Bayram Paşa

Bayram Paşaya da Ladikli Bayram Paşa olarak da bilinir (ö. 21 Mart 1638), IV. Murad saltanatında 2 Şubat 1637 - 26 Ağustos 1638 tarihleri arasında bir yıl altı ay yirmi iki gün sadrazamlık yapmış bir Osmanlı devlet adamıdır. Aynı zamanda I. Ahmed'in kızı Hanzade Sultan'ın eşidir. İstanbul'un Bayrampaşa ilçesi onun adını taşımaktadır.
Hayatı
İstanbul doğumlu ve Türk asıllıdır. Aslen Samsun'un Ladik ilçesinden olup babasının adı tarihi kaynaklarda Kurt Ağa olarak geçmektedir.
Enderun'da eğitim gördü. Çıkışta çuhadar-ı şehriyari oldu. 1621'de ilk defa yeniçeri ağası olarak tayin edilmekle beraber bir gün sonra tenzil edilip "turnacıbaşı" olarak görev verildi. 1623 yılında da Yeniçeri Ağası olmuştur. Aynı yıl içinde Yeniçeri Kethüdası olarak atanan Bayram Paşa, I. Ahmed'in kızı Hanzade Sultan'la evlenmiştir. Bayram Ağa böylece damad-ı şehriyari (padişah damadı) olarak Osmanlı Tarihinde bir ilke imza atmıştır. Tarihçi Reşat Ekrem Koçuya göre; Turnacıbaşı rütbesinde bir subayın, vezirlik makamına çıkmadan bir sultanla evlenmesi oldukça istisnai bir durumdur. Bir rivayete göre bunun tek nedeni, Bayram Ağanın emsalsiz bir erkek güzeli olması. Son derece yakışıklı bir erkek olan Bayram Paşa, Hanzade Sultanı kendisine aşık etmeyi başarmış ve Hanzade Sultanın teklifi ile tutkulu aşk evlilikle noktalanmıştır.
Haziran 1626'da Mısır valiliğine atandı. Bayram Paşa valiliği boyunca Mısır halkı tarafından, sevilen, saygı duyulan bir isim olmuştur. 1628 yılında İstanbula çağrılan Bayram Paşa, kubbe veziri yapılmıştır. Ancak bu dönemde veziriazam Hüsrev Paşanın, Bayram Paşaya yönelik entrikaları sonucu Bayram Paşa azledilerek, hapse atılacaktır. Hapiste yaklaşık bir hafta kalan Bayram Paşa, padişah IV. Murad tarafından önce hapisten çıkarılmış, daha sonra eski görevine yeniden getirilmiştir. 1635 yılında altıncı vezirlikten ikinci vezirliğe yükselen Bayram Paşa, sarayda büyük bir nüfuza sahip olmuştur. Sultan dördüncü Muradın Revan Seferi sırasında sadaret kaymakamlığı (başbakan vekilliği) yaparak, sefer boyunca padişah ve sadrazamın yerine İstanbulu yönetmiştir.
IV. Murad saltanatında 2 Şubat 1637'de Tabanıyassı Mehmed Paşa'nın azli ile sadrazamlığa yükseldi. Bayram Paşa, Osmanlının İran ve Bağdat seferleri sırasında aktif rol almıştır. Bayram Paşa sadrazamlığı sırasında şair Nef'i'yi idamı ettirmesi ile de tanınmaktadır. IV. Murad 'ın, Nef'i'den bir daha hicviye yazmaması istemesinden sonra Nef'i, sözünü tutmamış ve IV. Murad 'ın eniştesi Bayram Paşa'yı hicvetmiştir. Bayram Paşa'nın isteği üzerine padişah, Nef'i'yi idam ettirmiştir. Şair Nef'i, sarayın odunluğunda öldürüldükten sonra cesedi Sarayburnu'ndan denize atılmıştır. Öte yandan bir kısım tarihçi padişaha çok yakın olan bir şairin, sadrazam tarafından idam ettirilemeyeceğini ileri sürmektedir.
Padişahın Bağdat Seferi sırasında, Eylül 1638'de Urfa yakınlarında Celab mevkiinde aniden ölmüştür. Bir kalp krizi ya da beyin kanaması sonucu öldüğü tahmin edilmektedir. Bayram Paşanın kabri, İstanbulun Haseki semtinde bulunan Keçi Hatun Mahallesinde kendi yaptırdığı külliyenin içinde bulunmaktadır.
Değerlendirilmesi
Naima tarihinde IV. Murat'in onu çok takdir ettiğini ve vefatından sonra çadırına girip ağladığını bildirir ve sonra bu çadırda padişaha gelenek üzere takdim edilecek hediyeleri (zırh gömlek, miğfer, samur kürk takımlı giyecekleri) görüp yine ağlayarak
Hayıf sad hayıf ki böyle kadirşinas bir vezirden ayrıldım, Böyle bir vezir az bulunur.
deyip ruhuna dualar etmiştir.
Mehmet Süreyya Sicil-i Osmani'de şöyle değerlendirmektedir:
Tedbirli, gayretli, padişaha sadık ve doğru idi.
Uzunçarsılı'nın değerlendirmesine göre :
Tedbirli ve iyi idareli bir devlet adamı idi.