Sinema El Kitabı

Sinema El Kitabı, 1964 yılında Elif Yayınları'ndan çıkan bu kitap, sinema yazarı Nijat Özön tarafından kaleme alınmıştır. Sinemanın tarihi, tekniği ve sanatı hakkında bilgiler vermektedir. Kitap siyah beyaz fotoğraflar ve çizimlerle desteklenmiştir. Kitabın sonunda kapsamlı bir dizini vardır.
Dilbilimci, sinema tarihçisi ve çevirmen Nijat Özön Ulus, Akis ve Türk Dili gibi çeşitli dergi ve gazetelerde sinemayla ilgili yazılar yazmaktaydı. Bu kitaptan önce de "Sinema Sanatı" (1957), Ansiklopedik Sinema Sözlüğü (1958) ve Türk Sinema Tariki (1962) adlı üç kitabı yayımlanmıştı.
Oldukça kapsamlı bir kitap olan "Sinema El Kitabı", sinemanın tekniğinden başlayarak, tarihine ve sanatına kadar her yönüyle ilgilenmektedir. Sonunda yer alan 40 sayfalık geniş dizin kitabın titiz bir inceleme ve çalışma sonucunda yazılmış olduğunu gösteriyor.
Dili
Türkiye'nin "ilk sinema tarihçisi" ve "ilk sinema bilimcisi" olarak anılan Nijat Özön aynı zamanda bir dilbilimciydi. 1964 yılında yazdığı bu sinema kitabında bugün bile yadırganabilecek Öztürkçe sözcüklere bolca yer vermişti. "Alet" yerine "aygıt", "kayıp" yerine "yitik", ayrıca "öznel", "nesnel" gibi sözcükler bugün artık yadırganmasalar da 1960'larda gündelik konuşma dilinde fazlaca yer etmemişlerdi. Özön, sinema tekniği ile ilgili terimlerin de mümkün olduğunca Öztürkçelerini kullanmayı seçmişti. Bunlardan "montaj" yerine kullanılan "kurgu", "animasyon" yerine kullanılan "canlandırma", "senkron" yerine kullanılan "eşleme" ve "audio-visuel" yerine kullanılan "görsel-işitsel" gibi bazıları günümüzde artık benimsenmiş olsalar da, "örtücü" (obtüratör), "bakaç" (vizör), "alıcı" (kamera), "düzlük" (plato), "doldurmalık" (kaset) hala çok sık kullanılan sözcüklerden değillerdir.
Nijat Özön, sonraki yıllarda bütün bu Öztürkçe teknik terimleri ve diğer bazı dillerdeki karşılıklarını "Sinema Terimleri Sözlüğü" ve "Sinema ve Televizyon Terimleri Sözlüğü" gibi bazı kapsamlı başvuru kitaplarında toplamıştır.
Kitabın içeriği
Sinemanın başlangıcından kitabın yayımlandığı 1964 yılına kadar olan tüm tarihsel gelişmelerin ana hatlarıyla incelendiği, aynı zamanda sinemanın teknik ve sanatsal yönünün de irdelendiği bu kitapta yer alan konu başlıklarına göz atıldığında kitabın içeriği hakkıda bir fikir edinmek mümkün olacaktır. İçerik maddeleri sıralanırken kitapta kullanılan imlaya dokunulmamış, olduğu gibi buraya aktarılmıştır.
Birinci bölüm "SİNEMANIN TARİHİ"
1. Sinemanın ortaya çıkışı (1832-1895)

Ağtabaka izlenimi Oyuncak-aygıtlar Sinemanın atası Karanlık kutu Fotoğraf Tüfekle resim avlıyanlar Gösterim denemeleri Tek kişilik sinema "Black Maria" Yarışı sinematograf kazanıyor
2. Sinemanın ilk yılları (1895-1908)
Lumière'in filmleri Sinemanın büyücüsü İki yön Pathé'nin tekeli Türler zenginleşiyor Brighton Okulu Patent savaşı Amerikan filmleri
3. Sinemanın sanat oluşu (1908-1918)
"Sanat filmi" Bölüklü filmler Fransız güldürü okulu Emile Cohl ve canlı-resim Tarihsel filmler Hollywood'un kuruluşu Plaj güzelleri Charlie S. Chaplin David-Wark Griffith
4. İlk Dünya Savaşından sonra sinema (1918-1923)
Gerileyen sinemalar İsveç sineması Dışavurumculuk Alman gerçekçiliği Fransız izlenimciliği Hollywood'ta Avrupa etkisi Chaplin ve öbürleri At ve kılıç
5. Sessiz sinemanın altın çağı (1923-1928)
"Öncü sinema" Almanya'da Amerikan sineması "Altına hücum" Sovyet sineması Sinema-göz Eisenstein ve "Potemkin" Sessiz sinemanın sonu
6. Sesli sinemanın ilk yılları (1928-1934)
Ses sinemaya giriyor Ustaların kararsızlığı Operetler, gangster filmleri Güldürüler Fransız sinemasında gerileme Jean Vigo Öncü filmler Sovyetler'deki gecikme Alman sinemasının sonu
7. İkinci Dünya Savaşı sonuna kadar sinema (1934-1945)
Amerikan sineması Yeni güldürü oyuncuları Fransız sinemasında canlanma İşgal altında İngiliz sinemasının uyanışı İtalyan sinemasının uyanışı
İşgaldeki Avrupa sinemaları SSCB'de yeniler
8. Savaştan sonra sinema (1945-1962)
Değişen dünya Amerikan sineması Üç büyükler Savaş öncesinden kalanlar Welles, Hitchcock Chaplin Yitik kuşak Müzikli filmler Yeni kuşak
İtalyan sinemasındaki atılış Rossellini De Sica Visconti Antonioni Fellini Öbür yenigerçekçiler Fransız sinemasındaki dalgalanma Direnme filmleri Carné'nin yeni dalgacılığı Renoir Savaş öncesinden sonraya İkinci sıradakiler Sıranın dışındakiler "Yeni dalga" Öncüler Ustalar Öbürleri İngiliz sinemasının yeniden doğuşu Reed'in biçimciliği Shakespeare uyarlamaları İngiliz güldürü okulu "Özgür Sinema" Sovyetler Birliği'nde "buz çözümü" Eskiler ve yeniler Japon sineması Batı Avrupa'da Bergman'ın çıkışı Bölünmüş Almanya'da Halk demokrasileri Yunanistan'da Ortadoğu ülkeleri Hindistan ve Uzakdoğu Latin Amerika Bunuel
9. Canlandırma sineması
Sinemadan daha eski Bir çevirim, bir görüntü Emile Cohl Amerikalı öncüler Starevitch Walt Disney Amerikan canlandırıcıları Avrupa Disney'nin fabrikası UPA ve çağdaş canlandırma ingiltere ve Fransa'da Norman McLaren Trnka ve Çek okulu
10. Belge-film
İlk denemeler Flaherty Amerikan okulu Sovyet okulu Avrupa'da Joris Ivens İngiliz okulu Savaşta Savaşan Amerika SSCB'nde Nazi Almanyası Savaştan sonra Amerikan belgeciliği Fransa'da Sanat üzerine filmler - Luciano Emmer Savaştan sonra Gelişme
11. Türk sineması
Sinemanın girişi Sarayda sinema ilk gösteriler İlk denemeler Öykülü filmler "Müdafaa-i Milliye Cemiyeti" "Malul Gaziler Cemiyeti" Altı yılın toplamı "Tiyatrocular"çağı Muhsin Ertuğrul "Kemal Film" "İpek Film" Tiyatrocuların etkisi Geçiş çağı "Sinemacılar" çağı Akad Günümüz sineması Türk sinemasının en önemli çağı Belge-film çalışmaları
İkinci bölüm "SİNEMA TEKNİĞİ"
1. Stüdyo
Stüdyonun önemi Stüdyonun yeri Kuruluş Stüdyo düzlüğü Düzlük donatımı Türk stüdyoları
2. Alıcı
Alıcının temeli Aralı hareket Örtücü Değişebilir örtücü Motor Alıcı hızı Mercek düzeni Bakaçlar Doldurmalık Odaklama Yardımcı donatım Alıcı çeşitleri

3. Film
Filmin yapısı Nasıl yapılır? Duyarkat Duyarkat çeşitleri Film boyları Standard film Dar filmler Geniş filmler Film tekelleri
4. Senaryodan perdeye
Yapımcı ABD'nde yapımcı Senaryo Özet Uyarlama Senaryocu ve yardımcıları Senaryonun evreleri Çevirim senaryosu Çekim ölçeği Alıcı açısı ve görüş noktası Alıcı hareketleri Senaryonun biçimi Oyuncuların seçimi Dökümün hazırlanması Çalışma tablosu Günlük döküm Çevirim takımı Yönetim takımı Alıcı takımı Aydınlatma Dekor-Giysi-Makiyaj Ses takımı Oyuncular Çevirim Bir çekim çevriliyor Kurgu Seslendirme ve bileştirme Bileştirme Sonradan seslendirme önceden seslendirme Eşleme Seslik İşleme Basım Çoğaltma Tanıtma yazıları, altyazı Dağıtım Oynatım Sinema Gösterim odacığı Gösterici
5. Film hileleri, etkiler
Film hilesi Mekanik hileler Mercek hileleri Örtüyle yapılan hileler Dekor hileleri Etkiler Ses etkileri
6. Canlandırma sineması
Canlandırma Canlı-resim Hareketin çözümlenmesi Kukla filmi Canlandırma teknikleri
7. Renkli film
Renkli filmin temeli Tek kuşaklı renkli film Üç kuşaklı renkli film
8. Genişperde, üçboyut
Genişperde Cinerama CinemaScope Geniş filmler VistaVision Todd-A. O. Değişir görüntü Üçboyutlu film Üçboyutlu ses
9. Televizyon ve sinema
Televizyonun çıkışı Televizyonun temeli Televizyon-sinema ilişkisi
Üçüncü bölüm "SİNEMA SANATI"
1. Sinema dili
Sinema bir dildir Sinema dilini öğrenmek
2. Sinema sanatının özellikleri
Sinema sanatının amacı Sinemanın malzemesi Malzemenin sınırları
3. Filmin dramatik yapısı
Tema Temanın işlenmesi Sinemanın özellikleri ve tema Temanın başlıca özelliği
4. Dramatik yapının bölümleri
Çekimden bölüme Noktalama
5. Görüntünün özellikleri
Görüntünün öğeleri Çerçeveleme Çekim ölçeği Derinlemesine görüntü Alıcı açısı, görüş noktası Yatık çerçeveleme Baş aşağı çekim Öznel görüş, nesnel görüş Dekor Oyuncu Aydınlatma
6. Alıcının anlatım gücü
Görüntünün canlılığı Çevrinme Kaydırma
7. Kurgu
Kurgunun anlamı Çekimlerin sırası Filmsel uzay ve zaman Filmsel gerçek ve evren Uzunluk bakımından kurgu Çözümleyici ve bireşimci kurgu
Anlatım çeşitleri İçerik bakımından kurgu

8. Ses
Sesin girişi Sesin özellikleri Konuşmalar İçinden konuşma, öyküleme, açıklama Doğal sesler (gürültü) Müzik Film müziği Görsel-işitsel karşısürüm
9. Renk
Renkli film Rengin yeri