1421 (kitap)

1421: Çinin Dünyayı Keşfettiği Yıl (İngilizcesi 1421: The Year China Discovered the World) 2002 yılında emekli denizaltı komutanı ve amatör tarihçi Gavin Menzies tarafından yazılan eser. Eserde Avrupalı kaşiflerden önce bilinen dünyanın Çinli denizciler tarafından keşfedildiği iddia edilmektedir. Menziesin iddiaları modern akademik tarih çevreleri tarafından sorgulanmaktadır.
Kitabın kurgusu
Kitaptaki bölümler aşağıda sıralanmıştır:
1. İmparatorluk dönemi Çin
İmparatorun büyük planı
Bir yıldırım düşer
Donanma yola çıkıyor
2. Yol Gösteren Yıldızlar
Ümit Burnunu dönmek
Yeni Dünya
3. Hong Baonun Yolculuğu
Antarktika ve Avustralyaya
4. Zhou Manın Yolculuğu
Avustralya
Mercan Kayalıkları ve Baharat Adaları
Amerikadaki ilk koloni
Orta Amerikadaki koloniler
5. Zhou Wenin Yolculuğu
Şeytan Adası
Define Filosu karaya oturuyor
Kuzey Amerika kolonisi
Kuzey Kutup seferi
6. Yang Qingin Yolculuğu
Bilmecenin çözümü
7. Portekiz tahtın varisi
Dünyanın sonu
Yeni dünyanın kolonizasyonu
Devlerin omuzlarında
Genel bakış
Menzies kitabın girişinde amacının aşağıdaki soruya cevap vermek olduğunu açıklar:
Menziese göre o dönemde Çin bu keşifleri yapabilecek ekonomik güce, zamana, insan kaynağına, bilimsel yeterliliğe ve önderliğe sahip tek ülkedir. Kitapta eski haritalarda ayrıntıyla çizilmiş bölgelerin Çinliler tarafından keşfedildiği ispat edilmeye çalışılır.
Menziese göre 1421-1423 yılları arasında Çinde Ming Hanedanı hüküm sürmekteyken o dönemde Avrupalılarca bilinmeyen bölgelere Amiral Zheng He (鄭和), Çinli kaptanlar Zhou Wen (周聞), Zhou Man (周滿), Yang Qing (楊慶) ve Hong Bao (洪保) komutasındaki Çin donanmasının gitmiştir. Bu şekilde Menzies Avustralya, Yeni Zelanda, Kuzey ve Güney Amerika, Antarktikanın Çinliler tarafından keşfedildiğini iddia ederen, Grönlandın çevresinin katedildiğini ileri sürer. Menziesin tezlerine 1421 Hipotezi de denmektedir.
Menzies bu keşiflerin Mandarin yöneticilerin denizaşırı seferleri ekonomiye verdiği ağıt yükün imparatorluğu iflasa sürükleyeceğinden korktukları için durdurduğunu ve bunlara dair her türlü bilgi ve belgeyi imha ettirdiğini belirtir. Menzies 1424 yılında İmparator Zhu Di öldüğünde tahta geçen İmparator Hong Xi yeni seferleri yasaklayacak, denizaşırı görevlerdeki donanmayı geri çağıracak ve ülkenin dış dünyayla deniz ticaretini kontrol altına alıp önemli ölçüde azaltacaktır. Ayrıca yeni keşfedilen yerlere dair bilgiler de yokedilerek buralara yönelik yeni seferler de gündemden düşürülecektir.
Bu keşifler sırasında Menziesin iddiasına göre bazısı zoraki bazısı gönüllü olmak üzere çok sayıda Çinli yeni keşfedilen topraklarda bırakılacak ve bu koloniler zaman içerisinde yerel halkla bütünleşecektir.
Yöntem
Menzies hipotezlerini çeşitli farklı kaynaklara dayandırmaktadır:
Gemi batıklarından elde edilen bilgiler
Eski dünya haritalarının yeniden yorumlanması
Çinliler tarafından yapılan yazıtların okunması
Dönemin Çin edebiyatı
DNA örneklemeleri
Eski kaşiflerin anıları ve seyir defterleri (Kristof Kolomb, Ferdinand Magellan)
Newport Kulesi ve Bimini Adası Yolu gibi varlık sebepleri açıklanamayan yapıların yeniden yorumlanması
Menzies yazmış olduğu eseri kabul gören bir gerçek olan Zheng Henin seyahatlerine dayandırır. Bilimsel olarak kabul gören bakış açısına göre Çin donanması bu dönemde Hint Okyanusunun neredeyse tamamında ticaret yapmakta, Kızıldeniz ve Doğu Afrika sahillerini çok iyi bilmektedir. Buradan hareketle Menzies, okyanusa dayanabilecek ve zamanına göre ileri gemi mühendisliği seviyesine sahip Çin donanmasının Ümit Burnunu geçmiş ve Büyük Okyanusa çıkmış olabileceğini iddia etmektedir. Bu iddia dönemin önemli haritalarından Fra Mauro haritasında Hindistandan gelen gemilerin Ümit Burnunu geçtiklerinin belirtilmesine dayandırılmaktadır.
Bu aşamadan sonra Menzies olasılıklara dayanarak olayları yeniden kurmaya çalışarak akademik bir çalışmanın ötesine geçmektedir. Örneğin Büyük Okyanusun güney kısmında donanmanın üçe ayrıldığını öne sürdüğünde buna dair bir delil göstermemektedir. Donanmanın ayrıldıktan sonra her filonun başına geçen kaptanlar ve izledikleri rotalar da dayanaksızdır. Eserin çoğunda çeşitli olaylar bu dönemde gerçekleşen bir Çin seferiyle açıklanmaya çalışılmıştır.
Haritalar
1421 eserinde birçok haritaya atıfta bulunulur:
Cantino Haritası (1502)
Kangnido Haritası (1402)
Fra Mauro haritası (1459)
Pizzigano Haritası (1424)
Piri Reis Haritası (1513)
Jean Rotz Haritası (1542)
Johannes Schöner dünya küreleri (1515 ve 1520)
Vinland Haritası
De Virga Haritası (1411-1415)
Waldseemüller Haritası (1507)
Wu Pei Chi Haritası (1628)
Eleştiriler
1421 hipotezi Çin tarihi uzmanları ve akademik tarih çevreleri tarafından reddedilmektedir.
Yapılan eleştirilerden bazıları şu şekilde sıralanabilir:
Eserde bazı maddi hatalar vardır
Akademik olarak tezlere delil olarak sunulacak veriler bulunmamaktadır
Yazar Çince okuyamamakta ve hiçbir Çinçe yazılı eser kaynakça olarak gösterilmemektedir
Yazarın iddia ettiği gibi denizcilik bilgisi hakkında kuşkular bulunmaktadır
Ayrıca yazarın vardığı sonuçlarla ilgili bazı tutarsızlıklar şöyle sıralanabilir:
Neredeyse dünyanın her kıtasına uğrayan Çin donanmaları Avrupa kıtasına uğramamıştır
İddia edildiği gibi Çinliler Orta Amerikada koloni kurmuş olsalardı yerel Amerikalılar yabancı oldukları hastalıklara yakalanmış ve bağışıklık kazanmış olacaklardı. Eğer böyle olmuş olsaydı Kolomb dönemi Avrupalılar Amerikaya ayak bastıklarından bir süre sonra yerliler arasında kitlesel ölümlerin gerçekleşmemiş olması gerekirdi.
Döneme ait Çin kaynaklarının tamamı iddia edildiği gibi imha edilmemiştir. Zheng He ile üç sefere katılan tercüman Ma Huan tarafından yazılan ve 1433 yılında basılan kitap, Zheng He ile dört sefere tercüman olarak katılan Fei Xinin basılan 1436 tarihli kitabı ve Zheng Henin yedinci ve sonuncu seferinde özel sekreteri olarak yanında bulunan Gong Zhenin 1443 yılında basılmış olan eserleri günümüze kadar gelmiştir.
Ancak bütün bunlara rağmen eser temel olarak kabul gören bir noktadan hareket ettiği için hipotez kesin vargılara varmaksızın değerlendirildiğinde klasik tarih anlatımının açıklayamadığı bazı konuları gündeme getirmektedir:
Çin uygarlığı dünyadaki en eski uygarlıklardandır ve kesintisiz şekilde binlerce yıl gelişme fırsatı bulmuştur. Özellikle Avrupa tarihi ve kültürüyle karşılaştırıldığında Çin uygarlığının ve kültürünün Orta Çağdaki üstünlüğü tartışılmazdır. Çin uygarlığının keşifleri arasında pusula, matbaa, kağıt, barut, roket teknolojisi, hidrolik pompa, asma tip köprü, demirin işlenmesi ve saban sayılabilir. Çin'deki astronomi ve matematik seviyesi ancak 17. yüzyılda Avrupalılarca yakalanabilmiştir. Bu uygarlık seviyesindeki bir ülkenin denizaşırı ülkelerle ticari ilişkileri olması ve bu sırada yeni bölgeler keşfetmesi hiç de imkansız değildir.
Eserde haritaların sadece okunması değil tarihçesinin ve yorumlanmasının da önem taşıdığı vurgulanmaktadır. Özellikle birbirleriyle rekabet halinde olan Portekiz ve İspanya arasında kesinlikle bilgi ve belge alışverişinin olmadığı, haritaların kraliyet haritacıları tarafından canları pahasına korunduğu bir dönemde geçmişe ait haritalardan da faydalanılmış olabileceği mümkündür.
Niccolò de' Conti (13951469) isminde Venedikli bir tüccar, önce Arapça öğrenerek, sonra da müslüman olarak Asya'da her ülkeyi ziyaret etmiş, Çin'e kadar gitmiş ve ünlü amiral Zheng He'nin gemileriyle seyahat etmiştir. Çinlilerin haritacılık ve dünya ile ilgili keşiflerinin Avrupa'ya getirilmesi konusunda bağlantıyı sağlayanın o olduğu iddia edilmektedir. Seyahatleriyle ilgili yazdığı kitap 1444 yılında basılacak ve dönemin en iyi seyahatnamelerinden birisi olarak kabul edilecektir.