turkish-nlp-suite/temiz-Wiki huggingface dataset:
Eskibeyrehatun, Çıldır

Eskibeyrehatun, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Eskibeyrehatun köyünün eski adı Begrehatun'dur. Nitekim Osmanlılar, 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirdiği köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı tahrir defterinde Begrehatun / Begrahatun (ە) olarak kaydetmiştir. Bu tarihte Begrahatun köyü Gürcistan Vilayeti içinde Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlıydı. Büyükçe bir köy olan Begrehatun'un nüfusu 33 Hristiyan haneden (165 kişi) oluşuyordu. Vergi yükümlüsü erkeklerin çoğunluğu İvane, Maharebel, Gogiça, Basila, İason, İordane, Batata, Giorgi, Tevdore gibi Gürcü adları taşıyordu.
Begrehatun köyü uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra 1878 yılında Berlin Antlaşması'yla Ruslara bırakılan yerler arasında bulunuyordu. Rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde köyün adı Bagratun / Begrahatun ( / ) biçiminde kaydedilmiştir. Ardahan sancağının (okrug) Ardahan kazasına (uçastok) bağlı olan köyde 122 yaşıyordu.
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı ve gazeteci Konstantine Martvileli Begrahatun köyü üzerine şunları yazmıştır: "Zarabukiden Begra-hatun köyüne geldim. Bu köy büyük bir derenin kenarında, Ahalkalaki yolu yakınında bulunuyor. Bu köyün yakınlarında hiç su yok ve burada yaşayanlar, ki 23 hane ya da 279 Müslüman Gürcüden oluşuyor, susuzluktan dolayı çok zor durumdalar. Bu köyde küçük bir kilisenin yıkıntıları duruyor ve kilise tamamen yağmalanmış. Bu derenin kıyısında Parkau (Kars Vilayetinin Harbi Valisi Pyotr-Emmanuil Fridrihoviç fon Parkau onuruna) ya da Yeni Begra-hatun köyü var. Burada 90 hane Süryani yaşıyor. Bunlar da Begra-hatun köylüleri gibi zor durumdalar. Buradan geriye Meirami köyüne yöneldik."
Begrahatun köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan sınırları içinde kaldı. Bu durum 1920 tarihli Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya tarafından da tanındı. Ancak ertesi yıl Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de Ankara Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla köy Türkiye'ye bırakıldı.
1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Eskibeyrehatun köyü Aşağı Begre Hatun / Begre Hatun Aşağı (ە ) adıyla kaydedilmiştir. Bu sırada köy Kars vilayetinin Çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Bugünkü Yenibeyrehatun köyünün adı ise bu listede Begre Hatun Yukarı (ە ) biçiminde yazılmıştır. 1935 gelen nüfus sayımında "Eski Beyri hatun" olarak kaydedilmiş olan köyün nüfusu 473 kişiden oluşuyordu. 1965 yılına gelindiğinde Eskibeyrehatun köyünde 898 kişi yaşıyordu ve bu nüfus içinde sadece 142 kişi okuma yazma biliyordu.
Coğrafya
Köy, Ardahan il merkezine 20 km, Çıldır ilçe merkezine 19 km uzaklıktadır.
Nüfus
Gölebakan, Çıldır

Gölebakan, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Gölebakan köyünün eski adı Meredisi veya Meradisi'dir. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde bu ad altında, Meredis-i Süfla (ە ) ve Meradis-i Ulya ( ) olmak üzere iki köy kaydedilmiştir. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesindeyse bu yerleşim Meredis (ە) biçiminde yazılmıştır. Meredisi adı, Gürcücede akarsu ve göl kıyısındaki düzlük anlamına gelen "mere" () kelimesinden türemiş olmalıdır. Nitekim köy Çıldır Gölü'nün batı kıyısında yer alır.
Meradisi, orta çağda Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel Çrdili'de yer alıyordur. Nitekim Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında bu bölgeyi ve köyü Gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde Meredis-i Süfla (Aşağı Meredisi) ve Meradis-i Ulya (Yukarı Meredisi) adıyla kaydedilmiş olan bu iki köy, Gürcistan Vilayeti içinde Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlıydı. Her iki köyde boşalmış ve insansız hale gelmişti.
Meredisi köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Meridis (ъ) olarak kaydettiği ve yendin meskun hale gelmiş olan yerleşim, Ardahan sancağıın Çıldır kazasına bağlı Zurzuna nahiyesinin 10 köyünden biriydi. 1886 tarihli nüfus tespitinde Meredisi'de, 67'si erkek ve 70'i kadın olmak üzere, 13 hanede 137 kişi yaşıyordu. İki hane (11 kişi) Kürt, bir hane (8 kişi) Türk ve 10 hane (118 kişi) Karapapak olarak kaydedilmişti. Rus idaresi sırasında köyün nüfusu artmış, 1896'da 196, 1906'da 240 kişiye ulaşmıştır.
Meridisi, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Meridisi Türkiye'ye bırakıldı.
Meredisi, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Meredis (ە) biçiminde yazılmıştır. Bu sırada köy Kars vilayetinin Çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 315 kişiden oluşuyordu. Meredisi / Meredis Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Gölebakan olarak değiştirilmiştir. Köy, Çıldır Gölü'nü gördüğü için Gölebakan olarak adlandırılmıştır. 1965 genel nüfus sayımında Gölebakan köyünün nüfusu 900 oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 138 kişi okuma yazma biliyordu.
Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili 1902 yılında, Meredisi köyünün kilisesi olan Meredisi Kilisesi'nin yıkıntıları ile Gürcüce bir yazıtı tespit temiştir. Bu kilise sonradan tamamen ortadan kalkmıştır.
Coğrafya
Köy, Ardahan il merkezine 52 km, Çıldır ilçe merkezine ise 10 km uzaklıktadır.
Nüfus
Güvenocak, Çıldır

Güvenocak, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Eski adı Türkçe kaynaklarda Zinzal () olarak geçer. Hem 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde hem de 1968 tarihli köy listesinde köyün adı bu şekilde yazılmıştır. Bu ad Gürcüce Tsintsali'den () değişime uğramıştır. Gürcüce "tsintsali", Gürcü şair Şota Rustaveli'nin (12-13. yüzyıl) Kaplan Postlu Adam adı eserinde de geçen bir kelimedir ve "kıvılcım" anlamına gelir.
Zinzal köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Mesheti bölgesinde yer alır. Osmanlılar bu köyü, 16. yüzyılın ortasında, bir Gürcü devleti olan Samtshe-Saatabago'dan ele geçirdi. Daha önce bu köyün yer aldığı Çıldır bölgesi, yüzyıllar boyunca Tao bölgeside ve birleşik Gürcistan Krallığı yönetiminde bulunuyordu. Osmanlıların ele geçirmesinden yaklaşık 45 yıl sonra, 1595 yılında gerçekleştirlen tahrire göre Zinzal, Gürcistan Vilayeti içinde, Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlı üç ayrı yerleşme olarak kaydedilmiştir. Bu köyler "Zinzal-i Ulya (Yukarı Zinzal), Zinzal-i Süfla (Aşağı Zinzal) ve Zinzal-i Vasat (Orta Zinzal) adlarını taşıyordu. Bu tarihte Yukarı Zinzal'da 15 hane, Aşağı Zinzal'da 19 hane ve Orta Zinzal'da 13 hane yaşıyordu. Yukarı Zinzal'da Ahmed adını taşıyan yeni Müslüman olmuş bir kişi dışındaki hane reisleri, ispenç vergisi vermekle yükümlü Hristiyan köylülerdi. 1878 yılında Zinzal adıyla sadece bir köy kaydedilmiştir. Bu tarihte köyün nüfusu 14 haneden oluşuyordu.
Zinzal, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Rusların eline geçti. Rus idaresinin Zinzal () adıyla tek köy olarak kaydettiği yerleşme, Ardahan sancağının (okrug) Çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. Bu kazada yer alan Çala nahiyesinin köylerinden biriydi. 1886 yılında yapılan tespite göre köyün nüfusu, tamamı Karapapak olan 241 kişiden oluşuyordu. Bu kayıttan Osmanlı döneminde köyün demografik yapısının değiştiği anlaşılmaktadır. Birinci Dünya Savaşı sonlarında Rus egemenliğinin sona ermesinin ardından Zinzal köyü bağımsız Gürcistan sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümteti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcü kuvvetleri Ardahan bölgesinden çekilince Zinzal köyü fiilen Türkiye'ye katıldı. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla köy Türkiye'ye bırakıldı.
Zinzal, "Zinizal" () olarak kaydedildiği 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Kars vilayetinin Çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Zingal" olarak yazılmış olan köyün nüfusu 512 kişiden oluşuyordu. Türkçe kaynaklarda adı Zinzal, Zinizal, Zingal gibi farklı biçimlerde yazılmış olan köyün adı, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Güvenocak olarak değiştirilmiştir. Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte "Güvenocak (Zinzal)" biçiminde resmi kayıtlarda bir süre daha kullanılmıştır.
Güvenocak köyünün 1,4 km doğusunda, eski çağlardan kalma bir kalenin (4332 m) yıkıntıları bulunmaktadır.
Coğrafya
Köy, Ardahan il merkezine 50 km, Çıldır ilçe merkezine 7 km uzaklıktadır.
Nüfus
Karakale, Çıldır

Karakale, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Karakale veya Kara Kala, bu köyün Türkçe kaynaklardaki en eski adıdır. Nitekim Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı ve 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde "Kara Kala" (ە ە) olarak geçer. Aynı defterde geçen Ağça Kala'nın Gürcüce Tetrtsihe'den çevrilmiş olması gibi, bu yer adının da "Şavtsihe"den () Türkçeye uyarlandığı tahmin edilmektedir. Nitekim aynı defterde Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlı bir köy, Gürcüce yazılışına uygun biçimde "Şavsihe" () olarak kaydedilmiştir. Köyün adı 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de "Kara Kala" (ە ە) biçiminde geçer.
Kara Kala, orta çağda Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel Çrdili'de yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında bu bölgeyi ve köyü Gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde, Gürcistan Vilayeti içinde Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 20 Hristiyan haneden oluşuyordu. İspenç vergisi vermekle yükümlü bu hanelerin reisleri Zesela, Maharebel, Gogiça, Simon, Davit, Basila, Elisa, Parsadan, Badura, Mindoda gibi Gürcü adları taşıyordu. Bu deftere göre köyde buğday, arpa, çavdar, keten tohumu tarımı ve arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.
Osmanlı Devleti, Doksanüç Harbi'nin ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla Ardahan bölgesini Rusya'ya bırakınca, Kara Kala da Osmanlı egemenlik alanının dışında kaldı. Rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde Karakala () adıyla kaydedilmiş olan köy, Ardahan sancağının Çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. Köyün nüfusu, "Karapapak" olarak kaydedilmiş olan 224 kişiden oluşuyordu. 1595 tarihli nüfusla kıyaslandığında köyün demografik yapısının tamamen değiştiği görülmektedir.
Karakala, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Karakala Türkiye'ye bırakıldı.
Karakale köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Kara Kala" (ە ە) olarak geçen köy, Kars vilayetinin Çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy, "Karakala" adıyla aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 425 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında köyün adı "Karakale" biçiminde yazılmıştır. Bu sırada köyün nüfusu 765 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 189 kişi okuma yazma biliyordu.
Coğrafya
Köy, Ardahan il merkezine 63 km, Çıldır ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır.
Nüfus
Kaşlıkaya, Çıldır

Kaşlıkaya, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Kaşlıkaya köyünü eski adı Vardmana veya Vartmana'dır. Nitekim Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı ve 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde "Vardmana" (ە) olarak geçer. Bununla birlikte daha geç döneme ait haritalarda ve Gürcüce kaynaklarda Vartmana () biçiminde yazılmıştır. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de köyün adı "Vartmana" (ە) biçiminde geçer.
Vardmana, orta çağda Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel Çrdili'de yer alıyordur. Nitekim Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında bu bölgeyi ve köyü Gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde, Gürcistan Vilayeti içinde Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlıydı. Bu sırada köy boşalmış, tamamen insanız hale gelmişti. Bununla birlikte Vardmana'nın 19. yüzyılda yeniden meskun hale geldiği anlaşılmaktadır. Nitekim 1878 yılında köyde 17 hanenin yaşadığı tespit edilmiştir.
Osmanlı Devleti, Doksanüç Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Ardahan bölgesini Rusya'ya bırakınca, Vardmana da Osmanlı egemenlik alanının dışında kaldı. Rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde Vartmana () adıyla kaydedilmiş olan köy, Ardahan sancağının Çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. Vartmana'nın nüfusu, "Türk" olarak kaydedilmiş olan 110 kişiden oluşuyordu.
Vartmana, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Vartmana Türkiye'ye bırakıldı.
Vartmana, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Vartmana" (ە) adıyla Kars vilayetinin Çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Vartımana" olarak kaydedilmiş olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 315 kişiden oluşuyordu. Vardmana / Vartmana Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kaşlıkaya olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Kaşlıkaya köyünün nüfusu 361 oluşuyor ve bu nüfus içinde 93 kişi okuma yazma biliyordu.
Coğrafya
Köy, Ardahan il merkezine 39 km, Çıldır ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır.
Nüfus
Kenarbel, Çıldır

Kenarbel, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Kenarbel, bu yerleşimin kayıtlarda geçen en eski adıdır. Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı ve 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde de Kenarbel () olarak geçer. Bu yerleşim, Kartsahi Gölü ( ) kıyısında alçak bir yerde yer aldığı için Osmanlı idaresinde "Kenarbel" olarak kaydedilmiş olabilir. Bu yerleşim adı 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Kenarbel () biçiminde geçer.
Kenarbel, orta çağda Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel Cavaheti'de yer alıyordur. Nitekim Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında bu bölgeyi ve köyü Gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterinde Kenarbel, Gürcistan Vilayeti içinde Çıldır livasının Kenarbel nahiyesine bağlıydı. Kenarbel nahiyesi 33 köyden oluşuyordu ve Kenarbel köyü bu nahiyenin idari merkeziydi. Köyün nüfusu 52 Hristiyan haneden oluşuyordu. Bu deftere göre köyde buğday, arpa, çavdar, keten tohumu tarımı ve arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.
Osmanlı Devleti, Doksanüç Harbi'nin ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla Ardahan bölgesini Rusya'ya bırakınca, Kenarbel de Osmanlı egemenlik alanının dışında kaldı. Rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde Kenarbel () adıyla kaydedilmiş olan köy, Ardahan sancağının Çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. Köyün nüfusu, "Karapapak" olarak kaydedilmiş olan 347 kişiden oluşuyordu. 1595 tarihli nüfusla kıyaslandığında köyün demografik yapısının tamamen değiştiği görülmektedir.
Kenarbel, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Kenar Türkiye'ye bırakıldı.
Kenarbel köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Kenarbel" () olarak geçen köy, Kars vilayetinin Çıldır kazasının Kurt Kala nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 726 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında köyde 978 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 232 kişi okuma yazma biliyordu.
Coğrafya
Köy; Ardahan il merkezine 59 km, Çıldır ilçe merkezine ise 17 km uzaklıktadır.
Nüfus
Kenardere, Çıldır

Kenardere, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Kenarbel köyünü eski adı Ampuri'dir. Gürcüce kaynaklarda Ampuri () olarak geçen bu yer adı, Türkçeye Ampur biçiminde girmiştir. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Ampur () olarak kaydedilmiştir. Köyün adı Türkçe kaynaklarda sonradan "Anpur" biçiminde yazılmıştır.
Ampuri köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Cavaheti'de yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürüclerden ele geçirmiştir. Köyün kilisesi olan Ampuri Kilisesi de bu dönemden kalmıştır.
Ampuri köyü, 1595 tarihli tahrir defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde Ahalkalak livasının Niyaliskur nahiyesine bağlıydı. Köyün nüfusu 5 Hristiyan haneden oluşuyordu. Köyde buğday, arpa, çavdar ve keten tohumu tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.
Ampuri köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Ampur (ъ) olarak kaydettiği yerleşim, Ardahan sancağıın Çıldır kazasına bağlı Tzakrostavi nahiyesinin 13 köyünden biriydi. 1886 tarihli nüfus tespitinde Ampuri'de, 62'si erkek ve 60'ı kadın olmak üzere, 11 hanede 122 kişi yaşıyordu. Bir hane hariç köyün nüfusu Türk olarak kaydedilmiştir. Bir hanede ise 5 Karapapak yaşıyordu. Rus idaresi sırasında köyün nüfusu artmış, 1896'da 158, 1906'da 193 kişiye ulaşmıştır.
Ampuri köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya, Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Ampuri köyünü de kapsayan Ardahan bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.
Ampuri köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Çıldır kazasının Kurt Kala nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 206 kişiden oluşuyordu. Ampuri veya Ampur Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kenardere olarak değiştirilmiştir. Kayabeyi köyünün nüfusu 1965 yılında 616 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 155 kişi okuma yazma biliyordu.
Ampur köyünde Osmanlı dönemi öncesine tarihlenen Ampuri Kilisesi ile bir kulenin kalıntıları bulunmaktadır.
Coğrafya
Köy, Ardahan il merkezine 86 km, Çıldır ilçe merkezine 44 km uzaklıktadır.
Nüfus
Kotanlı, Çıldır

Kotanlı, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Köyün eski adı Skarebi'dir. Gürcüce bir yer adı olan Skarebi (), Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine İskareb () biçiminde girmiştir. Skarebi, Eski Gürcücede "ızgara" anlamına gelen "skara" () kelimesinin çoğuludur ve "ızgaralar" anlamına gelir. Bu yer adının Türkçe yazılışı zaman içinde değişmiş ve Sikirip'e dönüşmüştür.
Skarebi'de 10. yüzyılda inşa edilmiş ve Gürcü azizi Giorgi'ye adanmış olan kilise, buranın eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Kilisenin inşa edildiği tarihte köy Gürcü krallığı sınırları içinde kalıyordu. Skarebi, 16. yüzyılın ortasında Gürcü yönetiminden Osmanlıların eline geçti. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre Çıldır Eyaleti içinde Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlıydı. Köyün nüfusu 21 haneden oluşuyordu. Vergi yükümlüsü olarak Batata, Mamula, Demetre, Zurab, Badura, Maharebel, Okropir gibi Gürcü erkek adları kaydedilmişti ve köyün tamamı ispenç vergisi veriyordu.
Skarebi, 93 Harbinde Rusların eline geçti. Rus idaresinde Ardahan sancağının (okrug) Ardahan kazasına (uçastok) bağlıydı. Rusların Sikareb () olarak kaydettiği Skarebi, bu kazaya bağlı Bagratuni nahiyesinin on bir köyünden biriydi ve köyün nüfusu 82 kişiden oluşuyordu. Rus idaresinin sona ermesinden sonra Gürcistan'ın sınırları içinde kalan Skarebi, 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla Türkiye'ye bırakıldı. Zaman içinde Sikirip'e dönüşmüş olan köyün adı yabancı kökten geldiği gerekçesiyle 1959 yılında Kotanlı olarak değiştirilmiştir.
Coğrafya
Köy, Ardahan il merkezine 30 km, Çıldır ilçe merkezine 17 km uzaklıktadır.
Nüfus
Yozgat Şeker Fabrikası

Yozgat Şeker Fabrikası, Yozgat ili Sorgun ilçesinde kurulu bulunan şeker fabrikası. 1997 yılında deneme üretimine başlamış olup 1998 yılında tam üretime geçmiştir. 3600 ton/gün kapasiteye sahiptir. 2006 kampanyasında 261.500 ton pancar işleyip 37.000 ton şeker üretimi yapmıştır.
Fabrikanın 2018 yılı baharında yapılan özelleştirme ihalesini Doğuş Yiyecek ve İçecek Üretim Sanayi Ticaret A. Ş. kazanmıştır. Yozgat ili Yerköy ilçesi Kömüşören köyündeki Türkiye Şeker Fabrikalarına ait 21.765,59 m2 yüzölçümlü taşınmazın özelleştirilerek satışı ise 2021 yılı Mayıs ayında gerçekleşmiş, ihaleyi Osman Köksal kazanmıştır.
Fabrikanın kazan bölümünde 20 Kasım 2015 tarihinde saat 08.30 sıralarında baca gazı havalandırma bölümünde patlama meydana gelmiş ve meydana gelen patlama neticesinde 3'ü ağır toplam 5 çalışan yaralanmıştır.
Kurtkale, Çıldır

Kurtkale, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Kurtkale köyünün eski adı Mgeltsihe'dir. Gürcüce bir yer adı olan Mgeltsihe (), "kurt kale" anlamına gelir. Osmanlılar bu yerleşimi ve kaleyi ele geçirince, Gürcüce adını Türkçeye çevirerek Kurd Kal'ası ( ە) adıyla kaydetmiştir. Kurd Kalası zaman içinde Kurtkale'ye dönüşmüştür.
Mgeltsihe köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Cavaheti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu yerleşimi ve aynı adı taşıyan kaleyi 1578'de Gürcülerden ele geçirdi. 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde Çıldır livasının aynı adlı nahiyesine bağlıydı. Kurd Kalası bu defterde hem yerleşimin hem de nahiyenin adı olarak geçer. Kurd Kalası nahiyesi, küçük bir idari birimdi ve 16 köyü kapsıyordu. Mgeltsihe köyü ise, tıpkı Mgeltsihe Kalesi gibi Gürcüler ile Osmanlılar arasındaki savaşta harabeye dönmüş, köy tamamen boşalmıştı. Osmanlı döneminde köy yeniden meskun hale gelmiştir.
Kurd Kalası köyü 93 Harbi'nin ardından 1878'de imzalanan Berlin Antlaşması'yla Ruslara bırakıldı. Rus idaresinin 1886 yılındaki nüfus sayımında Kurt-Kala (-) olarak kaydettiği köy, Ardahan sancağının Çıldır kazasına (uçastok) bağlıydı. Köyün nüfusu, "Türk" olarak kaydedilmiş 268 kişiden oluşuyordu.
Kurtkale köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. Sovyet Rusya'nın Bolşevik hükumeti 7 Mayıs 1920'de Gürcistan hükumetiyle imzaladığı Moskova Antlaşması'yla da Ardahan bölgesini bağımsız Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin Tiflis hükumetine verdiği ültimatom üzerine Gürcü idaresinin çekilmesinin ardından Ardahan bölgesi ve Kurtakale köyü fiilen Türkiye'ye katıldı. Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti'nin 16 Mart 1921'de imzaladığı Moskova Antlaşması'yla, Kurtkale köyünü de kapsayan Ardahan bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.
Kurtkale köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de "Kurd Kala" ( ە) adıyla Kars vilayetinin Çıldır kazasının aynı adlı nahiyesine bağlıydı. Kurt Kala nahiyesi 15 köyden oluşuyordu. 1935 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 659 kişiden oluşuyordu. Kurtkale köyünün nüfusu 1965 yılında 1 009 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 308 kişi okuma yazma biliyordu. Bu tarihte Kurtkale bucağı 12 köyü kapsıyordu ve Kurtkale köyü bucak merkeziydi. Nahiyenin nüfus ise 8.420 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 2.051 kişi okuma yazma biliyordu.
Kurtkale köyünde ünlü kale dışında, iki kilise vardır. Tek nefli bir yapı olan köy kilisesi büyük ölçüde ayaktadır ve duvar resimleri de parça parça günümüze ulaşmıştır. Kalenin yakınında, Kura Nehrinin sağ kıyısında bir yamaçta ikinci bir köy kilisesi yer alır. Tek nefli bu kilise de büyük ölçüde ayaktadır.
Coğrafya
Köy, Ardahan il merkezine 82 km, Çıldır ilçe merkezine ise 40 km uzaklıktadır.
Nüfus