Buda

Buddha, Sanskrit dilinde uyanmak, idrak etmek, bilinçlenmek anlamına gelen budh fiilinin geçmiş zaman kipidir. "Uyanmış, idrak etmiş, bilinçlenmiş anlamına gelir.
Siddhartha Gautama, tarihte Buda sözcüğünü hem kendisi için, hem de ona inanan ve bir yol göstericisi olmadan kendiliğinden uyanan herkes için kullanmıştır.
Budizm'de Buda kavramıyla ifade edilen: kişinin ruhunun saflık, masumiyet ve mükemmelliğinin gücüne, kendiliğinden ulaşması ve böylece daha önce ortaya çıkarmadığı aydınlanmış (mükemmel) bilgeliğe ulaşmak (Prajna), ayrıca şefkat ve merhametten uzak sonsuz yaşamı sınırsızca geliştirmektir.
Buda, kendini dünyevi şeylere artık bağlı olmayacak derecede her şeyden arındırmayı başarmıştır (Nirvana). Böylece Budist inancına göre artık yeniden doğuş döngüsüne bağlı kalmamış olacaktır. Budizm, kişinin kendi beyniyle (aklıyla, zekasıyla) konuşamayacağı için, ayrı bir varlık olarak ego düşüncesini reddetmiştir.
Uyanış; bilinçlenmemiş (uyanmamış), kendini dünyaya kaptırmış insanlardan uzak bir anlayışla, okyanus gibi derin ve anlaşılması zor, dünyevi duygulardan arınmış bir tabiattır (mahiyettir, yaratılıştır, karakterdir.). Bu nedenle, bu deneyimleri sıradan bir dille ya da bilimsel kavramlarla açıklamak mümkün değildir. Bu deneyimlerin (bilgilerin) değerini, kişi kendi yaşamadıkça anlayamaz. Bu Buda deneyimi, aynı Buda gelenekleriyle devam etmeyebilir, Budanın ortaya çıktığı mutlu, güzel zamanlardan sonra; Budanın olmadığı çok fazla karanlık, kötü dönemler yaşandığı için, hiçbir doktrin son kurtuluş öğretisi anlamına gelmez.
Kashyapa, Kanakamuni ve Dipamkaradan sonraki dönemde Maitreya Buda olacaktır.
Özellikle Tantrik Budizmi (Vajrayana), aşkın Budalar olarak, Adibuddhas veya Tathagata olarak adlandırılan birçok Budayı içermektedir.
Buda'nın babası bir kraldır Buda'ya dünyadaki acıları göstermemek için sarayda büyütmüştür
Kelime anlamıyla Buda
Buda ya da Buddha, Sanskrit dilinde uyanmak, idrak etmek, bilinçlenmek anlamına gelen budh fiilinin geçmiş zaman kipi olup, Orta Hint dillerinden türetilmiş ve uyanmış, idrak etmiş, bilinçlenmiş anlamına gelmektedir. Aynı zamanda aydınlanmış anlamı da vardır. Uyanmış, aydınlanmış kişi, karanlık gecelere doğan güneş gibi, yanlışlarla, hatalarla dolu karanlığı bilgi ışığıyla aydınlatır.
Yalın haliyle Buda sözcüğünün, Sanskrit dilinde Buddhas, Orta Hint Pali dilinde Buddho şeklinde olması nedeniyle, bazı araştırmacılar bu sözcüğü Buddha, Buddho olarak da kullanmaktadır. Batı Bilimleri, Hintçe sözcükleri yerel sözlük yazarları ve dil bilgisi uzmanlarını örnek alarak yalın haliyle değil de, bu sözcüğün kök halini kullanır; ayrıca bu sözcüğün hemen hemen tüm yazılış şeklini kabul etmektedir.
Sanskrit dili, birçok Avrupa dili gibi Hint-Avrupa dil ailesindendir. Bu dil, kök sözcük biçiminde (örneğin Sanskrit dilinde sözcük kökü budh ve Hint-Avrupa dilinde kökü bheudh anlamı uyanmak, dikkat etmek, ikaz etmek) Avrupa dillerinde yeniden keşfedilmektedir. Almancada Gebot sözcüğü ve Buddha sözcüğü gibi birbiriyle bağlı örnekler bu dilbilimsel akrabalığa örnek verilebilir.
Üç tür Buda
Üç çeşit Buda vardır:
Samyaksambuda
Tam uyanmış denilen Samyaksambuda; mükemmel kurtuluş öğretisine yol gösteren, dünyevi kavramlardan uzaklaşmış, kendini yeniden keşfeden, kendisiyle özleşen, dünyayı öğreten, çeşitli yetenekleriyle ve deneyimleriyle birçok insana kurtuluş yolunu gösteren kişidir.
Samyaksambudalar tüm bilgileri ve mükemmelliğin gücünü daha önce duyulmamış şeylerin gerçekliğinde bulan insanlardır. Bu kişilere Mükemmel Aydınlanmış denir. Bütün bu Budalar, her defasında kendilerinde yeni şeyler keşfettiler. Yaşamın acılarını ifade eden ve Budizm'in temelini oluşturan Dört Yüce Gerçek öğretisindeki acıları ve bu acıları sona erdiren kurtuluş yolu olarak kabul edilen Sekiz Aşamalı Asil Yol öğretisini dünyaya yaydılar.
Samyaksambuda, tam uyanmış kişi olabilmenin yolu Bodhisattva (gerçek aydınlanma) yoludur. Çünkü Bodhisattva; tüm canlıların Budalığa ulaşmasına yardımcı olmak için kendini adayan kişidir.
Pratyekabuda
Kendiliğinden uyanan kişi olarak adlandırılan Pratyekabuddha, uyanışını kimseye söylemeden, başkalarını aydınlatıp onları kurtuluş yoluna götürmeden ve sadece kendi kurtuluş yolunu kendi kendine bulan kişidir.
Sravakabuda
Dinleyerek (bir dinleyici olarak) uyanmış olan veya Arhat olarak da anılan Sravakabuddha, Sammasambuddhanın öğrencisi olarak kazandığı deneyimlerle kurtuluş yolunu bulan veya duyarak öğrendiklerini tamamen uygulayan kişidir. Sravakabuddha aydınlanmaya ulaştıran öğretileri, diğer insanlara öğretebilecek ve onlara da kurtuluş yolunu gösterebilecek durumdadır.
Her kim kibir, eğlence ve körelen duygularla yaşamaktansa, düzgün bir hayatı arzu ediyorsa, o insan mükemmel Azizdir (Arahandır).
Shakyamuni Buda (Siddhartha Gautama)