Ölümsüz (film, 1969)

Ölümsüz (Z), Costa-Gavras tarafından 1969 yılında Vassilis Vassilikos'un yazdığı aynı adlı bir romandan beyazperdeye uyarlanan siyasal serüven türünde bir Fransız filmidir. 1969 Cannes Film Festivali'nde Jüri Ödülü kazanmıştır.
Filmde, aslında ülke adı hiç geçmemesine karşın, Yunanistan'da 1963 yılında solcu milletvekili Gregoris Lambrakis'in öldürülmesi sonrasında gerçekleşen olaylar kurgulanarak yansıtılmaktadır. Eleştirmenlere göre film, 1967 ile 1974 arasında Yunanistan'da hüküm süren askeri yönetimi eleştirmektedir.
Filmde, daha sonra Yunanistan'ın Cumhurbaşkanı olacak olan savcı Christos Sartzetakis'ı Jean-Louis Trintignant canlandırmaktadır. Aslında daha ünlü oyuncular olmalarına karşın, Yves Montand'ın ve Irene Papas'ın filmde daha küçük ama önemli rolleri vardır. Montand, öldürülen solcu milletvekilini, Papas ise onun eşini canlandırmaktadır.
Filmin konusu
Filmin başında Fransızca olarak şu sözler görülür: "Gerçek olaylarla, sağ ya da ölü olsun gerçek kişilerle olan benzerlikler tesadüfi değildir. Her şey KASITLIDIR."
Film, sağcı hükumet emrinde çalışan bir polis şefinin, bitkilere musallat olan asalaklarla mücadele etmek gerektiği gibi, topluma zararlı olan kişilerle ve özellikle de solcularla mücadele etmek gerektiğini anlatan konuşmasıyla başlar.
Daha sonraki sahnede, solcu milletvekilinin konuşması izlenir. Ardından milletvekili sokağa çıktığında, polisin gözü önünde kendisine doğru gelen bir triportörün kasasında bulunan bir saldırgan kafasına sopayla vurarak ağır yaralar. Hastaneye kaldırılan milletvekili, kurtarılamayarak ölür. Hükumet emrinde çalışan bir savcı (gerçek yaşamda Christos Sartzetakis) olayla ilgili olarak görevlendirilir. Polis ve askeri yetkililer, savcıyı olayın bir kaza olduğu yönünde yönlendirmeye çalışarak, dosyaya 'kaza sonucu ölüm' yazarak kapatmasını isterler. Ancak 'çelimsiz görünümlü' savcı, yönlendirmelerden etkilenmez ve olayı derinlemesine araştırmaya karar verir. Soruşturmasını derinleştirdikçe, olayın bir kaza değil, örgütlü bir cinayet olduğunu bulur. Araştırmaları sonunda elde ettiği bilgilere göre, polis örgütünün ve ordunun içinden üst düzey görevliler, sağcı çetelerle anlaşmışlar ve sonunda milletvekili öldürülmüştür. Savcı, resmi yetkililerle sağcı çetelerin görüştüğünü fotoğraflarla ve tanıklıklarla kanıtlar. Askeri yetkililer ve polis şefleri sanık olarak mahkemeye çağrılırlar.
Tam da olayın çözüleceği ve mahkemede hakkın yerine geleceği düşünülürken, yetkililerin isteği doğrultusunda hareket etmeyen ve olayı örtbas etmeyen savcı görevden alınır ve olayın önemli tanıkları art arda meydana gelen bir dizi 'kaza' sonucu ölürler. Olayı gazeteye yansıtan gazeteci ise, resmi belgeleri yayımlamak suçundan hapse atılır.
Filmin bitişinde akan yazıda ise filme emeği geçenlerin adları yerine askeri yönetimce yasaklanan her ne varsa onlar listelenir: barış hareketleri, grevler, sendikalar, erkeklerin saçını uzatması, The Beatles, pop müzik, Sofokles, Leo Tolstoy, Aeschylus, Socrates'ın eşcinsel olduğunu yazmak, Eugène Ionesco, Jean-Paul Sartre, Anton Çehov, Mark Twain, Samuel Beckett, sosyoloji, uluslararası ansiklopediler, özgür basın, modern matematik. 1969'da yapılan filmde savcıyı canlandıran ve filmin yapımından yıllar sonra ülkenin Cumhurbaşkanı olacak olan ve olayı hükumet adına soruşturan savcının, ölümünü araştırdığı milletvekili Gregoris Lambrakis'i simgeleyen ve Direniş ölmedi ya da Lambrakis yaşıyor anlamına gelen Z harfinin perdeyi kaplamasıyla film sona erer.
Oyuncular
Yves Montand - Solcu milletvekili
Irene Papas - Helene, milletvekilinin karısı
Jean-Louis Trintignant - Milletvekilinin ölümünü soruşturan savcı
Jacques Perrin - Gazeteci
Charles Denner - Manuel
François Périer - Savcı
Pierre Dux - General
Georges Géret - Nick (Georges Geret rolünde)
Bernard Fresson - Matt
Marcel Bozzuffi - Vago (Marcel Bozzufi rolünde)
Julien Guiomar - Albay
Magali Noël - Nick'in kızkardeşi
Renato Salvatori - Yago (sağcı çete üyesi)
Habib Reda
Clotilde Joano - Shoula (Clotilde Joanno rolünde)
Maurice Baquet - Kel adam
Sid Ahmed Agoumi
Allel El Mouhib
Hassan Hassani - General'in şoförü
Gérard Darrieu - Baron
Jean Bouise - Georges Pirou
Jean-Pierre Miquel - Pierre
Van Doude - Hastane yöneticisi
Jean Dasté - Illya Coste
Jean-François Gobbi - Jimmy
Guy Mairesse - Dumas
Andrée Tainsy - Nick'in annesi
Eva Simonet - Niki
José Artur - Gazete editörü
Raoul Coutard - Cerrah
Bob de Bragelonne - Sekreter
Steve Gadler - Fotoğrafçı
Gabriel Jabbour - Bozzini
Georges Rouquier