Çuy (il)

Çüy ili (Kırgızca: Ч, Rusça: Ч ). Kırgızistan'ın en kuzeyinde bulunan il. Ülkenin başkenti Bişkek bu ilde bulunur.
8 tane rayon (küçük bölge, ilçe-kasaba yönetim birimi) vardır.
Yönetim birimleri
Alamudun
1940 yılında rayon olmuştur.
Yüzölçümü: 1439,3 km2
Nüfusu: 122,400 (2002 yılı)
Rayon yönetim merkezi: Lebedinovka
Rayon, kuzeyinde Kazakistan, güneyinde Cayıl rayonu, doğusunda Çüy (Çu) rayonu, batısında Sokuluk rayonu ile çevrilidir. Rayon Çüy vadisinin ortasında yer almış olup düz bir coğrafi özelliğe sahiptir. Güneyinde Kırgız Aladağı bulunur. Rayonun en yüksek tepesi 4875 m yüksekliğindeki Alamüdün zirvesidir. Rayon deniz seviyesinden 700 m ve 4500 m yükseklik arasında yer alır. Kırgız Aladağının içinde yer alan Alarça ve Alamüdün geçitleri bulunmaktadır. Rayon kuzeyden güneye 79 km, batıdan doğuya 18 km kadar uzanmaktadır. Rayonda Temmuz sıcaklık ortalaması 22-25 C, Ocak ayı ortalaması -5, -15 Cdir. Yıllık yağış miktarı ortalama 300400 mm olup bunun % 40 kadarı yaz mevsiminde düşer. Dağlarının zirveleri büyük buzullarla kaplıdır. Çüy akarsuyunun kolları Alamüdün rayonunda bulunur. 12 göl olup 3 tane de baraj mevcuttur. Bu barajlardan bir tanesi Alamüdün akarsuyunda, iki tanesi de Alarça akarsuyu üzerinde bulunur. Toprak tipi olarak rayonda boz, kara, kahverengi toprak tipleri görülür.
Alarça milli parkı Bişkekten 30 km uzaklıkta yer almaktadır.
Nüfusun büyük bölümü köy yerleşimlerinde yaşamaktadır.
Rayon nüfusunun 2002 yılına göre etnik yapısı şöyle belirtilebilir.
% 40 Kırgız Türkleri
% 38 Rus
% 4,2 Uygur Türkleri
% 2,5 Ukraynalı
% 2 Kazak Türkleri
% 1,7 Alman
% 1,6 Tatar Türkleri
% 1,1 Koreli
Alamudun rayonunda km2 başına 87 kişi düşmekte olup mukayese yapılırsa Çüy Bölgesinde ise km2 başına 38 kişi düşmektedir.
2002 yılına göre rayon nüfusunun % 28,9 kadarı 16 yaşına kadarki yaş grubu oluşturur. Çalışabilir nüfus oranı % 58,7 iken çalışma yaşını geçenlerin oranı ise % 12,7dir.
İlçede 17 köy yönetimi ile 49 kışlak adı verilen yönetim birimi bulunmaktadır.
Cayıl
Merkezi Karabalta şehri olup yüzölçümü 3200 km2 dir. 2002 yılı nüfusu 95500 kişidir. Bu nüfusun % 50,9 kadarı şehirlerde, % 49,1 kadarı köylerde yaşamaktadır.
Deniz seviyesinden yüksekliği genel olarak 5001000 m arasıdır. En yüksek zirvesi 4442 mdir.
Ocak ayı sıcaklık ortalaması -7,7 C, Temmuz ayı ortalaması 23,5 Cdir. Vadilerde 430 mm olan yıllık yağış miktarı dağlarda ise 600800 mm kadar olmaktadır.
Rayonun akarsuları Çüy, Karabalta, Suusamır, Batı Karakol akarsularıdır.
Rayonda km2 ye 30 kişi düşmektedir.
Etnik dağılım şöyledir.
% 48,3 Kırgız Türkleri
% 38,9 Rus
% 5,6 Ukraynalı
% 2,2 Kazak Türkleri
% 1,9 Koreli
% 1,9 Alman
Bu Rayonda 36 tane kışlak bulunmaktadır.
Kemin
Yüzölçümü 3500 km2
Nüfusu 52300 kişi (2002)
Merkezi: Kemin şaarçası (nüfusu 2002 yılına göre 11000)
Batısı düz olup deniz seviyesinden yüksekliği 10001600 mdir. Doğusu ise dağlıktır.
Ocak ayı ortalama sıcaklığı -5, -10 C arasında yıllara göre değişir.
Temmuz ayı ortalama sıcaklığı 17, 18 C dir.
Yıllık yağış miktarı vadilerde 300 mm, dağlarda 600700 mmdir.
Büyük akarsuları Çüy, Büyük Kemin, Küçük Kemin, Beyşeke, Kızılsu akarsularıdır.
Gölleri arasında Büyük Költör gölü uzunluğu 600700 m. Genişliği 400500 m.
Diğer gölleri ise Canı gölü, Koş gölü, Çelek gölüdür.
Etnik dağılımı 2002 yılına göre şöyledir.
% 70,2 Kırgız Türkleri olup diğerleri de Rus, Ukraynalı, Kazak, Özbek, Dungan vb. yaşamaktadır.
km2 başına 15 kişi düşmektedir.
Moskva
Yüzölçümü 1500 km2dir.
Nüfusu 81700 (2002 yılına göre)
Merkezi; Belovodskiy (nüfusu 21139 kişidir)
Ocak ortalaması -5, -9 C
Temmuz 20- 25 C
Yıllık yağış 500 mm
Aksu akarsuyu bulunmaktadır.
Düz yerlerde ve dağ eteklerinde boz topraklar bulunur.
Etnik dağılım
% 39,6 Kırgız Türkleri
% 33,1 Rus
% 16,1 Dungan
% 6,1 Ukraynalı
% 2,1 Özbek Türkleri
% 1,3 Kazak Türkleri
km2 başına 54 kişi düşmektedir.
2006 sayımına göre 81.000 kişidir bu ilçe
bu sayıma göre kürt nüfusu 30.000 üzerindedir
Panilov
Yüzölçümü 5000 km2dir.
Nüfusu 44500 (2002 yılına göre)
km2 başına 9 kişi düşmektedir.
Merkezi, Kayındı (8900 kişi 2002 yılına göre)