Güneybatı Kafkas Geçici Hükûmeti

Güneybatı Kafkas Geçici Hükumeti (Osmanlı Türkçesi: Cenub-i Garbi Kafkas Hükumet-i Muvakkate-i Milliyesi/Cenub-i Garbi Kafkas Hükumet-i Cumhuriyesi), 17-18 Ocak 1919 tarihleri arasında gerçekleştirilen Büyük Kars Kongresi'nin sonucunda kurulan ve 12 Nisan'da İngilizlerin Kars'ı işgal etmeleriyle son bulan geçici hükumet. Elviye-i Selase'nin tamamını kapsamakta birlikte Kars (Hükumet merkezi), Batum, Ahıska, Ahılkelek, Artvin, Ardahan, Acara, Posof, Çıldır, Göle, Oltu, Karakurt, Sarıkamış, Karapınar, Kağızman, Kulp, Iğdır, Serdarabat, Aralık, Nuraşen, Nahçıvan, Culfa ve Ordubad gibi yerleri kapsamaktaydı. Güneybatı Kafkas Cumhuriyeti veya Kars Cumhuriyeti adlarıyla da bilinir.
İngiliz Yüksek Komiseri Amiral Somerset Arthur Gough-Calthorpe tarafından kaldırılmıştır.
Tarihi
Kuruluşu
9 Ekim 1918'de Ahıska Hükumet-i Muvakkatası, 3 Kasım'da Aras Türk Hükumeti, 5 Kasım'da Kars İslam Şurası kurulmuştur. 15 Kasım'da Birinci Kars Kongresi düzenlenmiş ve sekiz kişilik Muvakkat Heyeti seçilmiştir. 30 Kasım'da İkinci Kars Kongresi (Kars İslam Şurası Büyük Kongresi) düzenlenmiş ve Milli Şura Hükumeti kurulmuştur. Aras ve Ahıska'daki hükumetlerini birer şubesi sayarak Milli Şura Hükumetine katılmıştır.
I. Dünya Savaşı sonunda 30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros Mütarekesi, Osmanlı Devleti ordusu birliklerinin Güney Kafkasya'dan çekilmesini öngörmüştür. Osmanlı Devleti bu hükme uyarak 4 Aralık 1918 tarihinde askerlerini 1877 yılından önceki Rusya sınırına aynı uzaklıktaki yere çekecektir. Fakat Kars'tan askerlerini 2 ay sonra çekme kararı almıştır.
Bu kararın nedeni halkın bölgede bir hükumet kurmasına zaman vermektir. Çünkü askerlerin geri çekilmesi ile Elviye-i Selase denen Kars, Batum ve Ardahan, Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti işgaline açık bir hale gelecektir. Bunun üzerine 29 Ekim 1918 tarihinde Ahıska ve Ahılkelek çevresinde Ahıska Hükümet-i Muvakkatası (Ahıska Geçici Hükumeti), 3 Kasım 1918 tarihinde Emir Bey Ekberzade başkanlığında, merkezi Iğdır olmak üzere Aras Türk Hükumeti ve 5 Kasım 1918'de Kepenekçi Emin Ağa (Emin Ağa Borçalı) ve Piroğlu Fahreddin Bey başkanlıklarında merkezi Kars olmak üzere Kars İslam Şurası kurulmuştur. 30 Kasım 1918 tarihinde Kars'ta toplanan kongrede bu üç hükumet Kars Milli İslam Şurası Merkez-i Umumisi adı altında birleşmiştir. Başkanlığına Cihangirzade İbrahim Bey seçilmiştir. 60 yöresel temsilcinin katıldığı bu kongre ile Kars, Oltu, Kağızman, Igdır, Sarıkamış, Ardahan ile Türklerin veya Müslümanların yaşadığı Ahılkelek, Ahıska ve Batum gibi şehirlerde yaşayan halk örgütlenmiştir. 17 Ocak 1919 ve 18 Ocak 1919 tarihlerinde Dr. Esat Oktay Bey başkanlığında Kars'ta toplanan kongreye 131 temsilci katılmış ve kongrede Kars Milli İslam Şurası'nın adı Cenub-i Garbi Kafkas Hükumet-i Muvakkata-i Milliyesi (Güneybatı Kafkasya Milli Geçici Hükumeti) olarak değiştirilmiştir. Başkanlığına yine Cihangirzade İbrahim Bey seçilmiştir. Bu geçici hükumet, 18 maddeden oluşan anayasası ve yeşil ve kırmızı zemin üzerinde bulunan ay-yıldızlı bayrağı kabul edip; 12 üyeli bir bakanlar kurulu ve halkın oyu ile seçilen 131 milletvekilli bir parlamento kurmuştur. 25 Mart 1919 tarihinde bu meclis Cenub-i Garbi Kafkas Hükümet-i Cumhuriyesi adını almıştır. Hükumet Kars'ın dışında Artvin, Ardahan, Batum, Gümrü, Sarıkamış, Nahcivan, Ordubad ve Iğdır'ı sınırları içinde saymıştır.
Yıkılışı
Bölgede bulunan İngilizler, yerel hükumetin çalışmalarına bir süre göz yumdular. Ancak 19 Nisan 1919da Karsı işgal ederek hükumetin varlığına son verdiler. Hükumetin 12 üyesini tutuklayarak önce Batuma, sonra da Maltaya sürdüler.
İngilizlerin Ermenilere devrettiği Kars, 1920 sonbaharında Kazım Karabekir komutasındaki Türk birliklerinin bölgeyi ele geçirmesine kadar bir buçuk yıl işgal altında kaldı.
Malta Sürgünü
Malta'ya sürgüne gönderilen isimler aşağıdaki gibidir.
Zaman Çizelgesi
Mart 1878, Rusya Kars'ı Osmanlı'dan ilhak eder.
3 Mart 1918, Rusya Brest-Litovsk Antlaşması'nın şartlarına uyarak Kars'ı terk eder.
14 Nisan 1918, Osmanlı Kars'ı tekrar topraklarına dahil eder.
30 Ekim 1918, Mondoros Mütakeresi imzalanır ve 1. Dünya Savaşı'nın Orta Doğu Cephesi sona erer.
30 Ekim 1918, Osmanlı Ordusu Kafkaslar'dan çekilir.
1 Aralık 1918, Güneybatı Kafkas Geçici Hükumeti ilan edilir.
13 Ocak, 1919, Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti'nden Ermeniler Kars'a gönderilir.