turkish-nlp-suite/temiz-Wiki huggingface dataset:
Gram negatif bakteri

Gram-negatif bakteriler Gram boyama prosedürü sırasında kristal viyole boyasını tutmayan bakterilerdir. Gram-pozitif bakteriler, alkolle yıkandıktan sonra mavi rengi tutmaya devam ederlerken, Gram-negatif bakteriler mavi rengi kaybederler. Gram boyama testinde kristal viyoleden sonra bir karşı boya eklenir. Bu boya Gram-negatif bakterileri kırmızı-pembe renge boyar. Bu test, hücre duvarlarının türüne göre çok farklı olan iki bakteri tipini ayırmakta son derece faydalıdır.
Gram-negatif bakterilerin pek çoğu patojendir. Yani, insanlarda hastalık yapma yetisine sahiplerdir. Bu hastalık yapma yetisi, Gram-negatif hücre duvarının bazı özelliklerinden, isim vermek gerekirse LPS (lipopolisakkarit) içeriğinden kaynaklanmaktadır. LPS'ler endotoksinlerdir.
Özellikleri
1. Hücre duvarlarında gram-pozitiflere oranla daha ince peptidoglikan vardır.
2. Peptidoglikan tabakasının dışında başka bir lipopolisakkarit zar vardır. (Lipopolisakkarit tabaka; lipid A, polisakkarit çekirdekler ve O antijeni içerir. Ayrıca, bu lipopolisakkarit tabaka mikroorganizmaya toksik etki kazandırır.)
3. Dış zarda, belli molekülleri geçiren ̈Porin ̈ler vardır.
4. Peptidoglikan tabakası ve dış zar arasında periplazmik boşluk denen bir boşluk vardır.
5. S-katmanı peptidoglikana değil, dış zara bağlıdır.
6. Flagella (eğer varsa) iki değil dört halkalıdır.
7. Teikoik asit veya lipoteikoik asit yoktur.
8. Sitoplazmik zar
Bazı gram-negatif bakteri türleri
Proteobacteria türleri arasında önemli olanlar: Escherichia coli, Salmonella, v. b. Enterobacteriaceae, Pseudomonas, Moraxella, Helicobacter, Stenotrophomonas, Legionella.
Tıbbi açıdan anlamlı Kok (Bakteri) türleri arasında bel soğukluğu etmeni Neisseria gonorrhoeae, menenjit etmeni Neisseria meningitidis ve solunum sisteminde enfeksiyon yapan Moraxella catarrhalis sayılabilir.
Tıbbi açıdan anlamlı basil türleri birkaç gruba ayrılırlar. Solunum sistemini etkileyenler: Hemophilus influenzae, Klebsiella pneumoniae, Legionella pneumophila, Pseudomonas aeruginosa. İdrar yollarını etkileyenler: Escherichia coli, Proteus mirabilis, Enterobacter cloacae, Serratia marcescens. Sindirim sistemini etkileyenler: Helicobacter pylori, Salmonella enteritidis, ''Salmonella typhi'.
Suş

Suş, biyolojide 3 farklı manada kullanılabilir.
Mikrobiyoloji/Viroloji
Bir bakteri veya virüsun farklı alttürlerinin, aralarında genetik farklılıklar bulunan gruplarına ̈Suş ̈ denebilir. Farklı suşlar arasında, ilaçlara, dış etkilere dayanıklılık vs. özellik değişiklikleri olabilir.
Bitkilerde
Benzer özellik ve şekil gösteren bitkilere, bir suşun üyeleri denebilir. Bu kullanım resmi değildir.
Kemirgenlerde
Bir fare ya da sıçan suşu, genetik olarak tıpatıp aynı canlılardan oluşur. Bu suşlar laboratuvar deneylerinde kullanılırlar. Fare suşları, inbred, mutant ya da gen mühendisliği prosedürleriyle üretilmiş olabilir. Sıçan suşları genellikle ̈inbred ̈dir.
Özgü Namal

Melahat Özgü Namal (d. 28 Aralık 1978, İstanbul), Türk sinema, dizi ve tiyatro oyuncusudur.
Yaşamı ve kariyeri
28 Aralık 1978'de Üsküdar'da doğdu. Selanik kökenli olan annesi Akile Namal emekli bir devlet memuru, Makedonya kökenli babası Kubilay Namal ise emekli bir tüccardır.
1997 yılında profesyonel olarak Masal Gerçek Tiyatrosu'nda çocuk oyunlarıyla tiyatro oyunculuğuna başlamıştır. Üsküdar Cumhuriyet Lisesi ve İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümü'nden mezun olan Namal, daha önce Kadıköy Halk Eğitim Merkezi ve Müjdat Gezen Tiyatrosu'nda da oyunculuk eğitimi almıştır. Sinema ve tiyatro en büyük tutkusuyken, fotoğrafçılık da hobileri arasında yer almaktadır.
Kurtlar Vadisi dizisinde canlandırdığı Elif Eylül karakteriyle geniş kitlelerce tanınmıştır.
2005'te rol aldığı Kiralık Oyun adlı tiyatro oyunundaki performansıyla Afife Tiyatro Ödülleri'nde yardımcı rolde yılın en başarılı müzikal-komedi kadın oyuncusu ödülünü elde etti. 2009 yılında yayın hayatına başlayan ve 2011 yılında final yapan Hanımın Çiftliği dizisinde Mehmet Aslantuğ ile başrolü paylaştı. Ek olarak 2006-2010 yılları arasında 4 yıl boyunca Axess reklamlarında yer almıştır.
2015 yılından beri ekranlardan uzak olan Özgü Namal, son olarak 2014-2015 sezonunda Yetenek Sizsiniz Türkiye programında jüri üyeliği yapmıştır.
Özel yaşamı
2002-2008 yılları arasında kendisi gibi oyuncu Oktay Kaynarca ile evlilik sürdü. 2014 yılında Ahmet Serdar Oral ile evlendi ve 2 çocuğu oldu. 6 Ekim 2020'de eşi kalp krizi geçirerek hayatını kaybetti.
Filmografisi
Diziler
Filmler
Sunduğu programlar
Konuk olduğu programlar
Oynadığı reklam filmleri
Tiyatro oyunları
Kuçu Kuçu : Fabrice Roger-Lacan - Aysa Prodüksiyon Tiyatrosu - 2012
Kiralık Oyun : Ferhan Şensoy - Ortaoyuncular - 2006
Taraf Tutmak : Ronald Harwood - Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü - 2004
Tekrar Çal Samy (Apaçık) : Woody Allen - Tiyatro Fora - 2001
Yan Etkili Konuşmalar : Craig Wright - Tiyatro Fora - 2000
Nasuh Mahruki

Ali Nasuh Mahruki (d. 21 Mayıs 1968; İstanbul), Türk dağcı, yazar ve fotoğrafçı. Everest Dağı'na tırmanmayı başaran ilk Türk olması ve Arama Kurtarma Derneği'nin (AKUT) kuruluşunda yer almasıyla tanınmaktadır.
İki yüz yıldan beri İstanbulda yaşayan Mahruki ailesinden gelmektedir. Osmanlı döneminde Sultan II. Mahmuda hizmet etmiş Nasuhzade şehit Kaptan-ı Derya Ali Paşanın 5. kuşak torunudur. Babası Cem Mahruki, Türkiyenin önemli koleksiyoncularından biri olup Türk Nümismatik Derneği Başkanlığı yapmıştır.
Şişli Terakki Lisesi'nin ardından 1992'de Bilkent Üniversitesi İşletme Fakültesi'nden mezun oldu. Dağcılık sporuyla 1988 yılında Bilkent Üniversitesi Doğa Sporları Topluluğu'nda tanıştı. Üç yıl boyunca topluluğun başkanlığını yaptı. Dağcılık dışında mağaracılık, aletli dalış, yamaç paraşütü, motor sporları, bisiklet ve yelken sporlarıyla da ilgilenmektedir.
1992-1994 yılları arasında eskiden Sovyetler Birliği'nin sınırları içinde kalan 7000 metreden yüksek beş dağa tırmanarak Kar Leoparı unvanını aldı. 1995 yılında Everest Dağı'na tırmanan ilk Türk dağcı oldu. 1996 yılında yedi kıtanın en yüksek dağına tırmanarak Yedi Zirveler projesini tamamlayan 45. ve en genç sporcu oldu. Sonraki yıllarda da birçok zorlu tırmanış gerçekleştirdi. En önemlileri, oksijen desteksiz olarak gerçekleştirdiği Cho Oyu, Lhotse ve K2 dağlarıdır. 2010 yılında bir kez daha Everest Dağı'na tırmandı.
Bahçeşehir Üniversitesi'nde "Takım Çalışması ve Liderlik" dersleri vermiş olup ayrıca liderlik, takım çalışması, kişisel gelişim, kendini tanıma, hedef odaklılık, kararlılık, disiplin, risk yönetimi gibi konularda motivasyon konuşmaları ve seminerler düzenlemektedir. Çeşitli gazete ve dergilerde köşe yazarlığı yapmış ve televizyon kanallarında belgesel programları hazırlamıştır.
AKUT'un kurucu üyesidir. AKUT Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini yürütmekte iken 28 Kasım 2016'da Yönetim Kurulu Başkanlığı ve Yönetim Kurulu Üyeliğinden istifa eden Mahruki, 2019'da aldığı bir kararla da AKUT Onursal Başkanlık görevinden de istifa etmiştir.
Himalayalar'da Bhutan Krallığı'na yaptıkları bir motosiklet yolculuğu sırasında geleneksel bir düğün töreniyle Mine Mahruki ile evlenen Nasuh Mahruki, Barlas ve Bilge adında iki çocuk babasıdır.
Elvir Bolić

Elvir Bolić (d. 10 Ekim 1971, Zenica, Bosna-Hersek), Bosna-Hersekli eski futbolcudur.
Yugoslavya'nın Crvena zvezda (Kızılyıldız) takımında parladı. 1991-92 sezonunda Şampiyonlar Ligi maçlarında forma giydi.
1992 yılının Haziran ayında, 21 yaşındaki Bolić, Yugoslavya milli futbol takımının Fransa'daki eğitim kampında bulunurken, ailesinden Bosna'daki kötüleşen durum ve askeri çatışmaların başlamasıyla ilgili kötü haberler aldı. Kulüp yöneticilerine Belgrad'a geri dönmeyeceğini bildirdi ve temsilcisi ile görüşmek için Türkiye'ye gitti; Crvena zvezda isteğine saygı duydu ve ardından Galatasaray SK ile sözleşme imzaladı.
Türkiye'de ilk olarak 1992'de Galatasaray'a geldi, fakat fazla forma şansı bulamayarak altı ay sonra Gaziantepspor'a gitti. Gaziantep'te attığı gollerle dikkat çeken Boliç 1994-95 sezonunda 26 golle gol krallığında Aykut Kocaman'ın ardından ikinci sırayı aldı.
Boliç, 1995-96 sezonu başında Fenerbahçe'ye geçti ve o yıl kazanılan şampiyonlukta büyük pay sahibi oldu. Ayrıca 40 yıl boyunca kendi sahasında Avrupa maçlarında yenilmeyen Manchester United'a gol atarak Fenerbahçe'nin kazanmasını sağlamış ve tarihe geçmiştir. 2000 yılında takımdan ayrılan Boşnak oyuncu İstanbulspor'a transfer oldu ve ardından İspanya'nın Rayo Vallecano takımında forma giydi. Ülkesi Bosna-Hersek milli futbol takımı formasını da başarıyla giyen Boliç, 2005-2006 sezonunda tekrar İstanbulspor takımına dönmüştür.
Bu takımda da çeşitli sakatlıklarından ötürü fazla forma şansı bulamadı.
Elvir Bolić Gençlerbirliği SK ve Malatyaspor'da oynadıktan sonra 2005-2006 sezonunda Hırvatistan'ın HNK Rijeka takımına transfer oldu ama kısa bir süre sonra, 35 yaşındayken futbolu bıraktığını açıklayarak 2006 yılının Eylül ayında kulüpten ayrılmıştır.
2008 yılında Bosna-Hersek milli takımının yardımcı antrenörü olmuştur.
Elvir Bolić günümüzde ülkesi Bosna Hersek'te inşaat ve restoran işleri yapmaktadır.
Esas hat

Esas Hat, uluslararası deniz hukukunda kara ülkesi ile kara suyunun sınırını belirtmektedir. Buna göre uluslararası hukukta kabul edilen 6 deniz mili veya 12 deniz milinin uygulanması için esas alınacak çizgidir.
Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesinde esas hat;
sahildar devlet tarafından resmen kabul edilmiş büyük ölçekli deniz haritalarında belirtildiği şekliyle, sahil boyunca uzayan en düşük cezir hattı olarak tanımlanmıştır.
Uluslararası hukuk
Yaşlılık hekimliği

Yaşlılık hekimliği ya da geriatri, yaşlılık dönemindeki sağlık sorunları ve bu sorunların tedavileriyle ilgilenen tıp dalıdır.
Yaşlanma, canlı molekül, hücre, doku, organ ve sistemlerinde zamanın ilerlemesinde ortaya çıkan, geriye dönüşü olmayan yapısal ve işlevsel değişikliklerin tümüdür. Yaşlılık hekimliği, yaşlılığa bağlı olarak oluşan sağlık sorunlarını ve bunların tedavilerini inceler.
Kronik hastalıkların tedavisindeki gelişmeler ve buna paralel ortalama yaşam beklentisinin uzaması ile, iç hastalıkları disiplininin bu dalı gelişmekte olan ülkelerde önem kazanmaktadır. Vücutta yaşlılıkla birlikte meydana gelen değişiklikler nedeniyle (metabolizmanın yavaşlaması, strese karşı direncin azalması gibi) hastalıkların tedavileri ve hastaya yaklaşımda da nüanslar ortaya çıkmaktadır.
Geriatri, genel iç hastalıkları konularının yanı sıra alzaymır başta olmak üzere sık görülen kognitif problemler ve bunların tıbbi ve davranışsal tedavileri ile de ilgilenmektedir.
Yaşamın bu döneminde hastalıkların yoğunlaşmasıyla birlikte koruyucu hekimlik de ön plana çıkar. Bu hasta popülasyonunda strese karşı rezerv düşük olduğu için koruyucu hekimlik uygulamalarında gereksiz tahlil ve tetkiklerden kaçınarak mümkün olan en iyi koruyucu hekimlik hizmetini sunmak da geriatri uzmanlarının sorumlulukarındandır.
Cermen dilleri

Cermen dilleri, Hint-Avrupa dil ailesine bağlı bir alt ailedir. Batı, doğu ve kuzey olmak üzere üç alt kola sahiptir; Almanca, Felemenkçe, İngilizce gibi diller batı koluna, İskandinav dilleri kuzey koluna, Gotça gibi diller ise günümüzde ölü olan doğu koluna aittir. Tüm Cermen dilleri Proto Cermence adlı proto dilden türemiştir.
Aile, coğrafi açıdan Batı ve Kuzey Avrupa'daki ülkelerde konuşulan dillerin birçoğunu kapsar. Cermen dilleri, Avrupa dışında; ABD, Kanada, Güney Afrika, Karayipler, Surinam, Avustralya, Yeni Zelanda'da da ana dil olarak konuşulmaktadır ve yaklaşık 550 milyon ana dil konuşura sahiptir. İkinci dil olarak lingua franca statüsündeki İngilizce vasıtasıyla Asya, Afrika ve diğer bölgelerde de konuşulmaktadır.
Çağdaş Cermen dilleri
Ethnologue'a göre yaşayan 48 Cermen dili vardır, bunlardan 41'i batı, 6'sı kuzey koluna aittir (Hunsrik dili sınıflandırılmamıştır.). Çağdaş Cermen dillerinin büyük bir kısmı Kuzey ve Batı Avrupa'da konuşulmaktadır. Aşağıda bu dillerden bazıları listelenmiştir.
Afrikaans
Almanca
Danca
Faroece
Felemenkçe
Frizce
İngilizce
İsveççe
İzlandaca
Limburgca
Lüksemburgca
Norveççe
Pensilvanya Almancası
Scots
Yidiş
Dil bilgisi
Bu diller genellikle bükümlüdür. Yani kendi içinde sözcük değişime uğrayarak çekilir. Mesela İngilizce "drink-drank-drunk" (Almanca "trinken-trank-getrunken")'ta olduğu gibi. Genellikle cümle yapısı özne + yüklem + tümleç şeklindedir.
Cermen dilleri aile tablosu
Dil karşılaştırması
Ahmed Doğan

Ahmed Demir Doğan (Bulgarca: , d. 29 Mart 1954, Dobriç), Bulgar siyasetçidir. Bulgaristan Türklerinin haklarını savunan Hak ve Özgürlükler Hareketi'nin kurucusu ve eski genel başkanı.
Yaşamı
29 Mart 1954 tarihinde Bulgaristan'nın Dobriç ilçesine bağlı Bakalovo köyünde doğdu. İlk ve orta okul öğrenimini yüksek notlarla bitirdi. Lise hayatı da aynı başarıyla devam etti. Sofya Üniversitesi'nin Felsefe Bölümü'nü kazanarak çok iyi bir dereceyle bitirdi. Marksist Felsefe ve Diyalektik Materyalizm Teorisi alanında büyük özveriyle çalıştı ve mastır yaptı.
Marksizmin temel ilkelerine ters düştüğünü açıklayan ve rejime karşı tavır alan felsefecilerden biri olması sebebiyle 1984-1985 yıllarında komünist rejimin ağır soykırımını fiilen yaşayanlardan oldu.
1985 yılında Todor Jivkov rejimini protesto amacıyla Doğan ve arkadaşları(Bulgaristan Türk Kurtuluş Birliği Teşkilatı)adını verdikleri gizli teşkilat kurdular. Yalnız çok geçmeden tutuklanarak cezaevine kondular. Bulgaristan'da Mayıs 1989 Olaylarının teşkilatcısı olarak da yargılandı. 12.12.1989 tarihinde cezaevinden çıktı.
1990 yılında Hak ve Özgürlükler Hareketi'ni (HÖH) 8. Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ında desteğiyle kurdu ve Genel Başkan oldu. Bulgaristan'daki Türklerin dil, din, sosyal, kültürel ve ekonomik haklarını savunan ilk parti kuruldu. Ayrıca Bulgaristan'daki ilk Türk siyasetçi olma vasfını da kazanmış oldu.
Suikast girişimi
19 Ocak 2013 tarihinde Ahmed Doğan kürsüde konuşma yaptığı sırada silahlı bir kişinin saldırısına uğradı. Saldırgan, boş fişekleri olan bir gaz tabancası kullandı ancak ateş edemedi, tabancası tutukluk yapınca eyleminde başarısız olan saldırganın 25 yaşındaki Türk asıllı Oktay Hasanov Yenimehmedov olduğu ve uyuşturucu, hırsızlık suçlarından sabıkasının bulunduğu belirlendi. Birçok uzmana göre, silah ateş etse bile yalnızca ölümcül olmayan yaralanmalara neden olacaktı. Bu noktada Doğan, saldırganın koluna vurdu, ve yere düşmeden önce birkaç saniye onunla boğuştu. Saldırgan daha sonra güvenlik görevlileri ve delegeler tarafından tutuklanmadan önce birkaç dakika dövüldü ve tekmelendi. Bu bölümün tamamı videoya çekildi. Şubat 2014'te Enimehmedov üç yıl altı ay hapis cezasına çarptırıldı. Mart ayında Sofya Temyiz Mahkemesi, Türk asıllı siyasetçi Ahmet Doğan'a kurusıkı tabanca doğrultan Oktay Enimehmedov'un cezasını ev hapsine çevirdi.
Carter Vaughn Findley

Carter Vaughn Findley, Amerikalı bir Türk tarihçisidir.
Kitapları
Osmanlı Devletinde Bürokratik Reform Babıali 1789-1922; çevirenler: Latif Boyacı, İzzet Akyol (İz Yay., 1994)
Kalemiyeden Mülkiyeye Osmanlı Memurlarının Toplumsal Tarihi; çeviren: Gül Çağlalı Güven (Tarih Vakfı Yurt Yay., 1996)
Ahmet Mithat Efendi Avrupa'da; çeviren: Ayşen Anadol (Tarih Vakfı Yurt Yay, 1999) Carter'ın dilimize çevrilmeyen bir kitabı da, John Rothney'le ortaklaşa yazdığı, Twentieth Century World (Boston: Houghton Mifflin, 2006).
Makaleleri
An Ottoman Occidentalist in Europe: Ahmed Midhat Meets Madame Gülnar, 1889. Kaynak için: The American Historical Review, Vol. 103, No. 1 (Feb., 1998), pp. 1549.
Amerikalı tarihçiler
Amerikalı Türkologlar
Harvard Üniversitesinde öğrenim görenler
Yale Üniversitesinde öğrenim görenler
Ohio Eyalet Üniversitesi kişileri
Guggenheim Fellows
Gayrimüslim İslam araştırmacıları
Yaşayan insanlar
Bodhidharma

Bodhidharma (Sanskritçe: बोधिधर्म, Çince: Damo 達摩, Japonca: Daruma だるま) yaklaşık 440-528 yılları arasında yaşadığı tahmin edilen Zen okulunun Çin'deki kurucusu. Zen Budizmin ilk piri olarak kabul edilir; bu nedenle geleneksel olarak Zen'in tarihi Bodhidharma'nın Çin'e geldiği 520 yılından başlatılır.
6. yüzyıl filozofları
Hint filozoflar
Budist misyonerler
Zen
Ankiloz

Ankiloz, açısı ne olursa olsun sonunda herhangi bir durumda kıpırdamaz hale gelebilen eklem oynaklığının azalma sürecidir.
Ankiloz iyi ya da kötü bir konumda oluşabilir. Buna göre çeşitli derecelerde ve bir kol ya da bacak bölümünü ilgilendiren sakatlıklar ortaya çıkar. Sonuç ankilozun oluştuğu açıyla<> da ilgilidir. 180 derecelik durumda ankiloz olmuş bir dirsek eklemi 90 derecelik olandan daha çok can sıkıcıdır.
Ankilozan eklem travmasından ileri gelebileceği gibi, süreğen bir eklem hastalığı sonucunda da ortaya çıkabilir.
Tedavisi
Ankiloza karşı fizik tedavi, bilinçlendirme ve ilaç tedavisi uygulanır. Bazı durumlarda, kalça protezi, diz protezi gibi cerrahi girişimler uygulanır.
Romatoloji
Kas iskelet hastalıkları
Monolit

Monolit, yekpare taş veya kayadan meydana gelen, görünüşte dağ benzeri bir jeolojik veya teknolojik, büyük boyutlu bir kitledir. Sıklıkla çok sert ve katı metamorfik kayadan olan bu kitleleri, genellikle erozyon açığa çıkarmıştır.
İsim Latince monolithus sözcüğünden gelir ki bu da Yunanca μονόλιθος (monolithos) sözcüğünden gelmektedir. μονόλιθος sözcüğü ise μόνος yani "tek" ve λίθος yani "taş"tan türemiştir. İngilizce ve Türkçeye ise Fransızca monolithe sözcüğünden geçmiştir.
Jeolojik Monolitler
Bugün yeryüzündeki en büyük üç monolit şunlardır:
Mount Augustus (Augustus Dağı), Avustralya
La Peña de Bernal, Meksika
Stone Mountain (Taş Dağı), Atlanta, Georgia, ABD
Diğer monolitlerden bazıları:
Kuzey Amerika
Bottleneck Peak and Moon, Utah, ABD
Devils Tower National Monument, Wyoming, ABD
El Capitan, Kaliforniya, ABD
Enchanted Rock, Teksas, ABD
Haystack Rock, Britanya Kolumbiyası, Kanada
Avrupa
Frau Holle Stone, Almanya
Humber Stone, İngiltere
King Arthur's Stone, İngiltere
Logan Stone, İngiltere
Odin Stone, Orkney, Birleşik Krallık - 1814 yılında yok edilmiştir.
Cebelitarık Kayası (Rock of Gibraltar)
Afrika
Ben Amera, Moritanya
Brandberg Mountain, Namibya
Asya
Savandurga, Hindistan
Avustralya
Mount Coolum, Queensland
Mount Wudinna, Güney Avustralya
Güney Amerika
Paine Kuleleri, Şili
Antarktika
Scullin monoliti
Uluru
Yıllar boyunca Uluru/Ayers Kayası'nın dünyanın en büyük monoliti olduğu yazılmış ve söylenmiştir. Aslında bu iki açıdan da yanlıştır. Zira Uluru bir monolit değildir ve bir monolit olsa bile Mount Augustus ondan yaklaşık 2,5 kat daha büyüktür.
Yapay Monolitler
Yekpare taştan meydana gelen abidelere tarihte sıklıkla rastlanır. Bunlar diğer özelliklerine göre farklı isimlerle anılır. Bunun dışında insan eliyle, farklı amaçlar için yapılmış monolitler bulunur. Bazı insan eliyle yapılmış monolitler ve tipler:
Theoderik Mozolesi, Ravenna
Aztek takvimi "Güneş Taşı"
Run taşları
Steller
Dikilitaşlar
Ogham Taşı (Ogham Stone), İrlanda
Adem ve Havva Taşları (Adam and Eve Stones), İngiltere
Merlin Taşı (Merlin Stone), İngiltere
Kolon

Kolon veya sütun, taşıyıcı sistemde düşey yapı elemanlarına verilen isimdir. Yapıda dış ve iç etkilerden oluşan kuvvetleri (moment, kesme kuvveti vb.) temellere, dolayısı ile zemine aktarırlar. Boyutlandırılmaları gelen kuvvetlere göre yapılan hesaplamaların dışında; yönetmeliklerde malzeme cinsine göre belirtilen minimum boyutlardan küçük olamaz. Taş veya tuğla örülerek yapılan taşıyıcı ayaklara ise paye denmektedir.
Yapı tarihinin en başından beri yapıları ayakta tutmak için kullanılagelmiştir. İlk zamanlarda taş, ağaç gibi doğal malzemeler kolon yapımında kullanılmışsa da modern teknolojinin gelişmesi ile birlikte bir tür yapay bağlayıcı olan çimento ve iskeleti oluşturan çelikten imal edilmiş betonarme veya yalnızca çelikten kolonlar kullanılmaya başlanmıştır.
Kolonlar yapı sistemlerinde, genellikle kirişlerden gelen yükleri temele, dolayısı ile zemine aktarırlar. Kolonlarda oluşabilecek bir hasar, yapının göçmesine varabilecek kadar ağır hasarlara neden olabilmektedir.
Kolon tanımı genellikle yapısal elemanın, geometrik yerleşimiyle ilgili bir özelliğini çağrıştırsa da, betonarme davranışı açısından irdelendiğinde diğer tür elemanlardan (kiriş, döşeme, perde vb.) farklı bir mekanik davranışı ortaya koyar. Betonarme Yapıların Tasarım ve Kuralları (TS500-2000) isimli Türk Standardı'nda belirtildiği üzere (Bölüm 7.3) hesap eksenel basınç değeri değerini aşmayan elemanlar eğilme elemanı olarak tasarlanırlar. Kirişler ve de döşemeler çoğunlukla bu tanıma uyarlar. Bu şartın dışındaki elemanlar ise, eksenel kuvvet seviyesinde bir üst sınır olmakla birlikte, eksenel kuvvet ve eğilmenin birlikte etkimesi durumuna göre tasarlanırlar (TS500-2000 Bölüm 7.4 ve Deprem Yönetmeliği ilgili bölümü). Kolonlar ise çoğunlukla bu davranış tanımına girerler. Ancak eğer bir yatay elemanın (kiriş) eksenel yük seviyesi yanal yüklerden dolayı bu tanıma giriyorsa kolon gibi tasarlanması gerekliliği vardır.
Tarihçe
Mimari anlamda kolonların ilk kullanıldığı yapılar eski Mısır'da MÖ 2600 yıllarında taş kalıplarla yapılan Imotep tapınağında görülmüştür.
Mimari anlamda kolonların kullanıldığı diğer bir uygarlık ise Perslerdir. Perslere ait Apadana Tapınağı'nda 70 x 70 metre ebatlarında olan yapıda birçok kolon kullanılmıştır. Bu kolonların büyük bir kısmı hala ayakta durmaktadır.
Ayrıca kolonlar değişik medeniyetlerce yapısal eleman dışında; vergi taşları ve Sadaka taşı olarak da kullanılmıştır.
Eski zamanlarda kolon üretimi
Kolonlar birçok ebatlarda tasarlanabilir. Bazıları kesme taşların üst üste dizilmesi ile imal edilmişlerdir. Bazıları da bütün olarak, taşların yonutulması ile imal edilmişlerdir.
Eski dönemlerde, yekpare kolonların ağırlıkları yüksek olduğu için taşınmaları ve yerleştirilmeleri zor olmuştur. Diğer kolonlar; kesme taşların üst üste konulması ya da taşların harçlarla birleştirilmesi şeklinde imal edilmiştir. Ayrıca genellikle bu tip kolonlarda; oluşacak gerilmeleri karşılamak için farklı taşlar ya da metal parçaları da kullanılmıştır. Genellikle kolonlar mukavemeti düşük betonlardan, tuğlalardan ya da taş parçalarından imal edilmişlerdir.
Manuel de Falla

Manuel de Falla y Matheu, (d. 23 Kasım 1876, Cádiz ö. 14 Kasım 1946, Alta Gracia) İspanyol besteci ve piyanist.
İspanyanın en tanınmış ve sevilen bestecilerindendir. Kendi vatanının geleneksel müziğinden etkilenmiş, onu diğer Avrupa stilleri ile birleştirerek kendine özgü bir müzik dili yaratmıştır. Baleler, şarkılar, piyano ve orkestra eserleri bestelemiştir.
1876da İspanyanın güneyindeki Cádiz şehrinde doğdu. Cádizde başladığı öğrenimini önce Madridde, sonra Pariste sürdürdü. Pariste bulunduğu 1907-1914 yılları arasında Maurice Ravel, Claude Debussy gibi bestecilerle tanıştı ve onlardan etkilendi. Ancak 1914te başlayan I. Dünya Savaşı nedeniyle Madride geri döndü. 1920de, arkadaşı şair Federico Garcia Lorcanın da bulunduğu Granadaya yerleşti; 1921-1939 yılları arasında Granadada yaşadı 1936da sevgili arkadaşı Lorcanın öldürülmesine engel olmaya çalıştıysa da başarılı olamadı. İspanya İç Savaşından sonra General Franconun zaferi üzerine Arjantinin başkenti Buenos Airese taşındı. Granadada başladığı, İspanyol şair Jacinto Verdaguerin bir metnine dayanan Atlantida adlı koral eseri üzerinde çalştıysa da eser 1946da yaşamını yitiridiğinde de henüz tamamlanmamıştı. Bu eser daha sonra Ernesto Haffler tarafından tamamlanmıştır.
Hiç evlenmeyen ve ömrü boyunca kız kardeşi ile yaşayan Falla, servetini yitiren Madriddeki ailesinin geçimini tipik İspanyol müzikal komediler besteleyerek sağladı. 1905te yazdığı ve ilk defa 1913te Fransanın Nice kentinde sahnelenen La vida breve, ilk önemli sahne eseri idi. Çingene kıskançlığının anlatan El amor brujo Balesi ise 2 yıl sonra Madridde sahnelenmişti. El sombrero de tres picos balesine son halini baleyi 1919da sahneleyen Sergei Dyagilev verdi. Cervantesin klasik romanı Don Kişota dayanan kukla operası El retablo de maese Pedro 1922de tamamlandı. Bu dört eserin ilk üçünün orkestra suitleri popular olmuştur.
Besteci, El amor brujo ve El sombrero de tres picosdan iki suitin konser versiyonlarını yazdığı gibi solo piyano ve orekstra için Noches en los jardines de España (İspanya Bahçelerinde Geceler) isimli çok güzel bir orkestra eseri daha bestelemiştir.
Falla, vocal müzik alanında 7 İspanyol halk şarkısını düzenledi. Bazı oda müziği ve piyano müziği eserleri de yazdı.
1876 doğumlular
Cádiz doğumlular
1946 yılında ölenler
20. yüzyıl klasik müzik bestecileri
İspanyol besteciler
Flamenko müzisyenleri