Dârü'l-Hikmeti'l-İslâmiye

Darü'l-Hikmeti'l-İslamiye, Osmanlı Devleti'nin son döneminde faaliyet gösteren İslami devlet kurumu. Bab-ı Meşihat Dairesine bağlı olarak açılmış, "Yüksek İslam Şurası" benzeri dini teşkilattır.
Dokuz aza ve bir reis olmak üzere on kişiden oluşmakta, bir de katip bulunmaktaydı. 1918'den 1922'ye kadar 4 yıl faaliyetlerini sürdürmüş, toplam yirmi sekiz kişi azalık yapmıştır. Her biri üç azadan meydana gelen üç komisyon (kelam, fıkıh ve ahlak) bulunmaktaydı. Buraya tayin olunan azalar, bu üç komisyondan birine girebilecek kariyere sahip kişilerin arasından seçilirdi. Komisyonlar kendilerine gelen meseleleri müzakere eder ve karara bağlarlardı.
Teşkilatın görevi, devlet içinde ve İslam aleminde ortaya çıkan dini meselelere çözümler bulmak, yabancıların veya Müslüman vatandaşların sorularına gerekli cevapları vermek ve halkı dini konularda aydınlatmaktı. Bunun dışında İslam aleyhindeki her türlü gelişme için kurumlar yazılı olarak uyarılıyor ve resmi müracaatlar yapılıyordu. Basında İslam aleyhinde yazı yazan yazarlara gerekli cevaplar veriliyor hatta cezalandırılmaları için Dahiliye Nezaretine müracaat ediliyordu. Ayrıca "Ceride-i İlmiye" adında bir mecmua yayımlanıp dağıtılıyordu.
Tarihçe
Darü'l-Hikmeti'l-İslamiye adında bir teşkilatın kurulması ile ilgili müzakereler Meclis-i Mebusanda (Rumi) 21 Kanun-u Sani 1334 yani 21 Ocak 1918 tarihinde Hacı Adil Bey başkanlığında yapılmıştır. Meclis-i Mebusanda kabul edilen kanun teklifi sonrasında Meclis-i Ayana gelmiştir. Meşihat Kurumuna bağlı olarak kurulması planlanan kurum hakkındaki kanun teklifi 25 Şubat 1918 günü Meclis-i Ayanda görüşülerek kabul edilmiştir. 5 Mart 1334/1918 tarihinde padişah VI. Mehmed Vahidüddin iradesiyle yürürlüğe konmuştur. 12 Ağustos 1918 tarihinde resmi olarak açılışı yapılmıştır.
Teşkilat
Darü'l-Hikmeti'l-İslamiye Nizannamesi'ne göre kurum üç encümenden oluşmaktadır. Bunlar; kelam, fıkıh ve ahlak encümenidir. Her encümen üç azadan oluşur. Toplam dokuz aza bulunur. İcap etmesi h'alinde tali encümenlerde teşkil etme yetkisi kuruma verilmiştir.
Heyet ve vasıfları
Nizamnameye göre, azaların her birinin, alanlarında uzman olması gerektiği, belirtilmektedir. Darü'l-Hikmeti'l-İslamiye Reisi, heyetin manevi şahsiyetini temsil etmeye ve görevlerin üretken bir şekilde yerine getirilmesini sağlayacak vasıflara sahip olması gerekir. Reis'in vasıfları şöyle ifade edilmektedir:
Başkatip, Darül-Hikme Kaleminin işlerinin yürütülmesi ve bu kuruma ait eşyaların korunmasından sorumlu tutulmuştur. Başkatip ayrıca Darül-Hikme heyetine havale edilmiş evrakın, toplantılarda okunması ve kararların kayda alınmasıyla da görevli kılınmıştır. Baş Katip'in vasıfları:
Kurucu üyeler ve sonraki azalar arasında Çaykaralı Hacı Ferşad Efendi (1863-1930), İsmail Hakkı İzmirli (1869-1946), Mustafa Sabri Efendi, Nasuhizade Mustafa Asım Efendi (1859-1942) ve Fetva Emini Muğlalı Ali Rıza Efendi (1861-1943) de bulunmaktadır.
Görevleri
Kurumun ilmi ve ameli olmak üzere iki vazifesi bulunmaktadır.
İlmi Görevleri
İslam birliğinin ilmen kuvvetlendirilmesi için ilmi hazırlıklarda bulunmakla görevli olduğu, bunun da üç şekilde yerine getirilebileceği belirtilmiştir. "İslami hakikatleri", "Ahkam ve İslam'ın gerekleri", "İslam'ın gayesini ve faziletlerini" açıklama hususunda gayret sarf etmekle görevlendirilmiştir.
Encümenler; İslam alemi ve medeniyet alemindeki ilimleri, fikir mecralarını, hisleri, hayat neticelerini ve tavırları, takip ve tetkik etmelidir. İslam tarihini bilhassa son asırdaki "şu'unatını" dahil olduğu sosyal ve dini safhaları araştırmak ve derlemek için fikir sarf etmelidir.
Ameli Görevleri
Kurumun encümenleri; "Müslümanların dini terbiyesine" ve "İslamın faziletlerinin inkişafına" çalışmak, bu amacı yerine getirmek için müftü, imam, vaiz ve müderrislerle diyalogda olmak, onları aydınlatmak ve bu amaca yönelik faydalı eserler yayımlamakla görevlendirilmiştir.