Gönülaçan, Posof

Gönülaçan, Ardahan ilinin Posof ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Bugün Gönülaçan adını taşıyan köyün bilinen en eski adı Şuatskalidir. Gürcüce bir ad olan Şuatskali ( "şuats'q'ali"), orta dere ya da iki dere arası anlamına gelir. Osmanlıların Gürcü prensliği Samtshe-Saatabagodan ele geçirdikleri toprakların ilk tahriri olan 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistanda köyün adı Şuarzğal () olarak kaydedilmiştir. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşında bölgeyi ele geçiren Ruslar, 1886 tarihinde köyün adını Gürcücesine uygun biçimde Şuatskal (Ш) olarak yazmışlardır.
Köyün adının Türkçe yazımı zamanla değişmiş, özgün haline daha yakın bir biçim almıştır. Nitekim 1928 tarihli Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları adlı Osmanlıca yayında köyün adı Şuvaskal () olarak geçer. İçişleri Bakanlığının 1968de yayımladığı Köylerimiz adlı kitapta köyün eski adı Şuaskal, yeni adı da Gönülaçan olarak verilmiştir. Bu kayıt köyün adının 1968den öne değiştirilmiş olduğunu göstermektedir.
Tao-Klarceti bölgesindeki yerleşim yerlerinden biri olan Şuatskalinin kuruluşuna ilişkin belli başlı kaynaklarda bilgi mevcut değildir. Bununla birlikte, adından hareketle bir Gürcü yerleşmesi olduğu anlaşılan Şuatskali'deki kilisenin varlığı, köyün eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Şuatskalinin bulunduğu bölge erken ortaçağda Gürcü Krallığının sınırları içinde kalıyordu. 11. yüzyılın son çeyreğinde Tao-Klarceti olarak adlandırılan bu bölgeye Büyük Selçuklular hakim odu. 13. yüzyılın ikini yarısında Şuatskalinin de içinde yer aldığı bölgede Gürcü atabeglerin yönettiği Samtshe Prensliği kuruldu. Osmanlılar bu prensliğin topraklarını 16. yüzyılın son çeyreğinde tamamen ele geçirdiler ve bu topraklarda Çıldır Eyaletini kurdular.
Samtshe Prensliğinden ele geçirilen toprakların bir tahriri olan 1595 tarihli Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistana göre köyde 9 hane yaşıyordu. Küçük bir köy olan Şuatskali bu tarihte Poshov sancağına bağlı Güney (Mzvari) nahiyesinde yer alıyordu. Köyde vergi vermekle yükümlü erkek adları olarak Papuna, Kvirika, Gogiça, Baduça, Rosap, Matsatsa, Gurci Basila, Basila kaydedilmiştir. Köy yıllık vergi olarak Osmanlı Devletine 9.800 akçe ödüyordu ve bu, diğer köylerle kıyaslandığında nüfusuna oranla yüksek bir tutar sayılabilir. Osmanlı egemenliğinin sonlarına doğru Şuatskali'nin nüfusunun artmış olduğu görülmektedir. 1834 sayımına göre köyün nüfusu 25 haneye yükselmiştir.
Uzun süre Osmanlı egemenliğinde kalan Şuatskaliyi 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşında Ruslar ele geçirdi. 1878 yılında köyde 26 hane yaşıyordu. 1886 tarihli Rus sayımına göre köyde 322 kişi yaşıyordu ve bu nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmiştir. Bu durum buradaki etnik yapının ya tamamen değiştiğini ya da Rusların bütün Müslümanları Türk olarak kaydettiğini göstermektedir. Nitekim 1917 yılında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli Şuatskalide 40 hanede 589 Müslüman Gürcünün yaşadığını yazmıştır.
I. Dünya Savaşının sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından Şuatskali bağımsız Gürcistan sınırları içinde yer aldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti kuvvetleri tarafından Ardahan ile Artvin bölgeleri ve geçici olarak da Batum'u fiilen Türkiyeye katıldı. 16 Mart 1921de imzalanan Moskova Antlaşmasıyla Şuatskalinin de içinde yer aldığı Ardahan ve Artvin bölgeleri Türkiyeye bırakıldı.
Gönülaçan köyünde iki kilisenin varlığı bilinmektedir. Günümüze kalıntıları ulaşan kilise, tek nefli bir yapıdır. Diğer kilise mimari açıdan tanımlanmıştır, ancak 1909 yılında yıkıldığı ve taşları da kullanılarak yerinde Şuaskal Camii'nin inşa edildiği bilinmektedir. Gürcü mimarisi üzerine araştırmalarıyla tanınan Fahriye Bayram, bugün yıkıntıları ulaşmış olan Şuatskali Kilisesi'ni Ardahandaki tek nefli Gürcü kiliseleri arasında sayar.
Coğrafya
Köy, Ardahan il merkezine 99 km, Posof ilçe merkezine 18 km uzaklıktadır.
Nüfus