turkish-nlp-suite/temiz-Wiki huggingface dataset:
Fenomen

Fenomen (Fransızca: phénomène veya görüngü), duyularla algılanabilen şey. Fenomen kelimesi, bazılarınca sadece şaşırtıcı şeyler için kullanılsa da, genel kullanımda böyle bir anlamı bulunmamaktadır.
Felsefi anlamı
Felsefede farklı filozoflar tarafından farklı anlamlarda kullanılmış olsa da genel olarak; somut, algılanabilir ve denenebilir olay ve nesne kavramları altına alınabilir. Örneğin Platon için fenomen mükemmel ve ebedi olan formların (İdea) geçici, bozuk kopyaları, gerçekte "hakikat" olmayandır. Kant, fenomeni; duyularla algılanamayan, insanın bilme yetisi dışında ve nedenselliğe tabi olamayan anlamında kullandığı numen (kendinde şey) terimine karşıt olarak, duyularla algılanabilen ve nedenselliğe tabi olan için kullanmıştır. Edmund Husserl'e göre ise fenomen, geri dönülmesi gereken özdür ve fenomenolojinin ele aldığı konu, algısal ve deneysel nesneler dünyası değil, nesnelerin özüdür.
Masaüstü yayıncılık

Masaüstü yayımcılık veya masaüstü yayıncılık, kitap, dergi gibi yayınları masa başında, bilgisayar destekli olarak, baskı ya da yayına hazırlama işidir. "Masa başında yayıncılık" anlamına gelmesine rağmen dilimize kelime çevirisi yapılarak masaüstü yayıncılık olarak girmiştir.
İlk kez 1985 yılında Adobe, Aldus, Apple, Linotype ve Quark (1987) adlı firmalar tarafından kullanılan bu terim, matbaacılık sektörüne getirdiği yeniliklerle Gutenberg tarafından bulunan ve 500 yıllık geçmişe sahip olan matbaacılığı kökten ve devrim niteliğinde değiştirmiştir.
Buna göre Adobe tarafından geliştirilen ilk PostScript sayfa tanımlama dili, Aldus tarafından geliştirilen ilk sayfa düzenleme programı () ve Apple tarafından geliştirilen grafik tabanlı işletim sistemi ile desteklenmiş ve postscript belgeleri basabilen postscript yazıcılar (LaserWriter) ve Linotype tarafından geliştirilen postscript yazı karakterleri ile postscript film çıkış aygıtının piyasaya sürülmesi ile birlikte daha önce ancak bir ekip tarafından yapılabilen işler, özellikle 1992'den sonra masa başında bir ya da birkaç kişi ile yapılabilir hale gelmiştir.
Günümüzde gerek baskı ile ilgili ön hazırlık çalışmaları, gerek fotoğrafçılık tekniklerinin tamamı masa başında (masa üstü yayıncılık) yolu ile yapılmaktadır. İkisi de bilgisayar destekli olarak ve elektronik ortamda yapılmasına rağmen masaüstü yayıncılık ile elektronik yayıncılığın birbirine karıştırılmaması gerekir.
En çok tercih edilen programlar Adobe'nin ürettiği InDesign ve QuarkXPress'tir.

Bilgisayar
Matbaacılık
Yayıncılık
Yayımcı

Yayımcı, sanat, edebiyat, müzik eserlerini çoğaltarak, tek tek ya da toptan satan kişi ya da kuruluş.
Yayıncı olan kişi ya da kuruluş, yazılmış, çizilmiş ya da bestelenmiş olan herhangi bir eserin, yayınlama hakkını, eser sahibinden satın alarak, eserin basım, yayın, dağıtımını üstlenen kişi ya da kuruluştur. Eserin, baskıya hazırlanması, değişik kanallardan pazara sürülmesi ve eserin tanıtım ile ilgili faaliyetler de, yine, geleneksel olarak, yayıncı kişi ya da kuruluş tarafından yürütülür.
Yayıncılar genellikle, ana çalışma alanlarına göre gruplandırılır. Buna göre, kitap yayıncılığı, sanat yayıcılığı, müzik yayıncılığı, gazete yayıncılığı, dergi yayıncılığı, harita yayıncılığı ve kırtasiye yayıncılığı olmak üzere birçok yayın ve yayıncılık türü vardır.

Meslekler
DTP

Birden fazla kavramın kısaltması günümüz Türkçesinde DTP olarak kullanılmaktadır.
DTP kısaltmasının kullanıldığı yerler:

Demokrat Türkiye Partisi - 1997 yılı 28 Şubat sürecinde DYPden istifa edenlerce kurulan parti.
Demokratik Toplum Partisi - 2005 yılında Türkiye'de kurulup 11 Aralık 2009'da kapatılan siyasi parti.
Desktop-Publishing
Sarıkaya, Yozgat

Sarıkaya, Yozgat ilinin bir ilçesidir. İl merkezine 79 km uzaklıktadır.
Tarihi
Hitit devri
Sarıkaya, Anadoluda ilk siyasi birliği kurmuş olan Hitit İmparatorluğu'nun kuruluş alanı içerisinde bulunmaktadır. Bu devrin vesikası olan höyüklere Sarıkayanın köylerinde çokça rastlanmaktadır. Hititlerden sonra bu bölge Asurilerin ve ardından da İskenderin işgaline uğramış ve tahminen MÖ 1. yüzyılda Romalılarca alınmıştır.
Roma devri
Sarıkaya'da Roma devrine ait tarihi kalıntılar ve eserlerin yanında çok sayıda yazılı vesikalara da rastlanmaktadır. Sarıkaya Roma devrinde 7000 haneli Opel adında bir şehirdi. Kaplıcalarıyla ünlü ilçede bulunan Roma devrine ait kaplıca kalıntısının Roma Krallarından birinin kızı için yapıldığı söylenmektedir. Sarıkayada Romalılardan kalma büyük taşlarla örülü duvar kalıntılarına, şehri çevreleyen surların temellerine, sütunlara ve sütün başlıklarına yapılan kazılarda sık sık rastlanmaktadır.
Selçuklular ve Osmanlılar devri
1071 Malazgirt Zaferi'nden sonraki yıllarda, bölgenin Selçuklu hakimiyeti altına girdiği ve Yıldırım Bayezid zamanında Osmanlıların hakimiyetine geçtiği sanılmaktadır. Günümüzde, ilçe sınırları içerisinde Selçuklu ve Osmanlı devirlerinden kalma az sayıda yerleşik Türkmen köylerine rastlanmakla birlikte, 1878 Osmanlı-Rus savaşı (93 Harbi) nedeniyle Doğu Anadolu Bölgesi'nden göç eden ve 'Kars Muhaciri' diye adlandırılan halkın yerleştiği köyler de bulunmaktadır.
Cumhuriyet devri
Cumhuriyet döneminden itibaren, Sarıkayaya 1924-1936 yıllarında Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya SFCden gelen, 1951 yılından itibaren de Bulgaristandan zaman zaman göç eden Türk vatandaşları yerleştirilmiştir.
Sarıkaya ilçesi, 1935 yılına kadar Akdağmadeni ilçesinin bir köyü iken, dönemin Valisi Bekir Sami Baran tarafından bucak merkezi haline getirilmiş ve o zamana kadar bucak merkezi olan Aşağısarıkaya köyünden bucak teşkilatı tamamen alınarak, Terzili Hamamı veya Hamam köyü diye anılan şimdiki ilçe merkezine getirildiği için, ilçenin adı Sarıkaya olarak anılmaya devam etmiştir. Daha sonra 1957 yılında aynı adla ilçe merkezi olmuştur. Sarıkaya ve Saraykent, haritada görüldüğü gibi, Yozgat'ın il sınırlarına bağlı olmayan tek ilçesidir.
Nüfus
Jeton

Jeton, gişelerde, telefon ve türlü oyunlarda para yerine kullanılan küçük, metal veya plastik nesnedir. Madeni para yerine kullanılırlar. Madeni paradan farklı olarak, madeni para devlet tarafından basılıp her türlü ürünün satın alınmasında kullanılabilirken, jetonun daha sınırlı bir kullanım alanı vardır ve çoğunlukla bir şirket, grup, dernek ya da şahıs tarafından dağıtılırlar.
Geçmişte ülkelerdeki enflasyona göre kullanımı değişiklik göstermiştir. Para birimi istikrarlı olan ülkelerde ankesörlü telefonlarda genellikle doğrudan madeni para kullanılırken, paranın değerinin istikrarsız olduğu yerlerde umumi telefonlar için jeton kullanımı tercih edilmiştir. Metro sistemlerinde de jeton kullanımı yaygın olmuştur. Teknolojinin gelişmesiyle, pek çok yerde jetonun yerini manyetik ya da akıllı kartlar almıştır.
Ödeme sistemleri
Biletler
Toplu taşımacılık
Nümismatik
Peano aksiyomları

Peano aksiyomları, doğal sayılar kümesinin tanımını vermekte kullanılan, Giuseppe Peano ve Julius Wilhelm Richard Dedekind tarafından ortaya konmuş dört temel ve bir yardımcı aksiyomdur. Bu aksiyomlar:
a. Verilen küme boş değildir. 1 adı verilen bir nesne içerir.
b. Her doğal sayı için onun ardılı denilen başka bir doğal sayı ve yalnızca bir doğal sayı vardır.
c. Ardılı 1 olan hiçbir doğal sayı yoktur.
d. İki doğal sayının ardılları eşitse, bu iki doğal sayı da eşittir.
e. Eğer herhangi bir doğal sayı topluluğu 1'i içeriyorsa, ve herhangi bir doğal sayıyı içerdiğinde o doğal sayının ardılını da içerme özelliği varsa, o zaman bu topluluk gerçekte bütün doğal sayıları içerir.
Matematikçiler arasında doğal sayıların hala sıfır ile mi yoksa bir ile mi başlaması gerektiği konusu tartışılmaktadır.
Karşılaştırınız: doğal sayılar, sayma sayıları
Matematiksel aksiyomlar
Aritmetik
Mantık
Model teorisi
Sayma sayıları

Sayma sayıları, 1'den başlayarak sonsuza kadar olan tam sayılar kümesine verilen isimdir. Başka bir deyişle pozitif (+) doğal sayılar kümesi olarak da tanımlanabilir. Bu tanım, sıfır doğal sayı olarak kabul edildiğinde doğal sayılar kümesinden farklılık gösterir. Bu sayıları bazı nesneleri saymak ve sayısını belirlemek için kullanırız. (bakınız: Peano aksiyomları). Sayma sayıları şeklinde tanımlıdır ve sonsuza kadar devam eder.
Oranlı sayılar
Sayılar
Matematiksel sabit

En çok kullanılan matematiksel sabitler pi sayısı (), e sayısı (doğal logaritma tabanı) ve i sayısıdır.
pi sayısı bir çemberin çevresinin çapına oranı ya da bir dairenin alanının yarıçap karesine oranı olarak ifade edilir.
e sayısı, Leonhard Euler'in isminden gelir ve kabaca tanımı fonksiyonunun eğrisi altında bir birim karelik alan sınırlanabilmesi için doğrusunun sağında seçilecek doğrunun eksenini kestiği noktadır. Yani doğru olarak seçilirse altta kalan şekil bir birim kare olacaktır. Bu eşitlik integral ile :
şeklinde ifade edilir.
e sayısının başka bir tanımıysa bir dizi limiti tarafından verilir (integral Riemann toplamına açıldığında aslında iki tanımın özdeş olduğu ortaya çıkar.)
Pi ve e sayıları reel sayılardır.
i sayısı ise karmaşık sayıların tanımlanmasında kullanılan bir sabittir ve olarak tanımlıdır.
Bunlar temel sabitler olup, bunların haricinde pek çok sabit bulunmaktadır.
Bazı matematiksel sabitler
Kullanılan kısaltmalar:
I - irraasyonel sayı, A - Cebirsel sayı, T - transendental sayı, ? - bilinmeyen
Gen - General, NuT - Sayılar Teorisi, ChT - Kaos Teorisi, Com - Kombinatorik, Inf - Bilgi Teorisi, Ana - Matematiksel analiz
Mathcad

Mathcad yazılımı, bir kelime işlemcisi gibi (örneğin Microsoft Word) belgeler oluştururken aynı anda matematik işlemler yapabilmenize olanak tanır. Mathcad yazılımı, Microsoft Excel'e benzer şekilde, sayfa içinde yaptığınız değişiklikleri anında bütün hesaplamalara yansıtır. Mathcad yazılımının bir diğer önemli özelliği ise, işlemlerde birim kullanımına izin vermesidir. Böylece, hesaplamalarınızda boyutsal homojenliği kontrol edebilir ve sonuçlarınızı istediğiniz birimlerle gösterebilirsiniz.
Matematik yazılımları
1986 tanıtımları
Windows'a özel yazılımlar
Önerme

Mantıkta, doğrulanabilir ya da yanlışlanabilir olmak zorunda olan ifadelere önerme denir. Kesin olan cümleler yanlış veya doğru da olsa önermedir; yani cümlenin yanlış veya doğru olduğunun bilinmesi gerekmez, doğrulanabilir olduğunun bilinmesi yeterlidir. Soru tümceleri önerme olamaz çünkü bir soru doğruluk ifade etmez.
Mantığın önermelerle ilgilenen dalı önermeler mantığıdır ve matematiğin konusudur.
Örnekler
2 < 3 (Doğru bir önerme).
Türkiye'nin başkenti Ankara'dır. (Doğru bir önerme)
7 = 8 (Yanlış bir önerme).
İstanbul Amerika'nın başkenti midir?(önerme değildir)
78=79 (bu önerme yanlış bir önermedir)
3<5 (bu önerme doğru bir önermedir)
Saat kaç? (Önerme değildir)
x + 3 = 7 (Önermedir)
Tanımdan anlaşılacağı gibi, aynı önerme olmaları için ifadelerin aynı şekilde dile getirilmesi gerekmez. Aşağıdaki önermelerin hepsi aynı önermedir ve değerleri aynıdır (hepsi doğrudur).
İki kere iki dört eder.
2x2=4
2'yi 2 ile çarpınca sonuç 4 çıkar.
Tartışmalı noktalar
Doğruluk değeri bilinmese de kesin hüküm bildirip, doğru veya yanlış olan cümleler önermedir. Örnek 1: "her çift sayı iki asal sayının toplamıdır" cümlesi Goldbach Sanısı adıyla bilinen, doğruluğu ya da yanlışlığı ispatlanamamış bir önermedir. Örnek 2: "Uganda'nın başkenti Wagadugu'dur" cümlesi, okuyan kişi doğruluğunu ya da yanlışlığını bilmese de önermedir. Örnek 3: "Ahmet okula gitti" cümlesindeki Ahmet kimdir, okul nerededir, gitti mi gitmedi mi bilinmese de bu cümle de önermedir.
Cümle göreceli olsa da olmasa da, kesin hüküm bildirip, doğru veya yanlışsa önermedir. Zaten göreceli konusu içinden çıkılması zor bir konudur. Eğer göreceli cümleler önerme olarak kabul edilmezse, literatürdeki pek çok kabul görmüş önerme bile önerme olma özelliğini kaybedecektir. Örnek 1: "Güneş sıcaktır", "kar beyazdır",
Örnek 2: "KKTC'nin başkenti Lefkoşa'dır" cümlesi de görecelidir. Çünkü KKTC çoğu ülke tarafından tanınmaz ve çoğu ülke vatandaşına göre başkenti de yoktur. Yani bu cümle Türkiye dışındaki dünyada genel olarak yanlış kabul edilirken, Türkiye'de doğru kabul edilir. Ama bu durum bu cümlenin önerme olmasını değiştirmez.
Sembolik mantık

Sembolik Mantık kavramının anlaşılması için öncelikle önermenin açıklanması gerekir. Önerme; bir yargı belirten, doğru veya yanlış olan cümlelere denir. Örneğin; "Ankara, Türkiye'nin güneyindedir." cümlesi bir önermedir ve bu önerme yanlıştır. "1 Ocak, yeni bir yılın başlangıcıdır." önermesi ise doğru bir önermedir.
Önermeler mantığında basit önermeler p, q, r, s, t, v, z, ... gibi önerme
sembolleriyle gösterilir.
Doğru ya da yanlış kesin hüküm bildiren ifadelere önerme denir.
Matematikte önermeler; p, q, r, s, t gibi küçük harflerle ifade edilir.
Önermelerin doğruluk değeri belirlenirken önerme doğru ise D veya 1 ile, yanlış ise Y veya 0 ile gösterilir.
N tane önermenin doğruluk değeri için alabileceği 2n tane farklı durum vardır.
Bir önermenin olumsuzuna önermenin değili denir. Bir p önermesinin değili ~p veya p' ile gösterilir.
Önerme eklemlerinin sembolik mantıkta kullanımı aşağıdaki tablodaki gibidir.
Değil: Olumlu bir önermeyi olumsuz hale, olumsuz bir önermeyi ise olumlu hale getirir.
Mehmet öğrencidir. (q)
Mehmet öğrenci değildir. (~q)
Önerme iki defa değillenirse tekrar kendine döner. Yani ~[~(p)]=p
Ve (): İki basit önermenin "ve" ile bağlanmasıyla oluşan önermedir. Önermenin doğruluğu, önermeyi oluşturan bütün bileşenlerin aynı anda doğru olmasına bağlıdır.
Veya (∨): İki basit önermenin "veya" ile bağlanmasıyla oluşan önermedir. Bu önermenin doğru olabilmesi için, önermelerden en az bir tanesinin doğru olması yeterdir.
Ya Da (∨): İki basit önermenin "ya da" ile bağlanmasıyla oluşan önermedir. Bu önermenin doğru olabilmesi için, önermelerden sadece 1 tanesi doğru olmalıdır.
İse (⇒): İki basit önermenin "ise" ile bağlanmasıyla oluşan ekleme koşul önermesi denir. Koşul önermesinde ön bileşen doğru, sonraki bileşen yanlış değer almışsa bileşik
önerme yanlış değer alır. Diğer durumlarda önerme doğru değer alır.
Ancak ve ancak (⇔): İki basit önerme "ancak ve ancak... ise" ile birleştirilmişse, ortaya çıkan bileşik önermeye karşılıklı koşul önermesi adı verilir. Bu önerme türünde, bileşenlerin hepsi de aynı değeri almışsa önerme doğru, diğer hallerde yanlıştır. Dolayısıyla, karşılıklı koşul ekleminin doğru olabilmesi için, bileşenlerden ikisi de doğru ya da ikisi de yanlış olmalıdır.
Önermelerin doğruluk değeri D ve Y harfleri, 1 ve 0 sayıları ile belirtilir. Önerme doğru ise doğruluk değeri D veya 1, yanlış ise doğruluk değeri Y veya 0 olur. Bu önerme çeşileri tek yargı belirttiği için basit önermedir. Bileşik önermeler iki veya daha çok yargıyı birleştiren önermelerdir. Bu önermelerdeki yargılar mantık eklemleri -ise, ve, veya, ya da, ancak ve ancak- ile birbirine bağlanır. Örneğin; "Ali öğretmen veya öğrencidir." Bu cümlede "Ali öğretmendir." ifadesi ile "Ali öğrencidir." önermeleri "veya" eklemi ile birbirine bağlanmıştır.
n sayıda önermenin adet ihtimali vardır.
Aşağıdaki tabloda (pq)' [r'∨(pq)] ⇒ r önermesinin ihtimalleri bulunmuştur.
Açık önerme

Açık önerme, doğruluk değeri değişkenlere bağlı olarak değişen önermelerdir.
Örnek olarak:
P(x) ≡ x < 3 (Önerme tek değişkenli bir açık önermedir, x in tanım kümesi Doğal Sayılar olması durumunda;
x = 1 ve x = 2 değerleri icin P(1) in ve P(2) nin değeri doğru diğer x değerleri için yanlıştır)
Q(x, y) ≡ x + 2 = y (İki değişkenli açık önerme, y lerin x ten farkı iki oldugu her x, y değeri için Q(x, y) doğru önermedir)
Mantık
Doğru (geometri)

Doğru, matematikte mantıksal bir değerdir. Matematik'te ne olduğu belli olmayan (tanımsız) değerlerden biridir.
Ayrıca geometride doğru ifadesi aynı doğrultuda olan ve her iki yönden de sonsuza kadar giden noktalar kümesi diye de tanımlanır. Bir doğru üzerinde en az 2 nokta, dışında da en az 1 nokta mevcuttur.
Tanım
Matematikte doğrunun değişik ifadeleri vardır:
Bir noktalar kümesidir.
Cetvel yardımıyle çizilen çizgi, iki nokta arasındaki gergin bir ip doğruyu belirtir.
Farklı 2 noktadan yalnız bir doğru geçer.
Farklı 2 nokta yalnız bir doğru belirtir.
Farklı 2 düzlem en fazla bir doğruda kesişir.
Örnekler

burada:
m doğrunun eğimi.
b doğrunun düşey eksenle kesişme noktası.
x y fonksiyonunun bağımsız değişken.
Üç boyutluda, bir doğru genellikle parametrik eşitlikler olarak ifade edilir:
burada:
x, y ve z, tden bağımsız fonksiyonlardır.
, , ve her biri kendi değişken olan birincil değerlerdi.
a, b, ve c doğrunun eğimine bağlıdırlar, böylece vektör (a, b, c) doğruya paraleldirler.
Geleneksel tanım
R2de, tüm doğrular L ile tanımlanır.
Özellikleri
Genişlemeleri
Işın
Bir ışın örneği
Bir ucu sınırlı olan doğrudur. Diğer bir deyişle, bir başlangıç noktası olan ve o noktadan sonsuza doğru uzanan noktalar küme Bir doğrunun üzerinde bir nokta alıp, doğruyu o noktadan ikiye adet ışın elde ederiz.
Soldaki örnekte; A ucundan B, C doğrultusunda, C noktasından sonsuza doğru giden bir A ve B noktaları açık, C noktası kapalıdır. Bunun anlamı A ve B noktaları dahil değildir. Işın o noktaları
Aksiyom

Aksiyom, belit veya postulat, diğer önermelerin temeli ve ön dayanağı niteliğindeki önermelerdir. Belitlerin başka bir önermeye götürülmeye ve kanıtlanmaya gereksinimi yoktur. Bu yüzden de kendiliğinden apaçıktırlar. Ne türlü bir belitten yola çıkılırsa o türlü bir sonuca varılır. Belitlere dayanan bir felsefe, belitlerin yanlışlığı meydana çıkınca çöker.
Tanım
Mantık
Mantıkta belit terimi, bir şeyi kanıtlamak için kullanılan kanıtlanmayı gerektirmeyecek kadar açık ilke anlamını verir. Kanıtlanmayı gerektirmediği gibi kanıtlanamaz da. Çünkü kanıtlama, daha da açıklamak demektir, buysa daha çok açıklanamaz. Her belit bir ilkedir, ama her ilke bir belit değildir. Örneğin, "her bütün kendini meydana getiren parçalarından büyüktür" ilkesi bir belittir, buna karşın Einstein'in görelilik ilkesi bir belit değildir. Metafizik dünya görüşünün ürünü olan bütün mantıklar, "bir şey kendisinin aynıdır" önermesiyle dile getirilen özdeşlik ilkesini belit saymışlardır. Hegel'in diyalektik mantığı bunun doğru olmadığını meydana koymuştur. Bir şey kendisiyle bile aynı değildir, çünkü sürekli olarak değişmektedir.
Matematik
Nicelikler arasındaki orantıları dile getiren zorunlu önermeler, matematikte belit adıyla tanımlanırlar. Örneğin, "bir üçüncü niceliğe ayrı ayrı eşit olan nicelikler birbirine eşittir", "eşit niceliklere eşit nicelikler eklenirse toplamları da eşit olur". Matematiksel belit, mantıksal belitin niceliklere uygulanmasıdır. Aralarında başkaca bir anlam ayrılığı yoktur. Örneğin doğal sayılar birkaç tane aksiyom üzerine kurulmuştur. İlk aksiyom "1 bir doğal sayıdır" şeklinde verilir. 1'in bir doğal sayı olup olmaması üzerinde bir mantık yürütmeden kabul ederiz.
Köken
Belit
belli/açık olan, usa uygun, Akla, mantığa uygun düşen, mantıken açık olan, koyut gibi anlamlara gelir. belge ve belir(mek) sözcüğükleriyle aynı kökten, Eski Türkçe bel- kökünden gelir. Muhtemelen, bel- sözcüğü bil- sözcüğünün bir çeşitlemesi durumundadır.
Aksiyom
Latincedeki axioma sözcüğü axiom olarak İngilizceye geçmiş ve oradan Türkçeye yerleşmiştir. Sözcüğün kaynağı Yunancada yetke, değerli veya uygun olduğu düşünülen anlamlarına gelir. değerli, ağır, uygun anlamına gelen αξιος (axios) sözcüğünden türer. Kökü olan ag- sözcüğü; çekmek (ağırlık çekmek gibi), sürmek, devinmek gibi anlamlara gelir.
Dekartçı felsefe
Descartes ve başta Spinoza olmak üzere izdaşları felsefelerini belitlere dayarlar. Örneğin Descartes, felsefesini "düşünüyorum, öyleyse varım" belitinden çıkarak kurmuştur. Spinoza da ünlü Etika'sında örneğin, "başka bir şeyle tasarlanmayan şeyin kendisiyle tasarlanması gerekir" gibi belitlerden yola çıkar. Ne var ki, ne türlü bir belitten yola çıkılırsa o türlü bir sonuca varılır. Bundan başka, bu belitler, "parçalarının toplamı bütüne eşittir" gibi belitler gücünde değildirler. Daha açık bir deyişle, Dekartçıların belitleri öznel, kendilerince belit sayılmış belitlerdir. Nitekim Cogito'nun yüzlerce yıl önceki biçimini çürütmek için, "bin altın düşünüyorum, öyleyse bin altınım var" önermesi ileri sürülmüştür.
Metre

Metre (Fransızca birim mètre ve Yunancadaki ölçüm anlamındaki μετρούν isminden gelir), Uluslararası Birimler Sistemi'nce uzunluğun temel birimi olarak belirlenmiştir. Genellikle kısaltması olan m harfi ile gösterilir.
1 metre, ışığın vakumlu bir ortamda saniyede aldığı yol olarak tanımlanmıştır.
Metre, ilk kez 1793 yılında, (büyük çember çizgisi üzerinde) ekvatordan kuzey kutbuna kadar olan mesafenin (dünyanın çevresinin dörtte biri) on milyonda biri olarak tanımlanmıştır, ki o yıllarda dünyanın çevresinin uzunluğu yaklaşık 40.000 km olarak biliniyordu. 1799 yılında, metre prototip çubuk baz alınarak yeniden tanımlanmıştır (Günümüzde kullanılan metre 1899 yılında değiştirilmiştir). 1960 yılında metre tanımı, krypton-86 elementinin belirli bir elektromanyetik radyasyon dalgasının (salım çizgisi), belirli sayıdaki dalgalarının toplam uzunluğu temel alınarak yeniden tanımlanmıştır. 1983 yılında günümüzde kullanılagelen tanım kabul edilmiştir.
Üsleri
Dönüşümler
1 metre aşağıdaki büyüklüklere eşittir.
Kesin olarak 1/0,9144 yarda (yaklaşık 1,0936 yarda)
Kesin olarak 1/0,3048 foot (yaklaşık 3,2808 ayak)
Kesin olarak 10000/254 inç (yaklaşık 39,37 inç)
Tarihçe
8 Mayıs 1790 - Fransız Ulusal Meclisi yeni metrenin, yarım-periyodu 1 saniye olan bir sarkaçın uzunluğuna eşit olmasına karar vermiştir.
30 Mayıs 1791 - Fransız Ulusal Meclisi metrenin yeni tanımı olarak Fransız Bilimler Akademisi'nin önerisini kabul etmiştir. Bu öneriye göre 1 metre Paris'ten geçen meridyenin dörtte bir uzunluğunun 10 milyonda biridir.
1795 - Pirinç geçici metre çubuk yapılmıştır.
10 Aralık 1799 - Fransız Ulusal Meclisi, 23 Haziran 1799'da yapılan ve Ulusal Arşivler'de saklanan platin metre çubuğu en son standart olarak belirtmiştir.
28 Eylül 1889 - İlk Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı, metreyi %10'u iridyum'dan oluşan platin alaşımı standard bir çubuğun üzerindeki iki çizgi arasındaki mesafenin buzun erime noktasında ölçülen değeri olarak tanımlamıştır.
6 Ekim 1927 - Yedinci Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı, platin-iridyum alaşımı standard çubuğun üzerindeki iki merkezi çizginin eksenleri arasındaki 0 C'deki uzaklığın, bu çubuk 1 atmosfer standard basınç altındayken ve birbirinden 571 milimetre mesafedeki iki silindirin üzerinde yatay duruyorken yapılan ölçümünü metrenin tanımı olarak düzeltmiştir.
20 Ekim 1960 - Onbirinci Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı, metreyi kripton-86 atomunun 2p10 ve 5d5 kuantum seviyeleri arasındaki geçişteki ışımanın boşluktaki dalgaboyunun 1.650.763,73'te biri olarak tanımlamıştır.
21 Ekim 1983 - Onyedinci Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı, metrenin tanımını ışığın boşlukta 1/299.792.458 saniyede aldığı mesafe olarak yapmıştır.