Başlık: hristiyanlik

bu kaçıncı fasıl bilmiyorum, hıristiyanlıkla ilgili kaç yazı yazdığımı bilmem mümkün değil. sonunda bu yazıların hepsini toplayıp st. antuan'da eksik olmayan davetsiz misafirlere sunmak istiyorum. bir nevi tebliğ. bize düşen, insanlığa bırakmak istediğimiz tek bir mesaj, yekûn bir ıztırarî bilgi bohçası değil, olmamalı. aristoteles, "ikincil doğruların doğmasına neden olan, en doğru olandır" diyor (metafizik i minor. i 993b26-27), ben de hıristiyanlık üzerine elde edilecek en doğru bilgilerin, ikincil, üçüncül, dördüncül... bilgilere sağlam zemin teşkil edeceğini düşünüyorum. bu açıdan bakarsanız, epistemolojinin pınarından içen herkes zarurî tebliğci olmak zorunda. yoksa okuduğunuz kitaplardan dağ olsun ama sonra gidin dağ evinde yaşayın, marul yetiştirin, insanlardan uzakta nezih bir havayı soluyun. bunun hiçbir anlamı yok, bilgi paylaşıldıkça bilgileşir. "ikincil tebliğcileri yetiştiren tebliğci, en tebliğci tebliğcidir." ben de bunu diyorum kendi metafiziğimde. hıristiyanlıkla ilgili kesilen ahkâmların genel hatası tarihlendirme ve belgelendirme özürlü olmalarında yatıyor. yazan şahsı ve emeğini hiçe saymak için örnek olarak sunuyor değilim, kırma amacım yok aksine araştırmaya teşvik etmek isterim ancak linkindeki yazıya baktığımızda da salt hıristiyanlığın ve islam'ın kutsal olarak kabul edilen kitaplarında yazanlardan hareketle islâm'ın kitabının "korunan tek kitap", hıristiyanlığın kitabının ise aksine -yahudilerin tevrat'ıyla birlikte- "korunmayan kitap" ilan edildiğini görüyoruz ("ilahi kitaplar içinde bir tek kuran`ın korunacağını garanti etmiştir allah bize ve bu yüzden de tek geçerli dini kaynak kuran`dır. tek korunmuş kitap olan kuran, günahdan uzak durmayı ve birey haklarının korunmasını emreder. incil ve tevrat koruma altında olmadıklarından dolayı bugün bu değiştirilmiş halleriyle din dışıdırlar."). bilginin kategorizasyonu, sınıflandırılması bilim dediğimiz nanenin temel niteliğidir. sahalar ayrılır, sonra ayrılan sahalar da kendi içinde başka sahalara ayrılır. bunun amacı, kabaca, her sahanın kendine özgü bir yöntemle en doğru bilgiye ulaşabilmesi. bu yüzden elde edilen bilgilerde, yöntemin bağlı olduğu sahaya özgü ibareler bilginin hangi kaynaktan süzüldüğünü göstermesi açısından önemlidir. örneğin verdiğiniz bilgi dinî ise, şöyle dersiniz: "islâm inancına göre, incil ve tevrat değişmiştir; kuran ise allah tarafından korunmaktadır." bu ifade de "islâm inancına göre" ifadesi, kaynağınızın islâmî, yöneliminizin de teolojik olduğunu gösterir. aksi hâlde, farklı sahalara bölünmemiş bilgilerin derlendiği bir aşurenin içinde fasulyeleri, nohutları, incirleri, kuşüzümlerini ayıklamaya kalkınca, ortalığı batırırsınız. çünkü o aşuredir, nohut yemeği veyahut kuruüzüm salatası değildir. iç içe geçmiş, birbirine karışmış tatların kombinasyonundan elde edilen tek tat, spesifik olarak belirlediğiniz araştırma alanına etki eder. böylece siz hıristiyanlığı incelerken, farkında olmadan "islâm inancına göre hıristiyanlığı" incelediğiniz için, verdiğiniz bilgilerin güvenirliliği ve tutarlılığı tartışma konusu olacaktır. bilimin büyük lokma yutmayacak kadar acizliği buradan ileri gelir, bilim elinden gelmeyeni gelmiş gibi gösteremez. bilim, yöntemle sınırlıdır. önce yöntem belirlenir, sonra kognitif alana geçiş yapılır. sunduğunuz bilgilerin "neye göre"liğini doğru sisteme göre ayarlayamadığınız ölçüde yazdığınız hiçbir yazının, sergilediğiniz hiçbir emeğin bir değeri yoktur. "x'e göre" ibaresi hayat kurtarır. bu entiride ben de en azından bir hayat kurtarmak istiyorum. eldeki verilere (örneğin, evvelce alıntıladığım gibi genç plinius'un yazdıkları) bakarsak, i.s. 1. yy.'da roma valiliklerinde yaşayan hıristiyan azınlığın mensupları kendilerine (ve paganlar onlara) "hıristiyanlar" (christiani: isa'nın yolundan gidenler) diyor: plinius, epistulae x.96: "cognitionibus de christianis interfui numquam... ui omnino christianus fuit, desisse non prosit... iis qui ad me tamquam christiani deferebantur... vd." ve i.ö. 5- i.s. 65 (civarı) arasında yaşayan, hıristiyanlığa çok etki ettiği düşünülen ("iddia edilen") aziz paulus'un yaşam tarihini de göz önünde bulundurursak (plinius da i.s.61-112 yılları arasında yaşamıştı) "...başlangıçta tek tanrıcı bir din iken, sonradan adını da hıristiyanlık olarak değiştirip..." şeklinde devam eden yorumda bahsedilen "değişiklik" neredeyse isa'nın çarmıha gerilmesinden (ya da göğe yükseltilmesinden, inancınıza göre kabul edin fark etmez) taş çatlasa 30-50 sene içinde gerçekleşmiş olmalı. o hâlde buradan bazı sonuçlara ulaşıyoruz: 1- "başlangıçta tek tanrıcı bir din iken, sonradan adını da hıristiyanlık olarak değiştirip..." ifadesindeki başlangıç ile değişiklik aynı yüzyıla denk gelir; iki olay arasında taş çatlasa 50 sene vardır. 2- i.s. 100'lerde "christiani" ifadesi "isa'nın yolundan gidenler" anlamında kullanılmaktadır. plinius dışında diğer kaynaklar: suetonius, nero 16; tacitus, annales 15.44. 3- o hâlde tek-tanrıcı din yapısından sapma söz konusuysa bu neredeyse isa'nın çarmıha gerilmesinden hemen sonra gerçekleşmiş olmalıdır. yani değişim için yüzyıllar beklenmemiş, isa'nın dirildiğine ilişkin çıkarılan söylentilerle birlikte (bu husustaki maria magdalena faktörü için bkz. credo quia absurdum/@jimi the kewl) inancın temeli oluşmuştur. kısa dönem içinde kendilerine christiani diyen bir kalabalığın kabul ettiği din yapısının "hakikî"likten (paganlaşma eğilimiyle) "sahte"liğe dönüşebilmesi için bir hakikîlik zemini bulmak gerekiyor. işte linkindeki gibi yazılarda ve doğal olarak kuran'da beliren hakikîlik zemini, islâm inancına uygun olarak dile getirilir. rheticus göksel cisimlerin hareketlerinden bahsederken, "mutlaka göksel hareketsiz olmalı" diyordu, bunun gibi buradaki "hareketsiz hakikat" da islâm inancı gereği gile getirilen hıristiyanlık oluyor. oysa bir hıristiyan da çıkıp, hakikîlik zemininin isa'nın çarmıha gerilmesinde ve neticesinde ortaya çıkan (dirilme, farklı incillerin toplanması/elenmesi, konsiller vs.) birtakım olaylarda olduğunu dile getirebilir. ben kuranî yorumdaki, hakikî söylem olarak kendisininkini belirleme (kendisini merkez alma) niteliğini; 12. yy.'da muhammed peygamberin giderek yayılan dini hakkında "bu, bir doğu kilisesinden kovulmuş şarlatanın hezeyanlarından başka bir şey değil..." (ve diğer iddialar için şu entirilerimden birine bkz. hz. muhammed/@jimi the kewl hangisi olduğunu araştırmaya üşendim) reaksiyonuna benzetiyorum, tabiî ki tek (ve kocaman) bir farkla: kuran islâm'ı, sonradan muhammed peygambere tebliğ edildiği söylenen mesajı barındıran kutsal kitabın içinde, evvelki olayları bilgisini haiz olduğundan, önceki inanç yapılarına karşı daha sağlam, daha inandırıcı gibi duran bir "karalama" söylemi geliştirebilmiştir. bunu kuran'ı ve müslümanları eleştirmek için söylemiyorum, durumu tespit etmemiz gerekiyor, bunun için böyle bir belirlenime ihtiyaç var. sonra gelen, öncekinin kusurlarına ilişkin daha sağlam söylem geliştirme imkânını bulur, bu şaşılacak bir şey değil. kuran islâm'ı da kendi bekâsını, öncekilerinin çürüklüğüne ilişkin geliştirdiği söylemden edindiği kudretle sağlıyor. bu herhangi bir müslüman için varsayım olmaktan öte, kabuldür. ancak onlar tarafından kabullenilmiş bu bilginin, karşı yakada hiçbir değeri yoktur. zira yukarıda bahsettiğim kıyas için şart olan "hareketsiz obje" ihtiyacı gibi, bugün herhangi bir evanjelik de çıkıp kutsal kelâmının hareketsiz zeminin kaynağının bizzat tanrı olduğunu düşünerek "ortada bir dönüşüm varsa, ben zaten o dönüşümün de dahil olduğu bir sürecin sonunda ortaya çıkmış durumu kabullenmiş bir hıristiyanım" diyebilir. hâl böyle olunca, "hak din" iddiasının kimin açısından, hangi krıtere göre ortaya konduğunun iyi bilinmesi gerektiği aşikardır. kabulü kabullüğüyle bırakmak, en azından tarihî vesikaları bilmeden, genel bilgi veriyormuş gibi tarafgir bir tutum içinde olmaktan iyidir. son anahtar cümlemiz ise, insancın sınırları içinde kalan her türlü dönüşüm inanca dahildir, tıpkı "siz"den bahsettiğimiz zaman, n sene ve n saniye önceki "siz"den arta kalanlardan bahsediyor oluşumuz gibi. mesele, arta kalma meselesi. adamımız tebliğ sonu sigarasını yakar ve binayı terk eder.