Baba İshak

Baba İshak Kefersudi, Vefaiyye tarikatına bağlı Horasan önderlerinden Dede Karkğının müridi olan Şücaed-Din Ebu'l-Beka Baba İlyas bin Ali el-Horasani'nin taliplerinden olup en önde gelen Alevi Türkmen halifesidir. Bu sebeple Babai ayaklanması'nın propaganda ve teşkilatlanma safhasından, fiilen başlatılıp yürütülmesine dek her hususta Baba İlyas adına hareket etme yetkileriyle donatılmıştı.
Görevi
Birinci Alaed-Din Key-Kubad iktidara geldiğinde Muhyid-Din Muhammed bin Ali bin Ahmed Tahimi adında İrandan göç etmiş bir Şiiyi Sivasa kadı olarak atadı. Şirazda önemli bir mevkiye sahip, felsefe ve batıni ilimlerde bir hayli meşhur, belagatlı söz söyleme üstadı ve yüksek iktidar sahibi olan bu alimden, aslen Binaz/Komninos hanedanına mensup olan, Amasya'da bir Rum İmparatorluğu kurmayı tasarlayan ve bunu başarabilmek için de Müslüman hüviyeti altında gizlenerek Müslümanlık-Hristiyanlık karışımı ortak bir öğreti geliştiren "Baba İshak Kefersudi" vaktiyle dersler almıştı. Baba İshak, Şirazda Muhyid-Dinin derslerine devam ederken Şiʿa-i Batıniyyenin Elemuttaki Dai Azamı Hükümet-i Melahide-i Batıniyye Reisi Nurud-Din Muhammed Sani tarafından Anadolu Dailiğine atandı.
Yaşamı
Muhyid-Din Tahiminin Sivas Kadılığına tayin edilmesi fırsatını çok iyi değerlendiren Baba İshak, hocasının himayesi altında Anadolu Selçuklu Hükümetinin de güven ve teveccühünü arkasına alarak Şimşad yakınlarındaki Kefersud nahiyesinde Elemut merkezli Şiilik propagandalarını ve Melahide-i Batıniyye itikadını neşriyata başladı.
H. 621 / M. 1225 yılında Muhyid-Din-i Ahmed Tahiminin vefatından sonraysa hükumet aleyhinde yaptığı tahrikatın duyulması üzerine bir süre gizlenmek zorunda kaldı. Şücaed-Din Ebul-Beka Baba İlyas Horasaninin Amasya'daki Mesudiye tekkesine şeyh olarak atandığını öğrenir öğrenmez hemen oraya giderek kendisine mürid oldu. Baba İlyas Tekkesinde Amasya Valisi Toğrak Bey ile olan pirdaşlığı sayesindeyse halkın gözündeki itibarını her geçen gün daha da artırdı.
Babailer İsyanı
Baba İshak Kefersudi kendi müridlerinden Saded-Din Köpek adında bir kişiyi Anadolu Selçuklu sarayına Şiilik propagandalarını yürütmek amacıyla memur olarak yerleştirmeyi başarmıştı. Büyük Alaed-Din Key-Kubad ile şehzadesi Gıyased-Din Key-Hüsrev-i Sani devirlerinde Konya sarayına hulul etmeyi ve Şiʿa-i Batıniyye nüfuzunu oraya sokmayı başaran bu batıni dervişi kendisine sarayda bazı taraftarlar edinmeyi de başarmıştı.
Maveraünnehirden ayrılan ve Suriye yolundan geçen Şiilerin en tercih ettikleri vatan Selçukluların hükümran oldukları ülkelerdi. Sahib olduğu sahte vatanperverlik duygularıyle çevresinin etkisi altında kalan Şehzade Gıyased-Din Moğollarla itaatinden dolayı babası Alaed-Din Key-Kubad-ı Evveli H. 634 / M. 1237 yılında zehirleyerek tahta çıktı. Böylece Köpek te Emir Saded-Din unvanıyla vezir-i azamlığa atandı. Müridi Saded-Din Köpekin elde ettiği bu başarılar sayesinde itibarını artıran Baba İshak Kefersudi idare etmekte olduğu Anadoludaki Batınilik Teşkilatını daha da büyütme fırsatını yakaladı. Tokat, Canik, Çorum, Sivas, Karahisar vilayetlerinde Ebul Beka Baba İlyas Horasani adına yaptığı davetlerine daha da önem verdi. Onun bu faaliyetleri neticesinde binlerce insan Selçuklu düşmanı olarak Batıni oluyorlardı.
Baba İshak Halifeliğinin ilanı
Müridi Saded-Din Köpekin Anadolu Selçuklu vezir-i azamlığına yükseltilmesi ve kazandığı başarılardan son derece memnuniyet duyan Baba İshak Kefersudi, o zamana kadar Baba İlyas Horasani namına yaptığı davetlerden vazgeçerek kendisini ön plana çıkarmağa başladı. Yirmi bin ihtilalciden oluşan bir kuvvet ile H. 632 / M. 1235 yılında huruç hareketi başlattı. Emirul-Müminin Sadrud-Dünya ved-Din ve Resulul-Lah Baba İshak ünvanıyla halifeliğini ilan etti. El-Mukannaʿ benzeri bir şekilde Muhammedin ruhunun Aliye, Aliden de kendisine hulul ettiğini iddia ediyordu.
Şimşat, Urfa, Kefersud, Maraş, Ayintabdan gelen ve Suriye kıtasındaki Halep Batıni merkezinden takviye edilen binlerce fedainin katılmasıyla birdenbire elli bin kişilik büyük bir ordu haline dönüşen Şiʿa-i Batıniyye Fırkaları Amasya, Tokat, Sivas, Çorumdan batıya doğru ilerlemeye ve civar şehirlere saldırmağa başlamışlardı. Batıni Babai Ordusu önlerine gelen bütün engelleri yıkıp hızla Konyaya doğru ilerliyorlardı. Babailerin bu huruç hareketi karşısında tecavüze uğrayan memleketlerin seçkinleri, ulema ve eşrafı Mısıra, Payitaht Konyaya ve Anadolunun diğer hücra köşelerine doğru kaçışmaktaydılar. Sonunda durumun vahameti ve ihtilalin ne kadar geniş bir alana yayıldığı hükümdara anlatıldı. İhtilalin müsebbipleri arasında olduğu anlaşılan Baba İshak Kefersudinin müridi Vezir Saded-Din Köpek derhal idam edildi.
Alevi-Batınilerin Anadoluya yayılması
Birçok cephede Babailer ile çarpışan Selçuklular, nihayetinde Baba İshak Kefersudi ve tabilerini H. 637 / M. 1240 yılında Amasya Kalesinde ele geçirerek idam ettiler. Anadoluda çıkan bu kanlı ihtilalden son derece memnuniyet duyan Şiʿa-i Batıniyye Daileri Olcaytunun sarayından Anadolunun dört bir yanına yayılmağa başladılar. Cereyan eden bu elim hadiselerden yeise kapılan ve İlhanlıların faaliyetlerinden memnun kalmayan Sünni alimler de Uç Beylerine sığnmak zorunda kaldılar. Sabık Mesudiye müderrisi Şeyh Mecded-Din İsa Ertuğrul Gaziye, Cemaled-Din Aksarayi de Mısıra iltica etmişlerdi. Şiiliğin uğradığı bu büyük faciayı istismar eden bazı Acem fırsatçıları Şiʿa-i Batıniyye daisi sıfatıyla Batı Anadoluya kadar nüfuz etmekteydiler. Bu Batıni Babalar Anadoludaki göçebe Türkmen aşiretleri arasında tam teşekküllü bir AleviBatınilik Akımı yaratmağa muvaffak oldular.