Başlık: turban

bu turban denilen ortu bicimi ve baglama sekli nereden gelmistir? gokten zembille inmemistir herhalde, degil mi? bu mevzuyu tartismak icin bence bunun bilinmesi gerekiyor. bundan yillar evvel daha turban diye bir sey ortada yokken ogrenciler okullara basortulu olarak girebiliyorlardi, askeri darbe sonrasi ise girmeye calisiyorlardi (simdi anayasaya yerlestirilmek istenilen alttan baglamadir kastim). 1980 sonrasi tamamen yasaklanan ve ecevit tarafindan bile sacma bulunan bu durum neticesinde bazi kizlarin egitim haklari ellerinden aliniyordu. askeri darbe oncesi de kiz ogrenciler zorluklarla karsilasiyordu ama yine de egitim gorebiliyorlardi. hani bazi kisiler cumleye soyle basliyor ya "bizim ninelerimizin de basortusu var ama..." amadan sonrasi genelde degisse bile baslangic hep boyle turbanla ilgili konusulurken. bu nineler denilirken hep okuma yazmasi olmayan kesim anlatilmak istenir, bir nevi onlar bilmiyorlar ki gercegi ondan ortuyorlar baslarini denilmek istenir. bakin ecevit bu konuda arayis dergisinde  1981 yilinda ne demis: "arayış hâlâ elime geçmediği için son sayıda bu konuya değinildi mi, bilmiyorum. değinilmediyse bence hiç değinilmesin. başörtüsü ile uğraşmanın gereksiz olduğuna inanıyorum. gardırop atatürkçülüğünün tipik bir örneği... zaten ondan da dönüş yapacaklardır. olsa olsa atatürkçülüğün başörtü yasaklanarak kanıtlanamayacağı belirtilebilir. atatürk'ün irticaa karşın da büyük güvence olan- partisi kapatılmış, vasiyeti çiğnenmiş, yeni bir ulusal kültür oluşuma katkı için kurduğu kurumlar ortadan kaldırılıyor. atatürk'ün her türlü dogmacılıktan uzak bilimci yaklaşımı bırakılıyor; tüm bunların günahı, başörtü yasaklamakla örtülemez. kaldı ki bazılarının farkında olmadığı bir gerçek var: atatürk kadınların kılığına kıyafetine hiç karışmamıştır. o konuda hiç yasa çıkarmamış, herhangi bir zorlamaya da gitmemiştir. özendirme yoluyla ve zamana, gelişmeye bırakarak bu sorunun çözümünü daha uygun bulmuştur. bu da sanırım atatürk'ün kadınlara karışmayı türk gelenekleri açısından uygun görmemiş olmasındandır. kadınlara her hakkı ve özgürlüğü tanımıştır, her olanağı sağlamıştır, ama ne giyeceklerine müdahale etmemiştir. kaldı ki, başörtüsü ile ilgili bir sorun varsa, bu sorunu başörtüsünde değil din sistemindeki bazı yanlışlarda, özellikle kuran kurslarında aramak gerekir. bu konularda devlet dine saygı ile çağdaş bilimsel yaklaşımı daha çok bağdaştırıcı bir yol izlese, böyle bir sorun ya kendiliğinden sona erer ya da sakıncasız boyutlara iner." ozellikle son kismina kadar aldim. cimbizla cekiyor ya bazi kisiler cumleleri, oyle olmadigini gostermek icin. sonrasinda ne oldu peki? o zamanki yok baskani ihsan dogramaci basortusu yasaksa turban ile girebilir kizlar universiteye dedi. demez olaydi! arkasindan bir suru yaygara koptu ama basi ortulu kizlar tekrardan okumaya basladi. ama iste turban denilen sey boyle ortaya cikti. basortusunden farki ise soyle ozetlenebilir: "alttan baglamak yerine igneyle tutturulur ve arka taraftan baglanir." bunu siyasi simge haline getirmek isteyen bazi gruplar olmadi mi peki? elbette oldu, fakat bunun siyasal simge haline getirmeye calisanlardan cok onu siyasal simge olarak gostermeye calisanlar daha agir basti. arkasindan olaylar tekrar donulemez bir noktaya geldi. neyse karaoglan oldu ya artik onun dedikleri de umrunda olmaz bazilarinin. olen oldu, kalan saglar bizimdir. o yuzden yasayan birileri uzerinden konuyu devam ettirelim ilber ortayli yazmis: "tesettür, türkiye'de son 20 yılın sorunu oldu; daha doğrusu ürkülen bir soru... 1940'ların ve 1950'lerin türkiyesi'nde çarşaf cehaletin ve kadın esaretinin; başörtüsü ise fakirliğin sembolü gibi görülürdü. 27 mayıs 1960 rejiminin ilk günlerinde ilerici kadın dernekleri çarşafı çıkarın, pardösü giyin kampanyalarına başladı. bu tıpkı semra özal'ın imam nikâhını belediye nikahına tahvil eylemi gibi bir müddet sürdü. 1970'lerde ise tesettür bir fakirlik ve cehalet simgesi olmaktan çıktı; toplumun bir kesimindeki kadınların ve erkeklerin çekindiği bir karşı devrimin sahnelenmesi olarak görülmeye başlandı. kadinlar arasi çatişma üniversite gençleri, iktisaden yükselen muhafazakâr sınıfların kadınları bazen şık modellerle tesettüre giriyordu. 1980 başından itibaren iran devriminin kadınları zorla tesettüre sokması üzerine bu gerilim adamakıllı arttı. artık kadınlar arası çatışma, toplumun her safhasına yayılıyordu. çatışmacıların birbirine en acımasız olanları gene kadınlarımızdı. karşılıklı hakaret ve küçümseme; henüz kadın hakları için mücadele veren, kadının ailede ve toplumda ezildiği, yer yer dışlandığı, maço söylemli bir toplumun genel yapısıyla çelişecek tavırlardı. bu toplumda kadınların birbirine karşı daha sevecen ve saygılı olmaları gerekir. kadının kıyafeti hassas bir konudur ve erkeklerin bu alanda yüksek sesli şarkı söylemesini doğru bulmuyorum. tabii bu eleştirim tesettüre karşı beyler kadar; kendileri tesettürlü hanımlarımızla aynı cenderede olmayan sözde, islamcı gençler için de geçerlidir. "başınızı açmayın derse girmeyin" diye tesettürlü arkadaşlarına baskı yapıp, kendileri derse de, imtihana da giren âdemleri kastediyorum. kanımca kendilerine bir nimet olarak gelen yükseköğrenim hakkını ve toplumda edineceği yeri bu nedenle kaybeden ve yarışmada kulvarı otomatikman başı açık kızlara terk edenlerin inadını da pek anlamıyorum. pazar günü beşiktaşlılar hak ettikleri şampiyonluğu kutluyorlardı. doğrusu ben de seyrettim ve katıldım. iki kilometrelik bayrağın altında siyah beyaz renklerle giyinen tesettürlü kızlarımız da öbür genç kızlar kadar serbestçe bağırıp çağırıyor, şampiyonluğu kutluyorlardı. onlarca, belki yüzlerce tesettürlü hanım geçti. benim kuşağımın birçok genç kızına göre, toplum hayatıyla daha çok bütünleştikleri açıktı. hiç şüphe yok, türbanı devlet ve bürokrasinin yüksek katlarında tartışmak ayrı bir keyfiyettir. acaba tesettürlüler rejimi değiştirmek için böyle bir ifade biçimi mi seçiyorlar? böyle olanlar da vardır. tesettürü tamamen kişisel bir tercih olarak seçenler de... bazı halde en çılgın modacıların tesettür üzerinde yeni yorumlar getirdiğini görüyoruz. konuyu anlamakta güçlük çekiyorum. anladığını iddia edenlerin de birçok şeyi anlayıp bildiğinden şüphem var. her sesini yükselten gerçekten berrak bir mantık sahibi değildir. gözleyelim. kendi kendimize düşünelim. yüksek sesle düşünelim ama lütfen bağırmadan. en önemlisi dikkatli bir üslup geliştirmeye dikkat edelim." basortusunu kimler takar? yasli kadinlar, cirkin kadinlar, koylu kadinlar efendime soyleyeyim dogru durust egitim alamamis kadinlar, ailesi tarafindan zorlanilan kadinlar vs vs. bunlardan ote basortusu takan kadin yoktur bazi kesimin gozunde! basta soyledigim gibi eskiden daha turban diye tarif edilen sey ortalarda yokken gencler basortusu bagliyorlardi. sonrasinda ne oldugunu anlattim. peki, yok baskani tarafindan dile getirilen ve arkasindan her seyi goze alarak iceri girmeyi kafaya koyan kizlar ne yapti? o zamanki sartlarda girmelerine karar verecek olan kurumun ve bazi kesimlerin dedigine uyup baslarini oyle baglayarak universiteye girebilmeye basladilar. girdiler de ne oldu? okullarda yukarida anlattigim sebeplerden oturu hep asagilandi bu kesim. "su koyluye bak, hala kendisini koyde zannediyor", "okuma yazmayi ogrenmis ama hala gercekleri anlayamamis", "basortusu takmiyor ama kafasini yine ortuyor" daha da turetilebilir. bunlar onceleri bazi kesimler tarafindan sadece kafada canlandirilirken bir sure sonra once yakin arkadaslar gruplari icinde dile getirilmeye baslandi arkasindan aleni bir sekilde bu tarz basortusu baglananlara dile getirildi. bu defa sadece asagilamayi gecti hakaretler edildi ve hala gunumuzde de edilmekte. "maymun" diyenler, "karafatma" diyenler, neyse sinirlerim tepeme firliyor yine. sonucunda askeri darbeden sonra "digerleri" olusturuldu. eskisine bakarak daha modern bulunan bir goruntuye sahip olduklari dusuncesi agir bastikca ve ninelerin ya da koylulerin taktigi seyden ayrildikca daha da istenilmeyen haline getirildiler ve en nihayetinde digerleriyle artik savas baslamisti. bu digerlesme ve gruplara ayrilmayi hayatim boyunca anlayabilecegimi zannetmiyorum. anlamak da istemiyorum acikcasi. benim yetistigim ortamda insana insan oldugu icin deger verilir. solcu, sagci, dinci, milliyetci oldugu icin degil. ben kendimi hicbir siyasi sinifa sokmam, ben kendi sahsima munhasirimdir. diger insanlara insanliklarina gore deger veririm. cok zor olmasa gerek bu?