Safveti Ziya

Safveti Ziya (1873 veya 1875, İstanbul - 1929, İstanbul), Türk roman ve hikaye yazarı.
Servet-i Fünun topluluğu yazarlarındadır. "Salon Köşeleri" adlı romanının tefrikası ile meşhur oldu ve hep bu romanla anıldı. Cumhuriyet devrinde Protokol Umum Müdürlüğü'nde bulundu; Adab-ı Muaşeret Hasbihalleri (1927) ve "Nasıl Giyinmeli" gibi kitaplarıyla yeni kurulan cumhuriyette sosyal yaşamın düzenlenmesine ilişkin tavsiyeler yayımladı.
Hayatı
İlk yılları ve gençliği
1873 veya 1875 yılında İstanbul'da doğdu. Asıl adı Mustafa Safveti Ziyadır. Pek çok kaynakta adı "Saffeti Ziya" veya "Savfeti Ziya" olarak geçer. Tanzimat dönemi maliye ve evkaf nazırlarından Musa Saffeti Paşa'nın torunu, Maadin Müdürü Ahmet Ziya Bey'in oğludur.
İlköğrenimini Emirgan'ın Boyacıköy semtindeki kuleli yalıda özel hocalardan aldıktan sonra 1892'de Galatasaray Sultanisi'ni bitirdi. Dışişleri Bakanlığı'nda bir süre stajyer memur olarak çalıştıktan sonra Şura-yı Devlet üyeliğine getirildi ve Sadrazam Said Paşa'nın kızı Saniye Hanım ile evlendi. 1897'de Asliye Mahkemesi azalığına, 1898'de Maliye Dairesi azalığına getirildi. Bu dönemde ilk hikayesi 'Onların Ruhu' Servet-i Fünun dergisinin 304. sayısıında yayınlandı. Hikayeyi, üç mensur şiiri ile birlikte Kadın Ruhu (1914) adıyla kitap olarak da yayımladı. Ardından yazılarını Malumat dergisinde yayımlamaya başladı.
Servet-i Fünun devri
Şuray-ı Devlet üyeliğine getirildiği sırada kendi rızası dışında, sadrazam iradesiyle damat yapılmış olan Safveti Ziya, bir süre sonra eşinden ayrıldı. O dönemde Tevfik Fikret'in yönetiminde tam anlamıyla edebi bir dergi niteliğine kavuşan Servet-i Fünun dergisi etrafında toplanan edebiyat topluluğuna katıldı. Halit Ziya ile tanışıp dost oldu. Servet-i fünun'da 'Hanım Mektupları' adlı küçük hikayeler yayımladıktan sonra Halit Ziya, Ahmet Hikmet ve Mehmet Rauf'un teşviki ile otobiyografik bir eser sayılabilecek Salon Köşelerinde adlı romanı yazdı. Roman, 1898'de Servet-i Fünun'un 385. sayısından itibaren 25 sayı tefrika oldu. Bu tefrika roman ile tanınan yazar, 1901'de derginin kapatılması ile bir sessizlik dönemine girdi; Meşrutiyetin ilanına kadar sadece iki küçük hikaye yayınladı. "Bir Safha-i Kalb, adlı hikayesini 50 sayfalık müstakil bir kitap olarak yayımlamıştır (1902).
Bazı halleri ve bazı sözleri münasebetsizce bulunduğu için 1902'de Zaptiye Nezaretince tevkif edilen yazarın görevi değiştirilerek Anadolu Şimendiferleri Mecmuasının tahririne nezaret etmekle görevlendirildi. Bir yıl geçmeden mecmuanın yayın müdürlüğüne getirildi. 1903 yılında Bab-ı Ali Daire-i Hariciye Mektubi Kalemine tayin oldu.
II. Meşrutiyet devri
II. Meşrutiyetin ilanından sonra coşkuyla yeniden yazı hayatına döndü. İkinci romanını Resimli Kitap dergisinde Yıldız Böcekleri adıyla 9 sayı tefrika ettiyse de yarım kaldı. Meşrutiyet'in ilk günlerinde çıkmaya başlayan ve "Sadrazam Kamil Paşa'nin organı" olarak görülen Yeni Gazete'nin yazı heyetine "siyasi muharrir" olarak katıldı; hususi sütununda yazılar yayımladı. Bu gazetede gazetecilik adına bir tecrübe kazandığına kanaat getirince 1911 yılında kız kardeşi Nezihe Hanım ile birlikte günlük Ziya gazetesini çıkardı. Bu gazetede siyasi ve sosyal yazılar yazmanın yanı sıra Meclis-i Mebusanda yapılan görüşmelere yer verdi; alınan kararlara ve çıkarılan kanunları eleştirel gözle değerlendirdi. Ziya, ancak altı ay yayınlanabildi.
Safveti Ziya, Servet-i Fünun'da tefrika etmiş olduğu ancak sansür nedeniyle kitap olarak yayımlayamadığı Salon Köşelerinde romanını 1912'de kitap olarak yayımladı. Romanda, salon hayatı, Batılılaşma, ev ve toplumsal hayatta yaşanan değişimler, Beyoğlu ve çevresinin alafranga yaşam biçimini ele aldı. Romandaki en işte çalıştığı, neyle geçindiği belirsiz Şekip karakteri, Türk romanının ilk "aylak" tipi idi. 1912'de ilk ve tek tiyatro eseri Haralambos Cankiyadis yayımladı. Bu tiyatro eserinde Beyoğlu eğlence alemlerine dalan, mirasyedi, müsrif gençlerin sorumsuzluğu konusunu işledi. bu eserinde oldukça sade bir dil anlayışına ulaşarak, herkesin anlayabileceği bir dil kullandı.
I. Dünya Savaşı öncesinde Berlin'e gitti. On yıldan fazla kaldığı Avrupada yaşayarak Almanya'nın yanı sıra Fransa, İspanya ve İtalya'yı da gezip gördü. 1922 yılında yurda döndü. Fecr-i Ati şair ve tiyatro yazarlarından genç yaşta ölen Tahsin Nahidin ablası Lütfiye Hanımla ikinci evliliğini yaptı. Servet-i Fünun dağıldıktan sonra edebiyat aleminden uzaklaşan yazar, bu dönemde yeniden yazmaya başladı ve yazdıklarını Silinen Çehreler ve Beliren Simalar adlı kitaplarda topladı.
Cumhuriyet yılları ve ölümü
Cumhuriyet devrinde Protokol Umum Müdürlüğü'nde bulunan ve Ankara'ya yerleşen Safveti Ziya, sosyete hayatı usullerine dair bir kitap yazdı. "Adab-ı Muuaşeret Hasbihalleri (1927) bu kitap, bir dönem "yeni hayat tarzının bir İncil'i" diye elden ele dolaşmış, buna harfi harfine uymaya çalışanlar bulunmuştur. Kitap, dönemin eğilimlerini, yaşayış tarzını, topluma kazandırılmaya çalışılan davranış ve tutumları göstermesi bakımından önemli bir eser olarak değerlendirilir. Safveti Ziya, ayrıca "Dahili Teşrifat Rehberi (1928), Nasıl Giyinmeli" başlıklı kitapları da yayımladı.
Safet Ziya, 1929'da Prag elçiliğine atandı; ancak göreve başlamadan kısa bir süre önce İstanbul Büyükada'da kalp krizinden öldüğü için göreve başlayamadı.
Hakkında yazılanlar
Halit Ziya Uşaklıgil anı türündeki Kırk Yıl isimli adlı eserinde Safveti ziya hakkında bir züppe tipi çizer.
Onunla ilgili olarak bir yüksek lisan bir de doktora tezi çalışması yapılmıştır. Mesut Tekşenin 1993 tarihli doktora tezi ile Zülfiye Gültekinin 1994 tarihli yüksek lisans tezi.