Selmân-ı Fârisî

Selman-ı Farisi (Ebu Abdullah Selman el-Farisi) (Arapça: Salmān al-Fārsi, Farsça: Salmān-e Fārsi, d. 568 - ö. 656), Fars sahabe.
Yaşamı
Gerçek adı Mahbe (Mayeh) b. Buzehmeşan (Buzekhan, Buzihşan, Huşbudan) b. Mürselan b. Yehbuzan iken Müslüman olduktan sonra kendini Selman İbnül-İslam diye tanıtmış, Selman el-Hayr, Selman-ı Pak veya Selman el-Hakim diye de anılmıştır. Mecusi dinine mensup olan babası köyünün reisi idi. Selman, Ramhürmüzde doğdu ve ilk çocukluk yıllarını burada geçirdi. Küçük yaşlarda ailesiyle birlikte buradan ayrılıp İsfahan yakınlarındaki Cey Köyü'ne göç etti.
Oğlu Abdullahtan torunu olan Abdurrahman dedesinin müslüman oluş hikayesini rivayet etmiştir. Mecusi ateşkedesinde kutsal ateşin sönmemesini sağlamakla görevli iken yeni bir din arayışına giren Selman ailesinin şiddetli muhalefetine rağmen Hristiyanlığı benimsedi ve önce Dımaşka kaçtı, ardından Musul, Nusaybin ve Ammuriyeye (Amorion) gitti. Ammuriyede kendisinden Hristiyanlık hakkında bilgi aldığı bir papaz, ölüm döşeğinde iken kendisine pek yakında Arap yarımadasında son peygamberin geleceğini haber verdi. Bir Arap tüccarıyla tanışan Selman, kendisini çölden geçirmesi karşılığında sahip olduğu hayvanları ona verip kervanına katıldı. Ancak kervan Vadilkuraya ulaştığında tüccar Selmanı bir Yahudiye köle olarak sattı. Ardından bu Yahudi onu Medinede yaşayan Beni Kurayzaya mensup bir başka Yahudiye (Osman b. Eşhel) sattı. Selman, Medineyi görünce Ammuriyeli rahibin tarif ettiği şehre geldiğini anladı. Daha sonraki günlerde Muhammed'in Medineye doğru yola çıktığını ve Kubaya geldiğini duyunca hemen oraya gitti ve rahipten öğrendiği peygamberlik alametlerinin kendisinde bulunduğunu görünce Müslüman oldu. Azat edilmesine kadar meydana gelen Bedir ve Uhud savaşlarına katılamadı. Hendek Muharebesinden önce Muhammed Peygamberin tavsiyesi üzerine efendisiyle anlaşıp muhtemelen İslami dönemin ilk mükatebe sözleşmesini yaptı. Muhammed Peygamberin yardımıyla Selmanın azat edilmesi sağlandı.
Selman-ı Farisi, asıl ününü Hendek Savaşı'nda Mekkeli putperestlerin Medine şehrini kuşatması öncesinde Muhammed'e, "hendek kazılması" yönünde belirttiği fikir sayesinde savaşın Müslümanlar lehine sonuçlanması ile kazandı. Selmanın Taifin fethi sırasında mancınık ve debbabe kullanılmasını tavsiye ettiği ve bunların yapımını bizzat gerçekleştirdiği belirtilmektedir. Irak bölgesindeki fetihler başlayıncaya kadar Medinede yaşadı. Ömer bin Hattabın halifeliği zamanında İsfahana döndü. Kadisiye Muharebesine, Medain, Celula ve Belencer fetihlerine katıldı. Ömer bin Hattabın emriyle Kufe şehrinin kuruluşu aşamasında ve daha sonra önemli katkıları oldu ve halife onu Medaine vali tayin etti. Osman bin Affanın hilafetinin sonlarına kadar valilik görevine devam eden Selmanın bu sırada vefat ettiği belirtilmektedir. Buna göre Medainde 656 yılı sonu veya 656 yılı başlarında vefat ettiği düşünülmektedir. Onun bu tarihten önce veya daha sonra vefat ettiği de söylenmektedir. Selmanın IV. Murad tarafından yeniden yaptırılan türbesi Bağdat yakınlarında onun kabri etrafında oluştuğu belirtilen, bugün Selmanıpak diye bilinen kasabadadır.
İslam'daki yeri
Selman, İslam Peygamberi Muhammed Peygamberin saçlarını tıraş etmesi sebebiyle berberlerin piri sayılmıştır. Selmanın Rumca ve İbranice öğrendiği, Farsların, Romalıların, Yahudi ve Hristiyanların kutsal kitaplarını okuduğu rivayet edilmektedir. Bu sebeple onun hakkında sahibül-kitabeyn (Kuranı ve Kitab-ı Mukaddesi iyi bilen) veya önceki ve sonrakilerin ilmini öğrenmiş bitmez tükenmez bir umman ifadeleri kullanılmıştır. Selmanın Fatiha Suresini Farsçaya çevirdiği ve İslam Peygamberi Muhammed Peygamberin bunu menetmediği kaydedilmektedir. Selman, Peygamberden hadis nakletmiş olup, onun rivayet ettiği hadisler Kütüb-i Sittede bulunmaktadır.
Peygamberin Ehli Beyt'inden saydığı Salman-ı Farisi, İslam'a etmiş olduğu hizmetler, Ali ile olan yoldaşlığı ve Muhammed'in ölümünden sonra Ali'nin safında yer alması gibi nedenlerle bütün Şii inançları yani Alevilik ve Caferilik İslam inancında da yeri büyüktür. Aleviler, onu hem Yedilerden biri, hem de Kırklar Meclisi'nin pek azının kimliği bilinen erenlerinden biri sayarlar. Caferilerce ve Alevilerce önde gelen Ali yandaşlarından Erkan-ı Erbaa'dan (Dört direk) biri sayılır.
Dönemin Anadolu'sunda Ankara'ya egemen olan Ahiler onu pirleri kabul ederler. Salman-ı Farisi diğer Ehli Beyt önderleri ile birlikte Yedi Ulu Ozan'ın deyişlerinde anlatılır ve övülür.