Başlık: bulgaristan-gocmenleri

osmanlı imparatorluğu'nun çöküşe geçmesiyle birlikte farklı tarihlerde gerek savaşlardan kaçarak gerek mübadelelerle anayurduna geri dönen türklerdir. biz de bulgaristan göçmeniyiz. ben memlekette 4. nesilim. bizimkilerin göçü 1877-78, diğer bir deyişle 93 harbi civarı başlamış. dedemin babası 9 yaşlarındaymış anavatana geldiğinde. babaannemin babası burada doğmuş. ananemin babası 5 yaşından küçükmüş, net olarak hatırlayan yok. diğer dedemin dedesi kırım rus kontrolüne girince bulgaristan’a göçmüş. oğlunu ise ablaları ve halasıyla anavatana göndermiş 93 harbinden önce. kendisinden bir daha haber alınamamış. türlü rezillikler, hüzünler, kayıplar yaşamışlar. detay verip duygu sömürüsü yapıyor hissiyatı uyandırmak istemem. son olarak iç ege’de birkaç köye yerleşmişler. maalesef 9 nesil geriye gidip; nereden nereye göç ettiklerini, osmanlı’nın iskan politikalarını vs bulamıyoruz. kanıt çabasına da girmek istemiyorum. bahsetmek istediğim başka bir şey. osmanlı’nın tüm yatırımlarını balkanlar’a yaptığı, anadolu’nun üvey evlat muamelesi gördüğü bir gerçek. bizimkiler iç ege’de köylere geldiğinde durum (muhaciriz ama kendi dilimizde macır deriz. a’yı uzatarak, maalesef der gibi. yerlilere de manav denir): gaz yağı dışında ticareti yapılan bir şey yok, manavlar –maalesef- pislik ve hastalık içinde. ne yolları var yürünecek, ne moderne yakın tarım araç gereçleri, ne de bir tuvaletleri. evet maalesef tuvaletleri bile yok. macırların gelişiyle köylerin eli yüzü düzgünleşmeye başlıyor. öncelikle kendilerine kerpiçten güzel evler yapıyorlar. manavların soba niyetine kullandıkları ama şömine gibi düşünebileceğiniz verimli olmayan ocakları yerine; hepsinin evinde yine kerpiçten kuzinesi var. hem ısınıyorlar hem de ufak müdahalelerle ocak haline getirebiliyorlar, yemeklerini orada pişiriyorlar. macırlar bahçeye de çok düşkün, sanırsın ki hepsi birer peyzaj mühendisi. çiçeği, doğayı çok seviyorlar. evlerinden ayrılırken bahçelerinden çiçek veya tohum almışlar. insanlar o savaş ortamında, o rezillikte bunları düşünmüşler. evlerinden bir tutam anı olsun diye yanlarına almışlar. babaannemin baktığı, annesinden kalan bulgaristan’dan gelen son çiçeği 1990’lı yılların başında bir hastalıkta kurudu. babaannemin çok üzüldüğünü hatırlıyorum. tüm bahçelerde kerpiç fırınlar var. herkes kendi ekmeğini, yemeğini, böreğini yapabiliyor, manavlarda bu tarz bir bilgi veya deneyime mazhar olan yok. uygun olduğum bir ara fırınların fotoğrafını da ekleyeyim, evet hala tüm bahçelerde bulabilirsiniz. macırlar ticareti de biliyorlar. usul nedir, adap nedir hep onlarda. yanlış anlaşılmasın burada yaptığım atalarıma övgü değil, iç ege’deki bir köyün yerlilerine dair portre çizmektir. kısa sürede ufaktan başlayıp ticareti geliştiriyorlar. dedemin babası tren yolu avantajını da kullanıp izmir’den bir sürü mal getiriyor. macırlar yıllar geçtikçe zenginleşiyor ve gelişiyorlar. manavlar da onları görüp az buçuk gelişmeye çalışıyorlar ama gerek vizyonlarının dar olması gerek cahil olmalarından ilerlemeleri macırlar gibi olmuyor. köy ve civarındaki nalburluk, terzilik, dişçilik, sıhhıye, hocalık (babaannemin annesi hem eski yazıyı hem yeni yazıyı bilirmiş. kendi mahallesindeki tüm kızlar kuran okumaya kendisine gelirmiş. akşam da kadınlara yeni yazıyı öğretirmiş) gibi vasıf gerektiren dolayısıyla da para kazandıran tüm meslekler macırların elinde olduğu için ezelden beri kıskanılmışlar. şimdi bu kıskançlığın yansımalarını görmeye devam ediyoruz.