Şükûfe Nihal

Şükufe Nihal Başar (1896, İstanbul - 24 Eylül 1973, İstanbul), Türk şair, öğretmen, eylemci ve aktivisttir.
Türkiyenin önemli toplumsal değişmeler geçirdiği bir dönem olan 1919-1960 yılları arasında şiir, öykü ve romanlar yayımlamış bir edebiyatçıdır.
1919da Darülfünunun Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümünü bitirerek Türkiyede Darülfünundan mezun ilk kadın unvanının sahibi olmuştur.
15 Haziran 1923'te Nezihe Muhittin ile birlikte Kadınlar Halk Fırkası'nın kuruluşuna katılan Şükufe Nihal, ilk kadın partisinin genel sekreterliği görevini yürütmüş ve kadınların seçme ve seçilme hakları konusunda verdikleri mücadelenin başında yer alan ilk isimlerden olmuştur. Ancak kadınların bu hakkı kullanmaları konusunda Anayasa'da değişiklik yapılması ihtiyacı ve Cumhuriyet Halk Fırkası gibi hemen hemen aynı ismi taşıyan bir partinin kurulma çalışmaları gerekçe gösterilerek Kadınlar Halk Fırkası'nın talepleri geri çevrilmiş ve Fırka Türk Kadınlar Birliği adıyla bir dernek haline getirilmiştir. Yazar Süs dergisinde yayımlanan "Fırkamızın Mefkuresi" (S. 3, 30 Haziran 1339/1923, s. 3-4) başlıklı yazısında Kadınlar Halk Fırkası'nın amaçları hakkında bilgi verir (Hülya Argunşah, Bir Cumhuriyet Kadını: Şükufe Nihal, İstanbul: Timaş Yay., 2011 (ikinci baskı)s. 72-78)
Müdafaa-yı Hukuk-ı Nisvan ve Asri Kadınlar Derneği gibi
Birçok kadın derneğinde aktif görev alan sanatçı; Türkiyede kadın özgürlüğünün ilk temsilcileri ve savunucularından birisidir.
Yaşamı
1896 yılında İstanbulda dünyaya geldi. Babası Miralay Ahmet Bey, annesi Nazire Hanımdır. Eğitimine özel hocalardan ders alarak başladı. Babasının memuriyeti nedeniyle ilk ve orta öğrenimine Osmanlı İmparatorluğu'nun değişik şehirlerinde devam etti. Ortaokulu Şamda okudu, Selanikte özel bir okula gitti. Arapça, Farsça, Fransızca öğrendi. Babasınn evde düzenlediği toplantılarda tanıdığı devlet adamları, şairler, yazarlardan aldığı ilhamla memleket meselelerin küçük yaşta ilgi duydu. Şiir yazmaya da çok küçük yaşlarda başladı. İlk yazısı 13 yaşında iken Mehasin gazetesinde yayınlandı.
1912de ailesinin etkisiyle Mithat Sadullah Bey ile evlendi. 1916da İnas Darülfünununa (Kadın Üniversitesi) girdi. Darülfünunda eğitimi devam etmekte iken ilk eşi ile birlikte Mekteb-i Ümit adında bir okul kurdu ve eğitimciliğe başladı. Mithat Sadullah Bey ile evliliğinden bir oğlu oldu. Oğlunun dünyaya gelişinden kısa bir süre sonra eşinden ayrıldı.
İnas Darülfünunu'nda üç yıl edebiyat şubesine devam ettikten sonra son sınıfı coğrafya şubesinde okudu. Son sınıf öğrencisi oluğu 1919da İnas Darülfünunu ile Zükur Darülfünununun (Erkek Üniversitesi) birleşmesi gündeme gelmiş; kadınlara eğitimlerini isterlerse İnas Darülfünunu sınavlarına girerek tamamlama ya da erkeklerin aldığı ek dersleri vererek Zükur Darülfünunu mezunu sayılma imkanı verilmişti. Öğrencilerin çoğu İnas Darülfünunu olmayı seçerken Şükufe Nihal Hanım, o sene bölüm değiştirmiş olmasına rağmen erkeklerin aldığı ek derslerin sınavlarını da verdi. Böylece Darülfünun mezunu ilk kadın unvanını elde etti.
Mezun olduğu yıl ilk şiir kitabı Yıldızlar ve Gölgeler yayımlandı. Kitapta yer alan şiirleri Servet-i Fünun etkisinde, aruz vezninde idi.
Son sınıfta iken tanıştığı Coğrafya bölümünde okuyan politikacı Ahmet Hamdi Başar ile ikinci evliliğini yaptı. Bu evlilikten bir kızı dünyaya geldi.
Türk Kurtuluş Savaşı sırasında eşi ile birlikte Müdafaa-i Hukuk Cemiyetinin önde gelen isimlerinden birisi oldu. Evinde yaptığı toplantılarda kadınları milli mücadeleye destek olmaları için teşvik etti; Sultanahmet mitinginde Halide Edip Hanımın yanında durdu, Fatih mitinginde konuşmasıyla kalabalığı ateşledi.
Cumhuriyetin ilanından sonra, kadınların siyasi haklarını kazanması için mücadele eden Türk Kadınlar Birliğinin kurucuları arasında yer aldı. 1924te kurulan dernek, 1935te kendini feshedene kadar faaliyetlerini sürdürdü. Şükufe Nihal derneğin 1925-1927 yılları arasında yayımlanan Türk Kadın Yolu adlı dergisinin yazarları arasındaydı.
Şükufe Nihal Hanım, 1953e kadar İstanbulda çeşitli okullarda çalıştı; Darülmuallimat'ta, Bezmiaalem İnas Sultanisi'nde ve Sultanisi'nde coğrafya öğretmenliği ve Nişantaşı, Kandilli ve Kadıköy Kız liselerinde edebiyat öğretmenliği görevlerini sürdürdü.
Bir yandan da edebi yaşamı devam eden Şükufe Hanım; 1927de yayımladığı Hazan Rüzgarlarındaki şiirlerinde aruz veznini bırakıp hece ölçüsünü kullandı. Kadın, yurt sorunları ve aşk konularını işledi. Şiirlerinin yanı sıra öyküler ve romanlar kaleme aldı. 1928 yılında Tevekkülün Cezası adlı öykü kitabı ve ilk romanı Renksiz Istırap yayımlandı. Bunları, Çöl Güneşi(1933) adlı romanı izledi. 1935 yılında Finlandiya gezi notları yayımlandı. Faruk Nafiz Çamlıbel ile olan aşkını anlattığı düşünülenYalnız Dönüyorum adlı romanı, 1938'de yayımlandı. 1946da yayımlanan Domaniç Dağlarının Yolcusu adlı gezi notları Şakir Sırmalı tarafından Sır adıyla filme çekildi. Son olarak Çölde Sabah Oluyor adlı romanını yayımlandı. 1960ta sayısı yediye ulaşan şiir kitaplarında cumhuriyetin aydın kadınlarından biri olarak Anadolunun geri kalmışlık sorunu üzerine şiirler yazdı.
Yıllar boyunca onu besleyen en önemli kaynak, evinde düzenlediği ve devrin önemli edebiyatçılarını bir araya getiren toplantılar oldu. Bu arda devrin şairlerinin aşkları ile tanındı.. Ona aşık edebiyatçılar arasında Nazım Hikmet, Ahmet Kutsi Tecer ve Faruk Nafiz Çamlıbelin adları sayılmaktadır. Ayrıca Servet-i Fünunun ünlü öğretici metin yazarı Cenap Şahabettin'in kardeşi şair Osman Fahri Şukufe Nihal'e aşık olan sanatçılar arasındaydı. Aşkına karşılık bulamadığı için intihar eden Osman Fahri aşağıdaki dizeleri Şükufe Nihal için yazmıştır;"Sen benim hem-dem-i hayalatım,
Ben senin yar-ı tesellikárın
Olacakken; fakat, nedense, Nihal
Sen benim gözlerimde dert aradın.."
Devrinin neredeyse tüm önde gelen gazete ve dergilerinde şiirlerini ve özellikle kadın sorunları üzerine makaleler yayımladı. Hayatının son yıllarına kadar Türk Kadını dergisinin yazarları arasında yer aldı.
1950lerin sonlarında eşinden boşandı 1962de İstanbulda geçirdiği bir kaza sonucu sol ayağı sakat kaldı. 1965te bir huzurevine yerleşti. Kızının ölümü, dostlarının uzaklaşması sonucunda konuşmamaya başladı ve suskunluğunu hayatının sonuna kadar sürdürdü. 24 Eylül 1973'te İstanbul'da yaşamını yitirdi. 26 Eylül 1973 günü Rumelihisarı Aşiyan Mezarlığı'na gömüldü.