Kerevit

Kerevit, Astacoidea ile Parastacoidea üst familyalarından on ayaklı kabuklu türlerinin ortak adıdır.
Tatlı su ıstakozu da denilen kerevitleri, Nephropoidea üst familyasından ıstakozlarla karıştırmamak gerekir. Kerevit sözü Türkçeye Yunancadan (καραβίδα) geçmiştir.
Kerevitler (tatlısu ıstakozları), yengeçler ve ıstakozlar (deniz ıstakozları) gibi diğer kabuklulara benzer şekilde çoğalırlar. Ancak, serbest yaşam sürdüren bir larva evresine sahip olmayışlarıyla onlardan belirgin bir şekilde ayrılırlar.
Yayılım
Dünya üzerinde yaklaşık 600 kerevit türü Afrika ve Antarktika kıtaları hariç diğer kıtalarda doğal olarak bulunmaktadırlar. Ayrıca, kerevitler orijinal olarak bulundukları ortamlardan başka ortamlara, yoğun olarak, doğal yollarla (göç veya akıntılarla birlikte); tesadüfen (gemilerin balast sularıyla, kanallarla, balık yakalamada tuzaklarda kullanılmalarıyla, kontrol altında tutuldukları ortamlardan kaçmalarıyla, predatörler ya da insanlar tarafından farkında olmadan taşınmalarıyla) veya insanlar tarafından bilinçli olarak (akvaryumlarda hobi olarak tutulmaları, üretim ve yetiştiriciliklerinin yapılması, su bitkilerinin kontrolü) taşınmışlardır. Kerevitlerin bir ortamdan başka ortama taşınmalarında en önemli ve yaygın faktör girişimcilerin bu canlılardan ekonomik olarak gelir elde etme istemidir.
Ekonomik türler
Ekonomik gelir etme amacıyla kullanılan türler arasında başlıca Procambarus clarkii, Pacifastacus leniusculus, Cherax destructor, C. quadricarinatus, Orconectes limosus, O. rusticus ve Astacus leptodactylus gelmektedir. Bu türlerden Procambarus clarkii Afrika, Asya, Amerikada Kaliforniya'ya ve Avrupa kıtalarında; Procambarus leniusculus Japonya, Avrupa ve Amerikada Kaliforniya'ya; C. destructor Afrika ve Avustralya; C. quadricarinatus Güney Amerikaya, O. rusticus Kuzey Amerikaya ve A. leptodactylus ise Avrupaya doğal olarak bulundukları ortamdan taşınarak stoklanmışlardır.
Doğal ortamlardan hasadı yapılan kerevit türleri arasında ilk sırayı Procambarus clarkii almaktadır. En fazla P. clarkii hasadı ise Çinde gerçekleşmektedir. Çine Japonyadan getirilip stoklanan P. clarkii 1990lı yılların başlarında tahminen 40.000 ton/yıl civarında hasat edilmişken, bu değer 1990lı yılların sonlarına doğru 70.000 ton/yıla ulaşmıştır.
Güney Amerikada, başlıca Louisiana bölgesinde, Procambarus clarkii ve P. zonangulus kültürü yapılan en önemli türlerdir. Bu iki türün üretimi 1999da yaklaşık 35.000 ton olmuştur. Bu değerin % 85ini Procambarus clarkii olmuştur. Bununla birlikte, Kuzey Amerika ve Kanadada Procambarus clarkii ve Orconectes türleri az miktarlarda da olsa üretilmektedir.
Avustralyada kültürü yapılan en önemli tür Cherax destructor dur. Bu türün üretimi 1998-1999 yıllarında 250 tona ulaşmıştır. C. quadricarinatus ise Avustralyada üretimi (79 ton) yapılan ikinci önemli türdür. Ayrıca, C. tenuimanus ise 1998-1999 yıllarında 49 ton üretilmiştir. Bu türler diğer kerevit türlerine göre daha büyük olduklarından ticari değerleri daha yüksektir.
Türkiyede kerevit ismiyle bilinen Doğu Avrupa kereviti (Astacus leptodactylus) dünyada 1830lu yıllardan sonra önemli bir ticari ürün (lüks bir gıda maddesi) olarak değerlendirilmesine rağmen, Türkiyede ancak II. Dünya savaşından sonra su ürünleri içerisinde önemli ihraç ürünleri arasına girmiştir. Türkiye kerevit üretiminde yıllara göre dalgalanmalar bulunmaktadır. Örnek olarak, toplam kerevit üretimi 1979 yılında 500 ton iken, 1982 yılında bu değer 6500 ton olmuş, 1986 yılından sonra ise özellikle kerevit vebası (Aphanomyces astaci)nın görülmesi, aşırı avlanma ve çevre kirlenmesi nedenleriyle giderek azalmıştır. Günümüzde toplam kerevit üretimi ise (1894 ton, 2002 verileri) 1980li yılların yaklaşık % 15i dolaylarındadır. İznik Gölü (557 ton) ve Eğirdir Gölü (237 ton) ise en önemli istihsal sahaları arasında bulunmaktadır.
Kerevitler son yıllarda akvaryum sektöründe de talep gören canlılar haline gelmişlerdir. Türkiye'de bazı akvaristlerin doğadan topladıkları Astacus leptodactylus türü kerevitleri akvaryumlarda baktıkları rapor edilmiştir. Bu türün yanı sıra yurtdışından ithal edilen Cambarellus patzcuarensis, Cambarus diogenes, Cherax albertisii, Cherax boesemani, Cherax peknyi, Cherax quadricarinatus, Procambarus alleni ve Procambarus clarkii olmak üzere 8 farklı türün tespit edildiği bildirilmiştir.
Sınıflandırma
Astacoidea
Astacidae
Astacus
Astacus astacus Batı Avrupa kereviti
Astacus leptodactylus Doğu Avrupa kereviti
Astacus pachypus Don kereviti
Austropotamobius
Austropotamobius italicus
Austropotamobius llopisi
Austropotamobius pallipes Ak ayaklı kerevit
Austropotamobius torrentium Kaya kereviti
Pacifastacus
Pacifastacus chenoderma
Pacifastacus connectens
Pacifastacus fortis Shasta kereviti
Pacifastacus gambelii
Pacifastacus leniusculus Sinyal kereviti
Pacifastacus nigrescens Karaca kerevit
Cambaridae
Barbicambarus
Bouchardina
Cambarellus
Cambaroides
Cambarus
Distocambarus
Fallicambarus
Faxonella
Hobbseus
Orconectes
Procambarus
Troglocambarus
Parastacoidea
Parastacidae
Astacoides
Astacopsis
Cherax
Engaeus
Engaewa
Euastacus
Geocherax
Gramastacus
Paranephrops
Parastacoides
Parastacus
Samastacus
Tenuibranchiurus
Virilastacus