Başlık: veganizm

eskiden aslında bunun mutlak bir doğru olması gerektiğini düşünürdüm. yıllar içinde veganlığın duygusal olarak baktığımda her ne kadar halen doğru bir yaşam tarzı olduğunu düşünsem de tam zıttının da yanlış olmayabileceği kanısına vardım. konuya dümdüz etik boyutundan girmek lazım. veganizmin bence en büyük çelişkisi "biz de hayvanız" derken bir yandan da insanları aslında hayvanların üstünde bir noktaya konumlandırmaları. aynı şey iklim değişikliği konusunda da var. evet biz de hayvanız ve dolayısıyla bizim de diğer hayvanları öldürmemiz onların öldürmesinden farklı olmamalı. çevresel boyuttan bakıldığında da evet biz de doğanın bir parçasıyız ve dünyayı çevreyi kirleterek yok edemeyeceğimize göre en fazla soyumuz tükenir. bir canlı türünün soyunun tükenmesi için bir şeyleri yanlış yapmasına gerek yok. dünyaya yeterince büyük bir meteor çarptığında bile türlerin çoğunun soyu tükeniyor. 4,5 milyar yıllık gezegende biz gerçekten o kadar önemli miyiz? konuya döneyim. hayvanız ve yaşamak için öldürmek ve ölmek de hayattaki en doğal şeyler. bunları gündelik hayatımızdan soyutlayamayız. bunları etik temelinde değerlendirebilmemiz için öznelerin insan olması gerekir. çünkü hayvanlar "moral society"nin bir parçası değildir. biz diğer hayvanlara karşı etik bir davranışta bulunduğumuzda karşı taraftan aynı davranışı görmeyiz. bu nedenle bizim hayvanlara karşı bir etik sorumluluğumuzun olması teknik olarak gerekmez. çünkü veganizmin de savunduğu gibi biz yalnızca başka tür bir hayvanız. bir arslana iyi davrandık diye arslan da bize iyi davranmaz. bu da etiğin hayvanlara karşı çalışmadığını gösterir. biz bir kişi tarafından dolandırıldığımızda o kişi etik davranmamış demektir. bu da gerekli kanunlar yordamıyla cezalandırılmasına neden olur. bir hayvan bizi ısırdığında bağımsız mahkemeler tarafından yargılanmadığı sürece ve bu diğer hayvanlar için caydırıcı olmadığı sürece bizim bu hayvana karşı etik sorumluluğumuzun varlığı tartışmaya açık olacaktır. veganizmde etik bağlamında ciddiye alınmayan türlerin varlığı bence bir başka tartışma konusu. bazı veganlar "where do you draw the line" diye sorarak "köpekleri yemezken ineklerin suçu ne?" ikilemini ortaya atarken aynı zamanda haşaratı bir nedenden denklemden çıkararak bir seviyede tutarsızlıklarını gösteriyorlar. teorik olarak araba kullanırken cama çarpan yarı baygın sineği de iyileştirmemiz gerekir. ya da pestisit kullanımı nedeniyle ölen hayvanlar da bunlara dahil. peki bu çizgiyi veganizm nereden çiziyor? öldürüldüğünde etik problem yaratmayan "önemsiz" hayvanların başlangıç noktası neresi? günümüzde alternatifler çoğaldığı için et yemek gerekmediği bir başka argüman. doğru, bizim türümüz olmasalar da en nihayetinde uzaktan da olsa akrabayız ve onların yerine kendimizi koyabiliyoruz fakat konu 1- et yavaş sindiriliyor ve 2- tadı güzel. yani açlığı hacmen ufak miktarlarda tüketildiğinde dahi uzun süre bastırmakla birlikte yerken büyük oranda zevk veriyor. yemek de hayattaki diğer güzel şeyler gibi uğrunda çaba harcanan ve sonucunda zevk veren bir şey. besin değerlerini geçtim sırf zevk verdiği için yenmesi bile bir derecede anlaşılabilir. nitekim salt gereklilik temelinde baksaydık çikolata tüketmezdik. bunun ötesinde mesela dünyadaki en büyük problem iklim değişikliği iken türkiye'den sicilya'ya uçakla gitmek de bu bağlamda gereksiz bir lüks. fakat burada problem bizim maksimum 80 yıl falan yaşıyor olmamız. dünyaya gerçekten bir iyilik yapmak istiyorsak hepimiz fosil yakıtlardan, sanayileşmeden falan vazgeçelim. köyümüzde organik tarımla ve takas usulüyle yaşayalım. fakat bir yerde herkesin kafasında "şurada kaç yıl yaşıyoruz ki" var ve bu çok doğal. biz en nihayetinde güçlü olan türüz. güçlü olan türün güçlerini kullanarak hayatta kalması veya yaşam şartlarını iyileştirmesi doğanın en temel kuralı. bizim kendimizi neden diğer türlerden soyutladığımız pek anlaşılabilir bir şey değil. veganizmdeki argümanların çoğu hayvanları insan bakış açısından değerlendirmek gibi bir problemle de karşı karşıya. hayvanlar eşya değildir ve onlara karşı böyle davranılmamalıdır. fakat hayvanlar insan da değildir. mesela hayvanlar üzüldüklerinde gözyaşı dökmezler ya da mutlu olduklarında gülmezler. bunlar insanlarda bir etki bırakmak için bir kısım veganların propaganda araçlarında kullandığı öğelerdir. hayvanların ölüme ya da öldürmeye karşı bakış açısı insanlar gibi olmak zorunda da değildir. sokak köpekleri minik bir çocuğu parçalarken nasıl insan gibi düşünmüyorlarsa ölüme giderken de her ne kadar varsayımsal olsa da belki olaya o kadar duygusal bakmıyorlardır. zaten doğal seçilim bunları önemsemez. herkes istisnalar dışında kendi türünü kollar çünkü canlılar arasında bir etik kuralı işliyorsa bu "sana yapılmasını istemediğini başkasına yapma"dan ibarettir. bunun aksinin geçerli olduğu durumlarda etik sorgulaması yapmanın da pek bir manası yoktur. dünya için iyi veya kötü değerlendirmesi yapmak çok zor bir olay. et konusunda yapılan tercihlerin geniş boyutta ya da uzun vadede sonuçlarını ölçmek çok zor. ilk akla gelen şeyi söylemek her zaman en basiti. evet hayvanları öldürmeyelim. çevreyi kirletmeyelim. fakat bunları yaparken nelerden feragat edeceğiz? çevresel problemlerin kısa sürede çözülmesi mühendisliğin neredeyse tamamen bitmesi ile sağlanabilir fakat elektriksiz yaşayabilecek miyiz? suyu eve kovalarla getirip yılda iki kere banyo yapmayı kabul edecek miyiz? arabayla on dakikalık yolu bir saat yürümeyi kabul edecek miyiz? aslında dünya için yapılabilecek şeylerin sınırı yok fakat birçok kişi kendi yaptığı kadarını yeterli görüp diğerlerini yargılıyor. hepimiz bir derecede benciliz bunu kabul etmek gerek ama bu kısa ömrümüzde bir nebze de olsa bencil olmamamız için bir neden var mı tam olarak emin değilim. özetle iki görüşe de saygı duyuyor ve bunları saçma sapan ezbere örnekerle "kuzu pirzola yenmez mi" ve "et yemek cinayettir" boyutuna indirenlere kafamın girmesini diliyorum.