Başlık: yahudilerin-bu-kadar-basarili-olmasinin-sebebi

kültür çeşitliliği. hepsi aynı ırka sahip olabilir ama dünyanın her yerinde yahudiler yaşamaktadır. kendi kültürlerini korusalar da kaçınılmaz olarak bulundukları toplumun kültürünü de alırlar. örneğin osmanlı'da yaşayan bir yahudi hem kendi kültürüne hem osmanlı kültürüne, hollanda'da yaşayan ise hem kendi kültürüne hem hollanda kültürüne gibi. günümüzde hala aynı durum geçerli mi bilmiyorum ancak bu yüzyıla kadar yıllarca yahudi diasporası çok etkin çalışmaktaydı ve dünyanın her yerinde birbirleri ile iletişim halindeydi. bir genç yahudi erkek bir kızla evleneceği zaman dünyanın diğer yerlerinden yahudi kızlar araştırılır birbirleri ile evlendirilirdi. bunu da çok sistematik bir şekilde yaparlardı. böyle olunca babası hollanda yahudisi annesi ingiltere yahudisi olan bir erkek, babası izmir yahudisi annesi şam yahudisi olan bir kızla evlendiğinde doğan çocuğu düşünün. şöyle örnek vereyim, bırakın başka bir toplumun kültürünü, 18 yaşına kadar yaşadığınız şehirden çıkıp üniversite için başka şehire gittiğinizde oranın kültürünü kaptığınızda bile ufkunuzda, yeteneklerinizde ne kadar gelişme oluyor. veya 2. dil olarak okuma ve anlama seviyesinde genel ingilizce öğrendiğinizde. bu insanlar da bu sayede yüzyıllardır dünyanın en kapsamlı kültürüne dolayısıyla da en kampsamlı dünya görüşüne, yeteneğine, dil bilgisine sahipler. bu derece başarılı olma sebeplerinin en başında (bence) bu gelmektedir.