İsmaililik

İsmaililik (Arapça: إ, el-İsmā'īliyyūn), adını İsmail bin Ca'fer es-Sadık'tan alan Şii mezhebi.
Şiilik'te Ca'fer es-Sadık öldüğünde, yedinci Şii imamı olarak Musa el-Kazım'ın yerine Ca'fer es-Sadık'tan önce ölmüş olan oğlu İsmail bin Ca'fer es-Sadık'ın oğlu Muhammed bin İsmail eş-Şakir'i yedinci imam olarak kabul eden mezhep.<ref>Not: Altıncı İsmaili İmamı olarak kabul edilen ve İsmailiyye Mezhebi'nin isim babası olan İsmail bin Ca'fer babasından evvel Miladi 762 yılında vefat ettiğinden aktif olarak bu mezhebin imamlığını yürütememiştir. İsmail bin Ca'fer'in babası Ca'fer es-Sadık Hicri 148 / Miladi 765 yılında vefat etmişti.</ref>
Tarihçe
İlk İsmaili topluluk tarihte 765 yılında İmam Cafer es-Sadık'ın vefatından sonra ortaya çıkmıştır. Bu dönemde Abbasiler, Emevi Hanedanı'nı yıkıp kendi halifelerini tahta geçirmiş ve İmamiye Şiası ilk dönem İsmaililerini de içine alan farklı gruplara bölünmüştü.
İsmaililer kurdukları gizli topluluklarla kendi gözlerinde Ali ve soyuna ait halifelik hakkını gaspettiklerini düşündükleri Abbasiler'e karşı mücadele vermeye yine bu dönemde başlamışlardır. İlk dönem İsmailileri tarafından Davah (el-Dava) veya "al-dawa al-hadiya" yani hak olarak yönlendirilen dava adlandırılan bu hareket yaklaşık olarak Hicri 3/Miladi 9. yüzyılda başlamış ve Dava'nın propaganda veya misyonunu sürdüren Dailer eylemlerini Irak, Pers, doğu Arabistan ve Yemen topraklarına yaymaya başlamışlardı. Dailer Müslümanları onları kurulu düzenin adaletsizliklerinden kurtaracak ve Ehl-i Beyte yeniden hilafeti kazandıracağını söyledikleri İsmaili İmam Mehdi ile dayanışma yapmaya davet ediyorlardı.
Yediciler ve Yedicilik i'tikadı
İlk defa ortaya çıktığında mensupları içinde sadece Yedi imama inanan bir grup (Yediciler/Yedi İmamcılık) olarak adlandırılmıştı. Daha sonraları ise Yediden daha fazla imamlara sahip olan İsmailiyye mensuplarının da bazen Yediciler olarak adlandırıldığı olmaktadır. Ayrıca, İsmailiyye İmamet (İsmaili i'tikadı) içerisinde bir de "Yedili-Döngü Nazariyesi" bulunmasından dolayıdır ki, İsmailiyye i'tikadı "Yedicilik" olarak adlandırılmaktadır. Bu mezhebin i'tikadi temelleri yedinci NatıkSamet olan Muhammed bin İsmail eş-Şakir ile ʿAbd Allah İbn-i Meymun ve Oğulları tarafından tesis edilmiştir.
İ'tikatları
Dünya hiçbir zaman imamsız kalamaz ve kalmayacaktır. Cenab-ı Hakk her peygamber arasında tamamlayıcı olarak yedi imam gönderilmiştir. Peygamber Muhammed Mustafa'dan sonra birincisi Ali el-Murteza olmak üzere yedi imam daha gönderilmiştir. İsmail bin Cafer el-Mubarekin yedinci imam olduğu söylenir. Yedi imamın birer de yardımcısı olduğu ve bunların dini yaymakla ve yüceltmekle görevlendirildikleri anlatılır.
Natık ve Samet İmam silsileleri
Peygamberlere Natık ve yardımcılarına da Samet İmam unvanı verildiği söylenir. Her yedi Samet silsilesinin sonunda bir Natık gönderildiği ve böylece dinin sürekli olarak geliştirildiği söylenir. Ademden ve oğlu Şitten itibaren altı NatıkSamet silsilesinden sonra (NuhSam), (İbrahimİsmail), (MusaHarun), (İsaŞemun), (Muhammed bin ʿAbd AllahAli bin Eba Talib), (Muhammed bin İsmail (Meymun el-KaddahÖztürk, Yaşar Nuri, En-el Hak İsyanı Hallac-ı Mansur (Darağacında Miraç), Cilt 1, Sayfa 61, Yeni Boyut, 2011. [Batıniliğin kurucusu olan Muhammed bin İsmailin gizli kod adı olan bu isim aynı zamanda pek çok kişi için de kullanılmıştır.])ʿAbd Allah İbn-i Meymun ve Oğulları) ile hitam bulan Natıklar ve Sametler silsilesi ile sürmektedir. Gözle görülen eşyanın tasavvufi manalarını kaldıran İbn-i Meymundur ve herkes ona itaatle yükümlüdür.
Kollar
İsmail'i Dailerin bu daveti başarıya ulaşmış ve Hicri 2. yüzyılda ilk Şii devleti olan Fatımi Devletini kurmuşlar ve Nizari ve Mustali kollarına ayrıldıktan ve Fatımiler yıkıldıktan sonra Nizari önderleri İran'ın doğusundan Suriye'ye kadar olan çeşitli bölgelere dağılmış, birbirlerine sıkı bağlarla bağlı toplulukları yönetmeye devam etmişlerdir.
1830'ların sonunda İran'daki politik gelişmelerden ötürü Nizariler'in 46. İmamı ve ilk Ağa Han unvanını taşıyan Ağa Hasan Ali Şah, İran'dan Hindistan'a göç etmiş ve 1848'de Bombay'a yerleşerek mezhebin yönetim yerini buraya taşımıştır.
19. yüzyılın ikinci yarısı ve 20. yüzyılın başlarında İsmaililer önemlice bir kısmı Hint alt kıtasından Doğu Afrika'ya göç etmiştir.
Öğretileri
Fatımi Devleti döneminde genişleyecek olan İsmailiğin temelleri devletin kuruluşundan çok daha önce ilk dönem İsmaililer tarafından atılmıştı. İsmaililer kutsal metin ve dini emirlerde zahir (dışrak/exoteric) ve batın (içrek/ezoterik) şeklinde iki temel yapı olduğunu ve harfi (sözcüğü sözcüğüne) anlamın batıni yani gizli ve içsel gerçekliğe işaret ettiğini kabul etmişler ve Kur'an'da bulunan bu söz konusu değişmez ve içrek hakikatleri ortaya çıkarmak için agnostik bir düşünce sistemi geliştirmişlerdi. Bu ilk dönem İsmaililer aynı zamanda peygamberler veya söz sahipleri (Nutaqa) tarafından izah edilen dini yasaların dönem dönem değişiklik geçirmesine karşın hakikatin sonsuza kadar baki kaldığını ifade etmekteydiler. Peygamberlerin halifeleri olan Evliya veya İmamlar ise her devirde te'vil veya ezoterik yorum yoluyla vahiylerdeki gizli anlamları açıklamaktaydılar.
İsmaililiğin İmam Silsilesi
İsmaililer On iki İmam Şiiliği olan Caferiye mezhebinin İmam silsilesinden farklı olarak Cafer-i Sadık'ın oğlu Musa (745799), (Musa el-Kazım olarak da bilinir) yerine İsmail'e tabi olmuşlardır. Cafer-i Sadık'a kadar olan İmamları ise Şiiliğin her iki mezhebi de kabul etmektedir. İsmailik içinde de Mustaali ve Nizari kollarının İmam listesinde bazı farklılıklar bulunmaktadır.
Aşağıda İsmailiğin kabul ettiği İmam silsilesi Musta'li ve Nizari kolları da dahil olmak üzere yer almaktadır.
0/1. Ali (Mustali İmam olarak sıralandırır fakat numaralandırmaz; Nizarilik'te Birinci'dir.)
1/-. Hasan bin Ali (Mustali Birinci İmam olarak sıralandırır, Nizarilik'te ise İmam değildir, çünkü İmamet (Nizari i'tikadı)'na göre İmamet babadan oğula geçer, bu nedenle de onun imamlığı kabul değildir.)
2. Hüseyin bin Ali
3. Zeynelabidin
4. Muhammed el-Bakır
5. Ca'fer es-Sadık
6. İsmail bin Cafer es-Sadık
7. Muhammed bin İsmail eş-Şakir
8. Vafi Ahmed (Daftari'ye göre)/Wafī Ahmad (Nizari kolunun resmi listesine göre)
9. Muhammed et-Taki (Daftari'ye göre)/Takī Muhammad (Nizari kolunun resmi listesine göre)
10. Razi ʿAbd Allah (Hüseyin bin ʿAhmed) (Daftari'ye göre)/Radiyu-d-Dīn Abdullāh (Nizari kolunun resmi listesine göre)
11. Birinci Fatımi Halife/İmamı Ebu Muhammed Ubayd Allah ibn el-Huseyn el-Medhi
12. İkinci Fatımi Halife/İmamı Kaim (Muhammed el-Kaim bi-Emrillah)
13. Üçüncü Fatımi Halife/İmamı Mansur (İsmail Mansur bi-Nasrillah)
14. Dördüncü Fatımi Halife/İmamı Muizz (Ebu Tamim el-Muizz Li-Dinillah)
15. Beşinci Fatımi Halife/İmamı Ebu Mansur Nizar el-Aziz Billah
16. Altıncı Fatımi Halife/İmamı EbuʿAli el-Mansur el-Hakim bi-EmrʿAllah (Dürziler'in ortaya çıkışı)
17. Yedinci Fatımi Halife/İmamı ʿAlī az-Zāhir li-Iʿzāz Dīnillāh
18. Sekizinci Fatımi Halife/İmamı Ebu Tamim Maadd el-Mustensir bil-Lah
İsmaililiğin Mustali Kolunun İmamları:
19. Dokuzuncu Fatımi Halife/İmamı ʿAhmed el-Mustali
20. Onuncu Fatımi Halife/İmamı El-Amir bi'Ahkamil-Lah (Hafızilik kolu oluştu)
21. Et-Tayyib Ebul-Kasım (Mustali Gayba halinde Gizlenen-İmamı)
İsmaililiğin Nizariyye Kolunun İmamları:
19. Ebu Mansur Nizar el-Mustafa li-Dinil-Lah ibn el-Mustensir bil-Lah
20. Elemutlar "Birinci Gizlenen-İmamı" El-Hadi bin el-Nizar (Ebu Mansur Nizar el-Mustafa li-Dinil-Lah'ın öz oğlu olarak tanıtılan)
21. Elemutlar "İkinci Gizlenen-İmamı" El-Mohtadi bin el-Hadi (Ebu Mansur Nizar el-Mustafa li-Dinil-Lah'ın öz torunu olduğu iddia edilen - I. Muhammed)
22. Elemutlar "Üçüncü Gizlenen-İmamı" El-Kahir bin el-Mohtadi bi-Kuvvetul-Lah / bi-Ahkamil-Lah bin el-Hadi bin el-Nizar ( I. Hasan - Hasan bin el-Muhammed bin Ali )
23. Elemutlar "Birinci Gözüken-İmamı" Hasan-ı Sani Ala Zikrihis-Selam (II. Hasan - Nasıl ki İslam inancına göre Muhammed'in adı her zikredildiğinde veya işitildiğinde sallallahu aleyhi ve sellem ibaresinin söylenmesi dini bir mükellefiyyet halini almışsa, Nizariyye Mezhebi'nin akidesine göre de Ala Zikrihis-Selam Hasan Sani'nin adının duyulması veya söylenmesi halinde samimi bir Nizari'nin "Ala Zikrihis-Selam" ibaresini onun peygamberliğini kalben ikrar etmek maksadıyla tekrarlaması şarttır.)
24. Elemutlar "İkinci Gözüken-İmamı" Nurud-Din Muhammed Sani
25. Elemutlar "Üçüncü Gözüken-İmamı" Celaled-Din Hasan-ı Salis26. Elemutlar "Dördüncü Gözüken-İmamı" Alaed-Din Muhammed bin Hasan-ı Salis
27. Elemutlar "Beşinci ve Son Gözüken-İmamı" Rukned-Din Hur-Şah(Bağımsız Elemut Nizari Devleti 1256 yılında Hülagu tarafından sona erdirildi. 1256 yılından sonra Nizariler inançlarını Sufilik şemsiyesi altında devam ettirdiler.')
28. Şemsed-Din Muhammed
29. Kasım Şah
30. İslam Şah
31. Muhammad ibn İslam Şah
32. II. Mustensir bil-Lah
33. Abdus-Selam Şah
34. Garib Mirza / III. Mustensir bil-Lah
35. Ebu Zer ʿAli Nurud-Din
36. Murad Mirza
37. Zul-Fikar ʿAli I. Halilul-Lah
38. Nurud-Dahr (Nurud-Din) ʿAli
39. ʿAli II. Halilul-Lah
40. Şah II. Nizar
41. Seyyid ʿAli
42. Hasan ʿAli
43. Kasım ʿAli (Seyyid Caʿfer)
44. Ebul-Hasan ʿAli (Bekir Şah)
45. Şah II. Halilul-Lah
46. Hasan ʿAli Şah Mahallati (I. Ağa Han)
47. ʿAli Şah Ni'metullahi (II. Ağa Han) (Şah ʿAli Şah resmi Nizari listesine göre)
48. Sultan Muhammad Şah (III. Ağa Han)
49. Şah Kerimul-Huseyni (VI. Ağa Han)
Alt Şubeleri
İsmaililiğin alt şubleri:
Mustalilik
Hafızi (Fatımiler Halifeliği) (Günümüzde takipçisi kalmamış olan bir koldur.)
Tayyibi
Davudi Buhra
Süleymani Buhra
Alevi Buhra
Kutbi Buhra
Nizarilik, günümüzdeki en büyük İsmaili gruptur. Ruhani liderleri Şah Kerim El-Hüseyini IV. Ağa Han'dır.
Hoca (İsmaililik)
Sabbahiler (Haşhaşiler-Batınilik)
Türkistan Aleviliği (Veçh-i Din)
Dürzilik: Dürzilik, inançsal (itikadi) olarak İsmaililik'ten ayrılmış olmasına rağmen, bu mezhepten köken aldığı için İsmaili mezhebinin kollarından biri olarak da kabul edilebilmektedir.
Karmatilik, Şiiliğin İsmailiyye mezhebinin Fatımiler'in imamlığını kabul etmeyen ve "Yediciler" olarak da bilinen koluna ait olan köktenci (gulat) bir mezhep. Günümüzde çok az olarak da olsa Suriye, Irak, İran ve Bahreyn'in belli bölgelerinde varlığını sürdürmektedir.
İsmaililik soyağacı