Kalenderilik

Kalenderilik ya da Kalenderiyye (Qalandariyyah, , , , ) 10. yüzyılda İran'da, Horasan Melametiliği'nden kaynaklanan bir sufilik akımı olarak ortaya çıkan 12. yüzyılın sonunda Cemaleddin-i Savi adlı Safevi Devletinden bir sufinin gayretiyle teşkilatlanarak Orta Doğu'da ve Orta Asya'da geniş taraftarlar toplayan bir tasavvuf akımıdır. Kalenderiler, mala, mülke ve şöhrete önem vermeyen, toplumdan önemli ölçüde kendilerini tecrid etmiş, kanaat anlayışına sahip bir topluluktu. Kalenderilik, yaşadığı toplumun nizamına karşı çıkararak dünyayı kaale almaya değer görmeyen ve bu düşünce tarzının günlük hayat ve davranışlarıyla da açığa vuran tasavvuf akımıdır. Kalenderilik söz konusu mistik temelini ve sosyal niteliğini tarihi akış içinde İslam dünyasının çeşitli yerlerinde ve değişik zamanlarda yeni unsurlarla zenginleştirerek geliştirmiş ve hep muhalif bir çevre olarak süregelmiştir.
Kalenderi dervişleri 13. yüzyılda, Moğol istilasından kaçarak kalabalık gruplar halinde Anadolu'ya girdiler. Kalenderiliğin Anadoluda doğurduğu en büyük ve en önemli sonuç, Bektaşilik gibi, heterodoks halk tasavvufunun en popüler tarikatının doğuşunu hazırlamasıdır. Kalenderilik, daha sonraları Alevilik ve Bektaşilik etrafında toplanmış ve zaman içerisinde değişmeler göstermiştir. 16. yüzyılda, Kalenderilerin kalabalık sayıda katıldıkları üç büyük isyan hareketi vardır. Bunlardan ilki, II. Bayezid devrinde vuku bulan Şahkulu İsyanı, ikincisi Yavuz Sultan Selim zamanında gerçekleşen Bozuklu Celal ayaklanması, üçüncüsü ise Kanuni Sultan Süleyman devrindeki Şah Kalender hareketidir. 15. yüzyılda tamamıyla Kalenderi hüviyetini taşıyan zaviyeler, kısmen 16. yüzyıl, kısmen de 17. yüzyıllarda Bektaşi zaviyelerine dönüştüler. Kalenderilik Türkiye tarihinde hem dini-tasavvufi açıdan, hem de sosyal ve kültürel, hatta folklorik açılardan derin izler bırakan Ahmed Yeseviden başlayarak, Türk halk sufiliğinin Bektaşilikle son bulan bütün bir tarihini etkileyen bir tasavvuf akımı ve mektebini oluşturarak derin tesirler bırakmıştır.
Kalenderiyye Tarikatı'nın doğuşu ve doktrinleri
Kalenderilik doktrin olarak Hind-İran mistik kültür sahası ile Melamiliğin yayılma alanı içinde ortaya çıkmıştır. Ancak Cemalüd-Din-i Saviden önce Kalenderiyye Tarikatı adıyla, teşkilatlı bir zümrenin olduğunu söylemek doğru değildir. Cemalüd-Din-i Saviden en az iki yüzyıl önce yaşamış ve üstelik kendisi hakkında bizzat Kalender terimini kullanan Kalenderilerin varlığı sebebiyle onu ilk Kalender kabul etmek mümkün olamaz. Ancak Cemalüd-Din-i Savi, Kalenderiliği belli bir takım doktrin esasları ve erkan dahilinde toparlayarak bir teşkilata kavuşturan kişidir. Bir başka deyişle, Kalenderilik bir tasavvuf akımı olarak en az 10. yüzyıldan beri mevcut bulunduğu halde, bir Kalenderiyye Tarikatından söz etmek ancak Cemalüd-Din-i Saviden itibaren mümkün olabilir.
Cemalüd-din-i Savi bugün Kazvinle Tahran arasın da yer alan Save şehrinden olup dervişliğe genç yaşlarında heves ederek Şama gidip ve Bayezid-i Bistaminin müridi olan Şeyh Osman-ı Rumi adlı çok dindar ve büyük bir sufiye mürid oldu. Bir gün Şam'da Bilal-i Habeşi mezarlığında Şirazlı bir genç olan Gerubede rastlayarak ve onunla dostluk kurmaya başlayıp onun gibi saç, sakal, bıyık ve kaşlarını kazıttı. Cemalüd-Dinin bu halini duyan eski şeyhi Osman-ı Rumi, durumunu ıslah etmesi için kendisine haber yollasa da hiçbir faydası olmadı. Artık Cemalüd-Din, esrar kullanan, cavlak adlı, kıldan dokunmuş bir yelek giyen, hiçbir şeri kaideye aldırış etmeyen, kısaca ibaha yoluna girmiş bir Cavlaki (Kalender) olmuştu. Uzunca bir müddet o mezarlıkta ikamet eden Cemalüd-Din-i Savinin yanına katılan müritleri bir müddet sonra onun halifeleri oldular. Onlar da tıpkı şeyhleri gibi saç, sakal, bıyık ve kaşlarını kazıtıp cavlak giyerek Kalenderiliğe girdiler. Ancak gerek Cemalüd-Dinin gerekse halife ve müridlerin kılık ve kıyafetleri Şam halkı tarafından tepkiyle karşılandığından, Cemalüd-Din, Dimyata geçti. Burada bir zaviye yaptırarak 1071 tarihinde ölünceye kadar burada hayatını sürdürüp pek çok mürid edindi. Bir müddet sonra halifeleri de her biri bir tarafa dağılarak mezheplerini yaydılar. Halifelerinden Ebubekr-i Niksari 1205-1206 yıllarında Anadolu Selçuklu Devleti başkenti Konyaya gidip ve oraya yerleşti. Konyadaki Kalenderan Tayifesine ait zaviyenin başında bulunan bu Ebubekr-i Niksari, Mevlana Celaleddin-i Ruminin 1273 yılında vefatında henüz hayatta idi ve o sağken kendisiyle yakın ilişki içinde bulunduğu anlaşılmaktadır. Nitekim Kalenderiler Mevlananın vefatında gülbanklar çekerek ve Hay huy ederek üzüntülerini göstermişlerdi.
Kalenderiliğin doktrin yapısı ana eksenini Hint-İran mistisizmi ile tasavvufun sentezi oluşturmaktadır. Bu sentez içinde İran'daki Hurufilik, Melamilik gibi çeşitli unsurlar yer almaktadır. Hayat tarzları ve dış görünüşlerinde gezgin Budist, Zerdüşti ve Manici rahipler gibiydiler. Kalenderi dervişlerinin dizelerinden Vahdet-i Vücud inanışına yakınlık duydukları anlaşılmaktadır. Kimi zaman ibaha, hülul ve tenasühe varan ifadeler de bu dizelerde göze çarpabilmektedir.
Melamilik anlayışında olduğu gibi, Kalenderilik akımında da mal-mülk edinme çabaları reddedilmiş, topluma ekonomik açıdan katkı sağlamak yerine gönüllü yoksulluk tercih edilmiştir. Çalışmak ve ev-bark edinmek gibi toplum yapısına uymayı gerektirecek uygulamalar yerilmiş, gezgin ve başıboş şekilde yaşamak temel prensip haline getirilmiştir. Hemen her devir ve her ülkede Kalenderi zümrelerinin ortak vasıfları olan, üç beş kişilik gruplar halinde dolaşıp gezmek, günlük yiyeceklerini dilenerek sağlamak, acaip kılıklarda dolaşmak gelmektedir. Cinsel faaliyetler de kutsal olana bağlılık açısından bir engel olarak görüldüğü için evlenmemek tarikatın önemli bir prensibi olarak kabul edilmiştir. Kalenderilerin görünüşleri toplumun bütünü tarafından yadırganan tuhaflıklar içermekteydi. Bu tarz, muhtemelen Melamilikte vurgulanan toplum tarafından dışlanma felsefesinin bir yansımasıydı. Tuhaf görünüş ile toplumda tiksinti yaratmak ve bu şekilde toplumdan dışlanmayı sağlamak amaçlanmıştı. Bu amaca uygun olarak, çıplak veya yarı çıplak dolaşırlardı. Ayrıca bazıları kıldan dokunmuş ve cavlak adı verilen yün çuvallar giyerlerdi. Bundan dolayı Kalenderilere cavlakiyye de denilirdi. Kalenderiler saç, sakal, bıyık ve kaşların ustura ile kazındığı çahar darb denilen bir anlayışı benimsemişlerdi. Üzerlerinde dilenci çanağı ve derviş değneği yanında balta, deri torba, büyük tahta kaşıklar ve aşık kemikleri taşırlardı.
Bütün bu özelliklerinden dolayı, Kalenderi dervişlerine karşı toplumun her kesiminden, özellikle ulema tarafından büyük bir tepki gösterilmiştir. Ulema onları şeriatın dışına çıkmakla itham etmiş, bu ithamdan dolayı zındıklık ve mülhitlikle suçlanmışlardı. Kalenderiliğin Islam dünyasının hemen her tarafına en fazla yayılan, en uzun ömürlü kollan, 13., 14. ve 15. yüzyıllar boyunca İranda ortaya çıkmıştır. Bunlar arasında, 13. yüzyıldan itibaren Anadoluya nüfuz eden ve 17. yüzyıl sonlarına kadar Osmanlı topraklarında varlığını koruyan Haydarilik, Camilik ve Ni'metullahi Tarikatı sayılabilir.
Tarih kaynakları Orta Asyadaki bu Türk Kalenderilerin hiç şüphesiz Moğol istilasıyla birlikte, 13. yüzyılın ilk çeyreği içinde, bir yandan Çin (Maçin) hudutlarına kadar bütün Doğu Türkistana, diğer yandan da Hindistan içlerine yayıldıklarını gösteriyor. Bilhassa Kuzey Hindistanda ilk Kalenderilerin Delhi Sultanı Şemsüd-Din iletmiş devrinde (1211-36) göründüklerini çok iyi bilinmektedir. Bunlar, Moğolların önünden kaçarak buralara sığınan göçmen kafileleri arasında gelmişlerdi.
Anadolu'da yayılışı ve kolları
Anadoluda popüler Kalenderilik denildiği zaman en belirgin çevreler olarak, Vefailik ve Haydarlik gelmektedir. Vefailik Anadoluya 13. yüzyıl başlarında, Baba ilyasın şeyhi olan ve ileride Bektaşi geleneğinde de önemli bir yer tutacak bulunan Dede Garkın isimli bir Türkmen şeyhi tarafından getirildi. Dede Garkının vefatı ile yerine geçen Baba İlyas tarafından bugünkü Amasya yakınlarında bulunan eski adıyla Çat köyünde kurulan zaviye ile temsil edildi. Vefaılik bu zaviye yoluyla kısa zamanda Türkmenler arasında yayıldı. Vefailik heterodoks yapısı itibarıyla özellikle göçebe Türkmenler arasında çok taraftar toplamıştı ve yalnız 13. yüzyılda değil, 14. yüzyılda da, bir yandan Şeyh Edebalı aracılığıyla Osmanlı Beyliğinin teşekkülünde, öte yandan Hacı Bektaş-ı Veli kanalıyla da Bektaşiliğin oluşmasında ana rollerden birini oynamıştı.
Baba ilyas-ı Horasani yönetiminde Anadolu Selçuklu Devleti yönetimine karşı 1240 yılında girişilen Babai Ayaklanmasında başta Kefersudlu bir Kalenderi şeyhi olan ve Baba İlyasın baş halifesi sıfatıyla ayaklanmayı fiilen yöneten Baba İshak olmak üzere Kalenderilerin önemli bir rol oynadıkları görülmektedir. İsyanından sonra dağıtılan Çat köyü zaviyesinin yerini, Moğol hakimiyeti döneminde ortaya çıkan iki yeni zaviye aldı. Her ikisi de Baba İlyasın ileri gelen halifelerinden olmakla beraber isyana katılmayan Hacı Bektaş-ı Veli ile Osman Gazinin sonradan kayın pederi olacak olan Vefaiye şeyhi Şeyh Edebali tarafından kurulan bu iki zaviyeden birincisi Sulucakarahöyükte, İkincisi önce Larende (Karaman), sonra Bilecikte bulunuyordu. Hacı Bektaş-ı Veli Baba İlyasa intisap etmeden önce aslında bir Haydari dervişi olduğu için, Sulucakaraöyükteki zaviyesinde bu yön ağırlıkta olmuş ve bir müddet sonra bu zaviye bir Haydari zaviyesi niteliğine bürünmüştür. Nitekim bu zaviyede yetişen ve sonradan buradan ayrılarak Osmanlı topraklarına giden Abdal Musa bir Haydari dervişi idi.
Selçuklu devrinde Kalenderi, Cavlaki ve Haydari olarak isimlendirilen Kalenderi zümreleri Beylikler döneminde bunlara ilaveten Abdalan-ı Rum yahut Rum Abdalları terimleriyle nitelendirildikleri görülür. Kalenderi dervişlerin Osman Gazi, Orhan Gazi ve I. Murad gibi ilk Osmanlı padişahlarının maiyetinde fetih hareketlerine katıldıkları, onların da dervişlerin hizmetlerine karşılık zaviye açmalarına müsaade ettiklerini, hatta bununla da kalmayarak bu zaviyeleri zengin vakıflarla güçlendirdikleri bilinmektedir. Ancak Osmanlı Devletinin kuruluş döneminde yönetim çevrelerinin Kalenderilere karşı tavrı, bir yandan bazı imtiyazlarla onları devlet yanında ve yararına kullanmak, bir yandan da mevcut toplum düzenini bozmalarına engel olmak şeklindedir.
Bu siyasetin Fatih Sultan Mehmed devrine kadar bu genel çizgiyi takip ettiğini söylemek mümkündür. Orhan Gazi döneminde Bursa'nın fethine katılan Haydari dervişlerinden Abdal Musa'nın, Yeniçeriliğin kuruluşuna adının karışması bir yana, hem kendisi hem de müridi Kaygusuz Abdal'ın Hacı Bektaş-ı Veli kültünü yayarak ve işleyerek ileride Bektaşiliğin teşekkülüne zemin hazırlaması nedeniyle, Kalenderilik tarihi içinde büyük bir yeri vardır. Aynı şekilde Orhan Gazi'nin, Bursa'nın fethine katılan Vefaiye tarikatına mensup Geyikli Baba ile olan ilişkileri de bunu destekler niteliktedir. Yine de ilk Osmanlı padişahlarının da bu şeyhleri büsbütün kendi hallerine bırakmadıkları da bilinmektedir.
Mesela Orhan Gazinin zaman zaman Kalenderileri teftiş ettirdiğine, herhangi bir karışıklık veya Ehl-i Sünnet dışı inanç ve tavırları halk arasmda yayma gibi bir durum tespit olunduğunda derhal beylik arazisinin dışına çıkarıldıklarına dair bazı kayıtlara rastlanmaktadır. Hatta Abdal Musanın Bursadaki zaviyesini terkedip önce Denizli, oradan da Elmalı yakınlarına gidip yerleşmesi, muhtemelen böyle bir sınır dışı edilme olayı ile ilgili olabilir.
Orhan Gazi zamanında sebebiyet verdikleri bazı ufak tefek hadiseler istisna edilirse 15. yüzyılın ilk çeyreğine kadar Kalenderilerin katıldıkları başka bir hareket bilinmemektedir. Ama 1416 yılında vuku bulan ünlü Şeyh Bedreddin isyanı, Babailer isyanından sonra Kalenderi zümrelerin düzenleyip yönettikleri ikinci büyük ayaklanma hareketidir. Bu sefer Torlaklar baş roldedir. 1453 yılında İstanbul kuşatması başladığı zaman, diğer tarikat mensupları arasında Kalenderi zümreleride, tıpkı kuruluş devrindeki gibi, ülkenin dört bir yanından kuşatmaya katılmak üzere buraya geldiler.
Fetihten hemen sonra, şimdiki Şehzadebaşı semtindeki Akataleptos Manastırının bizzat sultan tarafından zaviye olarak Kalenderilere tahsis edildi. Böylece, daha sonraki yıllarda sayılan artacak olan İstanbul Kalenderhane'lerinin ilki kurulmuş oluyordu. Fatih devrinde Kalenderilere mümkün olabildiğince müsama gösterildiği bu suretle onların yönetimle ilişkilerinin sertleşmeden sürdürülmesine çalışıldığı söylelenebilir.
Veziriazam Mahmud Paşa ile pek anlaşamayan Otman Baba ve dervişlerinin, sultanla giderek sıkı bir dostluk tesis ettikleri görülmektedir. Buna rağmen, bazı sancak beyleri, uygunsuz davrandıkları, tenasüh ve hulul inancını savundukları, ibadet yapmadıkları şeklindeki ihbarlar üzerine sık sık gerek Otman Baba, gerekse dervişleri aleyhinde davalar açmaktan geri kalmamışlardır. Yine de I. Mehmed Çelebi zamanında Şeyh Bedreddin ve Torlak Kemal isyanları dolayısıyla uğratıldıkları baskı ve takibat istisna edilirse, Osmanlı yönetiminin hiç olmazsa II. Bayezid devri başlarına kadar Kalenderilere karşı genellikle ılımlı bir siyaset uygulamıştır. II. Bayezid devri ise bu ılımlı siyasetin tersine döndüğü bir dönemi belirler.
15. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Anadoluda yoğun bir faaliyet gösteren ve kısa zamanda Rumeliye sıçrayan Hurufilik cereyanı ile temasa geçen Kalenderi zümrelerin, zaten resmi ideolojiye, yani Osmanlı Sünniliğine muhalif olmaları, hiç şüphe yokki, Şii-Safevi propaganda için çok uygun bir zemin oluşturuyordu. Üstelik II. Bayezidin sıkı takip siyaseti dolayısıyla artık merkezi yönetimin resmen kendi aleyhlerine döndüğünü anlamış bulunan Kalenderilerin, kendilerine yeni bir siyasi dayanak aramaları kadar tabii bir şey olamazdı. Bu da onları Safevi yandaşlığına itmişti.
Bu sebeple, II. Bayezidin Kalenderileri 1492 de Anadoluya sürdürmesi, hiç de şaşırtıcı değildir. Zira böylece Safevi propagandası Anadoluda kendisiyle işbirliği yapmaya hazır, küçümsenmeyecek sayıda bir kitle bulmuş oluyor, ayrıca buradaki Kalenderi zaviyeleri de hazır propaganda üsleri haline geliyordu.
II. Bayezidin 1492 yılın daki Arnavutluk seferi esnasında bir Kalenderi veya Haydari ya da Torlak tarafından gerçekleştirilmek istenen suikast girişimi sonrasında sultan olayı tahkik ettirmiş ve sonunda Otman Baba dervişleri suçlu bulunarak idam olunmuştur. Ancak bununla yetinmeyen sultan, muhtemelen etrafındakilerin de telkinleriyle Rumeli topraklarındaki bütün Kalenderi dervişlerinin bir ceza olarak Anadoluya sürülmelerini emretmiştir. Böylece Rumelide gerçek anlamda bir Kalenderi Avı başlamış ve ele geçirilenler Anadoluya sürgün edilmiştir.
16. yüzyılda katıldıkları isyanlar
Osmanlı İmparatorluğunun Anadolu topraklarında Safevi propagandası başladığı zaman, Şah İsmailin halifeleri özellikle yan göçebe ve köylü reaya arasında faaliyet gösteriyorlardı. Bunlardan biri olan, Şahkulu Baba Tekeli lakabıyla ünlü, Tekeli aşiretine mensup bir Türkmen babası, 1511 yılında oldukça geniş çaplı bir isyan çıkardı ve bu isyan kısa zamanda yayılma istidadı gösterdi. Şahkulu, Allahın gökten kendisine semavi bir kılıç indirdiğini, bununla İlahi iradeyi gerçekleştireceğini, Osmanlı sultanı Bayezidin son günlerini yaşamakta olduğunu halifeleri vasıtasıyla propaganda ediyordu. Her kim kendine karşı gelirse semavi kılıcıyla hayatına son verecekti. Onun bu sözleri hem Kızılbaş Türkmenleri hem de geniş çapta Torlakları etkilemişti. Bu yüzden onun emrine girdiler ve ayaklanmaya katıldılar. Sonuçta Osmanlı kuvvetleri uzun mücadeleden sonra, kendilerinin de ağır kayıplar vermesi pahasına Şahkulunu yenerek İrana kaçırmışlardı. Torlaklar yakalanmış ve II. Bayezidin hışmından kurtulamıyarak cezalarını hayatlarıyla ödemişlerdi.
16. yüzyıl başlarından itibaren Osmanlı merkezi yönetiminin Kalenderilere karşı sertleşmesinin önemli bir
sebebi ise, Anadoluda bu sıralarda baş gösteren Şii -Safevi propagandası olmuştur. 15. yüzyılda Anadolu da Kalenderi zümreler arasında belirgin Şii tesirler olarak nitelendirebileceğimiz yaygın bir Ali kültürüne, Hüseyin ve Kerbela ile ilgili matem geleneklerine ve buna bağlı olarak da Hüseyin kültüne rastlanabilmektedir. Ancak 16. yüzyılın ilk üç çeyreği boyunca Safevi propagandası daha da yaygın ve belirgin bir şekilde Ali ve On İki İmam kültünü, Muharrem matemini, tevella ve teberra prensibini ve bilhassa Hak - Muhammed - Ali şeklinde, zahirde üçlü bir görünüm arzeden, ama gerçekte yalnız Alinin temel oluşturduğu, eski hulul inançları içine çok rahat bir biçimde yerleşen uluhiyet telakkisini Kalenderilerin doktrinine ekledi.
Yavuz Sultan Selim döneminde 1519'da Bozok mıntakasında yaşamakta olan bir Kalenderi şeyhi olan Bozoklu Celal Şah Veli lakabıyla isyan ederek Bozoktan kalkıp Tokat taraflarına gitmiş, burada bir mağarada uzunca bir müddet inzivaya çekildikten sonra, kendisini halife-i zaman ve mehdi-i devran ilan ederek etrafına pek çok kişi toplamıştı. Muhtelif rivayetlere göre 20.000 civarında bir miktara baliğ olan taraftarlarıyla faaliyete geçince, hareketi bastırmak için Rumeli Beylerbeği Ferhat Paşa görevlendirilmiş, Dulkadırlı Şehsuvaroğlu Ali Beyden de yardımcı olması istenmişti. Ancak 1519 yılında çıkan bu isyanı Şehsuvaroğlu Ali Bey bastırmıştır. Osmanlı kaynaklan Bozoklu Celalin bir Kalenderi şeyhi olduğunu ima ederler. Müneccimbaşı ise onun hakkında açıkça Kalender demektedir.
Kanuni Sultan Süleymanın ilk saltanat yıllarında, 1527de vukua gelen Şah Kalender isyanının ise, en az Şahkulununki ka dar geniş çaplı ve önemli bir ayaklanma olduğunu söylemek gerekir. Kaynaklar, bu isyanı tertipleyen Şah Kalender (veya Kalender Çelebi)nin, Balım Sultanın torunu olduğunun söylendiğini belirtirler. Kendisi o tarihlerde Hacı Bektaş Zaviyesinin şeyhi idi ve lakabının da gösterdiği gibi bir Kalenderi olup etrafındaki müridleri Kalenderilerden, yanı Işıklardan ve Abdallardan oluşuyordu. Şah Kalender önce üstüne gelen Osmanlı kuvvetlerini yenmeyi başardı. Fakat sonunda Veziriazam İbrahim Paşa tarafından yenilgiye uğratıldı; kendisi de yakalanıp idam olundu. Osmanlı kaynakları, onunla birlikte savaş alanında kanının son damlasına kadar savaşmakta diretenlerin bizzat kendi müridleri yani Işıkar ve Abdallar olduğunu yazarlar. 15. yüzyılda tamamıyla Kalenderi hüviyetini taşıyan zaviyeler, kısmen 16. yüzyıl, kısmen de 17. yüzyıllarda Bektaşi zaviyelerine dönüştüler. Kalenderilik, daha sonraları Anadolu Aleviliği ve Bektaşilik etrafında toplanmış ve zaman içerisinde değişmeler göstermiştir.
Konuyla ilgili bazı eserler
Ahmet Yaşar Ocak, Osmanlı İmparatorluğunda Marjinal Sufilik: Kalenderiler, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1999
Ahmet T. Karamustafa, Tanrının Kuraltanımaz Kulları: İslam Dünyasında Derviş Toplulukları (1200 - 1550), çev. Ruşen Sezer, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2007
Abdülbaki Gölpınarlı, Türk Ansiklopedisi "Kalenderiyye" maddesi
M. Fuad Köprülü, Anadolu'da İslamiyet
M. Fuad Köprülü, İlk Mutasavvıflar
Kalenderiyye Tarikatı'nın Şiilik mezhepleri arasındaki konumu