İmam hatip lisesi

İmam hatip lisesi (kısaca İHL), Türkiye'de bir resmi kuruluş. Amacı hatip ve imam yetişmesini sağlamak olan ortaöğretim düzeyinde mesleki okullara verilen isimdir.

İlköğretimden sonra dört yıl süreli eğitim veren, yatılı ve gündüzlü olarak karma eğitim ile kız imam hatip bölümlerinin bulunduğu kuruluşlardır. Ortaokul 5. sınıftan itibaren öğrenci kabul etmektedir. Milli Eğitim Bakanlığı Din Eğitimi Genel Müdürlüğüne bağlı olarak faaliyet gösterir.
İmam hatip liselerinde normal ortaokul ve lise müfredatına ek olarak İslam dinine ilişkin mesleki dersler okutulmakta ve Sünni esaslara bağlı din eğitimi verilmektedir. Toplumdaki algısının meslek okulundan ziyade dini kültür takviyeli eğitim kurumları olduğu kimi araştırma bulgularında ortaya konmaktadır. Fen dersleri, Matematik, Türk Dili ve Edebiyatı gibi derslerin ders saatleri ve müfredatı diğer Anadolu Liseleri ile aynıdır. İngilizce, Almanca, Görsel Sanatlar, Beden Eğitimi gibi derslerde farklılıklar bulunmaktadır.
Tarihi
Medresetü-l Eimmeti vel Huteba (1913-1924)
Bugünkü imam hatip liselerinin kökü olarak 1913 yılında imam hatip yetiştirmek üzere açılan ve daha sonra Medresetü-l Vaazin ile birleştirilerek Medresetü-l İrşad adını alan Medresetü-l Eimmeti vel Hutaba, kabul edilebilir. Bu okullar ömürlerini 3 Mart 1924 tarihli Tevhid-i Tedrisat Kanununa kadar sürdürmüştür.
İmam hatip mektepleri (1924-1930)
Tevhid-i Tedrisat Kanununun din görevlisi eğitimini düzenleyen 4. maddesi medreselerin kapatılmasına karşılık, imamlık ve hatiplik gibi dini hizmetlerin görülebilmesi için ayrı okullar açılmasını öngörüyordu. Kanunda öngörülen bu okullar, 1924 yılında İmam Hatip Mektepleri adı altında 29 merkezde açıldı. Okullar, dört yıllık ortaöğrenim seviyesindeydi. Bu okulların müdürleri özel bir din eğitimi görmemişlerdi. Daha çok deneyimli eğitimcilerdi ve amaçları Cumhuriyet'e bağlı, aydın din adamları yetiştirmekti. Ders saatlerinin çoğu bilim ve yabancı dil dersleriydi ve dinle ilgili dersler ikinci plandaydı. 1929 yılında sayıları 2ye düşen İmam Hatip Mektepleri 1930da öğrenci yokluğu nedeniyle tamamen kapatıldı ve 1948 yılına kadar imam-hatip eğitimi yapılmadı.
İmam hatip kursları (1949-1951)
1930-1948 yılları arasında din eğitimi, Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesinde açılan Kur'an kurslarında verilmiştir. Kur'an kurslarının aydın din adamı yetiştirmede yetersiz kaldığı bir raporla belirtilince, 1949 yılında, Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı imam hatip kurslarında din hizmeti görevlisi yetiştirme uygulaması başladı.
Ortaokul mezunu askerliğini yapmış kimselerin alındığı 10 ay süreli İmam Hatip Kurslarından 1949 sonuna kadar 50 kişi mezun oldu. Kursların süresi daha sonra iki yıla çıkarıldı ve meslek okulu mezunlarının da kurslara girmesine olanak verildi.
İmam hatip okulları (1951-1972)
1950 seçimlerinden sonra iktidara geçen Demokrat Parti, seçim dönemlerine söz vermiş olduğu şekilde İmam Hatip Okulları'nı (İHO), iktidarının ilk yılında açtı. Birinci devresi 4, ikinci devresi 3 yıl olan 7 yıl süreli ve bir bütün teşkil eden İmam Hatip Okulları 1951-1952 döneminde 7 ilde açıldı. 1963-1964 öğretim yılında İmam Hatip Okullarına ilk defa parasız yatılı öğrenci alınmaya başladı. İHO sayısı 1965'te 45 iken, bu sayı 1966-67'de 65'e, 1967-68'de 84'e yükseldi.
22 Mayıs 1972de yayımlanan bir yönetmelikle, İmam Hatip Okulları ortaokuldan sonra 4 yıl eğitim veren bir meslek okulu haline getirildi ve lise kısmını bitirenlere tanınan yükseköğretimin tüm programlarında okuma hakkı kaldırıldı.
İmam hatip liseleri
1973 yılında, o güne kadar İmam Hatip Okulları olarak anılan okulların adı İmam Hatip Liseleri (İHL) olarak değiştirildi. Bu dönemde İHL mezunlarında fark dersleri vermeden üniversitelerin edebiyat kollarına gidebilme hakkı tanınmıştır.
1974te kurulan Cumhuriyet Halk Partisi-Milli Selamet Partisi hükumeti döneminde imam hatip liselerinin ortaokul bölümü yeniden açıldı. Aynı zamanda 29 yeni İHL açıldı ve böylece okul sayısı 101'e çıktı.
1975'te imam-hatip liseleri genel liselere denk sayılarak, mezunlarının kendi alanlarında üniversiteye doğrudan girmelerine izin verildi.
1976da kızını İHLye kaydetmek isteyen bir velinin hukuk mücadelesi sonucu o güne kadar sadece erkek öğrencilerin alındığı İHL'ye Danıştay kararıyla kız öğrenci alınmaya başladı.
Milli Selamet Partisinin ortak olduğu hükumetler döneminde (1975-1978) 230 yeni İHL açıldı. 12 Eylül 1980 askeri darbesinden sonra 1985e kadar yeni İHL açılmadı. 12 Eylül yönetimi tarafından Temel Eğitim Kanununun 32. maddesinde yapılan bir değişiklikle İHL mezunlarının üniversitelerin tüm bölümlerine gidebilmesine olanak tanıdı.
Anadolu imam hatip liseleri
1985'te ilk Anadolu İmam Hatip Lisesi olan Kartal Anadolu İmam Hatip Lisesi (Eski adı: Beykoz Anadolu İmam Hatip Lisesi) açıldı.
1980'lerin sonuna gelindiğinde İHL'ler okul sayısı olarak fazla artırılmadı ancak bağlı şubeler açılarak; öğrenci sayısı arttırıldı. 1997ye gelindiğinde, Anadolu imam hatip lisesi sayısı 7 iken, bunlara bağlı şube sayısı 100e ulaşmış; kısacası Anadolu İmam Hatip Lisesi sayısı aslında 107'yi bulmuştur.
28 Şubat süreci
28 Şubat 1997 tarihinde toplanan Milli Güvenlik Kurulunda yaşanan irtica ile ilgili görüşmelerde 28 Şubat Süreci denilen bir dönem başlamıştır. 28 Şubat sürecindeki iki uygulama, imam hatip liselerini olumsuz etkilemiştir. Bunlardan birisi, 8 yıllık kesintisiz eğitimin başlaması neticesinde imam hatip liselerindeki ortaöğretim bölümlerinin kapatılması; diğeri ise üniversite sınavlarındaki katsayı uygulaması ile mezunların kendi alanları dışında üniversiteye girmesinin engellenmesidir.
İmam hatip ortaokulunun kapatılması
16 Ağustos 1997 tarihinde Mesut Yılmaz'ın başbakanı olduğu ANASOL-D Hükumeti döneminde çıkarılan 4306 sayılı sekiz yıllık kesintisiz öğretim yasası, İHL'lerin ortaokul kısmının kapatılmasına yol açtığı için bu okullar açısından bir dönüm noktası oldu. Yasa ile imam hatip liseleri, 4 yıllık liseler haline gelmiş oldu.
Üniversite sınavlarında katsayı uygulaması
1998 yılında YÖK ve ÖSYM tarafından üniversite sınavı puanları hesaplaması ile ilgili olarak alınan bir karar, İmam Hatip Liseleri açısından büyük önem taşır. Karar, meslek lisesi mezunlarının ortaöğrenim başarı puanlarının hesaplaması sırasında mezun puanların 0.5 yerine 0.2 katsayısı ile çarpılması yönündeydi ve bu uygulama, diğer teknik lise ve meslek lisesi mezunları ile birlikte İmam Hatip Lisesi mezunlarının da üniversitede kendi alanları dışında bölümlere girmesini engelleyecek nitelikteydi. Nitekim, Anadolu İmam Hatip liseleri katsayı kararı öncesinde öğrencilerinin yüzde 75'ini 4 yıllık fakültelere yerleştirmeyi başarmakta iken katsayı kararıyla bu oran yüzde 25'e düştü.
2009 yılında katsayı uygulamasının kaldırıldığı açıklandı ancak bu karar, Danıştay tarafından iptal edildi. Katsayı farkının azaltılmasına yönelik bir uygulama yapılması sonucu 2011 yılından itibaren imam hatip mezunlarının kendi alanları dışındaki üniversite bölümlerine girmesi imkanı yeniden ortaya çıktı. İmam Hatip Lisesi mezunlarının üniversite sınavlarındaki başarısı yeniden yükseldi. 1 Aralık 2011den itibaren puan sistemi tamamen ortadan kalktı.
İmam hatip ortaokulunun yeniden açılması
İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile birlikte 2012-2013 eğitim öğretim döneminde imam hatip liselerinin ortaokul bölümleri tekrar açılmış ve 5. sınıf öğrencileri bu okullara kaydedilmeye başlamıştır.
Okul ve öğrenci sayıları
Not: ( ) Lise ve ortaöğretim toplamıdır.
Başbakanlara göre açılan İHL sayıları (Anadolu İHL ve çok programlı liseler dahil)
Mezunların iş alanları
İHL mezunları KPSS sınav şartıyla camilerde, resmi Kur'an kurslarında din görevlisi olarak çalışabilirler. Mezunlar, üniversitelerin istedikleri herhangi bir bölümünde yükseköğrenim görebilir ve yükseköğrenim gördükleri alanda görev yapabilirler.
Kız öğrenciler
Resmi kuruluş amacı din görevlisi yetiştirmek olan İHL, kadınlarda din görevlisi sıklıkla görülen bir olgu olmadığından 1970lere kadar sadece erkek öğrencilerin öğrenim gördüğü bir eğitim kurumu olarak faaliyet göstermiştir. Kızını İHL'ye kaydettirmek isteyen bir velinin hukuk mücadelesi sonucu Danıştay 11. Dairesinin 14/12/1976 tarih ve 1976/4374 sayılı kararı ile İHL'ye kız öğrenciler alınmaya başlandı. 1990 yılı sonrasında İHLnin kız öğrencisi sayısında önemli artış gözlenmiş ve 1999-2000 öğrenim yılından kız öğrenci sayısı erkek öğrenci sayısın geçmiş ve kız öğrencilerin oranı %50,25i bulmuştur.
İHL'de kız öğrenciler, erkeklerden ayrı sınıflarda okutulmaktadır. İHL'de okuyan kız öğrencilerin Kur'an derslerinde başlarını örtmeleri 1981 yılında çıkarılan yönetmelikle serbest bırakılmış; 2012 yılında yapılan değişiklikle ise tüm derslerde serbest bırakılmıştır.