Başlık: turk

stefanos yerasimos, türkleri -askerî niteliklerini ölçü alarak- romalılarla karşılaştıran sansovino'dan aktarıyor: "...üç fasikül halinde 1560-1561 yıllarında yayımlanan historia üniverselle'nin birinci baskısının girişinde, sansovino, kitabın amacını şöyle anlatmaktadır: 'yeterli bilgilere sahip olduğumuz dünya devletleri arasında, türk hükümdarının devletini her zaman en fazla saygınlığa layık olduğunu düşündüm, halkının büyük itaatinden ve tüm türk milletinin mutlu talihinden dolayı. o denli kısa bir dönemde ne biçimde ve nasıl bir kolaylıkla büyüyüp o denli bir ün ve şöhrete vardığını görmek hayret edilecek bir durumdur. eğer kökenlerini araştırırsak ve dikkatli bir biçimde iç ve dış işlerini gözden geçirirsek, gerçekten romalıların ordu disiplininin, itaatinin ve talihinin, bu devletin yıkılışından sonra, bu ırka geçmiş olduğunu söyleyebiliriz.' burada "talih" olarak çevirdiğimiz ve iki defa geçen fortuna sözcüğü, aslında bugün türkçede ancak "devlet kuşu" gibi tabirlerde kullanılan "devlet" sözcü günün eski ve asil anlamını karşılamakta, "refah", "saadet" ve "nimet" kavramlarıyla eşdeğer olmaktadır. fortuna ile birlikte iki defa kullanılan obbedienza, yani itaat, türklerin başarısının iki anahtarını ve aynı zamanda roma ile türk imparatorlukları arasındaki benzerliğin ve devamlılığın eksenini vermektedir. ancak bir ilahi lütuf olan "devlet", türklerin şeflerine olan itaati ve buna eşdeğer olarak kullanılan askeri disiplinleri sayesinde elde edilmiştir. ilk baskısı 1571'de yapılan ve historia universale'nin bir eki olarak türk tarihinin kronolojik dökümünü içeren annali turcheschi'ye yazmış olduğu girişte, sansovino, bu konuya biraz daha açıklık getirir: 'türk milletinin büyüklüğünün ve gücünün büyük bir saygıya layık olduğunu her zaman savundum, çünkü çok eskiden beri var olan ordu kurumlarına ve sivil düzenlerine bakıldığında, durumlarından kaba saba birileri olmadıkları, aksine değerli kişiler oldukları görülüyor. ordu konusunda, bizimkilerden kimlerin türklerden daha disiplinli ve roma düzenine daha yakın olabileceklerini göremiyorum. bunlar adı geçen romalıların mirasçısı olarak sefer sırasında çok az şeyle yetinirler, zor işlerde çok sabırlıdırlar, şeflerine itaat ederler, fetih amaçlarını inatla izlerler, savaş hilelerinde ustadırlar ve sonuçta askeri işleri o denli sebatla yürütürler ki kazanmak ve hükmetmek için hiçbir zorluk karşısında yılmazlar. barış düzenine ait şeylere gelince, kavgacı insanların karışık zihinlerinden doğan tüm dava hilelerini bozarak ve başkalarının anlaşmazlıklarını çabucak kendi çıkarlarına uygun bir biçimde çözerek, bu mutlak adalet biçimi ile halklarını hoşnut ederler. bundan dolayı, birkaç yıl önce, yapmış oldukları şeyleri türklerin kökeninin ve imparatorluğunun evrensel tarihi adlı epeyce doğru bir kitapta topladım. amacım, dünyanın bunları görerek ve okuyarak bu adamların güçlerinin temelini öğrenmesi ve dolayısıyla, bir bozkır yangını gibi ilerleyen ve bundan böyle başımıza felaketler getirip hıristiyanlığın son kalıntılarını yakacak olan, dizginsiz kargaşalarına bir çare bulabilmesidir.'..." s. yerasimos, "rönesans aydınlarının türklere bakışı: türkler romalıların mirasçısı mıdır?", toplumsal tarih, sf.71, 2003/08.