Başlık: muslumanlarin-geri-kalma-sebepleri

ecnebîler, avrupalılar terakkîde istikbale uçmalarıyla beraber, bizi maddî yönde durduran ve eğrelten altı tane hastalıktır. o hastalıklar da bunlardır: 1. ümitsizliğin içimizde hayat bulup dirilmesi. 2. doğruluğun siyaset-sosyal hayatta ölmesi. 3. düşmanlığa muhabbet. 4. ehl-i îmanı birbirine bağlayan nûranî bağları bilmemek. 5. çeşit çeşit bulaşıcı hastalıklar gibi yayılan istibdat. 6. amacını, gayretini sadece şahsi menfaatine sarfetmek. ilaçlar için (bkz: hutbe-i şamiye)