Türkçede ekler

Türkçede ekler, yapım eki ve çekim eki olmak üzere ikiye ayrılır. Türkçe sondan eklemeli bir dil olduğu için ekler Türkçedeki en önemli dil yapılarındandır. Yabancı kökenli bazı sözcükler hariç, Türkçede ön ek bulunmaz. Türkçede sözcük köklerine getirilen ekler, cümlede sözcükler arasında geçici anlam ilişkileri kurmak veya yeni sözcükler türetmek amacıyla kullanılır.
Çekim ekleri
Çekim ekleri, kelimenin anlamını değiştirmez, yeni bir kelime yaratmaz, cümledeki diğer kelimeler ile anlam ilişkisi kurmasına yardımcı olur.
Çoğul eki
Çoğul ekleri "-ler" ve "lar"dır. Varlıkların birden fazla sayıda olduğu bilgisini adet belirtmeden bildirirler:
Örnekler; Kalem-ler, Kitap-lar, Silgi-ler
Varlıkların adedi bildirildiğinde çoğul eki kullanılmaz:
Pazardan iki karpuz, iki de kavun satın aldım.
Hal ekleri
- i, -e, -den, -de ekleridir. Örnek:

Kitabı ver. (belirtme hali)
Yola bak. (yönelme hali)
Evden geliyorum. (ayrılma hali)
Sende kaldı (bulunma hali)
İyelik ekleri (tamlanan ekleri)
İsim tamlamasında tamlananın sonuna eklenir ve eklendiği ismin kime ait olduğunu belirtir:
(benim) kitabım, (senin) kitabın, (onun) kitabı, (bizim) kitabımız, (sizin) kitabınız, (onların) kitapları.
İyelik eklerini, ismin başına benim, senin, onun, bizim, sizin, onların zamirlerini getirerek bulabiliriz.
İlgi ekleri (tamlayan ekleri)
"ın, in, un, ün" ekleridir. Belirtili isim tamlamasında tamlayanın sonuna eklenirler.

kapının kolu, müdürün, odası
Eşitlik eki
"-ca, -ce" biçimindedir.
Sence bu doğru mu?
Çocukça davranma
Vasıta eki
Vasıta eki olan -le, "ile" edatının kelimeye birleşik yazılan halidir.
Haber (bildirme) kip ekleri
Yükleme zaman anlamı katan -r, -yor, -mekte, -di, -miş ve -ecek ekleridir:
Her gece yatmadan önce kitap okurum. (geniş zaman)
Amcamlar bize geldiler. (bilinen geçmiş zaman)
Buğday fiyatları artmış. (öğrenilen geçmiş zaman)
Kardeşim mutfakta bulaşıkları yıkıyor. (şimdiki zaman)
Belediyemiz sorunların üzerine kararlılıkla gitmektedir. (şimdiki zaman)
Yarın müzeye gideceğiz. (gelecek zaman)
Dilek kip ekleri
Dilek kipi Konuşmacının cümlenin eylemi ile ilgili duygu ve düşüncelerini bildiren emir, gereklilik, dilek-şart ve istek kipi ekleridir:
Yarın erken kalkmalıyım. (gereklilik)
Keşke sen de bizimle gelsen. (dilek-şart)
Sofrayı toplayayım. (istek)
Şu cetveli ver. (Emir kipinin eki yoktur.)
Ek-fiiller
İsim soylu sözcüklerden yüklem yapma göreviyle kullanılan -(y)di, -(y)miş, -(y)se ve -dir ile bunların şahıs çekim ekleridir.
-y kaynaştırma harfi, eki alan isim ünlü harf ile bitiyorsa getirilir. örnek-> Anne + -(y)di = Anneydi.
Şahıs (kişi) ekleri
-m, -im, -n, -in, -sin, -k, -iz, -niz, -iniz, -siniz, -ler ve -sinler ekleridir. Fiil kiplerine veya ek-fiillere eklenerek işin veya oluşun kim tarafından gerçekleştirildiğini belirtirler.
Mastar Ekleri
-mak ve -mek ekleridir. Fiil kök ve gövdelerinin karşıladıkları oluş, kılış ve durumları gösteren fiil adları kurmak için kullanılan eklerdir.
Yapım ekleri
İsim ya da fiil kök veya gövdelerine gelerek onlardan başka isim ya da fiil türeten eklerdir. Yapım ekleri eklendiği sözcüğün anlamını ve bazen de türünü değiştirirler. Bu özellikleriyle isimden isim, isimden fiil, fiilden isim ve fiilden fiil türetirler. Birkaç özel durum dışında her zaman çekim eklerinden önce gelirler. Köke yapım eki gelmesiyle oluşan birime gövde denir. Kökün, bu eklerden birini ya da birkaçını almasıyla oluşan ve çekim eki bulundurmayan yapıya gövde denir. Yapım ekleri kök morfemlerini (biçim birimi) destekleyen morfemler olduklarından, bu ekler ikinci derecede kök morfemleri olarak değerlendirilebilir.
İsimden İsim Yapan Ekler (İİYE)
lık: kömürlük, gözlük, kulaklık
lı: Şehirli, paralı, ağaçlı, başlı
sız: susuz, parasız, evsiz
cü: gözcü, sanatçı, yolcu, simitçi
ce: Türkçe İngilizce
daş: çağdaş, arkadaş, yoldaş
üncü: üçüncü beşinci
msı: acımsı ekşimsi
cil: etcil bencil insancıl
şın: sarışın
sal: kumsal kadınsal
ıt: yaşıt
cağız: kızcağız çocukcağız
cık: az-ı-cık küçü(k)cük
tı: hırıltı cıvıltı
-cı: Şakacı, ezberci
-li: Tozlu, çocuklu
-cıl: Bencil (insan)
-deki: Evdeki, bahçedeki
-çıl: Kırçıl (kumaş)
-lik: Kışlık, turşuluk
-inci: Birinci(sınıf), ikinci
-msar: Kötümser, karamsar
-den: Candan, sıradan
-sı: Çocuksu, kadınsı
-de: Gözde, sözde
-sız: Sayısız, akılsız
İsimden Fiil Yapan Ekler (İFYE)
la: su-la, taş-la, uğur-la
al: çok-al, az-al, dar-al
l: doğru-l, sivri-l
a: kan-a, yaş-a, tür-e, boş-a
ar: yaş-ar, mor-ar, sarı-ar
da: fısıl-da, horul-da-gürül-de
at: yön-et, göz-et
ık: geç-ik (gecik), bir-ik
ımsa: az-ımsa, benim-se, küçü(k)-mse
kır: fışkır, haykır
an: evlen, rahatla
laş: şakalaş, derleş, çocuklaş
sa: susa, garipse, önemse
Fiilden İsim Yapan Ekler (FİYE)
Fiil kök veya gövdelerine gelerek isim yapan eklere denir:
aç-eç : kaldıraç, belirteç
ca-ce: düşünce, eğlence
acakecek: giyecek, yokacak, açacak
ak: yatak, kaçak, durak
ga: bölge, bilge, süpürge
gan: çalışkan, unutkan, kaygan
gı: sevgi, çalgı, askı
gıç: bilgiç, dalgıç, başlangıç
gın: yorgun, bilgin, bezgin, bitgin
ı/i: yazı, ölü, yapı, çatı, koku, doğu
ıcıici: yapıcı, görücü, alıcı, satıcı,
ıkik: kesik, açık, göçük
ımim: sayım, seçim, ölüm, ölçüm
ınin: yığın, akın, tütün, ekin
nç: gülünç, sevinç
ıntı: kesinti, çıkıntı, döküntü
ır-er: gelir, gider, okur
ış: oturuş, yürüy-üş
ıt: geçit, yakıt, ölçüt
ma: oylama, deneme
tı: belirti, kızartı, karartı
Fiilden Fiil Yapan Ekler (FFYE)
dır: öldür, bildir, karıştır
l: geril, anıl, vurul, satıl
n: övün, sevin, yaralan
t: akıt, acıt, otlat