Mago Barca

Mago Barca (MÖ 243-203), Kartacalı Hamilcar Barcanın üçüncü oğlu, Barca ailesinin üyesi, 2. Pön Savaşlarında önemli rol oynayan; Hispania, Galya ve İtalyadaki Roma ordularına karşı savaşan Kartaca ordu komutanı.
Küçüklüğü
İlk yıllarıyla ilgili olarak bilinenler azdır. Kardeşlerinin aksine babasının pusuya düşürülüp öldürülmesi sırasında onun yanında değildir.
İtalya Seferi
Hannibal İtalya seferine çıkarken yanındaki kurmay heyetinde Mago da bulunur. Heyette Maharbal, Hanno (yaşlı), Muttinus, Cartalo ve Hasdrubal Barca gibi komutanlar bulunmaktaydı. İtalya işgali sırasında Mago, Hannibalin yanında savaştı ve birçok savaşta önemli rol oynadı. Trebia Savaşında Romalıları pusuya düşüren birliğe komuta etti. Cannae Savaşı'nda Mago, Hannibal ile birlikte taktik dizilişin en önemli yerinde Galyalı piyadelerle birlikte savaşa katıldı.
Cannae zaferinden sonra Hannibal Magoyu Güney İtalyadaki Bruttiuma gönderdi. Bölgede ilerleyen Mago birçok şehri Kartaca tarafına geçirdi. Bruttiumdan Kartacaya geçen Mago İtalyadaki garnizonu Hannoya bırakır. Kartaca Senatosuna savaşta öldürülen Romalı asillerin yüzüklerini verirken yaptığı konuşmada İtalyadaki Hannibal için destek birlikler ister. Ancak senatodaki Barca ailesinin düşmanları Hannibale yardım gönderilmesine kesinlikle karşı çıkarlar. Hatta bu düşmanların önde geleni olan Hanno (büyük) senatoda Magoyu neredeyse sorguya çeker. Buna rağmen Senato Hannibale destek olması için 12.000 asker, 1.500 süvari ve 20 savaş filinden oluşan bir ordu kurulmasına karar verir.
Kartacanın yenildiği Dertosa Savaşının haberi Kartacaya gelince Mago ve Hannibale gönderilecek ordu Hasdrubal Barcaya takviye olarak Hispaniaya gönderilir. Kartaca Senatosu İtalyaya yardım göndermekten tamamen vazgeçmemiştir. Numidyalı 4.000 süvari ve 40 savaş fili Bruttiuma gönderilir. Hannibalin alacağı en önemli takviye güç bu olacaktır.
İber Yarımadası Seferleri
İber Yarımadasındaki Kartaca birliklerinin tamamını resmi olarak Hasdrubal Barca komuta etse de Mago görece küçük birliğiyle bağımsız hareket ediyordu, bu davranışının ileride ölümcül sonuçları olacaktır. İki kardeş Barca'lar ve Hasdrubal Gisco, Publius Cornelius Scipio ve Gnaeus Cornelius Scipio Calvus kardeşler ile MÖ 215-212 arasında savaşırlar. Magonun özellikle Hispaniadaki yerel kabilelerin Kartacaya bağlı kalmasında ve güç dengesinin sağlanmasında katkısı olur. Scipio kardeşlerin çabalarına rağmen Kartacanın bölgedeki hakimiyeti devam eder. Ancak Hannibale destek gönderilemez. Buna rağmen Hasdrubal uygun durumdan istifade ederek Kuzey Afrikaya geçer ve MÖ 212de isyan halinde olan Numidyalı kral Syphaxı yener. Scipio kardeşlerin sayıca kalabalık ordularına ve Hasdrubalın yokluğuna rağmen Mago ve Hasdrubal Gisco Kartacanın bölgedeki hakimiyetini sürdürürler.
Scipio kardeşler MÖ 211de büyük bir saldırı başlatırlar. Kartaca orduları birbirinden ayrılmak zorunda kalır; Hadsrubal Gisco 10.000 askeriyle Gadesde, Mago ise 10.000 askeriyle Castuloda, Hasdrubal Barca ise 15.000 askeriyle Amtorgisdedir. Scipio kardeşler bütün Kartaca birliklerine aynı anda saldırararak onları ortadan kaldırmayı denerler.
Savaşta Kartaca birlikleri son derece koordineli hareket etmiş ve iki Scipio kardeş de öldürülmüş ve Roma orduları dağıtılmıştır. Scipio kardeşler Roma Ordusunu ikiye bölmüş, böylece Publius Scipio 20.000 askerle Magonun üzerine yürürken, 35.000 askeriyle Ganeus Scipio Hasdrubal Barcaya saldırmak üzere hareket etmiştir. Hasdrubal Gisco, Magonun yardımına yetişmiş, Numidyalı Masinissanın birlikleriyle birlikte Publius Scipioyu yenmiş ve öldürmüşlerdir. Hasdrubal Gisco daha sonra Hasdrubal Barca ile birleşip Gnaeus Scipioyu öldürmüş ve ordusunu bozguna uğratmışlardır. Ancak saldırı sırasındaki karışıklık sırasında yaklaşık 8.000 Roma askeri kaçmayı başarmış ve Ebro Irmağının kuzeyine sığınmıştır. Bu askerler Kartacalıların takiplerine rağmen hayatta kalabilmiş ve MÖ 210 yılında İtalyadan bölgeye gelen 20.000 kişilik Roma ordusuna katılmışlardır.
Genç Publius Cornelius Scipio Kartaca ordularının dağınıklığından ve komutanlarının iletişimsizliğinden faydalanarak cesur bir harekatla MÖ 209da Hispaniadaki en önemli Kartaca kenti olan Cartagenayı fetheder. Bu sırada Mago ve ordusu şehirden sadece 3 günlük mesafededir. Kartacalılar durumu anlayınca Gadesdeki üslerine çekilirler.
MÖ 208 yılında Baecula Savaşı'ndan sonra Hasdrubal Barca ağabeyi Hannibale destek olmak üzere İtalyaya doğru hareket ederek Hispaniadan ayrılır. Mago ise yeni gelen komutan Hanno ile asker toplamak için Tagus ile Douro nehirleri arasındadır. Bunda başarılı olurlar ama orduyu ikiye bölüp kamplarında tedbiri elden bırakırlar. MÖ 207 yılında Romalı komutan Marcus Silanus tarafından orduları dağıtılır. Hanno yakalanır, Mago ise birkaç bin askeriyle Gadese sığınır ve Hasdrubal Gisconun ordusuyla birleşir. Kartacalılar ellerindeki orduyu, savunulacak kentlere yerleştirip yeni birlikler kurmaya başlarlar. Bu taktik Scipionun o yıl içinde sonuç alıcı bir savaş yapma planını bozar.

MÖ 206 yılında Ilipada Scipioya yenildikten sonra Hasdrubal Gisco Afrikaya döner, Mago ise bugünkü ismi Cadiz olan Gadese geri döner. Yerel bir kabile şefi olan Indibilisin Romalılara isyan etmesinin yarattığı karışıklıktan faydalanamaz. Bu sırada MÖ 205 yılında Romalı askerler de ayaklanırlar. Şehrin savunmasız olduğunu düşünen Mago, Cartagenaya saldırsa da başarısız olur ve büyük kayıplar verir. Gadese döndüğünde şehre alınmaz. Bu yüzden şehrin önde gelenlerini çarmıha gererek Balear Adalarına geçer. Buradaki Mahon Limanı hala onun adını taşımaktadır.
İtalyaya Üçüncü Sefer
Mago bu sefer denizden ilerler ve Minorca adasından Liguryaya çıkartma yapar. MÖ 205 yılında 15.000 askerle Genoayı ele geçirir ve kuzey İtalyanın kontrolünü üç yıl boyunca elinde tutar. Romalılar Mago ile doğrudan savaşmasalar da onun yüzünden bölgede 7 lejyon bulundurup güvenlik önlemlerini artırırlar. Bölgedeki kabilelerle sürekli savaş halindeki Mago, Hannibal ile birlikte Kartacanın savunması için geri çağrılır. Bu sırada Scipio, Hasdrubal Gisconun ordusunu bozguna uğratmış ve Kartacanın müttefiki olan Numidyalı Syphaxı esir etmiştir. Mago ve ordusu MÖ 202 yılında Kartaca filosuyla beraber Afrikaya gittiği için Roma donanması tarafından rahatsız edilmeksizin hareket eder. Ancak Mago Kartacaya varamadan denizde ölür.
Magonun savaş alanında başarılı bir komutan olduğunu Kartacanın onun sayesinde kazandığı savaşlardan anlıyoruz. Özellikle süvari birlikleriyle gerçekleştirdiği pusular Roma birlikleri için öldürücü olmuştur.
Hakkında Türkçe yazılan eserler
Scipio, Ross Leckie, Yurt Yayınları, çeviren: Özgür Çelebi, ISBN 975-9025-35-3
Hannibal Roma Surlarında, Patrick Girard, Güncel Yayıncılık, çeviren:Sonat Nayman, ISBN 975-8621-10-6