Latinceden Rumenceye ses değişiklikleri

Kaba Latince dönemi
Iotacization
Kaba Latince'de, diğer ünlü izleyen kısa ve yarı ünlüle değiştirildi. Daha sonra, 'den önce olan ünsüzleri palatalize edildi.
Lat. puteum > putju > Rum. puț, fakat:
Lat. rōgātiōnem > rogatjone > rogačone > Rum. rugăciune ('dua')
Lat. hordeum > ordju > ordzu > Rum. orz ('buğday'), fakat:
Lat. deorsum > djosu > džosu > Rum. jos ('aşağı')
Lat. socium > sokju > Rum. so]ț ('dost', 'koca')
Lat. cāseum > kasju > Rum. caș ('bir peynir çeşidi')
Lat. vīnea > vinja > > Rum. vie
Lat. mulierem > muljere > > Rum. muiere ('kadın')
Labial ünsüzler değişmezdi:
Lat. rubeum > robju > Rum. roib
Ünlüler
Latince ünlüler a, o ve u değişmedi:
Lat. mare > Rum. mare ('deniz')
Lat. pālum > paru > Rum. par ('direk')
Lat. focum > focu > Rum. foc ('ateş')
Lat. pōmum > pomu > Rum. pom ('meyve veren bir ağaç')
Lat. multum > multu > Rum. mult ('çok')
Lat. tū > Rum. tu ('sen')
Latincede kısa bir u, (ama m ve b'''den önce gelen de) o haline geldi.
Lat. autumna (from autumnus) > tomna > Rum. toamnă ('sonbahar')
Lat. rubeum > robju > Rum. roibBazan Latincede uzun bir ō u haline geldi:
Lat. cohortem > cōrtem > Rum. curtee ve i ünsüzleri aşağıdaki değişlikler yaptılar:
kısa, vurgulu e haline geldi
kısa, vurgusuz e, uzun ē ve kısa i e haline geldi
uzun ī değişmez (i)
Mesela:
Lat. pellem > > Rum. piele ('deri')
Lat. signum > semnu > Rum. semn ('simge')
Lat. vīnum > vinu > Rum. vin ('şarap')
Ünsüzler
Yalnız ünsüzlerde, büyük değişiklikler yoktu.
Lat. quattuor > quattro > Rum. patru ('dört')
Lat. equa > > jepa > Rum. iapă ('kabus')
Lat. lingua > lemba > Rom. limbă ('dil')
Lat. quid > ke > Rum. ce ('ne')
Lat. quandō > kando > kandu > Rum. cand ('ne zaman')
Lat. sanguis > sange > Rum. sange ('kan')
Diğer değişiklikler:ct > pt, gn > mn ve x > ps. Daha sonra, ps s haline gelerek kolaylaştırıldı.
Lat. factum > faptu > Rum. fapt ('olgu')
Lat. signum > semnu > Rum. semn ('simge')
Lat. coxa > copsa > Rum. coapsă ('kalça'), fakat:
Lat. laxō > lapso > lasu > Rum. las ('bırakıyorum')
Sözcük sonundaki ünsüzler
Bütün sözcük sonundaki ünsüzler kayboldu.
Proto-Rumence'ye kadar
'l' rotasizmi
Ünlüler aralarındakı l r oldu.
Lat. gelu > Rom. ger ('frost')
Lat. salīre > Rom. a sări (sărire) ('sıçramak')
Palatalizasyon
Lat. testa > > tjesta > ţesta > Rom. ţeastă ('kafatası')
Lat. decem > > djeke > dzeče > Rom. zece ('on')
Lat. servum > > sjerbu > Rom. şerb ('serf')
Lat. dīcō > dziku > Rom. zic ('söylüyorum')
Vurgusuz ünlüler hafifletmesi
Vurgusuz a ă oldu ya vurgusuz o u oldu. Then ă became e after palatal sounds. Unstressed o was kept in some words due to analogy.
Lat. capra > Rom. capră ('goat')
Lat. vīnea > vinja > > > Rom. vie ('bağ')
Lat. fōrmōsum > Rom. frumos ('güzel')
Backing of e
The vowel e was changed to ă when preceded by a labial consonant and followed by a back vowel in the next syllable (i. e. it stayed e when the following vowel was i or e):
Lat. mēnsam > mesa > măsă > Rom. masă ('table'), fakat
Lat. mēnsae > mese > Rom. mese ('masalar')
Lat. vēndō > vendu > văndu > vandu > Rom. vand ('satıyorum'), fakat
Lat. vēndis > vendi > vendzi > vindzi > Rom. vinzi ('satıyorsun')
Yeni değişiklikler
Bu değişiklikler bütün lehçelerde görülmez.
Changing of voiced affricates into the corresponding fricatives
Cenubi lehçelerde ve Standart Rumencede, dz kaybedildi, z sesine dönüştü:
dzic > zic ('söylüyorum')
lucredzi > lucrezi ('çalışıyorsun')
The affricate dž became j only when hard (i. e. followed by a back vowel):
gioc > joc ('oyun'), fakat:
deget ('parmak') did not change.
Insertion of a glide /j/ between 'a' and soft 'n'
This affects only a few words:
pane > paine ('ekmek')
cane > caine ('köpek')
It also explains the plural mană - maini ('el(ler)'). This is also specific to southern dialects and the standard language; in other regions one may hear cane etc.
'ş', 'ţ' ve 'dz' sertliği
Şimali lehçelere ilgilendirir. İnce vokalleri kalınlarıyla değişir:
şi > şi ('ve')
ţine > ('tutuyor')
dzic > '' ('söylüyorum')