Muta nikâhı

Müt'a veya Muta nikahı (Arapça: Zawāj al-Mut'ah veya Nikāh al-Mut'ah), ilk Müslüman toplumunda ve günümüzde bazı Şii mezheplerinde uygulanan kadın ve erkeğin belirli bir süre ve ücret karşılığında anlaşarak başlattıkları bir evlilik çeşididir.
Bazı kaynaklarda Acem - Fars nikahı, geçici nikah ya da anlaşma nikahı da denir. Muta evliliğinde belirli bir asgari ya da azami süre yoktur.
Günümüzde İran'da, Muta evliliğinin çok kısa birlikteliklere dahi izin vermesi sonucu, ülkede seks ticaretinin yasal olarak yapıldığı ve İran'ın muta'yı bir espiyonaj aracı olarak kullandığı iddia edilmektedir.
Ayrıca birçok İslam alimi, Muta nikahının İslamda yasaklanmış olan fuhuş hakkındaki hükümleri geçersiz kıldığını belirtmişlerdir.
Etimoloji
Sözlükte "kendisinden faydalanılan şey" anlamına gelen müt'a, bir fıkıh terimi olarak, boşanma veya evliliğin feshinden sonra kocanın, kadına verdiği elbise ve benzeri hediyeye denir.
Tarihçe
Bazı Şii kaynaklı hadislerde İslam'ın ilk dönemlerinde Mut'aya Müslüman askerlerin ve Muhammed'in de başvurduğu kaydedilmektedir. Ancak Mut'a nikahına Muhammed'in de başvurduğu konusunda Şii ve Sünnilerin zıt görüşleri vardır:
Caeteni, Taberi ve İbn Kesiri kaynak göstermek suretiyle Muhammedin Esma bt. Numan'la nikahlandıktan sonra müt'a verdiğini kaydeder. Muhammed, Esma bt. Numan ile nikah yaptı, ancak bu kadının vücudunda beyaz lekeler olduğunu ve bunun kendisinden gizlendiğini gördü, bunun üzerine ona müt'a vermek suretiyle onu bıraktı. Taberi bu olayı şu şekilde anlatır: Rasulullah Esma bt. Numan ile evlendi. Gerdeğe girdiğinde onda beyazlık gördü. Bunun üzerine ona müt'a verdi, giyindirdi ve ailesine geri gönderdi.
Muhammedin müt'a verdiği diğer kadın ise Kilab kabilesinden Aliye bt. Zabyandır. Taberinin ifadesi şöyledir: Rasulullah, Benu Ebi Bekir İbn Kilab kabilesinden Aliye ile evlendi, sonra ona müt'a verdi ve onu bıraktı.
İbn Mace'ye göre Muhammed kadınlarla normal nikah yaptı ve onların bazılarında kusur görünce dokunmadan boşadı. Rivayetlerde, mut'a olarak geçen de, boşanma sırasında verdiği hediyedir ve böylece Bakara suresi 236. ayetine uygun hareket etti;"Nikahtan sonra henüz dokunulmadan veya onlar için belli bir mehir tayin etmeden kadınları boşarsanız bunda size günah yoktur. Bu durumda onları faydalandırın." Bu yorum ilgili hadislerde geçen nikahın müt'a ile başladığı ifadelerinin bulunmaması ve nikahın sonlanması sırasında mut'anın verildiği ifadesiyle uyum içindedir.
Mezheplerin bakış açısı
Başlangıçta İslam toplumunda uygulanan bu nikahın daha sonra Şiiler yasaklanmadığı, Sünniler ise yasaklandığı iddiasındadırlar.
Şiilikte
Bazı Şii mezheplerinde Müt'a ile ilgili ayetin neshedilmediği ileri sürülerek şeriata uygun görülür. Rafizilik'te de mut'aya cevaz verilir. Bunun yanında Şia'nın önemli kollarından biri olan Zeydiyye mezhebinde, Nusayrilik'te ve Alevilik'te de batıl kabul edilir ve uygulanmaz.
Şiiler ve Rafiziler müt'a nikahını uygularlar. Anadolu Aleviliğinde ve Şia'nın önemli kollarından biri olan Zeydiyye mezhebinde müt'a nikahının batıl olduğuna inanılır.
Şiiler müt'a nikahı konusunda Nisa suresinin 24. ayetini delil olarak sunarlar. Şia yorumuna göre, Nisa suresinin bu ayetde geçen ve Türkçeye "faydalanmak" olarak çevrilmiş kelimesinin kökü 'den gelmektedir.
Şiilerin hadis anlayışları de sünnilerden farklıdır ve sünni kaynaklarda kaydedilen hadisler yerine sadece Ehl-i beyt kanalıyla nakledilen hadisleri referans alırlar. Bu hadislerden bir örnek; "Yüce Allah, müt'a ettikten sonra gusül eden bir erkeğin gusül suyunun her damlasından yetmiş melek yaratır ve bu melekler kıyamet gününe kadar ona istiğfar ederler ve kıyamet gününe kadar müt'ayı inkar edenlere de lanet ederler."
Uygulama
Müt'a nikahı için erkek ve kadın belirli bir süre ve ücret karşılığında anlaşırlar. Muta evliliğinde belirli bir asgari ya da azami süre yoktur. Erkek, rızası olan kadına, "Beni (...) (aylık) bir zaman için müt'alandır" veya " (...) kadar para karşılığında seninle müt'alandım" der. Müt'a nikahı ile evlenen kadın, nikahın süresi ne kadar olursa olsun mirastan hak iddia edemez.
Muta nikahında şahit aranmaz. Kişi Allah'ı şahit göstererek Mut'a yapabilir, buna ilaveten Mut'anın günü dolmadan süresi uzatılamaz ve Mut'a nikahının belirli bir müddeti yoktur. Her ne kadar iddetin bu nikahta da olduğu söylense de bu nikahı tercih edenler arasında pek riayet edildiği de görülmez.
Müt'a nikahı ile evlenen erkek, sonradan normal nikahın şartlarını yerine getirip bu kadını sürekli eş olarak alabilir.
Sünnilikte
Müt'a nikahı günümüzde bütün Sünni mezheblerinde zina olarak tanımlanır ve haram kabul edilir. Muhammed, İslam'ın ilk dönemlerinde müt'a nikahına dokunmamış, daha sonra vahiylere dayandırarak yasakladı: "Ey insanlar, ben müt'a nikahı ile kadınlardan faydalanmanız için izin vermiştim. Şüphe yok ki Allah, kıyamete kadar bunu muhakkak haram kıldı. Kimin yanında bunlardan bir kadın varsa hemen onu serbest bıraksın, onlara verdiği şeylerden hiçbir şeyi geri almasın."
Rivayetlere göre Mü'minun suresinin 6 ve 7. ayetlerinin nazil olması üzerine, müt'a nikahı kesin olarak haram kılındı.
Ashab'dan, tabiinden ve müçtehitlerden, bu tür nikahı kabul eden kimse yoktur. İbn-i Abbas'dan rivayetle Ali bin Ebu Talib şöyle dedi: "Rasulullah müt'a nikahından ve ehil eşeklerin etlerini yemekten Hayber'in fetih günü bizleri men etti." Ömer de, hilafeti döneminde müt'a nikahını zina kabul ederek, yasakladı.
Diğer taraftan, Zehebi'nin, İbn Cüreycin müta nikahına ruhsat verildiğine inandığını ve bu ruhsatı kullanarak birçok evlilik yaptığını rivayet ettiği belirilmektedir.