Dinde etik

Çoğu dinler etik unsuru, genelde iddia edilen doğaüstü vahiye veya irşada dayandırılır. Felsefenin önemli kollarından biri olan etik, doğru davranışın ne ve iyi hayatın nasıl olması gerektiğini konu edinir. Genelde anlaşıldığı üzere iyiyle kötüyü ayırt etmekten daha geniş kapsamlıdır. Etiğin önemli konularından biri "iyi yaşam", yaşamaya değen, insanı tatmin eden hayattır. Bu konu birçok filozofça ahlakı yaşamaktan daha önemlidir.
Batı etiği
Batı felsefesinin etik hakkındaki eserleri, edebi ve dini düşüncelerini Musevi İnciline (Eski Ahid) dayandıran bir kültürün etkisinde yazılmıştır. Bu yüzden İncil etiğiyle büyük Batılı düşünürlerin etikleri arasında görülen bağ doğrudan değildir. İncil kitaplarının bazı bölümlerinin nasıl yorumlanıp uygulanacağı konusundaki farklı görüşler sonucu etiğin değişik şekillerde yorumlanmasıyla ortaya çıkmıştır. Bazıları modern İncil anlayışının kökten yanlış olduğu görüşünü ileri sürmektedir.
Budist etiği
Budist etik, geleneksel olarak Budanın ya da onu örnek alan başkalarının aydınlanmış görüş açısına dayanmaktadır. Ahlaki talimatlar Budistlerin kutsal kitaplarından ya da yazıya geçilmiş geleneklerde bulunur. Budist ahlakta adı geçen çoğu alim, bu etiğin tabiatı hakkındaki görüşlerini doğrulamak için Budist yazıları inceleme ve geleneksel Budist cemiyetlerden antropolojik delil bulma yollarına başvururlar.
Geleneksel Budizme göre Budist etiğin temelini öldürmeme, çalmama, yalan söylememe, cinsel suiistimal yapmama ve sarhoşluk olmama şeklindeki Beş İlke oluşturur. Budist olmak veya Budizme bağlılığı hedefleyenler için bu olumsuz hareketlerden uzak durmak tavsiye edilir. Budist rahip ve rahibeler, bunların yanında yüzlerce başka antlar da verirler (bkz. vinaya).
Yalnızca geleneksel formüllere ya da uygulamalara dayanmak, ana hedefi Modern Dünyadaki karmaşık ahlaki problemleri çözmek olan bazı Batılı Budistlere yetersiz gelmektedir. Bu tür karmaşık problemlere gerekçeli yaklaşım için bazen yalnızca kurallara veya vinayaya başvurmak yetersiz görülmektedir. Bu yüzden bu kurallara ek olarak Orta Yol gibi başka temel Budist öğretiler de dikkate alınır. Böylece ahlaki kuralların insanlığın her türlü ahlaki sorunlarında yararlı olduğu, basit gerekçelerle ortaya konabilecektir. Böylece Budist etiği yalnızca Budanın aydınlanmasına ve Budist geleneğe dayandırmayarak etiğin verdiği anlayışı evrensel şekilde insanlığa öğretmek, Budist olmayan kitleye erişmek mümkün olacaktır.
Buda, Sekiz Aşamalı Asil Yolun bir bölümünde uygun davranışları tanımlaya temel ilkeler ortaya koydu. Bunların ilki en basitinden insanlara kadar bütün canlılara karşı olan yaralamama ve şiddetsizlik anlayışı ve tutumudur. Buradaki Budist uygulama, Cainizmin gittiği kadar aşırı bir yol çizmez. Fakat her iki görüş için şiddetsizlik, bütün canlılarla yakınlığı ve bağlılığı belirten bir prensiptir.
Theravada rahibi Bhikkhu Bodhinin, bu konuda şu tespitleri vardır:
"Budist etik, beş ilkede ifade edildiği gibi bazen tamamen olumsuz olmakla suçlanır. Burada beş ilkenin, hatta Budanın duyurduğu diğer daha uzun kurallar, Budist etiğin bütününü teşkil etmemektedir. İlkeler, yalnızca ahlaki eğitimin en temel kuralları olup Buda, bunların yanı sıra mesela Mangala Suttada saygı, uysallık, minnetarlık, sabır, cömertlik gibi açıkça olumlu olan erdemleri içeren başka etik kuralları da öğretmiştir. Başka yazılarında toplumun esenliğini hedefleyen çok sayıda ailevi, sosyal ve politik yükümlülükleri emreder. Bunların arkasında "ölçülemezler" olarak adlandırılan sevgi dolu şefkat, merhamet, cana yakın neşe ve ağırbaşlılıktan oluşan dört davranış bulunmaktadır."
Hristiyan etiği
İslam etiği
İslami ahlakın aşamalı düzenlemesindeki temel kaynak, Müslümanların, fıtrat denilen ve insana Allahın iradesini ayırt etme gücünü veren bir özelliğin varlığına inanmaktır. İnsanın bu özelliğinin en önemli sonucu olarak varolmanın anlamı konusunda düşünebilir ve John Kelsaynin Encyclopedia of Ethicste yazdığı gibi sonuçta Allahın varlığına işaret eder. Böylece insanların hangi çevreden gelirlerse gelsinler, Allahın iradesine teslim olmak ve İslama uymak konusunda ahlaki sorumlulukları vardır. ().
Bu doğal eğilim, Kurana göre insanlığın maddi başarıya olan eğilimiyle bozulmuştur. Bu tür bir eğilim kendini başta temel yaşamı sürdürme ve emniyet ihtiyacı olarak gösterirse de sonra diğerlerinden farklı olma tutkusu olarak kendini gösterir. Sonunda materyalizme olan tutuku, İslami kaynaklara göre doğuştan fıtratla gelen iyiyi kötüden ayırma ölçütünü aksatarak cahiliye sebep olur."
Müslümanlara göre İslam peygamberi Muhammed, Allah tarafından insanlığa ahlaki sorumluluklarını hatırlatmak ve toplumda bu sorumluluk bilincine ters olan düşüncelerle meydan okumak için gönderilmiştir. Kelsaya göre bu meydan okuma, İslam-öncesi Arabistanında bulunan beş temel vasfına karşıydı:
Arapların değişen kan bağına ve akrabalığa dayanan kabileleri bölünmesi. Buna takva ve ümmet temellerinde birleşmiş bir topluluk oluşturarak karşı koyar,
Allahın yanında birçok tanrıya tapınmayı kabul düşüncesi, Allahın ne bir ortağının, ne de ona eş olanın bulunamayacağını belirten müsamahasız tevhit düşüncesiyle karşı koyar,
Maço (Ar. muruwwa) özelliğini İslam tasvip etmeyip alçak gönüllülüğün ve dindarlığın önemini vurgular,
Meşhur olmaya veya bir miras bırakmaya verilen önem yerine Kıyamet Gününde insanlığın Allah huzurunda hesap vereceği düşüncesi getirildi,
Eski geleneklere saygı ve onlara uymak yerine Allaha boyun eğip vahyedilene uymayı emredildi.
Bu değişiklikler, toplumu kişilik, İslami inanç, Dünya görüşü ve değerlerin sıralaması açısından yeniden yönlendirmiştir. Bunu izleyen nesillerin bakış açısından bakıldığında bu değişiklikler, Arap yarımadasında toplumda ve yaşamdaki ahlaki düzende büyük değişimlere neden olmuştur. İslam peygamberi Muhammed için İslam-öncesi Arabistan gaflete örnekse de tamamen iyilikten yoksun değildi. Muhammed, Arapların İslam-öncesi geleneklerin yakın akrabalar, dullar, yetimler ve benzeri muhtaçlarla ilgilenmek ve adaleti hakim kılma gibi bazı yönlerini kabul ederken başkalarını da reddetmiş, kabul edilen değerleri tavizsiz tevhitin getirdiği bir önem sırasına koymuştur.
Jainist etik
Konfüçyüsçü etik
Konfüçyüsçülük ve Neo-Konfüçyüsçülük, ilişkilerin idamesini ve akrabalık münasebetlerini etiğin en önemli düşüncesi olarak vurgular. Özellikle başkalarına olan borcun, sana olan uzaklıklarıyla ters orantılıdır. Başka bir deyişle ebeveynine her şeyi borçlu olan insan, herhangi bir şekilde yabancılara karşı bir yükümlülüğü yoktur. Bu da bütün insanlığı aynı şekilde ve aynı anda sevmenin mümkün olmaması gerçeğini tanıma olarak görülebilir. Dolayısıyla buna da akrabalık etiği veya durumsal etik denir. Konfüçyüsçü sistem Kantçı sistemden, ancak ender olarak mutlak veya evrensel olan yasalar veya prensipler içerdiğinden çok farklıdır.
Bununla hiçbir zaman evrensel etik söz konusu edilmedi demek istemiyoruz. Gerçekten de Zhou Hanedanlığı sırasında Çinde Konfüçyüsün ana muhalifleri olan Mozinin taraftarları, evrensel sevgiyi () savundular. Konfüçyüsçü görüş sonunda Çin felsefesinin birçok yönüne egemen oldu ve bunu da sürdürmektedir. Çoğu insan ise, Mao Zedongun komünist olmaktan çok Konfüçyüsçü olduğunu savundu.
Konfüçyüsçülüğün bilhassa Mengzi () tarafından savunulan şekli, ideal yöneticinin Konfüçyüsün ifadesiyle "ortada Kuzey Yıldızı gibi dururken diğer yıldızların etrafında dönmesini sağlayacak şekilde hareket eden kişidir". Başka bir deyişle ideal yönetici, çıkıp insanları iyi yapmak için kuvvete başvurmadan onlara bu yolda örnek olur. İdeal kral, yasalar çıkarmak yerine ahenge teşvik eder.
Konfüçyüs, her şeyden önce dürüstlüğün önemini vurgular. Norm (), adalet () ve insancılık ( kavramlarını, felsefesinde sanki mevcudiyetini borçlu olduğu ebeveynine ve hayatta kalışını borçlu olduğu komşularına, arkadaşlarına ve altında çalışanlara karşı derin dürüstlük () ve sadakatla () yaklaşımı olarak görülebilir. Kendisi geleneksel adet sistemleştirdi ve ondan önceki dönemlerden aldığı kavramların anlamlarını aslında değiştirmiş oldu. Konfüçyüsçü aile ve Konfüçyüsçü yönetici kavramları, Çin yaşamını 20. yüzyılın başına kadar etkiledi. O zaman bu kavramlar katılaşmış imparatorvari bir hiyerarşi şekline gelmiş mülkiyet hakları, artık herhangi bir diktatörlükten zor ayırd edilebilir hale gelmişti. Böylece geleneksel adetler legalizmle saptırılmıştı.
Budist etki
Bilhassa Mahayana Budizmi, Çin felsefesine metafizik bir bağ getirmiş, onu evrenselleştirmiştir. Neo-Konfüçyüsçülük, genelde Tang Hanedanlığı zamanında egemen olan Budizme bir reaksiyon olup sanki "yerel" Konfüçyüsçü bir metafizik ve çözümlemeci bir sistem kurma girişimidir.
LaVeyan Satanist etik
Dokuz Satanik Günah
Musevi etiği
Neo-Paganist etik
Scientoloji etiği
Seküler etik
Seküler etik insanın dinden bağımsız olarak ulaşabildiği bir etiktir.
Dindar insanlarca Tanrı'nın vahiy yolu ile bildirdiği tamamlanmış kabul edildiği için seküler etik insanın kendisinin Tanrı'dan kibirli göstermeye çalışması olarak değerlendirilir.
Seküler etiğe semavi dinlerden en yakın olanı Hristiyanlıktır.
"Sana yapılmasını istemediğin bir şeyi başkasına yapma!" vahyi üzerinden yaklaşılır.
Ancak Hristiyanlıktaki bu yaklaşım da tam olarak seküler etiği temsil etmez.
Seküler etik bu vahyin hatalı ve insanın kendi çıkarlarına kullanabileceği bir araç olduğunu iddia eder.
Buna örnek olarak hakim suçlu teşbihi gösterilir.
Hakim suçlu teşbihi: "Hakim kendisinin hapse atılmasını istemez ama suçluyu hapse atmalıdır."
Eğer vahiy yolu ile yaklaşılırsa ayet bu şekilde kullanıma müsaittir.
Seküler etik anlık doğrular üzerinde karar vermeyi destekler.
Şinto etiği
Taoist etik