Guillaume de Jerphanion

Guillaume de Jerphanion (d. 3 Mart 1877, Pontevès - Fransa - ö. 22 Ekim 1948, Roma - İtalya) Cizvit rahibi, Fransız sanat tarihçisi, epigraf, fotoğrafçı.
Bir arkeolog olarak tanınmıştır, Bizans sanat tarihçisi, Kapadokyadaki taşa oyulmuş kiliseler hakkında ilk sistematik olarak araştırma yapan kişi olarak, bir arkeolog olarak, Bizans sanat tarihçisi, coğrafya uzmanı ve fotoğrafçı olarak tanınmıştır.
Biyografisi
Guillaume de Jerphanion 3 Mart 1877de sekiz çocuklu bir ailenin üçüncü çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. Ailesi Fransadaki Haute-Loireye dayanan eski asilzadelerdendir. Bir deniz subayı olmak yerine 16 yaşında cizvitlere katılmaya karar vermiştir.
1903te Guillaume Türkiyedeki Tokat iline orada yaşayan ermeni çocuklara eğitim sağlayan çok sayıdaki Cizvit okullarından birine, bilim dersleri vermek için gönderilmiştir. 1907ye kadar Tokatta kalmıştır. Bu süreçte Türkçe öğrenmiş, dile hakimiyetini mükemmelleştirmiştir. Fransaya teoloji okumaya ve rahip olarak atanmak için dönmeden önce Anadolu'yu gezmiş (Amasya, Ankara, Samsun, Sivas) ve Kapadokya'yı keşfetmiştir. Anadoludaki Cizvit Okulları Hakkında küçükresim|Cizvit okulu 2 - Tokat (1907 civarında)1881 ve 1924 yılları arasında Cizvitler Anadolu'da kız ve erkek öğrenciler için 11 ücretsiz ve karma okulla beraber 6 ücretsiz kız okulu ve 12 ücretli okul açmıştır. 1886da 550 öğrencileri varken bu sayı 1924te 5,521e ulaşmıştır. Bu okullarda eğitim veren Cizvit sayısı ise en fazla 60a yaklaşmıştır. Okullarda eğitim dili olarak Fransızca kullanılmıştır. Okullarda asıl olarak hristiyan öğrencilere eğitim verilmiştir ancak aynı zamanda gece okullarında hristiyan olmayanlara, Yahudilere ve dönemin diplomasi ve ticaret dili olan Fransızca ile ilgilenen tanınmış Türklerin çocuklarına da eğitim verilmiştir. Kız okullarında Cizvitler rahibelerden destek almışlardır. Gençleri okul saatleri dışında da meşgul etmek amacıyla Cizvitler konferanslar ve aktivitelerde (bando, müzik dersleri, tiyatro dersleri vb.) düzenlemişlerdir.
1911de Türkiyeye dönen Guillaume de Jerphanion, İstanbuldaki Cizvit topluluğunun bir parçasıydı ve Kapadokyaya gezilerini buradan düzenlemiştir. I. Dünya Savaşı sebebiyle ülkeden ayrılmış, 1921de geri dönmüştür. Kapadokyadaki taşa oyulmuş kiliseler hakkındaki yazıları ile ilgilenirken aynı zamanda Cizvitlerin doğu illerindeki okul ve evlerinin kapatılmasıyla da ilgilenmekteydi. Guillaume de Jerphanion Türkiyeden 1927 yılında ayrılmıştır ve Romada Instituto Orientale'de (Papalık Şarkiyat Enstitüsü) Hristiyan arkeolojisi profesörü olmuştur. Romada 1948 yılında ölmüştür.
Guillaume de Jerphanion, yazar ve fotoğrafçı
Guillaume de Jerphanion gezileri boyunca keşiflerini ve izlenimlerini yazdığı bir günlük tutmuştur. Toprağa bağlı bir aristokrasiden gelmesinin bir etkisi olarak, Anadolu'ya hükmeden fakirliğin boyularından; köylülerin içinde olduğu acınası durumdan ve topraklarını kiraladıkları büyük toprak sahipleri tarafından sömürülmelerinden etkilenmiştir. İzlenimlerini yazarken bir yandan da, fotoğraflar çekmiştir. Doğa manzaralarını, taşra manzaralarını, insanları ve anıtları fotoğraflamıştır. Bugün fotoğrafları Cizvitlerin Beyrut, Roma ve Paris arşivleri arasında dağılmıştır.
Eseri: "Une nouvelle province de l'art byzantin, les églises rupestres de Cappadoce" (5 volumes, 1925-42).
"Une nouvelle province de l'art byzantin, les églises rupestres de Cappadoce" eseri Kapadokyadaki kiliseler hakkındadır ve şu üç gezide yazılmıştır; ilki Ağustos 1907, ikinci ve en önemli olanı 1911de (Ağustos 1911den Ocak 1912ye) ve son olarak Ağustos-Eylül 1912de.
Beş ciltten oluşan eserde, 9. ve 13. yüzyıllar arasından anıtların tümü, çoğunlukla Ürgüp bölgesinden olan, metodolojik ve homojen olarak listelenmiştir. Eserin tamamı aynı nedenden ötürü büyük bir envanter niteliği de taşımaktadır. Hristiyan Kapadokyanın yaklaşık 100 kiliseye ve 230dan fazla kilise anıtına sahip olduğunu detaylarıyla bu eserden öğrenmekteyiz. Metinlere kiliselerin krokileri ve fotoğrafları ile birlikte, el çizimleri ve bazı renk paletleri eşlik etmektedir.
Eserin ilk yayınlanma tarihi olarak 1913 planlanmıştır. Kendi açıklamalarına göre (ilk cilde girişe bakınız) 1. Dünya Savaşı başladığı sırada Beyrutta eserin dörtte üçü yayınlanmaya hazırdı. Savaşın sonunda ise elyazmaları ve renk paletleri bir sığınakta kötü koşullarda bırakıldığından kullanılamaz haldeydi, dolayısıyla Guillaume de Jerphanion yeniden başlamak zorunda kaldı. Şansına İstanbuldaki Cizvit evindeki notları ve Fransada yanında sakladığı fotoğrafları sağlamdı. Nihayetinde eserin yayınlanması 1925 ve 1942 yılları arasına yayıldı.
Guillaume de Jerphan Kapadokya çalışmalarının kurucusu olarak Kabul edilmektedir.
Ölümünden sonra
Ölümünün 50. yılında (1997) anısına ithafen Roma'da gerçekleşen sergide Türkiyedeki çalışmaları sırasında çektiği, fakat çok azını yayımladığı yüzlerce fotoğraf gösterime çıkmış ve aynı yıl bunların büyük bir kısmı V. Ruggieri tarafından hakkında çıkarılan kitapta toplanmıştır.
Hakkında Bibliografi