Sümbül Efendi

Sünbül Sinan Efendi (d. 1452 - ö. 1529), İstanbulun büyük velilerinden, Halvetiyye'nin Sünbüliyye kolunun kurucusu mutasavvıf, medrese kökenli müfessir ve vaiz.
Hayatı
Merzifonda doğdu. Asıl adı Yusuf Sinandır. "Sünbül" lakabı ona şeyhi Cemal-i Halveti tarafından verilmiştir. Babasının adı (Kayabeyoğlu Ali) dışında ailesi hakkında bilgi yoktur.
Hayatına dair bilinenlerin önemli bir kısmı, halifelerinden Yakub Efendinin oğlu Şeyh Yusuf Sinaneddinin "Menakıb-ı Şerif ve Tarikatname-i Piran" adlı eserinde babasından naklen verdiği bilgilere dayanmaktadır. Sünbül Sinan, ilk öğrenimini memleketinde yaptıktan sonra İstanbula giderek medrese tahsiline başladı. Devrin tanınmış alimlerinden Efdalzade Hamidüddinin talebesi ve ardından mülazımı oldu. Medrese tahsili sırasında tasavvuf aleyhtarı olarak bilinen Sünbül Sinan, bir arkadaşı vasıtasıyla tanıştığı Halvetiyye tarikatının ana kollarından Cemaliyyenin piri Cemal-i Halvetiye intisap ederek tasavvuf yoluna girdi. Üç yıl süren seyrü süluk döneminden sonra hilafet aldı ve irşad göreviyle Mısıra gönderildi. Koca Mustafa Paşa Dergahında irşad faaliyetini sürdüren Cemal-i Halveti hacca gitmek amacıyla İstanbuldan ayrılırken Sünbül Sinana haber gönderip kendisinin de hacca gelmesini istediğini bildirdi. Cemal-i Halveti yolda vefat edince (899/1494) bu buluşma gerçekleşmedi. Sünbül Sinan, hac dönüşü şeyhinin vasiyeti gereği İstanbula dönerek kızı Safiye Hatunla evlendi ve Koca Mustafa Paşa Dergahında postnişin oldu. Bir rivayete göre Cemal-i Halveti hacca giderken onu İstanbula çağırıp kızıyla evlendirmiş, postuna oturttuktan sonra hacca gitmek için yola çıkmıştır. 899 (1494) yılından ölümüne kadar, kendi adıyla anılacak olan Koca Mustafa Paşa Dergahında irşad faaliyetini sürdüren Sünbül Efendi cuma günleri Ayasofya ve Fatih camilerinde vaaz verdi, vaazların ardından dervişleriyle Halveti devranı icra etti. Yavuz Sultan Selim Han, yaptırdığı caminin açılış merasimi sırasında vaaz etme görevini ona verdi. Hulvi, Sünbül Sinanın Yavuz Sultan Selimle ilişkileri konusunda ayrıntılı bazı rivayetleri nakletmektedir.
II. Bayezid, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman dönemlerini idrak eden Sünbül Efendi, Muharrem 936da (Eylül 1529) öldü. Cenaze namazı Fatih Camiinde Kemalpaşazade tarafından kıldırıldı ve dergahının haziresine defnedildi. Türbesi İstanbulun en önemli ziyaretgahlarından biridir. Ölümüne düşürülen birçok tarihten bazıları şunlardır: Eyledi bostan-ı zühdün sünbülü mevaya azm; Canına Sünbül Sinanın Fatiha; Üstad-ı aşk. Hüseyin Vassaf, Şeyhülislam Kemalpaşazadenin onun vefatı dolayısıyla söylediği tarih manzumesinin çini üzerine yazdırılıp türbeye konulduğunu belirtir ve, Nur ola Sünbül Sinanın kabri hep tarih mısraıyla biten sekiz beyitlik bu manzumeyi eserine kaydeder (Sefine-i Evliya, III, 375). Sünbül Efendinin vefatından sonra yerine Merkez Efendi postnişin olmuş, Sünbül Efendiye nisbet edilen Sünbüliyye, Merkez Efendi ve diğer halifeleri tarafından yaygınlaştırılmıştır. Yakub Germiyani, Cem Şah Efendi, Akşehirli Cemal Efendi, Maksud Dede, Kefeli Alaeddin Ali, Çavdarlı Şeyh Ahmed Dede onun halifeleri arasında zikredilebilir.
Sünbül Efendinin vefatından sonra yerine Merkez Efendi postnişin olmuş, Sünbül Efendiye nisbet edilen Sünbüliyye, Merkez Efendi ve diğer halifeleri tarafından yaygınlaştırılmıştır. Yakub Germiyani, Cem Şah Efendi, Akşehirli Cemal Efendi, Maksud Dede, Kefeli Alaeddin Ali, Çavdarlı Şeyh Ahmed Dede onun halifeleri arasında zikredilebilir.
"Zikr" ve "devran" uygulaması ile ilgili görüşleri
Sünbül Efendinin devran uygulaması ulema ve meşayih arasında tartışmalara sebep oldu. İstanbul kadısı Sarıgörez Nureddin Efendinin, devran zikir yapan dervişlerin yakalanıp cezalandırılması için bir şikayetname yazarak tasdik için Şeyhülislam Kemalpaşazadeye gönderdiği, şeyhülislamın Sarıgörezin şikayetnamesini tasdik ettiği, Sünbül Sinanın bu fetvayı önlemek için Kemalpaşazadenin inanıp güvendiği Şeyh Yavsi Zaviyesi şeyhi Mehmed Efendiyi devreye sokması üzerine şeyhülislamın fetvayı uygulamaktan vazgeçtiği kaydedilmektedir. Bu olaydan önce Sarıgörez ile Sünbül Efendi arasında bir münazara cereyan ettiği, şeyhin ilmi dirayeti ve manevi nüfuzu karşısında Sarıgörezin yenilgiye uğradığı belirtilmektedir.