MV Savarona

MV Savarona, 28 Mart 1931'de Hamburg'da denize indiğinde dünyanın en büyük yatı olan, 23 Şubat 1938de yedi yaşındayken Türk Hükumeti tarafından satın alınarak devrin cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk'e hediye edilmiş yat.
Günümüzde de dünyanın en büyük yatlarından birisidir. Türkiye'nin Ertuğrul yatı'ndan sonraki Cumhurbaşkanlığı yatıdır. Atatürk; ölümünden önce gemide elli gün vakit geçirmiş, bu süre boyunca yatta kabine toplantıları düzenlemiş, önemli konuklar ağırlamıştır.
Yatın sahibi Türkiye Cumhuriyeti Devleti'dir. 1989 yılında hurdaya çıkarılan, gelen tepkilerden sonra bir iş adamına kiralanan yat, 2013 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesine alınmış, 2019'da Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'na devredilmiştir.
Tarihi
İnşa edilmesi
Büyük servet sahibi ABD'li bir hanım olan Emily Roebling Cadwallader için tasarlanan gemi, adını Hint Okyanusu'nda yaşadığı iddia edilen "Sava" adlı efsanevi Afrika kuğusundan alır. Bayan Cadwaladerin genç kızlık adı olan "Rona" ile "Sava" adının birleşmesinden "Savarona" adı ortaya çıkmıştır. Alman gemi inşaat ve mühendislik şirket Blohm & Voss tarafından Hamburg'da inşa edilmiştir. Omurgası 29 Temmuz 1930 günü törenle kızağa konmuş ve tekne 28 Şubat 1931 günü tamamlanmıştır.
Savarona, 124.3 metre gövde uzunluğuyla dünyanın en büyük yatıydı. İç tasarımı Donald Starkey Designs, dış tasarımı Cox & Stevens, deniz mühendisliği ise Cox & Stevens ve Diana Yacht Design B. V. tarafından yapıldı. Geminin toplam maliyeti 4 milyon $ (Ağustos 2021 eşdeğeri 70.7 milyon $) idi.
Antikaya çok meraklı olan Cadwallader ve eşi, Fransa Kralı XVI. Louisye ait bir çift karyola satın alarak yata koydurmuştu, yatın baş tarafındaki yemek salonu da tamamen Fransız Kralı XV. Louise ait orijinal bir salondu. Diğer mobilyaları mutfak takımları da o dönemin ihtişamını yansıtacak değerdeydi.
Panama bandırası çektikleri yatla bir süre dünyayı dolaşan Bayan Cadwalader ve eşi, ağır vergiler nedeniyle Savarona'yı ülkelerine götüremeyince Almanyada bir limana çektiler. 5 yıl denize açılmadan limanda bekledikten sonra Şubat 1937'de satışa çıkarıldı; İngiltere ve Almanya limanlarında alıcı bekledi.
Türk hükumeti tarafından satın alınıp Türkiye'ye getirilmesi
Dünyanın en büyük yatı Savarona, 23 Şubat 1938'de Türk hükumeti tarafından 1.2 milyon $ (Ağustos 2021 eşdeğeri 23.4 milyon $) karşılığında satın alındı ve o sırada sağlığı kötüleşmekte olan Mustafa Kemal Atatürk'e hediye edildi. Amerikan bandıralı gemiyi Berlin'den Dr. Ftzer adlı bir kişi de satın almak istemiş; satın alma süreci ABD-Türkiye-Almanya arasında bir diplomatik faaliyete neden olmuştur.
Yat, Türkiye'den Birleşik Krallık'a giden bir heyet tarafından 24 Mart 1938'de düzenlenen bir törenle teslim alındı. Southampton Limanında düzenlenen bayrak çekme törenine İngiliz bahriyesinden amiral ve komutanlar, şehrin ileri gelenlerinden birçok kimse katıldı. Törende Türk bayrağı, Londra Büyükelçisi Ali Fethi Okyar tarafından çekildi.
Savarona, teslim alındıktan sonra Almanyaya götürüldü mal edildiği tersanede iki aylık bir bakım gördü. Ertuğrul Yatı Süvarisi Said Özege idaresindeki 45 kişilik mürettebat ile Türkiyeye getirildi. 1 Haziran 1938'de Türkiye'ye vardı.
Atatürk'ün yatta geçirdiği günler
Savarona İstanbul'a vardığında Atatürk yatı görmeye Başvekil Celal Bayar, Cumhurbaşkanlığı Başkatibi Hasan Rıza Soyak, Başyaveri Celal Tolgay, Kılıç Ali, yakınlarından Cevat Abbas, Salih Bozok, İstanbul Valisi ve Belediye Başkanı Muhittin Üstündağ birlikte geldi. Yatı çok beğendi ki 54 gün karaya çıkmadan Savaronada kaldı.
Bu süre içinde Atatürk yatta, Romanya Kralı Carol da dahil olmak üzere önemli konuklar ağırladı; Bakanlar Kurulu ile toplantılar yaptı. Yaptığı son Bakanlar Kurulu toplantısı, 9 Temmuz 1938 günü Savaronada yaptığı, ana konusu Hatay sorunu olan 3,5 saatlik toplantı oldu.
Sağlık durumunun ağırlaşması üzerine Atatürk, 24 Temmuz gece yarısında Acar motoru ile yattan alınarak Dolmabahçe Sarayına nakledildi. 10 Kasım 1938'de öldü. Savarona, Atatürkün cenazesini İstanbul'dan İzmite taşıyan filoda da yer aldı. Cenazeyi taşıyan Yavuz zırhlısının ardında farklı ülkelerden gelen savaş gemileriyle birlikte Atatürkü uğurladı.
1938-1979
Savarona, İsmet İnönü'nün cumhurbaşkanlığı döneminde de Cumhurbaşkanlığı yatı olarak korundu. Hava saldırısına uğramaması için II. Dünya Savaşı boyunca İstanbul Boğazı'nda Kanlıca Koyu'nda demirli kaldı.
1946 seçimlerinden sonra Savarona politik tartışmalara konu oldu. 27 Aralık 1947de Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde Savorana'nn durumu tartışıldı ve satılması talep edildi. Tamir ettirilip hastane ya da okul gemisi olarak kullanılıp kullanılamayacağının araştırılmasına karar verildi. Satılması talebi daha sonraki yıllarda da Meclis'te gündeme geldi. Basın, satılmasına tepki gösterdi ve satış gerçekleşmedi.
1950de Demokrat Parti iktidara gelmesinden sonra Savarona, Mısırlı zenginlere kiraya verildi; ancak Atatürkün yadigarı olan yatta ölçüsüz eğlenceler düzenlenmesi tepkilere neden oldu. Celal Bayarın isteğiyle 1951 yılında okul gemisi olarak kullanılmak üzere Deniz Kuvvetleri Komutanlığına devredildi.1951'de Güneş Dil adıyla eğitim gemisine çevrildi. 65 öğrenciyle Hindistanın Bombay şehrini ziyareti sırasında büyük ilgi ile karşılandı.
Yatta, yabancı devlet yetkilileri ağırlanmaya devam edildi. İran Şahı Rıza ve Şahbanu Süreyya 1956'da Savarona'da kaldı. Yunan Kralı Paulus, Irak Meliki II. Faysal bu yatta ağırlanan en tanınmış isimlerdendir.
Türkiye'nin üçüncü cumhurbaşkanı Celal Bayar, Hazine adına 1954deki Yugoslavya, 1955deki Pakistan resmi ziyaretlerini bu gemiyle yaptı.
Yangın
Gemi, 3 Ekim 1979'da Heybeliada'da demirliyken makine dairesinde çıkan yangın sonucu büyük hasar aldı. 24 saat süren yangının ardından gemiden geriye sadece teknesi kaldı. Tüm salon ve kamaraları değerli eşyasıyla beraber kül oldu. Atatürke ait eşyaların bazısı denize atılarak kurtarılabildi. Yangının sebebi anlaşılamadı.
Gölcük Tersanesi'nde 6 ay boyunca onarıldı ve tekrar eğitim gemisi olarak hizmet vermeye başladı, ancak 27 Temmuz 1986da Deniz Kuvvetleri Komutanlığı envanterinden çıkarıldı. Yangından kurtarılan bazı eşyaları 1986'da İstanbul Deniz Müzesi'ne devredildi.
Hurdaya çıkarılması ve kiralanması
1989 yılında gemi hurdaya çıkartıldı. Bu haberin basında yer alması sonrasında Savarona, 49 yıllığına Türk iş insanı ve armatör Kahraman Sadıkoğlu tarafından kiralandı. Sadıkoğlu'nun firması, Tuzla tersanesinde üç yıllık onarım sürecinde 45 milyon dolarlık harcama ile gemiyi tamamen yeniledi. Orijinal buhar türbini motorları sökülerek, yerine modern Caterpillar dizel motorlar takıldı. Yenilenen gemi, turizm amacıyla kullanıldı. Kışlarını İstanbulda; yazlarını ise Cote d Azur'da geçirdi. Atatürke ait oda müze olarak, aslına uygun biçimde muhafaza edildi.
Savarona, 2010 yılında Antalya'da düzenlenen bir fuhuş baskını ile gündeme geldi ve fuhuş çetelerine kiralandığı anlaşıldı. 25 yıl boyunca yatı işleten Sadıkoğlu'nun sözleşmesi 2013'te iptal edildi ve Savarona, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından devralındı.
Kültür ve Turizm Bakanlığı
Devlet büyüklerinin Türkiye'de ve yabancı ülkelerde gerçekleştireceği toplantı ve görüşmelerde prestij amaçlı olarak değerlendirilmek üzere bakım ve restorasyonu yapıldı. 10 ay süren restorasyon ve bakımın ardından yapılan tecrübe seferinden sonra. İstanbul Kuruçeşme Limanı'nda demirlendi.
Devrin cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğana tahsis edilen yatta, cumhurbaşkanı Erdoğan İstanbuldaki bazı uluslararası kabullerini yaptı. Yenilemenin ardından yatta ilk resmi resepsiyon, Mart 2015'te Bosna Hersek Cumhurbaşkanlığı Konseyi Üyesi Bakir İzzetbegoviç'in ağırlanması oldu.
Deniz Kuvvetleri Komutanlığı
2019'da Savarona, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından Deniz Kuvvetleri Komutanlığına devredildi ve Pendikteki İstanbul Tersane Komutanlığına getirildi.
Donanımlar
Savarona'nın donanımları arasında yüzme havuzu, Türk hamamı, orijinal tasarımından beri korunan 86 metrelik altın işlemeli büyük merdivenler, sinema salonu ve Atatürk'ün şahsi eşyalarının yer aldığı kütüphane bulunmaktadır.
Atatürk'ün 55 gününü geçirdiği odasında Selanik'te kullandığı belirtilen ahşap karyolası ve yatağı bulunur. Üzerinde "MKA "yazılı sigarası ile mendili, eldiveni, fotoğrafları, Atatürk'ün el yazısının yer aldığı tabloyla Cumhurbaşkanlığı forsu, bardakları ve bastonu odada sergilenmektedir. Savarona'ya ait o dönemden kalma tek belge olan kroki, geminin güvertesine çıkış noktasındadır.
Özellikler
Kaynak
Uzunluk: 1949: su hattı - toplam; 2010: su hattı - pupadan burun direğine
Genişlik: 1949 ve 2010: 53 ft.
Su çekimi: 1949: 20'6" ortalama; 2010: 20 ft.
Tonaj: 1949: 5,710 ton; 2010: 4,646 gross ton
Motorlar: 1949: 6 oranlanmış türbin, 2 şaft, 10,750 h. p.; 1993: 2 3,600 h. p. Caterpillar 3608 dizel motoru
Kazanlar: 1949: 4 su tüplü, 400 lb. çalışma basınçlı, fuel oil kazanı
Hız: 1949: 18 knot (tasarımda 21); 2010: 15.5 knot seyir, 18 knot maksimum
Menzil: 1949: 15 knot ile 9,000 mil
Mürettebat: 1949: 79; 2010: 44
Odalar: 2010: 17 duble suit
Silahlar: 1949: 2 3-pdr. deniz topu
Savarona hakkında yayınlar
1939 yılında İkdam gazetesinde "Atatürkün Savarona'daki 56 Günü" başlıklı bir yazı dizisi yayımlandı. Rahmi Yağız tarafından hazırlandığı düşünülen bu yazı dizisi gazeteci Sinan Onuş tarafından 2022'de kitap olarak yayımlandı.
Savarona yatının satın alma süreci, yazar Rıfat Bali tarafından "Savarona: Atatürk'e Son Armağan" (2010) adıyla kitaplaştırıldı.