Ahmedîlik

Ahmedilik () veya resmi olarak Müslüman Ahmediye Cemaati (), Mirza Gulam Ahmed tarafından Hindistan'ın Pencap eyaleti sınırlarında kalan Kadıyan kasabasında kurulan dini hareket.
Ahmediliğe, kurucusu Mirza Gulam Ahmed'in adına izafetle Mirzaiyye ya da ortaya çıktığı yere nispetle Kadıyaniyye adları da verilmektedir. Gulam Ahmed, 4 Kasım 1900'de bir bildiri yayımlayıp kurduğu hareketin adını Muhammed'in isimlerinden biri olan "Ahmed"e işaret ederek Ahmediye olarak ilan etti. 1908'den beri dünyanın geri kalanı da cemaatin resmen benimsediği Ahmediye ismini yaygın olarak kullanmaktadır. Ana akım Müslümanlar ise, Müslüman alimlerin "Ahmediye" isminin İslami telakkiye uygun olmadığı hususunda görüş birliğinde olmalarına dayanarak İslami anlayışa daha uygun buldukları Kadıyaniyye ismini tercih etmişlerdir. Yakın döneme ait hemen hemen bütün İslam kaynaklarında da bu isim kullanılmaktadır.
Ahmediler, İslam'ın temel kaynakları olan Kur'an, sünnet ve hadisi tam olarak kabul ederler. Mirza Gulam Ahmed'in düşünceleri, fikirleri ve de kendisine ilham olunduğuna da önem atfetmektedirler.
Tarihi
Gulam Ahmed, Hindistan'ın Pencap eyaletinin Gurdaspür bölgesinde Kadıyan kasabasında, kendi ifadesiyle 1839 yılında doğdu. Ailesi, Babürlüler devletinin kurucusu Babür Şah döneminde Hindistan'a göç etti. Halk hekimi olan dedesi ve babası, İngiliz idaresine bağlılıklarından dolayı elde ettikleri topraklarda tarımla uğraşırlardı. Gulam Ahmed, küçük yaştan itibaren Kur'an, Arapça ve Farsça öğrendi. Daha sonra mantık ve felsefe dersleri de aldı. Ailesinde de hekimlik ve geleneksel tıp hakkında bilgi edindi.
Babası Ahmed'in hukukçu olmasını istiyordu. 1864'te onu hukuk eğitimi almak üzere Siyalküt kentine gönderdi. Memur olarak bu kente giden Gulam, hukuk imtihanında başarılı olamadı. 1868'de Kadıyan'a geri döndü ve inzivaya çekildi. Kendi kendine "vahiy" dediği bazı sesler duyduğunu ileri sürmesi de bu dönemde başladı.
1876 yılından itibaren Gulam Ahmed'in Hindular ve Hristiyanlara karşı kaleme aldığı yazıları gazetelerde yayımlanmaya başladı. 1857'de tamamen İngiliz hakimiyeti altına giren Hindistan'da Hindular, Hristiyanlar ve Müslümanların birbirleriyle karşı karşıya geldiği bir dönemde, İslam'ı ve Müslümanları savunmak amacıyla kaleme alınan bu yazılar, dikkat çekti. Gulam Ahmed ismi de bu yazılar neticesinde duyuldu. Yavaş yavaş şöhret kazanmaya başlayan Gulam Ahmed, Hindu ve Hristiyanlara karşı elli ciltlik bir reddiye yazacağını iddia ederek para toplamaya başladı. Berahin-i Ahmediyye adını verdiği eserinin ilk cildi 1880'de neşredildi. Eser, Hint Müslümanları tarafından ilgiyle karşılandı ve 1884'e kadar 3 cilt daha yayımlandı. Bu arada Gulam Ahmed, kendisine ilham geldiğini, kerametler görüldüğünü iddia etmeye başladı. Kaleme aldığı eserinde vahyin sona ermediğini, Muhammed ile bağ kurabilen kişilerin ona bahşedilen zahiri ve batıni bilgilerle donatılacağını da iddia etti. Gulam Ahmed, diğer yandan da İngiliz hükumetini övüyor, silahlı mücadeleyi yeriyor, cihad çağrılarına karşı çıkıyordu.
1885 yılında Gulam Ahmed, kendisinin 19'uncu yüzyılın müceddidi olduğunu ilan etti. 1888'de, Allah'ın kendisine taraftarlarından biat almasını ve ayrı bir cemaat oluşturmasını emrettiğini duyurdu. 1891'de daha da ileri giderek vahiy aldığını, Allah'ın kendisini Hristiyanların ve Müslümanların beklediği mesih ve mehdi olarak görevlendirdiğini açıkladı. Bu konulardaki görüşlerini de 1891'de peş peşe yazdığı Feth-i İslam, Tavzih -i Meram ve İzale-i Evham ismini verdiği kitaplarda savundu.
Bu aşırı iddialarından dolayı Müslümanlar ve Hristiyanlar gibi, yine aynı dönemde Hindistan'da ortaya çıkmış arya samac mezhebinin mensupları da Gulam Ahmed'e şiddetle karşı çıktılar. Önceleri Gulam Ahmed'i ve eseri Berahin-i Aĥmediyyeyi metheden isimler ve çevreler dahi artık onun küfre saptığını söylemeye başladılar.
Gulam Ahmed ise 1893'te yazdığı Keramatüs-Sadıķin Hamametül-büşra ve 1894'te yazdığı Nurül-Hakk ve Sırrül-Hilafe başlıklı eserlerinde iddialarını sürdürdü. Kendisine karşı gelenlerin başlarına gelecek felaketler ve hatta ölümleri ilgili kehanetlerde bulundu. 1899da da Tuhfe-i Kayzeriyye ve Sitare-i Kayzeriyye adlı kitaplar yayımlandı. Bu eserlerinde İngiliz idaresini ve kraliçeyi methediyor ve kendilerine dua ediyordu.
11 Nisan 1900 günü, kurban bayramı namazında Arapça bir hutbe okudu. İlk defa bu hutbeden sonra kendisine nebi ve resul şeklinde hitap edilmeye başlandı. Gulam Ahmed de yeni bir kitap getirmediğini fakat Allah'ın seçilmiş bir kulu olarak Allahın yeryüzündeki gölgesi olduğunu ilan etti. Bu konudaki itirazlara yönelik 1902'de "Tuhfetün Nedve" ve 1907'de "Hakikatül Vahy" adıyla iki risale yayımladı.
Gulam Ahmed, 26 Mayıs 1908de Lahorda beklenmedik bir şekilde vefat etti. Ertesi gün memleketi Kadıyan'da taraftarları için ayrılan Bihişti Makbereye defnedildi. Gulam Ahmed, 1905'te ilan ettiği vasiyetinde ardından hareketin başına kimin, ne şekilde getirilmesi gerektiğini bildirmişti. Cenaze namazının öncesinde vasiyeti gereğince cemaatin ileri gelenleri arasında yapılan seçim sonucunda, Hakim Nureddin, mesihin ilk halifesi unvanıyla hareketin başına getirildi.
Gulam Ahmed'den sonra Ahmedilik
Hakim Nureddin, 1841'de Pencap'ın Sargoda bölgesinin Biheyre şehrinde doğdu. 1880'de "Tasdik-i Berahin-i Ahmediyye" adıyla bir kitap yazdı ve daha sonra Gulam Ahmed ile aralarında sağlam bir dostluk başladı. Hakim Nureddin, Gulam Ahmed'e nazaran daha iyi bir eğitim gördü. Hem Arapça ve Farsça bilgisiyle, hem de dini ilimlerdeki bilgisiyle Ahmediler arasında ön plana çıktı.
Hakim Nureddin döneminde Ahmedilik içinde, 1913'te yaşanan Kanpur Camii ayaklanması hariç, bir bölünme olmamıştır. Hakim Nureddin, 13 Mart 1914te ölümünden önce yerine halife olarak Gulam Ahmedin oğlu Mirza Beşirüddin Mahmud Ahmedi aday göstermişti. Bu arada Mevlana Muhammed Ali adındaki bir kişi ve takımı da Gulam Ahmedin vasiyeti gereğince halife yerine mezhebin işlerini "Sadr-ı Encümen-i Ahmediyye"nin yürütmesi gerektiği fikrini ileri sürdü. Ancak yaklaşık 1500-2000 kadar olduğu tahmin edilen Hakim Nureddin taraftarları ağır bastı ve Mahmud Ahmed "mesihin ikinci halifesi" unvanıyla halifeliğe getirildi. Mevlana Muhammed Ali ve beraberindeki 50 kadar taraftarı da Kadıyanı terk ederek Lahora yerleştiler. Böylece Ahmedilik, iki gruba ayrıldı.
Müslüman Ahmediye Cemaati
Bugün halifelik ve Mirza Beşirüddin Mahmud Ahmed taraftarları, "Müslüman Ahmediye Cemaati" adında bir teşkilat oluşturmuşlardır. Teşkilatın başı 1984'ten beri Londra'da olan "halife"dir, teşkilat merkezi ise Kadıyan'dır. Müslüman Ahmediye Cemaati'ni 2003 yılında göreve getirilen Mirza Masrur Ahmed idare etmektedir. Ahmediliğin Türkiye şubesi de bu kola bağlıdır. İnanışlarına göre Mirza Masrur Ahmed, Ahmediler tarafından "Mesih'in Beşinci Halifesi" olarak kabul edilmektedir. "Halife" sıfatıyla Avrupa Parlamentosu'na davet edilmiş ve 4 Aralık 2012'de parlamento huzurunda bir konuşma yapmıştır.
Müslüman Ahmediye Cemaati, İsa'nın Musa ümmetine geldiği inancı gibi Gulam Ahmed'in Muhammed'e bağlı gelmiş bir peygamber olduğuna iman etmiştir. Bunu kabul etmeyenlere hiçbir zaman kafir dememişler, gayri Ahmedi Müslümanlar olarak kabul etmiş ve saygı göstermişlerdir. "Mesih'in halifesi"nin bütün dünyanın halifesi sayıldığına inanırlar. 1947'de Pakistan kurulduktan sonra Kadıyan Hindistan sınırları içinde kalmış, cemaat de merkezini Pakistanda yeni kurulan Rabvah şehrine taşımıştır. 1965'te ölen Mahmud Ahmed'in yaklaşık 50 yıllık idaresinde genel eğitim öğretim, propaganda ve tanıtım, iç ve dış işleri, maliye, ağırlama ve yerleştirme, basın yayın ve kutlu-mezarlık gibi birtakım teşkilatlar kurulmuştur. 1902'den itibaren aylık olarak "Review of Religions", 1913'ten itibaren Urduca "el-Fazl", Amerika Birleşik Devletleri'nde "The Muslim Sunrise" ve Londrada aylık "The Muslim Herald" isimli dergiler yayımlanmaktadır.
1969'da Gulam Ferid, Kur'an'ı İngilizceye tercüme etmiştir. Bu tercüme de çeşitli Avrupa ve Afrika dillerine tercüme edilmiştir.
Lahor Ahmediye Hareketi
"Sadr-ı Encümen-i Ahmediyye" ve Mevlana Muhammed Ali taraftarları ise "Lahor Ahmediyye Hareketi" olarak "Ahmadiyya Anjuman Ischat-i-Islam Lahore" adı altında örgütlenmişlerdir. Ahmediye'nin bu kolunun merkezi Lahor'dur. Cemaatin başında halen 2002'den beri "emir" unvanıyla görev yapan Abdülkerim Said Paşa bulunmaktadır.
İtikadi açıdan Ahmedilik
Gulam Ahmed'den nakledildiği şekilde Ahmediler, İsa'nın çarmıhta ölmediğine, öldü sanılarak mezara konduktan sonra kendine geldiğine, yaralarını "merhem-i İsa" denen bir ilaçla iyileştirip İncil'i yaymak ve özellikle kayıp "on İsrail koyunu"nu aramak üzere Keşmir'e geldiğine, Keşmir'de yaklaşık olarak 120 yaşında öldüğüne, Srinagar'da gömüldüğüne inanmaktadırlar. Ahir zamanda gelmesi beklenen Mesih Meryemoğlu İsa değil, yaratılış bakımından ona benzeyen fakat Muhammed ümmetinden bir kimse olacaktır. Müslümanların beklediği "mesih" ile "mehdi" aynı kişi olup bu da bizzat Mirza Gulam Ahmed'in kendisidir.
Ahmedi inanışına göre, Gulam Ahmed, hem Muhammed'in, hem de İsa'nın ruhunu taşıdığı için barışçıdır. Barıştan yana olduğu için, "cihad"ını kılıçla değil tebliğle yaparak İslam'ı yayacaktır. Gulam Ahmed, Allah tarafından görevlendirildiğini kerametleri, kendisine indirilen vahiy ve kendisine bahşedilen mucizeler ile ispatlamıştır. Ona iman etmek farzdır.
Bu konudaki itirazlara Gulam Ahmed henüz sağlığında "Tuhfetün-nedve" ve "Hakikatül-vahy" adlı eserleriyle cevap vermiştir. Gulam Ahmedin bu yorumlarından sonra, kendisinden sonra ikiye ayrılan taraftarları arasında ciddi tartışmalara sebep oldu. Müslüman Ahmediye Cemaati, onun gerçek anlamda nebiliğini ileri sürerken, Lahor Ahmediye Hareketi ise Muhammedin son peygamber olduğunu, ondan sonra hiçbir nebinin gelmeyeceğini, Gulam Ahmedin sadece müceddid yahut mesih ve mehdi olduğuna iman eder.
Şiar ve semboller
Ahmediye Halifeliği'nin şiarı "Herkesi sev, kimseden nefret etme"dir. Bu şiar, İspanya'daki Başarat Camii'nin temel taşının yerine oturtulması sırasında yaptığı konuşmada, cemaatin üçüncü halifesi olan Mirza Nasır Ahmed tarafından dile getirilmiştir.
Ayrıca Ahmedi Beyaz Minaresi, Ahmediye Cemaatinin bir sembolü ve ayırt edici özelliği olmakla birlikte, bayraklarındaki sembollerden de biridir.
Dünyada Ahmedilik
Dünya çapında Muslim TV Ahmadiyya (MTA) adlı Türkçe yayınlar da yapan bir TV kanalları bulunmaktadır.
Genellikle devletin yetersiz kaldığı Afrika ve Asya'nın birçok ülkesinde okulları hastaneleri vardır ve din, dil, ırk ayrımı yapmadan cemaat üyelerinin fedakarlıklarıyla hizmet üretirler. Bugün hala yoğun bir şekilde İslam'ı bütün dünyada tebliğ ediyor ve Ahmediye Cemaatini gönüllü olarak tanıtmaya devam ediyorlar. Cemaatin masrafları ve maddi ihtiyaçları, her cemaat üyesinin verdiği "zekat" ile karşılanmaktadır.
Tarihte Nobel Ödülünü kazanan ilk Müslüman bilim insanı Prof. Abdüsselam bu cemaatin bir üyesidir. Yine Birleşmiş Milletler Uluslararası Adalet Divanı başkanlığı yapmış Sir Zaferullah Han da bu cemaatin üyesidir ve Pakistan'da dış işleri bakanlığı yapmıştır.
Diğer yandan, Almanya'da 1920'lerden beri faaliyette bulunan Ahmediye Cemaati, bu ülkenin Hessen eyaleti ve Hamburg şehrinde resmen tanınmıştır.
Bugün Hindistan, Pakistan, Afrika, Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık'ın da dahil olduğu 207 ülkede faaliyetlerini sürdüren Ahmedilerin sayısının yaklaşık 10 milyondan fazla olduğu söylenmektedir. Müslüman kesimlerce, "İngiliz fidanı" olmakla suçlanmış ancak cemaat bu iddiaları kesin bir dille ''iftira'' olarak nitelendirmiştir.