Mustafa Behçet Efendi

Mustafa Behçet Efendi (d. 24 Nisan 1774, İstanbul ö. 17 Nisan 1834, İstanbul), Osmanlı saray hekimi.
III. Selim ve II. Mahmut devirlerinde Osmanlı saray hekimliği yapan Mustafa Behçet Efendi, Tıbbiyenin kurulmasında emek vermiş; tıp ve tabiat bilimlerinin önemli eserlerinden bazılarını Türkçeye çevirmiştir. Onun bu çalışmaları o devirde Osmanlılada hakim olan tıp ve biyoloji anlayışı dışına çıkma eğilimi gösteren ilk çalışmalar idi.
Yaşamı
1774 yılında İstanbulda dünyaya geldi. Babası, Divan-ı Hümayun katiplerinden şairliği ile de tanınan Mehmed Emin Şükühi Efendidir. Üçüncü Mustafa Han devri hekimbaşılarından Büyük Hayrullah Efendinin torunu, Hekim ve şair Abdülhak Mollanın ağabeyi, şair Abdülhak Hamidin büyük amcasıdır.
Süleymaniye Tıp Medresesinde okuduğu sanılır. Öğrenimini tamamladıktan ve hekimlik deneyimi kazandıktan sonra, 1791de Sinan Ağa Medresesi Müderrisliğine (asistan), 1796da saray hekimliğine, 1803te Padişah III. Selimin hekimbaşlığına getirildi. Hekimbaşı olduğu sırada padişahın verdiği para ile Bebek'te "Hekimbaşı Yalısı" adıyla anılan yalıyı aldı; yanında bir botanik bahçesi oluşturdu ve ömrü boyunca bu yalıda yaşadı. 1807de Padişah III. Selimin tahttan indirilmesi üzerine hekimbaşılığı sona erdiyse de, on yıl sonra, Padişah II. Mahmud zamanında yeniden hekimbaşı yapıldı. Bu atanma sırasında devrin bir diğer önemli tıp adamı olan Şanizade Ataullah Efendi ile arasında bir siyasi çekişme yaşandı.
1821 yılında II. Mahmutun yakınlarından Halet Efendi aleyhinde konuştuğu öne sürülerek hekimbaşılık görevinden alındı ve kardeşi Abdülhak Molla ile birlikte Keşana sürüldü. Onbir aylık sürgünden sonra affedilerek İstanbula döndü ve 1823te üçüncü defa hekimbaşılık görevine getirildi.
Kendisi medrese öğrenimi görmüş olmasına rağmen tıp biliminin medresede değil, okullarda modern yöntemlerle öğretilmesi gerektiği görüşünde olduğu için bu konuda çeşitli girişimlerde bulundu, sonuncusu başarıya ulaştı Osmanlı İmparatorluğunun ilk cerrahhanesi onun önerisiyle 14 Mart 1827de Şehzadebaşı'daki Tulumbacıbaşı Konağı'nda Tıphane-i Amire ve Cerrahhane-i Amire adıyla kuruldu. Okulun kuruluş günü olan 14 Mart, günümüzde Tıp Bayramı olarak kutlanır. Mustafa Behçet Efendi bu okulun nazırlığını yaptı.
1831 yılında İstanbulda ilk defa kolera salgını görüldüğünde, henüz mikrobu bulunmamış olan bu hastalık hakkında halkı bilgilendirmek için Kolera Risalesi adlı bir kitapçık yayımladı; basılı ilk Türkçe tıp kitaplarından birisi olan bu risalesi Almancaya da çevrildi.
Farsça, Arapça, İngilizce, Almanca ve Fransızca öğrenen Mustafa Behçet Efendi, 18. yüzyılın ünlü bilim adamlarından Comte de Buffonun Genel ve Özel Tabiyat Tarihi adlı 44 ciltlik dev eserinin iki kitabını, Arap tarihçi Şeyh Abdurrahman Cebertinin Fransız işgali altındaki Mısırın birkaç yıllık tarihini günü gününe tutulmuş notlarla anlatan eserini de Türkçeye kazandırdı.
Bu arada, eski çağlardan kalma tedavi yöntemleriyle ilaçları derlediği Bin Sır adlı kitabı yazmaya başladı; kitabı tamamlayamadan 1832 yılında hayatını kaybetti. Üsküdardaki Nasuhi Dergahına defnedildi.
Mustafa Behçet, 1000 sır adlı kitabı için ölmeden önce 850 sır derleyebilmişti. Kardeşi Abdülhak Mollanın bitirmeye çalıştığı bu eseri tamamlayarak yayına hazırlayan, Abdülhak Mollanın oğlu Hayrullah Efendi oldu.