Ahmedî

Ahmedi (1334- 1413) divan şairi ve hekim.
14. yüzyıl'da Anadoluda yetişmiş en büyük divan şairi kabul edilir. Kaleme aldığı Türkçe eserlerle Osmanlı dönemi Türkçesinin yazı, edebiyat ve bilim dilinin ilk örneklerini vermiş ve dolayısıyla Türk dili'nin gelişmesinde ve kullanılmasında büyük katkı sağlamıştır.
En ünlü eseri İskendername dir.
Hayatı
Asıl adı Taceddin İbrahim bin Hızirdır.; şiirlerinde Ahmedi mahlasını kullanmıştır. Doğum yeri ve tarihi kesin olarak bilinmemektedir. 1334 yılında doğduğu tahmin edilir. Doğum yeri kimi kaynaklara göre Sivas, kimi kaynaklara göre Germiyanın başkenti Kütahya, kimilerine göre Uşakın Sivaslı köyüdür Bazı kaynaklarda ise Ahmedi'nin Amasyalı olması gerektiğini belirtilir. Timurlenk ile Ahmedi arasında geçen ve yanlış olarak Nasreddin Hoca'ya isnat olunan meşhur "Futa" yani "Peştemal" hikayesinin Kütahya'daki Kemer Hamamı'nda cereyan ettiği Kütahya halkı tarafından tavatüren söylendiği için Ahmedi'nin de Kütahya'da vefat ettiği iddiasını da dikkate alarak kimi kaynaklarda Germiyanlı olduğu iddiasının daha kuvvetli olduğu öne sürülmüştür.
Ahmedi memleketindeki tahsilinden sonra Mısıra giderek Şeyh Ekmeleddinin öğrencisi oldu; Aydınlı Hacı Paşa ve Molla Fenari ile arkadaşlık etti. Anadoluya döndükten sonra tarihleri kesin olarak bilinmemekle birlikte Aydınoğulları, Germiyanoğulları ve Osmanoğullarına bağlandı. Mısırda tıp öğrenimi görmüş olan Ahmedinin saraylarda yalnız musahip sıfatıyla mı yoksa aynı zamanda saray hekimi olarak da mı bulunduğu konusunda kesin bir şey bilinmez.
Ahmedi, Aydınoğlu İsa Beyin oğlu Hamza için ders kitapları yazmış; Germiyanoğlu Süleyman Şaha şiirler sunmuştur. Osmanlı padişahı Yıldırım Bayezidin oğullarından Emir Süleymanın hizmetine girmiştir.
Ahmedi "tabi'an şen, hoş sohbet, latifeci" bir şair olup 1413 yılında 80'li yaşlarda iken kimi kaynaklara Kütahya'da,, kimi kaynaklara göre Amasya'da hayatını kaybetti.
Edebi hayatı
Batı Türkleri'nin ilk önemli şiir kitabı olan İskendername adllı mesneviyi Germiyanoğlu Süleyman Şah namına ele alarak 1390da tamamladı. Devrin tüm ilimleri hakkında ansiklopedik bilgiler vermesi nedeniyle Türk dili ve edebiyatı açısından olduğu kadar bilim tarihi bakımından da önem taşıyan bu öğretici eseri, sonuna Dasitan-ı Tevarih-i Müluk-ı Al-i Osman adlı bölümü ekleyerek Emir Süleymana sundu. İskendernameye ilave edilmiş bu bölüm, ilk Türkçe Osmanlı vekāyinamelerindendir. Ahmedi, ömrünün sonuna kadar İskendername üzerinde çalışıp onu zenginleştirmeyi sürdürmüştür. 1407-1408de esere ilave edilen Mevlid, Türk edebiyatının bilinen ilk mevlididir.
Ahmedinin Ankara Savaşından sonra Timurlenk ile tanışıp ona bir kaside sunduğu düşünülür. Emir Süleymanın isteği üzerine Selman-ı Savecinin Cemşid ü Hurşid adlı mesnevisini Türkçeye çeviren ve eklediği yeni kısımlarla adeta yepyeni bir eser yaratan şair bu çalışmayı 1403te tamamladı. Arapça-Farsça manzum bir lugat olan Mirķātül-edeb adlı eserini Aydınoğullarından İsa Beyin oğlu Hamza Bey için yazdı. Ayrıca Mirķātül-edebe bağlı olarak bir ders kitabı olarak Mizanül-edeb ve Miyarül-edeb adlı risaleleri yazdı.
Emir Süleymanın 1411 yılında ölümünden sonra kendisine yeni bir hami arayan Ahmedi, Mehmed Çelebinin çevresine girmeye çalıştı
Tıp konusunda bir mesnevi olan ve 1403-1410 arasında kaleme aldığı Tervihul-ervah adlı eserini bazı eklerle Çelebi Mehmete sunmuştur.
Ahmedi ayrıca, Germiyanın ileri ailelerinden birine mensup olduğu düşünülen meşhur Şeyhi Sinan'ı Ahmedi yetiştirmiştir.
Başlıca Eserleri
Ahmedi Divanı (8 tevhid, 5 na'at, 2 terci-i bend, 7 terkib-i bend, 2 muhammes, 75 kaside ve 772 gazelini içerir)
Cemşid ü Hurşid (Cemşid ile Hurşid arasındaki aşk hikayesini konu alan mesnevi)
İskendername (mesnevi)
Tervihul-ervah (Tıp konusudna mesnevi)
Bedayi'us-siĥr fi śanayi'iş-şi'r (Farsça Risale, edebi sanatların açıklamasını ve bu sanatlarla ilgili Arapça, Farsça ve Türkçe örnekleri içerir.)
Miyarül-edeb (Kaside tarzında Farsça ders kitabı)
Mizanül-edeb (Kaside tarzında Farsça ders kitabı)
Mirķātül-edeb (Arapça-Farsça manzum bir lügat)
Atfedilen eserler
Bazı kaynaklarda, Ahmedinin bunlardan başka, tıbba dair bir Kitabü'r Revayih, Kaside-i Sarsari Şerhi, Hayretu'l-c Ukala, Yusuf ile Züleyha, Esrar-name tercümesi, Vis u Ramin, Süleymanname, Cengname, Kanun ve Şifa tercümesi, bir nüshası Fatih'te Feyzullah Efendi kütüphanesinde bulunan ve sağlığı koruma hakkında önemli bilgileri içeren, Muntehab-ı Şifa gibi eserlerinin olduğu bildiriliyorsa da bunların bazısı bu güne kadar ortaya konulamamış, bazısının da ya isim benzerliğinden ya da yanlış adlandırılmasından dolayı başkasına ait olduğu tespit edilmiştir. Halk arasında "Kırk Vezir hikayesi" adıyla bilinen ve Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Türkçe Yazmalar Katalogu'ndaki bilgilere dayanılarak yanlışlıkla Ahmedi tarafından Arapçadan Türkçeye çevrildiği sanılan bu eserin Ahmedi-i Mısri'ye ait olduğu tespit edilmiştir.
İskendername:
Cemşid ü Hurşid: Tervihul-ervah:.
Bedayius-siĥr fi śanayi-iş-şir: Mirķātül-edeb:
Mizanül-edeb: MiǾyarül-edeb:
Kayıp olan ve diğer atfedilen eserleri: Kaynakça ve dipnot
Dış kaynaklar
Akdoğan, Yaşar, "Ahmedi (Taceddin, Hızır)" (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, C. 1 s. 168-169, İstanbul: Yapi Kredi Kültür Sanat Yayıncılık. ISBN 975-08090072-9