Başlık: yahudilerin-bu-kadar-zengin-olmasinin-nedeni

yüz kere yazıldı, çizildi ama daha hala şu soruyu ısıtıp ısıtıp soran çıkıyor. iyi bir şekilde anlamak istiyorsanız şayet, 2010 national jewish ödülü de almış david b. ruderman'ın "yahudi tarihi" adlı kitabını alın okuyun. özet olarak da: büyük cemaatlerinin bulunması, cemaatlerdeki fakir yahudiler için bağışta bulunmak zorunda olmaları, daha fazla yahudi'ye yardım edebilmek için büyük ticari işlere girmeleri (mesela gemi ticareti yapmaları), büyük işlerden dolayı mediciler, osmanlılar gibi çeşitli hükümdarlarla bağlantı kurmaları, ticari ve siyasi ağlarda devletlere yardım etmeleri (mesela osmanlı'nın akdeniz'deki ticaretinde diğer ülkelere gidip aracılık etmeleri) vs. daha böyle gider bu. yahudiler, uzun yıllar devletleri olmadan yaşadıkları için ekonomik olarak batmakta olan ülkelerden çıkıp ekonomisi düzgün olana gidip yerleşmişler hep. onları esas zengin yapan detay budur. tıpkı yozgat'ın, ağrı'nın bağrından kopup para kazanmak için istanbul'a giden vatandaş gibi. bu arada zengin olanların ekserisi aşkenazilerdir, halbuki tarihte açık ara başarılı olan cemaat sefaradlardır. öyle ki sefaradlar, zengin ülkeler arasında tercih yaparken aşkenaziler doğu avrupa'nın çorak arazisinde yaşam mücadelesi vermiştir. son olarak: tek başarılı olma nedenleri ticaret değildir. sürekli refah düzeyi iyi ülkelere gittikleri için kültürel birikim elde etmişlerdir. bizim milletin ekserisi tarladan soğan çıkarırken bu adamlar üniversitelerde tıp okumuş. hatta öyle ki tarihteki ünlü yahudilerin çok büyük bölümü doktordur. tıp okudukları yıl da öyle 1800'ler falan değil, baya baya 14.-15. yüzyıldan bahsediyoruz. sanayi devriminden sonra da bilimin yavaş yavaş gelişmesiyle de diğer bilim alanlarına yönelmişlerdir.