M4 (İstanbul metrosu)

M4 (Kadıköy - Sabiha Gökçen Havalimanı) Metro Hattı, İstanbul'un Anadolu Yakası'nda yer alan metro hatlarından biridir. Anadolu Yakası'nın ilk metro hattı olma özelliğini taşır. İlk istasyonu Kadıköy, son istasyonu ise Sabiha Gökçen Havalimanı olmak üzere 23 istasyonu mevcuttur ve istasyonlar tamamen yer altındadır. Kadıköy ve Ayrılık Çeşmesi istasyonları ile Tavşantepe - Sabiha Gökçen Havalimanı arasındaki istasyonlar hariç, hat 'e paralel gider. 17 Ağustos 2012 tarihinde Kadıköy - Kartal, 10 Ekim 2016 tarihinde Kartal - Tavşantepe uzatması ve 2 Ekim 2022 tarihinde Tavşantepe - Sabiha Gökçen Havalimanı uzatması hizmete girmiştir. M4 hattı, uzunluğu ile İstanbul'da M11 hattından sonraki en uzun ikinci metro hattıdır. Hattaki toplam seyahat süresi 52 dakikadır.
Metro hattının Tavşantepe - İçmeler/Tuzla Belediyesi arasındaki uzatması İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından inşa edilmekte olup 2030'a kadar hizmete girmesi planlanmaktadır. Tüm inşaat çalışmaları bittiğinde hattaki işletme M4 ve M4ʙ olarak ikiye ayrılacaktır.
M2 hattın da olduğu gibi trenlerde wi-fi erişimi sağlamak için 24 Ekim 2023 tarihinde ihaleye çıkılacaktır.
Tarihçe
Başlangıçta Harem - Tuzla Hafif Raylı Sistemi olarak düşünülmesine rağmen Marmaray projesiyle bütünleştirilmesinin daha uygun olacağı düşünülerek hattın başlangıç noktası Kadıköye kaydırılmıştır. Projeye göre Kadıköy - Acıbadem arası delme tünel, Acıbademden Kartal Köprüsü'ne kadar olan kısmın ise hemzemin olarak inşa edilmesi kararlaştırılmıştır. Yıllarca İBB ve Karayolları Genel Müdürlüğü arasında süren mülkiyet problemleri yüzünden hayata geçirilemeyen proje için 2002′de iki kurum arasında bir protokol imzalanarak, Harem - Tuzla arasında 'ün orta refüjü İBBye devredilmiştir. Ocak 2005′te Anadoluray Grubu (Yapı Merkezi - Doğuş - Yüksel - Yenigün - Belen İnşaat Ortak Girişimi) ile sözleşme imzalanmış ve 29 Ocak 2005′te de temel atılmıştır.
Çalışmalara başlandıktan sonra, yapılan analizlerde aksında yaşanan yoğunluğun enerji maliyetinin yıllık yaklaşık 80 milyon dolar ve zaman kaybının ise yaklaşık 120 milyon dolar olduğu, inşaat maliyetleri çevresel faktörler ve artacak yoğunluk da göz önünde bulundurulduğunda kısa sürede (yaklaşık 6,5 yıl) kendini amorti edeceği ortaya çıkmıştır. İnşaat aşamasında 'ün kısmen trafiğe kapatılacak olması, raylı sisteme ayrılacak bölüm dolayısı ile yolun kalıcı olarak daralacak olması, hafif raylı sistemin ihtiyaca tam olarak cevap veremeyecek olması gibi etkenler de göz önüne alınarak İTÜ görüşü, İETT önerisi ve UKOME kararıyla 2005 yılı Temmuz ayında sistemin tamamen yer altında ve metro standartları ile inşasına karar verilmiştir. Hattın metro olarak inşa edilmesi kararından sonra projeler gözden geçirmiş, Ocak 2008′de ikmal işleri ihalesini Avrasya Metro Grubu (Astaldi - Makyol - Gülermak) kazanmış ve Martta yer teslimi yapılıp inşaata başlanmıştır. Tüneller 2 yılda kazılarak 2010 yılında bitirilmiştir. Metro araçlarıyla ilgili aranılan niteliklerde en uygun teklifi sunan İspanyol CAF firması ile Eylül 2009′da sözleşme imzalanmış ve vagon üretimleri başlatılmıştır. İlk vagonlar da 2011 Ocak'ta gelmiştir. Birkaç aylık test sürüşleri ve bazı sorunlar nedeniyle geciken hat, 17 Ağustos 2012'de dönemin başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Kadir Topbaş ve çeşitli bakanların katılımıyla hizmete girmiştir.
Metro hattının Kadıköy, Ayrılık Çeşmesi, Ünalan ve Göztepe istasyonları deniz seviyesinin altındadır. İstasyonlar arası mesafe ortalama olarak 1300 metre olup, birbirine en yakın istasyonlar 800 metre mesafe ile Maltepe ve Huzurevi, en uzak istasyonlar ise 2300 metre mesafe ile Bostancı ve Küçükyalıdır. Hattın kumanda merkezi Esenkent'te, deposu ise Maltepe'de konumlandırılmıştır. Hattın vizyon planlarında Kurtköy YHT Garı bölgesinde bir depo sahası daha yapılması planlanmaktadır. Hattın tasarımı 90 saniye aralıkla işletmeye imkan vermektedir. 2600 kişi kapasiteli 8′li metro dizilerine göre tasarlanan peronlara sahip metro hattında kullanılan araçlar enerji temininde rijit katener sistemini kullanmaktadır. Tüm istasyonlarda yürüyen merdivenli giriş-çıkışların yanı sıra engeli asansörü de bulunmaktadır. güzergahındaki tüm istasyonlarda karayolunun kuzey ve güney taraflarında giriş-çıkışlar ve bu giriş-çıkışları birbirine bağlayan alt geçitler vardır.
Hatta 100 yeni vagon alımı için 23 Mart 2023'te ihale ilanına çıkılmıştır. 11 Mayıs 2023'te yapılan ihaleyi 5 milyar 100 milyon liralık teklifiyle Bozankaya firması kazanmış olup sözleşme 24 Temmuz 2023'te imzalanmıştır.
İşletme bilgileri
İşletmeci: Metro İstanbul
Hat uzunluğu: 33,5 kilometre
Hat açıklığı: 1435 milimetre
İstasyon sayısı: 23 (işletmede olan), 6 (inşaatı devam eden)
Vagon sayısı: 144
Araç seti: 36 adet 4'lü vagon
Vagon Dizilimi: 4 Vagon ve 4+4 Vagon
Araç Marka / Model: CAF
Sefer süresi: 52 dakika
İşletme saatleri: 06.00 - 00.00
Günlük yolcu Sayısı: 400.000 yolcu/gün
Sefer sıklığı: 4 dakika (pik saatlerde)
Kumanda merkezi: Esenkent Yerleşkesi
Depo merkezi: Maltepe Yerleşkesi (52 vagon kapasiteli depo alanı, 32 vagon kapasiteli bakım atölyesi)
Hat voltajı: 1500 V DC
Sürüş modu: ATO, ATP
Tren Kodları: M4 Kadıköy - Sabiha Gökçen Havalimanı M4ʙ Kadıköy - Tuzla
Teknik bilgiler
Çift hatta toplam tünel uzunluğu: 67.80 km (bağlantı tünelleri, şaftlar, merdiven tünelleri dahil)
Toplam proje maliyeti -Tavşantepe uzatması ve vagonlar dahil- 3 milyar 100 milyon Türk lirası.
Hat için 120 vagon alındı. Tavşantepe uzatması üzerine sipariş sayısı 144'e çıkarıldı.
5.350 ton ray kullanıldı.
Rayları birleştirmek için 5.500 kaynak yapıldı.
Ray altına uygulanan ve titreşimleri önleyen elastomer mesnet malzemesi, Türkiyede kullanılan en kalın ve en fazla titreşim önleyen yastık.
Dizgede toplam 69 giriş, 315 turnike(30 Engelli), 85 asansör ve 335 yürüyen merdiven var.
Vagonların özellikleri
Önceki vagonlardan farklı olarak bu hatta trenler istendiğinde vatmansız olarak kullanılabilme özelliği vardır. Bu sayede vagonların parklanma, tamir-bakım atölyesi gibi yerlere erişimi kontrol merkezinden sağlanmaktadır.
Vagonlar arası geçiş sayesinde yolcular homojen olarak dağılabilmektedir.
Isıtma, soğutma, havalandırma, kamera sistemi, dinamik yol göstergesi ve LCD ekranlar mevcuttur.
Titreşim ve ses izolasyonu yapılmıştır.
Etaplar
İstasyonlar
{| class="wikitable"
|-
! Sıra
! İstasyon
! İlçe
! Aktarma
! Tür
! Notlar
|-
| 1
| Kadıköy
| rowspan="3" | Kadıköy
| (Kadıköy İDOİskele Camii) <small>(İDO KadıköyŞH KadıköyTuryolDentur Avrasya)</small>
| rowspan="23" | Yer altı
| Kadıköy Haldun Taner SahnesiOsmanağa CamiiSultan Mustafa İskele CamiiKadıköy İETT Peronları
|-
| 2
| Ayrılık Çeşmesi| (Ayrılık Çeşmesi)
| Ayrılık Çeşmesiİbrahim Ağa CamiiTepe Nautilus
|-
| 3
| Acıbadem
|
| Acıbadem Metrobüs İstasyonu'na yaklaşık 2 km. yürüme mesafesi bulunmakta olup, istasyonlar arası aktarma imkanı yoktur.
|-
| 4
| Ünalan| rowspan="2" | Üsküdar
| (Ünalan) (Uzunçayır)
| Uzunçayır Metrobüs İstasyonu'na yaklaşık 700 metre yürüme mesafesi bulunmakta olup, istasyonlar arası aktarma imkanı vardır.
|-
| 5
| Göztepe| (Göztepe)
| Göztepe Camii
|-
| 6
| Yenisahra| Kadıköy
| (Yenisahra)
| İstanbul Optimum Premium Outlet AVMHilton İstanbul Kozyatağı
|-
| 7
| Kozyatağı| Ataşehir
| (Kozyatağı)
| City's İstanbul AVMKozyatağı Camii
|-
| 8
| Bostancı
| Kadıköy
|
| Bostancı Oto Sanayi Sitesi (BOSS)
|-
| 9
| Küçükyalı
| rowspan="5" | Maltepe
|
| Hilltown Küçükyalıİstanbul Ticaret Üniversitesi Küçükyalı Kampüsü
|-
| 10
| Maltepe
|
| Maltepe Depo Sahası
|-
| 11
| Huzurevi
|
| Maltepe Huzurevi
|-
| 12
| Gülsuyu
|
| Türkan Saylan Kültür Merkezi
|-
| 13
| Esenkent
|
| Maltepe Piazza AVMCarrefourSA Maltepe Park
|-
| 14
| Hastane - Adliye
| rowspan="4" | Kartal
|
| Kartal Dr. Lütfi Kırdar Şehir HastanesiKartal Koşuyolu Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesiİstanbul Anadolu Adalet SarayıAnatolium Marmara
|-
| 15
| Soğanlık
|
| Burak Bora Anadolu LisesiKöy Hizmetleri Anadolu Lisesi
|-
| 16
| Kartal
|
| Kartal MeydanıKartal Metro İETT Peronları
|-
| 17
| Yakacık - Adnan Kahveci
|
| Yakacık Vergi Dairesi
|-
| 18
| Pendik
| rowspan="6" | Pendik
|
| Pendik Tren İstasyonu'na yaklaşık 1 km. yürüme mesafesi olup, istasyonlar arası aktarma imkanı bulunmamaktadır.
|-
| 19
| Tavşantepe
|
| Pendik Kaymakamlığı
|-
| 20
| Fevzi Çakmak - Hastane| (Fevzi Çakmak - Hastane)
| Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma HastanesiPendik Belediyesi
|-
| 21
| Yayalar - Şeyhli| (Yayalar - Şeyhli)
| İstanbul Gedik Üniversitesi Pendik Yerleşkesi
|-
| 22
| Kurtköy| (Kurtköy)
| Kurtköy Sanayi Sitesi
|-
| 23
| Sabiha Gökçen Havalimanı| (Sabiha Gökçen Havalimanı) (Sabiha Gökçen Havalimanı) (Sabiha Gökçen Havalimanı)
| Sabiha Gökçen Havalimanı
|-
| colspan="6" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align:center" | ↓↓ 2030 sonrası hizmete girmesi planlanan ↓↓
|-
| 24
| Teknopark
| rowspan="3" | Pendik
| (Teknopark)
| rowspan="3" | Yer altı
| İstanbul Teknopark
|-
| 25
| Yenişehir
| (Yenişehir)
| World Atlantis AVM
|-
| 26
| Kurtköy YHT/ViaPort
| (Kurtköy YHT/ViaPort)
| Kurtköy Depo SahasıViaPort Asia Outlet AVM
|-
| colspan="6" style="background: #ececec; color: black; vertical-align: middle; text-align:center" | M4ʙ (Kadıköy - Tuzla) Metro Hattı istasyonları
|-
| colspan="6" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align:center" | ↓↓ 2025 Sonuna Kadar Hizmete Girmesi Planlanan ↓↓
|-
| 20
| Kaynarca Merkez
| Pendik
| (Kaynarca Merkez)
| Yer altı
| Özel Pendik Yüzyıl Hastanesi
|-
| colspan="6" style="background: #ececec; color: grey; vertical-align: middle; text-align:center" | ↓↓ 2030'a Kadar Hizmete Girmesi Planlanan ↓↓
|-
| 21
| Çamçeşme
| rowspan="4" | Pendik
|
| rowspan="7" | Yer altı
|
|-
| 22
| Kavakpınar
|
|
|-
| 23
| Esenyalı
|
|
|-
| 24
| Aydıntepe
|
|
|-
| 25
| İçmeler/Tuzla Belediyesi
| rowspan="3" | Tuzla
| (İçmeler)
| Tuzla BelediyesiTuzla KaymakamlığıTuzla Devlet Hastanesi
|-
| 26
| Değirmenaltı
|
|
|-
| 27
| Tuzla
| (İDO Tuzla)
| Tuzla MarinaTuzla TersanesiTuzla İETT Peronları
|}
Not: Fevzi Çakmak - Hastane, Yayalar - Şeyhli, Kurtköy, Sabiha Gökçen Havalimanı istasyonları ile ortak istasyondur ve trenler aynı peronu ortaklaşa kullanıcaktır.
Not: Kaynarca Merkez istasyonu ile ortak istasyondur, fakat trenler farklı peronları kullanacaktır.
İstasyon özellikleri
İstasyon uzaklıkları
İstasyonların platform ortası baz alınarak ölçüm yapılmıştır.
Entegrasyonlar
Kadıköy istasyonundan T3 (Kadıköy - Moda) Nostaljik Tramvay Hattına, İDO, Şehir Hatları, Turyol ve Dentur Avrasya iskelelerine, Ayrılık Çeşmesi istasyonundan Marmaray'a, Ünalan istasyonundan Metrobüslere, Kozyatağı istasyonundan M8 (Bostancı - Parseller) Metro Hattı'na entegrasyon sağlanmıştır. Yakın gelecekte Yenisahra istasyonundan yapımı devam eden M12 (60. Yıl Parkı - Kazım Karabekir) Metro Hattı'na da entegrasyon sağlanacaktır.
Ayrıca İçmeler/Tuzla Belediyesi istasyonundan Marmaray hattına, Kaynarca Merkez, Fevzi Çakmak - Hastane, Yayalar - Şeyhli, Kurtköy ve Sabiha Gökçen Havalimanı istasyonlarında yapımı devam eden M10 (Pendik - Sabiha Gökçen) Metro Hattına, Sabiha Gökçen Havalimanı ve Kurtköy YHT/ViaPort istasyonlarından ise plan aşamasındaki Hızray / M34 (Beylikdüzü - Sabiha Gökçen Havalimanı) Hızlı Metro Hattı'na entegrasyon planlanmaktadır. Hattın 5. etabı için -inşa edilmesi planlanan- Kurtköy YHT/ViaPort'a uzatılması planlanmıştır. Böylece hattın yapılması planlanan yüksek standartlı demiryolu ile birlikte İstanbul Havalimanı'na entegrasyonu sağlanacaktır.
Metroya Entegre İETT Otobüs Hatları
İETT tarafından işletilen otobüs hatlarından KM kodlu İETT hatları M4 Metro Hattına''' ücretsiz şekilde tam aktarma yapmaktadır.
Ücretsiz Entegre İETT Hatları
KM2 Kavakpınar - Tavşantepe Metro
KM11 Aydınlı Toki / Ahmet Yesevi - Pendik Köprüsü
KM12 Tuzla Deniz Harp Okulu - Kartal Metro
KM13 Tuzla - Pendik Metro/Pendik YHT/Pendik
KM17 Tuzla Emlak Konutları - Tavşantepe Metro
KM21 Hilal Konutları - Kartal Metro/Cevizli
KM24 Kavakpınar - Pendik Metro/Pendik YHT/Pendik
KM26 Çamlık Mahallesi - Pendik Metro/Pendik YHT/Pendik
KM31 Uğurmumcu - Kartal Metro
KM32 Kurfalı - Kartal Metro
KM33 Pendik Sahil/Pendik YHT - Esenkent Metro
KM34 Kartal Metro - Topselvi / Gülsuyu Metro
KM35 Uğurmumcu - Cevizli
KM36 Kurfalı Mahallesi - Cevizli
KM37 Hilal Konutları - Pendik Metro/Pendik YHT/Pendik
KM41 Başıbüyük Sağlık Kampüsü - Küçükyalı Metro
KM42 Başıbüyük - Süreyyapaşa Hastanesi/Maltepe Metro
KM44 Maltepe Üniversitesi/Siteler - Maltepe Metro
KM45 Maltepe Üniversitesi - Küçükyalı Metro
KM47 Gülensu Mahallesi - Huzurevi Metro
KM48 Esenkent - Huzurevi Metro
Yolcu sayıları
Metro İstanbul tarafından yayınlanan verilere göre 2022 yılında 82.360.846 yolcu taşınmıştır.
Güzergah şeması
Görseller