Amélie

Amélie (Özgün adı: Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain, Tr.: Amélie Poulain'in Masalsı Kaderi), Audrey Tautounun başrolünde olduğu, Jean-Pierre Jeunet filmi. Fransız yapımı bu romantik komedi, Jeunet ve Guillaume Laurant tarafından yazılmıştır. Montmartrede geçen film, modern Paris hayatının idealize edilmiş, alaycı bir yorumudur.
Film Nisan 2001de Fransa, Belçika ve Fransızca konuşulan batı İsviçrede gösterime girmiş, pek çok film festivalinde yer almış ve ardından tüm dünyada sinema salonlarında izleyici beğenisine sunulmuştur.
Avrupa Film Ödüllerinde en iyi film ödülünü almış, ikisi En İyi Film ve En İyi Yönetmen dallarında olmak üzere dört César Ödülü almış, En İyi Senaryo dalıyla birlikte iki BAFTA Ödülü ile ödüllendirilmiştir ve Akademi Ödülüne aday gösterilmiştir. Bunların dışında da pek çok ödülün sahibi olmuştur.
Konusu
Amélie Poulain, bir doktor olan babası tarafından diğer çocuklardan, kalp hastalığı olduğu gerekçesiyle, uzak yetiştirilen bir çocuktur. Aslına bakılırsa babasının yanlış bir teşhisidir bu, çünkü Amélienin babasıyla kurduğu nadir fiziksel temas babasının sağlık kontrolleriyle gerçekleşmektedir ve bu kontroller sırasında Amélie heyecanlanmakta, kalp atışı hızlanmaktadır. Amélienin annesiyse, en az babası kadar nevrotik bir kadındır. Amélie küçük bir çocukken, annesi, Notre Dame Kilisesinin tepesinden atlayan bir kadının üzerine düşmesi sonucu ölmüştür. Böylece babası daha da sessiz ve silik biri olmuş, kendisini eşi için ilginç bir anıt mezar düzenlemeye adamıştır. Amélie de bu yalnızlığın ortasında kendini eğlendirebilmek için, oldukça ilginç ve derin bir hayalgücü geliştirmiştir.
Büyüdüğünde, Amélie Montmartreda bir café olan ve eski bir sirk göstericisi tarafından yönetilip, birçok ilginç kişinin çalıştığı Çift Değirmende garson olarak çalışmaya başlar. 22 yaşındayken, Amélie için hayat oldukça basittir; kahramanımız birkaç başarısız romantik ilişki denemesi sonucunda, kendisini crème bruléessiyle bir çaykaşığı ile oynamak, gün ışığında Pariste yürüyüşe çıkmak, St. Martins Kanalında taş sektirmek, yüzeyi hoşuna giden taşları toplamak gibi çeşitli küçük zevklere adamış ve hayalgücünü tamamen serbest bırakmıştır.
Hayatı, Prenses Diananın öldüğü gün değişmeye başlar. Haberlerden duyduğu şoku takiben yaşadığı bir dizi olay sonucunda, gevşemiş bir banyo fayansının arkasında, bir çocuğun yıllar önce saklamış olduğu metal bir kutu bulur ve bu kutunun sahibini aramaya başlar. Bu arayış içerisinde kendisiyle bir anlaşma yapar; eğer kutunun sahibini bulursa, hayatını iyiliğe adayacaktır. Bulamazsa da Ne yapalım.
Pek çok yanlış tahminin ardından, kendisiyle aynı apartmanda yaşayan kristal adam lakaplı ressam Raymond Dufayelin yardımıyla, kutunun gerçek sahibini bulur ve çeşitli numaralarla kutuyu sahibine iletir. Ardından adamı gözler ve üzerinde yarattığı mutluluğu görünce, diğer insanların hayatında güzel şeyler yapmaya karar verir. Bu Amélieyi gizli bir adalet sağlayıcı ve koruyucu melek yapar hayatına etki ettiği insanların gözünde. Babasının hep hayalinde olan dünya turuna çıkmasını sağlar, iş arkadaşlarına, apartmanın yöneticisine, manavın çırağı Luciene gizlice pek çok iyilik ve sürpriz yapar.
Ancak Amélie diğer insanlarla ilgilenirken, kimse kendisiyle ilgilenmemektedir. Başkalarının mutluluğu yakalaması için uğraşırken, kendi yalnızlığını sorgulamaya başlar. Bu sorgulama, pasaport için fotoğraf çekilen fotoğraf kulübelerinden, kenara atılmış, yabancılara ait vesikalık fotoğrafları toplayan, tuhaf karakter Nino Quincampoix ile olan bağıntısını görünce daha açık ve rahatsız edici olmaya başlar. Her ne kadar Ninoyu kendi yöntemleriyle pek çok dolambaçlı şekilde cezbetmeye çalışsa da, özünde utangaçtır ve Ninoya yaklaşamamaktadır. Ancak Raymondın öğütleri sonunda, başkalarının mutluluğu için uğraşırken kendi mutluluğunu da elde edebileceğini öğrenir...
Eleştiriler
Film ticari ve sanatsal açıdan büyük başarı yakalamıştır. Bununla birlikte les Inrockuptibles yazarı Serge Kaganskinin ağır eleştirilerine maruz kalmıştır. Kaganskiye göre film, Fransız toplumunun realistlikten oldukça uzak, şaşaalı bir betimlemesi, eski, etnik grupların nadir görüldüğü, gizli lepenist bir Fransa kartpostalıdır. Paris çeşitli etnik kökenin bir arada bulunduğu bir şehirdir ve Montmartreın bitişiğinde, siyahi yerleşimlerin bulunduğu ve burada yaşayanların filmde pek az görüldüğü Barbès-Rochechouart bölgesi yer almaktadır. Eleştirmene göre, yönetmen, mükemmel Parisin rüyası bir görüntüsünü yakalamak için, siyahi insanların filmde yer almaması gerektiğini düşünmektedir. İlginç olansa, filmde sadece tren istasyonunda Amélieyi rahatsız etmek için arkasından yürüyen üç serseri için siyahi oyuncu kullanılmış olmasıdır.
David Martin-Castelnau ve Guillaume Bigot gibi diğer eleştirmenlerse, Kaganskinin bu eleştirisini haksız bulmakta ve Kaganskinin iddialarını, bir çeşit elit grubun, filmdeki sıradan insanlara karşı hastalıklı bir aşağılama olarak değerlendirmişlerdir. Filmin yönetmeni Jean-Pierre Jeunet ise, filmde Lucien rolünü üstlenen Kuzey Afrika kökenli oyuncu Jamel Debbouzeyi örnek göstererek bu eleştirilere karşı çıkmıştır.
Filme getirilebilecek bir eleştiri de, yeniden yapılandırılma aşamasında olan bir bölge olan Montmartreda, Amélie gibi bir garsonun, sadece garsonluktan aldığı parayla herhangi bir ulaşım aracına ihtiyaç duymaksızın nasıl işe gidebildiği, iş yerine nasıl bu denli yakın yaşayabildiği ve iş dışındaki boş vaktinin neden bu kadar çok olduğuna yönelik olabilir.
Ödüller
Film sanatsal ve ticari açıdan büyük başarı kazanmış ve dünya çapında geniş bir gösterime sahip olmuştur. Beş dalda Akademi Ödülü için aday gösterilmiştir:
En İyi Sanat Yönetmenliği, Aline Bonetto (sanat yönetmeni), Marie-Laure Valla (set yönetmeni)
En İyi Sinematografi, Bruno Delbonnel
En İyi Yabancı Film, Fransa
En İyi Özgün Senaryo, Guillaume Laurant ve Jean-Pierre Jeunet
En İyi Ses, Vincent Arnardi, Guillaume Leriche, Jean Umansky
2001 yılında film, Avrupa Film Festivalinde En İyi Film ödülü dahil pek çok ödül kazandı.
Ayrıca Toronto Uluslararası Film Festivali'nde halk oylamasıyla kazandığı ödülün yanı sıra,
Karlovy Vary Uluslararası Film Festivalinde de Kristal Küre Ödülünü kazanmıştır.
27. César Ödülleri'nde En İyi Film, En İyi Yönetmen, En İyi Özgün Müzik ve En İyi Sanat Yönetimi dallarında César Ödülleri'nin de sahibi olmuştur.
59. Altın Küre Ödülleri'nde En İyi Yabancı Film dalında aday olmuştur.
Film, New York Times tarafından Gelmiş Geçmiş En İyi 1000 Filmden biri seçilmiştir.
BBC'nin Ağustos 2016'da yayımladığı 21. yüzyılın en iyi filmleri listesinde 87. sırada yer aldı.
Filmde Kullanılan Görüntüler
Film, aşağıdaki filmlerden ve video kliplerinden parçalar içermektedir:
Gospel şarkıcısı Sister Rosetta Tharpeın bir televizyon gösterisi.
Tom Davenportun belgeseli Born for Hard Luck tan Peg Leg Sam Jacksonın olduğu sahne.
1998 yapımı Bill Cote belgeseli Seventeen Seconds to Sophieden bir alıntı.
François Truffautnun Fransız Yeni Akım filmi Jules et Jimden 3 parça:
Jules, Jim ve Catherine bir üst geçitten koşarken;
Bir öpüşme sahnesinde, fark edilmeyen bir böceğin, iki aşığın arasına gelip ve kadının ağzının içine giriyormuş gibi göründüğü sahne. Bu görüntü, Amélienin anlatıcısı tarafından özellikle vurgulanmış ve böceğin ekrandaki hareketi bir yuvarlak içine alınarak gösterilmiştir;
Catherinein şarkı söylerken görüntüsü.
Dufayelin reprödüksiyonunu yaptığı Pierre-Auguste Renoire ait olan Sandalda Öğlen Yemeği. (Le Déjeuner des canotiers)
Marc Solal ve François Davide ait olan "La tete dans les nuages" ("Bulutlardaki Kafa") adlı kitaptan hayvan şekilli bulut resimleri.
Oyuncu kadrosu
Audrey Tautou - Amélie Poulain
Mathieu Kassovitz - Nino Quincampoix
Serge Merlin - Raymond Dufayel
Rufus - Raphaël Poulain - (Amélie'nin babası)
Claire Maurier - Suzanne
Yolande Moreau - Madeleine Wallace/Wells (apartman yöneticisi)
Arthus de Penguern - Hipolito (yazar)
Jamel Debbouze - Lucien (manavın çırağı)
Urbain Cancelier - Collignon (manav)
Dominique Pinon - Joseph
Isabelle Nanty - Georgette
Maurice Benichou - Dominique Bretodeau
Clotilde Mollet - Gina
Lorella Cravotta - Amandine Poulain, Amélienin annesi
Film müzikleri
Filmin ünü kadar ünlenen müziklerini Yann Tiersen bestelemiştir. World Soundtrack Academy tarafından 2001 yılının en iyi film müzikleri seçilmiştir.
Diğer
İngilizce konuşulan ülkelerde, film ilk olarak Amélie from Montmartre adıyla yayınlandı.
Filmde bilgisayar destekli görüntü ve dijital araçlar kullanıldı.
Jenuet aslında Amélie rolünü İngiliz aktris Emily Watson için yazmıştı. Senaryonun asıl eskizlerinde Amélienin babası Londradan yaşayan bir İngilizdi. Ancak Watsonın Fransızcası rol için yeterli değildi ve aktrisin diğer çekimleriyle filmin çekimleri çakıştığından ötürü, Jenuet senaryoyu Fransız bir aktris için yeniden yazdı. Audrey Tautou, yönetmenin ilk tercihiydi.
Amélie Cannes Film Festivalinde gösterilmedi. Jenuet, bir önceki filmi La Cité des enfants perdus (Kayıp Çocuklar Şehri)ya karşı gelen soğuk tepkilerden sonra Amélieyi festivale çıkarmamaya karar verdi.. Amélienin festivaldeki yoksunluğu, filmi oldukça beğenen medya ve izleyiciler tarafından tepki topladı.
Bir sahnede, Amélie, oturduğu binanın eski yöneticisine giderken, sokakta yeni bir Volksvagen Beetle'ın önünden geçmektedir. Oysa filmin geçtiği zamanlarda bu araba henüz üretimde değildi. Jenuet filmle ilgili yorumlarında, bu arabanın olduğu sahneyi değiştirmediğini, bu sahnenin Amélie'nin tarihle uyuşmaz kimliğinin bir göstergesi olduğunu belirtmektedir.
Filmin İngilizce altyazılı versiyonlarında, apartman yöneticisi Madeleine Wallace, Madeleine Wells olarak adlandırılmıştır. Filmin orijinalinde, Madeleine, soyadının Paris'teki Wallace Şelalesi'yle aynı olduğunu belirterek ağlamaya mahkum olduğunu söyler. İngilizce versiyonda da aynı replik, "Wells Şelalesi" ile değiştirilerek aktarılmıştır.
Amélie'nin etkileyici sahnelerinden biri olan, hayvan şekilli bulutların olduğu sahnede, şekiller Marc Solal ve François David'in kitabı "La tete dans les nuages"den birebir çizilmiştir.
Amélie'nin bir sahnesi, bir internet dedikodusuna malzeme olmuştur.
Film, Michael Sowa'nın çeşitli resimlerini içermektedir. Sowa'nın resimleri Amélie'nin yatak odası duvarlarını süslemekte ve bir açıdan Amélie'nin aşk hayatıyla ilgili bağlar kurmaktadır.
Öyküyü yumuşatmak ve samimileştirmek amacıyla tungsten kullanılarak istenilen renk sağlanmıştır.