Yekta Güngör Özden

Yekta Güngör Özden (d. 5 Haziran 1932, Niksar), Türk hukukçu, yazar ve şair. Ankara Barosu Başkanlığı (1972-1974), Anayasa Mahkemesi Başkanlığı (1991-1998) ve Atatürkçü Düşünce Derneği Genel Başkanlığı (1998-2000) yapmıştır.
Yaşamı
Ailesi ve Eğitimi
Sivas bağlantılı, yargıç ve öğretmen ağırlıklı bir ailenin çocuğu olarak 5 Haziran 1932de Tokatın Niksar ilçesinde doğmuştur. Babası öğretmen, annesi ev hanımı idi. Büyükbabası yargıç olarak 1925te ölmüştür. Büyükdedesi ABD Başkanı Wilsona kınama telgrafı çeken Niksar Redd-i İlhak Cemiyeti Başkanı, İstiklal Madalyası sahibi ve önceki Belediye Başkanlarından Hacı Mahir Turhandır. Eşi emekli öğretmendir. Bir psikolog kızı, bir uzman hekim oğlu vardır.
İlk ve Ortaokulu Niksarda, liseyi Samsun, Tokat ve Kayseride okuduktan sonra Sivasta tamamlamış, 1956da Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesini bitirmiştir. Öğrencilik yıllarında Ankara Üniversitesi Talebe Birliği Yönetim Kurulu Üyeliği ile Türkiye Milli Talebe Federasyonu Yayın Komisyonu Başkanlığına getirilmiş, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Levazım Şefliğinde ve Karayolları Genel Müdürlüğü Personel Dairesinde çalışmıştır. Yedeksubaylığını 1958-1959da İstanbul Boğazı Müstahkem Mevki-i Komutanlığı Muhabere Bölüğünde tamamlamıştır. Bu arada 13 yıl ortaokul öğretmenliğiyle yüksekokul öğretim görevliliği yapmıştır.
4 Kasım 1953te Atatürkün geçici kabrinden (Ankara Etnografya Müzesi) çıkarılışında bulunmuş, burada 4 Kasım 1953te Gençlik Nöbetini yönetmiş, 10 Kasım 1953te Anıtkabire taşınma sırasında kortejin yöneticilerinin biri olduğu gibi Atatürkün gömülüşünde hazır bulunan on sivilden, yaşamda kalan tek kişidir.
Hukukçuluğu
1956 yılında stajyer olarak katıldığı Ankara Barosunda değişik görevlerden sonra 1965-1966da Genel Sekreterlik, 1972-1974'te Başkanlık,
CHPnin, Ulus Gazetesinin, Sosyal Demokrasi Derneğinin, İnşaat Mühendisleri Odasının, Ankara Gazeteciler Cemiyetinin, ODTÜnün de aralarında bulunduğu birçok kuruluşun; İsmet İnönü, Cemal Hüsnü Taray, Bülent Ecevit, Kemal Kayacan, Salim Başol gibi tanınmış kişilerin ve birçok gazetecinin avukatlığını üstlenmiştir.
Siyasi hayatı
1960-1961de Türkiye Milli Gençlik Teşkilatı (TMGT) İkinci Başkanlığında bulunmuş, Ankara Türk Devrim Ocakları kurucuları arasında yer almıştır. Milli Birlik Komitesinin kabul ettiği ve ilk kez 10 Kasım 1960ta Anıtkabirde sonra 2004 dışında 2008 yılına kadar her yıl 19 Mayıs törenlerinde 19 Mayıs Stadyumunda öğretmenler korosunca okunan Gençlik Andını yazmıştır. Avukatlık Yasasındaki Avukatlık Andı ve KKTCnin Bağımsızlık Andının da yazarıdır.
Türkiye Barolar Birliğinin kuruluş çalışmalarına katılmış, Türk Hukukçular Birliği Kurucu Genel Başkanı olmuştur. Kuruluşunda (1953te), Gençlik Kolları Genel Merkez Yönetim Kurulu Üyesi olduğu CHPden, Başhukuk Danışmanı ve Yüksek Danışma Kurulu Üyesi iken Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilmesi nedeniyle 18 Ocak 1979da ayrılmıştır. Cumhuriyet Senatosunda beş grubun oylarıyla 11 Ocak 1979da Anayasa Mahkemesi asıl üyeliğine seçilinceye kadar avukatlık çalışmalarını bağımsız biçimde sürdürmüştür.
Anayasa Mahkemesi
2 Mart 1988de Anayasa Mahkemesi Başkanvekilliğine, 8 Mayıs 1991de Anayasa Mahkemesi Başkanlığına birinci kez, 25 Mayıs 1995'te ikinci kez getirilmiştir. Anayasa gereği 65 yaşını bitirdiği için 31 Aralık 1997de Anayasa Mahkemesi Başkanlığından emekli olmuştur. Yürürlüğü durdurma ilkesini Anayasa hukukuna kazandırmıştır.
Başkanlığı döneminde Anayasa Mahkemesi tarafından 10 parti hakkında kapatma kararı verilmiştir: Türkiye Birleşik Komünist Partisi, Sosyalist Parti, Halkın Emek Partisi, Özgürlük ve Demokrasi Partisi, Sosyalist Türkiye Partisi, Yeşiller Partisi, Demokrasi Partisi, Sosyalist Birlik Partisi, Demokrasi ve Değişim Partisi, Diriliş Partisi.
Refah Partisi kapatma davasının görülmeye başlandığı sırada Anayasa Mahkemesi başkanıydı, ancak kapatma kararı emekliye ayrılmasından 15 gün sonra 16 Ocak 1998'de alındı.
ADD ve sonrası
Anayasa Mahkemesi'nden emekli olduktan sonra da 8 Haziran 1998de Atatürkçü Düşünce Derneği Genel Başkanlığına, 10 Mayıs 2000de Türk Hukuk Kurumu Başkanlığına seçilmiş, dönemini tamamlayınca yeniden görev almamıştır. 19 Temmuz 2002de getirildiği Cumhuriyetçi Demokrasi Partisi (CDP) Genel Başkanlığını ve üyeliğini 14 Şubat 2004te bırakarak siyasal partilerle olan ilişkisini kesmiştir.
Emekli olduktan sonra iki yıl Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Kamu Yönetimi Bölümünde yüksek lisans ve doktora öğrencilerine, Anayasa Sorunları ve Siyasal Sistemler dersi vermiştir. Ankara Üniversitesi Özel Eğitim Kurumları Yönetim Kurulunda 10 yıl üyelik yapmıştır. 2010 yılından beri Ufuk Üniversitesi Hukuk Fakültesinde Anayasa Yargısı dersi vermektedir.
Ekim 2001de Batıkentte Yekta Güngör Özden Parkı Ankara Yenimahalle Belediyesince açılmıştır. Çorluda, Turhal Ulutepede birer caddeye, Ayvalık Küçükköyde bir sokağa adı verilmiştir.