Meksika Devrimi

Meksika devrimi (1910-17), 20. yüzyılın ilk büyük devrimi.
Meksika devrimi 1876-1910 arasında Meksika'yı yöneten Porfirio Díazın diktatörlüğünü devirmek amacıyla başladı. O tarihte Meksikalıların %80i köylüydü. Meksika burjuvazisinin krize çare olabileceği umuduyla Díaz diktatörlüğüne alternatif olarak öne çıkarmaya çalıştıkları Madero, serbest seçim ve tek dönemli başkanlık sistemi gibi politikaları savununca Diaz tarafından tutuklandı. Tutuklu olduğu süreçte düzenlediği seçimlerle kendini yeniden seçtiren Díaz, Maderoyu şartlı salıverdi. ABDye kaçmadan önce Díazın başkanlığının geçersizliğini, haksızca el konulan toprakların sahiplerine iadesi talebini ilan eden bir planı da geride bırakan Madero, halkı ayaklanmaya çağırdı. (1910)
Şubat 1911de Maderonun kuzeydeki birliklerin kontrolünü ele geçirmesiyle ayaklanma kısa sürede başarıya ulaşmış gibi görünüyordu. 1 Ekimde gerçekleşen seçimler ortamı biraz sakinleştirse de hiçbir şey çözümlenmemişti. Maderonun yavaş ilerleyen reformlarını beğenmeyen Zapata, Plan de Ayala denen acil bir toprak reformu belgesi yayınladı. Belli bir mülkiyet dağıtımından çok toprakların nasıl kullanılacağına köylülerin kendi demokratik seçimleriyle karar verebileceğini içeren bu program, kısa sürede ayaklanmaya damgasını vuracaktı. Çünkü kendisi de bir büyük toprak sahibi olan Maderonun böyle bir programla uzlaşabilmesi olanaksızdı. Gerçekleşen askeri darbe ile bir burjuva liberali olan Madero da öldürüldü. Kuzeydeki ayaklanmacılar Pancho Villa önderliğinde Kuzey Tümeni olarak yeniden ayaklandılar. Meşrutiyetçi burjuvazinin Carranza önderliğinde Anayasalcı bloğu yeni bir odaktı. Anarşist PLMnin de Zapatanın güçlerine katılmasıyla ülkede üç tane ayaklanmacı güç oluşmuştu. Bu üç gücün oluşturduğu istikrarsız ittifak 15 Ağustos 1914te başkent Meksika şehrine (Ciudad de México) girdi.
Carranza ile yapılan görüşmelerde Ayala Planı'nı yine kabul ettiremeyen Zapata, etkisi altındaki bölgelerde planını uygulamaya devam etti. 24 Kasımda Zapatanın birlikleri yeniden başkente girdi. Anayasalcıların üzerine yürümeme hatası Zapatanın yanılgılarından biriydi. Bölgeci yaklaşıyordu ve merkezi ordu düşüncesine karşıydı. Ocak 1915te Anayasalcıların Harekat Ordusu yeniden başkente girdi. Panço Villanın Kuzey Tümeni yenildi ve 1916da tamamen ortadan kaldırıldı. Başkenti terketmesine rağmen Morelos eyaletinde hakimiyetini sürdüren Zapata, 7 Nisan 1919da bir tuzağa düşürülüp öldürüldü. Maderonun generallerinden Venustiano Carranza devlet başkanı oldu ve yeni bir burjuva anayasa ilan etti.
Bu arada Carranzayı iktidara taşıyan General Obregón, anayasa tartışmaları sırasında hükumetten uzak düşmüştü. 1 Haziran 1919da başkan adaylığını ilan eden generalin hükümete yönelttiği eleştirilerin arasında Zapatanın öldürülmesi de vardı. 1920 baharında devlet General Obregón için tutuklama kararı çıkardı.
Obregón, destekçisi olan demiryolu işçilerinin yardımıyla işçi kıyafetiyle Zapatista denetimindeki Morelos eyaletine kaçtı. Zapatista hareketini etkisi altına alan General Obregón, on yıllık iç savaş boyunca ilk defa tüm Meksika halkının birleşip uyacağı bir ayaklanma çağrısıyla Carranza diktatörlüğünü devirme hareketini başlattı. İktidara gelen Obregón işçiler için yaptığı vaatlerin birçoğunu yerine getirirken 1917 Anayasasının öngördüğü toprak reformu, güneydeki eyaletlerle sınırlı kaldı.
İlgili filmler
! (Que Viva Mexico!, Sergei Eisenstein, 1979; "Naguey" ve "Soldadera" adlı bölümler Meksika Devrimiyle ilgilidir.)
Viva Zapata! (1952)
Pancho Villa (2003)
İlgili şarkılar
La Adelita
La Borrachita