Başlık: cerkes

çerkesler'de misafirperverlik de önemli bir kurumdur. 18. yüzyılda kafkasya'yı ziyaret eden seyyahların anlatımlarına göre her evin bahçesinde gelen misafirlerin sorgusuz sualsiz konaklayabilmeleri için tek bir odadan ibaret ve fakat dayanıp döşenmiş, sürekli temiz tutulan bir ev daha olurmuş. buraya yöreden geçmekte olan herhangi biri ev sahibine danışmaksızın girip yatabilir, kendisi konuşmak istemezse üç gün boyunca misafire hiçbir şey sorulmaz, yalnızca ihtiyaçları karşılanırmış. üç gün sonunda ne yapıyorlarmış bilmem! şu anda anadolu'da bulunan kimi çerkes köylerinde de ayrı bir ev halinde olmamakla beraber girişi evden ayrı bir oda ve burada ev sahibinin maddi durumu ölçüsünde yatak-döşek ve ihtiyaç duyulabilecek eşyalar bulundurulmaktadır. çerkes dansları sanıldığı gibi çok çeşitli değildir. ya da en azından anadolu'da bulunan çerkesler arasında benim gözlemleyebildiğim üç dört farklı dans var. bunlar düğünlerde zekes denen eğlence içinde sergilenir. zekes'te bekar kızlar ve erkekler sabaha kadar beraber eğlenirler. buraya evlilerin girmesi kesinlikle yasaktır. nadir de olsa evli bir kişinin içeriye "sızdığı" olur. herkes tarafından tanınmayan biridir bu ve mutlaka toplumsal aşağılamayla karşılaşır. bir daha da o toplum içinde saygınlığını kazanma ihtimali yok gibidir. evli bir insanın girmemesi kuralının üç istisnası vardır: (1) bekarlar arasında mızıka (akerdeon değil) çalmayı bilmeyen kimse bulunmaması halinde tamadelerin onayıyla evli birisi çağrılır ve bu kişi danslara katılmaksızın mızıka çalar. (2) her toplumda olduğu gibi çerkesler arasında da kadınlar düğün-dernek, eğlence işlerine pek meraklıdırlar, bu güruh da tamadelerden onay çıkması halinde kısa bir süreliğine zekes'e konuk olabilirler. bunlar izin çıkmasından öyle mutlu olurlar ki kendilerini unutturmak için derin bir sessizlikle yapılan dansları oynanan oyunları seyrederler. ne var ki tamadeler her daim uyanıktırlar ve siz deyin yarım saat ben diyeyim bir saat sonra bunları da kapı dışarı ederler. (3) düğüne gelenler arasında iyi dans etmesiyle meşhur bir konuk varsa bu kişiye özel davetiye çıkarılıp ulak yollanır ve tek bir dans için sahneye çıkarılır. eğer damadın babası bu meşhurlardan biriyse bahsi geçen ritüel mutlaka uygulanır. anadolu'da yapılan danslara bakacak olursak: (1) kaave şeklinde iki "a" ile telaffuz edilen, yazılışının nasıl olduğunu kesinlikle bilmediğim oyun en anlamlısı gibi geliyor bana. bu oyunun temeli güvercinlerin birbirlerine kur yaparken yaptıkları hareketler gözlemlenerek atılmıştır. çok basit gibi görünür fakat erkekler için özellikle zordur. çünkü erkek tarafından yönlendirilir. dört ileri üç geri; yedi adım esasına göre dans edilir. (2) apsuva. tarafımdan çok az gözlemlenmiş olan bu oyun kafkas dansı olarak bilinen oyuna en yakın olanıdır. (3) vik, topluluk halinde oynanır. kökeni hakkında bilgim yok. basit bir kareografisi vardır. sadece gözlemlenerek oynanması öğrenilenilinir. (4) çeçen, tabir edilen oyunda ise erkeğin durumu zor görünebilir fakat asıl zorluk oynanma esnasında ortaya çıkar ve oyunu yönlendiren kadın olduğu için erkek fazla güçlük çekmez. burada erkek dansa davet ettiği karşı cinsi yaptığı figürlerle etkileyerek kendisiyle dans etmeye ikna etmeye çalışır. bir süre figür yapan erkek belirli bir kareografi içinde salınmakta olan kadının yanına gider ve kadın ya beğendiğini ifade eden ya da beğenmediğini ifade eden hareketi yapar. eğer beğenilmemişse, erkek figür yapmaya devam eder. çerkes kızlarının meşhur nazları hatırlanırsa bu dansın ne kadar uzayabileceği de görülebilir. eğer figürler beğenilmişse dans başlar ve kadının yönlendirmesi altında çevredekilere bir gösteri izletilir. danslar konusunda bir ek bilgi daha; erkek dans etmek istediği kadının önüne gidip eğildikten sonra kolunu pist olarak kullanan alana doğru açarak dans etmeyi teklif eder. yapılan hangi oyun olursa olsun bitiminde; erkek partnerini yerine kadar götürdükten sonra eğilerek selamlar. ayrıca uzaktan ya da yakından kan akrabalığı bulunan herhangi bir kimse beraber dans edemez. genç ve tecrübesiz çerkesler arasından biri böyle bir hataya düşerse tamade delikanlılardan birine işaret eder ve o kişi hemen piste atlayarak diğer erkeği saf dışı eder ya da tamade bizzat bu işi yapar. akabinde tecrübesiz gence yapılanın sebebi anlatılır. edit: yukarıda kaave şeklinde yazdığım oyun konusunda kafe başlığında tanım yapılmış. "f" ve "v" harfleri birbrlerine yakın telaffuz ediliyorlar. bu arada "a" mutlaka uzatılarak okunuyor.