Dönüşümler

Dönüşümler ( ) Romalı şair Ovid tarafından MS 8 yılında tamamlanan ve 15 kitaptan oluşan öyküsel şiir türünde bir edebiyat eseridir.
Ozan, heksametre (altı ayaklık) vezni ile kaleme aldığı eserinde, Yunan ve Roma efsanelerine konu olan kahramanların mucizevi dönüşüm (başkalaşım) hikayelerini anlatır. Latin edebiyatının altın çağının şaheseri olarak kabul edilen eser, Orta Çağ Avrupa Edebiyatı ve edebiyatçıları üzerine derin etkiler bırakmıştır. Avrupa'da mitolojinin en popüler kitaplarından biridir.
Eserin tümü, en kısası 628, en uzunu 968 dize olmak üzere yaklaşık olarak 12000 heksametron eder. Ovidius bu eserini imparator Augustus tarafından sürgüne gönderilmeden önce yazmaya başlamış, sürgüne gönderildiği yıl tamamlamıştır.

Eser, Türkçeye ilk kez 1935 yılında Salih Zeki Aktay tarafından Değişişler" başlığıyla çevrildi. Dün ve Yarın Tercüme Külliyatı (Vakıf Matbaası, İstanbul) tarafından yayımlandı. Bu çeviri, ilk sekiz kitabı içermekteydi.
Eseri oluşturan kitaplar
Kitap I: Gök, deniz, kara, yeryüzünde var olmadan önce Khaos (Kaos) adı verilen belirsizliğin on dört değişik ögesi anlatılır. Dünyanın oluşumundan sonra yaşanan altın, gümüş, tunç, demir devirlerini, Tanrılar arası savaşta dünyanın sular altında kalışı takip eder. Sonra yeni bir insan yaratılır. Bu bölümde anlatılanlar arasında Apollonun Pytonu öldürmesi ve sevgilisi Daphnenin defne ağacına dönüştürülmesi, İonun düveye, Sirinksin kamışa dönüşümü ve Argusun ölümü, Epaphosun doğuşu vardır.
Kitap II: Phaeton miti, Cycnusun kuş olması, Kallistonun ayı, karganın tüyleri beyaz iken siyah olması, Ocyrhoenin at olması, Battusun taş olması, Aglaurenin kaya olması, Jüpiterin boğa biçimine girerek Europayı kaçırması anlatılır.
Kitap III: Agénorun kızını bulması için Kadmosu görevlendirmesi; Kadmosun öldürdüğü Dragonun dişlerinden asker doğması; Artemisi çıplak gören Actéonun geyiğe çevrilmesi; Kahin Trezsiasın hakemliği ve kör oluşu, Narsisin çiçek, Ekonun yankı oluşu anlatılır.
Kitap IV: Minyasın kızlarının gece kuşu oluşu, ağlarının da bağ ve asma oluşu, Atlasın dağ oluşu, Kadmos ve Hermionenin yılan oluşu; Perseusun Andromedayı kurtarması onunla evlenmesi anlatılır.
Kitap V: Bu bölümde daha çok kayaya çevrilenler anlatılır. Bunun aynı sıra Lyncusun vaşağa, Ascalaphosun baykuşa, Cynanenin suya, Arethusanın çeşmeye, Pieridusların saksağana dönüşümleri, Persephonenin kaçırılışı, Ceres'in (Demeter) Triptoleme ile yolculukları anlatılır.
Kitap VI: Leton mitinin ağırlıklı olarak ele alındığı bu böümde Niobenin kendisini Letondan üstün tuttuğu için kayaya çevrilişi, Marsiasın ırmak oluşu Tereusun hüdhüd kuşu, Filomelanın bülbül, Procnenin kırlangıç oluşu bu bölümde ele alınan dönüşümlerdir.
Kitap VII: Ağırlıklı olarak Medeeye mitinin ele alındığı bu bölümde ayrıca Arnénin puhu kuşuna dönüşmesi anlatılır.
Kitap VIII: Athena kralı Pandioun oğlu Nisusun deniz kartalı, kızı Scyllanın balığa dönüşümü ele alınır. Bu bölümde karı koca Phileman ve Baucisin tanrı tapınağının sürekli bekçi olmaları için Zeus tarafından Philemonun meşe, Baucisin ıhlamur ağacına çevrilmesi, deniz tanrısı Poseidonun sevgilisi Mesira ile ilişkileri anlatılır.
Kitap IX: Heracles, Byblis;
Kitap X: Evridiki, Hyacinth, Pygmalion, Adonis, Atalanta, Cyparissus;
Kitap XI: Orfe, Midas, Alcyone ve Ceyx;
Kitap XII: Iphigeneia, Centaurs, Achilles; Aesacus
Kitap XIII: Truva'nın fethi, Aeneas;
Kitap XIV: Scylla, Aeneas, Romulus;
Kitap XV: Pisagor, Hippolytus, Aesculapius, Caesar.
Türkçe çeviriler
Değişişler. Çeviren: Salih Zeki Aktay, Dün ve Yarın Tercüme Külliyatı, 1935
Dönüşümler. Çeviren: İsmet Zeki Eyüboğlu, Payel Yayınları, 1994
Dönüşümler. Çeviren: Asuman Coşkun Abuagla, Yapı Kredi Yayınları, 2019