Amerika yerlileri

Amerika yerlileri, Avrupalılar'ın gelişinden önce Amerika kıtasında yaşayan Eskimo-Aleut halkları ile Kızılderilileri kapsayan ortak ad. Bazıları bu adı İngilizce Amerindian terimin karşılığı olarak yalnızca Kızılderililer için kullanır ve Eskimo-Aleut halklarını dahil etmez. Alaska ve Kanada gibi hem Eskimo hem de Kızılderili nüfus barındıran yörelerde Amerika yerlisi adı her ikisi için kullanılırken, Kıta ABD'sinden Arjantin'e kadar Eskimo barındırmayan diğer yörelerde yalnızca Kızılderili anlamındadır.
ABD Nüfus Sayım Dairesi (Amerika Birleşik Devletleri Sayım Bürosu) ülkedeki yerlileri American Indian and Alaska Native adı altında topluca ele alır ve American Indian (Amerikalı Hint») terimiyle Kıta ABDsi'ndeki yerliler (ki hepsi de Kızılderilidir) kastedilirken, Alaska Native (Alaska Yerlisi») terimi Alaska'daki yerlilerin tamamı (Aleutlar, Alaska Eskimoları, Alaska Kızılderilileri) için kullanılır.
Kanada'da aboriginal peoples (yerli halklar») olarak adlandırılır ve hem Kanada Eskimolarını (Inuit), hem Kanada Kızılderililerini (First Nations), hem de melez Métisleri nitelendirir. Kanada'da Indian (Kızılderili») adı "aşağılayıcı" (pejorative) bulunduğu için resmi olarak fazla kullanılmaz. Kanada'da Indian adı resmi olarak yalnızca Hintler için kullanılır.
Amerika yerlilerinin sınıflandırılması kültür bölgelerine, coğrafyası ve dillerine göre ayrı ayrı sınıflandırılır. Antropologlar genellikle akışkan sınırlı kültür bölgeleri olarak sınıflandırma eğilimindedirler. Bu kültür bölgeleri şu anki sınırlara göre değil, yerlilerin Amerika'nın keşif sürecinde Avrupalılarca karşılaştığı 15. yüzyıl başlarındaki konumları baz alınarak düzenlenir.
Amerika yerli dilleri, üç ana filum olarak, Eskimo ile Aleutların konuştuğu Eskimo-Aleut dilleri, Kızılderili Na-Dene halklarının konuştuğu Na-Dene dilleri ile bunların haricindeki bütün Kızılderili halklarının konuştuğu Amerind dilleri biçiminde sınıflandırılır. Na-Dene dillerinin Asya'daki Yenisey dilleri ile Dene-Yenisey dilleri adı altında birlikte sınıflandırılması fikri 2008 yılında Edward Vajda tarafından ortaya konmuştur ve Eskimolar dışında Asya kökenli olduğu dil bilimi kriterlerine göre ortaya konan ilk ve tek Kızılderili grubu budur. Geriye kalan diğer Kızılderililerin dilleri 1960 yılında Joseph Greenberg tarafından Amerind dilleri adı altında birleştirilmesi fikri ortaya atılmıştır, fakat bu teoriyi tarihi dil bilimcilerin çoğu reddeder.
Na-Dene dillerini konuşan halklar, İnuitler ve Alaska yerlileri haplogrup Q (Y-DNA) mutasyonları sergiler; bununla birlikte, diğer Kızılderililerde (Amerind dillerini konuşanlar) bulunan mtDNA mutasyonlarından farklıdır. Amerika yerlileri DNA'sına göre 12 genetik gruba ayrılır ve Eskimolar ile Na-Dene Kızılderilileri haricindeki Kızılderililerde 10 ayrı genetik gruplaşma görülür.
Diller
Amerika yerli dilleri, üç ana filum olarak sınıflandırılır: Eskimo ile Aleutların konuştuğu Eskimo-Aleut dilleri, Kızılderili Na-Dene halklarının konuştuğu Na-Dene dilleri ile bunların haricindeki bütün Kızılderili halklarının konuştuğu Amerind dilleri. Bu ana dil filumları yanında hiçbir dil ailesine girmeyen izole diller de bulunmaktadır. UNESCO'ya göre birçoğu ya tükenmiş ya da konuşulabilirliği tehlikededir
Genetik sınıflandırma
Amerika yerlileriyle ilişkili en yaygın haplogrup olarak Haplogrup Q1a3a (Y-DNA) verilmektedir. Tıpkı mtDNA gibi Y-DNA da diğer çekirdek kromozomlardan farklıdır ve Y kromozomu çoğunluğunda benzersiz olup mayoz bölünme sırasında rekombinasyona uğramaz. Bu etkiye sahip mutasyonların tarihsel dokusu kolayca incelenebilir. Bu dokular biribirinden oldukça farklı iki genetik bölüm oluşturur: birincisi, Amerika'nın başlangıç yerlileri; ikincisi, Amerika'nın Avrupalılar tarafından sömürgeleştirilmesinden sonraki sürecin yerlileri. Eski olan, kurucu haplotip ve gen çizgisi sayısı için belirleyici faktördür ve günümüzdeki amerika yerlilerinde bulunmaktadır.
Kurucu nüfus için Beringia'da ilk 20.000 yıl konaklamayla birlikte Bering Denizi kıyılarında insan yerleşimi aşamalı oluşmuştur.. Mikrosatelit çeşitliliği ve Y çizgisinin dağılımı ilk sömürgeleştirme döneminden beri izole edilmiş Güney Amerika bölgelerinde yaşayan Kızılderili gruplarına özgüdür</small>.. Na-Dene, İnuit ve Alaska Yerlileri haplogrup Q (Y-DNA) mutasyonları sergiler; bununla birlikte, diğer Kızılderililerde (Amerind dillerini konuşanlar) bulunan mtDNA mutasyonlarından farklıdır. Bu da gösteriyor ki, Grönland ve Kuzey Amerika'nın kuzey uç içlerine en erken göç daha sonraki nüfustan kaynaklanır.
Human Y-chromosome DNA haplogroups baz alınarak yapılan çalışmalara göre:
Kültür bölgeleri
Kuzey Amerika
Kuzey Amerika'da Kanada, Grönland, ABD ve Meksika'nın kuzeyindeki yerli halklar etnoğraflar tarafından 10 kültür bölgesine ayrılır. Bazı kültür gruplarının kapsamı araştırıcıya göre değişkenlik gösterebilmektedir.

Eskimo (Arktik) kültür bölgesi Arctic ( - EskimoAleut dilleri)
Subarktik Kızılderilileri kültür bölgesi Subarctic ( - Na-Dene dilleri, AlgonkinYurok dilleri)
Kuzeydoğu Kızılderilileri kültür bölgesi Northeast ( - AlgonkinYurok dilleri, İrokua dilleri)
Pasifik Kuzeybatısı Kızılderilileri kültür bölgesi Northwest Coast ( - Haydaca, Çimşiyan dilleri, Vakaş dilleri)
Plato Kızılderilileri kültür bölgesi Plateau ( - Saliş dilleri)
Büyük Havza Kızılderilileri kültür bölgesi Great Basin
Ova Kızılderilileri kültür bölgesi Plains ( - Siyu dilleri)
Kaliforniya Kızılderilileri kültür bölgesi California
Güneydoğu Kızılderilileri kültür bölgesi Southeast
Güneybatı Kızılderilileri kültür bölgesi Southwest
Arktik
Paleo-Eskimo, tarihöncesi kültürler, Rusya, Alaska, Kanada, Grönland, 2500 MÖ1500 MS
Arctic small tool tradition, tarihöncesi kültürü, 2500 MÖ, Bering Boğazı
Pre-Dorset, doğu Arktik, 2500500 MÖ
Saqqaq kültürü, Grönland, 2500800 MÖ)
Independence I kültürü, kuzeydoğu Kanada ve Grönland, 24001800 MÖ
Independence II kültürü, kuzeydoğu Kanada ve Grönland, 8001 MÖ)
Groswater, Labrador and Nunavik, Kanada
Dorset kültürü, 500 MÖ1500 MS, Alaska, Kanada (muhtemelen arkaik kalıntısı 1903 yılında tükenen Sallirmiut halkı)
Aleutlar, Aleut Adaları, Alaska ile Kamçatka Krayı, Rusya
İnuit halkları, Rusya, Alaska, Kanada, Grönland
Thule kültürü, Proto-İnuit, Alaska, Kanada, Grönland, 9001500 MS
Birnirk kültürü, tarihöncesi İnuit kültürü, Alaska, 500 MS900 MS
Grönland İnuitleri, Grönland
Kalaallit, batı Grönland
Avanersuarmiut, kuzey Grönland
Tunumiit, doğu Grönland
Batı Kanada İnuitleri, batı Arktik Kanada
İnyupikler, kuzey ve kuzeybatı Alaska
Yupik halkları, Alaska ve Rusya
Supikler, Alaska Yarımadası, güney orta Alaska'nın kıyıları ve adalar bölgesi
Alaska Yupikleri, batı orta Alaska
Chevak Çupikleri, Hooper Bay ve Chevak, Alaska
Nunivak Çupikleri, Nunivak Adası, Alaska
Sibirya Yupikleri, Rus Uzak Doğusu ve St. Lawrence Adası, Alaska
Chaplino Yupikleri, Sibirya
Naukan Yupikleri, Sibirya
Sirenik Yupikleri, Sibirya
Subarktik
Kaliforniya
Kaliforniya Kızılderili kültür grubu Kaliforniya eyaletinin sınırlarıyla uyumlu değildir ve buradaki bütün Kızılderilileri kapsamaz. Nevada ile birlikte doğu sınırındaki kabileler Büyük Havza Kızılderilileri kültür grubuna, Oregon sınırına yaın bazı kabileler ise Plato Kızılderilileri kültür grubuna dahildir
Kuzeydoğu
Büyük Havza
Plato
Cayuse, Oregon
Celilo (Wayampam)
Chinook
Columbian (Dialects: Wenatchee, Sinkayuse, Chelan)
Coeur d'Alene, Idaho
Colville, Washington
Upper Cowlitz
Flathead (Selisch or Salish), Idaho and Montana
Klamath, Oregon
Klickitat Tribe, Washington
Kootenai/Ktunaxa, British Columbia, Montana, and Idaho
Lower Snake (Chamnapam, Wauyukma, Naxiyampam)
Modoc, California and Oregon
Molala (Molale), Oregon
Nimipular, Idaho
Nikola Atabaskları (extinct)
Nikola Salişleri (confederacy)
Nlakapamuklar, British Columbia, formerly known as the Thompson people
Okanaganlar (Syilx), British Columbia and Washington
Palus (Palouse)
Pend'Oreilles (Kalispel), Washington
Rock Creek
Sanpoil (tribe)
Secwepemc (Shuswap), British Columbia
Sinixt (Lakes), British Columbia, Washington, Idaho
Spokane, Washington
St'at'imc (Lillooet)
Lil'wat
In-SHUCK-ch
Tenino (Warm Springs), Oregon
Dalles Tenino
Dock-Spus
Tygh
Wyam
Umatilla, Oregon
Upper Nisqually (Mishalpan)
Walla Walla, Oregon
Wanapum
Wasco-Wishram, Oregon
Yakama, Washington
Pasifik Kuzeybatısı
Büyük Ovalar
Büyük Ovalar'daki yerliler Kuzey ve Güney Ova Kızılderilileri olmak üzere iki ana grupta toplanırlar.
Güneydoğu
Güneybatı
Bazen Oasisamerica olarak adlandırılır ve Arizona, Colorado, New Mexico, Utah, Chihuahua ile Sonora bölgelerini kapsar.
Meksika ve Mezoamerika
Meksika, Mezoamerika ve Karayipler'deki yerli halklar genellikle, dil, çevre ve kültürüne göre sınıflandırılırlar.
Aridoamerika
Mezoamerika
Circum-Caribbean
Partially organized per Handbook of South American Indians.
Karayip
Anthropologist Julian Steward defined the Antilles cultural area, which includes all of the Antilles ve Bahamalar, except for Trinidad and Tobago.
Arawak
Taino, Greater Antilles, northern Lesser Antilles
Lucayan, Bahamas
Igneri, Lesser Antilles, 4001000 MS
Nepoya, Trinidad
Suppoya, Trinidad
Caquetio, Aruba, Bonaire, Curaçao, and Venezuela
Carib, Lesser Antilles
Garifuna ("Black Carib"), Originally Dominika ve Saint Vincent, currently Belize, Guatemala, Honduras and Nicaragua
Ciboney, Greater Antilles, ca. 1000300 MÖ
Guanahatabey (Guanajatabey), Cuba, 1000 MÖ
Ciguayo, Hispaniola
Garifuna ("Black Carib"), Originally Dominika ve Saint Vincent, currently Belize, Guatemala, Honduras and Nicaragua
Ortoiroid, ca. 5500200 MÖ
Coroso culture, Puerto Rico, 1000 MÖ200 MS
Krum Bay culture, Virgin Islands, St. Thomas, 1500200 MÖ
Saladoid culture, 500 MÖ545 MS
Orta Amerika
Orta Amerika kültürü El Salvador, Honduras, Nikaragua, Kosta Rika ve Panama ile Kolombiya ve Ekvador'un Pasifik Kıyılarında görülür.
Kolombiya ve Venezuela
Kolombiya ve Venezuela kültürü bugünkü Kolombiya ile Venezuela topraklarını içerir. Güney Kolombiya And kültür sahasına girer. Doğu Venezuela Guyanalar kültür sahasındadır ve güneydoğu Kolombiya ile güneybatı Venezuela Amazonya kültür sahasına dahildir.
Guyanalar
Kolombiya'nın kuzey kısımları, Fransız Guyanası, Guyana, Surinam, Venezuela ve Brezilya'daki Amazonas, Amapá, Pará, Roraima eyaletleri.
Doğu Brezilya
Brezilya'nın doğusundaki Ceará, Goiás, Espírito Santo, Mato Grosso, Mato Grosso do Sul, Pará ve Santa Catarina eyaletleri.
Andlar
Andean Hunting-Collecting Tradition, Arjantin, 11,0004,000 MS
Awa-Kwaiker, northern Ecuador, southern Colombia
Aymaralar, Bolivya, Chile, Peru
Callawalla (Callahuaya), Bolivya
Cañari, Ecuador
Capulí culture, Ecuador, 8001500 MS
Cerro Narrio (Chaullabamba) (Precolumbian culture)
Chachapoyas, Amazonas, Peru
Chachilla (Cayapas)
Chanka (Chanca), Peru
Chavín, northern Peru, 900200 MÖ
Chincha people, Peru (Precolumbian culture)
Chipaya, Oruro Department, Bolvia
Chuquibamba culture (Precolumbian culture)
Conchucos
Diaguita
Amaicha, Arjantin
Calchaquí, Arjantin
Chicoana, Salta, Arjantin
Quilmes (Precolumbian culture), Arjantin
Guangaia (Precolumbian culture)
Ichuña microlithic tradition (Precolumbian culture)
Inca Empire (Inka), based in Peru
Jama-Coaque (Precolumbian culture)
Killke culture, Peru, 9001200 MS
Kogi
Kolla (Colla), Arjantin, Bolivya, Chile
La Tolita (Precolumbian culture)
Las Vegas culture, coastal Ecuador, 8000 MÖ4600 MÖ
Lauricocha culture, Peru, 80002500 MÖ
Lima culture, Peru, 100650 MS
Maina, Ecuador, Peru
Manteño-Huancavilca (Precolumbian culture)
Milagro (Precolumbian culture)
Mollo culture, Bolivya, 10001500 MS
Muisca, Colombian highlands (Precolumbian culture)
Pachacama (Precolumbian culture)
Paez (Nasa culture), Colombian highlands (Precolumbian culture)
Panzaleo (Precolumbian culture)
Pasto
Pijao, Colombia
Keçuvalar (Kichua, Kichwa), Bolivya
Chankas
Wankas (Huancas)
Quitu culture, 2000 MÖ1550 MS
Salinar (Precolumbian culture)
Saraguro
Tiwanaku culture (Tiahuanaco), 400-1000 MS, Bolivya
Tsáchila (Colorado), Ecuador
Tuza-Piartal (Precolumbian culture)
Uru, Bolivya, Peru
Uru-Murato, Bolivya
Wari culture, central coast and highlands of Peru, 5001000 MS
Pocra culture, Ayacucho Province, Peru, 5001000 MS
Pasifik Ovaları
Amotape complex, northern coastal Peru, 9,0007,1000 MÖ
Atacameño (Atacama, Likan Antaí), Chile
Awá, Colombia and Ecuador
Bara, Colombia
Cara culture, coastal Ecuador, 500 MÖ-1550 MS
Bahía, Ecuador, 500 MÖ500 MS
Casma culture, coastal Peru, 10001400 MS
Chancay, central coastal Peru, 10001450 MS
Chango, coastal Peru, northern Chile
Chimú, north coastal Peru, 10001450 MS
Cupisnique (Precolumbian culture), 1000-200 MÖ, coastal Peru
Lambayeque (Sican culture), north coastal Peru, 7501375 MS
Machalilla culture, coastal Ecuador, 15001100 MÖ
Manteño civilization, western Ecuador, 8501600 MS
Moche (Mochica), north coastal Peru, 1-750 MS
Nazca, south coastal Peru, 1-700 MS
Norte Chico civilization (Precolumbian culture), coastal Peru
Paiján culture, northern coastal Peru, 8,7005,900 MÖ
Paracas, south coastal Peru, 600-175 MÖ
Recuay culture, Peru (Precolumbian culture)
Tallán (Precolumbian culture), north coastal Peru
Valdivia culture, Ecuador, 35001800 MÖ
Virú culture, Piura Region, Peru, 200 MÖ300 MS
Wari culture (Huari culture), Peru, 5001000 MS
Yukpa (Yuko), Colombia
Yurutí, Colombia
Amazon
Kuzeybatı Amazon
This region includes Amazonas in Brezilya; the Amazonas ve Putumayo Departments in Kolombiya; Cotopaxi, Los Rios, Morona-Santiago, Napo, and Pastaza Provinces and the Oriente Region in Ekvador; and the Loreto Region in Peru.
Arabelalar, Loreto Region, Peru
Arapasolar (Arapaco), Amazonas, Brezilya
Baniwa
Barbudolar, Loreto Region, Peru
Bora, Loreto Region, Peru
Candoshi-Shapra (Chapras), Loreto Region, Peru
Carútana (Arara), Amazonas, Brezilya
Chayahuita (Chaywita) Loreto Region, Peru
Cocama, Loreto Region, Peru
Cofán (Cofan), Putumayo Department, Kolombiya and Ecuador
Cubeo (Kobeua), Amazonas, Brezilya and Kolombiya
Daw, Rio Negro, Brezilya
Flecheiro
Huaorani (Waorani, Waodani, Waos), Ekvador
Hupda (Hup), Brezilya, Kolombiya
Jibito, Loreto Region, Peru
Jivaroan peoples, Ekvador ve Peru
Achuar, Morona-Santiago Province ve Oriente Region, Ekvador ve Loreto Region, Peru
Aguaruna (Aguarana), Ecuador, Peru
Huambisa, Peru
Shuar, Morona-Santiago Province ve Oriente Region, Ekvador ve Loreto Region, Peru
Kachá (Shimaco, Urarina), Loreto Region, Peru
Kamsá (Sebondoy), Putumayo Department, Kolombiya
Kanamarí, Amazonas, Brezilya
Kichua (Quichua)
Cañari Kichua (Canari)
Canelo Kichua (Canelos-Quichua), Pataza Province, Ekvador
Chimborazo Kichua
Cholos cuencanos
Napo Runa (Napo Kichua, Quijos-Quichua, Napo-Quichua), Ekvador ve Peru
Saraguro
Sarayacu Kichua, Pastaza Province, Ekvador
Korubu, Amazonas, Brezilya
Kugapakori-Nahua
Macaguaje (Majaguaje), Río Caquetá, Kolombiya
Machiguenga, Peru
Marubo
Matsés (Mayoruna, Maxuruna), Brezilya ve Peru
Mayoruna (Maxuruna)
Miriti, Amazonas Department, Kolombiya
Murato, Loreto Region, Peru
Mura, Amazonas, Brezilya
Pirahã (Mura-pirarrã), Amazonas, Brezilya
Nukaklar (Nukak-Makú), doğu Kolombiya
Ocaina, Loreto Region, Peru
Omagua (Cambeba, Kambeba, Umana), Amazonas, Brezilya
Orejón (Orejon), Napo Province, Ekvador
Panoan, western Brezilya, Bolivya, Peru
Sharpas
Sionalar (Sioni), Amazonas Department, Kolombiya
Siriano, Brezilya, Kolombiya
Siusi, Amazonas, Brezilya
Tarianolar (Tariana), Amazonas, Brezilya
Tsohom Djapá
Tukano (Tucano), Brezilya, Kolombiya
Barasana (Pareroa, Taiwano), Amazonas, Brezilya ve Vaupés, Kolombiya
Eastern Tukanoan (Tucanoan)
Makuna (Buhagana, Macuna), Amazonas, Brezilya ve Vaupés, Kolombiya
Waikino (Vaikino), Amazonas, Brezilya
Waimiri-Atroari (Kinja, Uaimiri-Atroari), Amazonas ve Roraima, Brezilya
Wanano (Unana, Vanana), Amazonas, Brezilya
Witoto
Murui Witoto, Loreto Region, Peru
Yagua (Yahua), Loreta Region, Peru
Yaminahua (Jaminawa, Yamanawa, Yaminawá), Pando Department, Bolivya
Yora
Záparo (Zaparo), Pastaza Province, Ekvador
Zuruahã (Suruahá, Suruwaha), Amazonas, Brezilya
Doğu Amazon
This region includes Amazonas, Maranhão, and parts of Pará States in Brezilya.
Amanayé (Ararandeura), Brezilya
Araweté (Araueté, Bide), Pará, Brezilya
Awá (Guajá), Brezilya
Chuncho, Peru
Ge
Guajajára (Guajajara), Maranhão, Brezilya
Guarani, Paraguay
Ka'apor, Maranhão, Brezilya
Kuruaya, Pará, Brezilya
Marajoara, Precolumbian culture, Pará, Brezilya
Panará, Mato Grosso and Pará, Brezilya
Parakanã (Paracana)
Suruí do Pará, Pará, Brezilya
Tembé (Tembe)
Turiwára (Turiwara)
Wayampi
Zo'é people, Pará, Brezilya
Güney Amazon
This region includes southern Brezilya (Mato Grosso, Mato Grosso do Sul, parts of Pará, and Rondonia) and Eastern Bolivya (Beni Department).
Apiacá (Apiaká), Mato Grosso and Pará, Brezilya
Assuriní do Toncantins (Tocantin)
Aweti (Aueto), Mato Grosso, Brezilya
Bakairí (Bakairi)
Chácobo (Chacobo), northwest Beni Department, Bolivya
Chiquitano (Chiquito, Tarapecosi), Brezilya and Santa Cruz, Bolivya
Cinta Larga, Mato Grosso, Brezilya
Enawene Nawe, Mato Grosso, Brezilya
Gavião of Rondonia
Guarayu (Guarayo), Bolivya
Ikpeng (Xicao), Mato Grosso, Brezilya
Itene, Beni Department, Bolivya
Irántxe (Iranche)
Juma (Kagwahiva), Rondonia, Brezilya
Jurúna (Yaruna, Juruna, Yudjá), Mato Grosso, Brezilya
Kaiabi (Caiabi, Cajabi, Kajabi, Kayabi), Mato Grosso, Brezilya
Kalapálo (Kalapalo), Mato Grosso, Brezilya
Kamayurá (Camayura), Mato Grosso, Brezilya
Kanoe (Kapixaná), Rondonia, Brezilya
Karipuná (Caripuna)
Karitiana (Caritiana), Brezilya
Kayapo, Mato Grosso, Brezilya
Kuikuro, Mato Grosso, Brezilya
Matipu, Mato Grosso, Brezilya
Mehináku (Mehinacu, Mehinako), Mato Grosso, Brezilya
Moxo (Mojo), Bolivya
Nahukuá (Nahuqua), Mato Grosso, Brezilya
Nambikuára (Nambicuara, Nambikwara), Mato Grosso, Brezilya
Pacahuara (Pacaguara, Pacawara), northwest Beni Deparmtent, Bolivya
Pacajá (Pacaja)
Panará, Mato Grosso and Pará, Brezilya
Parecís (Paressi)
Rikbaktsa (Erikbaksa), Mato Grosso, Brezilya
Rio Pardo people, Mato Grosso, Brezilya
Sateré-Mawé (Maue), Brezilya
Suyá (Kisedje), Mato Grosso, Brezilya
Tacana (Takana), Beni and Madre de Dios Rivers, Bolivya
Tapajó (Tapajo)
Tapirapé (Tapirape)
Tenharim
Terena, Mato Gross and Mato Grosso do Sul, Brezilya
Trumai, Mato Grosso, Brezilya
Tsimané (Chimané, Mosetén, Pano), Beni Department, Bolivya
Uru-Eu-Wau-Wau, Rondonia, Brezilya
Wari' (Pacanawa, Waricaca'), Rondonia, Brezilya
Wauja (Waurá, Waura), Mato Grosso, Brezilya
Wuy jugu (Mundurucu, Munduruku)
Yawalapiti (Iaualapiti), Mato Grosso, Brezilya
Güneybatı Amazon
This region includes the Cuzco, Huánuco Junín, Loreto, Madre de Dios, and Ucayali Regions of eastern Peru, parts of Acre, Amazonas, and Rondonia, Brezilya, and parts of the La Paz ve Beni Departments of Bolivya.
Aguano (Santacrucino, Uguano), Peru
Aikanã, Rondonia, Brezilya
Akuntsu, Rondonia, Brezilya
Amahuaca, Brezilya, Peru
Asháninka (Campa, Chuncha), Acre, Brezilya and Junín, Pasco, Huánuco, and Ucayali, Peru
Banawá (Jafí, Kitiya), Amazonas, Brezilya
Cashibo (Carapache), Huánuco Region, Peru
Conibo (Shipibo-Conibo), Peru and Amazonas, Brezilya
Ese Ejja (Chama), Beni Department, Bolivya
Harakmbut, Madre de Dios, Peru
Amarakaeri, Madre de Dios Region, Peru
Kareneri, Madre de Dios Region, Peru
Huachipaeri, Madre de Dios Region, Peru
Arasairi, Madre de Dios Region, Peru
Manuquiari, Madre de Dios Region, Peru
Puikiri (Puncuri), Madre de Dios Region, Peru
Sapiteri, Madre de Dios Region, Peru
Toyeri, Madre de Dios Region, Peru
Hi-Merimã, Himarimã, Amazonas, Brezilya
Jamamadi, Acre and Amazonas, Brezilya
Kaxinawá (Cashinahua, Huni Kuin), Peru and Acre, Brezilya
Kulina (Culina), Peru
Kwaza (Coaiá, Koaiá), Rondonia, Brezilya
Latunde, Rondonia, Brezilya
Machinere, Bolivya and Peru
Mashco-Piro, Peru
Matís (Matis), Brezilya
Matsés (Mayoruna, Maxuruna), Brezilya, Peru
Parintintin (Kagwahivanga), Brezilya
Shipibo, Loreto Region, Peru
Ticuna (Tucuna), Brezilya, Colombia, Peru
Toromono (Toromona), La Paz Department, Bolivya
Yanesha' (Amuesha), Cusco Region, Peru
Yawanawa (Jaminawá, Marinawá, Xixinawá), Acre, Brezilya; Madre de Dios, Peru; and Bolivya
Yine (Contaquiro, Simiranch, Simirinche), Cuzco Region, Peru
Yuqui (Bia, Yuki), Cochabamba DepartmentBolivya
Yuracaré (Yura), Beni and Cochabamba Departments, Bolivya
Gran Chaco
Abipón, Arjantin, historic group
Angaite (Angate), northwestern Paraguay
Ayoreo (Ayoré, Moro, Morotoco, Pyeta, Yovia, Zamuco), Bolivya and Paraguay
Chamacoco (Zamuko), Paraguay
Chané, Arjantin and Bolivya
Chiquitano (Chiquito, Tarapecosi), eastern Bolivya
Chorote (Choroti, Iyo'wujwa, Iyojwa'ja Chorote, Manjuy), Arjantin, Bolivya, and Paraguay
Guana (Kaskihá), Paraguay
Guaraní, Arjantin, Bolivya, Brezilya, and Paraguay
Bolivyan Guarani
Chiriguano, Bolivya
Guarayo (East Bolivyan Guarani)
Chiripá (Tsiripá, Ava), Bolivya
Pai Tavytera (Pai, Montese, Ava), Bolivya
Tapieté (Guaraní Ñandéva, Yanaigua), eastern Bolivya
Yuqui (Bia), Bolivya
Guaycuru peoples, Arjantin, Bolivya, Brezilya, and Paraguay
Mbayá (Caduveo), historic
Kadiweu, Brezilya
Mocoví (Mocobí), Arjantin
Pilagá (Pilage Toba)
Toba (Qom, Frentones), Arjantin, Bolivya, and Paraguay
Kaiwá, Arjantin and Brezilya
Lengua people (Enxet), Paraguay
North Lengua (Eenthlit, Enlhet, Maskoy), Paraguay
South Lengua, Paraguay
Lulé (Pelé, Tonocoté), Arjantin
Maká (Towolhi), Paraguay
Nivaclé (Ashlushlay, Chulupí, Chulupe, Guentusé), Arjantin and Paraguay
Sanapaná (Quiativis), Paraguay
Vilela, Arjantin
Wichí (Mataco), Arjantin and Tarija Department, Bolivya
Güney Cone
Aché, southeastern Paraguay
Alacaluf (Kaweshkar, Halakwulup), Chile
Chaná (extinct), formerly Uruguay
Chandule (Chandri)
Charrúa, southern Brezilya and Uruguay
Chono (Precolumbian culture), formerly Chiloé Archipelago, Chile
Comechingon (Henia-Camiare), Arjantin
Haush (Manek'enk, Mánekenk, Aush), Tierra del Fuego
Het (Querandí) (extinct), formerly Argentinian Pampas
Chechehet
Didiuhet
Taluhet
Huarpe (Warpes) (extinct), Strait of Magellan, Chile
Allentiac (Alyentiyak)
Millcayac (Milykayak)
Oico
Mapuche (Araucanian), southwestern Arjantin and Chile
Huilliche (Huillice, Hulliche), Chile
Lafquenche
Mapuche, southwestern Arjantin and Chile
Pehuenche, south central Chile and Arjantin
Picunche, formerly Chile
Promaucae, formerly Chile
Mbeguá (extinct), formerly Paraná River, Arjantin
Minuane (extinct), formerly Uruguay
Puelche (Guenaken, Pampa) (extinct), Argentinian and Chilean Andes
Tehuelche, Patagonia
Künün-a-Güna (Gennakenk, Gennaken)
Küwach-a-Güna
Mecharnúekenk
Aónikenk (Zuidelijke Tehuelche)
Teushen (Tehues, extinct), Tierra del Fuego
Selk'nam (Ona), Tierra del Fuego
Yaghan (Yamana), Tierra del Fuego
Yaro (Jaro)