Mengen

Mengen, Türkiye'nin Bolu iline bağlı ilçe.
Mengen ormanlık bir bölgedir ve yüksek yaylaları bulunmaktadır. Başlıcaları; Soğucak, Akçakoca, Bürnük, Sırıklı, Çukur Yayla, Çorakkadirler Yaylası, Göl Yaylası, Aktepe, Ağalar, Küçükkuz, Civcivler, Mamatlar, Elemen ve Afşar Yaylalarıdır. Ödek, Kemal Savaş, Şirinyazı ve Hızarderesi Göletleri önemli mesire yerleridir. Mengen'in en büyük özelliği; çok ünlü aşçılar yetiştirmesidir. Her yıl geleneksel "Mengen Aşçılar ve Turizm Festivali" düzenlenmektedir. Bu festival Uluslararası olarak kutlanmaktadır. Anadolu Aşçılık Meslek Lisesi 1985 yılında eğitime başlamış ilk mezunlarını 1992 yılında vermiştir. Daha sonra Aşçılık Yüksek Okulu Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi bünyesinde açılmıştır. Aynı üniversitenin 4 yıllık Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümü de bu ilçede bulunmaktadır. En eski koyu Gözecik köyüdür.
Tarihçesi
Mengen adının kökeni hakkında kesin bir bilgi bulunmamakla birlikte mengeç (yün eğirmekte kullanılan mekik), mengel (ayak bileğine takılan süs bileziği) ya da mengü/bengü (ölümsüz, ebedi) kelimelerinden türetildiği düşünülmektedir. Bolu ve havalisi hakkında en erken kayıtlara MÖ 6. yüzyılda Herodotosta rastlanmaktadır. Bu dönemde yöre Bitinya diye adlandırılan bölgenin içine dahildir. Bölgeye sırasıyla Hititliler, Frigyalılar, Persler, İskender, Roma ve Bizans imparatorlukları hakim olduktan sonra 1071 Malazgirt zaferiyle bölgenin Türkleşme süreci başlamıştır. Anadolunun siyasi birliğini sağlama yolundaki ilk sistemli hareket Anadolu Selçuklu Sultanı II. Kılıçarslan döneminde başlamıştır. 1176 Miryakefalon zaferinden sonra Bizansa karşı giriştiği düzenli fetih hareketi, oğlu Sultan Mesut döneminde de devam etmiştir. Sultan Mesut, Sakarya vadisine kadar yaptığı akınlarla hakimiyetini genişletmiştir. 1197 senesine II. Alexiusa karşı yaptığı muharebeler neticesinde Devreki sınırlarına katmıştır. Kenan Ziya Taşa göre Gerede daha önce Anadolu Selçuklu sınırlarına katılmış olmalıdır, Bolunun ise Bizansın elinde olma ihtimali çok azdır, nitekim Bizans kaynaklarında 1197den sonra ne Bolunun ne de Geredenin adına rastlanmamaktadır. Buna göre, Mengenin coğrafi olarak Devrek ile Gerede arasında bulunduğu dikkate alınırsa Mengenin fethinin Devrekin fethinden önce gerçekleşmiş olması, kuvvetli bir ihtimaldir.
Beylikler döneminde ise bölgenin Candaroğlu egemenliği altında olduğu bilinmektedir. Aşıkpaşaoğlu tarihine göre Bolu, Mudurnu, Akyazı ve Konrapa Orhan Gazi döneminde Konur Alp tarafından fethedilmiştir. Gerede ise 1395 yılında Yıldırım Bayezid tarafından Kastamonuya yapılan sefer sırasında Osmanlı topraklarına katılmıştır. Muhtemeldir ki Mengen de aynı zaman da Osmanlıya katılmıştır. Ankara Savaşı sırasında Timurun saflarına geçen Candaroğlu beyi İsfendiyar, Timurun savaşı kazanmasıyla birlikte eski hakimiyet alanına kavuşmuştur. Bolu sancağı da bu hakimiyet alanının içindedir. Çelebi Mehmet döneminde Candaroğlulları ele geçirdikleri toprakları tekrar kaybetmişlerdir. Fatih Sultan Mehmet döneminde Candaroğlullarına son verilmiş ve o dönemki beyleri olan İsmail Beye Yenişehir ve Yarhisar tımarlarını tevcih ederken, oğlu Hasana Bolu Sancağı verilmiştir. K. Z. Taş, 1519 yılının mufassal defteri olan TD 88 numaralı Tahrir Defterinde Mengenin, nahiye olarak yazılması gerekirken, Zeamet-i Mengen diye yazıldığını ve bunda Mengenin Candaroğlulları ailesi mensuplarının zeameti olarak tasarruf edilmesinin rolü olduğunu belirtmektedir.
XVI. yüzyıl başlarında Osmanlı İmparatorluğu, Rumeli ve Anadolu beylerbeyliği olmak üzere idari olarak ikiye ayrılmıştı. Bolu sancağı, Anadolu Beylerbeyliğine bağlı on yedi sancaktan biriydi. İcmal defterlerinde sancağın bir alt birimi olarak istisnasız nahiye tabiri kullanılmaktadır. Bu tarihlerde Bolu Sancağına bağlı on altı nahiye bulunmaktadır. Bunlardan biri de Mengen nahiyesidir. Mengen nahiyesi adli taksimatta Çağa kadılığına bağlı bir merkezdi. 1519 tarihli tahrire göre Mengene bağlı 27 köy 4 mezra; 1568 tarihli tahrire göre ise 22 köy, 3 mezra bulunuyordu. 1692 yılında Bolu, sancak statüsünden çıkarılarak voyvodalığa dönüştü. Bunun nedeni ise Boluda yetkililerin usulsüz ve fazla vergi toplamalarıydı. Voyvodalık, gelirlerin merkezi hazineye gönderilmesi için kurulmuştu. Miri has haline gelerek darphane tarafından idare edilen Boluda voyvodalık idaresi 1811 yılında Sultan II. Mahmud tarafından kaldırılana kadar devam etti. 1811 yılından itibaren Boluda mutasarrıflık devri başladı. Bu dönemde Mengen Bolu Sancağı'na bağlı on sekiz kazadan biridir.
1864 Vilayet Nizamnamesinde nahiye için birkaç köyün toplanmasıyla meydana gelen yerleşim yerleri, kaza olmayıp, kazalara ilhak edilerek nahiye itibar olunacaktır ifadesi geçmektedir. Ancak nahiye yönetimiyle ilgili bundan başka hiçbir malumat yer almamaktadır. Nahiye yönetimini, etraflı bir biçimde düzenleyen ve taşra idaresinin bir birimi haline getiren 1871 Vilayet Nizamnamesidir. 1870 tarihli Kastamonuya ait vilayet salnamesinde ise Bolu sancağına bağlı kaza sayısı, Gerede, Bartın, Ereğli ve Göynükten ibaret olmak üzere 4e düştüğü ve 12 köyden oluşan Mengenin de Gerede kazasına bağlı bir nahiye olduğu görülmektedir.
Cumhuriyet'in ilk yıllarında Gerede'ye bağlı bir bucak (nahiye) olarak devam eden Mengen, TBMM'de, 11 Haziran 1947 tarihinde, kabul edilen 5071 sayılı kanunla ilçe (kaza) haline getirilmiştir. 1 Ocak 1948 tarihinde yürürlüğe giren kararla merkezi Türkbeşli olarak belirlenmiş ve Pazarköy ile Gökçesu bucakları Mengen'e bağlanmıştır.
Nüfus
Mengen; 1 belde, 56 köy ve 4 mahalleden oluşmaktadır.
Ulaşım
İlçenin Bolu ile ulaşımı, asfalt karayolu ile Yeniçağa ve Gökçesu üzerinden sağlanmaktadır.
Mengen ile bazı önemli il ve ilçeler arasındaki uzaklıklar:
Günün her saatinde Zonguldak ve Bartından kalkan otobüslerle ülkenin birçok yerine ulaşılabilmektedir. Ayrıca Bolu Mengen arasında da düzenli minibüs seferleri vardır.