Şerif Muhittin Targan

Muhittin Şerif Targan (Arap dünyasında bilinen ismiyle Şerif Muhiddin Haydar, tam adı Fehametli Şerif Muhiddin bin Ali Haydar) (21 Ocak 1892, İstanbul - 13 Eylül 1967, İstanbul), Türk besteci, ud ve çello virtüözü, portre ressamı.
Türk müziğinin önemli şahsiyetlerinden birisidir. Batı müziği icra şekillerini ud sazına uygulamıştır. Bağdat Konservatuvarının kurucusudur.
Yaşamı
İlk yılları
21 Ocak 1892 günü İstanbulda doğdu. Annesi Sabiha Hanım; babası, Osmanlı İmparatorluğunun son Mekke Emiri (Şerifi) Vezir Ali Haydar Paşadır. Soyağacı İslam peygamberi Muhammed'in torunu Hasan'a dayanmaktadır; kendi hazırladığı soyağacında peygamberin 37. kuşaktan torunu olduğu görülür. Ailenin yedi çocuğunun beşincisidir.
Muhittin Şerif, 18 yaşına kadar özel derslerle yetişti. Bu dönemde Farsça, Arapça, İngilizce, Fransızca öğrendi. Daha sonra Darülfünun'da hukuk ve edebiyat öğrenimi gördü, her iki alanda da diploma aldı. Evdeki müzikli toplantıların etkisiyle küçük yaşta müziğe ilgi duydu. Piano, ud çalmayı küçük yaşta öğrendi. Ali Rıfat Çağatay, Rauf Yekta Bey ve Ahmet Irsoy'dan Türk müziğine ilişkin dersler aldı. Udda virtüözlük seviyesine ulaşınca beste yapmaya başladı. Henüz 13 yaşındayken, klasik üsluptaki saz eserlerinden biri olan Hüzzam Saz Semaisi'ni besteleyecek olgunluktaydı. 14 yaşında amcası Ali Cabbar Paşanın önerisiyle çello öğrenmeye başladı ve bu enstrümanda da çok üst düzeye erişti. Başta ud ve çello olmak üzere, viyola, piyano, keman ve lavta enstrümanlarını da çaldığı anlatılmaktadır.
Yüksek öğrenimini tamamladıktan kısa bir süre sonra başlayan I. Dünya Savaşı sırasında çıkan Hicaz isyanı üzerine babası Mekke Emiri olarak görevlendirilince onunla birlikte Hicaz Bölgesine gitti ve bu bölgede 9 yıl yaşadı. Ailesi, kendileri ile aynı sülaleden gelen Şerif Hüseyinin çıkardığı isyana katılmamıştı. Aile, bununu bedelini servetini büyük ölçüde yitirerek ödedi. Savaştan sonra ortaya çıkan devletlerin sınırları içindeki gayri menkulleri kendilerine verilmemişti. Muhittin Şerif, ailesine yük olmamak ve kendi hayatını kazanmak üzere 1924 yılında New York'a gitti. Yakın arkadaşı şair Mehmet Akif Ersoy, "Şarka Davet" adlı şiirini Targanın ABDye gidişi, müziğini Türkiyede icra etmeyişinin üzüntüsü ile yazmıştır.
Sanat hayatı
Muhittin Şerif, yakın dostu Archibald Roosvelt'in (ABD Başkanı Theodore Rooseveltin oğlu) himayesiyle gittiği ve 8 yıl yaşadığı New Yorkta piyano dahisi Leopold Godowsky, ünlü Alman pedagog Prof. Auer, Ukrayna doğumlu efsanevi kemancı Mischa Elman, dünyanın en tanınmış kemancılarından Avusturya doğumlu Amerikalı sanatçı Fritz Kreisler gibi müzisyenlerle çalıştı. Bu ustaların konserlerinde onlarla beraber çaldı. New Yorka varışından bir hafta sonra Leopold Godowsky Muhittin Şerifin şerefine bir resepsiyon vermişti. Bu resepsiyon sırasında ud çalan Muhittin Şerifin ustalığı, The New York Herald Tribune gazetesinde Leopold Godowsky ve Fritz Kreisler tarafından, dünyaca ünlü keman virtüözü Paganini ile kıyaslanmasına sebep olmuştur.
ABD yolculuğu sırasında gemide bestelediği Koşan Çocuk adlı eseri ve diğer besteleri Amerikan sanat çevresinde büyük beğeni kazandı. Sanatçı, bu ülkedeki ilk dört yılını vermeyi düşündüğü büyük konserin hazırlığı içinde geçirmişti. Bu yıllarda Verdi Vasyer adlı viyolonselciden ders aldı. Oldukça yokluk ve sıkıntı çekti. Nihayet 13 Aralık 1928 günü Town Hall konser salonunda viyolonsel ve ud resitalleri verdi. Bach, Debussy, Ravel ve Popper gibi batılı bestecilerin eserlerini ve kendi bestelerini seslendirdi; çok olumlu eleştiriler aldı. Şerif Mıuhittin, ABDnin başka eyaletlerinde de konserler verdi ve sanatçı arkadaşlarının topluluklarında müzik yaptı. ABDdeki başarılı müzik çalışmaları, yurda dönüşünden sonra bizzat Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Atatürk tarafından tebrik edilmesini sağladı.
Sanatçı, sağlığının bozulması ve doktorun sahne heyecanından kaçınmasını tavsiye etmesi üzerine 1932de İstanbula döndü ve ülkesinde 2 yıl yaşadı. Şerif Muhittin İstanbuldayken, 1934 yılında Soyadı Kanunu çıktığında Tarhan veya Tarcan soyadlarını seçmeyi düşündüyse de bu isimlerden birisi şair Abdülhak Hamid, diğeri beden eğitimcisi Selim Sırrı Bey tarafından alınmış olduğundan Targan soyadını aldı. 4 Aralık 1934 günü Beyoğlundaki İstanbul Fransız Tiyatrosunda, üzerinde yıllarca konuşulacak ve pek çok makale yazılacak bir resital verdi. Aynı dönemde, devlet başkanı Atatürk tarafından Dolmabahçe Sarayına çağrılarak kendisine udunu ve viyolenselini dinletme fırsatı buldu.
Türkiyede aktif bir görevde bulunma şansı yakalayamayan Targan, 1934 yılın sonunda Irak hükumetinin daveti üzerine Bağdat Konservatuvarı'nı kurmak üzere Iraka gitti. 1936da kurduğu konservatuvarı 12 yıl boyunca yönetti. Selman Şükür, Münir Beşir ve Cemil Beşir gibi ünlü ud sanatçılarını yetiştirdi. Okulda tiyatro ve heykel bölümlerini de kurdu. Sağlık sorunları nedeniyle 1948 yılında yurda döndü. Yurda döndüğü sırada Hüseyin Saadettin Arelden boşalan İstanbul Belediye Konservatuvarı Şark ve Garp Musikisi İlmi Kurulu Başkanlığına Targan getirildi ancak 2 yıl sonra bu görevinden istifa etti.
Özel yaşamı
Targan, İstanbul Konservatuvarındaki görevi sırasında tanıştığı ünlü şarkıcı Safiye Ayla ile 8 Nisan 1950de evlendi. Bu evlilik Targanın vefatına kadar devam etti. Eşi ile beraber de hayır kurumları için çeşitli konserler veren Targan, son konserini 3 Mart 1953te Saray Sinemasında gerçekleştirdi. Bu son konserinden sonra çok sevdiği ve usta olduğu avcılık merakına zaman ayırdı. Sanatçı, 13 Eylül 1967 günü İstanbulda hayatını kaybetti. Zincirlikuyu Mezarlığına defnedilmiştir.
1920de hazırlamaya başladığı ud metodu ölümünden sonra yayımlandı. Günümüze kadar 20 enstrümantal eseri, 3 şarkısı ulaşmıştır. Targan, müzisyenliğinin yanı sıra portre ve peyzaj ressamlığı yönü de olan bir sanatçıydı. Tabloları çeşitli koleksiyonlarda yer alır. Çizdiği Abdülhak Hamid portrelerinden birisi Topkapı Sarayı Müzesinde, diğeri İstanbul Üniversitesindedir. Targanın devrinin şair ve yazarlarından Mehmed Akif Ersoyun yanı sıra, Filozof Rıza Tevfik, Abdülhak Hamid, Behçet Kemal Çağlar, Münir Nurettin Selçuk, Mesut Cemil ile yakın dostluklar kurmuştu.
Besteleri
Koşan Çocuk
Çocuk Havası
Etüdler
Nihavend Saz Semaisi
Dügah Saz Semaisi
Kanatlarım Olsaydı
Ferahfeza Saz Semaisi
Irak Saz Semaisi
Kapris
Uşşak Saz Semaisi
Müstear Saz Semaisi
1892 doğumlular
İstanbul doğumlu besteciler
1967 yılında ölenler
İstanbul'da ölenler
Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedilenler
20. yüzyıl Türk bestecileri
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinde öğrenim görenler
Türk udiler
Türk çellistler
20. yüzyıl klasik müzisyenleri
Türk klasik müzisyenler
Klasik Türk müziği bestecileri