Argonautika

Argonautica (Yunanca: Άργοναυτικά, Argonaftika) Rodoslu Apollonios tarafından MÖ 3. yüzyılda yazılmış epik bir Yunan şiiridir.
Söylencesel Altın Post'u ele geçirmek için Argo isimli gemileriyle uzun ve maceralarla dolu bir deniz yolculuğuna çıkan elli gencin başından geçenleri anlatır. Helenistik dönemden günümüze kalan tek destandır.
Konusu
Öncül Öykü: Altın Post
Şiirde, Altın Post'un peşinde Kolhis'e gitmek üzere denize açılan elli Akhalı denizcinin yaşadığı maceralar anlatılır ancak gençlerin uğruna uzun bir yolculuğa çıktığı Altın Post'un öyküsüne yer verilmez. Yazarın Hellenistik çağ okurlarının Altın Post söylencesini bildiklerini varsaydığı düşünülür. Bu nedenle Argonautikanın daha iyi anlaşılması için önce seferin hedefi olan Altın Postun öyküsünün bilinmesi gerekir:
Teselya'da Boeotia bölgesinin kralı Athamas, tanrısal varlık Nephele ile evliydi; İki çocukları vardı: Phriksos (erkek) ile Helle (kız). Athamas kendisine iyi davranmadığını düşündüğü Nephele'den ayrılarak Thebai kentinin kurucusu Kadmos'un kızlarından İno ile evlendi. İki erkek çocuk doğuran İno tahtın gelecek sahibi, üvey oğlu Phriksos'u ortadan kaldırmak üzere bir oyun tezgahladı. Buğday tohumlarını kavurmaları için ev kadınlarına buyruklar gönderdi. Kadınlar erkeklerin haberi olmadan tohumları kavurdular. Cansız tohumlar nedeniyle toprak yıllık ürününü veremedi. İno, Athamas'ın kıtlıktan nasıl kurtulabileceklerini danışmak için bilicilere gönderdiği habercilere rüşvet verdi ve kocasının yalan bir kehanet almasını sağladı. Buna göre verimsizliğin sona ermesi için Athamas'ın oğlu Friksos'u Zeus'a kurban etmesi gerekiyordu.
Bu kehanet üzerine kıtlıktan kurtulmak isteyen halkın baskısı altında kalan Athamas oğlu Phriksos'u kurban sunağına götürmek zorunda kaldı. Fakat Nephele oğlunu kurban edilmekten kurtardığı gibi kızı Helle ile birlikte kaçmaları için diye Hermesten aldığı altın postlu bir koç gönderdi onlara. Koç çocukları gökte taşıdı. Ülkeyi ve denizi (Ege) aştılar. Egeyi Marmaraya bağlayan ince boğazın üzerine geldiklerinde Helle düşüp boğuldu. O boğaza onun adı verilerek Hellespontos (Çanakkale Boğazı) dendi. Phriksos yolculuğuna devam etti. Koç onu Karadenizin doğu ucundaki Kolkhis ülkesine (Gürcistan) götürdü.
Buranın kralı, Güneş Tanrı Heliosun oğlu Aietes, Phriksosu karşıladı ve ağırladı. Phriksos Koçu Zeusa kurban etti, altın tüylü postunu Aietese sundu, o da postu savaş tanrısı Arese adanan sunağın koruluğundaki bir meşe ağacının dalına astı ve postun korunması için ağacın dibine yılansı bir canavar koydu. Kral'ın iki kızından biri olan Khalkiope ile evlenen Phriksosun dört oğlu oldu.
Kral Pelias
Koçun Altın Postu Kolkhis'te kutsal sunaktaki ağaç dalında asılı dururken, Teselya'nın Iolkos kentinde, Phriksos'un amcası olan kentin kurucu kralı Kretheus'un ölümünden sonra onun öz oğlu, tahtın yasal varisi olan Aeson ile üvey oğlu Pelias arasında taht kavgası yaşanıyordu. Deniz tanrısı Poseidon'un oğlu olarak tanrı soyundan geldiğini ve Aeson'dan büyük olduğu için tahtta hak sahibi olduğunu ileri süren Pelias tahtı zorla ele geçirdi. Biliciler Peliasa ölümünün kral soyundan birinin elinden olacağını söylemişlerdi. Bu tanıma girenleri ortadan kaldırmaktan çekinmeyen Pelias Aesonu öldürmeye cesaret edemediğinden onu eşiyle birlikte sarayın bir köşesinde hapis yaşamı sürmek zorunda bıraktı. Bu sığıntı yaşama başladıkları sırada Aeson ve eşinin Diomedes adını verdikleri bir oğulları oldu.

Bebeğin doğumu Pelias'ı tedirgin etti. Bebeği ortadan kaldırmaları için emir verdiği askerler doğum odasına gittiklerinde ağlayan bir anne ve çevresini saran kadınlarla karşılaştılar. Dediklerine göre bebek ölü doğmuştu. Bu arada Aeson olacakları tahmin ederek bebeği sadık bir kölesiyle kent kırsalına kaçırıp eski dostu, soylu kahramanların eğitmeni yarı insan yarı at Kheiron'un gözetimine teslim etmişti. Kheiron bebeğe İason adını verdi. Pelion dağındaki mağarasında büyütüp eğittiği çocuk erişkinliğe vardığında geçmişiyle ilgili bilgiler ve geleceğe ilişkin yönlendirmelerle Iolkosa uğurladı onu.
Argonautika, 1. Kitap
Apollonios, destanına bilicilerin Pelias için verdikleri ikinci bir kehanetten söz ederek başlıyor: Buna göre Peliasın yazgısında kente gelecek bir yabancı tarafından öldürülmek vardı. Bu yabancı sandaletlerinden birinden yoksun olarak ayak basacaktı kente. Bu kehanetin üzerinden çok zaman geçmemişti ki İason, Kheirondan ayrıldıktan sonra Iolkosa giden yolda karşısına çıkan hızlı akışlı bir nehri geçmeye çalışırken sandaletlerinden birini sulara kaptırdı. (Bazı kaynaklara göre bu olay, İason yaşlı bir kadın kılığında nehrin kıyısında bekleyen Heraya acıyıp onu sırtında nehrin karşı kıyısına geçirirken olmuştur. Ozan 3. Kitapın başında sadece Heranın sırtta taşınmasından söz eder.)
Kente girdiğinde Peliasın, babası Poseidon ve diğer tanrılara adadığı ama Heranın onurlandırılmadığı bir sunu şölenine katıldı. Pelias bir ayağı çıplak delikanlıyı görünce kehaneti anımsayarak derin düşüncelere daldı ve onu deniz yoluyla çok uzaklara, evine dönüş yolunu bile bulamayacağı zor bir yolculuğa göndermeye karar verdi: Kolkhise gidip Altın Postu getirmek. Pelias yolculuk için muhteşem bir gemi yaptıracağından başka geminin tayfalarını bölgenin en yiğit ve becerikli gençlerinden oluşturacağına söz vermişti. Altın Postu geri getirmek uğruna onur ve ün kazanmak isteyen gönüllüler toplanmaya başlarken Teselyanın en ünlü gemi yapım ustası Argos da elli kürekli bir geminin yapımına başladı. Bu çabada tanrıça Athena ona yardımcı oluyordu. Geminin ismi de Argo olacak, sefere katılanlar da bu isimden kök alan Argonautai (Argo Gemicileri Argonautlar) diye anılacaktı. Gönüllü tayfalar arasında bir kuşak sonra Troia Savaşının çıkmasına neden olacak Spartalı Helena'ın ikiz erkek kardeşleri Kastor ile Polydeukes, o savaşın en ünlü kahramanı olacak Akhilleus'un babası Peleus, kuzey rüzgarı Boreas'ın oğulları Kalais ile Zetes ve Herakles gibi tanrı soyundan gelenler de vardı. Ozan Orpheus da katıldı onlara.
Iolkosun Pagasai limanından denize açılan Argonun, hedefi Kolkhise ulaşmak için Hellespontos'tan, Propontisden ve Bosphoros'tan geçerek Pontus'a (Karadeniz) çıkması gerekiyordu. Egeyi arkada bırakmadan önce Lemnos (Limni) Adası çıktı karşılarına. Lemnos o sıralar erkeksiz bir adaydı. Aphrodite kendisini yeterince onurlandırmadıkları için Adanın kadınlarını cezalandırmıştı. Bu ceza erkeklerin eşlerinden uzaklaşmalarına ve karşı Trakya kıyılarından getirdikleri köle kadınlarla ilişki kurmalarına yol açmış, Adalı kadınlar da kendilerine yüz çeviren eşlerinin yanı sıra Adadaki diğer yetişkin erkekleri de öldürmüştü. Kral kızı Hypsipyle babasını bu erkek katliamından kurtarmış, gizlice bir sandığa koyarak denize atmıştı onu. Adaya yanaşan gemiyi ve yolcularını görünce Hypsipyle sütannesinin öğütlerini benimseyerek Adada yeni bir erkek nesli oluşturmak için gemidekileri kente buyur etti.
Herakles Argoya bekçilik etmek için gemide kaldı. Adalı kadınlar kentte neden hiç erkek olmadığı konusunda konuklara açıklama yaparken başka bir hikaye uydurdular. İhanete uğradıkları gerekçesiyle bir sefer dönüşünde kentin kapılarını açmayarak erkekleri yanlarındaki köle kadınlarla birlikte Trakya kıyılarına göç etmek zorunda bıraktıklarını, istekleri üzerine erkek çocukları da gönderdiklerini söylediler. Kente seve seve buyur edilen Argonautlar uzun süredir yalnızlık çeken Adalı kadınlarla, İason da Hypsipyle ile Adada hoşça zaman geçirmeye başladı. Sur içine hiç girmeyen Herakles yoldaşlarının görevlerini unuturcasına uzun süre Adada kaldıklarını görünce habercilerle onları uyarıp yola devam çağrısı yaptı. Argo denize açılırken Hypsipyle İasona Adada kalmasına karşılık babasının tacını sunuyor, İason da görevinden söz ederek ona veda ederken bir oğlu olursa onu Iolkosa göndermesini rica ediyordu.
Lemnostan ayrıldıktan sonra Argo gizem törenleriyle bilinen Samothrake Adasına yanaştı. Tanrılara yakardılar, güvenli bir yolculuk için yardım dilediler. Sonra İmbros Adasının yanından dümen kırıp Hellespontosa girdiler.
Argo Boğazı geçip de Propontise (Marmara) çıkınca sağ yakada uzanan kıyıları izledi. Ayılar Dağı adıyla bilinen dağlık adayı (Kapıdağ Yarımadası) gördüklerinde eteğindeki kıstaklı körfeze girdiler. Burada iki halk yaşıyordu: Dağlık kesimdeki yabanıl, altışar kollu Topraktan Doğanlar ve ovada yaşayan Dolionlar. Kıyıdaki askerler tarafından dostça karşılanıp yeni evlenen Dolion kralı Kyzikosun düğün şölenine davet edildiler.
Şafakla birlikte yola çıkma hazırlığı yaparken Topraktan Doğanların saldırısına uğradılar. Heraklesin öne çıktığı çarpışmadan yengiyle ayrılıp yola koyuldular, fakat gece olduğunda birden çıkan sert rüzgarlar Argoyu geriye sürükleyip yine Dolion kıyılarına yanaşmak zorunda bıraktı. Karanlıkta onları düşman sanan Dolionların saldırısına uğradılar. Argonautlar da aynı adaya geri döndüklerinin farkına varmadıklarından birbirlerini tanıyamadan körlemesine dövüştüler. Çarpışmada ölenlerin arasında kral Kyzikos da vardı. Eşinin ölümünün acısına dayanamayan yeni gelin kraliçe canına kıydı. Yerel halkla birlikte Argonautlar da yas tuttular.
Argonautların kürek çekmede Heraklese yetişme çabaları sonucu hız kazanan Argo kısa sürede Mysia kıyılarına yaklaştı. Kiosa (Gemlik Körfezi) vardılar. Küreği kırılan Herakles gücüne uygun düşecek yeni bir kürek yapmak için bir ağaç dalı bulmaya, can dostu Hylas da yakındaki bir pınardan su almaya gitti. Herakles gemiye dönerken diğer bir arkadaşından Hylas hakkında acı bir haber aldı: Hylas pınardan dönmemişti, çığlıkları duyulmuştu, saldırıya uğramış olmalıydı. Herakles keder ve endişe içinde dostunu aramaya çıktı.
Sabah olduğunda İason ve arkadaşları Heraklesin geri dönmediğini fark etmeden yola koyuldular. Onun yokluğunu fark ettiklerinde ise geri dönüp dönmeme konusunda tartışmaya başladılar. İasonu Heraklesin gölgesinde kalmamak için onu başından savmakla suçlayanlar oldu. Derken Argonun yanında denizcilerin ve balıkçıların koruyucusu, tanrısal varlık Glaukos belirdi. Heraklesi Kolkhise götürmemeleri gerektiğini, çünkü onun yazgısında yapacağı on iki görevin sonunda ölümsüzlerin sofrasına katılmanın yazılı olduğunu söyledi. Kayıp delikanlı Hylas hakkında da bilgi verdi. Dediğine göre gittiği pınarın başında bir su nymphası eş tutmuştu onu. Glaukosun bu sözleri üzerine tartışmalar son buldu. İasonu suçlayanlar bağışlanma dileklerinde bulundular. Heraklesi arkada bırakan Argo yoluna devam etti.
2. Kitap
Mola vermek için yanaştıkları yeni kıyı Bebrykosların ülkesine aitti. Buranın kralı kibirli Amykosun konuk karşılamada garip bir kuralı vardı. Gelenleri kendisiyle yumruk dövüşüne zorluyor ve karşısına çıkanları öldürüyordu. Argonautlara da meydan okuyunca bu tür dövüşte ünlenmiş olan Polydeukes bir yumrukta öldürdü onu. Argoya olabildiğince erzak yükleyip Bosporosa yöneldiler.
Ertesi gün, henüz Boğaza varmadan Bithynia kıyısında yaşlı kral Phineusun konağına yakın bir yerde karaya çıktılar. Phineus Fenike kralı Agenorun oğluydu (Kızkardeşi Europayı ararken geldiği bu yörede kalıcı olmuştu.) Zeus, sahip olduğu bilicilik gücünü yerinde kullanmadığı için onu körlükle cezalandırmış, üstelik yemeklerini işkenceye çeviren iki Harpyia musallat etmişti başına. Kadın başlı, kuş gövdeli bu yaratıklar Phineusun masasından ve ağzından yemek çalıyor, kalanları da pisletiyorlardı. Açlıktan perişan Phineusun yardım dileği üzerine Kalais ile Zetes Harpyiaları kovdular. Bu iyilik üzerine Phineus yolculukları hakkında gemicilere yararlı bilgiler verdi. Buradan ayrılınca iki denizin birleştiği yerde (Bosporosun Pontosa (Karadeniz) çıkışında) karşılaşacakları Kara Kayaları nasıl aşacaklarını anlattı, ondan sonra endişeye gerek olmadığını, çünkü Kıbrıslı Tanrıçanın (Aphrodite) kurnazlık dolu yardımıyla zafere ulaşacaklarını söyledi.
Apolloniosun söz ettiği Kara Kayalar, mitolojide Symplegades (Çarpışan Kayalar) diye bilinen, karşılıklı konumdaki kaya kütleleriydi. Phineus bunların dibe bağlı olmadıklarını, aralarından geçmeye kalkan olursa hızla, birbirlerine çarparcasına kapandıklarını, sonra açıldıklarını söylemişti. Argonautlar söz konusu yere vardıklarında Phineusun öğütlerine uyarak Kayaların arasından bir güvercin saldılar. Kayalar hızla kapandı, güvercin kuyruk tüylerini kaptırmakla kaldı. Kayalar açılırken kahramanlar hızla kürek çektiler ama oluşan girdaplar hızlarını kesti. Çaresizlik içinde, tekrar kapanmakta olan Kayaların üzerlerine gelmesini beklerken tanrısal bir yardımla (Athena) ölmekten kurtuldular, kendilerini Pontusa çıkmış buldular. Çarpışan Kayalar bundan böyle aralarından geçenleri engellemeyecekti, çünkü tanrıların emriyle denizdeki diplerine tutunmuşlardı (Argonun yolculuğunda önemli bir aşamayı oluşturan söz konusu Kara - özgün metindeki renk tanımının karşılığıyla Kobalt mavisi Kayalar günümüzdeki konumları yönünden sorgulandığında yerleri Rumelifeneri açıklarındaki Öreke Kayalıkları (veya adacıkları) ile Anadolufeneri yakınındaki Yom Burnuna denk geliyor.)
Boğazdan çıkarken yaşadıkları tehlikeden kurtulmakla rahatlayan Argonautlar doğuya dümen kırdıktan sonra Pontos kıyılarına yakın seyrederken Yunan kent devletlerinin kurdukları kolonilerin ve onların isim verdikleri akarsuların denize dökülen ağızlarının önünden geçtiler. Bu yerler aşağıda, Kitaptaki anlatım sıraları korunarak günümüze yansıyan isimleriyle birlikte ve gerekli görülen yerlerde onlara ilişkin notlarla verilmektedir.
Rhebas : Riva Deresi
Phyllis : Yeşilçay, Ağva
Kalpelimanı : Kerpe
Thynias: Kefken Adası
Sangarios: Sakarya Nehri
Lykos : Gülüç Irmağı, K. Deniz Ereğli (Antik ismi: Heraklia Pontiki)
Akherusia Burnu: Bababurnu, K. Deniz Ereğli (Ozan Akheron Nehrinin Burunun doğusundan denize döküldüğünü söylüyor. Akheron Ölüler Diyarının beş nehrinden biriydi ve kollarından, dolayısıyla Ölüler Diyarına iniş yerlerinden birinin burada olduğuna inanılırdı. Ereğli yakınlarındaki Cehennemağzı Mağaraları bu bağlamda söylencelere gönderme yapmaktadır. Bölgede kurulan kentin adı Heraklia idi. Benzer isimli kentlerden ayırt edilmesi için bu isme Pontiki (Pontuslu) belirteci eklenmişti.)
Kallikhoros : Üzülmez Deresi, Zonguldak
Parthenios : Bartın Çayı
Sesamos : Amasranın Amastris adından önceki adı.
Kytoros : Gideros koyu, Cide.
Karambis : Kerempe Burnu
Sinope : Sinop (Ozan buradan geçiş sırasında Sinopenin öyküsünü anlatır. Buna göre Zeus, nehir tanrılarından Asoposun güzel kızı Sinopeyi kaçırıp bu kıyıya getirmiş, fakat kızın bakire kalma dileğine saygı göstererek onu burada bırakıp gitmişti.)
Alys veya Halys : Kızılırmak
İris : Yeşilırmak
Thermodon : Terme ırmağı (Kahramanlar ırmağın ağzına yanaştılar, ama bölgede Amazonların yaşadığını biliyorlardı. Bu yüzden onlarla karşılaşmamak için molayı kısa kesip Ares Adasına dek açıktan dümen tuttular.)
Ares veya Aretias Adası: Giresun Adası
Argo antik adı Kerasos olan Giresunun karşısındaki küçük Ares Adasına varmak üzereyken tepelerinden her geçişte demir gibi sert tüyler bırakan yabanıl kuşların saldırısına uğradılar. Adayı mesken tutan bu kuşların attığı tüylerden sakınmak için Heraklesin zorlu işlerinin altıncısında Stymphalos kuşlarına yaptığı kurnazlığı anımsadılar. Gemicilerin yarısı kürek çekerken diğer yarısı da kalkan ve kargılarını başlarının üzerinde tutarak güverteyi çatı gibi kapattı, sonra yine Heraklesin yaptığı gibi gürültü çıkararak kuşları uzaklaştırdılar.
Bu zorlu çaba içinde Argoyu kıyıya yanaştırmayı başarıp kaya oyuklarına sığınarak tehlikeyi atlattıkları günün sonunda fırtına çıktı. Şafak vakti bir gemi enkazından karaya vurduğu anlaşılan, gemi kalaslarına tutunmuş dört kazazede buldular. Gemicilerin yardımıyla toparlanan bu dört delikanlı kendilerini Phriksosun oğulları olarak tanıttılar. Babalarının vasiyeti üzerine dedeleri Athamastan kalan krallık tahtına sahip çıkmak için Kolkhisten Orkhomenosa giderken gemilerinin fırtınada battığını söylediler. Baba tarafından akrabalarıyla karşılaştığına sevinen İason kendi hedefini anlattıktan sonra gençlerden yardım ve rehberlik dileğinde bulunduğunda sevinci uzun sürmedi. Gençlerden Argos adlı olanın söylediğine göre dedeleri (anne tarafından) kral Aietes gaddar biriydi ve Altın Postu vermeyeceği kesindi. Zaten Post korkunç bir canavarın koruması altındaydı. Çaresiz kalan kazazedelerle birlikte yoluna devam eden Argo şafakla birlikte Ares Adasından ayrıldı, hava karardığında Philyra Adasına vardılar (Eski haritalarda Kerasos ile Trapezus (Trabzon) arasında olduğu görülen bu adanın günümüzde bir karşılığı bulunmuyor. Yazar bu bölümde Adanın isminin çağrıştırdığı bir söylence anlatıyor: Philyra Titan kardeşlerden Okeanosun kızlarından biriydi. Amcası Kronos eşi Rheanın kıskanç gözlerinden sakınmak için Philyraya yaklaşırken kendini bir aygıra dönüştürmüştü. Philyra da yaşadığı yerden utanç içinde ayrılıp hamile kaldığı oğlunu Yunan anakarasında, Pelion dağında doğurmuştu. Oğlu bilge at-adam olarak tanınacak olan Kheirondu).
Argonautlar Kolkhis kıyılarına yaklaştıklarını ufukta Kafkas Dağlarını görünce anladılar. Çok geçmeden Zeusun Prometheusa musallat ettiği kartalın yükseklerden geçtiğini gördüler, zavallı titanoğlunun acı çığlıklarını duydular. Kıyıya, Phasis (bugünkü Rioni) Nehrinın ağzına yöneldiler, Argoyu korunaklı bir girintiye bağladılar. Bir tarafta kral sarayının bulunduğu Aia kenti, öte tarafta da Altın Postun, asılı meşe dalında korunduğu Ares koruluğu uzanıyordu.
3. Kitap
Bilinen dünyanın en doğusunda, Kafkasların eteğinde yer alan Kolkhisin hükümdarı Aietes Güneş Tanrı Heliosun oğlu olmakla övünüyor, başkent Aiadaki ışıltılı sarayında ilk eşinden olan kızları Khalkiope ile Medea (veya Medeia) ve diğer bir eşinden olan oğlu Apsyrtos ile mutlu bir yaşam sürüyordu. Phriksos öldüğünden Khalkiope dul kalmıştı. Medea bekardı.
Gemiciler Postu ele geçirmek için izleyecekleri yolu tartışırken Olympos doruklarında Hera ile Athena başbaşa vermiş onlara nasıl yardım edebileceklerini konuşuyorlardı. Sonunda ortak bir karara vardılar: Aphroditeye gidip oğlu Erosun yardımıyla Aietesin kızı Medeayı İasona aşık etmesini istediler. Böylece İasonun işi kolaylaşacaktı. Hera Aphroditeyi ikna etmek için kendine özel nedenleri de dile getirdi. Öncelikle İasonla karşılaştığından beri onu beğendiğini, çünkü yaşlı bir kadın kılığında nehir kıyısında beklerken İasonun kendisine acıyıp sırtında karşıya geçirdiğini, ayrıca İasonun Kolkhisten evine dönüşüne yardım edilmezse Iolkostaki sunu töreninde kendisini onurlandırmayı ihmal eden Peliasın küstahlığının cezasız kalacağını söyledi (Ozan burada İasonun Iolkosa ayağında tek sandalla ayak bastığı gün olanlara ve Peliasın başına çöken iki kehanete gönderme yapıyor). Aphrodite kendisinden neden ve nasıl bir yardım beklendiğini anlayınca hemen Erosu görevlendirdi.
Phasisin ağzında sabahı bekleyen Argonautlar önce Aietesle anlaşmayı denemeye karar verdiler. İason iki yoldaşı ile Phriksosun oğullarını yanına alarak saraya gitti. Kısa süre önce Kolkhisten ayrılan oğullarıyla karşılaşınca Khalkiope şaşırdı ve sevindi. Kızkardeşi Medea da onun sevincine katıldı. Gelenlerin arasındaki İasonu görünce gönlü alev aldı. Erosun oku yerini bulmuştu.
Kralın karşısına çıktıklarında önce Argos söz alıp neden ve nasıl geri geldiklerini, sonra da İasonun kim olduğunu, onun ve Argo isimli teknelerinde bekleyen yoldaşlarının neden ve hangi amaçla buraya geldiklerini anlattı. Aietes öfkelendi. Torunlarını bu yabancıların sözlerine kanıp onların yardımıyla kendisini tahttan indirmek için geri dönmekle suçladı. Bu kez İason söz alıp Aietesi yatıştırmaya çalıştı; kötü bir amaçla değil, gaddar bir kralın emriyle, buraya gelmek zorunda kaldığını, Altın Postu verirse Hellasta kendisini onurlandıracağını, bu iyiliğini karşılıksız bırakmayacağını, isterse ülkesinde gözü olan düşman kabilelere karşı güç birliği yapabileceklerini söyledi. Aietes önce hemen bu yabancılara saldırıp onları yok etmeyi düşündü. Sonra da asla başaramayacaklarını düşündüğü zor görevler vermeye karar verdi. Buna göre Postu alabilmek için İason önce tunç toynaklı, alev soluyan iki boğayı boyunduruğa vuracak, onlarla bir tarlayı sürecek, sürülen tarlaya Kralın vereceği, bir ejderhadan sökülmüş dişleri tohum eker gibi ekecek, sonra da topraktan çıkacak olan tunç silahlı savaşçılarla dövüşecekti.
İason ve iki yoldaşı üzüntü içinde Argoya döndü. Kardeşlerini annesinin yanına bırakıp onlarla birlikte gelen Argos İasonun tek başına başarmak zorunda olduğu zorlu işlerin üstesinden gelebilmesi için bir öneride bulundu. Teyzesi Medeanın gizemli güçlere sahip olduğunu ve annesinin aracılığıyla onun yardımını istemenin işleri kolaylaştıracağını söyledi. İasonun onayı üzerine saraya dönüp annesiyle görüştü. Khalkiope de Medeanın yardımını istemeyi düşünüyordu, çünkü oğullarının geleceği tehlikedeydi. Babası İasonla birlikte onları da düşman bellemişti. Khalkiopenin Medeayı ikna etmesine gerek kalmadı, çünkü o gördüğü anda gönlünü kaptırdığı İasona yardım etmek için yanıp tutuşuyordu.
İason ile Medea bir tapınakta buluşup görüştüler. Duygusal anlar yaşadıkları bu görüşme sırasında Medea yardım sözü verdikten sonra yanında getirdiği efsunlu bir merhemi İasona vererek onu nasıl kullanacağını, boğaları ve canavar tohumu askerleri nasıl alt edeceğini anlattı. Ayrılırlarken Medeanın Iolkosa döndüğünde beni unutma sözlerine İason da onu gelini olarak kabul etmekten onur duyacağını söyledi. Aslında Medeanın Hellasa gitmemek için direnmesi söz konusu olamazdı. Çünkü Hera Medeanın ülkesini terk ederek Iolkosa gidip Peliasa zarar vermesine karar vermişti.
4. Kitap
Aietes şart koştuğu işleri başarmasına karşın Postu vermek konusunda İasona verdiği sözden caymakla kalmayıp Argoya saldırmayı düşünürken Medea olacakları sezdi ve yurdunu terk etmeyi göze alarak hiç kimseye görünmeden saraydan kaçıp Argoya sığındı. Babasının askerleri yetişmeden hep birlikte kaçmaları gerektiğini, bekçi canavarı uyutarak Altın Postu ele geçirmelerine de yardım edeceğini, fakat yaptıklarının karşılığında verdiği sözlere sadık kalacağı konusunda İasondan yemin beklediğini söyledi. İason da soyluluğuna yakışır biçimde bu dileği yerine getirdi: Zeus ve Hera şahidim olsun, teknemiz Hellasa varır varmaz seni evime eşim olarak götüreceğim.
Medeanın büyüsüyle uykuya dalan canavar yılanın koruduğu ağaçtan Altın Postu alan İason, Medea ile birlikte Argoya döner dönmez kahramanlar küreklere asıldı. Argo artık dönüş yolundaydı.
Bu arada gaddar Kral olan biteni anlamış, oğlu Apsyrtos komutasında birçok gemiden oluşan bir filoyu Argonun peşine takarken Medeayı geri getirmeyenleri ölümle tehdit etmişti.
Yola çıktıklarının üçüncü günü Halysin ağzını geçen Argo, Pontostan çıkışa yöneldiğinde İason ve yoldaşlarından bazıları Phineusun Gittiğiniz yoldan dönmeyeceksiniz dediğini anımsadılar. Bunun ne anlama geldiğini tartışırlarken Argos Thebai bilicilerinin gösterdiği başka bir yolun varlığından söz etti. Pontosa dökülen büyük bir akarsunun dereler üzerinden diğer bir akarsuyla birleşip Trinakria (Sicilya) Denizine kadar uzandığından söz edildiğini anımsamıştı. Okeanosun karanın içlerine en derin sokulan ve teknelerin seyrine uygun olan bu akarsunun adı Istrostu (Tuna). Nehrin deltasından girdiler.
Bu arada peşlerindeki Kolkhis filosu ikiye ayrılmış, Apsyrtos komutasındaki filo Argoyu izlerken diğer filo Argonun eve dönüş yolunu kesmek için Kara Kayalara doğru yönelmişti. Oradan Marmara ve Egeye geçeceklerdi.
Argonautlar İstrosun Kronia (Adriyatik) Denizine akan kollarından birinden ilerleyerek Brygea adalarına (İstria civarı) yaklaştıklarında Apsyrtos komutasındaki Kolkhis filosu Argonun önünü kesti. Sayıları daha az olan Argonautlar çarpışmaktan çekinip anlaşma yolunu denediler. Aietesin şartlarına uyup hakkıyla elde ettiklerine göre Altın Postu vermek istemediler, ama Medeanın iadesi konusunda anlaşamadılar. Geleceğinden korkan Medea İasona ettiği yemini hatırlattı. Sonunda İasonun önerdiği ve Medeanın çaresizce kabul ettiği bir yol Medeanın kardeşinin ölümüne seyirci kalmasıyla sonuçlandı. Medea başbaşa görüşmek için Apsyrtosu bulundukları adacıktaki bir tapınağa çağırdı. İki kardeş konuşurlarken tuzak kurmuş olan İason Apsyrtosu öldürdü. Kolkhisliler prenslerinin öldüğünü duyduklarında Argonautlar Kronia Denizine açılmış bulunuyorlardı.
Kahramanlar Kronia kıyılarını izleyerek eve dönüş yolunu tutmuşlardı ama ters rüzgarlarla birlikte Heradan bir haber geldi: Zeus İasonun işlediği cinayetten dolayı öfkelenmiş ve Argonautların evlerine dönene kadar başlarına yeni felaketler getirmeye karar vermişti. Önce Kirkeye gidip kendilerini günahtan arındırmaları gerekiyordu. Rüzgarlar Argoyu Eridanos (Po) Nehrinin ağzına sürükledi. Buradan girdiler. İlerlerken gökten bu sulara düşmüş olan Phaethonu andılar. Nehrin kollarından birinin birleştiği Rodanos (Rhone/Ron) Nehrinin döküldüğü körfezdeki (Lyon Körfezi) Stoikhades Adalarına (Hyères) vardılar. Ardından soluklanmak için Aithalia (Elba) Adasında mola verdiler. Sonra da hızla kürek çekip Ausonia (İtalya) kıyısındaki Aiaia limanına ulaştılar. Güneş Tanrı Heliosun kızı, Aietesin kardeşi, Medeanın halası büyücü Kirke burada yaşıyordu. (Buranın İtalyanın orta-batı kıyısındaki, Capo Circeo (Kirke Burnu) olduğu kabul edilir. Homerosun Odysseiasında Kirke burada bir adada yaşar.)
Kirke bu yabancıların neden geldiklerini ve nasıl bir günah işlediklerini anladı. Arındırma ayininden sonra Medeayı dinledi. Soylarına özgü ışıltılı gözlerinden onun akrabası olduğunu anladı. Utanç verici bir biçimde yurdundan kaçışını uygun bulmadığını söyleyerek çifti evinden kovdu.
Argonun rotasındaki bir adanın açığından geçtiler. Uğramadılar, çünkü burası Sirenlerin adasıydı. Onların, dinleyenleri büyüleyerek kendilerine çektikleri ölümcül ezgilerini Orpheusun lirinden çıkan nağmeler bastırdı.
Skylla ve Kharibdys canavarlarının karşılıklı kıyıları tuttukları amansız geçitten ve Symplegadese benzeyen Yüzen Kayaları sağ salim geçtiler. Tehlikelerle dolu bu geçişlerinde onlara deniz nymphaları Nereidler yardım etti. Önderleri Thetisti, çünkü Argonautlardan biri olan kocası Peleusu korumak istemişti.
Phaiak halkının yaşadığı Drepane Adasına (bugünkü Korfu olduğu düşünülür) geldiklerinde ikinci Kolkhis filosuyla karşılaştılar. Adanın kralı Alkinoos Medeanın kendilerine teslimini isteyen Kolkhislilere Medeanın bekar olması halinde isteklerini yerine getireceği yolunda söz vermesi üzerine kraliçe Arete gizli bir törenle İason ile Medeayı evlendirince evli bir kadını istemeye hakları kalmayan Kolkhisliler çaresiz kaldılar. İlk filodaki vatandaşları gibi Aietesin hışmından çekinerek geri dönmediler. Adada kaldılar.
Evli çiftle Adadan ayrılan Argo artık peşinde hiçbir düşman olmadan eve, yola çıktığı limana doğru yol alabilirdi. Ülkelerinin kıyılarına yaklaşırken sert bir fırtına onları önce Libya Denizine, oradan da Girit Adasına sürükledi. Denizden savrularak Libya çölünün kumları üzerinde çaresiz kalan Argo deniz tanrısı Poseidonun oğlu Tritonun yardımıyla, Giritte karşılarına dikilen bekçi, dev tunç adam Talostan Medeanın becerisiyle kurtulan Argonautlar sonunda tanıdık sulara ulaştılar. Argoyu vaktiyle denize indirdikleri Pagasai kıyısına ayak bastılar.
Apolloniusun Argonautikası burada son buluyor. İasonun Medea ile birlikte yurduna ayak basmasından sonra yaşadıklarını başka yazar ve ozanların birbirinden farklı öykülerinden ve Euripidesin Medea isimli oyunundan öğreniyoruz.
Çeviriler
Yunanca özgün metinden İngilizceye çeviriler
Edward P. Coleridge - 1889
Robert Cooper Seaton 1912
E. V. Rieu 1959
Peter Green - 2008
Türkçede yayımlanan çeviriler
Argonautika, Çeviren: Ari Çokona, T. İş Bankası Kültür yayınları, 2018
Argonautika, Çeviren: Nur Nirven, Pinhan yayıncılık, 2019