Nazilli

Nazilli, Ege Bölgesi'nde Aydın ilinin en büyük nüfusa sahip olan ikinci ilçesidir. Aydın-Denizli Karayolu, İzmir-Denizli demiryolu üzerinde; Efeler ilçesine 45 km, Denizli'ye 81 km uzaklıkta bulunmaktadır. Yüzölçümü 664 km2, nüfusu ise 2022 ADNKS verilerine göre 162,737'dir.
Etimoloji
Evliya Çelebi, 1671 yılında Nazilli'yi ziyaret etmiştir. Şehirin güzelliğini, nazlılığını kızlara benzeterek Nazilli adının buradan geldiğini ileri sürmüştür. Başka bir görüş ise Nazilli'nin, Dereköy yakınlarında Nazlu ismindeki Türk boylarından bir oymak beyi tarafından kurulduğu rivayet edilir. Nazlu ismi zamanla Nazilli'ye evrilmiştir.
Tarihçe
Nazilli, Ege Bölgesinin en eski yerleşim merkezlerinden birisidir. İlçe merkezinin ilk yerleşim yeri hakkında kesin bilgiler bulunmamaktadır. Ancak Karya bölgesinde kalan Menderes Vadisine Luviler'in yerleştiği bilinmektedir.
Bu bölgede ilk yerleşim merkezi Lidyalıların kurduğu antik Mastaura kentidir. O dönemlerde bölgenin batısındaki İyonya kentlerinin ekonomik alanda gelişmesi ve kentin Ege ve Önasya ülkeleri arasındaki ticaret yolu (Hierapolis-Tripolis-Mas Tavra-Nysa-Tralleis-Magnesia-Efes) üzerinde bulunması Nazilli yöresinin önem kazanmasına ve gelişmesini sağladı. İlçedeki tren istasyonunun Türkiye'nin ilk demiryolu hattı olan İzmir-Aydın hattının üzerinde olması da ilçenin hızla nüfuslanmasını sağlamıştır. Ayrıca 1937 yılında Atatürk'ün açılışını yaptığı Nazilli Sümerbank Fabrikası Türkiye'nin ilk basma fabrikasıdır. Fabrika içinde 40 yataklı hasta kabul edilebilen bir hastane, bir eczane, bir de laboratuvar vardı. Ancak bu fabrika 2002 yılında kapatılmış ve yerleşkesi Adnan Menderes Üniversitesi'ne devredilmiştir.
Coğrafya
İlçenin yüzölçümü 664km2'dir. Ortalama deniz seviyesi 64 metredir. Batısında Sultanhisar, güneyinde Bozdoğan, güneydoğusunda Karacasu, doğusunda Kuyucak, kuzeyinde de İzmir'in Beydağ ve Kiraz ilçeleri bulunmaktadır.
İklimi
Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı geçen Akdeniz iklimi (Köppen: Csa) etkilidir.
Nüfus
Ekonomi
Tarım
Arazi varlığı, coğrafi konumu, iklim koşulları, su kaynakları ve toprak yapısının uygunluğu Nazilli'de tarım ürünleri ve bitkiler açısından büyük bir çeşitlilik ve zenginlik gösterir. Öyle ki özel iklim koşulları gerektiren çay ve birkaç tarım bitkisinin dışında Türkiye'de yetişen diğer bitkiler Nazilli'de de üretilir. Nazilli'nin güneyinde bulunan ve Menderes Irmağı ile beslenen Nazilli Ovasında ağırlıklı olarak pamuk, yonca ve mısır üretilir. Aynı zamanda Nazilli dağ köyleri, kestane, incir ve zeytinin en iyisini yetiştirmekle meşhurdur.
Alışveriş ve ticaret
Bölgede Cuma günleri hariç her gün semt pazarı kurulmaktadır. En büyük pazar ise Perşembe günü olur. Perşembe pazarı, birbirinden bağımsız iki ayrı yerde kurulur. İlçede; ayakkabıcılar sokağı, kuaförler sokağı, kargocular sokağı gibi aynı işi yapan esnafların bulunduğu arasta benzeri kümelenmeler mevcuttur. Ticari faaliyetler, Nazilli Ticaret Odası tarafından kayıt ve kontrol altında tutulur. Denizli-Aydın Yolu üzerinde, İsabeyli mahallesi yakınlarında bulunan alışveriş merkezi bölgeye hizmet verir.
Kültür
Kar helvası olarak adlandırılan, ilçenin güneyinde bulunan Bozdoğan'ın Madran Dağı'ndan getirilen kar ve şerbet ile yapılan özgün yaz içeceği diğer güney yörelerinin benzer içeceklerini andırır. Nazilli kar helvası 31 Mayıs 2018 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır. Ayrıca; kıymalı, yumurtalı peynirli, tahinli ve Nazilli Gülü olarak da adlandırılan yuvarlak kıymalı çeşitleri olan Nazilli Pidesi yöreye özgüdür. Nazilli pidesi de 18 Kasım 2020 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.
Gencer macunu, Nazilli ve yöresinde Kurban ve Şeker Bayramının son günü büyük kazanlar içerisinde yapılıp satılan, temelde üzüm suyu ve şeker ihtiva eden beyaz ve akışkan macundur.
Spor
İlçede 2. Ligde mücadele eden Nazilli Belediyespor isimli spor kulübü vardır. Ayriyetten amatör olarak Arslanlıspor ve Nazilli Işıklar Futbol Kulübü bulunmaktadır.
Altyapı
Ulaşım
İlçede 302 numaralı otobüs ile Efeler, Sultanhisar, Köşk ilçelerine gidilebilir. 212 ile Sümer ve İsabeyli'ye, 213 ile İsabeyli ve Dallıca'ya, 214 ile Kuyucak ve Buharkent'e, 215 ile Kuyucak ve Bozdoğan'a, 216 ile Bozdoğan'a gidilebilir.
Karayolu
D 320 Devlet Yolu ve Avrupa E-yolu E87 üzerinde yer almaktadır. Yapımı devam eden Otoyol 31'in 140 km'lik Aydın - Denizli Otoyolu da Nazilli sınırlarından geçmektedir.
Demiryolu
Nazilli'de Basmane-Denizli Bölgesel Treni, Basmane-Nazilli Bölgesel Treni, Söke-Denizli Bölgesel Treni ve Söke-Nazilli Bölgesel Treni hatları tarafından kullanılmakta olan 2 istasyon bulunmaktadır. Bunlar Nazilli ilçe merkezinde bulunan Nazilli Tren İstasyonu ve İsabeyli mahallesinde bulunan İsabeyli Tren İstasyonu'dur.
Sağlık
1 adet kamuya, 1 adet özel sektöre ait hastanenin yanı sıra çok sayıda özel poliklinik, görüntüleme merkezi, diyaliz merkezi vb. sağlık hizmet kurumları ilçede faaliyet göstermektedir. Nazilli Devlet Hastanesi'nde 485 yatak, özel hastanede de 71 yatak kapasitesi bulunmaktadır.
Çevre
Türkiye'deki hemen her şehirde olduğu gibi Aydın'da ve dolayısıyla Nazilli'de de en büyük çevresel sorunlardan biri gürültü kirliliğidir.
Eğitim
İlçede 12 adet anaokulu, 34 adet ilkokul, 26 adet ortaokul, 13 adet lise bulunmaktadır. Ayrıca Aydın Adnan Menderes Üniversitesi'ne ait Sümer Yerleşkesi ve İsabeyli Yerleşkesi bulunmaktadır.
Eğitim kurumları
Okulöncesi
15 Temmuz Anaokulu
Aslı-Mustafa Takmaklı Kızılay Anaokulu
Cumhuriyet Anaokulu
Fatih Anaokulu
İsabeyli Anaokulu
Latife Hanım Anaokulu
Nazilli Bilim ve Sanat Merkezi Anaokulu
Nazlı Kız Anaokulu
Sümer Anaokulu
Sümer Özel Eğitim Anaokulu
Vakıfbank Anaokulu
Zübeyde hanım Anaokulu
İlkokul
15 Temmuz İlkokulu
Ahmet Yesevi İlkokulu
Aksu İlkokulu
Aşağı Örencik İlkokulu
Aşağı Yakacık İlkokulu
Aydoğdu Adnan Menderes İlkokulu
Bayındır İlkokulu
Bekirler İlkokulu
Cumhuriyet İlkokulu
Çapahasan İlkokulu
Çaylı İlkokulu
Dallıca İlkokulu
Demirciler İlkokulu
Fatih İlkokulu
Hasköy İlkokulu
Hisarcık İlkokulu
Işıklar İlkokulu
İbn-i Sina İlkokulu
İsabeyli İlkokulu
İstiklal İlkokulu
Ketendere İlkokulu
Kızıldere İlkokulu
Koçlar İlkokulu
Mastavra İlkokulu
Orhangazi İlkokulu
Ovacık İlkokulu
Pirlibey İlkokulu
Recebbey İlkokulu
Şehit Celal Güngör İlkokulu
Vakıfbank İlkokulu
Yavuz Selim İlkokulu
Yaylapınar İhsan İzgi İlkokulu
Yukarı Örencik İlkokulu
Zafer İlkokulu
Ortaokul
Aksu Ortaokulu
Aşağı Yakacık Ortaokulu
Atatürk Ortaokulu
Bayındır Ortaokulu
Beşeylül Ortaokulu
Çaylı Ortaokulu
Demirciler Ortaokulu
Fatih Ortaokulu
Gazi Mustafa Kemal Ortaokulu
Hasköy Ortaokulu
İmam Hatip Ortaokulu
İsabeyli Ortaokulu
Kızıldere Ortaokulu
Koçlar Ortaokulu
Mehmet Sofuoğlu İmam Hatip Ortaokulu
Müşerref Gündoğdu Ortaokulu
Nahit Menteşe Ortaokulu
Nazilli Özel Eğitim Ortaokulu
Orhangazi Ortaokulu
Ovacık Ortaokulu
Pirlibey Ortaokulu
Şehit Celal Güngör Ortaokulu
Şehit Mehmet Dinek Ortaokulu
Şehitler Ortaokulu
Turan Ortaokulu
Yaylapınar İhsan İzgi Ortaokulu
Lise
Asımın Nesli Anadolu İmam Hatip Lisesi
İbn-i Sina Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi
Nahit Menteşe Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi
Nazilli 50. Yıl Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi
Nazilli Anadolu Lisesi
Nazilli Atatürk Anadolu Lisesi
Nazilli Fen Lisesi
Nazilli Lisesi
Nazilli Mehmet Akif Ersoy Anadolu Lisesi
Nazilli Menderes Anadolu Lisesi
Nazilli Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi
Nazilli Sosyal Bilimler Lisesi
Şehit Sümer Deniz Anadolu İmam Hatip Lisesi
Yükseköğretim
Nazilli Güzel Sanatlar Fakültesi
Nazilli İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi
Nazilli Meslek Yüksekokulu
Nazilli Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu
Diğer
Nazilli Bilim ve Sanat Merkezi
Nazilli Güzelköy Özel Eğitim İş Uygulama Merkezi (okulu)
Nazilli Güzelköy Özel Eğitim Uygulama okulu I. Kademe
Nazilli Güzelköy Özel Eğitim Uygulama okulu II. Kademe
Nazilli Halk Eğitimi Merkezi
Nazilli Mesleki Eğitim Merkezi
Nazilli Özel Eğitim Mesleki Eğitim Merkezi (okulu)
Nazilli Rehberlik ve Araştırma Merkezi
Öğretmen Evi ve Akşam Sanat Okulu
Süleyman Efendi Özel Eğitim Uygulama Okulu I. Kademe
Süleyman Efendi Özel Eğitim Uygulama Okulu II. Kademe
Galeri
Kardeş şehirler
(2019)
Bibliyografya
1987 - Nazilli: dün, bugün, yarın
1996 - Milli Mücadele'de Nazilli 1919 - 1922, Aslan Buğdaycı
2001 - Dünden Bugüne Nazilli, Aslan Buğdaycı
2004 - Cumhuriyet döneminde Türk sanayiinin kuruluşu ve Nazilli basma fabrikası, Erhan Palabıyık ve Mert Öreroğlu. ISBN 9759892146, ISBN 9789759892142
2010 - Nazilli Cumhuriyeti, Etem Oruç. ISBN 9789756680995
2016 - Nazilli Yaşlılık Araştırması, İsmail Tufan. ISBN 9786053205418
2017 - Nazlı İl, Şahin Efe Yılmaz