlattı. 15 Temmuz 2014 tarihinde Brezilyanın Fortaleza şehrinde düzenlenen 6. BRICS zirvesinin ilk gününde uzun süreli müzakerelere konu olan Yeni Kalkınma Bankasını oluşturacak anlaşma imzalandı. 2015in Mart ayında Morgan Stanley Hindistan ve Endonezyanın gerekli ekonomik reformları gerçekleştirerek kırılgan beşli (fragile five) grubundan sıyrıldığını açıkladı. Kırılgan beşli, gelişmekte olup aynı zamanda zayıf para birimlerine sahip beş ülkeyi tanımlamak için kullanılır. Bu terim, ilk kez 2013 yılında Brezilya, Hindistan, Endonezya, Güney Afrika ve Türkiye için kullanılmıştı. 2015 yılı itibarıyla Endonezya ve Hindistan, 2017 itibarıyla ise Güney Afrika ve Brezilya gerekli düzenlemelerin tamamını yaparak bu grupta anılmamayı başardı. 2017 yılında yenilenen yeni kırılgan beşli grubunda Türkiye, Arjantin, Pakistan, Mısır ve Katarın yanında yeniden yerini aldı.
Potansiyel üyeler
Afganistan, Arjantin, Lübnan, Endonezya, Meksika ve Türkiye daha önce BRICS grubuna tam üyeliğe olan ilgilerini dile getirdi. İran, Mısır, Nijerya, Sudan, Suriye ve en son olarak Bangladeş ve Yunanistan ise BRICS grubuna katılma yolunda adım atabileceklerini dile getirdiler.
Yeni üyeler
2023 yılı itibariyle toplam altı ülke BRICS'e katılacaklarını duyurdular.
Türkiye ve BRICS ilişkileri
Son yıllarda Türkiyede siyasi çevrelerde BRICS grubuna tam üye olunması gerekliliği sık sık dile getirildi. Özellikle Türkiye ve Rusya arasındaki uçak krizi sonrasında son derece gerilen siyasi, askeri ve ekonomik ilişkilerin normalleşmeye başlaması ve özellikle 2013 sonrasında son derece gerileyen Türkiye-Avrupa Birliği ilişkileri sonucunda BRICS üyeliği konusu daha da önem kazanmaya başladı. Dönemin başbakan yardımcısı Mehmet Şimşek, 2017 yılında BRICS ülkelerinin vereceği projelerden ve fonlardan yararlanmak amacıyla Türkiyenin ciddiyetle tam üye olma gerekliliğini gözden geçirdiğini dile getirdi.
Katılımcı liderler
Zirveler
BRICS üyesi ülkeler 2009 yılından bu yana her yıl toplanırlar. BRIC olarak 2009 ve 2010 yılında yapıldı. Güney Afrika'nın katılmasıyla beş üyeli olarak (BRICS) 2011 yılından itibaren düzenlenmeye başladı.
Ayrıca Bakınız
MIKTA