Neon Genesis Evangelion

Neon Genesis Evangelion ( "Yeni Yüzyıl İncili"), Gainax ve Tatsunoko Production tarafından hazırlanan 1995 yapımı bir mecha anime televizyon serisidir. Serinin yönetmenliği ve senaryosu Hideaki Anno ve müzikleri ise Shirō Sagisu tarafından yapılmıştır. Seri, Ekim 1995-Mart 1996 tarihleri arasında TV Tokyo'da yayınlandı.
Neon Genesis Evangelion, özellikle dünya çapında bir felaketten 15 yıl sonra kurulan fütüristik müstahkem şehir Tokyo-3'te geçmektedir. Genel olarak Judeo-Hristiyan sembollerin Yaratılış kitabından ve İncil'den referans alındığı, kıyamet sonrası meka macera serisi şeklinde tanımlanabilir. Serinin ilerleyen bölümlerinde ise daha çok, farklı duygusal sorunlar ve akıl hastalıkları yaşayan karakterlerin psikoanalizi üzerine üzerine yoğunlaşır, varlığın doğasını ve gerçekliği sorgular. Bu bakımdan "postmodern fantezi" olarak da karakterize edilebilir. Serinin yönetmeni Hideaki Anno, seriyi yaratmadan önce klinik depresyon geçirmiş, serinin psikolojik yönü de yönetmenin hastalık esnasında yaşadıklarını temel alması sonucu şekillenmiştir.
Neon Genesis Evangelion eleştirmenlerden olumlu eleştiriler aldı ancak son iki bölümü birçok izleyici ve eleştirmen için kafa karıştırıcı ve soyut olarak kabul edildi. 1997'de Hideaki Anno ve Gainax, gösterinin orijinal sonuna daha fazla bağlam getiren The End of Evangelion adlı uzun metrajlı filmi yayınladı. Serinin olaylarını farklı olay örgüsü unsurları ve yeni bir sonla yeniden anlatan Rebuild of Evangelion adlı dört filmlik bir dizi 2007 ve 2021 yılları arasında vizyona girdi. Serinin başarısı anime endüstrisinin yeniden doğuşuna yol açtı ve kültürel bir simge haline geldi. Evangelion serisindeki film, manga, video oyunları, ev videosu ve diğer ürünler, Japon pazarlarında rekor satışlar ve denizaşırı pazarlarda güçlü satışlar elde etti.
Konusu
Evangelion'un hikayesi 2000 yılında gerçekleşen ve Antarktika kıtasının tamamen yok olmasıyla sonuçlanan "İkinci Patlama (セカンドインパクト; Second Impact)" ile başlar. Bu küresel afet sonucu dünya nüfusunun yaklaşık yarısı yok olmuştur. Halkın patlamayla ilgili bildiği, afetin meteor çarpması sonucu gerçekleştiğidir.
Fakat ileride patlamanın ilk 'Angel (Melek, 使徒; Shito: Türkçenin Havari sözcüğüne tekabül eder)' Adam ile ilgili gerçekleştirilen bir deney sonucu olduğu ortaya çıkar.
Seri, 2015 yılında, Japonya'nın çölleşmemiş son bölgelerinden birine kurulmuş, yarı askeri-yarı
sivil şehir 'Üçüncü Yeni Tokyo Şehri (第3新東京市)'ne, üçüncü 'Angel'ın saldırısıyla başlar. Ordunun silahları etkisiz kalır ama paramiliter organizasyon NERV, Evangelionları kullanarak saldırıyı durdurur ve Angel'ı yok eder. Evangelionlar, 'Üçüncü Yeni Tokyo Şehri'nin altında bulunan gizli GeoFront'ta geliştirilmiş biyomekanik mekalardır. Eva'lara, hepsi 14 yaşında olan, Shinji İkari (碇 シンジ, NERV komutanı Gendo İkari 碇 ゲンドウ'nin oğlu), Rei Ayanami (綾波 レイ) ve Asuka Langley Soyru (惣流アスカラングレ) pilotluk yapar. Pilot, Eva'nın kontrolünü, kendi ruhunu, Eva'nın ruhu ile senkronize ederek yapar. Bu senkronizasyon Eva'nın kontrolünü kolaylaştırır fakat sonucunda Eva zarar gördüğünde pilotlar da acı çeker. Mücadele ilerledikçe, pilotlar bir yandan Angel (Melek)'lerle savaş, diğer yandan aralarındaki kişisel meseleler ve karakter çatışmaları ile uğraşmak zorunda kalırlar.
Zaman geçtikçe karakterler NERV ve SEELE'nin gerçek planlarını öğrenmeye başlarlar; Human
Instrumentality Project (人類補完計画 Jinrui Hokan Keikaku). Projenin amacı insanın evrimini tamamlamak ve insanlığın kendisini yok etmesini engellemektir. Yapmaya çalıştıkları, kişileri ayrıştırmak ve tüm insanları LCL'ye indirgemek için AT Fields'ları çökertmektir. Tüm insanların indirgeneceği LCL, insan varlığının temel karışımı olan "primordial sıvı"'dır. Tüm LCL daha sonra üstün varlıkla bir olacak, insanlık bir sonraki aşamaya geçecek, bireylerin varlığı sonucu meydana gelen tüm çatışmalar, yalnızlık ve acı son bulacaktır. Serinin sonunda SEELE ve NERV, Human Instrumentality Project amacının gerçekleştirilmesi konusunda çatışacaklardır.
Son iki bölümde, Gendo ve Rei, bazı karakterleri, endişeleri ve korkuları ile yüzleştirerek ve
kendi değerlerini tanımlamaya zorlayarak (özellikle Shinji'yi) Human Instrumentality Project'i
başlatırlar. Bu sonda, geridönüşler, alışık olunmayan karalama çizimler, yanıp sönen yazıların
karamsar görüntülere montajlanması, ıssız ve siyah-beyaz şehir fotoğrafları kullanılmıştır. Örnek vermek gerekirse, üzerinde kimse olmayan bir bisiklet, boş banklar, NERV merkezinde Shinji'nin arkadaşlarının kan içindeki cesetleri gibi. Fakat serinin bu şekilde bitmesi, hayranları tatmin etmemiş ve kafalarını karıştırmıştır. Bir yıl sonra, sinema filmi ile ilk sonu tamamlayan ikinci bir son yapılmıştır.
25 ve 26 bölümler muhtemelen serinin en tartışmalı bölümleridir ve kusurlu, eksik kabul
edilirler. Fakat Hideaki Anno ve yardımcı yapımcı Kazuya Tsurumaki serinin sanatsal bütünlüğünü
savunmuşlardır.
Karakterler
Evangelion karakterleri sürekli olarak, birbirleriyle ilişkileri, içlerindeki şeytanlar,
geçmişte yaşadıkları travmatik olaylarla mücadele ederler ve sonucunda karakterler arasında
aralarında çok karmaşık ilişkiler ortaya çıkar.
Anno Hideaki, baş karakterlerden Shinji İkari'yi, "insanlarla ilişkiden uzaklaşan" ve "intihar bile edemeyecek kadar gereksiz bulan" bir çocuk olarak tanımlamıştır. Ayrıca, Shinji İkari ve Misato Katsuragi (葛木 ミサト)'yi "zarar görmekten fazlasıyla korkan" ve "insanların kahraman dedikleri kişilerle kıyaslandıklarında, olumlu davranışlar sergilemediklerini ve uygun olmadıklarını" belirtmiştir. Genel kahraman tiplerine bakıldığında, Shinji cesaret ve kahramanlık konularında gerekli enerji ve şefkatten yoksun bir kişi olarak karakterize edilmiştir. Diğer kahramanlar Rei Ayanami ve Asuka Langley Sōryū da aynı şekilde diğer insanlarla ilişki kurma konusunda sorunlar yaşamaktadırlar.
Anno Hideaki'ye göre, Evangelion, farklı konuları, farklı izleyicilere anlatacak karakterler yaratarak, herkesin tek teoride birleşmesini imkansız kılan, tüm farklı bakış açılarını bir araya getirmeyi amaçlayan bir girişimdir. Bazı izleyicilere göre, karakterler psikolojik sunumlardır. Bazılarına göre ise felsefi, dini, tarihi, hatta kendileri ile ilgili konuları ele almaktadır. Ama görünen o ki, senaryoda karakterlerle ilgili ana amaç, daha önce Anno Hideaki'nin tecrübe ettiği ağır depresyonu, karakterler üzerinden anlatmaktır. Yardımcı yönetmen Kazuya Tsurumaki'nin dediğine göre "Evangelion serisi tamamen sona erdiğinde, kendisi de dahil olmak üzere tüm anime hayranlarına bir mesaj ortaya çıkacak. Başka deyişle, anime hayranı olmayan bir kişinin Evangelion'u izlemesi gereksiz olacaktır. Eğer izleyen kişi zaten normal bir yaşam sürebiliyor ve diğer insanlarla iletişim kurabiliyorsa, seriden hiçbir şey öğrenmeyecektir.
Karakterleri yaratan kişilerden biri olan Yoshiyuki Sadamoto Evangelion serisinin popülerliğine olumlu anlamda katkıda bulunmuştur. Sadamoto'nun senaryoda önde gelen üç kadın için yaptığı göz alıcı tasarımları(Asuka, Rei, Misato), oyuncaklarının çok sayıda satmasını sağlamıştır (özellikle Rei).
Temeli ve yapımı
1992 yılının Mart ayında Gainax firması, Oritsu Uchugun (王立宇宙軍)un devam filmi olması düşünülen Aoki Uru (蒼きウル)nun planlamasına ve yapımına başlamıştı. Fakat filmin yapımı 1993 Haziranında, maliyet sorunları yüzünden kesintiye uğradı. Çünkü uzun metraj film firmanın bütçesini aşımıştı. O dönemde çoğu eski firma kapanmakta veya düşük maliyetli projeler ortaya koymaktaydı.
"General Products şirketi kapandı. Anime yapımı konusunda taşeron iş alamıyorduk. Biz de bir
yandan bilgisayar oyunu yapımına devam ettik. Ama karşımıza pek iş çıkmadı. Kazandığımız az
miktardaki parayla, ancak, çalışanların maaşlarını ödeyebiliyorduk. En sonunda Aoki Urunun
yapımını durdurma emri geldi. Yani projede daha fazla aşama kaydetmek konusunda elimizden bir
şey gelmiyordu"
Projenin başarısızlığa uğraması sonrasında, en başından beri Aoki Urunun yönetmenliğini yapan Hideaki Anno serbest kalmıştı. Daha sonra Toshimichi Otsuki konuşurlarken, King Records ile Gainax arasında anlaşma yapılmasını kabul etti. Devamında King Records'un garanti vermesiyle, Anno animeyi yapmaya koyuldu. Beklendik şekilde, Aoki Uru için tasarlananlar, henüz tamamlanmamış Evangelion''''un içine yerleştiriliyordu. Aoki Orunun en önemli temalarından biri "kaçmamak"tı. Hikayede, ana karakter eroini bırakma sorunu ile yüzleşiyordu. Geçmişindeki bir şeyden kaçıyordu. Fakat, bu sefer kaçmayıp, sorunla yüzleşecekti. Aynı tema Evangelion'a taşındı. Ama sadece bir animedeki konunun bir başka animeye uydurulmasından ibaret değil sanırım."
Evangelion için belirlenen ilk senaryo taslağına gelişim aşamasına kadar sadık kalındı.
İlerleyen bölümlerde ise ciddi değişikliklere gidildi. Örneğin, ilk aşamada sadece 12 melek
düşünülmüştü, sonradan sayı 17'ye çıkartıldı, serinin sonu 12. meleğin mağlup edilmesi
üzerineydi, sonradan "Human Complementation Project" operasyonu konu edildi.
Yapım alışıldık animelerden oldukça farklıydı. Sadamoto'nun yazarlığını yaptığı Neon Genesis Evangelion yayımcılarla ilgili pek çok soruna yol açtı. Gainax'ın meka tasarıları ilk aşamada yapımı ve pazarlaması zor olduğu gerekçesiyle eleştirilmiş olsa da, daha sonra pek çok övgü aldı. En sonunda ise oyuncak satışları için Sega ile anlaşıldı.
Tüm anlaşmalar sağlandıktan sonra Evangelion 4 Eylül 1996'da, planlandığından biraz daha geç bir tarihte gösterime girdi. Tesadüf eseri o yıl, o tarih Yom Kippur'a denk geliyordu. Firma
tarafından önemsenmemiş olsa da, Gainax'a erken gösterim için davet edilen hayranlar tarafından çok olumlu karşılandı. Serinin izleyici kitlesi başlarda yavaş artış göstermiş olsa da, ilerleyen zamanda çok geniş bir kitleye ulaştı.
16. bölüm ile birlikte seri farklı bir psikolojik boyuta taşındı, devamında gelen bölümler ise
serinin ikinci yarısı olarak nitelendi. Bu değişim hikayenin gelişiminden kaynaklanıyordu.
Ayrıca şirket bütçe sorunları yaşamaya başlamış, belirlenen takvime uyma konusunda zorluk
çekiyordu. Bunlar sonucunda yapım standartlarının kalitesi düşmüş, hareketsiz tek karenin bir
dakika boyunca gösterilmesi gibi gurur duyulmayacak işler ortaya çıkmıştı. Bu "çöküş" ise bir
Gainax çalışanının tanımlamasına göre Evangelion'u kült hale getirdi:
"Umursamıyorum. Çalışma takvimi tam anlamıyla felaket, bazı sahneler sıkıcı. Yani bazı yerler
var ki, kalite gerçekten düşüyor. Fakat çalışanlar, yapımın doğasına uygun bir şekilde bazen
umutsuzdu, bazen de çıldırıyorlardı. İşte o anda yapım tamamen çökmeye başlamasının etkisiyle,
"Eğer tatmin edici bir iş ortaya koyamıyorsak, devam etmenin mantığı ne?" sorusu ortaya çıktı.
Bana göreyse, "Niye onlara çöküş de dahil olmak üzere yaşadığımız tüm süreci göstermiyorduk?"."
18. bölüm itibarı ile Eva-01 (エヴァ初号機 Eva-Shogōki)'in vahşi saldırıları sonucu seri son derece sansasyonel hale gelmişti. Bu şiddet içeren görüntüler yüzünden, Evangelion'un çocuklar tarafından izlenmeye uygun olmamasıyla ilgili eleştiriler yapıldı. 20. bölümde de Misato ve Ryoji Kaji (加持リョウジ)'nin cinsel ilişkiye gidiği sahnelerle ilgili yine benzer yorumlar yapıldı. Seri yakaladığı popülerlikle ilk iki bölümü Genesis 0:1 adı altında piyasaya sürdü ve Evangelionun akım haline gelmiş olması sonucu çok sattı. 27 Mayıs 1996'da Take care of yourself bölümüyle hikaye tam çözülmeden kaldı. Üçüncü patlama (サドインパクト Third Impact) ve Human Complementation Project başlamış fakat sonucuna ulaşmamıştı. Zaten serinin son iki bölümü büyük ölçüde karakterlerin psikolojik durumları üzerine yoğunlaşmış ve "gerçekte ne olduğu" sorusunu cevapsız bırakmıştı.
Alışıldık anime çizgisinden farklı ve deneysel olan son iki bölümden sonra çoğu hayran seriden soğudu. Anno serinin bitmesinden sonra Newtype dergisi ile 10 mayıs tarihinde yaptığı röportajda "anime hayranlarının saygı göstermelerini" ve "gerçeğe dönmelerini" söyledi. 26 Nisan'da yaptığı açıklamada ise televizyon serilerinin yeniden düzenlendiği ve derlendiği bir sinema filmi yapılacağını duyurdu. Yaptığı açıklamalar birbiriyle çelişiyordu.
Neon'dan Sonra
Gainax, serilerin bitmesinden sonra 1997 yılında film hazırlıklarına başladı. İlk gösterime
giren film Death and Rebirth, karakterleri merkez alarak seride geçenleri tekrarlıyor (Death) ve yeni sonun ilk yarısını konu alıyordu (Rebirth). Diğer film de bir yıl içinde tamamlandı ve The End of Evangelion adıyla gösterime girdi.
Seride ve filmde yer alan sonlar, olay örgüsü bakımından benzerdir fakat filmde Shinji araç
olmayı reddederken, telvizyon serilerinde ise kararı belirsiz kalır. 25. ve 26. bölümlerin
aralarındaki karelerde Eva-01'in kanatlarının olduğu, Misato ve Ritsuko Akagi (赤木リツコ)'nin cesetleri görülür.
Fakat Eva-01 serilerde kanada sahip değildir ve Misato ile Ritsuko ölmemişlerdir. Evangelion'un İngilizce versiyonunda, 24 bölümün sonunda sonraki bölümde olacaklarla ilgili kısa bir tanıtım yapılırken, Asuka ile seri üretimi yapılan Eva'lar arasında gerçekleşen savaş gösterilir ve sonraki bölümün adı Air olarak açıklanmıştır. Ama sonraki bölümde Asuka'nın Eva'larla savaşı gösterilmez ve 26. bölümün adı "Take Care of Yourself"'tir. Bu değişiklikler, serinin 16 bölüm sonrasında yaşadığı tarz değişikliğinden kaynaklanmaktadır. Sebebi de yapım takvimine uyulamaması ve bölüm başına çizilmesi gereken karelerin sayısının azaltılmasından ve seri daha yapım aşamasındayken 20 Mart 1995'te Tokyo metrosuna yapılan sarin gazı saldırısından kaynaklanmaktadır. Anno bu öğeleri hikayeden çıkartmaya karar verir, çünkü hikayenin ve gerçekleşen saldırının birbirine çok benzediğini düşünür. Anno daha önce yaptığı yaptığı bir açıklamada senaryonun nasıl sonlanacağına karar vermediğini, karakterlerin neyle karşılaşacağına karar vermediğini açıklamıştır.
Mayıs 1998'de Gainax, National Tax Agency tarafından, Evangelion'dan elde ettiği büyük karın vergisini kaçırmakla suçlanır. Olay sonrasında Takeshi Sawamura 1.5 milyar yen'lik geliri beyan etmeme ve 580 milyon yen vergi kaçırmak suçundan tutuklanır. Yasuhiro Takeda, Sawamura'yı
savunur:
"Sawamura parasal durumumuzu herkesten iyi biliyor, Evangelion'un bu kadar popüler olmasından sonra kazandığımız bol parayı gördü ve şirketin geleceğini için kenara biraz ayırmak istedi.
Çünkü bu ilerisi için iyi bir(muhtemel tek) fırsattı. Sanırım durumun cazipliğine kapıldı. Çünkü hiç kimse Evangelion'un daha ne kadar süre altın yumurtlayacağını bilmiyordu. Kendisinin bilinçli olarak vergi kaçırmak için sahtekarlık yaptığına inanmıyorum. Bu kadar büyük miktardaki gelir, bizim hesap bilgimizi aşıyordu ve sanırım başa çıkamadık."
Esinlenme ve sembolizm
Evangelion yoğun bir şekilde biyolojik, dini, askeri ve psikolojik konuları ele almaktadır.
Hikayesinde birçok gönderme ve saygı duruşu bulunmaktadır. Anno'nun kullandığı Freudyan anlatım dili ve psikoanalitik teori, biyolojik ve dini konularda yaptığı göndermeleri daha anlamlı kılmıştır. Anno'nun anlatım konusundaki bu tercihi "Tamamen fikir hırsızlığı!" ve "animasyon takımından biraz daha akıl oyunu" gibi suçlamalara maruz kalmasına yol açmıştır. Fakat Anno
kendisini, hiçbir senaryonun, bir başka eserden esinlenmeden yazılamayacağını söyleyerek savunmuştur:
"Artık anime konusunda tamamen özgün işler ortaya koyabileceğimiz yeterli alan kalmadı, özellikle de benim kuşağımın ne kadar seri üretim yaptığını düşünürsek. Kaçınılmaz şekilde tüm senaryolar ve teknikler izleyende daja Vu hissi yaratıyor. Bize bırakılan tek seçenek önceki eserlerin derlemesinden oluştuğu izlenimi yaratan eserler ortaya koymak."
"Animeyi yapanlar ve izleyenler her zaman aynı şeyi istiyorlar. Yapımcılar 10 yıldır aynı hikayeyi konu ediyorlar ve izleyenler tatmin oluyor ve kesinlikle hiçbir "zorlama yapım" hissi uyanmıyor. Bunun geleceği yok."
Anno ne olursa olsun, 90lardan sonra gitgide etkisini kaybetmeye başlayan anime türüne tekrar canlılık kazandırabileceğini düşünüyordu. Bunu da yeni bir anime yaparak başarmayı düşünüyordu. Anno, Rebuild of Evangelion serisi hakkında:
"Yeni bir Evangelion filmi yapmak için çok farklı istekler bizi motive ediyor. Anime türünün durağanlaşmasına karşı savaşma arzusu, dünyada var olan duyguların gücünü destekleme arzusu... Pek çok kez "10 yıldan sadece biraz daha yaşlı. Niye şimdi?" diye endişelendik, "Eva çok yaşlı" hissine kapıldık. Fakat geçen 12 yıldan sonra, Eva'dan daha yeni bir seri yok."
Serideki sembollerin yorumları kişiden kişiye değişmektedir ve kaçının maksatlı yorum olduğu, kaçının anlamlı olduğu, hangilerinin önemsiz veya tesadüfi yorumlar olduğu belli değildir. Anno bir açıklamasında "Boş zamanı fazla olan birisinin bu konuyu araştırması eğlenceli olabilir" açıklamasını yapmıştır. Bazı sembollerin açıklamaları Death and Rebirth ve End of Evangelion filmlerinin İngilizce DVD'lerinin yorumlarında bulunmaktadır.
Serideki karakterlerden çoğu, isimlerini II. Dünya Savaşındaki Japon Savaş Gemileri ve denizcilik aletlerinden almaktadır. Örneğin Sōryū, Akagi ve Katsuragi (Uçak gemileri 蒼龍, 赤城, 葛城), Ayanami (Destroyler 綾波), Rokubungi 六分儀 (Sekstant) ve Ikari 碇 veya 錨 (Çapa). Diğer karakterlerin isimleri ise başka kurgu yapıtlarına gönderme yapmaktadır. Örnek vermek gerekirse, Aida Kensuke ve Suzuhara Toji'nin isimleri, Ryu Mukarami'nin Ai to Genso no Fascism (Aşkta ve Fantezide Faşizm) isimli eserinin kahramanlarından gelmektedir.
Seride geçen melekler
Bütün Shitolar (Lilin dışında, Tribute)
Medya
Neon Genesis Evangelion ilk olarak 26 bölüm halinde, yerel bir kanal olan TV Tokyo televizyonunda, 4 Ekim 1995 ile 27 Mart 1996 arasında gösterilmiştir. Yardımcı yapımcılığı TV Tokyo ve Nihon Ad Systems(NAS) yapmıştır. Daha sonra ise Japonya genelinde yayın yapan Animax kanalı tarafından tekrar yayınlanmıştır. 26 bölümlük seriyi Death and Rebirth, The End of Evangelion ve Revival of Evangelion takip etmiştir. Death and Rebirth daha çok ilk 24 bölümün yeniden düzenlenmiş özeti şeklindedir. End of Evangelion ise seriye alternatif son sunarken aynı zamanda 25. ve 26. bölümleri tamamlar. İki film daha sonra tekrar düzenlenerek, Revival of Evangelion ismiyle tek film halinde piyasa sürülmüştür.
2003 yılında, serinin Amerika dağıtıcısı olan ADV Films yeni bir Evangelion filmini duyurmuş, finansmanının kısmen sağlandığını açıklamış, ancak yönetmenin kim olacağı veya ne zaman gösterime gireceği hakkında bir açıklamada bulunmamıştır.
9 Eylül 2006'da Gainax firması Rebuild of Evangelion (ヱヴァンゲリヲン新劇場版) adıyla 4 filmlik yeni bir seri yapılacağını doğrulamıştır. Gainax'ın yaptığı açıklamaya göre yapılması planlanan ilk üç film, 26 bölümlük seriyi, yeni sahnelerle, fonlarla ve yeni karakterlerle alternatif bir şekilde tekrar anlatacak, dördüncü film ise hikayeye tamamen farklı ve yeni bir son ekleyecektir.
Müzikler
'Zankoku na Tenshi no Tēze' (残酷な天使のテゼ, İngilizce: Cruel Angel's Thesis) Dizi Opening Full ver.
Fly me to the Moon Dizi Ending / Rebulild Reklam 1
Tamashii no Refrain (魂のルフラン, İngilizce: Soul's Refrain) Rebirth
Kokoro yo Genshi ni Modore (心よ原始に戻れ, İngilizce: Return to Primitive Heart) Death and Rebirth
Thanatos - If I Can't be yours End of Evangelion
Komm, süsser Tod (İngilizce: Come, sweet death) End of Evangelion, Air
Beautiful World Rebuild Reklam 2