Türkiye'nin coğrafi bölgeleri

Türkiye'nin coğrafi bölgeleri, 6 Haziran-21 Haziran 1941 tarihleri arasında Ankara'da toplanan Birinci Coğrafya Kongresi tarafından belirlenmiştir. Kongre ilk, orta ve lise müfredat programları ile okul kitapları, coğrafya terimleri ve coğrafi isimlerin yazılması, Türkiye Coğrafyası'nın ana hatları ve yerlerin adlandırılması üzerinde çalışmalar yapmak amacıyla toplanmıştı. Bu çalışmanın sonucunda Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrilmiş olması, dağların Anadolu'nun iç kesimlerini kıyılardan ayırması, iklim, ulaşım ve bitki örtüsü gibi kriterler dikkate alınarak Türkiye'nin coğrafi bölgeleri belirlenmiştir. İdari sınırları baz alan Türkiye'nin İBBS'si ile karıştırılmamalıdır.
Coğrafi bölgeleri oluşturan etkenler
Coğrafi bölgeler ve coğrafi bölgelerin sınırları belirlenirken şu etkenler dikkate alınmıştır:
Doğal etkenler
Konum
Yeryüzü şekilleri
İklim
Bitki örtüsü
Beşeri etkenler
Nüfus
Yerleşme
Ekonomik etkenler
Tarım ve hayvancılık
Sanayi ve madencilik
Ticaret
Turizm
Bölgeler ve bölümler
Doğal, beşeri ve ekonomik özellikler yönünden sınırları içinde benzerlik gösteren geniş alanlara bölge denir. Sınırları içinde benzerlikleri olan ancak bölgenin diğer yerlerinden farklı olan küçük alanlara ise bölüm denir. Birinci Coğrafya Kongresinde Türkiye 7 coğrafi bölgeye ve 21 bölüme ayrılmıştır.
Akdeniz Bölgesi:
Adana Bölümü
Çukurova - Toros Dağları Bölümü
Antakya - Kahramanmaraş Bölümü
Antalya Bölümü
Antalya Bölümü
Göller Bölümü
Taşeli - Mut Bölümü
Teke Bölümü
Doğu Anadolu Bölgesi:
Yukarı Fırat Bölümü,
Erzurum-Kars Bölümü,
Yukarı Murat-Van Bölümü,
Hakkari Bölümü
Ege Bölgesi:
Ege Bölümü,
Edremit Bölümü
Bakırçay Bölümü
Gediz Bölümü
İzmir Bölümü
Küçük Menderes Bölümü
Büyük Menderes Bölümü
Menteşe, Muğla Bölümü
İç Batı Anadolu Bölümü
Güneydoğu Anadolu Bölgesi:
Orta Fırat Bölümü
Dicle Bölümü
Gaziantep Bölümü
Şanlıurfa Bölümü
Dicle Bölgesi
Diyarbakır Bölümü
Mardin - Midyat Bölümü
İç Anadolu Bölgesi:
Konya Bölümü
Yaylası
Konya - Ereğli Çevresi
Ankara Bölümü
Porsuk Çayı
Sündiken Dağ Zinciri Bölümü
Yukarı Sakarya Bölümü
Konya - Ereğli Çevresi
Orta Kızılırmak Bölümü
Yukarı Kızılırmak Bölümü
Marmara Bölgesi:
Yıldız Bölümü
Ergene Bölümü
Çatalca-Kocaeli Bölümü
Adapazarı Bölümü
İstanbul Bölümü
Güney Marmara Bölümü
Biga - Gelibolu Bölümü
Bursa Bölümü
Karesi Bölümü
Samanlı Bölümü
Karadeniz Bölgesi:
Batı Karadeniz Bölümü
Orta Karadeniz Bölümü
Canik Dağları Bölümü
Küre Dağları Bölümü
Doğu Karadeniz Bölümü
Yukarı Kelkit - Çoruh Çayı
Bölgelerin isimlendirilmesi
Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesinden dördüne komşu olduğu denizin adı verilmiştir (Akdeniz Bölgesi, Karadeniz Bölgesi, Ege Bölgesi, Marmara Bölgesi). Diğer üç bölge de Anadolu bütünü içindeki konumlarına göre adlandırılmışlardır (İç Anadolu Bölgesi, Doğu Anadolu Bölgesi, Güneydoğu Anadolu Bölgesi). Türkiye'nin yön isimlendirilmesinde Doğu şark, Batı Garp, Güney Cenup, Kuzey Şimal olarak adlandırılır.
Bölgelerde nüfus
Türkiyedeki coğrafi bölgeler arasında nüfus miktarı ve yoğunluğu yönünden önemli farklar bulunmaktadır. Bu farklarin oluşmasında fiziki faktörler (iklim özellikleri, yerşekilleri, toprak özellikleri) ve beşeri faktörler (sanayileşme, tarım, yer altı kaynakları, turizm, ulaşım) önemli rol oynarlar. Nüfusun en yoğun olduğu bölge Marmara Bölgesi en seyrek olduğu bölge de Doğu Anadolu Bölgesidir. Marmara'nın kalabalık bir nüfusa sahip olmasında İstanbul önemli bir rol oynar.
Bölgelerin özelliklerinden bazıları
Türkiye'nin coğrafi bölgelerinin karakteristik özelliklerinden bazıları şöyle sıralanabilir:
Alanı en büyük bölge: Doğu Anadolu Bölgesi (Türkiye'nin %21'ini kaplar.)
Alanı en küçük bölge: Güneydoğu Anadolu Bölgesi (Türkiye'nin %7.5'ini kaplar.)
En yüksek bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
En alçak bölge: Marmara Bölgesi
En uzun kıyılara sahip bölge: Ege Bölgesi
En fazla yağış alan bölge: Karadeniz Bölgesi
Yazın en sıcak bölge: Güneydoğu Anadolu Bölgesi
Kışın en ılık bölge: Akdeniz Bölgesi
En soğuk bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
Orman varlığı en zengin bölge: Karadeniz Bölgesi
Orman varlığı en fakir bölge: Güneydoğu Anadolu Bölgesi
Güneşlenme süresi en kısa bölge: Karadeniz Bölgesi
Güneşlenme süresi en uzun bölge: Güneydoğu Anadolu Bölgesi
Heyelanın en çok görüldüğü bölge: Karadeniz Bölgesi
Volkanizmanın en etkin olduğu bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
Seracılığıın en fazla geliştiği bölge: Akdeniz Bölgesi
Nüfusu en kalabalık bölge: Marmara Bölgesi
Nüfusu en az olan bölge: Doğu Anadolu Bölgesi
İklim çeşitliliği en fazla olan bölge: Marmara Bölgesi
Enerji tüketimi en fazla olan bölge: Marmara Bölgesi
Maden zenginlikleri en fazla olan bölge: Doğu Anadolu Bölgesi