Havadan karaya füze

Havadan karaya füze tabiri (İngilizce air-to-surface missile ayrıca, air-to-ground missile, AGM, ASM ya da ATGM) askeri uçaklar tarafından (bombardıman, avcı veya saldırı türünden herhangi biri) fırlatılan, kara ve deniz hedeflerine karşı kullanılan füzelere verilen genel addır. Süzülen bombalara çok benzeseler de bu bombaların sahip oldukları itiş sistemleri vardır. Bu sistemler içerisinde en çok kullanılan türleri roket ve jet motorlarıdır. Bu motorlar silaha kısa ve uzun menzil sağlamaktadır. Bunun yanında Sovyetler tarafından geliştirilen bazı füzelerde kullanılan ramjet sistemi, füzeye hem uzun hem de yüksek uçuş hızı sağlamaktadır.
Havadan karaya füzeler; yön bulabilmek için lazer, infrared ve GPS sinyallerinden faydalanırlar. Güdüm sistemi hedefin türüne göre değişmektedir. Örneğin bir gemiyi bulmak için kullanılan aktif veya pasif radar sistemi karada bulunan herhangi bir hedef için işe yaramaz.
Bazen havadan karaya güdümlü füzeler ile karada karaya güdümlü füzeler özellikleri bakımından benzerlik gösterebilir. Havadan karaya güdümlü bir füze olan Tomahawk ile AGM-86 ALCM aynı özellikleri taşımaktadır. Diğer füzelerde örneğin Penguen füzesi ve AGM-84 Harpoon gemisavar füzeleri olarak kullanılmaktadır. Birçok havadan karaya güdümlü füze, deniz ve kara hedeflerine karşı ufak değişikliklerle kullanılabilir. Örneğin Standoff Land Attack Missile, Harpoon füzesinin kara hedefleri için üretilen modelidir.
Havadan karaya güdümlü füzelerin en önemli artısı yer hedeflerine karşı çok uzak mesafeden ateşlenebilme kabiliyetleridir. Bu sayede uçak, düşmana ait uçaksavar sistemlerine yakalanmadan füzesini ateşleyip geri dönebilir. Bu sebepten bu tür füzelere Ateşle ve unut füzeler denir. Bazı füzeler ise hedefe atış menziline dahi girmeden ateşlenir. Bu füzeler daha sonra kendi kendini sevk ve idare ederek hedefini bulur ve imha ederler.
Havadan karaya füzelerin alt kategorileri şunlardır:
Havadan ateşlenen güdümlü tanksavar füzeler (genellikle helikopterden ateşlenir)
Havadan ateşlenen kruz füzesiler
Havadan ateşlenen gemisavar güdümlü füzeler
Radyasyon takipli füzeler
Bazen havadan karaya füzeler taktiksel ve stratejik olmak üzere iki türe ayrılabilir. Taktiksel olanlar; geleneksel patlayıcı veya küçük nükleer başlık taşıyanlara denir. Stratejik olanlar ise büyük savaş başlıkları taşıyanlara verilmektedir. Bunlara örnek olarak pek sık rastlamasak da havadan karaya balistik füzeleri verebiliriz.
Havadan Karaya Füzeler
Arjantin
MP-1000 Martín Pescador
AS-25K
Avustralya
See USA (below)
Türkiye
TRG-230-iHA
Fransa
MBDA AS 30
MBDA Apache
MBDA Exocet
Fransa-İngiltere
Brimstone
Storm Shadow
Almanya
Taurus KEPD 350
AGM Armiger
PARS-3
Euromissile HOT
AS.34 Kormoran
RBS 15 (İsveç ile ortak kullanılıyor)
Hindistan
BrahMos
Nag
Jegan
Norveç
Penguin füzesi
Joint Strike Missile
Pakistan
H2 Missile
H4 Missile
Baktar-Shikan
Babur missile
Hafr
Ra'ad
Güney Afrika
Mokopa
İsveç
Rb 05
RBS 15
İngiltere
Blue Steel missile
Brimstone missile
Green Cheese missile (1956 da iptal edildi)
AGM-48 Skybolt (iptal edildi)
ALARM
ABD
AGM-12 Bullpup
AGM-22
AGM-28 Hound Dog
AGM-45 Shrike
AGM-48 Skybolt
AGM-53 Condor
AGM-62 Walleye
AGM-63
AGM-64 Hornet
AGM-65 Maverick
AGM-69 SRAM
AGM-76 Falcon
AGM-78 Standard ARM
AGM-79 Blue Eye
AGM-80 Viper
AGM-83 Bulldog
AGM-84 Harpoon
AGM-86 CALCM
AGM-87 Focus
AGM-88 HARM
AGM-112
AGM-114 Hellfire
AGM-122 Sidearm
AGM-123 Skipper
AGM-124 Wasp
AGM-129 ACM
AGM-130
AGM-131 SRAM II
AGM-136 Tacit Rainbow
AGM-137 TSSAM
AGM-142 Have Nap
AGM-153
AGM-154 JSOW
AGM-158 JASSM
AGM-159 JASSM
SSCB-Rusya
AS-1 'Kennel' (KS-1 Kometa)
AS-2 'Kipper' (K-10S Yen)
AS-3 'Kangaroo' (H-20)
AS-4 'Kitchen' (H-22 Burya)
AS-5 'Kelt' (H-11/KSR-2)
AS-6 'Kingfish' (H-26/KSR-5)
AS-7 'Kerry' (H-66, H-23 Grom)
AS-8 (9M114V Sturm-V)
AS-9 'Kyle' (H-28)
AS-10 'Karen' (H-25)
AS-11 'Kilter' (H-58 Izdeliye)
AS-12 'Kegler' (H-25MP, H-27PS)
AS-13 'Kingbolt' (H-59 Ovod)
AS-14 'Kedge' (H-29)
AS-15 'Kent' (H-55/H-65S Izdeliye)
AS-16 'Kickback' (H-15)
AS-17 'Krypton' (H-31)
AS-18 Kazoo (H-59M Ovod-M)
AS-19 'Koala' (P-750 Grom)
AS-X-19 'Koala' (3M25A Meteorit-A)
AS-20 'Kayak' (H-35/H-37 Uran)
AS-X-21 (Kh-90 Gela)