Meşhed

Meşhed (Farsça: ), İran'ın Razavi Horasan Eyaleti'nin yönetim merkezi ve ülkenin ikinci büyük şehridir.
Aynı zamanda, eyaletin aynı isimli Meşhed şehristanı'nın yönetim merkezidir.
Meşhed, ülkenin doğusunda, başkent Tahran'ın 850 km. doğusunda bulunmaktadır. Tarihi İpek Yolu üzerinde ve 'batı'yı, Merv ile zengin doğu ülkelerine bağlayan kadim bir vaha şehri olan Meşhed Şii dünyası için kutsal bir ziyaret yeridir. 823 yılında kurulan şehre, İmam Rıza'ya atfen 'şehadet yeri' anlamına gelen 'Meşhed' adı verilmiştir.
Tarih
İslam öncesine ait 25 km. uzaklıktaki eski Tusun yerini almış ve kaynaklarda onunla karıştırılmıştır. Kendi içindeki Senabaz (Senabad) köyü ile karıştırılan Nukan ise Harun Reşid ve İmamiyyenin sekizinci imamı Ali er-Rızanın türbelerinden yaklaşık 1,5-2 km. mesafede ve bugünkü Meşhedin kuzeydoğusunda yer almaktaydı.
Horasan bölgesine sefer düzenleyen Harun Reşid, Senabaz köyündeki kalede hastalanarak vefat etmiş ve kale yakınındaki bahçeye defnedilmiştir. Halife Memun, dokuz yıl sonra İmam Ali er-Rıza ile Mervden dönerken Senabaz (Senabad)a uğrayıp birkaç gün kalmış, İmam Ali er-Rıza aniden hastalanıp ölünce Memun onu babası Harun Reşid in mezarının yanına defnettirmiştir. O sırada küçük bir köy olan Senabaz, bu olayın ardından bütün Şiiler için önemli bir ziyaret yeri haline gelerek büyük gelişme kaydetmiş ve zamanla Meşhed (şehadet yeri, mübarek mezar, mübarek türbe) diye anılmaya başlanmıştır. Şehrin ismini Meşhed olarak zikreden ilk yazar, 10. yüzyıl İslam coğrafyacılarından Muhammed b. Ahmed el-Makdisidir. Makdisi şehrin, içinde evler ve çarşısı olan bir kalesi bulunduğunu, Amidüddevle Faik tarafından türbe üzerine yaptırılan caminin Horasan bölgesinin en güzel camisi kabul edildiğini söyler. 25 Mayıs 1116 Meşhedde Sünnilerle Şiiler arasında çıkan, birçok kişinin ölmesine sebebiyet veren çatışmalar sırasında İmam Ali er-Rızanın türbesi tahrip edildi. Şehri muhtemel saldırılardan korumak için 1121 de etrafına sağlam bir sur yapıldı. 1153 yılında Oğuzlar Tus, İrana girip her tarafı tahrip ettikleri halde Meşhede dokunmadılar. 1161 Tus ve Meşhedi yağmalayan Oğuzlar, İmam Ali er-Rızanın türbesine yine zarar vermediler. Meşhed, 1220 ve 1296 yıllarında Moğollar tarafından yağmalandı. İlhanlılar devrinde sikkeler üzerinde görülen Nakan adının yerini 1330lardan itibaren Meşhed almış, şehir daha sonraları Meşhed-i Ali b. Musa er-Rıza, Meşhed-i Rıza, el-Meşhedür-Rezavi, Meşhed-i Tus, Meşhed-i Mukaddes olarak da anılmıştır. 1333 de Meşhedi ziyaret eden İbn Battuta buranın meyveleri ve suları bol büyük bir şehir olup Tahir unvanlı Muhammed Şah tarafından yönetildiğini belirtmiştir.
14. yüzyılın sonlarında şehre hakim olan bir Moğol asilzadesi bağımsız devlet kurmak amacıyla ayaklanınca Timurun oğullarından Miran Şah babasının emriyle Tus üzerine yürüyerek birkaç aylık kuşatmanın ardından 1389 yılında burayı ele geçirdi. Yağmalanıp harabeye çevrilen Tustan kaçabilenler İmam Ali er-Rızanın türbesinin çevresine yerleştiler. Tus bu tarihten sonra bir daha inşa edilmedi ve Meşhed bölgenin merkezi haline geldi. Şahruhun devlet idaresinde büyük nüfuza sahip olan hanımı şehirdeki imar faaliyetleriyle yakından ilgilendi, Meşhedde Mimar Kıvamüddine yaptırdığı camiden başka 1418 bir darülhuffaz ve darüssiyade inşa ettirdi. Timurlu Hükümdarı Uluğ Bey 1448 de Meşhede hakim oldu. Safevilerin İrana hakim olmasının ardından Meşhedde büyük bir imar faaliyeti başladı. 16. yüzyılda Sünni Özbeklerin saldırılarından hasar gören Meşhedi 1507 de Muhammed Şeybani ele geçirdi; yirmi bir yıl sonra I. Tahmasb tarafından kurtarılmasının ardından daha güçlü surlar ve kalelerle tahkim edildi. Özbekler, 1544 yılında Meşhedi tekrar ele geçirip birçok kişiyi öldürdüler. 1589 Şeybanilerden Abdül Mümin dört aylık muhasaradan sonra şehre girdi. Bu sırada kutsal mekanlar dahil her yer yağma edildi. Şah I. Abbas Meşhedi ancak dokuz yıl sonra geri alabildi. Meşhed 1673 de meydana gelen depremde zarar gördü. Şah II. Tahmasb devrinde Afgan Abdaliler Meşhedi bir süre işgal altında tuttuysa da İranlılar 1726 da şehri tekrar ele geçirdiler. Meşhed, Nadir Şah döneminde (1736-1747) altın çağını yaşadı. Nadir Şah, şehri imparatorluğun merkezi yaptı.
Burada kendisi için bir türbe yaptıran Nadir Şahın ölümünün ardından İranın başşehri olmaktan çıkan Meşhed, taht mücadeleleri yüzünden meydana gelen kargaşa ortamında Afgan Şahı Ahmed Şah Dürraninin eline geçti. (1750 veya 1754) Kaçar hanedanından Feth Ali Şah Kaçar Meşhedde büyük hizmetlerde bulundu. Onun döneminde inşasına başlanan Yeni Saray 1855te Nasreddin Şah zamanında tamamlandı. Feth Ali Şah ve Nasreddin Şah devrinde yeni medreseler kuruldu, şehir tekrar itibar kazandı ve nüfusu 50.000e ulaştı. 19. yüzyıl ortalarında Meşhed Valisi Hasan Han Saların iki yıl süren isyanı 1849 yılında kıtlık yüzünden halkın valiye karşı ayaklanması ile sona erdi. 1911de Heratlı Yusuf adlı bir kişi Meşhedde kendisini hükümdar ilan edip karışıklıklara yol açınca Rus kuvvetleri 1912de şehri top ateşine tuttu. Bir müddet sonra Heratlı Yusuf yakalanarak idam edildi ve şehir tekrar İran hakimiyetine geçti. Meşhed bu tarihten itibaren İranın Horasan eyaletinin merkezi durumundadır.
İklim
Turistik yerler
İmam Rıza Türbesi
Gevher Şad Camii
Hace Rabi Türbesi
Nadir Şah Türbesi ve Müzesi
Tus şehri
Kardeş şehirler
Milano, İtalya
Urumçi, Çin
Fresno, Kaliforniya, Amerika Birleşik Devletleri
Münih, Almanya
Santiago de Compostela, İspanya
Kuala Lumpur, Malezya
Karaçi, Pakistan
Lahor, Pakistan
Necef, Irak
Kerbela, Irak
Mezar-ı Şerif, Afganistan
Galeri