Isparta

Isparta, Isparta ilinin merkezi olan şehirdir. Şehir, yöreye özgü el dokuması halılarıyla ve gül yetiştiriciliğiyle tanınmaktadır.
Tarihçe
Isparta ve çevresindeki yerleşim tarihi Paleolitik döneme kadar uzanmaktadır. Isparta'nın da önemli yerleşim merkezlerinden biri olduğu Pisidia bölgesine MÖ 2000lerde Luvi ve Arzava toplulukları yerleşmiştir. Daha sonra bölgeye MÖ 1200'lerden itibaren Frigler, Lidyalılar, Persler ve Makedonyalılar egemen olmuştur. MÖ 323te Büyük İskenderin ölümüyle beraber sırasıyla Seleukos, Bergama Krallığı ve sonrasında Roma hakimiyetine girmiştir. Roma İmparatorluğu döneminde önemli bir gelişme gösteren Isparta önemli bir piskoposluk ve ticaret merkezi oldu.
Roma İmparatorluğu'nun bölünmesiyle Doğu Roma ve sonrasında Bizans topraklarında bulunan bölge, 1204 yılında Anadolu Selçuklu Devleti topraklarına katılmıştır. 1300 yılında Hamitoğulları Beyliği ve 1391 yılından sonra da Osmanlı topraklarına katılmıştır. II. Murad döneminde kesin olarak Osmanlı egemenliğine girmiştir. 16. yüzyılda güneybatı Anadoludaki önemli pazarlardan biri olmuştur.
Tarih Öncesi Dönemlerde Isparta
Yörenin yerleşme tarihi, paleolitik dönemle başlamaktadır. 1944 yılında Şevket Aziz Kansu döneminde yapılan incelemeler sonucunda Bozanönü Ovası'nın ortasında bulunan Kapıini Mağarası, üst paleolitik eserleri vermektedir. Keçiborlunun Gümüşgün (Baladız) yakınlarında Prof. Louisin yaptığı kazılarda, Mezolitik çağına ait Mikrolit adı verilen çakmaktaşlarına rastlanmıştır.
Tarih öncesi çağın üçüncü dönemi, neolitik devri olmuştur. Bu devre ait Yeniköy (Şarkikaraağaç) Höyüğü'ndeki buluntular bunu doğrulamaktadır. Toprak Tol Höyüğü ve Köşktepede rastlanan küp mezarlar ile ele geçen başka buluntular, Ispartadaki yerleşimin Kalkolitik dönemde de var olduğunu göstermektedir. Kalkolitik dönem sonrası Tunç Kültürleri, Pisidia ovasında oldukça yaygın bir biçimde gözlenebilir.
Coğrafya
Coğrafi Konum
Isparta şehir merkezi; Akdeniz Bölgesinin kuzeyinde, Antalya Bölümü, Göller Bölgesi'nde yer alır. Doğusunda Eğirdir, kuzeyinde Atabey ve Gönen ilçeleri, batısında Burdur İli bulunmaktadır. Merkez ilçeye en yakın ilçe, 22 kilometre ile Atabey'dir. Merkez ilçe Isparta; ilin dokuz ilçesi ile komşu değildir. Merkez ilçeye en uzak olan ilçe ise 175 kilometre ile Yenişarbademli'dir.
İklim ve bitki örtüsü
Akdeniz iklimi ile karasal iklim arasında bir geçiş iklimine sahiptir. Kışları serin ve yağışlı yazları ise sıcak ve kurak geçmektedir. Çevresindeki göllerin iklim üzerinde önemli etkisi vardır. Yağışların büyük bir bölümü kış ve ilkbahar aylarında düşmektedir. Yıl içinde en çok yağış Aralık ve Ocak aylarında yaşanmaktadır. Aylık yağış miktarları Ağustos ayına kadar düzenli olarak düşmekte ve Temmuz, Ağustos aylarında en kurak dönemine ulaşmaktadır. Eylül'den itibaren yağış miktarı tekrar artmaya başlamaktadır. Bitki örtüsü bozkırdır. Isparta'nın Akdeniz iklimini yaşayamamasının nedenlerinden biri ise Toros Dağları'nın arkasında kalmasıdır.
{| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:110%;"
! colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|Ortalama Veriler
|-
! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Aylar
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Oca
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Şub
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Mar
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Nis
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | May
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Haz
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Tem
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Ağu
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Eyl
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Eki
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Kas
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Arl
|-
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Ort. En Yüksek C
| style="background: #DDDDDD; color:#000000;" | 6.5
| style="background: #DDDDDD; color:#000000;" | 7.6
| style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 11.7
| style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 16.4
| style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 21.8
| style="background: #FF8000; color:#000000;" | 26.6
| style="background: #FF8000; color:#000000;" | 30.3
| style="background: #FF8000; color:#000000;" | 30.3
| style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 26.6
| style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 20.7
| style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 13.4
| style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 7.7
|-
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Ort. En Düşük C
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | -2.2
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | -1.8
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 0.4
| style="background: #DDDDDD; color: black;" | 4.4
| style="background: #FFFFCC; color: black;" | 8.1
| style="background: #FFFF99; color: black;" | 11.8
| style="background: #FFFF99; color: black;" | 14.9
| style="background: #FFFF99; color: black;" | 14.3
| style="background: #FFFFCC; color: black;" | 10.0
| style="background: #FFFFCC; color: black;" | 6.0
| style="background: #DDDDDD; color: black;" | 1.7
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | -0.9
|-
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Ort. Güneşlenme Süresi (saat)
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 3.8
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 4.9
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 6.1
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 6.9
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 8.7
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 11.0
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 11.8
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 11.3
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 9.8
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 7.3
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 5.2
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 3.3
|-
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Ortalama Yağışlı Gün Sayısı
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 12.0
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 10.6
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 10.7
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 11.4
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 10.4
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 6.2
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 4.0
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 2.9
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 3.5
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 6.2
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 8.3
| style="background: #FFFFFF; color: black;" | 12.4
|-
| colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|Kaynak: meteor.gov.tr
|}
Ekonomi
Gül ve Gül Ürünleri
Dünya'nın en kaliteli güllerinin yetiştiği Isparta toprakları, dünya gül yağı üretiminin yaklaşık %65lik kısmını karşılayarak sektöründe dünyada birinci sırada yer almaktadır.
Sanayi
Türkiye'nin en büyük çimento fabrikalarından biri olan Göltaş Çimento fabrikası bulunmaktadır
Şehirde Süleyman Demirel Organize Sanayi Bölgesi, Isparta Deri Organize Sanayi Bölgesi, Yalvaç Organize Sanayi Bölgesi ve iki adet Sanayi Sitesi bulunmaktadır. Süleyman Demirel Organize Sanayi Bölgesi; şehir merkezine 26, Isparta Havalimanı'na 4 kilometre uzaklıktadır.
Altyapı
Sağlık
Şehirdeki ilk yataklı tedavi kurumu olan Gureba Hastanesi; 1900 yılında halkın bağışlarıyla kurulmuş ancak 1914 yılındaki depremle kullanılamaz hale gelmiştir. 1915 yılında yeni hastanenin inşaatına başlanmasına rağmen I. Dünya Savaşı sebebiyle çalışmalar gecikerek 1922 yılında sona ermiştir. 30 yataklı bu hastane; cumhuriyetin ilanından sonra yapılan çalışmalarla 50 yatak sayısına ulaşmış ve Verem Hastanesi'' adını almıştır. Bu bina günümüze ulaşmamıştır. 1945 yılında üç katlı Devlet Hastanesi'nin inşaatına başlanmış ve 1946 yılında tamamlanarak hizmete açılmıştır. Taş bina olarak adlandırılan bu bina, daha sonra yapılan ilavelerle Süleyman Demirel Üniversitesi'ne bağlı olarak kullanılmıştır.
Ulaşım
Isparta merkez ilçesine karayolu ile çevresindeki Antalya ve Afyon ve Denizli ve Konya illeri üzerinden ulaşılabilir. yolu ile Antalya'dan, ve yollarıyla kuzey yönünden, Isparta-Eğirdir arasındaki yoluyla da Konya yönünden şehir merkezine ulaşılabilir. Isparta Süleyman Demirel Havalimanı havayolu ile ulaşım sağlamaktadır.
İdari yönetim
Merkez ilçedeki, 44 mahalle ve 2 belde kasabası doğrudan Isparta'ya bağlı yerleşim birimleridir.
Akkent
Anadolu
Ayazmana
Bağlar
Batıkent
Bahçelievler
Binbirevler
Çelebiler
Çünür
Davraz
Dere
Doğancı
Emre
Fatih
Gazikemal
Gülcü
Gülevler
Gülistan
Halıkent
Halifesultan
Hızırbey
Hisar
Işıkkent
İskender
İstiklal
Karaağaç
Kepeci
Keçeci
Kurtuluş
Kutlubey
Mehmet Tönge
Modernevler
Muzaffer Türkeş
Pirimehmet
Sanayi
Sermet
Sidre
Sülübey
Turan
Vatan
Yayla
Yedişehitler
Yenice
Zafer
Gülcü Mahallesi
Osmanlı İmparatorluğu döneminde Elhacıvaz, Hacıvaz (1591'de Hacı Ayvaz) gibi isimlerle anılan mahallenin adı 1935'te Gülcü Mahallesi olmuştur.
Ününü, Isparta'nın en eski yerleşim yerlerinden biri olmasından çok, Isparta'da Isparta gülü'nün (Rosa Damacena) ilk yetiştirildiği yer olmasına borçludur. Müftüzade İsmail Efendi'nin 1888'de Bulgaristan'ın Kızanlık veya Kazanlık (Bulgarca: Kazanlık / ъ) şehrinden getirdiği gülleri Gülcü Mahallesi'ndeki arazisine dikmesiyle Isparta'da gülcülük başlamıştır. Isparta; hala Türkiye gülyağı üretiminin %80'ini karşılamaktadır.
Merkeze Bağlı Beldeler
Sav Kasabası (Aşağı, Fatih, Yukarı)
Kuleönü Kasabası (Kemal, Okul-Yeni Cami)
Nüfus
Spor
Isparta'nın profesyonel liglerde (futbol, basketbol, voleybol, hentbol) bulunan tek takımı Isparta 32 SK, 2021-2022 sezonu itibari ile 2. Lig'de mücadele etmektedir. Takım maçlarını 10.000 kişilik Isparta Atatürk Şehir Stadyumu'nda oynamaktadır.
Eğitim
Isparta'da Cumhuriyetin kurulduğu 1923'ten 1940'lara kadar biri şehir merkezinde diğeri Yalvaç ilçesinde olmak üzere iki ortaokul eğitim hizmeti sağlamıştır. 1940 yılında Gönen Köy Enstitüsü kurulmuş ve buradan mezun olan öğretmenler şehirdeki eğitim faaliyetlerine katkı sağlamışlardır. 1950 yılında ilk lise açılmış, 1960 yılına kadar lise sayısı dokuza ulaşmıştır. 1969 yılında "Isparta Eğitim Enstitüsü" kurulmuştur.
21 Şubat 1976 tarihinde açılan "Isparta Devlet Mimarlik ve Mühendislik Akademisi" şehirdeki ilk yükseköğretim birimidir. Ayrıca aynı yıl "Meslek yüksekokulu" açılmıştır. 1992 yılında Süleyman Demirel Üniversitesi kurulmuştur.
Kardeş şehirler
Bitlis Türkiye
Komrat Gagavuzya, Moldova
Genk Belçika
Hamedan İran