Frantz Fanon

Frantz Fanon (d. 20 Temmuz 1925, Fort-de-France, Martinik ö. 6 Aralık 1961, Washington), kolonisizleştirme ve kolonileştirmenin psikopatolojisi konusunda belki de 20. yüzyılın en belli başlı düşünürüydü. Yapıtları, kırk yılı aşkın bir süre kolonileştirme-karşıtı kurtuluş hareketlerine esin verdi.
Yaşamı
Martinik ve II. Dünya Savaşı
Fanon, o zamanlar bir Fransız kolonisi, şimdiyse bir Fransız bölgesi olan Karayip Adası Martinikte doğdu. Afrika köleleri, Tamil sözleşmeli hizmetçileri ve bir beyaz adam artyöreli melez bir aileye doğdu. Ailenin durumu, Martiniklilere göre görece iyiydi ama orta sınıftan uzaktı. Yine de yalnız siyah öğrencileri kabul eden Lycée Schoelcherin giderlerini karşılayabildiler.
Fransa, 1940ta Nazilerin eline düştükten sonra, Fransız deniz güçleri Martinikte durduruldu. Fransız askerler, adada durmak zorunda kalarak gerçek birer ırkçıya dönüştüler. Birçok taciz ve cinsel suistimal suçlaması yükseldi. Martiniklilerin Fransız Ordusunca suistimal edilmesi, Fanon üzerinde önemli bir etkiydi, çünkü bu, onun yabancılaşma duygularını ve kolonisel ırkçılığın gerçeklerinden iğrenmesini pekiştirdi. Fanon, on sekiz yaşında adadan ayrıldı ve Özgür Fransız Güçlerine katılmak üzere Dominikaya yolculuk etti. Daha sonra Fransız ordusuna alındı ve Fransada, özellikle Alsace çarpışmalarında hizmet verdi. 1944te Colmarda yaralandı ve Croix de Guerre Madalyası aldı.
Naziler yenilgiye uğratıldığında ve Bağlaşık güçler Ren üzerinden Almanyaya foto-gazetecilerle- geçtiklerinde Fanonun alayı tüm beyaz olmayan askerlerden temizlendi ve siyah asker arkadaşları, onun yerine, Toulona gönderildi.
Fanon, 1945te Martinike döndü. Dönüşü kısa sürdü. Orada, yaşamı üstünde en büyük etkiye sahip olacak olan arkadaşı ve akıl hocası Aimé Césairein parlamento kampanyasına katıldı. Fanon kendini hiçbir zaman komünist olarak tanımlamasa da, Césaire, komünist yaftasıyla, 4. Cumhuriyetin ilk Ulusal Meclisine Martinikten parlamento delegesi olarak katıldı. Fanon, bakaloryasını alacak kadar uzun kaldı ve sonra tıp ve psikiyatri çalışacağı Fransaya geçti. Yazın, drama ve felsefe çalışacağı, kimi zaman Merleau-Pontynin derslerine katılacağı Lyonda eğitim gördü. 1951de psikiyatride yeterlilik derecesi aldıktan sonra, psikopatolojide kültürün önemli ama çoğunlukla göz ardı edilmiş rolüne vurgu yaparak Fanonun düşüncesini güçlendirecek olan köktenci Katalan François de Tosquelles gözetiminde psikiyatri stajı yaptı. Stajdan sonra, Fanon, Fransada, bir yıl daha ve sonra (1953ten başlayarak) Cezayirde psikiyatri uygulamalarını sürdürdü. 1956da istifa edene dek kaldığı Cezayirdeki Blida-Joinville Psikiyatrik Hastanesinde başhekimdi.
Fransa
Fanon, Fransadayken ilk kitabını yazdı, Black Skin, White Masks (Kara Deri, Beyaz Maskeler), kolonisel boyun eğdirmenin insan ruhuna olan etkisinin bir çözümleyimi. Bu kitap, Fanonun siyah bir insan, Fransada, Fransızlarca, deri rengi nedeniyle geri çevrilen Fransız eğitimli bir aydın olma deneyiminin kişisel bir anlatımıydı.
Cezayir
Fanon Fransadan ayrılıp, savaş sırasında bir süre askeri görev için bulunduğu Cezayire gitti. Blida-Joinville Psikiyatrik Hastanesinde psikiyatristlik işi buldu. Tedavi yöntemlerini köktencileştirmesi oradadır. Özellikle de, hastalarının kültürel artyöresine bağlı toplumsal sağaltıma başladı. Hemşireler ve stajyerler de yetiştirdi. Kasım 1954te Cezayir devriminin başlamasıyla, Dr. Chauletyle bağlantılarının bir sonucu olarak, Ulusal Kurtuluş Cephesine (Fransızca: Front de Libération Nationale, kısaca FLN) katıldı.
The Wretched of the Earth (Yeryüzünün Lanetlileri)nde, Fanon, derinlemesine olarak, Fransız güçlerinin Cezayirlilere yaptığı işkencelerin etkilerini tartıştı. Fransız paraşütçü birimlerinin işkenceye katılmaları gerçeği, işkenceye karıştıkları ileri sürülenlere olaylar için af çıkarıldığı Fransada siyasal çalkantılara neden oldu. Terörizm zanlılarına işkence yapmayı açıkça onaylayan General Paul Aussaressesin yaptıkları nedeniyle değil yeterince vicdan azabı sergilememesi nedeniyle yargılanması bundandır.
Fanon, Cezayir boyunca, özellikle Kabyle bölgesinde, Cezayirlilerin kültürel/psikolojik yaşamını çalışmak üzere kapsamlı yolculuklar yaptı. Kayıp çalışması, The marabout of Si Slimane buna bir örnektir. Bu yolculuklar, aynı zamanda, gizli etkinlikleri, özellikle bir FLN üssünü gizleyen Chrea kayak alanına gitmesi için bir araçtı. 1956 yazında, ünlü Sömürge Bakanına İstifa Mektubunu kaleme aldı ve Fransız özümsemeci yetiştirme biçimiyle ve eğitimiyle arayı açtı. Ocak 1957de Cezayirden kovuldu ve Blida Hastanesindeki isyan yuvası dağıtıldı. Fanon, Fransaya gitmek üzere ayrıldı ve sonunda gizlice Tunus Kentine yolculuk yaptı. Ömrünün sonuna dek yazacağı El Mücahitin yayın kurulunun bir parçası oldu. Geçici Cezayir Hükümetinin Gana Büyükelçisi olarak da hizmet gördü ve Accra, Conakry, Addis Ababa, Leopoldville (bugün Kinşasa), Kahire ve Trablusta konferanslara katıldı. Bu dönemdeki kısa yazılarından çoğu, ölümünden sonra, Toward the African Revolution (Afrika Devrimine Doğru) kitabında toplandı. Bu kitapta Fanon, savaş stratejisi uzmanı olarak bile belirginleşir; bir bölümde, savaşa güneyden cephe açmayı ve erzak hattının nasıl oluşturulacağını tartışır.
Ölümü
Tunus Kentine dönüşünde, üçüncü bir cephe açmak için Saharadaki yorucu yolculuğundan sonra, Fanona, kan kanseri tanısı kondu. Tedavi için Sovyetler Birliğine gitti ve bir iyileşme yaşadı. Tunus Kentine dönüşünde, vasiyetini, The Wretched of the Earth (Yeryüzünün Lanetlileri)ni yazdırdı. Yatağa tutsak olmadığı zamanlarda, Cezayir-Tunus sınırındaki Ghardiamoda ALN (Armée de Libération Nationale, Ulusal Kurtuluş Ordusu) subaylarına dersler verdi. Romada, Sartrea son bir konuklukta bulundu ve daha fazla kan kanseri tedavisi için ABDye gitti. İronik olarak, ABDye tedavi için yaptığı yolculukta, CİA tarafından yardım edildi. Washington'da 6 Aralık 1961de, İbrahim Fanon adıyla öldü. Cenazesi Tunusta ziyaretçilere gösterildikten bir süre sonra, Cezayirde gömüldü. Daha sonra, bedeni, Batı Cezayirde, Ain Kermadaki şehitliğe taşındı. Fanon, eşi Josie, oğulları Olivier ve kızları Mireillede yaşıyor.
Yapıtları
Fanon, Black Skin, White Masks (Kara Deri, Beyaz Maskeler)i, hala Fransadayken yazmış olsa da, yapıtlarının çoğu, Kuzey Afrikada yazıldı. En büyük yapıtları, Year 5 of the Algerian Revolutionı (Cezayir Devriminin 5. Yılı, daha sonra A Dying Colonialism Can Çekişen Kolonicilik adıyla yeniden basıldı) ve şimdiye dek kolonisizleştirme üstüne yazılmış en önemli yapıt olan (orijinal adıyla 'les Damnés de la Terre')The Wretched of the Earth (Türkçe tercümesi: Yeryüzünün Lanetlileri)ni bu dönemde yazdı. Yeryüzünün Lanetlileri, ilk kez 1961de, François Masperoca yayımlandı ve kitapta, Jean-Paul Sartreın önsözü vardır. Kitapta, Fanon, ulusal kurtuluş mücadelesinde sınıfın, ırkın, ulusal kültürün ve şiddetin rolünü çözümler. İki kitap da, Fanonu, 3. Dünyanın çoğunun gözünde, 20. yüzyılın başı çeken kolonileştirme-karşıtı düşünürü yaptı.
Fanonun üç kitabı, Esprit ve El Mücahit gibi dergilerde çok sayıda psikiyatri makalesiyle olduğu kadar Fransız koloniciliğinin köktenci eleştirileriyle de desteklendi.
Yapıtlarının alımlanması, çok sayıda atlama ve yanlış içerdiği kabul edilen İngilizce çevirilerce etkilenmiştir, doktora tezini de içeren yayınlanmamış yapıtları ise, az ilgi gördü. Sonuç olarak, Fanon, çoklukla, şiddetin savunucusu olarak resmedildi. Fransızca özgün metinde, bunun böyle olmadığı açıktır. Üstelik, yapıtları, psikiyatrik konulardan siyaset, toplumbilim, insanbilim, dilbilim ve yazına dek geniş bir alanı kapsayacak ölçüde disiplinlerarasıdır.
Cezayirli FLNye (Front de Libération Nationale, Ulusal Kurtuluş Cephesi) katılımı, 1955ten başlayarak, izlerkitlesini kolonileştirilmiş Cezayirliler olarak belirledi. Son yapıtı Les damnés de la terre (İngilizceye Constance Farrington tarafından The Wretched of the Earth, Yeryüzünün Lanetlileri olarak çevrildi) onlara yönelikti. Ezilenlere, kolonisizleştirme kasırgasında ve yeni-kolonici/ küreselleşmiş dünyada karşılaşacakları tehlikelere karşı uyarı niteliği taşır.
Etkisi
Fanonun kolonicilik-karşıtı hareketlere ve özgürlük hareketlerine esin verici bir etkisi olmuştur. Özellikle, Les damnés de la terre, İranda Ali Şeriati, Güney Afrikada Steve Biko ve Kübada Ernesto Che Guevara gibi devrimci önderlerin yapıtlarında başlıca bir etkidir. Bunların içinden yalnızca Guevara, Fanonun şiddet kuramlarıyla ilgilenmiştir; Şeriati ve Biko için Fanona temel ilgi, sırasıyla, yeni insan ve siyah bilinci dolayısıyladır. Fanonun etkisi, Filistinlilere, Tamillere, İrlandalılara, Kara Panterlere birçok ulusal harekete kendi kaderini belirleme fikri noktasında etki etmiştir.
Sanatta Fanona Gönderme Yapanlar
Belgesel Filmler
Isaac Julien, Frantz Fanon: Black Skin White Mask (1996, San Francisco: California Newsreel)
Frantz Fanon, une vie, un combat, une uvre, belgesel, 2001.
Concerning Violence: Nine scenes from the Anti-Imperialist Self-Defense, 2014. Göran Olsson tarafından yazıp yönetilen belsesel, Frantz Fanon'un 1961 yılında yazdığı The Wretched of the Earth kitabındaki Concerning Violence adlı makalesinden yola çıkılarak hazırlanmıştır.
Müzik
Rage Against the Machine, 1996 tarihli albümü Evil Empireda, "Year of tha Boomerang" adlı parçada Fanonu anıyor: "grip tha cannon like Fanon and pass tha shell to my classmate". Yeryüzünün Lanetlileri, albümün iç kapağında görünüyor.
Rage Against the Machinein eski üyesi Zack de la Rocha da, Last Emperor ve KRS-Onela yaptıkları C. I. A. (Criminals In Action) adlı parçada Fanona gönderme yapıyor: "I bring the sun at red dawn upon the thoughts of Frantz Fanon, So stand at attention devil dirge, You'll never survive choosing sides against the Wretched of the Earth."
Third Sight, 2006 tarihli Symbionese Liberation Album adlı albümlerindeki Will I Get Shot by a Dope Fiend? adlı parçada Fanona gönderme yapıyor.
Digable Planets, Coneheads adlı film müziğinde, Fanonu anıyor.
The Dialectics, 2006 tarihli Styles of Resistance adlı albümlerinde Lost artists adlı parçada Fanona gönderme yapıyor: "About face, a small place in this wreckless abandon, a new canon written out of the ashes of Franz Fanon.
Günümüz Sanatı
Jimmie Durham, bir Amerika yerlisi kavramsal sanatçı, "Often Durham Employs..." (1998) adlı yapıtta, Fanondan bir alıntı alarak Fanona gönderme yapıyor: "The zone where the natives live is not complementary to the zone inhabited by the settlers." (Fanon)