Saka kuşu

Saka kuşu (Carduelis carduelis), ispinozgiller (Fringillidae) familyasından kafeslerde çok beslenen ötücü bir kuş türü.
Özellikleri
Erişkinlerde gaga dibinden gözün arka ucuna kadar yayılan kırmızılığı yalnız gaga ile göz arasındaki koyu esmer bir bant keser. Gözün gerisindeki yanları beyaz, tepe ve boyun yanları siyahtır. Kanatların ortası boyunca, gövdeye doğru sarı renkli geniş bir bant uzanır. Kanatların beyaz lekeli arka kenarları dışında kalan öbür bölümleri siyah, sırt kahverengi, kuyruksokumu beyazımsıdır. Siyah kuyruk tüylerinin uçlarında da beyaz lekeler bulunur. Gençlerde kanat ve kuyruk tüyleri erişkinlerinki gibidir. Ama öbür bölümler grimsi kahverengi ve koyu çizgilidir. Yerli sakaların uzunluğu 1213 cm, kasım sakalarının (Sibirya sakası olarak da bilinir) uzunluğu 15 cm ve kömürcü sakalarının uzunluğu ise 11 cm civarındadır.
Sakakuşunun adının kökeni ilginçtir. Parlak renkleri, güzel ötüşü ve kafeste kolay beslenebilmesi sebebiyle sakakuşunun çok eski dönemlerden beri kafeste beslendiği bilinmektedir. Doğada sakakuşunun yuva yapmak ya da besin elde etmek için küçük dalları iki ayağı ile tünediği zemine kıstırıp kendine doğru çekebildiği gözlenmektedir. Ortaçağda sakakuşunun bu özelliğinin keşfedildiği ve bunun bir seyir haline getirildiği bilinmektedir. Kafeste beslenen sakanın içme suyu küçük bir kap içine konarak kap tüneğe bağlandıktan sonra kafesin dışına sarkıtılmaktadır. Sakakuşu susayınca doğal yeteneğini kullanarak su kabinin ipini ayaklarıyla çekip kabı tünek hizasına getirmekte ve suyu içmektedir. Bu özelliği sakakuşunun sakalık, yani su satıcılığı mesleğinin adıyla anılmasına yol açmıştır
En iri saka kuşu Carduelis carduelis major/Sibirya sakasıdır. Major sakalar soğuğa en dayanıklı saka türleri olmakla beraber neme en hassas saka türüdür. Türkiye'de görülen, geçim yapan Kasım sakaları olarak bilinen kuşlar C. c. major/Sibirya sakaları değildir. Türkiye'de görülen sakalar batıda C. c. niediecki, doğuda ise C. c. brevirostris alttür sakalardır.
En ufak saka türü ise Carduelis carduelis tschusii ve Carduelis carduelis parva türleridir. Sicilya, Korsika, Elba, Sardunya adalarında görülen ufak yapılı C. c. tschusii türü saka türleri içinde en güzel ötüme sahip olan saka türüdür.
Major sakalara oranla soğuğu sevmeyen bu türler neme karşın majorlere oranla çok daha dirençlidirler.
Yaşam şekli
Güzel ötüşleri ile tanınan bu kuşlar özellikle devedikeni tohumları ile beslenir. Orman kenarlarında ve ağaçlık yerlerde ürer, üreme mevsimleri dışında küçük sürüler halinde dolaşırlar. Meyve bahçeleri parklarda sık görülen kuşlardandır. Bir ağaca kurduğu yuvası yerden 4 ila 10 m yüksektedir. Dişi 4-6 yumurta yumurtlar ve bir üreme mevsiminde 2-3, ender olarak 4 kere kuluçkaya yatar.
Dağılımı
Coğrafi dağılımları Avrupa, Asya'nın batısı ve Kuzey Afrika'yı kapsar. Türkiye'nin hemen her yerinde yaz kış görülebilir.
Sınıflandırılması
Bu kuş türü içinde farklı ırklar barındıran iki ana gruba bölünmüştür. Bu iki grup komşu oldukları bölgelerde birbirlerine karıştıkları için ayırt edilebilir bir tüy yapısı olsa da caniceps grubu ayrı bir tür olarak tanınmamıştır.
Carduelis carduelis carduelis grubu.
Carduelis carduelis balcanica. Güneydoğu Avrupa.
Carduelis carduelis brevirostris. Kırım, Kuzey Kafkasya.
Carduelis carduelis brittanica. Britanya Adaları.
Carduelis carduelis carduelis. Avrupa anakarasının büyük kısmı, İskandinavya.
Carduelis carduelis loudoni. Güney Kafkasya, İran.
Carduelis carduelis major. Batı Sibirya.
Carduelis carduelis niediecki. Güneybatı Asya, Kuzeydoğu Afrika.
Carduelis carduelis parva. Atlantik Adaları, İber Yarımadası, Kuzeybatı Afrika.
Carduelis carduelis tschusii. Korsika, Sardunya, Sicilya.
Carduelis carduelis caniceps grubu.
Carduelis carduelis caniceps. Orta Asya'nın güneyi.
Carduelis carduelis paropanisi. Afganistan'dan Batı Himalayalara ve Tien Shan'a.
Carduelis carduelis subulata. Orta Sibirya'nın güneyi
Carduelis
Avrupa kuşları
Polonya'daki kuşlar
Türkiye'deki kuşlar
Carl Linnaeus tarafından adlandırılmış taksonlar