Heyet-i Temsiliye

Heyet-i Temsiliye (Temsil Heyeti, Temsil Kurulu, Temsilciler Heyeti), Mondros Mütarekesinden sonra Anadolu topraklarının İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmesi üzerine başlayan ulusal direniş sırasında, ulusal bir meclisin (TBMM) kuruluşuna dek Milli Mücadelenin yürütme organı olarak görev yapmış kuruldur.
İlk olarak Erzurum Kongresi delegeleri arasından doğu illerini temsil etmek ve kongrenin kararlarını uygulamak üzere seçilen 9 kişilik kurula Sivas Kongresinden sonra tüm yurdu temsil etmek görevini verilmiş ve üye sayısı 16 kişiye çıkarılmıştır.
İstanbul hükumetine alternatif bir geçici hükumet olarak çalışan Mustafa Kemal Paşa başkanlığındaki kurul, 27 Aralık 1919'dan itibaren faaliyetlerini Ankara'da sürdürmüş ve Millet Meclisinin kurulmasında aktif rol oynamıştır.
Erzurum Kongresi Heyet-i Temsiliyesi
23 Temmuz 7 Ağustos tarihlerinde toplanan Erzurum Kongresi dağılmadan önce tüzüğü gereği 9 kişilik bir temsilci kurul seçti. Bu kurul Şarki Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin temsilcisi idi.
Dernekler Kanunu uyarınca verilmesi gerekli dilekçe olarak, Erzurum valiliğine sunulan 24 Ağustos 1919 tarihli bildiride, Temsilci Kurul üyelerinin isim ve kimlikleri şöyle yazılmıştı:
Mustafa Kemal Paşa (9. Ordu Müfettişi iken 8 Temmuz 1919 askerlikten ayrılma),
Hüseyin Rauf Bey (Bahriye Eski Nazırı ve askerlikten ayrılma),
Hoca Raif Efendi (Erzurum eski Mebusu),
İzzet Efendi (Eski Kaymakam-Mebus),
Servet Bey (Trabzon Eski Mebusu),
Sadullah Efendi (Bitlis eski mebusu),
Hacı Fevzi Efendi (Erzincan Nakş-i Bendi Şeyhi),
Bekir Sami Bey (Beyrut eski valisi),
Hacı Musa Efendi (Mutki'de Aşiret Reisi)
Kongre başkanı Mustafa Kemal, temsil kurulunun da başkanı idi. Kurulun üyesi dokuz kişi hiçbir vakit bir araya gelip birlikte çalışmadı. Rauf Bey ile Bekir Sami Bey Osmanlı Mebuslar Meclisi'ne katılmalarına kadar Mustafa Kemal ile birlikte bulundular.
Mustafa Kemal ve beraberindeki Heyet-i Temsiliye üyeleri Sivas Kongresine katılmak üzere 29 Ağustos 1919da Erzurumdan ayrıldı; 2 Eylül 1919da Sivasa ulaştı.
Sivas Kongresi Heyet-i Temsiliyesi
Temsil Heyeti, Sivasa geldiğinde Refet Bey onuncu kişi olarak diğer üyeler tarafından heyet üyeliğine kabul edildi. Sivas Kongresi, 4-11 Eylül 1919 tarihleri arasında gerçekleşti.
Kongrede Heyet-i Temsiliye, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti"'nin temsil kurulu haline geldi. 11 Eylüldeki oturumda Heyet-i Temsiliye seçimi yapıldı; Erzurum Kongresinde seçilen eski heyet üyeleri aynen korundu; temsilcileri bulunmayan yörelerden seçilen yeni üyelerle heyetin üye sayısı 15e çıkarıldı. Başkanlık görevi Mustafa Kemale verildi. Heyete geçici hükumet kurma görevi verildi.
Sivas Kongresi ile Temsil Heyetine katılan üyeler şunlardır:
Refet Bey (III. Kolordu komutanlığından ayrılma)
Kara Vasıf Bey (kurmay albaylıktan ayrılma)
Mazhar Müfit Bey (eski mutasarrıflardan)
Ömer Mümtaz Bey (Ankara eski mebuslarından)
Hüsrev Sami Bey (askerlikten ayrılma)
Hakkı Behiç Bey, eski mutasarrıflardan
Ratipzade Mustafa Bey, Niğde delegesi
Ahmed Rüstem Bey, Ankara Milletvekili, eski Amerikan Büyük Elçisi.
Heyet-i Temsiliyenin üye sayısı 16 kişiye çıkmış olsa da toplantılar ve kararlar 5-6 en fazla 10 kişi ile gerçekleşmiştir.
Heyet, kongreden sonra 108 gün Sivasta kaldı. Ankarada oluşturulacak millet meclisi için tüm yurtta seçimlerin yapılması ile ilgilendi. 20-22 Ekim tarihinde Ali Rıza Paşa hükumeti ile Amasyada görüşme yaptı; bazı isteklerini İstanbul hükumetine kabul ettirdi; meclisin Ankarada toplanmasını karara bağladı. 18 Aralık 1919da Ankaraya gitmek üzere Sivastan ayrıldı.
Heyet-i Temsiliyenin Ankaraya gelişi
Sivastan Ankaraya 27 Aralık 1919da varan Heyet-i Temsiliye kafilesi, beşi Heyeti-i Temsiliye üyesi (Mustafa Kemal Paşa, Hüseyin Rauf Bey, Mazhar Müfit Bey, Hakkı Behiç Bey, Şeyh Fevzi Efendi) olan 19 kişiden oluşuyordu. Ankarada kendilerine tahsis edilen Ziraat Mektebine yerleştiler. Heyet-i Temsiliyenin geçici merkezinin Ankara olduğunu duyuran bir bildiri yayımlandı.
Keçiören tepesi yamacındaki Ziraat Mektebi, bir süre için Heyet-i Temsiliyenin kararagahı oldu. Heyet, yeniden açılan Osmanlı Mebusan Meclisine üye olarak İstanbula gidecek olan mebuslarla görüşmeler yaptı. Misak-ı Milliyi hazırladı ve Mebusan Meclisinde kabul edilmesini sağladı.
TBMMnin açılmasından kısa süre önce Heyet-i Temsiliye, Ankara Garındaki Direksiyon binası adlı yapıya taşındı. TBMMnin açılması ile Heyet-i Temsiliyenin görevi sona erdi.
Mecliste Mustafa Kemal Ankara Milletvekili olurken meclis başkanı olamadı. Ayrıca isteği olan Müdafaa-i Hukuk Grubu yerine Felah-ı Vatan Grubu kuruldu. Diğer Heyeti Temsiliye üyelerinden Hüseyin Rauf Bey Sivas, Bekir Sami Bey Amasya, Refet Bey İzmir, Kara Vasıf Bey Sivas, Mazhar Müfit Bey Hakkari, Ömer Mümtaz Bey Ankara, Hüsrev Sami Bey Eskişehir, Hakkı Behiç Bey Denizli, Ratipzade Mustafa Bey Niğde delegesi olarak mecliste yer aldı.
Heyeti Temsiliyenin Yayın Organları
Heyeti-i Temsiliyenin Sivasta çalışmalarını sürdürdüğü dönemde halkı ve dünyayı çıkmak üzere olan savaş hakkında bilgilendirmek üzere haftada iki gün İrade-i Milliye adlı gazete çıkarılmıştır. Sivas Kongresinde basın konusunun tartışıldığı 11 Eylül 1919 günü alınan kararla kurulmasına karar verilen gazete, ilk sayısını 14 Eylül 1919da yayımladı. 10 Ocak 1920de Hakimiyet-i Milliye Gazetesi yayına başlayıncaya Milli Mücadelenin yayın organı olma vasfını yitiren gazete, yayın hayatını 1922 sonuna kadar devam ettirdi.
Heyet-i Temsiliye Ankaraya taşındıktan sonra kurulun yayın organı olarak Hakimiyet-i Milliye çıkarıldı. Haftada iki gün dört sayfa yayımlanan gazetenin ilk sayısı 10 Ocak 1920de yayımlandı.