Âşık Çelebi

Aşık Çelebi (1519 1571) şair, yazardır. Devrinin önemli bir tezkire (biyografik eser) yazarıdır. En önemli eseri, 1568 yılında tamamladığı Meşairüş-Şuara isimli tezkiresidir.
Hayatı ve şahsiyeti
Asıl adı Pir Mehmet'tir. Dedesinin babası Mehmet Natta, 14. yüzyılın sonunda Emir Sultan ile Bursa'ya gelerek yerleşmiş bir seyyid ailesindendir ve Nasreddin Hoca sülalesinden gelen Hızır Bey ile akrabadır. Babası Seyyid Ali, meşhur alim ve kazasker Müeyyedzade'nin kızı ile evlenmiştir. Aşık Çelebi bu evlilikten doğan çocuklardan biri olarak, babasının Üsküp'te kadılık yaptığı bir tarihte Prizren'de doğdu. Çok küçük yaşlarda önce annesini, on dört yaşında iken babasını kaybetti.
Çocukluğunu Rumeli'de, okuma çağını İstanbul'da geçiren Pir Mehmet, Aşık mahlasını kullandı ve bu mahlasla şiir söylemeye başladığı zaman tanındı. Daha çocukluğundan itibaren kendini edebi ve ilmi bir muhit içinde bulan Aşık Çelebi ilk bilgileri öğrendikten sonra mesnevi şairi Sururi, Taşköprülüzade, Arapzade, Saçlı Emir, Hasan Çelebi, Ebussuud Efendi ile eniştesi Muhiddin Fenari gibi büyüklerden ders aldı. Tezkiresini yazabilmek için gereken bilgileri de yine İstanbul'da öğrencilik yıllarında karıştığı edebi çevrelerde toplamaya başladı. Bu devirde başta Zati, Hayali ve Yahya Bey olmak üzere devrin birçok büyük şairi ile tanıştı.
Öğrenimini tmamladıktan sonra memurluk yaptı. İlk görevi, Bursa Mahkemesi'nde katiplik idi. Daha sonra Emir Sultan Vakıfları'na mütevelli tayin edildi. Burada beş yıl görev yaptıktan sonra Bursa vakıflarını teftiş eden Ruşenizade'nin kendisi hakkında iyi bir rapor vermemesi sonucu bu vazifeden azledildi ve İstanbul'a döndü. Eski hocası Gisu sayesinde İstanbul'da mahkeme katipliğinde bulundu. Daha sonra Ebussuud Efendi'nin fetva katipliğini yaptı. Aşık Çelebi, hocası Muhyiddin'in ölmesi sebebiyle, zorlukla da olsa, icazetnamesini aldı. Emir Gisu'nun destekleriyle mülazım oldu. İlk kadılık görevine Silivri'de başladı. Daha sonra kendisini Silivri'den Priştine'ye naklettirdi. Priştine'den Serfiçe'ye oradan Narda'ya tayin edildi. Burada da fazla kalamayan Aşık Çelebi, Manavgat'a bağlı Alaiye'ye (Alanya) kadı olarak gönderildi.
Kanuni Sultan Süleyman'ın;
matlalı gazeline yazdığı tahmis üzerine 1563'te Niğbolu kadılığına tayin edildi. Burada çok mutlu olduğunu tezkiresindeki Tuna redifli manzumesinden öğrenmekteyiz. Bir hadise üzerine tekrar azledilen Aşık Çelebi bu aziller ve tayinlerle bir müddet daha kadılık yaptıktan sonra tezkiresini tamamlayarak II. Selim'e bir Şakayık Zeyl'i yazarak Sokollu Mehmet Paşa'ya takdim etti. Bunun üzerine ölünceye kadar aynı vazifede kalmak şartıyla Üsküp Kadılığına tayin edildi. Bir süre sonra da öldü.
Nesirde olduğu kadar nazımda da maharet sahibi olan Aşık Çelebi'nin rind meşreb, hoş sohbet, arkadaş canlısı, vefakar ve zeki şahsiyetinin yanı sıra çok keskin bir gözlemci olduğu ünlü eseri Meşairü'ş-Şuarada açıkça görülür. Mahlas olarak Aşık adını seçmesi ise onun güzelliklere düşkünlüğünü ve hayata bağlılığını göstermektedir. Türkçeden başka Arapça ve Farsça'yı da çok iyi bilen Aşık Çelebi asıl şöhretini klasik edebiyatımızın gerçekten en önemli ve güvenilir kaynaklarından biri olan tezkiresi ile yapmıştır. Tezkiresinde kullandığı süslü nesir üslubu da ayrıca eserin bir özelliğini teşkil etmektedir. Arkadaşlarını, eğlence yerlerine kişilerin özel hayatı ile ilgili ayrıntıları öylesine güzel bir dille anlatır ki canlı tasvirleri ile okuyucuyu adeta çizdiği tablonun içine çeker. Nesrine göre, nazmı oldukça basittir.