Cemiyet-i Müderrisin

Cemiyet-i Müderrisin, 15 Şubat 1919'da dönemin önde gelen din ve öğretim üyeleri tarafından kurulmuş olan ilmi bir dernektir.
Kuruluş amacı
Medreselerin hocaları, dini ilimlerle ilgilenenler ve İslamiyetin yücelmesinin gereklerine inanmış gönüllülerden oluşan bu cemiyet, eğitim yöntemlerini uygulayarak Müslümanlara ilim ve İslamiyeti sevdirmeyi, öğrenmeye teşvik etmeyi, İslamiyet konusunda yeterli bilgisi olan ve çağın ihtiyaçlarını bilip anlayabilecek derecede fen bilimleriyle uğraşan öğrenciler yetiştirmeyi ve onların maddi ihtiyaçlarını karşılamayı amaçlamıştır.
26 Eylül 1919 tarihli beyannamesi
Cemiyetin kuruluş amacında siyaset yapmak bulunmamakla beraber siyasi partilere üye olabilecekleri belirtilmişti. Ülke içerisinde gelişen olaylar sonucu cemiyetin kuruluş beyannamesinde yer alan siyasetle uğraşmama kararına uyulmadı. İkdam Gazetesi'nin 26 Eylül 1919 beyannameli nüshasında Kuva-yi Milliyeciler aleyhinde ağır ifadeler ve hakaretler içeren bir bildiri yayınlanmıştı.
Cemiyet-i Müderrisin'in siyaset yapmama kararı bu bildiri ile delinmişti. Siyaset sahnesinde adını duyurduğu ve bağlılık bildirgesi olarak nitelendirilen bu beyannameden sonra Said Nursi ve M. Tahir Efendi gibi üyelerin de aralarında bulunduğu bazı üyeler istifa etmiştir. Daha sonra Kasım 1919'da genel kurula giden cemiyet, adını Teali-i İslam Cemiyeti olarak değiştirerek faaliyetlerini ağırlıklı olarak siyasal alanda sürdürmüştür.
Teali-i İslam Cemiyeti dönemi
Din ve devlet ayrılığına taraftar olmadan bilimsel, ahlaki ve sosyal yollarla siyasi hayata etkide bulunmaya çalışmış, Hürriyet ve İtilaf Fırkasını desteklemiş ve Anadolu hareketine cephe almıştır. Merkezi İstanbulda bulunan bu cemiyet Konya ve civarında yoğun faaliyet göstermiştir.
19 Şubat 1919'da kurulan Müderrisin Cemiyeti'nin 24 Kasım 1919'da genel kurul toplantısındaki karar gereğince Teali-i İslam Cemiyeti ismini aldı ve Mustafa Sabri Efendi'nin şeyhülislam olması üzerine başkanlığa İskilipli Mehmed Atıf Hoca getirildi. Cemiyet, ilk olarak İzmir'in Yunanlar tarafından işgalini protesto eden ve yeni bir tehlike olarak ortaya çıkan Bolşevizm'e ve işgal kuvvetlerine karşı beyannameler yayımladı. Anadolu'nun çeşitli yerlerinde şubeleri açıldı. Teali-i İslam Cemiyeti'nin Konya şubesi 1920 tarihli TBMM seçimlerine katılmak istemişlerdir. Mustafa Kemal ise bunda bir mahzur görmemiştir.
İstanbul hükumetinin baskıları sonucu meşihat makamınca hazırlanıp Teali-i İslam Cemiyeti adına Milli Mücadele aleyhinde dağıtılan bir beyanname cemiyeti töhmet altında bıraktı. Böyle bir beyannamenin hazırlandığını öğrenen Tahir'ül Mevlevi, İskilipli Mehmed Atıf Hoca ve diğer bazı üyeler buna tepki gösterdiler. Yapılan müzakerede Mustafa Sabri Efendinin damadı Bergamalı Zeki Efendi cemiyetin beyannameyi kabul etmesini, aksi durumda vatana hıyanet sayılacağını söyledi, ancak beyannamenin aleyhinde olanların daha güçlü olduğunu görünce kabul edilse de edilmese de hükumetin bu beyannameyi Anadoluya göndereceğini söyledi. Bu yoğun baskı altında yapılan oylamada kabul ve red oylarının eşit gelmesi üzerine o sırada başkan olan İskilipli Mehmed Atıf Hocanın olumsuz oy vermesiyle beyanname usulen reddedildi; buna rağmen mühürsüz ve imzasız olarak Yunan uçaklarından Anadolu üzerine atıldı.
Kurucular Kurulu
Fatih dersi'amlarından Abdülfettah
Fatih dersi'amlarından Geyveli İbrahim Hakkı
Fatih dersi'amlarından İskilipli Mehmed Atıf
Bayezid dersi'amlarından Ermenekli Mustafa Safvet
Yönetim Kurulu
Başkan: Fatih Dersi'amlarından Mustafa Sabri Efendi.
Başkan Yardımcısı: Darü'l-Hilafeti'l-İbtida-i Dahil Medreseleri Umum Müdürü İskilipli Mehmed Atıf Efendi.
Genel Sekreter: Darü'l-Hilafeti'l-Aliyye İbtida-i Dahil Medreseleri Osmanlı Edebiyatı Müderrisi Ermenekli Mustafa Safvet Efendi.
Üyeler
Darü'l-Hikmeti'l-İslamiye a'zasından Eşref Efendizade Şevketi
Darü'l-Hikmeti'l-İslamiye a'zasından Sa'id Nursi
Fatih Dersi'amlarından Düzceli Zahid
Darü'l-Hilafeti'l-Aliyye Sahn Medreseleri Fıkıh Müderrislerinden Seydişehirli Hasan Fehmi
Darü'l-Hilafeti'l-Aliyye İbtida-i Dahil Medreseleri Mantık Müderrisi Manisalı Mustafa
Fatih Dersi'amlarından Asitaneli Hafız Abdullah
Dersi'am Sinoplu Mehmed Emin Efendi
Mustafa Sabri Efendi'nin Damad Ferid kabinesinde şeyhülislam olarak görev alması üzerine boşalan başkanlığa İskilipli Mehmed Atıf seçilmiştir.