Başlık: tatar

bahaddin ögel'den alıntı: tatar kelimesi bir halkı ya da halkları işaret eden bir isim olarak xııı. yüzyıldan itibaren kullanılmaya başlanmıştır. tatar adının kullanılması cengiz han dönemine dayanmaktadır. orhun yazıtlarında ise moğollar "tokuz tatar" ya da "otuz tatar" olarak adlandırılır. çinliler bu halk için ak tatar ya da kara tatar olarak adlandırma yapmışlardır.(benim notum: eski çincenin yeniden yapılandırılması çalışmalarından sonra bu okuyuşlar tamamen değişmiş. dolayısıyla bu bilgi şu an geçersiz) ruslar, cengiz han döneminde itibaren halklara genel olarak "tatar" demişlerdir. kaşgarlı mahmut divânu lugati’t-türk’de tatarları türk kavimlerinden sayarak meskûn oldukları bölgeleri haritada göstermiştir. tatar adı bugün bir türk boy adı olarak genellikle idil-ural bölgesindeki kazanlılar ve kırım halkı için kullanılmaktadır. buna ilaveten benim aklıma yenisey yazıtlarını dünyaya tanıtan ve "das nord- und ostliche theil von europa und asia (kuzey ve doğu avrupa ve asya )" kitabıyla bölgeyi haritalandıran ve daha 18. yüzyılın birinci yarısında rusya’da ural-altay teorisinin esasını ortaya koyan philipp tabbert strahlenberg'in coğrafi unsurlara göre volga boyunda ve sibiryada yaşayan türkleri büyük tataristan ve küçük tataristan türkleri diye ikiye ayırması geliyor. strahlenberg, tatar dilleri olarak adlandırdığı türk diyalektleri grubuna çuvaş, tatar, başkırt, yakut, türkmen, karakalpak, baraba ve kan dillerini dahil etmiştir. bir de türkçe üzerine ilk etimolojik sözlüğün adı "türk-tatar dillerinin etimoloji sözlüğü"dür. hermann vambery bu çalışmayı 1878 yılında yayımlamıştır. vambery’nin o dönem elinde kullanabileceği malzeme kısıtlı. bu kaynaklara göre sözlüğe giren diller de uygurca, çağatayca, osmanlıca, kazan tatarcası, azeri türkçesi, türkmence, altayca, çuvaşça, koybal-karagas lehçeleri ve yakutçadır. biraz daha araştırınca: tatar etnik oluşumu konusunda üç görüş var: 1) bulgar-tatar teorisi: buna göre tatar etnik yapısının esasını bulgarlar oluşturur. orta idil ve ön-yayık sahasında m.ö. vııı-vıı. yüzyıllarda başlayan bir oluşumdan söz ediliyor. bu sahadaki şimdiki tatar etnik yapısı esasen idil bulgarları devrinde (x-xııı. yüzyıllarda) şekillenmiş. 2) tatar-moğol teorisi: tatar halkının avrupa’ya yayıldığı zaman kıpçaklarla karışan göçebe tatarların kültür temelleri atıldığını savunur.bu teoriye göre kazan tatarları tarihinde idil bulgarlarının önemi ve kültür katkıları pek yok, buradaki halk müslümanlaşana kadar geri kalmış bir topluluk. zaten yerli bulgar nüfus altın orda devrinde yavaş yavaş eriyip yok olmuş. 3)türk-tatar teorisi: tatar etnik adını türk-tatar köke bağlayan bu görüşe göre tatarlar gök-türk devleti, büyük bulgariya ve hazar devleti içinde, kıpçak-kimak ve tatar-moğol etnik topluluklarıyla ilişkilerinde önemli rol oynamışlar. makale makaleyi açıyor tabi. dahası da var, fakat şimdilik bu kadar.