Türkçedeki yabancı kökenli sözcüklerin Türkçe karşılıkları

Türkçedeki alıntı sözcüklerin değiştirilmesi, Atatürk'ün Türkleştirme politikasının bir parçasıdır. Osmanlı Türkçesi, Arapça ve Farsça'dan birçok alıntı sözcüğe sahipti, aynı zamanda Fransızca, Yunanca ve İtalyanca gibi Avrupa dillerinden bulunan diğer alıntı sözcükler de resmi olarak Türk Dil Kurumu (TDK) tarafından önerilen Türkçe karşılıkları ile değiştirildi. Türkçedeki yabancı kökenli sözcüklerin (alıntı) Türkçeleştirilmesi, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan sonra Atatürk Devrimlerinin daha geniş çerçevesindeki kültürel reformların bir parçasıdır.
Atatürk tarafından 1932 yılında, Türk dilini geniş kapsamda ve bilimsel düzende araştırmak için kurulan Türk Dil Kurumu, yabancı (ağırlıklı olarak Arapça) alıntı sözcükleri de Türkçe karşılıklarıyla değiştirmeye çalıştı. Kurum, ilk aşamada 3000'i aşkın sayıda Arapça kökenli sözcüğü ve bunun yanında diğer yabancı kökenli sözcükleri, dilden çıkarmayı başardı. Bu süreçte dile giren sözcüklerin çoğu, var olan Türkçe fiil (eylem) köklerinden yeni türetilmişken, TDK, ayrıca dilde yüzyıllardır kullanılmayan Eski Türkçe sözcüklerin kullanılmasını önermiştir. (Örneğin; cevap -yanıt- veya gözgü -ayna- gibi). Bu sözcüklerin çoğu günümüzde yaygın olarak kullanılırken, selefleri (öncelleri) artık günlük dilde kullanılmamaktadır. Bazı sözcükler dil reformundan önce de kullanılıyordu, ancak Farsça olanlardan çok daha az kullanıldı. Moğolca da önemli bir rol oynamıştır; çünkü Moğolca, Eski Türkçe'den alıntıladığı birtakım sözcükleri (örneğin; ulus, çağ, karakol, kaburga...) korumuştur.
Sözcük kullanımlarında kuşaklar arası farklılıklar vardır. 1940'lardan önce doğanlar, eski Arapça kökenli sözcükleri (hatta eskimiş olanları bile) kullanma eğilimindeyken, genç kuşaklar genellikle daha yeni betimlemeleri kullanmaktadır. Bazı yeni sözcükler, kısmen eski karşılıklarının içsel anlamlarını iletemedikleri için geniş çapta benimsenmemiştir. Bazı yeni sözcükler ise biraz farklı anlamlar almıştır ve eski karşılıklarıyla birbirinin yerine kullanılamaz.
Alıntı sözcüklerin birçoğu (özellikle Arapça, Farsça ve Fransızca olanlar) günümüzde giderek azalmakla birlikte, bir kısmı ise yaygın olarak kullanılmaktadır.
Sözcük seçiminin çağrışımları ve etkileri
Tarihsel olarak; Arapça, caminin diliydi, Farsça ise eğitim ve şiir diliydi. Her ikisinin de kasıtlı kullanımı ("batılı" bir sözcüğün kullanımından kaçınarak) genellikle sırasıyla dini bir alt metin veya romantizm anlamına gelir. Benzer şekilde, algılanan "modern" bir karakter kazandırmak için Avrupalı sözcüklerin kullanımı tercih edilebilir. "Saf Türkçe" sözcüklerin kullanımı, milliyetçiliğin bir ifadesi veya dilsel bir "basitleştirme" olarak kullanılabilir.
Türkçedeki sözcük varlığının (dağarcık) kökenleri
Türkçe kelime dağarcığına en önemli yabancı katkı yapan diller arasında Arapça, Farsça, Fransızca, İtalyanca, İngilizce ve Yunanca bulunmaktadır.
Başka dilden geçen sözcüklerin, yenisiyle değiştirilme dizelgeleri
Arapça kökenli alıntı sözcükler ile güncel Türkçe karşılıkları
Bu dizelgede, Osmanlı Türkçesi sözcükler, sözcüğün Türkçedeki çağdaş yazımı (TDK tarafından önerildiği ve günlük dilde kullanıldığı gibi) ve çağdaş Türkçe karşılığı verilmiştir.
{| class="wikitable" cellspacing="0" cellpadding="3" border="0"
|- bgcolor="#eeeeee"
! align="left" | Osmanlı Türkçesi sözlerive onların imce çevirileri
! align="left" | Osmanlı Türkçesi sözlerinçağdaş yazımları
! align="left" | Çağdaş Türkçe karşılığı
|-
||| abdal || gezgin
|-
||| abes || anlamsız, saçma, boş
|-
| || abıhayat || bengisu , dirim suyu , yaşam suyu
|-
|
| abus || 1) somurtkan2) asık (yüz)
|-
| || acayip || 1) şaşırtıcı, yadırgatıcı, şaşılan2) olağandışı
|-
| || acele || 1) ivedi2) ivedilikle
|-
|
| acemi || toy, ustalaşmamış, beceriksiz
|-
|
| aceze || düşkünler
|-
||| acil || 1) ivedi 2) çabucak
|-
| || aciz || 1) güçsüzlük2) beceriksizlik3) düşkünlük
|-
| || aciz || 1) güçsüz2) beceriksiz3) düşkün
|-
|
| acul || ivecen
|-
|
| acuze || Huysuz, yaşlı kadın
|-
|
| adabımuaşeret || görgü
|-
| || adale || kas
|-
||| adalet || türe
|-
|
| adap || 1) töre2) yol yordam
|-
|
| adavet || yağılık
|-
||| adet || sayı
|-
||| adet || 1) görenek, töre2) alışkanlık, alışkı3) aybaşı
|-
||| adeta || neredeyse, bayağı, sanki
|-
||| adi || 1) düşük nitelikli2) aşağılık, bayağı3) olağan, sıradan
|-
| || adil || doğru, haktanır
|-
||| af || 1) görevden alma2) bağışlama
|-
|
| afaki || 1) gelişigüzel, amaçsız2) nesnel
|-
|
| afet || kıran, yıkım
|-
| || affetmek || 1) bağışlamak2) görevden alma
|-
| || afiyet || sağlık, esenlik
|-
|
| ağyar || yabancılar, eller, el, başkaları
|-
||| ahali || 1) toplum, topluluk2) yerliler
|-
| || ahbap || arkadaş, tanış, gönüldeş
|-
| || ahdetmek || ant içmek
|-
|
| ahfad || torunlar, soy
|-
| || ahi || eli açık
|-
| || ahir || son
|-
| || ahit || 1) antlaşma, sözleşme2) ant3) çağ
|-
|
| ahize || almaç
|-
| || ahkam || yargılar
|-
|
| ahlak || Sağtöre
|-
|
| ahmak || beyinsiz, bön
|-
| || ahrar || özgürleştirilmiş
|-
||| ahraz || dilsiz-sağır (kimse)
|-
|
| ahşap || ağaç, tahta
|-
|
| ahval || durum, durumlar
|-
|
| aidat || 1) ödenti2) kesenek
|-
|
| aidiyet || 1) ilişkindir, değginlik 2) ilgi
|-
| || aile || ocak
|-
|
| ait || ilgili, ilişkin, ilişik
|-
|
| akabinde || arkasından, ardından, ardı sıra
|-
|
| akdetme || sözleşme, antlaşma, bağıt
|-
|
| akıbet || son, sonuç, durum
|-
| || akıl || 1) us2) bellek3) öğüt
|-
||| akide || inanç, öğreti
|-
|
| abide || anıt, yapıt
|-
| || akil || 1) bilgin, bilge, bilgiç2) sağduyulu
|-
|
| akim || 1) kısır, verimsiz2) sonuçsuz
|-
|
| akis || 1) yankı, tepki2) yansıma
|-
| || akit || sözleşme, bağıt
|-
| || aklıselim || sağduyu
|-
|
| akran || yaşıt
|-
| || aksam || bölümler
|-
| || aksi || 1)karşıt, 2) geçimsiz
|-
| || aksülamel || 1) tepki2) karşılık3) geri bildirim, dönüt
|-
| || ala || 1) iyi, çok iyi2) üstün
|-
|
| alaimisema || gökkuşağı, ebemkuşağı
|-
| || alaka || ilgi, ilişki
|-
||| alamet || belirti, gösterge, im, iz
|-
| || alametifarika || 1) simge, belirteç, gösterge, ayırtaç2) nitelik, özellik
|-
| || alelacele || ivedilikle, çabucak,
|-
| || alelade || sıradan, bayağı, olağan, doğal
|-
| || alelusul || 1) üstünkörü, gelişigüzel2) yöntemine göre, kurala uygun
|-
| || alem || 1) evren, yaratkı2) eğlenti3) el
|-
| || alet || araç, aygıt
|-
|
| alemşümul || 1) evrensel2) tanınır
|-
|
| alenen || açıkça, açıktan açığa, gizlemeden
|-
|
| aleni || açık, ortada
|-
| || allame || bilgin, bilgili
|-
| || aleyh || karşı, karşıt
|-
| || ali || yüce, yüksek, ulu, üstün
|-
||| alicenap || 1) sayın, saygın 2) yüce gönüllü, eli açık|-
| || alim || bilgin, bilgiç|-
|
| ama || görmez, görme engelli|-
||| ama || ancak, yalnız|-
| || amele || işçi|-
| || ameli || 1) uygulamalı2) iş üstünde3) eylemsel|-
| || ameliyat || işlemce|-
| || ameliye || işlem|-
| || amik || derin, dip|-
| || amil || 1) etken, işleyici2) işçi, yapan (kişi), etken|-
| || amir || 1) yönetici2) buyurucu, baş|-
|
| amiyane || sıradan, bayağıca|-
| || amme || kamu|-
| || amudufıkari || omurga, belkemiği|-
| || anane || gelenek|-
|
| ananevi || geleneksel|-
| || ani || 1) birden, ansızın2) beklenmedik|-
|
| ani || apansız, ansızın|-
| || araz || 1) belirti2) bulgu|-
|
| arazi || 1) toprak2) yer|-
|
| arbede || çatışma|-
|
| ardiye || yığımlık|-
|
| arıza || aksaklık, bozukluk|-
| || arıza || bozukluk, aksama|-
| || arife || öngün|-
| || arş || gök, gökyüzü|-
| || arz (I) || sunma, anlatma, bildirme|-
| || arz (II) || en, genişlik|-
| || arz (III) || yer, yeryüzü|-
||| arzu || istek, isteme, dilek, eğilim, yönelme|-
| || asa || değnek|-
| || asabi || sinirli, öfkeli|-
| || asabiyet || sinirlilik|-
|
| asalet || soyluluk|-
| || asap || sinir, sinirler|-
|
| asarıatika || eski çıkarmalar|-
|
| asgari || en az, en aşağı, en düşük, en alt|-
| || asıl || 1) kök, kaynak2) gerçeklik3) gerçek|-
| || asıllı || kökenli, uyruklu|-
| || asılsız || 1) dayanaksız, kaynaksız2) uydurma, yalan|-
|
| asır || yüzyıl|-
|
| asi || başkaldıran, dikbaşlı|-
|
| asil || soylu|-
| || asker || sü, süer
|-
|
| asli || birincil, köklü, baş|-
|
| asri || çağdaş, çağcıl|-
| || aşık || 1) tutkun, vurgun2) ozan3) sevgen |-
|
| aşiret || oymak |-
| || aşk || sevi |-
|
| atalet || 1) tembellik, gevşeklik, uyuşukluk2) dinginlik, durağanlık, süredurum|-
|
| ateh || bunama, bunaklık|-
|
| atfen || dayanarak, göre|-
|
| atıf || 1) yöneltme, çevirme2) gönderme|-
|
| atıl || 1) işe yaramaz, işgörmez2) süreduran|-
|
| ati || gelecek|-
|
| avane || yardakçılar, kafadarlar|-
|
| avdet || dönüş|-
|
| ayan || belli, açık|-
|
| ayan beyan || apaçık, açık seçik, besbelli|-
|
| aynen || olduğu gibi|-
|
| aynı || benzeri, özdeş|-
| ,
| ayni(yet) || nesnesel, özdeşlik|-
|
| ayyaş || içkici|-
|
| ayyuka çıkmak || 1) göklere çıkmak, ortaya çıkmak, yükselmek2) yayılmak|-
|
| aza || üye|-
|
| azamet || 1) ululuk2) çalım, kurum|-
|
| azami || en çok, en üst, en büyük, en yüksek|-
|
| azap || ezinç |-
|
| azil || görevden alma|-
|
| azimet || gidiş|-
|
|| badire || dar geçit, dar boğaz, sıkıntı|-
|
| bahir || deniz|-
|
| bahis || 1) konu2) söz|-
|
| bakaya || kalıntı|-
|
| baki || 1) artan, kalan2) kalımlı, ölümsüz|-
|
| bakir || el değmemiş, işlenmemiş, bozulmamış, dokunulmamış|-
|
| bakire || kız, kız oğlan kız, erden|-
|
| bakiye || kalan, artan|-
|
| bakliye || baklagil|-
|
| baliğ || 1) erişkin, erin, yetişkin2) varan, bulan|-
| ٖ
| bani || kurucu, kuran|-
|
| bap || 1) kapı2) bölüm3) konu|-
| || bariz || açık, belirgin|-
|
| basiret || sağgörü|-
| || basit || 1) yalın, yalınç 2) kolay3) sıradan|-
|
| batıl || boş, dayanaksız|-
|
| batıni || içrek|-
|
| bayi || 1) satıcı2) satış yeri|-
|
| bazen || kimi kez, arada, arada bir, ara sıra|-
| || bazı || 1) kimi2) birtakım|-
|
| bedel || 1) karşılık, eşdeğer2) tutar|-
|
| beden || gövde|-
||| bedhah || kötü yürekli, kötücül|-
|
| bedir || dolunay|-
|
| beis || sakınca|-
|
| beka || kalım|-
|
| bekaret || erdenlik |-
| || belagat || 1) iyi konuşan (kimse)2) sözbilim|-
|
| belahet || alıklık|-
|
| belde || kent|-
|
| belediye || yerel yönetim|-
|
| berat || aklanma |-
|
| beyan || söyleme, bildirme|-
|
| beyanat || demeç, bildiri|-
|
| beyanname || bildirge, bildiri|-
||| beyaz || ak |-
|
| beynelmilel || uluslararası|-
|
| beyzi || söbe, yumurtamsı|-
|
| bidayet || başlama, başlangıç|-
|
| bihakkın || adamakıllı, iyice|-
|
| bilaistisna || ayrıksız|-
|
| bilakis || karşıt olarak
|-
|
| bilavasıta || dolaysız, doğrudan, doğruca, dümdüz|-
|
| bilcümle || bütün|-
|
| bilfarz || diyelim ki, sözgelişi, örneğin, varsayım|-
|
| bilfiil || edimli olarak, doğrudan|-
|
| bilhassa || özellikle|-
|
| bililtizam || bile bile, isteyerek|-
|
| bilistifade || yararlanarak|-
|
| bilmukabele || 1) karşılıklı olarak2) ben de, siz de|-
|
| bilumum || bütün|-
|
| bina || yapı|-
|
| binaen || 1) -den dolayı, -den ötürü2) dayanarak|-
|
| binaenaleyh || dolayısıyla, bundan dolayı|-
|
| bittabi || doğal olarak|-
|
| bizatihi || kendisi, kendiliğinden|-
|
| bizzat || kendisi, aracısız, doğruca, doğrudan doğruya|-
|
| buhar || buğu|-
|
| buhran ||bunalım, bunluk , sıkıntı|-
|
| buhur || tütsü|-
|
| burç || dönence|-
|
| butlan || geçersizlik, çürüklük|-
|
| bud || 1) boyut2) uzunluk|-
|
| büluğ || ergenlik|-
|
| bünye || yapı|-
||| camia || topluluk|-
| || cahil || bilgisiz, eğitimsiz, bilisiz
|-
| || casus || çaşıt |-
| || cazip || çekici (ilgi), alımlı, uygun (değer), elverişli|-
| || cebir || baskı|-
| || cedit || yeni|-
| || celse || oturum|-
| || cemiyet || topluluk, dernek|-
| || ceninisakıt || düşük|-
| || cenup || güney|-
| || cerahat || irin|-
| || cevap || yanıt |-
| || cevaz || 1) onay, uygunluk 2) aşma, geçit verme|-
||| cihan || evren, yeryüzü|-
| || cihaz || aygıt |-
|
| cihet || yön, yan|-
| || cilt || deri|-
| || cisim || varlık|-
| || civar || dolay|-
| || cümle || tümce|-
| || cüsse || gövde|-
| || dahil || iç, içeri|-
| || dahiliye || dışişleri|-
||| dair || ilişkin, üstüne|-
||| daire ||yuvarlak, dönge|-
||| darülfünun || bilgievi|-
| || darp || vurma, çarpma, vuruş|-
| || def || tepme, kovma|-
| || defin || gömme, toprağa vermek|-
|, || defa, kere || kez|-
||| delalet || 1) işaret, iz, imge2) aracılık, kılavuz|-
||| define || gömü|-
||| delil || kanıt|-
||| derece || 1) basamak, aşama2) birim3) sıcakölçer
|-
||| ders || öğrence |-
||| deva || çözüm|-
| || devir || çağ|-
| || devran || yeryüzü, evren|-
| || devre || 1) dönem2) dönüş, döngü|-
| || dimağ || 1) beyin2) bilinç|-
| || dirayet || dayanıklılık, güçlü|-
| || diyar || bölge, yurt, ülke|-
| || dünya || yeryüzü, evren|-
| || düvel || ülke(ler)|-
| || ebat || boyut
|-
| || ebedi || sonsuz, sürekli, kalıcı|-
| || ebeveyn || anne baba|-
| || ebleh || bön, , beyinsiz, alık|-
| || ecdat || ata
|-
| || ecel || ölüm|-
| || ecnebi || yabancı, el|-
| || eda || 1) davranış2) işve, naz|-
||| edebiyat || yazın |-
| || edevat || araç gereç|-
| || edip || yazar, yazıncı|-
| || efrat || birey(ler), kişi(ler)|-
| || ehemmiyet || önem|-
| || elbise || giysi|-
| || elim || acıklı, üzücü, acıtan|-
| || emir || buyruk, komut|-
| || emniyet || güvenlik|-
| || emsal|| örnek, benzer, eşdeğer, denk|-
| || endişe || kaygı, sıkıntı|-
| || eser || yapıt |-
| || esir || tutsak |-
| || esvap || giysi, giyecek|-
| || eşya || 1) nesne2) varlık|-
| || etfal || çocuk|-
| || etraf || ortalık|-
| || evrak || belge|-
| || evvel || önce|-
| || eyyam || 1) çıkarcı2) devir|-
| || eza || acı, sıkıntı, üzüntü|-
| || ezcümle || 1) belli başlı, başlıca, topluca2) sonuç olarak3) örneğin, örnek olarak
|-
| || faal || etkin|-
| || fark || 1) ayrık, ayrım, ayrışma, ayrılık2) değişik|-
| || fahiş || aşırı, aşkın |-
| || fahri || onursal|-
| || faik || üstün, gelişmiş, yetenekli|-
| || fail || yapan, eden, işleyen, sorumlu (kimse)|-
| || faiz || getiri, ürem |-
| || fakat || ancak, yalnız|-
| || fakir || yoksul|-
| || fani || ölümlü, gelip geçici, kalımsız|-
| || farazi || varsayım(sal)|-
||| farz || gerek, gereklilik, zorunluluk|-
| || fasık || 1) sapkın,
|-
| || fasıl || aralık, bölüm, pay, dönem|-
| || fasih || açık, düzgün, anlaşılabilir|-
| || fayda || yarar, kazanç, ası|-
| || fazilet || erdem, üstünlük, seçkinlik
|-
| || fazla || çok, aşkın, artık|-
| || feci || korkunç, acıklı, üzücü|-
| fenn , ʕilm || fen, ilim || bilim|-
| || felah || 1) kurtuluş2) başarı3) iyilik, mutluluk|-
| || felaket || yıkım, kötülük|-
| || fena || 1) kötü, olumsuz, niteliksiz, başarısız2) üzücü|-
| || feragat || vazgeçme, el çekme|-
| || feraset || anlayış, kavrama, sezgi, seziş|-
| || fert || birey|-
| || feza || uzay|-
| || feyezan || taşkın|-
| || fırkat || ayrılık|-
| || fırsat || 1) koşul, olanak2) uygunluk|-
| || fıtrat || yaradılış, doğa (kimse)|-
||| fikir || düşünce|-
| || filhakika || doğrusu, gerçekten|-
| || fiil || eylem |-
| || firar || kaçış, kurtulma|-
| || fitne || geçimsizlik, kargaşa, arabozan (kimse)|-
| || fiyat || değer (ürün), eder, karşılık|-
| || fuhuş || azgınlık, taşkınlık|-
| || fuzuli || gereksiz, yersiz, boşu boşuna|-
|' || fetih || açılma
|-
| || gaddar || acımasız, taş yürekli
|-
| || gafil || önlemsiz, boş bulunma, aymazlık, uygunsuz
|-
| || gaile || sıkıntı, üzüntü
|-
| || galeyan || taşkınlık, kaynama, coşma, ayaklanma
|-
| || galiba || sanmak, görünüşe bakılırsa, sanırım
|-
| || galip || kazanmak, yenmek, üstünlük
|-
| || galiz || 1) kaba (aşağılama), çirkin, uygunsuz, yakışıksız2) yoğun
|-
| || gam || kaygı, üzüntü, acı, sıkıntı, karamsarlık
|-
| || gani || bol, çok
|-
| || garabet || yadırganıcı
|-
| || garip || 1) sıradışı, şaşırtıcı, alışılmamış2) yoksul, yoksun, kimsesiz, düşkün
|-
| || gark || 1) batma, batırılma, boğulma2) bol, çok
|-
| || garp || batı
|-
| || gayri || olmayan, başka, dışı
|-
| || gıda || besin
|-
| || hacet || 1) gerek, gerekçe
2) aracı
|-
| || hacim || 1) yoğunluk2) büyüklük3) oylum
|-
| || hadise || olay
|-
| || hafıza || bellek
|-
| || hafif || yeğni
|-
| || hafriyat || kazı
|-
| || hak || üleş
|-
|‫ || hakaret || aşağılama
|-
| || hakikat || gerçek, doğruluk
|-
| || hakim || yargıç
|-
| hal , vazʕiyet || hal, vaziyet || durum, konum
|-
||| halef || ardıl, sonraki
|-
| || halita || alaşım
|-
| || halk || ulus, topluluk, budun
|-
||| hamaset || yiğitlilik, yüreklilik
|-
| || hamarat || becerikli
|-
||| hami || 1) koruyan, kollayan, gözeten, destek çıkan2) kayıran, kayırıcı (kimse)
|-
||| hamil || taşıyıcı, taşıyan, elinde bulunduran
|-
||| hamile || gebe
|-
||| hamiyet || 1) yurtsever, ulus sever2) gayretli
|-
| || hamle || 1) atılım2) saldırı
|-
| || hantal || ağır, yavaş
|-
| || hapis || 1) tutsak, tutuk, kapatma2) alıkoyma
|-
| || harap || yıkık
|-
| || harabe || yıkıntı
|-
| || hararet || ısı 1, sıcaklık 2
|-
| || harcama || gider
|-
| || harcırah || yolluk
|-
| || harika || olağanüstü
|-
| || harç || 1) ödeme, gider2) vergi
|-
||| hareket || devinim
|-
| || harf || ses, imce
|-
| || hariç || dış, dışarı
|-
| || hariciye || dışişleri
|-
||| has || 1) özgü2) katışıksız
|-
||| hasar || bozma, yıkma, kırma, dökme
|-
| || hasbihal || söyleşi
|-
| || hasret || özlem
|-
| || hassas || duyarlı
|-
| || haşere || böcek
|-
| || hata || 1) yanlış, yanılgı, yanlışlık, yanılsama2) suç
|-
| || hatıra || anı
|-
|, ömr || hayat, ömür || yaşam, dirim, dirlik
|-
| || hayır (I) || yardım, iyilik
|-
| || hayır (II) || yok, olmaz, öyle değil
|-
| || haysiyet || saygınlık
|-
| || hazım(etmek) || sindirim
|-
| || hediye || armağan
|-
| || hiddet || kızgınlık, öfke
|-
| || hikaye || öykü
|-
| || hilaf || karşıt
|-
| || hilal || ayça, yeniay
|-
||| his || 1) duygu 2) duyu, duyum 3) sezgi
|-
||| hissiyat|| duygular, sezişler
|-
| || hoca || öğretmen, öğretici, öğreten
|-
||| hukuk || tüzük, tüze
|-
| || husus || konu
|-
| || hususi || 1) özel2) ayrıcalık
|-
| || huzur || dirlik, erinç
|-
| || hücre || göze
|-
| || hücum || saldırı
|-
| || hüccet || belgit
|-
| || hükumet || yönetim, erk
|-
| || hülasa || özet
|-
| || hür || özgür, bağımsız
|-
| || hürriyet || bağımsızlık, özgürlük
|-
| || hürmet || saygı
|-
| || hüsran || düş kırıklığı
|-
| || hüviyet || kimlik
|-
| || hüzün || sıkıntı, üzünç
|-
| || ısrar || üsteleme
|-
||| idare, idari || yönetsel, yönetimsel, yönetme, yürütme
|-
| || ifade || açıklama, anlatı, anlatım
|-
||| iflah || düzelme, kurtulma, iyileşme
|-
| || iflas || batık, batkınlık
|-
||| ifrağ, istifra || 1) çevirme2) boşaltma, kusma, öğürme, dökme, bulantı (mide)
|-
| || idman || çalışım, alıştırma
|-
| || iptidai || ilkel
|-
| || icra, icraat|| uygulama, yürütme, yapma, eylem, çalışma, uygulama
|-
| || içtima || toplantı
|-
| || içtima || kavuşum
|-
| || içtimai || toplumsal
|-
||| iddia || sav
|-
||| idrak || 1)anlama, kavrama, akıl erdirme2) kavuşturma, imgeleme
|-
|‫|| ihlal || bozma
|-
| || iftihar || övünme
|-
||| ihtiras || tutku
|-
| || ihtiyaç || gereksinme ya da gereksinim
|-
| || ihtiyar || yaşlı
|-
| || ihtiyat || 1) yedek2) sakınma
|-
| || iktidar || erk, yönetim
|-
| || iktibas || alıntı
|-
| || ilave || ek
|-
| || ilelebet || sonsuza dek
|-
| || ilham || esin
|-
| || iltica || sığınma
|-
| || iltifat || övgü, beğenme
|-
||| iltihak || katılma, karışma, katılım
|-
| || iltihap || yangı, irin
|-
||| imar || bayındırlık
|-
| || imkan || olanak
|-
||| imla || yazım
|-
| || imtihan || sınav, yazılı
|-
||| imtina || kaçınma, sakınma
|-
||| imtiyaz || ayrıcalık
|-
| || inhisar || tekel
|-
| || insan || kul , kişi
|-
| || inşa || yapı, yapım, kurma, yaratma, yapılandırma
|-
| || intiba || izlenim
|-
| || irtibat || 1) iletişim, bağlantı, ulaşım2) ilişik
|-
| || intihal || aşırma
|-
||| irtifa || yükseklik
|-
| || ırsi || kalıtlık, kalıtımlık
|-
| || isim || ad
|-
||| iskan || yerleştirme, yurtlandırma, konaklatma
|-
||| isnat || dayatma, dayandırma
|-
| || israf || savurganlık, tutumsuzluk|-
| || istifade || yararlanma
|-
||| istirahat || dinlenme
|-
| || istisna || aykırı
|-
||| istişare || danışma, görüş sorma
|-
| || isyan || başkaldırı, asilik
|-
| || iştigal || uğraş, uğraşı, ilgilenme
|-
||| iştirak || ortaklık
|-
| || ithaf || adama, sunma
|-
| || itibar || saygınlık
|-
||| itlaf || öldürme, yoketme, katletme, kaldırma
|-
| || ittifak || birlik, bağdaşım, bağdaşma, anlaşma, uzlaşma, birleşme
|-
||| ittihat || birlik, birleşme
|-
| || izah || açıklama
|-
||| izafet || görelik
|-
| || izhar || belirtme, gösterme, ortaya çıkma, açığa vurma
|-
| || izdivaç || evlilik
|-
||| kabiliyet || yetenek, yeti
|-
| || kabul || alma, onaylama, onama, isteme
|-
| || kader || yazgı
|-
| || kademe || basamak, aşama
|-
||| kafa || baş
|-
||| kafi || yeter(li)
|-
| || kahır || üzüntü, sıkıntı, derin acı
|-
| || kaide || 1) kural2) ayaklık, duraç, tabanlık
|-
| || kaim || 1) geçerli, geçer, kullanılan2) var olan, ayakta duran
|-
| || kainat || evren
|-
| || kalbur || elek
|-
| || kalp || yürek
|-
| || kamer || ay
|-
| || kamil || 1) bütün, eksiksiz, yetkin, tam2) ağırbaşlı, erişkin, olgun, bilgili (kimse)
|-
||| kamus || sözlük
|-
||| kanaat || yeterlilik, yeterli bulma, inanma kanıklık
|-
||| kanun || yasa, kural
|-
| || kanunuesasi || anayasa
|-
||| kafiye || uyak
|-
| || kanunuevvel|| aralık
|-
| || kanunusani|| ocak
|-
||| kasvet || 1) sıkıntı2) karanlık
|-
| || kaşif || bulgucu
|-
||| katip || yazman
|-
| || kavim || budun, topluluk
|-
| || kavis || eğiklik
|-
| || kelime || sözcük
|-
| || kenef || ayakyolu
|-
| || kesat || 1) durgun, azlık2) yokluk, kıtlık
|-
| || kesif || 1) yoğun, sık2) kalın
|-
| || keşif || bulgu, buluş
|-
| || ketum || ağzı sıkı
|-
| || keza || böyle, böylece, şöyle, öylece
|-
||| kıraat || okuma
|-
||| kısas || ödeşme
|-
||| kırmızı|| kızıl, al
|-
||| kısım || 1) bölüm, aşama, evre2) pay
|-
||| kıta || 1) anakara2) dörtlük3) bölük, birlik (ordu)
|-
||| kıvam || 1) yoğunluk2) koyuluk (sıvı)
|-
||| kıyafet || giysi, kılık
|-
||| kıyam || 1) ayağa kalkma2) girişim3) kalkışma
|-
||| kıymet|| 1) değer2) önem
|-
||| kitap || betik
|-
||| küfür || sövme, sövgü
|-
||| kusur || bozukluk, elverişsiz, noksan
|-
||| kuvvet || güç, erk
|-
||| küre || yuvar
|-
| || latife || şaka
|-
| || lisan || dil
|-
| || lügat || sözlük
|-
| || lüzumlu || gerekli
|-
||| macera || serüven
|-
| || maaş || aylık
|-
| || mabet || tapınak
|-
||| maddi || özdeklik
|-
| || mafsal || eklem
|-
||| mağdur || kıygın
|-
||| mağlubiyet || yenilgi
|-
| || mahfuz || saklı
|-
| || mahiyet || 1) özgün, özlük2) nitelik, yetkin,3) içyüz
|-
||| mahluk || yaratık
|-
| || mahrum || yoksun
|-
| || mahsul || ürün
|-
||| mahsus || özgü
|-
||| mahzun || üzgün, üzüntülü
|-
||| makam || orun
|-
| || makbul || benimsenmiş, ilgi gören
|-
| || makul || uygun, elverişli
|-
| || maksat, gaye, hedef || amaç, erek
|-
| || mamafih || durum böyleyken, bununla birlikte (bağlaç)
|-
| || mana || anlam
|-
| || manevi || tinsel
|-
| || mani || engel
|-
| || marifet || beceri, yetkinlik
|-
| || maruf || 1) tanındık, bilinen, ünlü2) beğenilen, uygun görülen
|-
| || masraf || gider, harcama
|-
| || matbaa || basımevi
|-
| || matbu || basılı, basma (yazım)
|-
| || mavi || gökçe
|-
||| mazi ||1) geçmiş2) eski
|-
| || mecaz || iğretileme, eğretileme
|-
| || mecbur || zorunlu
|-
| || mecmua || dergi, yayın
|-
| || meçhul || bilinmeyen
|-
| || medeni || uygar
|-
| || medeniyet || uygarlık
|-
| || mefhum || kavram
|-
||| mektep || okul
|-
| || mekruh || 1) iğrenç2) yasak, yasaklı
|-
| || meleke || alışkanlık
|-
| || melez || kırma
|-
| || memleket || ülke, yurt
|-
| || menfaat || 1) çıkar,2) beklenti3) yarar
|-
| || merasim || tören
|-
| || merhale || aşama, evre, bölüm
|-
| || mersiye || ağıt
|-
| || mertebe || aşama, evre, konum, bölüm
|-
| || mesafe || uzaklık
|-
||| mesela || örneğin
|-
||| mesele || sorun
|-
| || mesut || mutlu
|-
||| mesuliyet || sorumluluk
|-
||| meşgul || 1) uğraşma, uğraş2) oyalama
|-
| || meşhur || ünlü
|-
| || meşrubat || içecek
|-
| || metanet || dayanma, dayanıklılık, sağlamlık
|-
| mekan || mevki, mekan || yer, konum
|-
||| mevcudiyet || varolma, varlık, varoluş
|-
||| mevcut || elde olan, var olan, bulunan
|-
| meydan , saha || meydan, saha || alan
|-
| || meyil || eğim, eğilim
|-
||| mezar || gömüt
|-
| || mikyas || ölçek, boyut
|-
| || milli || ulusal
|-
| || milliyet || uyruk
|-
| || mıntıka || bölge
|-
||| mısra || dize
|-
||| miras || kalıt
|-
| || misafir || konuk
|-
| || misal || örnek
|-
| || miskin || uyuşuk, mıymıntı
|-
| || muamele || davranış
|-
| || muamma || bilmece
|-
| || muasır || çağdaş, güncel
|-
| || muavin || yardımcı
|-
| || mucize || tansık
|-
| || mugaddi || besleyici
|-
| || mugalata || yanıltmaca
|-
| muganni, muganniye || muganni, muganniye || şarkıcı
|-
| || mugayeret || aykırılık
|-
| || mugayir || aykırı
|-
| || muğber || küskün, gücenmiş, dargın
|-
| || muğlak || 1) belirsiz, anlaşılmaz, karışık (iş, söz, konu)2) çapraşık
|-
| || muhabere || iletişim, iletişme
|-
| || muhaceret || göç
|-
|مهاجم || muhacim || saldıran, saldırıcı
|-
| || muhacir || göçmen
|-
|پ|| muhaddep || dış bükey
|-
| || muhafaza || koruma
|-
|محافظه کا|| muhafazakar || tutucu
|-
| || muhafız || koruyucu
|-
| || muhakeme || yargılama, uslamlama
|-
| || müddet || süre
|-
| || muhakkak || kesin(likle)
|-
| || muhakkik || soruşturmacı
|-
| || muhal || olanaksız
|-
| || muhalefet || karşıtlık
|-
|مخمن|| muhammen || oranlanan, ön görülen
|-
| || muhammes || beşgen
|-
| || muhammin || ön gören
|-
| muharebe, harb || muharebe, harp ||savaş
|-
|پ || muharip || savaşçı
|-
||| muharrer || yazılı, yazılmış
|-
| || muharrik || kışkırtıcı, ayartıcı
|-
| || muharriş || tırmalayan, irkilten
|-
| || muhasamat || çarpışma
|-
| || muhasara || kuşatma
|-
| || muhasebe || sayıcılık
|-
| || muhasebeci || sayıcı
|-
||| muhasır || kuşatan
|-
| || muhassala || bileşke
|-
| || muhassas || ayrılmış
|-
||| muhat || kuşatılmış
|-
| || muhavvil || dönüştüren
|-
| || muhavvile || dönüştürücü
|-
| || muhtelif || türlü, çok sayıda, birçok
|-
| || muhtemel || olası
|-
| || muhteviyat || içindekiler
|-
| || mukaddes || kutsal, kutlu
|-
| || mukavele || sözleşme
|-
| || mukavemet || dayanma, direnç, karşı koyma
|-
| || muntazam || düzgün, düzenli
|-
| || murabba || dördül
|-
| || murafaa || duruşma
|-
| || mutedil || ılım(lı)
|-
| || mutlak || salt, saltık
|-
| || mutlaka || kesinlikle
|-
| || muvaffakiyet || başarı
|-
| || mübalağa || abartma
|-
| || mücadele || çaba, uğraş
|-
| || mücerrit || soyut
|-
| || müdafaa || koruma, savunma
|-
| || müdahale || karışma
|-
||| müderris || eğitimci, eğitmen, öğretmen
|-
| || müddet || süre
|-
| || müdrir || sidik söktürücü
|-
| || müebbet || yaşam boyu, sonsuz, kalıcı
|-
|ؤ || müeccel || ertelenmiş
|-
|ؤ || müeddep || uslu
|-
|ؤ || müellefat || (yazılı) çıkarma
|-
|, ؤ || müellif, muharrir || yazar
|-
|مومن|| müemmen || sağlanmış
|-
|ؤ ||müennes || dişil
|-
|ؤ || müessese || kurum
|-
|ؤ || müessif || üzücü
|-
|ؤ || müessir || dokunaklı
|-
|ؤ || müessis || kurucu
|-
|ؤ || müeyyide || yaptırım
|-
| || müfekkire || düşünce gücü
|-
| || müferrih || iç açıcı
|-
| || müfret || tekil
|-
| || müflis || batkın
|-
| || mühim || önemli
|-
| || mükafat || 1) ödül"2) karşılık|-
| || mülakat || görüşme, buluşma, konuşma|-
|ؤ || mümin || inanan, inançlı|-
| || münakaşa || tartışma, söz dalaşı|-
| || münasebet || ilişki, ilgi|-
||| müracaat || başvuru|-
|رکپ || mürekkep || birleşmiş, birleşik|-
|پ || mürettip || dizgici|-
| || müsabaka || karşılaşma|-
| || müsait || uygun, elverişli|-
| || müsamaha || hoşgörü, katlanma|-
| || müsavi || eşit, eş, eşleşen, denk|-
| || müsrif || savurgan, tutumsuz|-
||| müspet || olumlu, kanıtlanmış, doğrulanmış|-
||| müstahkem || sağlamlaştırılmış, desteklenmiş|-
| || müstahak || yaraşır|-
||| müstakbel || ilerideki, gelecekteki|-
| || müstehcen || uygunsuz|-
| || müsteşar || danışman|-
| || müstevli || ele geçirme, yayılma, bürüme|-
| || müsvedde || 1) taslak 2) örnek|-
|, || müşabih, mümasil || benzer|-
| || müşabehet || benzerlik|-
| || müşahhas || somut|-
| || müşkül || güç, güçlük, çetin|-
||| müşkülpesent || güç beğenen, titiz|-
||| müşrik || çoktanrıcı|-
| || müştak || türev|-
| || müştehi || istekli|-
| || müşteki || yakınan, sızlanan|-
| || müştemilat || eklenti|-
||| müşterek || ortak|-
| || müştereken || ortaklaşa|-
| || müşteri || 1) alıcı, alımcı2) tüketici|-
| || müt'a || geçici kazanç|-
| || mütalaa || 1) okuma2) düşünce3) irdeleme|-
| || mütareke || ateşkes, bırakışma|-
| || müteaddit || çok, birçok|-
| || müteaffin || kokuşuk, pis kokulu, kokuşmuş|-
| || müteahhit || üstenci, yüklenici|-
| || müteahhitlik || üstencilik, yüklenicilik|-
| || müteakiben || arkadan, ardı sıra, peşinden|-
| || müteakip || sonra, ardından|-
| || mütealiye || deneyüstücülük|-
| || müteallik || ilişkin, ilgili|-
||| müteammim || yaygınlaşmış, genelleşmiş|-
| || mütearife || ünlü, tanınan, belit
|-
| || mütebaki || kalan|-
| || mütebasbıs || yaltakçı|-
| || mütebeddil || değişen, kararsız|-
| || mütebessim || gülümseyen, güleç|-
| || muteber || saygın, geçerli olan, sözü geçer, güvenilir, inanılır|-
| || mütecanis || bağdaşık|-
| || mütecasir || yeltenen|-
| || mütecaviz || saldırgan|-
| || mütedeyyin || dindar|-
| || müteesir || üzüntülü|-
| || mütefekkir || düşünür|-
| || müteferrik || dağınık|-
| || mütehammil || dayanıklı|-
| || müteharrik || devingen, oynar|-
| || mütehassıs || uzman|-
| || mütercim || çevirmen|-
| || müteşebbis || girişimci|-
||| mütevazı || alçakgönüllü|-
| || müteveffa || ölü, ölmüş|-
||| müttefik || bağlaşık, yandaş|-
||| müzakere || görüşme, danışma|-
| || müzayede || açık arttırma|-
| || müzmin || süreğen|-
|,|| nadir, ender || seyrek|-
| || nağme || ezgi|-
||| nafile || boşuna|-
| || nakil || taşıma|-
| || nakliye || taşımacılık|-
|‫ || namus || ar|-
| || nasihat || öğüt|-
| || nazariyat || kuram, düşünce|-
| || nazır || bakan|-
| || nefes || soluk|-
| || nesiç || doku|-
||| nesil || kuşak|-
| || netice || sonuç|-
| || nevi || tür|-
| || nezif || kanama|-
| || nısıf || yarı(m)|-
| || nihayet || son(unda), sonuç|-
| || nikah || düğün|-
| || nispet || oran|-
| ‫|| nişan || simge, belirti, iz, işaret|-
| || nutuk || söylev|-
| || nüsha || 1) örnek2) sayı (basım-yayın)|-
| || nokta || im|-
||| rağmen || karşın|-
||| rahat || erinç, erinçli |-
||| rakım || yükseklik, yükselti|-
||| rakip || karşıdaş|-
||| rayiç || satış değeri|-
| || rey || oy|-
| || reis || başkan|-
||| rivayet || söylenti|-
||| ruh || tin
|-
||| rutubet || yaşlık, ıslaklık|-
|ؤ || rüya || düş|-
||| safha || aşama, evre, bölüm|-
||| sahil || yaka, kıyı|-
||| sahip || iye
|-
| || sahte || düzmece|-
||| sakin || durgun|-
||| samimi || içten|-
||| sarf || 1) tüketme, kullanma2) öne sürme|-
| sath || satıh || yüzey|-
| || seyyare || araba|-
| || sebep || neden, gerekçe|-
||| sefalet || 1) yokluk, yoksunluk2) düşkünlük, aşağılık|-
| || sefaret || büyükelçilik|-
| || selamet || esenlik|-
| || sema || gök|-
| || sene || yıl|-
| || serbest || bağımsız, özgür|-
||| seviye || düzey|-
| || sıhhat || sağlık|-
||| sihir || büyü|-
| || sohbet || söyleşi|-
|ؤ || sual || soru|-
| || suhulet || 1) kolaylık, yumuşaklık, uygunluk, incelik2) akıcı (konuşma)|-
| || sulh || barış|-
| || suni || yapma, yapay|-
| || sükut || sessizlik|-
| || sürat || hız|-
||| şahit || tanık|-
|ٖ|| şahsi, şahıs|| kişisel, kişi, özgü, özlük|-
||| şair || ozan|-
| || şark || doğu|-
||| şart || koşul|-
|,||şatafat, şatafatlı || gösteriş, gösterişli|-
||| şeffaf || saydam|-
| || şehir || il|-
| || selef || öncel, önceki
|-
||| şevk || istek|-
||| şey || varlık, nesne|-
||| sıla || buluşma, kavuşma|-
| || şiar || 1) ayırıcı özellik2) ülkü, ilke|-
| || şiddet || 1) sertlik, aşırılık, katılık2) güçlü|-
| || şimal || kuzey|-
| || şuur || bilinç|-
| || şüpheli || sanık|-
||| tabaka || katman|-
| || tabiat || doğa|-
| || tabii || doğma, doğal|-
|, || tabiiyet/tebaa || 1) bağlılık, bağımlılık2) uyruk|-
|, || tabir, ifade || deyiş
|-
||| tahakkuk || 1) gerçekleşme, yerine getirme2) kesinleşme, onaylama|-
||| tahkim || sağlamlaştırma, berkitme, güçlendirme|-
||| tahlil || inceleme|-
||| tahliye || salıverme, boşaltma|-
||| tahmin || kestirim |-
||| tahrip || kırma, dökme, yıkma, bozma, çarpıtma|-
||| tahsil || alma, getiri, elde etme, toplama|-
||| taht || orun |-
||| takas || değiş tokuş|-
| || takip || izlem, gözlem|-
||| taksir || önlemsizlik, özensizlik, ön görmeyerek|-
| || talep || istek|-
| || talebe || öğrenci|-
||| talimat || 1) yönerge, yönlendirme2) komuta|-
||| tamim || genelge|-
| || tamir, tadilat || onarım|-
| || taraf || bulun
|-
| || taraftar || bulundaş
|-
||| tarih || günay
|-
| || tasallut || sarkıntılık|-
| || tasavvur || canlandırma, tasarı|-
||| tasdik || onay|-
| || tashih || düzeltme|-
| || tasvir || betimleme|-
| || tayyare || uçak|-
| || tayın || 1) azık 2) pay|-
| || tayin || 1) atama 2) sonuç, belirleme|-
|''' || tavsiye || öneri, salık
|-
||| taziye|| başsağlığı
|-
| || tazmin|| karşılama
|-
| || tazyik || basınç(lı), baskı, sıkıştırma
|-
| || teadül || denklik
|-
| || teammü(den) || 1) tasarlayarak2) bilinçli, bilerek3) isteyerek, düşünülerek
|-
| || teamül || 1) yapılageliş2) tepkime, davranış
|-
| || tebellüğ || 1) bildiri, ileti2) erişme, anlama
|-
| || tebessüm || gülümseme
|-
| || tebdil || değişiklik
|-
| || tebliğ || bildiri, iletme, ulaştırma
|-
| || tebrik || kutlama
|-
| || tecahül || bilmezlikten gelme
|-
| || tecavüz || saldırı
|-
| || teceddüt || yenilenme
|-
| || tecelli || belirme, ortaya çıkma, görünme, yerine gelme
|-
| || tecerrüt || 1) uzaklaştırma, soyutlama2) soyma
|-
| || tecessüm || görünme, boyutlandırma, biçimlenme
|-
| || tecil || 1) erteleme2) bekletme
|-
| || tecrübe || deneyim
|-
| || tecrit || ayırma, ayrı tutma, soyutlama
|-
||| teçhizat || donanım, donatım
|-
||| tedarik || elde etme, sağlama, donatma, bulundurma, yetiştirme
|-
||| tedavi || iyileştirme, sağaltım
|-
||| tedavül || geçerlilik, dolaşım, sürüm
|-
||| tedbir || önlem
|-
||| tedrisat || eğitim, öğretim
|-
||| tedricen || giderek, gittikçe, azar azar, adım adım
|-
| || teessüs || yerleştirme, oluşturma, kökleştirme
|-
| || tefekkür || düşünme, düşünüş
|-
| || teferruat || ayrıntı
|-
| || tefrik || 1) bölüm, bölük 2) anlaşmazlık
|-
| || tefrika || ayırt etme, seçmek
|-
||| tefsir || 1) yorum2) açıklama
|-
||| tehdit || gözdağı, korkutma
|-
||| tekabül || 1) bölüm, bölük2) anlaşmazlık
|-
| || tekamül || evrim, erişim, gelişim, gelişme, olgunlaşma
|-
| || tekaüt || emeklilik
|-
| || tekeffül || yükümlenme
|-
| || teklif || öneri
|-
| || tekrar || yine
|-
| || teksir || çoğaltma
|-
| || tekzip || yalanlama
|-
| || telaş || tasa, kaygı
|-
| || telif || uzlaştırma
|-
||| temiz || 1) arı, duru2) kirsiz
|-
| || tenasüp || uyum, uygunluk, yakınlık
|-
||| tenvir || 1) aydınlatma, ışıklandırma2) bilgilendirme, bilgi verme, açıklama (aydınlatma)
|-
| || tembih || uyarı
|-
| || tercih etmek || yeğlemek
|-
||| tercüme || çeviri
|-
| || tereddüt || duraksama
|-
| || tertip || düzen
|-
| || tesir || etki
|-
| || teselli || avunma
|-
||| tesettür || örtünme
|-
| || teşhis || tanı
|-
||| teşkil || oluşum, oluşma, varolma, kurma
|-
||| teşkilat || 1) oluşum, kurum2) örgüt
|-
| || teşrinievvel|| ekim
|-
| || teşrinisani|| kasım
|-
| || teşvik || özendirme, kışkırtma
|-
||| teyit || doğrulama, doğrulatma, gerçekleme
|-
| || tuhaf || garip, alışılmamış, şaşırtıcı
|-
||| tumturak || görünme, belirme, ortaya çıkma
|-
||| tevhid|| eşsiz, benzersiz, tek olmak
|-
||| tezahür || gösteriş
|-
||| umumi || genel, kamusal
|-
| || usul || yavaş, ağır
|-
| || usul || yöntem, yol, yordam, izlence
|-
| || unvan || san
|-
| || üslup || biçem
|-
||| vaat || söz
|-
| || vaka || olay
|-
| || vakur || ağırbaşlı
|-
| || vasıf || nitelik
|-
| || vasıta || araç
|-
| || vasi || 1) yükümlü2) engin
|-
||| vatan || yurt
|-
| || vatandaş || yurttaş
|-
| || vazgeçmek || caymak
|-
| || vazife || görev
|-
| || ve || ile, yene
|-
| || vehim || kuruntu
|-
| || vilayet || il
|-
||| yeis || umutsuzluk, karamsarlık
|-
||| yani || sonuçta, sözün özü, doğrusu
|-
| || zail || yok olan, ortadan kalkan, süreksiz
|-
| || zamir || adıl
|-
| || zaruret, zaruri || 1) yoksunluk, yoksul2) kaçınılmaz
|-
||| zat || kimse, kişi, kendi, özü
|-
| || zaten || doğrusu, özde, gerçekte
|-
| || zaviye || 1) açı2) anlayış, görüş, bakış açısı, yaklaşım
|-
| || zulüm || ezinç
|-
|''' || zümre || 1) takım topluluk2) tür|}
Yeni Türkçe karşılıklarıyla birlikte günümüzde de Çağdaş Türkçede kullanılmakta olan eski sözcükler. Eski sözler kadar sıkça kullanılmayan yeni sözler. Sözler Arapça ile Farsça birleşimidir.
Farsça kökenli alıntı sözler
Bu listede Farsça kökenli sözcüklerin Osmanlı Türkçesindeki yazılışları, Türkçedeki günümüz yazılışları ve Öz Türkçe karşılıkları yer almaktadır.
Günümüzde birçok Farsça söz, çağdaş Türkçe içerisinde kullanılmaktadır. Öyle ki, Türkçede 1,500e yakın Farsça kökenli sözcüğün bulunduğu bilinmektedir. Ancak bu sözlerin birçoğunun Arapça kökenli sözcüklerden farklı olarak Türk Dil Kurumu tarafından önerilen birer Türkçe karşılığı bulunmamaktadır. Türk Dil Kurumu da geçmiş süreç içinde Farsça kökenli sözlerin Türkçe içine kalıcı olarak işlediğini öne sürerek daha çok Arapça kökenli sözleri Türkçeleştirme yoluna gitmiştir. Öyle ki tarihi süreç içinde Arap kültürü ve dili, Türkler tarafından daha yabancı olarak karşılanmıştır. Aslen Türkçe sözlerin Farsça yazılışları için kullanılan Osmanlı Türkçesi, buna karşılık Arapça ile daha uzak yazı sistemine iye idi.
Yeni sözler eski sözler kadar sıkça kullanılmamaktadır.
Sözler Farsça ile Arapça birleşimidir.
Sözler Eski kitaplar, ansiklopediler veya tarihi bir belgeden bulunan sözcük karşılığıdır (TDK'da bulunmayabilir).
Fransızca kökenli alıntı sözler
Yunanca veya Latince kökenli Fransızca sözcükler, Türkçeye 19. yüzyılda girmeye başladı. Özellikle Tanzimat Dönemi sonrasında bu oran artmaya başladı. Günümüzde yaklaşık 5,000 Fransızca sözcük Türkçede yer almakta olup, çoğu günlük yaşamda kullanılır.
Bu sözcüklerin hem Fransızca, hem Türkçe karşılıkları çeşitli yerlerde kullanılmaktadır.
Diğer diller kökenli alıntı sözler '' Bugünkü Türkçe karşılıkları ile birlikte kullanılan sözler.