Myndos

Myndos ya da Türkçede okunuşuyla Mindos, Antik yazarların sıkça sözünü ettiği, Mausolos'un kurmuş olduğu şehridir. Yerleşim Bodrum yarımadasının en batısına düşen, bugünkü Gümüşlük ilçesinin bulunduğu bölgede yer almıştır. Ege Denizi ile Akdeniz'in kesişme noktasında bulunan kent, MÖ 640 yılında Anadolu'nun en eski medeniyetlerinden Lelegler tarafından kurulmuştur.
Konumu ve Çevresel Özellikleri
Myndos, Strabon'un da tanımladığı gibi, Halikarnassos'un hemen yakınında, Kos'un Scandaria Burnu'nun karşısında, Termerium Burnu üzerindedir. Gümüşlük batı uzantısı yüksek bir yarımadadır ve bağlantıyı sağlayan dar boğaz, erken dönemlerde bir koridorla birbirinden ayrılmaktadır. Myndos'u Halikarnassos'a bağlayan alanda tepelerin arasında pek çok zengin ve verimli vadiler, bu vadilerdeki karşılıklı bayırlarda rüzgar değirmenleri ve yerleşimlerin olduğu tali alanlar bulunmaktadır.
Myndos limanları, kentin kuruluşu ve gelişimi ile doğrudan bağlantılı olduğundan dolayı kent tarihine ve lokalizasyonuna değinilmesini gerekli kılmıştır. Karia denizinin önemli kıyı kentlerinden biri olan Myndos, Bodrum Yarımadasının batısında olup, Gümüşlük beldesi sınırları içerisinde almaktadır.
Tarihçe
Antik yerleşim hakkında yapılan araştırmalardaki antik kaynaklar, Lelegler'in yaşadığı Myndos'un MÖ 5. yüzyılda Attika-Delos Deniz Birliği'ne bağlı olduğu ve bir talentin on ikide biri kadar vergi ödediği bilinir. Her ne kadar Pausanias Myndos'un; Troizen Kralı Aetios'un sülalesinden gelen kişiler tarafından kurulmuş olduğunu bildirmişse de; Bean bunun bir hayal ürünü olduğu görüşündedir. MÖ 453-420 yılları arasında Attika-Delos Deniz Birliği'ne bir talentin on ikide biri kadar vergi ödediği bilinmektedir. Maussollos döneminde çevredeki diğer Leleg kentlerinin; Halikarnassos'a göç etmek zorunda bırakılmalarına karşın Myndos; Theangela ile beraber bu uygulamanın dışında tutulmuştur. MÖ 334'te İskender tarafından kuşatılan kent; bir yıl sonra İskender'in komutanı Orontobades tarafından ele geçirilmiştir. MÖ 308-275 yılları arasında Ptolemaioslar'ın elinde olan Myndos; MÖ 200 civarında Lysimakhos Hanedanlığı'nın egemenliği altına girmiştir. MÖ 197'de ise Rhodos'un koruması altında; ilk sikkelerini basmak suretiyle bağımsız bir kent olmuştur. Sonraki yıllarda Pergamon Krallığı'na dahil olup; MÖ 133'te Roma'nın hakimiyetini tanımıştır. MÖ 131'de; bir asi olan Aristonikos'un; kentin kontrolünü kısa bir süreliğine ele geçirdiği bilinmektedir. MÖ 43'te Cassius, filosunu Myndos'ta savaşa hazırlamıştır. Kos Adası'nda bulunan bir yazıta göre bu kenttte Apollon şenlikleri düzenlendiği bilinmektedir. Bizans Dönemi'nde Karia Eparchiası'na bağlıdır ve ismi Amyndos olarak geçer.
Kent Tarihi ve Lokalizasyonu
Kentin lokalizasyonu ile ilgili ilk bilgileri Antik Çağ tarihçisi ve coğrafyacısı Strabondan almaktayız. Strabon, Geographumena Geographika (Coğrafya) adlı eserinde Myndos Antik Kentinin konumunu, Bundan sonra Myndoslulara ait Termerion Burnuna gelinir. Kıtanın kıyısında Myndos topraklarında Astypalai ve Zephyrion Bur-nuna gelinir ondan sonra bir limanı olan Myndosa ve Myndosdan sonra da Bargy-lia kentine gelinir sözleriyle ifade etmektedir. 1811-1812 yıllarında bölgede araştırma yapan İngiliz Kaptan Francis Beaufort Ka-ramania adlı eserinde limanda gözlemlediği mendirek ve rıhtım kalıntılarına istinaden Gümüşlük Limanı ve çevresinin Myndos Antik kenti olması gerektiğini düşünmüştür. 2005 yılında Prof. Dr. Mustafa Şahin' başkanlığında yürütülen Myndos kazıları sırasında tespit edilen yazıt Myndosun lokalizasyon sorununu ortadan kaldırmıştır. Yazıtta, Stratonikeia ve Alabanda kentleri arasındaki bir anlaşmazlığı çözmek amacıyla Myndostan hakimler gönderildiğini ve yapılan davada Myndoslu hakimlerin adil davranarak davayı sonuçlandırdıklarından bahsedilmektedir.
Araştırma ve Kazılar
Antik yazarların sözünü ettiği stadyum ve tiyatrodan hiçbir iz kalmamıştır. Bizans Çağı kilisesi, birkaç sur duvarı, tepe üzerinde yanlışlıkla Leleg duvarı diye tanınan su kalıntısı ile su içinde kalan dalgakıran ve kule kalıntısının dışında toprak üstünde görülen hemen hiçbir şey yoktur. Ancak iyi gözlendiği takdirde, toprak altında yarı örtülü sütunlar, mozaik izleri, seramik parçaları hemen her yerde görülür. İskender'in kuşatıp da almadığı bu şehir, bugün bir balıkçı köyüdür.
Myndos Limanı ve Yapıları
Karia Bölgesinin önemli kıyı yerleşmelerinden birisi olan Myndos, sahip olduğu büyük ve koru-naklı limanları sayesinde her dönemde önemini korumuştur. Bodrum Yarımadasındaki sekiz Leleg yerleşiminden birisi olan kent, daha sonra Attik Delos Deniz Birliği üyesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Mausolos Döneminde ise, bölgede önemli bir toplanma yerleşimi olduğu görülmektedir. Yapılan sualtı araştırmalarında doğu limanında farklı çağlara ait birçok liman yapısı tespit edilmiştir. Mendirek, ayazmalar ve rıhtımlar liman yapıları arasında öne çıkan arkeolojik kalıntılar arasındadır. Sualtı araştırmaları ve kazılarda elde edilen bulgular kentin, Antik Çağlardan günümüze kadar kesintisiz liman faaliyetlerinin olduğunu göstermektedir.
Doğu Limanı
Antik Liman, güneybatı tarafında yer alan ve yüksekçe bir tepe olan Kocadağ 484 metre, ve güneydoğusunda küçük bir ada olan Asar Adası (halk arasında Tavşan Adası) ile çevrilidir. Myndos Limanlarının bulunduğu kıyı hattı, Halikarnassos Blackman örneklerinde olduğu gibi bir tombolo oluşumudur. Tombolo iç ve dış liman oluşturmak üzere Myndosun fonksiyonunun gelişmesinde doğal ortam şartlarını hazırlamıştır. Birçok antik kent limanlarında görülebileceği gibi, tombolo-nun vermiş olduğu kolaylaştırıcı etken sayesinde topoğrafyaya uygun bir liman yapılmıştır. (Benzer liman örnekleri için bkz. Erel vd. 2005: 542-545; Ceylan 2011: 352-372). Doğu limanının batısında yer alan Kocadağ, Karayel ve İmbat rüzgarlarına karşı doğal bir koruma sağlamaktadır. Li-manın doğusunda yer alan Asar Adası ve ana karadan Asar Adasına uzanan surlar ise; Lodos ve Gündoğusu rüzgarlarının li-manı ve limanda yer alan gemileri etkilemesini engellemektedir. Kentin doğusunda yer alan surların, Asar Adasını içine alacak şekilde uzatılması ile hem liman şiddetli fırtınalardan korunmuş, bütün kenti içine alan bir savunma hattı oluşturulmuştur. Myndosun Halikarnassosa benzeyen topoğrafik yapısı ve stratejik konumu Mausolosun, Synoikismos Politikası gereği kentleri boşaltırken Myndosu olduğu gibi bırakması ve korunaklı bir liman yapmak istemesinde etkili olmuştur.
Pergamon Kralı Aristonikos döneminde sikke yapımı bu kentte yapılmıştır. Uzun süre Perslerin, Rodoslularin ve Halikarnassoslularin egemenliği altında kalmıştır. Büyük bir deprem sonucunda antik kentin büyük bir bölümü sular altında kalmıştır.