Başlık: deist

tanım: toplum tarafından dikte edilen tanrı modelini reddeden kişi. bir deist, dış dünyadan edindiği tanrısal bilgiyi/ vaazı direkt olarak içselleştirmekle uğraşmaz; dış dünyadan edinmiş olduğu tanrısal esini, yorumlayabildiği kadar kendince yorumlar, ve sonra da "tanrı budur." der. deist, tanrısal bilgiyi -dini vaaz-, yaşamına uyarlamaya/ uydurmaya çalışır; teist ise onu olduğu gibi kabul eder. mensubu olduğu dinin hükümlerine, tamamıyla uymayan veya dinî vecîbeleri ve yükümlülükleri (tamamı veya bir kısmını), kendi yaşam tarzına göre uyarlayan her teist, aslında biraz deisttir diyebiliriz. çünkü tanrı'yı, ona, vaaz edilen sınırların dışında da görmeye, algılamaya, anlamaya meyillidir. buna da, halk dilinde (bkz: kalbim temiz dini) denir. uzun lafı kısası, cioran'ının da dediği gibi: "her tanrı versiyonu otobiyografiktir. bizden gelmekle kalmaz, aynı zamanda bizim kendi yorumumuzdur." dinler de; mezhepleriyle, tarikatlarıyla, şeyhleri ve hacı hocalarıyla vs. insanın oluşturduğu kolektif bir tanrı anlayışı değil midir? tüm bu teolojik sorgulamaların ardından, insanın elinde kalan tek mutlak şeydir deizm: başkalarının kalbi yerine, kendi yüreğinin yanılgısına sığınmak. her şeyin, bir yanılgı ve bir ön yargıdan ibaretmiş gibi göründüğü şu dünyada; bizlere de ancak, yanılsamalarımız üzerinden didişmek uygun düşerdi. tabii, keşke sadece "didişmek"le sınırlı kalsa...