Yusuf Kâmil Paşa

Yusuf Kamil Paşa, (Osmanlıca: ) (d. 1808, Arapgir, Malatya - ö. 10 Ekim 1876, İstanbul) Osmanlı devlet adamı.
Sultan Abdülaziz devrinde 5 Ocak 1863 - 1 Haziran 1863 tarihleri arasında dört ay yirmi yedi gün sadrazamlık yapmıştır.

Türk edebiyatının ilk tercüme romanı olarak bilinen François Fenelon'un Telemaque başlıklı eserini çevirmesi nedeniyle Türk edebiyat tarihinde kendisinden söz edilenler arasında yer alır.
Gençliğinde Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşanın emrinde çalışmış; paşanın kızlarından Zeynep Hanım ile evlenmiştir. Eşi ile birlikte yaptırdıkları hayır eserleri ile anılır. Bugün Zeynep Kamil Hastanesi adıyla İstanbul'da hizmet vermeye devam eden hastane, vakfettikleri eserler arasında en bilinenidir.
Hayatı
Ailesi ve gençliği
1808 yılında Arapgirde dünyaya geldi. Akkoyunlu Hanedanı'nın Gökbeyi Sülalesi'ne mensuptur. Küçük yaşta babasını kaybettiği için amcası Vezir Gümrükçü Osman Paşa himayesinde yetiştirdi. Amcası ile birlikte İstanbula gitti ve orada eğitim gördü. 1829da tahsilini tamamladıktan sonra Divan-ı Hümayun kaleminde dört yıl çalıştı.
Mısır yılları
1833te Mısıra gitti. Bir rivayete göre Mısıra gidiş nedeni, gördüğü bir rüyadan sonra talihinin kendisini orada karşılayacağına inanmasıdır.<ref name=iskender>İskender Pala, Yusuf ile Züleyha, Zeynep ile Kamil, Zaman gazetesi, 16.10.2007, Erişim tarihi:02.10.2013] '''</ref> Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın hizmetinde bulundu ve kızı Zeynep Sultanla evlendi. Bu evlilik, Mısır sarayının tepkisini çekti.
1845te Mehmet Ali Paşa onu bir görevle İstanbula gönderdi. II. Mahmutun kızı, Adile Sultan ile Kaptan-ı Derya Mehmet Ali Paşanın düğününde Mısır valisinin tebriklerini ve hediyelerini Osmanlı padişahı Sultan Abdülmecite sundu. Padişah, Yusuf Kamil Beye mir-i miranlık unvanı verdi.
1849da Kavalalı Mehmet Ali Paşanın vefatı üzerine yerine geçen Abbas Hilmi Paşa tarafından Sudanda bir göreve tayin edildi. Bu görevi kabul etmeyince Asvana sürgün edildi. Hapsedilerek Zeynep Hanımdan boşanmaya ve Mısırdaki mallarından vazgeçmeye zorlandı. Sürgündeki üçüncü ayın sonunda sadrazam Mustafa Reşit Paşa'ya bir dilekçe göndererek durumunu aktardı. Padişah Abdülmecitin fermanıyla hapisten çıkıp İstanbula gidebildi. Reşit Paşa'nın ve Sultan'ın girişimleri sonucu eşi Zeynep Hanım ile İstanbulda buluşabildi.
Osmanlı Devletindeki hizmetleri
Adliye işlerini yürütmek için kurulan Meclis-i Valaya üye tayin edildi ve ardından bu görevine ilave olarak eğitim işleri ile ilgilenen Meclis-i Maarif-i Umumiye üyeliğine getirildi. Bu arada Encümen-i Danişin dahili üyeleri arasında girdi. 1853te kısa bir süre Ticaret Nazırlığında bulundu. 1854te ikinci defa Ticaret Nazırlığına getirilen Kamil Paşa, aynı yıl Meclis-i Ali-i Tanzimat başkanı oldu. Bir ay sonra Meclis-i Vala-yı Ahkam-ı Adliyye başkanlığına getirildi.
Süveyş Kanalı imtiyazının Fransızlara verilmesinin Mısıra yabancı müdahalesini arttıracağı düşüncesindeki Paşa, konağında yapılan bir Meclis-i Vükela toplantısında alınan kararla, imtiyazın iptali için kayınbiraderi olan Mısır valisi Said Paşaya bir mektup yazdı. Mektup Fransız elçisinin eline geçince Reşit Paşa sadrazamlıktan, Yusuf Kamil Paşa Meclis-i Vala-yı Ahkam-ı Adliyye başkanlığından istifa etmek zorunda kaldı.
1857de tekrar Meclis-i Vala başkanlığına getirildi. İki yıl bu vazifeyi yürüten Kamil Paşa, istifa edip Mısıra gitti. Abdülaziz padişah olduktan sonra yeniden İstanbula geldi.
Sadrazamlığı
Suriyede bulunan Keçecizade Fuat Paşa sadrazamlığa getirilince sadrazam kaymakam oldu ve bu dönemde ortaya çıkan mali krizi, kendi hazinesinden bir miktar altını piyasaya sürerek önledi. Fuat Paşanın 1863teki istifasından sonra padişah Sultan Abdülazizden devlet işlerine fazla müdahale etmemesi konusunda güvence alan Yusuf Kamil Bey sadrazamlığa getirildi. Ali Paşanın hariciye nazırlığında kalmasını sağladı, Ali Fuat Paşayı kendisinden boşalan Meclis-i Vala başkanlığına getirdi.
Sadrazamlığı döneminde padişahın Mısır seyahatine çıkmasını sağlaması devrinin önemli olaylarındandır. Mısırın Osmanlı Devletine bağlılığını arttırmaya amaçlayan bu seyahate Fuat Paşa ile birlikte çıkan Abdülaziz, dönüşünde onu sadrazamlığa getirmiş, Yusuf Kamil Paşa ise tekrar Meclis-i Ahkam-ı Adliye başkanlığına getirilmiştir.
Son yılları
1869da Mithat Paşanın yerine Şura-yı Devlet başkanlığına getirildi. 27 Şubat 1869-21 Ekim 1871, 4 Ağustos 1872-21 Ağustos 1875 ve 31 Mart 1876-5 Haziran 1876 tarihlerinde 3 kez Şura-yı Devlet başkanlığı yaptı. Divan-ı Ahkam-ı Adliye Nazırlığı vazifesini de üstlendi. Hastalığı sebebiyle 1875te bu vazifeden ayrıldı.
Sultan Abdülaziz'in 30 Mayıs 1876 Darbesi ile tahttan indirilerek öldürülmesine çok üzülen Kamil Paşa, aynı sene İstanbulda vefat etti. İstanbul'un Üsküdar ilçesinde yaptırdığı hastanenin bahçesindeki türbesine defnedildi.
Mirası
İstanbulda birçok hayır ve hasenatı vardır. Bunların başında, hanımı ile birlikte yaptırdıkları, Üsküdar'daki Zeynep Kamil Hastanesi (1862) ve Zeynep Kamil İlk Öğretim Okulu (1878) gelmektedir. Kendi özel mülklerinde hastalara ücretsiz hizmet vermek üzere yaptırdıkları hastanenin bulunduğu semte de Kamil Paşa ve eşinin adından dolayı Zeynep Kamil adı verilmiştir. Çift, ayrıca Elazığda kütüphaneli bir medrese, İstanbulda Bebek semtinden Zincirlikuyu'ya kadar şose bir yol yaptırmış; Gülhanedeki bugün var olmayan Beşir Ağa Camisini imar ettirmiş, Yakacık memba suyunu Kartal'a getirtmiş birçok çeşme ve tarihi yapıyı ihya ettirmiştir. Vezneciler'de uzun zaman İstanbul Üniversitesinin Fen ve Edebiyat Fakültesi olarak kullanıldıktan sonra yanan meşhur konak da Yusuf Kamil Paşa ile Zeynep Hanım'ın ülkeye bağışı idi (Günümüzde yerinde İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi bulunur).
Kadıköy'ün Moda semtinde bir sokağa (Barış Manço'nun evinin bulunduğu sokak) Yusuf Kamil Paşa ismi verilmiştir.
Edebi çalışmaları
Arapça, Farsça, Fransızca bilen Yusuf Kamil Paşa, François de la Monthe Fénelonun Les Adventures de Telemaque başlıklı Fransızca eserini Arapça tercümesinden Türkçe'ye tercüme etti ve 1862de Tercüme-i Telemak başlığıyla yayımlndı. Kamil Paşa'nın şiirleri ve münşeatı (nesir-mektuplar) da mevcuttur.