Odisseia

Odysseia ya da Odesa (Yunanca: Ὀδύσσεια, Odusseia, Odesa) Homeros'un derlediği ünlü destanlarından biridir. Diğeri de İlyada'dır. Modern Batı kültürünü oluşturan temellerden biridir ve İlyada destanından sonra günümüze ulaşan ikinci en eski Batı edebiyatı örneğidir. Bilim adamları MÖ 8. yüzyılın sonlarında, Anadolu'nun bir kıyı kenti olan İyonya'da oluşturulduğunu tahmin etmektedir.
Destan daha çok Yunan kahramanı Odysseus'u ve onun Truva'nın düşmesinden sonra evine yaptığı dönüş yolculuğunu konu edinmiştir. On sene süren Truva Savaşı'ndan sonra Odysseusun evinin bulunduğu İthakeye dönmesi bir on sene daha alır. Öldüğü varsayılan Odysseusun yokluğunda, karısı Penelope ve oğlu Telemakhos, Penelope ile evlenmek isteyen bir grup azılı taliple baş etmek zorundadır.
Odysseia, Homer Yunancası diliyle okunmaya ve modern dillere tercüme edilmeye devam etmektedir. Birçok bilim insanı destanın sözlü gelenekle, okunmaktan çok dinlemek amacıyla oluştuğunu düşünmektedir. Sözlü anlatımdaki detaylar ve destanın yazı diline dönüştürülmesi bilim adamları tarafından sürdürülen ilham verici tartışmalardandır. Odysseia; Aiol, İyon ve diğer Antik Yunan lehçelerinin bir karışımı olan Homeros lehçesinde (destan lehçesinde) bir antik Yunan vezni olan dactylic hexameter ile yazılmıştır ve 12110 dize içermektedir. Metnin dikkate değer özellikleri arasında doğrusal ilerlemeyen zaman dizimi, kadınlar ve köleler tarafından yapılan seçimlerin olayları etkilemesi, ayrıca dövüş sahneleri gösterilebilir.
Telegony, Odysseia'nın devamı niteliğindeki kayıp bir metindir. Genellikle yazarı olarak Spartalı Cinaethona atfedilir. Bir kaynakta Telegonynin Kireneli Eugammon tarafından Müzler'den çaldığı söylenmektedir.
Özet
Açıklama
Odysseia, on yıl süren Truva Savaşından (İlyada destanının konusu) on yıl sonra başlar ve Odysseus henüz savaştan evine dönmemiştir. Odysseusun oğlu Telemakhos yirmi yaşındadır ve kayıp babasının evinde, İthaka adasında, annesi Penelope ve bütün bu zaman içinde konukseverliğinden faydalanarak onların varlıklarını tüketen, amaçlarının Penelopei içlerinden biriyle evlendirmeye ikna etmek olan Talipler adı verilen 108 kişilik taşkın bir grupla birlikte yaşamaktadır.
Odysseusun koruyucu tanrıçası Athene, düşmanı deniz tanrısı Poseidonun Olympos dağındaki yokluğunu fırsat bilerek Odysseusun kaderini kral tanrı Zeusla görüşür. Sonra Mentor adında Taphoslu bir kabile reisi kılığında Telemakhosla görüşerek, onu babasından haber alması için teşvik eder. Telemakhos ve Athena ozan Phemiusun gösterisi sırasında taliplerin yemeklerini gürültü ederek yediklerini gözlemler. Penelope ozan Phemiusun seçtiği Truvadan dönüşle ilgili konuya karşı çıkar çünkü bu şiir ona kocasını hatırlatmaktadır; fakat Telemakhos annesinin itirazlarını çürütür.
Telemakhos, İthake sakinlerini toplantıya çağırıp taliplere karşı birlik olma çağrısı yapar fakat yardım bulamaz. O gece Athene, Mentorun kılığında, Telemakhosun seyahati için ona bir gemi ve kürekçiler bulur.
Ertesi sabah, Telemakhos ve Mentor kılığındaki Athene, gemileri ve tayfalarıyla birlikte Pylosa doğru yola çıkarlar. Pylosta Truva savaşından dönen kahraman savaşçı Nestor yaşamaktadır ve Athene Telemakhosa ondan babası hakkında bilgi alabileceğini söyler. Fakat Nestor da Telemakhosa Odysseusun kendileriyle gelmediğini, Truvadaki fikir ayrılıkları sebebiyle geri döndüğünü, yalnız Lakedaimondaki Menelausun Truva'dan en son dönenler arasında olduğunu, Odysseusun kaderini onun bilebileceğini söyler. Telemakhosa at arabası verip onu oğlu Peisistratosla birlikte oraya yollar.
Telemakhos, Lakedaimonda Menelaus ve Helenanın sarayına konuk olur. Menelaustan onun Truvadan dönüş hikayesini dinler. Menelaus Mısır üzerinden dönerken çok sıkıntı çektiğini, Pharos adasında tanrısal Proteusu tutsak edip ancak o şekilde dönüş yolunu öğrenebildiğini anlatır. Bu sırada Menelaus, Proteustan çok sevdiği arkadaşı Odysseusun akıbetini de öğrenmiştir, Odysseus tanrısal Kalypsonun tutsağı olarak bir adada yaşamaktadır. Telemakhos bu bilgileri öğrendikten sonra ayrıca Truva savaşında Argosluların lideri, Miken kralı Agamemnonun dönüş yolunda karısı Clytemnestra ve sevgilisi Aegisthus tarafından öldürüldüğünü duyar.
Phaiak iline kaçış
Destanın ikinci kısmı Odysseusun hikayesini anlatmasıdır. Odysseus, yedi yıldır Ogygia adasında Kalipsonun tutsağı olarak yaşıyordur ve Kalypsonun derin aşkına rağmen onun tüm tekliflerini geri çevirmiştir. Athenenin yakarışını duyan baba Zeus, Kalypsoyu Odysseusu bırakmasına ikna etmesi için haberci Hermesi yollar. Odysseus, Kalypsonun gösterdiği ağaçlardan kendine bir sal yapar. Poseidon Odysseusun adadan kaçtığını öğrenir öğrenmez, yolladığı rüzgarlarla onun salını paramparça eder fakat İno isimli bir deniz perisi onu göğsüne bağlaması için bir yaşmak vermiştir, bu sayede Odysseus yüzerek Phaiaklar'ın iline çıkmayı başarır. Çıplak ve bitkindir, son gücüyle kendini korunaklı bir yere atar ve bir yığın yaprak arasında uykuya dalar.
Ertesi sabah Odysseus kızların sesine uyanır ve orada Phaiakların kralı Alkinoosun kızı Nausicaayı görür. Nausikaa, gece rüyasında Athenenin söylediği üzere çamaşır yıkamak için deniz kenarına inmiştir. Odysseus kızdan yardım ister. Nausikaa da onu yardım edebileceğini düşündüğü babası Alkinoosun sarayına yollar. Odysseus, adı sanı bilinmeden orada çok hoş karşılanır, şölenlerine katılır. Birkaç gün bu şekilde geçer, gençlerin spor oyunlarına katılır ve kör ozan Demedokosun iki yerel destanını dinler. Biri Truva savaşında pek az bilinen bir olay hakkında Achilles ve Odysseusun Dövüşü, diğeri ise Aren ve Afroditin aralarında yaşadığı aşk ile ilgilidir. Sonunda, Odysseus Demedokostan Truva savaşında dönenleri ve kendisinin de başrollerini paylaştığı meşhur Truva atı olayını anlatmasını ister. Destanın sonunda Odysseus duygularına hakim olamaz ve gerçek kimliği açığa çıkar. Sonra Truvadan dönüş hikayesini anlatmaya başlar.
Odysseusun maceraları
Truva dönüşünde Kikonların oturduğu İsmaros adasını korsanca yağmaladıktan sonra, o ve on iki gemisi fırtınaya yakalanıp rotadan çıkarlar. Uyuşuk Lotosyiyenleri ziyaret ederler ve orada iki adamı onlardan aldığı meyveyi yiyerek sıla özlemini unutur, sonra Kyklopsların adasından kendilerini mağaraya kapatan Polyphemusu bir kazıkla kör edip zar zor kaçarlar. Oradan da rüzgarların efendisi Aeolusu ziyaret ederler, Aeolus onların arkasına evlerine dönebilmeleri için bütün rüzgarları yollar, yalnızca Batı rüzgarını dönüşlerini garantilemek için bir çanta içinde vermiştir, zor durumda açacaktır onu Odysseus. Fakat açgözlü tayfalar, İthakeye neredeyse vardıkları sırada içinde mücevher olduğunu düşünüp çantayı açarlar ve gemi gerisin geri Aeolusun adasına döner.
Aieolusstan boşuna tekrar yardım için yalvarmalarından sonra gemiye binerler ve yamyam Laistrygonlarla karşılaşırlar. Odysseusun gemisi dışında diğerleri Laistrygonların saldırısıyla yok olur. Tekrar denize açılırlar ve cadı tanrıça Kirke'yi ziyaret ederler. Kirke Odysseusun adamlarının yarısını tatlı sözlerle kandırır ve onları domuza çevirir. Hermes Odysseusa Kirkenin sihirlerinden korunması için bir ilaç vermiştir ve onun dayanıklılığına şaşıran Kirke, Odysseusun aşkına karşılık adamlarını tekrar insana çevirmeyi kabul eder. Kirke onun ve adamlarının birçok bela atlattığını öğrenir ve eve dönüş öncesi dinlenmeleri için onları bir sene boyunca adasında şölenlerle konuk eder. Sonunda, Odysseus ve tayfası Kirkenin talimatlarını dinleyerek Ölüler Ülkesi Hadesin evine, dünyanın batıdaki ucu okyanus kenarına, Thebaili Teiresiasın tavsiyelerini duymak için yelken açarlar. Odysseus Ölüler Ülkesinde ilk olarak tayfası Elphenoru görür. Elphenor Kirkenin konuğu iken sarhoş olduğu bir anda çatıdan düşüp ölmüştür fakat Odysseus ve diğer adamları Elphenorun yokluğunu fark etmemişlerdir. Elphenorun ruhu Odysseusa cesedinin gömülmesini salık verir, o da yapacağına söz verir.
Sonra Odysseus kahin Teireiasun ruhunu eve dönüş tavsiyesini almak için çağırır. Odysseus kendi annesinin ruhuyla karşılaşır, annesi onun geri dönüşünü beklerken hüzünden ölmüştür. Odysseus ilk defa annesi sayesinde ev halkına dadanan aç gözlü Taliplerden haberdar olur. Son olarak, Odysseus tarihte ünlü kahraman kadın ve erkeklerle karşılaşır. Kayda değer olarak Agememnon'dan onu kimin öldürdüğünü öğrenir ve Akhilleus ona ölüler diyarında acı ve kederi anlatır.
Kirkenin adasına döndüklerinde, onlara yolculuğun kalan basamakları hakkında bilgi verilir. Yaklaşan gemileri batırmak için onlara büyüleyici şarkılar söyleyip kayalıklara yönlendiren Siren'lerin adasının kıyısından geçerler. Şarkıları duymak ama kendini kaybetmemek için gemi direğine bağlatan Odysseus dışında, bütün tayfanın kulakları mum kaplanarak sağır edilmiştir. Gemileri altı kafalı canavar, Skylla ile Kharybadis anaforu arasından geçer, burada Odysseus altı adamını Skyllaya kaptırmıştır; sonunda Güneşin adasına varırlar. Kirke ve Theisiresin kehanetlerine ve Odysseusun tembihlemesine rağmen, kalan tayfası, Odysseus dua etmek için ormana açıldığı ve orada uyuyakaldığı bir sırada açlıktan ölmek yerine denizde boğulmayı seçerek Güneşin koyunlarını avlayıp yerler. Bu duruma öfkelenen Güneş Tanrısı, Zeusa onları cezalandırması için ısrar eder, Zeus da yıldırımlar yollayarak gemilerini denizde paramparça eder.
Odysseus Kharybadisin hemen üstünde bir incir ağacına tutunur, diğer adamlarının hepsi boğulmuştur. Odysseus ağaçta Kharybadisin yok olmuş gemisinin parçalarını kusmasını bekler ve o şekilde, ellerini kürek gibi kullanarak dokuz gün boyunca denizde çalkalanıp durur, onuncu gün Tanrılar onu Ogygie adasına atmıştır. Orada yedi sene boyunca Kalypsonun sevgilisi olmaya zorlanacaktır, ta ki Athenenin yakarışlarını duyan Zeus, haberci Hermesi gönderip, Kalypsonun onu salıvermesini isteyene kadar.
İthakeye dönüş
Çok iyi denizci olan Phaiaklar, Odysseusun hikayesini ve serüvenlerini dinleyince onu evine yolcu etmekte hemfikir olurlar. Gece yarısı Odysseus uyurken onu İthakede gizli bir limana bırakırlar. Odysseus başta yabancı bir adaya ulaştığını düşünse de Athene onu kendi topraklarında olduğuna ikna eder, o da bir zamanlar hizmetlisi olan domuz çobanı Eumaiosun kulübesine yollanır. Athene Odysseusu gariban bir dilenciye çevirmiştir, böylece Odysseus tanınmadan evinde ne olup bittiğini öğrenebilecektir. Orada ağırlandıktan ve yemek yedikten sonra Odysseus kimliği hakkında kurmaca bir hikaye anlatır. Kretede doğmuştur, Truva savaşında bir grup Kretenle birlikte savaşmıştır ve dönüşte yedi yılını Mısır topraklarında geçirmiştir, en sonunda da Thesprotiada gemisi batmış ve İthakeye oradan gelmiştir.
Bu sırada Taliplerin pususundan kurtulan Telemakhos, Spartadan eve doğru yelken açar. İthake sahilinden karaya çıkar ve domuz çobanı Eumaiosun evinin yolunu tutar. Odysseus ve Telemakhos, baba ve oğul, burada karşılaşırlar, Odysseus kimliğini yalnızca oğluna açıklar ve birlikte taliplerin öldürülmesi konusunda anlaşırlar. Önce Telemakhos eve gider, sonra domuz çobanı Eumaiosla birlikte Odysseus da gelir fakat hala dilenci olarak tanınmaktadır. Konağa girdiklerinde köpeği Argos, onu tanır ama bitkinlikten yanına gelemez. Kendi evinde talipler, özellikle de ona çok kaba davranan elebaşları Antinoos tarafından oldukça aşağılanır. Daha sonra karısı Penelope ile buluşur, sözlerini tartmak maksadıyla bir keresinde Odysseusu (kendisini) Kretedeyken konuk ettiğini söyler. Etraflıca soruşturulduktan sonra Thesprotiada onun son durumu hakkında bir şeyler bildiğini ekler.
Bir zamanlar dadısı olan yaşlı Eurykleia, meşhur ayak yıkama sahnesinde Odysseusu eskiden beri sahip olduğu bir yara izinden tanır. Odysseus Eurykleiaı kimseye söylemeyeceğine dair yemin ettirir.
Taliplerin öldürülmesi
Athenenin aklına sokmasıyla Penelope ertesi sabah taliplere bir yarışma önerir. Her kim Odysseusun yayını gerer de oku on iki baltanın arasından geçirirse, Penelope ile evlenmeye hak kazanacaktır. Odysseus sonradan kendisi de yarışmaya katılır ve taliplerin bir sürü başarısız denemesinden sonra yayı gerer ve oku en güçlü taliplerden Antinoosa fırlatır. Ardından oğlu Telemakhos, çobanlar Eumaios, Philoteus ve Athenenin yardımıyla bütün talipleri öldürür. Evlerindeki elli hizmetçi kadından da on ikisini Penelopeye ihanet ettikleri ve taliplerle yattıkları için asar, dövüş sırasında taliplere yardım ettiği gerekçesiyle odaya kapattıkları keçiçobanı Melenthiusu da öldürürler. Ve son olarak Odysseus kimliğini Penelopeye açıklar.
Penelope baştan inanamaz ve kuşkulu olduğu için Odysseusa yakın davranamaz, hatta bunu gören oğulları Telemakhos annesine şu sözlerle sitem eder:Ana, kötü ana, yüreği taştan ana! Ne diye böyle uzak durursun babamdan, Ne diye yanına oturup konuşmaz, sorular sormazsın ki?Kim dayanır senden başka, hangi kadının yüreğiBaba toprağına dönen kocasından böyle uzak durmaya, Sürüne dilene yirmi yıl sonra dönen kocasından?Oldum olası taştan katıdır bilirim yüreğin senin. Daha sonra taliplerin öldürülmesi üzerine bir şölen verirler. Odysseus odasında yıkanmış ve Penelopeye gerçek kimliğiyle ve yüzüyle görünmüştür fakat Penelope hala onun gerçek Odysseus olduğundan kuşkulanmayı sürdürmektedir. Bu sefer Odysseus Penelopeye şu sözlerle çıkışır:Olymposta oturanlar en katı yüreği vermişler sana, Tekmil kadınlar içinde, ey cinlerin çarptığı, Kim dayanır senden başka, hangi kadının yüreği, Baba toprağına dönen kocasından böyle uzak durmaya, Sürüne dilene yirmi yıl sonra dönen kocasından?Haydi, dadı, ser döşeğimi, gidip yatayım tek başıma, Bu kadının göğsünde demir var, yürek değil. Penelope inanır gibi olur ama onu son bir kere daha test etmek ister ve şöyle der:Ne kendimi üstün tutar, ne seni hor görürüm, Ey cinlerin çarptığı, şaşkınlığım da geçti artık, İyi bilirim sen nasıldın ayrıldığın vakitUzun kürekli gemilerinle İthakeden. Haydi ser bakalım yatak odamıza, Eurykleia, Onun kendi elleriyle yaptığı sağlam döşeğini, Yerleştir yerine sağlam sediri, şilteyi de koy üstüne, Koy keçeleri, postları, menevişli çarşafları. Yatağının kaldırılmasına çok kızan Odysseus, şöyle karşılık verir:Altüst ettin kadın, bu sözlerinle yüreğimi! Kimdir benim yatağımı yerinden oynatan?Yapamaz tanrı yardımı olmadan bu işi hiç kimse, Onu başka yere bir tanrı götürür; götürse götürse, İnsan ne kadar genç ve güçlü olursa olsunGene de kolay değil oynatmak yerinden onu, büyük bir sır bu, çok ustaca yapılmıştır o yatak, çünkü ben yaptıydım onu tek başıma. Sık yapraklı bir zeytin ağacı vardı avlunun ortasında, Kocaman, gür; gövdesi bir direk gibi kalın. Onun çevresinde yapmıştım ben yatak odamı, Ördüm duvarlarını ağır taşlarla, örttüm çatısını, İyice kenetlenen kapılar yaptım, sağlam kanatlı, Sonra gür yapraklı dallarını kestim ağacın, Gövdesini tunç bıçakla rendeledim köküne kadar, Sonra güzelce bir çırpıda çekip düzelttim, İçini oyup sedirini tamamladım yatağın, Ve sonra burguyla deldim her yanını, Süsledim altınla, gümüşle, fildişiyle, Ve parlak kırmızı kayışlar gerdim üstüne sığır derisinden. İşte şimdi açıklamış oldum sırrımı sana, Ama bilmem ki, bu yatak hala durur mu yerinde, Yoksa zeytin ağacını kesip dibindenAldı onu başka yere mi götürdü biri?Böylece Penelopein sınavından başarıyla geçer, yatağı da zaten bıraktığı gibi duruyordur.
Destanın buraya kadar olan bölümü modern ve antik akademisyenler tarafından orijinal metin olarak değerlendirilmekte ve devamının ise sonradan yapılan eklemeler olduğu konusunda görüşler vardır.
Ertesi gün o ve Telemakhos, Laertesin bağ evine giderler. Laertes onun oğlu olduğuna çocukluğunda kendisine verdiği ağaçları sayınca inanır. Bu sırada bir kısım İthakeli onları takip eder, taliplerin öcünü alacaklardır. Önderleri Odysseusun İthakenin iki jenerasyonunu öldürdüğüne dikkat çeker: Hem Truvaya birlikte gittiği tayfasını hem de yakın zamanda talipleri. Athene gökten iner, iki tarafı uzlaştırır ve İthakeye tekrar barış gelmiştir.
Odysseus karakteri
Odysseus ismi Yunancada bela anlamına gelmektedir, hem başı beladan kurtulmayan hem de başkalarına bela getiren anlamında kullanılır. Ünlü ayak yıkama sahnesinde dadısı Eurykleianın onu tanıdığı izi, zamanında bir yaban domuzu yapmıştır ve Odysseus da onu öldürmüştür. Odysseusun baskın özelliği metisidir; yani sivri zekası, kurnazlığıdır. Bu özelliği destanda daha çok kılık değiştirip karşısındakine aldatıcı sözler sarfettiğinde ortaya çıkar. Örneğin Polyphemusu kör etmeden önce ona adının Kimse olduğunu söyler ve adadan kaçmaya çalıştıkları sırada Polyphemus bağırır çağırır, diğer Kykloplardan yardım ister, kendine zarar verenin Kimse olduğunu söyleyince diğer Kykloplar ona şöyle der:Sana karşı Kimse zor kullanmazsa ve yalnızsan, Büyük Zeustan çaresiz bir dert gelmiş olacak başına. Ama baban Poseidona yalvar yakar sen gene. Böylece diğer Kykloplardan kaçmış olur.
Odysseusun en büyük kusuru ise kibirli ve gururlu olmasıdır. Örnek olarak Kykloplardan kaçarken ve denize açılmışken kör ettiği Polyphemusa isminin Büyük Odysseus olduğunu ve onu kimsenin alt edemeyeceğini söyler. Bunu duyan Polyphemus bir dağın yarısını ona fırlatır ve babası Poseidona onu şikayet eder. Poseidon da Odysseusun eve dönüşünü engellemek için ona açık denizde bin bir türlü bela hazırlar.
Yapı
Odysseia, bir Yunan vezni olan dactylic hexameter ile yazılmıştır, açık ve kapalı hecelerin belirli bir düzen kurması ile bu ölçü tanıdık olduğumuz aruz ölçüsüne benzemektedir. Odysseia, in medias res ile açılır, bu deyiş Latince bir şeylerin ortası anlamında kullanılır ve aynı zamanda edebiyatta hikayeye bir durum veya karakterleri tanıtmakla başlamak yerine dramatik bir olayla başlamak anlamında kullanılan artistik bir terimdir. Bu teknikle anlatıcı geçmiş olayları flashback ve hikaye anlatma ile detaylandırabilir. Bu teknik daha sonra Virgille Aeneisinde, Lurz Vaz de Camoes ile Oskusiadasta ve Alexander Popeun Bukleye Tecavüz gibi eserlerde tekrar kullanılmıştır.
Destanın başında Telemakhosun içinde bulunduğu durum anlatılır. Sonra sahne bir anda değişir ve Odysseusun Kalypsonun mağarasındaki hayatı anlatılır. Athenenin yardımıyla Odysseus Phaiakların adasına ulaştığında başından geçen hikayeyi onun ağzından dinleriz ve sonra Phaiaklar onu İthakeye yolcu eder.
Odysseia şimdiye kadar basılmış bütün tercüme ve tıpkıbasımlarında 24 kitaba ayrılmıştır. Bu ayrım yalnızca gelenekle yapılıyor olabilir, orijinal metinde olmayabilir. Birçok akademisyen bu ayrımı 3. yüzyılda Büyük İskenderin editörlerinin başlattığını düşünüyor. Klasik dönemde özellikle Telemakhosa odaklanan ilk dört kitap için Telemachy, Odysseusun Polyphemustan kaçışını anlattığı 9. kitaba Kyklop, Ölüler Diyarında geçen 11. kitap için de Nekuia, Odysseusun Phaiaklara serüvenlerini anlattığı 9. ve 12. kitap arasında kalan bölümlere Apologoi: Odysseusun Serüvenleri, Odysseusun talipleri öldürdüğü 22. kitaba da Mnesterophoria denmiştir. Sonradan eklendiği düşünülen bölümlere de Telegony adı verilmiştir.
Telegony bölümü, yani 24. kitap, destanın son 548 dizesi, daha sonra başka bir ozan tarafından eklenmiştir. Diğer kitaplarda geçen olaylar 24. kitaba gelmeden sonuca bağlanır, eğer gerçekten de böyle bir ekleme varsa, bu durumda ekleme yapan ozanın bütün metni değiştirmiş olabileceği göz ardı edilmemelidir. Destanın orijini, yazarı hakkında daha fazla bilgi almak için Homerosla ilgili akademik çalışmalara bakabilirsiniz.
Odysseianın geçtiği coğrafya
Odysseusun başından geçenleri anlattığı serüvenler dışındaki kitaplar şu anda İyon Adaları denilen Peloponnesede geçer. Yalnız Odysseusun kralı olduğu İthake, şimdiki İthake olmayabilir. Destanda adı geçen Phaiakların ili Scherianın yeri hakkında görüş ayrılıkları vardır. Bazı akademisyenler Odesseiada geçen bütün yeradlarının uydurma olabileceğini söyler.
Odysseiayı tarihlendirme
Odysseia, Antik Yunan edebiyatının temel eserlerinden biridir.
2008 yılında, Rockefeller Üniversitesinden iki bilim insanı, Marcelo O. Magnasco ve Constantino Baikouzis, Odysseusun Truva savaşından dönüşünü tarihlendirmek için metindeki bazı ipuçlarını ve astronomik verileri kullandılar. İlk ipucu, Odysseusun şafak vakti İthakeye döndüğü zaman Venüsün çıplak gözle gözükmesi ve ikincisiyse taliplerin öldürüldüğü gece ortaya çıkan yeni aydır. O gece İthake üzerinde güneş tutulması vardır. XX. bölümün 350. dizesinde Theoklymenos Telemakhosa et yerken gülen talipleri kastederek şöyle der:Nedir, zavallılar, nedir bu başınıza gelen?Her yerinizi, diz kapaklarınıza dek, karanlıklar sarmış, yanaklarınız yaş içinde, hüngür hüngür ağlarsınız, kan fışkırır ağzınızdan güzelim duvarlara, direklere! Görüntülerle dolu bakın, evin önü ve avlusu, Yol almış giderler Erebosun karanlığına doğru, Gökyüzünde güneş söndü sönecek, Kapkara bir sis kaplamada ortalığı. Bu kanıttaki problem, güneş tutulmasının talipler tarafından görülmediği, yalnızca Theoklymenusun bir öngörüsü olduğudur, destanın o bölümünün dışında güneş tutulmasından bahsedilen başka bir yer yoktur.
Venüsün çıplak göze görünmesi, güneş tutulması gibi olayları kesiştiren Baikouzis ve Magnasco, Odysseusun döndüğü geceyi MÖ 16 Nisan 1178 tarihi olarak konumlandırır. Böylece Truvanın yok edilmesi on yıl önceye dayandığına göre de, bu olay MÖ 1188 yılında gerçekleşmelidir. Yapılan arkeolojik çalışmalar da bu tarihi güçlendirir.
Etkilenmeler
Akademisyenler Odysseia ve Yakın Doğu mitolojisi arasında kuvvetli etkileşimler yakalamışlardır. Martin West, Gılgamış destanı ile Odysseia arasında önemli paralelliklerden bahseder. Her iki destanın kahramanı da, Odysseus ve Gılgamış, dünyanın sonuna yolculuk ederler ve ölüler ülkesine geçerler.
Kültürel etkiler
Euripidesin Cyclops oyunu, bölümün mizah katılarak yeniden yazılmasıdır.
Lucian of Samosata, True Story, MS 2. yüzyıl
Dante Aligheri Infernoda XXVI. Kantoda Odysseusa yeni bir son yazar.
Claudio Monteverdi tarafından 1640ta sahnelenen Il ritorno d'Ulisse in patria, destanın ikinci yarısını konu edinmiştir.
James Joyceun modern eseri Ulyssesin her bir bölümü de teknik ve karakterler bakımından Homerosun Odysseiasına paralellikler taşır.
Creamin 1967 yılında yazdığı Tales of Brave Ulysses şarkısı Odysseusun eve dönüş maceralarını anlatır.