Başlık: budizm

''budizmin temel figürü tanrı değil, bir insan olan siddharta gautama'dır. budist inancına göre gautama mö 500 civarında küçük bir himalaya krallığının varisiydi. etrafında gördüğü acılardan çok etkilenen genç prens erkeklerin, kadınların çocukların ve yaşlıların sadece savaş ve salgın hastalık gibi sorunlarla değil aynı zamanda endişe, kızgınlık ve memnuniyetsizlik gibi şeylerle de boğuştuğunu ve tüm bunların sanki nsan olmanın ayrılmaz bir parçasıymış gibi olduğunu görmüştü. insanlar zenginlik ve güç peşinde koşarken bilgi ve maddi birikim yaratıyor, erkek ve kız çocuklar dünyaya getiriyor, evler ve saraylar yapıyorlardı, ama ne yaparlarsa yapsınlar hiçbir zaman memnun değillerdi. fakirlik içinde yaşayanlar zenginliği, bir milyonu olanlar iki milyona sahip olmayı hayal ediyordu, iki milyonu olanlar da on milyon istiyordu. zengin ve ünlü kişiler bile nadiren memnunlardı çünkü onlar da hastalık,, yaşlılık ve ölüm hayatlarını sonlandırana dek sonu sonu gelmeyen endişeler ve kaygılarla boğuşuyorlardı. bir insanın tüm biriktirdiği şey buhar olup uçuyordu. hayat manasız bir yarıştı. peki, bundan kaçmanın yolu neydi? gautama 29 yaşındayken bir gece gizlice sarayından kaçarak ailesini ve tüm mal varlığını arkasında bıraktı. kuzey hindistan'ı baştan başa evsiz bir berduş gibi gezerek bu acılardan kurtulmanın bir yolunu aradı. aşramları gezdi, guruların dizlerinin dibinde oturdu, ama hiçbir şey onu özgürleştirmedi ve tatmin etmedi. yine de umutsuzluğa düşmedi ve tamamen özgürleşmesini sağlayacak bir yöntem bulana kadar çektiği dertleri incelemeye koyuldu. insanların çileleri ve ızdıraplarının özünü, sebeplerini ve tedavilerini anlamak için altı yıl boyunca oturup düşündü. sonuçta mutsuzluk ve acı bir talihsizlik, sosyal adaletsizlik ve ilahi bir heves yüzünden yaşanmıyordu. acı, bir insanın kendi davranış örüntüleri sebebiyle ortaya çıkıyordu. gautama'nın içgörüsü, zihnin deneyimlediği şey ne olursa olsun genellikle bir şeyleri çok istediğini ve bunun da mutsuzluğua yol açtığını söyler. zihnin hoşuna gitmeyen bir şey yaşadığında şiddetle bu rahatsızlıktan kurtulmak, hoşuna giden bir şey yaşadığında da zevkin kalıcı olmasını ve yoğunlaşmasını ister, bu yüzden de hep doyumsuz ve huzursuzdur. bu, acı gibi hoşumuza gitmeyen şeyler deneyimlediğimizde çok açıktır. acı sürdükçe mutsuz oluruz ve acıdan kurtulabilmek için her şeyi yaparız. öte yandan, keyifli şeyler yaşadığımızda bile tamamen mutlu değilizdir. ya keyfimizin biteceğinden korkarız ya da keyfin yoğunlaşamsını dileriz. insanlar yılalr boyunca aşkı bulmak isterler, ama bulduklarında da nadiren hoşnut olurlar. bazıları partnerllerinin kendilerini bırakacağından endişe eder, diğerleri hak ettikllerinin daha azına razı olduklarını ve daha iyi birini bulabileceklerinii düşünürler, çünkü hepimiz bunu başaran insanlar tanırız. büyük tanrılar bizim için yağmur yağdırabilir, sosyal kurumlar adalet ve iyi sağlık hizmetleri sunabilir ve şanslı tesadüfler bizi milyoner yapabilir, ama bunların hiçbiri temel zihinsel örüntülerimizi değiştiremez. bu yüzden de en büyük krallar bile sıkıntı içinde, devamlı acı ve mutsuzluktan kaçarak ve hayat boyu zevklerin peşşinde koşarak yaşarlar. gautama bu kısır döngüden çıkmanın bir yolunu bulmuştu. eğer zihin keyifli ya da can sıkıcı bir şeyler yaşadığında bu olayları oldukları gibi kabul ederse, o zaman acı doğurmaz.. eğer üzüntüyü, üzüntüden kurtulmayı dileyerek yaşamazsanız gene üzüntü hissetmeye devam edersiniz, ama bundan acı çekmezsiniz, hatta üzüntüde bile zenginlik bulabilirsiniz. eğer mutluluğu, mutluluğun uzayıp yoğunlaşabileceği ihtimalini düşünmeden yaşamayı başarabilirseniz, akıl sağlığınızı kaybetmeden bu mutluluğu hissedebilirsiniz. zihnin bütün bu duyguları olduğu gibi kabul etmesini ve başka bir şey istememsini nasıl sağlarsınız? mutsuzluğu mutsuzluk, neşeyi neşe, acıyı acı olarak görmesini nasıl başarırsınız?gautama zihnin deneyimleri olduğu gibi yaşamasını sağlayacak meditasyon teknikleri geliştirdi. bu teknikler zihnin, şu anda ne yaşıyor olabilirdim, yerine, şu anda ne yaşıyorum, sorusuna odaklanmasını sağlar. bu tür zihinsel duruma ulaşmak zordur, ama imkansız değildir. gautama bu meditasyon tekniklerini birtakım etik kurallara da bağlayarak insanların gerçekte var olan deneyimlere odaklanmalarını kolaylaştırıp çeşitli isteklere ve fantazilere dalıp gitmemelerini de sağladı. takipçilerine öldürmeyi, gelişigüzel seksi ve hırsızlığı yasakladı; çünkü bu eylemler ister istemez daha fazla şey arzulamanın fitilini ateşler(daha fazla güç, bedensel haz veya zenginlik). bu arzular tamamen dizginlendiğindeyse yerini nirvana olarak bilinen(kelimenin tam anlamıyla ''ateşi söndürmek''tir) büyük bir doyum ve huzura bırakır. elbette yine tatsız ve acı dolu deneyimler yaşarlar ancak bunlar ızdıraba yol açmaz. sürekli arzulamayan, acı çekmez. budist geleneğine göre gautama'nın kendisi de nirvana'ya ulaşmış ve acıdan tamamen kurtulmuştur. o andan itibaren de ''buddha'' yani ''aydınlanmış kişi'' olarak bilinmiştir. buddha yaşamının geri kalanını, keşiflerini diğer insanlara anlatıp onları da acı çekmekten kurtarmaya çalışarak geçirmiş ve bu amaçla tüm öğretilerini tek bir yasa altında toplamıştır: arzular acı çekmeye sebep olur, acı çekmekten tamamen kurtulmanın tek yolu da arzu duymaktan tamamen kurtulmaktır. bunu yapmanın tek yolu da gerçeklliği olduğu gibi yaşaması için zihni eğitmektir. dharma veya dhamma olarak bilinen bu öğreti budistler tarafından doğanın evrensel yasası olrak bilinir. tığkı modenr fizikte e'nin hep mc2'ye eşit olması gibi, '' acı arzudan doğar'' kuralı her zaman ve her yerde geçerlidir. budistler bu yasaya inanan ve bunu tüm faaliyetlerin dayanak noktası tapan insanlardır. tanrıya inanç ise onlar için fazla önem taşımaz. tektanrılı dinlerin prensibi şudur:''tanrı vardır. benden ne istiyor?'' budizmin ilk prensibi ise: '' acı vardır. acıdan nasıl kaçabilirim?''dir. budizm yağmur yağdırabilen veya zaferler kazandırabilen güçlü varlıklar olarak tanımladıkları tanrıların varlığını yok saymaz ama tanrıların acı çekmeye neden olan arzunun yasaları üzerinde etkileri yoktur. eğer bir insan tüm arzularından arınabilmişse hiçbir tanrı ona ızdırap çektiremez. bunun aksine, eğer arzudan arınamazsa dünyadaki tüm tanrılar bile onu acı çekmekten kurtaramaz. pek çok tek tanrılı din gibi, budizm ve diğer modernite öncesi dinler de tanrıya ibadet etmekten asla tamamen kurtulamadılar. budizm insanlara, ekonomik refah ve siyasi güç gibi meselerle oyalanmadan, acıdan tamamen kurtulmayı hedeflemelerini öğütlüyordu. öte yandani budistlerini yüzde 99'u nirvana'ya ulaşamadıkları gibi, zamanlarının büyük bölümünü dünyevi başarıların peşinden koşarak geçirdiler ve pek çok değişik tanrıya tapmaya da devam ettiler. bunlar arasında hindistan'daki hindu tanrıları, tibet''teki bon ve japonya'daki şinto tanrıları örnek verilebilir. dahası, zamanla pek çok budist mezhebi kendi buddhaları ve buddhisatvalarından oluşan panteonlar geliştirdi. bunlar, açı cekmekten tamen kurtulma becerisine sahip olmasına rağmen hala bu sefalet döngüsünden çıkamamış sayısız insana yardımcı olmak için bu özgürleşme hamlesinden vazgeçen varlıklardı. çoğu budist, tanrılar yerine bu aydınlanmış varlıklara tapmaya başladı ve onlardan sadece nirvana'ya ulaşabilmeyi değil, pek çok dünyevi sorunla baş etmek için de yardım dilediler. bu yüzden, doğu asya boyunca pek çok budistin, buddha ve buddhisatva'ya seller, salgınlar, hatta savaşlar kazanmak için dualar, renkli çiçekler, güzel kokulu tütsüler, şeker ve pirinç sunmakla uğraştıklarını gözlemeyebiliyoruz.'' yuval noah harari, sapiens, dinin kanunu, sayfa 224-228 arası copy paste değil alın teri