Ferizovik

Ferizovik veya Firzovik (Arnavutça: Ferizaj veya Ferizaji; Sırpça: Urosevac / ) Kosova'nın güneyinde yer alan şehir, belediye ve il merkezi.
De facto olarak Kosovanın Ferizovik ilinde; de jure olarak Sırbistana bağlı Kosova ve Metohiya Özerk Bölgesinin Kosovski ilinde yer alır. Ayrıca de jure olarak Birleşmiş Milletler Kosova Geçici Yönetim Misyonunun Yakova Bölgesinde (District of Urosevac) bulunur.
Şehrin Adı
Şehrin adı, Osmanlı idaresi devrinde, tren hatlarının geçtiği bölgede yaşayan Firuz Ağanın ismi ile alakalıdır. Firuz Ağa, bölgenin ilerigelenlerinden biridir ve kurulan tren istasyonu da, kendi toprağı üzerine kurulmuştur. Firuz isminin Kosovada özellikle Türkler dışındaki halklarca Feriz olarak telaffuz edilmesi, şehrin Türkçe adının da zamanla Ferizovik olarak kullanılması sonucunu doğurmuştur. Şehrin Ferizaj (Ferizay) olan Arnavutça adı da Firuz isminin bir varyantıdır. Sırpların şehre verdikleri ad olan Urosevac ise, Orta Çağda bölgede hükümran olan Sırp kralı Stefan Urosun adıyla alakalıdır. Urosevac (Uroşevats) ismi, Türk egemenliğinden sonraki devirde, Sırp isimlendirmesi olarak görülür. Ferizoviç ve Ferizovo biçimleri de şehrin Bulgarca adlarındandır.
Şehir için kullanılan bir diğer isim olan Tasyan ise, Fransızca station sözünün Türkçe telaffuz edilmiş şeklidir. Tasyan adı da şehir için kullanılagelmiştir.
Tarih
Ferizovik şehri, 1873 yılına dek küçük bir köy durumunda olmuştur. Şehrin gelişmesi Osmanlı devrinin sonlarına doğru, Belgrad-Selanik tren hattının açılması ile beraber gerçekleşmeye başlamıştır.
1999 yılındaki 1998-1999 Kosova Savaşında şehir ve şehirliler Sırpların kontrolundaki Yugoslavya Ordusu (JNA) tarafından büyük hasara uğratılmıştır. Bu hazin sonuçlar, savaşın bitişiyle beraber şehirdeki Sırp nüfusun şehirden kaçması neticesini doğurmuştur.
Tarihi süreçte, şehirdeki Türklerin çok büyük bölümü de, dış göçlerle şehri boşaltmıştır.
Coğrafya
Ferizovik, Kosovanın güney kesiminde yer alır. Şehir, Priştine-Üsküp ve Prizren-Üsküp karayolunun kesişme noktasında konumlanır.
Dünyanın sayılı askeri üslerinden biri olan ABD Camp Bondsteel Askeri Üssü, bu şehrin hemen yanında bulunur. Üssün kuruluşu, 1999 NATO müdahaleleri sonrasında oluşturulan yeni süreçle başlamıştır.
Kültürel Yapı
Ferizovik şehir merkezinde bulunan cami ve kilise, dini hoşgörü örneği olarak simgeleştirilmektedir. Cami, 2. Dünya Savaşı sırasında hasar görmüştür. Sonrasında da onarılmıştır. Son Kosova Savaşı süresinde yok edilmekten kurtulmuştur.
2004 yılında Kosova çapında yaşanan ayaklanmalar sırasında ülkedeki birçok Ortodoks din yapısı gibi, Ferizovik Ortodoks Kilisesine yönelik de saldırılar yapılmaya çalışılmıştır.
Ekonomi
ABD şirketi Brown & Root, Bondsteel Üssü inşaatı sebebiyle şehirdeki en büyük işveren olmuştur. Bu şirket için Ferizovikte 1500 kişi çalışmaktadır. Şehrin devlete ait kurum ve kuruluşlarının 22si özelleştirilmiştir. Ticaret ve Endüstri Bakanlığının verilerine göre, şehirde 4500den fazla küçük ve orta ölçekli işletme bulunmaktadır. Şirketlerin %11i üretim merkezli, %43ü hizmet sektörü merkezli ve %46sı da ticaret merkezli yapılardır.
Eğitim
Belediye sınırları içinde 30 ilköğretim okulu ve bu okullara devam eden 22.771 öğrenci bulunmaktadır. 8 ortaöğretim okulunda (lise ve meslek liseleri) 7.054 öğrenci eğitim görmektedir. Öğrencilerin büyük bölümü Arnavut etnisitesine dahilken, öğrenciler içinde az sayıda Aşkali, Rom, Goralı ve Türk öğrencilere de rastlanmaktadır. Ferizovikte ayrıca, 270 öğrencili bir anaokulu da bulunmaktadır. Şehirde, internet hizmetinin verildiği iki halk kütüphanesi vardır.
Medya
Ferizovikte 3 televizyon istasyonu ve 4 radyo istasyonu kayıtlıdır. Bunlar RTV TEMA, TV Liria, RTV Festina, Radio Ferizaj e Radio Fortuna adlı kuruluşlardır.
Demografik Yapı
Şehrin nüfus oranlarına dair kesin bilgiler henüz bulunmamaktadır. Son sayımlar 1991de yapılmıştı ve bu tarihten günümüze dek Ferizovik ve çevresi, birçok demografik değişiklik yaşadı. 2007 yılı belediye verileri ışığındaki tahminlere göre şehrin nüfusu 160.000-170.000 civarındadır. En büyük oran Arnavutlara ait olup, bunları sırasıyla Aşkali, Rom, Goralı, Boşnak, Sırp ve Türk nüfusu izlemektedir.
1990lar civarında şehrin nüfusu 80.000 dolayında iken, 1999 savaşı ile beraber çevreden ve Sırbistanın Müslüman bölgelerinden yapılan göçlerle şehir nüfusunda büyük artış yaşanmıştır. 1998-1999 savaş sürecinde şehir nüfusu 57.421 olarak kayıtlanmıştır. Rakamlara göre bu nüfusun %82.1i Arnavut, %9.4ü Sırptır. Kalan oran ise diğer halklara aittir (Türk, Boşnak, Aşkali, Rom, Goran).