Dersim aşiretleri

Dersim aşiretleri, Doğu ve İç Anadolu Bölgesi'nde Tunceli, Sivas, Tokat, Erzincan, Bingöl, Muş, Kahramanmaraş, Kayseri, Amasya, Gümüşhane, Elazığ, Adana, Adıyaman, Malatya, Ardahan, Erzurum çevresine yayılmışlardır. Aşiretlerin çıkış noktası "İç Dersim" olup aşiretlerin Dersim ile birlikte en yoğun olduğu diğer yöre, zamanla çeşitli nedenlerle verdiği göçlerle, Dersimlilerin yoğun ve hakim olduğu iki bölgeden biri haline gelen Koçgiri yöresidir.
Koçgiri yöresi Sivas'ın İmranlı, Zara, Erzincanın Refahiye, Erzincan ilçelerini içine alır. Sivas'ın Hafik, Kangal, Divriği, Suşehri; Tokat'ın Almus, Zile; Erzincan ilinin Refahiye, İliç çevresi; Kayseri'nin Sarız, Sarıoğlan yöresine kadar uzanır ve bu bölgeleri içine alır.
Tunceli'nin güney ilçeleri, Sivas Koçgiri yöresi aşiretleri, Kayseri Sarız ve Sarıoğlan, Erzican'ın Refahiye, İliç, Kemah, Elazığ Aşiretleri, Adıyaman Dersim aşiretleri, Kahramanmaraş Yöresi Dersim aşiretleri, Tokat, Çorum, Yozgat, Malatya ve Gümüşhane Yöresi Dersim aşiretleri Kırmançça (Zazaca) ve Kurmançça konuşur.
Liste
Abbas Uşağı
Aşiretin meskun olduğu yerler; Pülümür-Hozat ilçesi Çığırlı(Zimeq)-Ovacık-Erzincan (Kırlangıç Köyü, Çağlayan Bucağı, Bağlı ve Karatuş köyleri), Kiğı ilçesi (Akımlı, Estigkavak, Ayanoğlu, Güzgörü köyleri), Tercan (Başbudak, Beşgözek köyleri), Kelkit (Akdağ, Kömürlük Köyü) ve Erzurum-Aşkale (Aşkale, Gürkaynak ve Koçbaba köyleri)'dir.
Abdalan
Alan
Alhan
Areyiz
Aslanuşağı
Beyituşağı
Bahtiyar
Ferhatuşağı
Karaballı
Keçeliuşağı
Baluşağı
Badilli
Gülabi
Seyhan
Turhasanlı
Süleymanuşağı
Koçuşağı
Balaban
Caferan
Çarekan
Demenan
Elhan
Hadikan
Hedik
Hormek
İzol
Karsan
Hiran
Kemen
Kebanlı
Kureyşan
Haydaran
Lolan
Maskan
Pilvenk
Butan
Silan
Şadilli
Şavalanlı
Yusufan
Zimtek
Kurmeş
Derviş Cemal
Şakak
Abdalanlı
Keçelan
Suran
Aşiretler ve oymakların dilleri ve yerleşim yerleri
Abasu/Abasanlar: Zazaca; Pülümür, Hozat ilçesi ve Çığırlı, Ovacık, Erzincan (Kırlangıç köyü, Çağlayan bucağı, Bağlı, Karatuş köyleri), Kiğı ilçesi (Akımlı, Estigkavak, Ayanoğlu, Güzgörü köyleri), Tercan (Başbudak, Beşgözek köyleri), Kelkit (Akdağ, Kömürlük köyü), Erzurum (Aşkale, Gürkaynak ve Koçbaba köyleri)
Abdalu/Abdalanlar: Zazaca; Pülümür, Hozat, Ovacık, Erzincan, Bayburt, Varto, Hinis
Ağucanlılar: Kurmançça, Zazaca; Hozat (Bargini), Elazığ, Erzincan, Kemah, Malatya, Adıyaman, Elbistan, Pazarcık (Girne), Arapkir
Alanlar: Zazaca Mazgirt, Mazımiye, İran'ın Kuzey Horasan bölgesi, Erzincan Merkez ilçesi (Çamurdere, Çamlık, Karataş, Başköy, Çilhoroz, Yaylakent, Sertaş, Askartallı, Kılıçkaya, Endere köylerinde), Erzurum Çat ilçesi, Beşiktaş Komu, Tuzluca mah.
Ali Abbas Evladı: Zazaca; Ovacık, Kemah, Erzincan
Alhanlı Aşireti: Zazaca; Pülümür, Tercan
Arililler/Areyizler: Zazaca; Nazimiye, Pülümür, Mazgirt, Kelkit (Akdoğdu köyü), Erzincan, Tercan ilçesi (Sarıkaya, Yenibucak, Kavaklık, Küçük Ağa köyleri), Çayırlı, Çamurdere, Başköy, Karataş, Çilhoroz, Yayla Kurt, Sarıtaş, Kartallı, Çağlayan bucağı, Kılıçkaya, Erdene köylerinde, Hınıs (Başköy)
Aslan: Türkçe, Zazaca; Ovacık, Kemah
Aşuran: Zazaca; Ovacık, Erzincan
Bomosuru/Baba Mansurlu: Zazaca, Kurmanci; Pülümür, Mazgirt, Muhindi, Nazimiye, Tercan, Sivas, Erzincan
Bahtiyarlı: Zazaca; Hozat, Muş, Kuzey Horosan Zağros Dağları
Balabanu/Balaban: Zazaca; Pülümür, Erzincan, Tercan, Hınıs (Güzelder köyü), Raka, Ruha, Malatya
Baluşağı: Zazaca; Ovacık, Pülümür, Çayırlı
Badilli: Zazaca; Petek, Kiğı, Kelkit, Halo, Refahiye
Beles: Zazaca; Nazımiye, Tercan, Kiğı, Amasya, Çorum
Balçikanlı: Zazaca; Pülümür, Erzincan, Nazımiye
Birmanlı: Zazaca; Ovacık, Pülümür, Erzincan
Beyitanuşağı: Zazaca; Ovacık (Gözeler, Paşadüzü, Akyayık)
Bezgar: Zazaca; Ovacık (Hun Uşağı, Cevizli dere, Söyütlü, Topuzlu, Çakmaklı)
Beritan: Kurmançça; Erzurum, Erzincan, Tunceli
Birim: Zazaca; Ovacık
Bozlu: Türkçe; Çemişgezek
Biçerli: Türkçe; Pertek, Çemişgezek
Botanlı: Kurmançça; Mazgirt, Şırnak
Bütünkanlı: Zazaca; Erzincan, Tercan, Kiğı
Caferanlı: Zazaca; Pülümür, Erzincan, Kemah, Hınıs
Bozukanlı Kerel: Türkçe; Topuzlu, Ovacık, Pülümür
Bozanlı: Türkçe; Pertek
Çapanlı: Türkçe; Mazgirt, Pertek, Çemişgezek
Çemişgezekli: Türkçe; Çemişgezek
Çinanlı: Zazaca; Tunceli
Demenu/Demananlılar: Zazaca; Tunceli, Pertek, Hozat, İmranlı, Zara, Karakoçan, Mazgirt, Gümüşhane, Konya, Ovacık, Erzincan
Derviş Cemal: Zazaca; Pülümür, Hozat, Erzincan, Çayırlı
Elhanlılar: Zazaca; Erzincan, İran
Ferhatu/Ferhadan: Zazaca; Çemişgezek, Hozat
Fından: Zazaca; Hozat
Gevanlılar: Zazaca ; Ovacık, Hozat
Gülabi: Zazaca; Ovacık, Kemah
Hadikenli: Zazaca; Ovacık, Kemah
Heyderu/Haydaran: Zazaca; Nazımiye, Pülümür, Mazgirt, Erzincan'ın Tercan ilçesi, Bulanık ilçesi
Hayranlı: Zazaca; Nazımiye, Pülümür
Hemenanlı: Zazaca; Tunceli
Hesenanlı: Kurmançça, Zazaca; Tunceli, Mazgirt, Kiğı
Hiranlı: Zazaca, Kurmançça; Mazgirt, Muhundu, Nazımiye, Pertek, Derenahiyesi, Haran Bölgesi, Varto nahiyesi, Üstükara, Karlıova, Erzincan, Dalav, Şavşek, Refahiye, Tercan'da Kiğı ilçesi, Sütlüce, Doluteknek, Kabacalı, Tilkitaşı, Doluca, Çamlıca, Sarıdibek, Akbinek, merkez ilçede Dallıtepe, Ortaçanak, Oğuldere, Karapınar, Gözele, Karlıova ilçesi, Tuzluca, Çiftiköy, Sarıkuşak, Kaynarpınar, Soğukpınar, Kaynak köyleri, Gümüşakar, Halitler, Yeniyurt, Eskikonak köyleri, Tercan ilçesi, Küçük Ağa, Gök Pınar köyleri ve Tanyeri bucağı, Kelkit, Yarbaşı köyü
Holikan: Zazaca; Pertek, Erzincan, Pülümür
Hormeku/Hormekli: Zazaca; Nazımiye, Pertek, Kiğı, Gümüşhane, Varto, Kuruçay, Refahiye, Erzurum (Hınıs), Kars, Bingöl, Elazığ, Tercan, Erzincan, Üzümlü, Ardahan
Holifen: Zazaca; Ovacık
Hıfen: Zazaca; Pertek
Hurşidan: Zazaca; Nazımiye
Hüzmekli Uşağı: Zazaca; Nazımiye
İksorlu: Kurmançça, Zazaca; Mazgirt, Malatya, Huluman, Riçik, Göman, Kilise, Nazımiye, Pülümür, Yaylacık, Sarıyayla, Malatya, Elazığ, Urfa
İzol: Zazaca, Kurmançça, Türkçe; Mazgirt, Pülümür, Nazımiye, Palu, Siverek, Hilvan, Kahta, Gerger, Diyarbakır, Mardin, Malatya, Konya, Isparta, Gaziantep, Elazığ, Bingöl, Van, Erzurum, Erzincan, Kahramanmaraş
İskor: Zazaca; Hozat
Kalanuşağı: Zazaca; Malazgirt, Ovacık, Malatya
Karaballı: Zazaca; Hozat, Ovacık, Çemişkezek, Kırşehir (1701 yılında zorunlu iskana tabii tutulmuşlardır)
Kalaçlu: Türkçe; Mazgirt, Pertek, Çemişgezek
Karamanlı: Türkçe; Çemişgezek
Karakeçili: Türkçe; Çemişgezek, Pertek, Hozat, Mazgirt
Karakali: Zazaca; Erzincan, Pülümür
Kamsuran: Kurmançça; Nazımiye
Karsanu / Karsanan: Zazaca; Pülümür, Ovacık, Nazımiye, Erzincan, Tercan, Karakoçan, Varto
Keçeli: Zazaca; Ovacık, Çatköy, Eğimli, Çambudak, Balveren, Aktaş, Yakatarla köyleri
Kekertiyanlı: Zazaca; Ovacık
Kefelan: Zazaca; Ovacık, Pertek
Kevanlı (Kevo): Zazaca; Ovacık
Kemanlı (İzollu): Zazaca; Pülümür, Erzincan merkez, Turnadere, Kalıntaş, Çoban Yıldızı, Turluk, Ergani ilçesi köyleri, Kiğı ilçesi, Akımlı, Yazgünü, Gözdibi köyleri
Keskehoran: Kurmançça; Pertek
Kırgan: Zazaca; Hozat, Desk, Ovacık
Kısmurlu: Zazaca; Nazımiye
Kolik: Kurmançça; Kemg, Ovacık
Kodern: Zazaca; Mazgirt
Kimsorlu: Zazaca; Hozat, Çemişgezek, Ovacık, Nazımiye, Dereova, Divriği
Koç: Zazaca; Hozat, Çemişgezek, Ovacık, Kiğı
Koçgiri: Kurmançça; Pülümür, Erzincan, Sivas, Kahramanmaraş
Kormeşli: Kurmançça; Pertek, Erzincan
Kubanlı: Kurmançça; Mazgirt, Kiğı, Karlıova, Erzurum, Çat ve Karakoçan ilçeleri
Kulikan: Kurmançça; Çemişgezek, Ovacık
Kabaklı: Kurmançça; Çemişgezek, Ovacık
Kırmoslu: Kurmançça; Çemişgezek, Ovacık, Kiğı ilçesi, Yaylıdere, Sarıtosun, Aysaklı, Hasköy, Batrayas,
Kureyşan: Zazaca, Kurmançça; Nazımiye, Mazgirt, Ovacık, Tercan, Varto, Kiğı, Sivas, Hınsı Mansur
Lertikli: Zazaca ; Erzincan
Laçinli: Zazaca; Ovacık, Hozat
Lolu/Lolanlı: Zazaca, Kurmançça; Pülümür, Çemişgezek, Varto, Hınıs, Esenli, Aşkale, Varto, Bayburt, Erzurum, Kelkit, Erzincan, Kars, Kiğı, Gaziantep, Lolan
Maksut: Türkçe, Zazaca; Ovacık, Hozat
Memokan: Zazaca; Tunceli
Mosku/Meskanlı: Kurmançça; Nazımiye, Ovacık, Pertek
Mevaliler: Zazaca; Nazımiye
Mırzan: Kurmançça; Pertek, Ovacık, Tunceli, Urfa
Millan: Kurmançça; Pertek, Ovacık, Tunceli, Urfa
Nenikan: Kurmançça; Çemişkezek, Ovacık
Panikan: Zazaca; Ovacık
Parçikanlı: Kurmançça, Zazaca; Ovacık, Malatya
Pezgevran: Kurmançça; Ovacık, Pertek, Hozat
Perihanlı: Zazaca; Ovacık
Pilvenk: Kurmançça, Zazaca; Tunceli, Elazığ, Malatya, Kelkit, Sivas
Piranlı: Kurmançça; Pertek
Pirsultanlı: Türkçe; Pülümür
Perikanlı: Zazaca; Nazımiye
Resikli: Zazaca; Ovacık, Hozat, Çemişkezek
Rutu/Rutanlı: Kurmançça; Hozat, Nazımiye, Pülümür, Kuzey Horosan Mazderen bölgesinde, Erzincan, Yalınca, Uluköy, Melihtekli köyleri
Şadiyan/Şadilli: Kurmançça; Mazgirt ilçesi (Kızılkale, Aydınlık, Özdek, Beşoluk, Çatköy, Gelinpınar, Akkavak, Kepektaşı, Obrukbaşı, Güneyharman, Örsköy, Yazevi, Beşoluk), Nazımiye, Pülümür, Kiğı, İran, Mardin, Refahiye (Orçul bölgesinden oluşan 30 köy, Çamlımülk, Tepeköy, Çukurçimen, Karayaprak, Kamberağa, Emirdere, Korapo, Leventler, Söğütlü) Sivas-Kangal
Sağcılar: Zazaca; Tunceli
Sarı Saltuklular: Türkçe; Hozat
Şamuşağı/Şamlu: Zazaca, Türkçe; Elazığ, Çemişgezek, Pertek, Erzurum, Sivas, Erzincan
Şadanlı: Kurmançça; Pülümür
Şavak: Kurmançça; Pertek, Hozat, Çemişkezek
Şavalanlı: Türkçe, Zazaca ; Tunceli, Nazımiye, Pülümür, Mazgirt, Erzincan, Erzurum, Pertek
Şeyh Osmanlı Cemaati: Türkçe; Çemişgezek
Seyyidalan: Zazaca, Kurmançça; Tunceli, Nazımiye, Hozat, Çemişgezek
Seyyid Sabunlar: Kurmançça; Pertek
Sultan Munzur: Zazaca; Ovacık, Erzincan
Seyhan: Zazaca; Mazgirt
Sisanlı: Zazaca; Pülümür
Şekakan aşireti: Kurmançça; Pertek, Çemişgezek, Tunceli, Erzincan, Elazığ, Adıyaman, Mardin, Şırnak, Van, İran ve Suriye
Seydanlı: Kurmançça; Mazgirt
Semkan: Zazaca, Kurmançça; Çemişkezek, Ovacık, Pertek
Seyit Kemalan: Zazaca; Ovacık, Erzincan
Seyit Ahmet Dedeler: Zazaca Ovacık, Erzincan
Silanlı: Zazaca; Ovacık, Erzincan
Suranlı: Zazaca; Tunceli Merkez Kocak, Mazgirt
Süleymanuşağı: Zazaca; Ovacık
Süleymaniler: Zazaca; Tunceli
Şey Hesananlı: Zazaca ; Ovacık, Mazgirt, Pülümür, Gümüşhane, Erzincan (Çayırlı)
Şeyh Mehmedanlı: Zazaca; Mazgirt, Pülümür, Nazımiye, Tunceli merkez
Titanik Uşağı: Zazaca; Hozat
Todorlular: Türkçe; Hozat, Çemişgezek
Turhasanlı: Türkçe; Çemişgezek, Pertek, Mazgirt (Akpazar)
Yusufanlı: Zazaca; Tunceli, Mazgirt, Kamut, Sütlüce bucağı ve köylerinde, Merğo ve Çihik
Zekeran: Kurmançça; Çemişkezek
Zerkanlı: Kurmançça; Çemişkezek, Erzurum, Hınıs, Marat, Mardin, Aksaray üzere beş kola ayrılır.
Zerkevik: Zazaca; Dere, Çıkaran, Tembin dağlarında otururlar.
İlgili kitaplar
Ali Kaya, Dersim Tarihi, Can yayınları
Vecihi Timuroğlu, Dersim Tarihi, Yurt Kitap
Kazım Karabekir (Haz. Faruk Özerengin), Kürt Meselesi, Emre Yayınları, İstanbul, Aralık 1994, s. 79-108.
Nuri Dersimi, Hatıratım, Jina Nu Yayınları, Stocholm, 1987, s. 47-51.
M. Kalman, Belge ve tanıklarıyla Dersim Direnişleri, Nujen Yayınları, İstanbul, Ekim 1995, s. 175-195.
Faik Bulut, Dersim Raporları, Genişletilmiş Üçüncü Basım, Evrensel Basım Yayın, İstanbul, Haziran 2005, s. 122-128.
Burhan Kocadağ, Doğu'da Aşiretler, Kürtler, Aleviler, 2. basım, Can Yayınları, Eylül, 1997, 215-245.
Naşit Hakkı Uluğ, Derebeyi ve Dersim, Kaynak Yayınları
Dursun Evren, Ulusal Demokratik Mücadelede Koçgiri Kürt Aşiretleri İstanbul, Aralık 2008 1. Basım, Peri Yayınları