Başlık: veganizm

veganizm dünya genelinde daha da popülerleşen bir akım. çıkış noktaları gereği hayvansal ürünleri birebir tüketmedikleri gibi hayvanların herhangi bir şekilde kullanıldığı herhangi bir yol/yöntemi net bir şekilde reddetmekteler. fakat veganizm gerçekten de söylendiği kadar iyi bir alternatif olabilir mi? biraz sorgulamak istediğim konu bu. global gıda endüstrisinin hayvanlara verdiği zararlar reddedilemez boyutta. zaten başlıkta da fazlasıyla video vs. paylaşılmış. izlemek isteyen başlıkta arayıp bulabilir. bu, et yiyen bir insan olarak benim de hoşuma gitmemekte. sonuçta kedi-köpek görünce seven biri olarak koyun-dana eti yemem ilk bakışta abesle iştigal olarak yorumlanabilir fakat ben böyle görmüyorum. nedenlerini de aşağıdaki uzun yazıda görebilirsiniz. yalnız baştan belirtmem gereken bir şey var. genel olarak veganların politik doğrucu tutumları ve kendi söylemlerini çürüten veya çürütme ihtimali taşıyan herhangi bir söylemi anında sert bir şekilde bastırmaya çalışmalarından ötürü ben bu konuyu maalesef muhatabı olan veganlar ile tartışamıyorum. açıkçası bir tarikat gibi hareket etmeleri, kendileri farkında olmasa da, neden hala bugüne kadar sadece aktivist olarak takıldıklarının en güzel örneği. çevremde vegan veya vegan olmayı düşünen insanlar mevcut. ben ise et de yiyorum ot da yiyorum dediğim gibi. zaman zaman çevremdekilerle tartışmaktayım bunu. veganlığı olmasa da şu anki tüketim tarzımı kendi içimde düşünüp taşındığım da oldu. iklim krizini artık yaşamaya başlıyoruz ve bu bizim bir çok alışkanlığımızı değiştirecek. dolayısıyla şu anki et tüketiminin ileriki yıllarda da devam edebileceğini düşünemiyorum. zaten veganların en sevdiği argümanlardan birisi de bu fakat kendilerini haksız çıkaran bir çok araştırma mevcut. üzgünüm. et yediğim için bunu okuyan veganlar sadece veganlığı kötülediğimi düşünecekler fakat benim amacım bu değil. gibi veganlığın da anlatıldığı kadar iyi bir reçete olmadığını dilim döndüğünce belirteceğim. atıfta bulunacağım kaynaklar ingilizce ama ingilizce bilmeyenler google translate ile okuyabilirler. gayet içi çeviriyor metnin genelini. buraya kadar sıkılmadıysanız asıl uzun kısım şimdi geliyor bak. demedi demeyin ben, şahsen hiçbir zaman vegan veya vejetaryen olabileceğimi düşünmüyorum. gerçek anlamda lezzetli bir yemek yemekten keyif alan biriyim. magnum yerken haz peşinde koşmuyorum ama lezzetli bir kebap, köyden gelen bir manda yoğurdu, kaliteli bir bal vb. şeyleri tüketebilmek beni mutlu kılıyor. fakat ileride bu ürünlere ne kadar ulaşabilirim sorusu ve dünyanın gidişatı maalesef bu konuda beni de derin düşüncelere sürüklüyor. sonuçta büyükbaş hayvanların salgıladığı emisyon oranları vs. gerçek anlamda çevreyi tehdit etmekte. bunu kabul ediyorum. fakat vegan bir yaşam tarzı ne kadar sürdürülebilir? o zaman ile başlayalım. yazı genelinde veganların en çok kullandığı gıdalar ve bunların çevreye verdiği zararlar ele alınmış. yabanmersininden tutun istiridye mantarına, çilekten tutun avokadoya, tüm bu ürünlerin tükettiği su miktarı, sebep olduğu orman ve toprak erozyonu, bir yerden bir yere taşınırken harcanan enerji miktarları bu yazıda net bir şekilde belirtilmiş. manchester üniversitesin'de yapılan bir araştırmaya göre sadece birleşik krallık'ta tüketilen kuşkonmazın karbon ayak izi kilo başına 5.3 kg karbon dioksit olarak tespit edilmiş. bu tür sebze-meyvelerin raf ömrü vb. nedenlerden ötürü genellikle hava yoluyla taşındığı göz önünde bulundurulursa bu rakamın neden bu kadar yüksek olduğu daha rahat anlaşılır. ki yazı genelinde belirteceğim ürünlerin bir çoğu bu şekilde taşınmakta. aynı üniversitede yapılan bir araştırmaya göre sukulentlerin sapları araştırma konusu olan diğer 56 bitki türüne göre en yüksek ayak izine sahip. araştırmanın eğer merak eden varsa. italya'da yapılan bir araştırmaya göre vegan bir çiftin tüketim alışkanlığının, benim de şaşırdığım şey bu, et yiyen bir kişiye göre daha fazla çevresel zarara yol açtığı tespit edilmiş. makalede yazdığına göre bu çift günlük 7-8 kg. meyve tüketiyormuş. araştırma yaz aylarında yapılmış ve çift en çok karpuz-kavun tüketmiş. genel olarak bakıldığında vegan, vejetaryen ve benim gibi omnivor olan (yani her şeyi yiyen) kişilerin olduğu araştırmalarda et tüketimi hala vegan gıdalara göre daha zararlı çıkmakta. ilginç bir şekilde vejetaryen tüketim veganlığa göre daha az zarar vermekte. fakat tam da bu noktada, tıpkı araştırmaların da odağında olduğu gibi, aklımı kurcalayan sorular var. şu anda dünyada 7.75 milyar insan var. kimi toplumlar et odaklı bir tüketim kültürüne sahipken kimi toplumlar ot odaklı bir tüketim kültürüne sahip. fakat ağırlıkta olan taraf et odaklı tüketime alışık olan toplumlar. bu insanlar için büyükbaş hayvanlardan tutun sürüngenlere kadar bir çok farklı etçil ürün sunulmakta çarşı pazarda. evet bu tüketim çok ciddi boyutlarda ve ineklerin bokları dünyamızı ciddi anlamda tehdit ediyor. fakat öteki tarafta avokado, mantar, soya fasülyesi, palmiye gibi veganların en etkili silahları var ki bunların da ekolojik zarar açısından hiç masum olmadıklarını belirtmemiz gerek. bbc'deki makalede neler dediğini kısaca belirteyim hemen: - "a single mature tree in california, for example, needs up to 209 litres (46 gallons) every day in the summer – more than would fill a large bathtub. ıt is a staggering amount in the dry summer months in water-stressed regions such as california, chile, mexico and southern spain, where many commercial avocado crops are grown, and puts huge pressure on the local environment." kısaca açıklamak gerekirse bu ürün en çok şile, meksika, ispanya gibi yerlerde yetiştirilmekte. yani sıcak iklimler. dolayısıyla çok fazla su tüketimi gerekmekte. örneğin kaliforniya'daki bir avokado ağacı her gün 209 litre suya ihtiyaç duymakta. büyük bir küvetin bile alamayacağı kadar büyük bir rakam bu. "in some areas, like peru and chile, the growing demand for the crop has led to illegal extraction from rivers and has been blamed for an increasing water-shortage crisis." meali: şile ve peru'da avokado üretimi için artan su tüketiminden dolayı illegal su kullanımları olmuş ve bu, nehirlerdeki su düşüşünü tetiklemiş. - "avocadoes are not alone in their extreme water use. other fruit such as mangoes and plums also suck up large amounts too. a kilogram of mangoes requires 686 litres (150 gallons) of water while the same amount of plums needs 305 litres (67 gallons)." meali: mango ve erikler de çok fazla su tüketimine sebep olmakta. bir kilo mango için 686 litre su ve bir kilo erik için de 305 litre su gerekmekte. kaynak olarak da bbc gösterilmiş. "after harvesting, however, some avocadoes and mangoes are also bathed in hot water for over an hour to prevent insect infestations and control decay. their highly delicate flesh and rapid ripening also means that much of the fruit imported to europe and the us is flown there by air." tabi sadece yetiştirmek ile kalmıyor. hasat sonrası bazı avokado ve mangolar bir saatten fazla bir süre boyunca sıcak suda tutuluyor. neden? çünkü böcek istilası ve çürümenin önüne geçilmesi lazım. özellikle abd ve avrupa'da raflarda gördüğünüz o şahane görünümlü, tadı mükemmel olan meyveler-sebzeler bu denli su tüketimine sebep olabilmekte. ki zaten yazının devamında neden bireysel çaptaki çevreciliğin bir aldanmaca olduğuna da kendi fikirlerim doğrultusunda değineceğim. tabi bu ürünlerin sadece üretimi ve taşınması yok. bunların özel depolarda tutulması lazım. öyle her yerde tutamazsın. nasıl ki et dışarıda tutulmuyorsa, taşınırken özel araçlarla taşınıyorsa bu ürünler de benzer şeylere ihtiyaç duyuyor. paketlemesi, özel olarak depolanması vb. gibi kalemler de devreye girince bir kilo avokadonun tükettiği co2 2.2 kg iken bir kilo mangonun ise 4.4 kg. olarak hesaplanmış. - mantar benim de sık tüketmeye çalıştığım ve çok sevdiğim bir ürün. veganların etidir bu ürün adeta. tat olarak da protein olarak da performansı yüksek. fakat bir araştırmaya göre istiridye mantarları adeta yırtıcı bir hayvan gibi hedef almakta. tabi mantar tüketimi fazla olduğundan sadece doğada yetişenler dünyadaki tüketimi karşılamıyor. makaleye göre mantarların ekilip biçildiği, yetiştirildiği kapalı ortamlarda sıcaklığın 62 dereceye kadar çıkması gerekebilmekte. bu çok yüksek bir enerji tüketimi demek. aynı zamanda bu mantarlar büyüme esnasında co2 salmakta ve kapalı ortamlarda yetişen mantarların zaman zaman dışarıdaki havadan 48 kat daha fazla co2 ihtiyacı olduğu belirtilmiş. mantarları çok sevdiğimi belirtmiştim ama bu kadar sinsi olduklarını da bilmiyordum. michigan üniversitesi'ndeki bir araştırmaya göre ekili mantarlar kilo başına 3 kg. co2 salgılamaktaymış. hala ete göre çok az fakat bir kilo etten alınacak proteini mantardan almaya kalktığımızda aslında aradaki fark çok da fazla olmayabilir. - badem ve kaju fıstığı da aynı şekilde çok yüksek oranda su tüketmekte. satın aldığımız her bir kilo kabuksuz fındık için, fındık ağaçları 4134 litre su tüketmekte. badem ise, üretiminde kullanılan pestisit ve gübrelerden ötürü, çok daha yüksek oranda bir çevresel etkiye sahip. almond board of california'nın yaptığı abd'de yetişen badem 12 litre su veya 10.240 lt. çekirdeğe ihtiyaç duymakta. daha dengeli bir tablo çıkmakta fakat vegan arkadaşların duymak istedikleri yine yok bu yazıda. aslında bu konuda da çalışmayı yapan bilim insanının objektif olup olmaması makalenin seyrini etkiliyor. yazıda da benim üstte belirttiğim gibi bireysel önlemlerin aslında pek bir işe yaramadığını, bu meselenin hükümetler tarafından yürütülmesi gerektiği fikri savunuluyor. şuraya dikkat: frank mitloehner, professor and air quality extension specialist at the university of california and davis, said putting the onus on the individual was a distraction from policy changes that are needed. he said literature suggests "going vegan for two years has the same saving impact as one flight europe to the us would generate." yani sadece et tüketimine odaklanıp, et yiyen insanları hem cani hem de doğayı yok ediyormuşçasına suçlamak bu durumda gülünç kaçıyor. michigan üniversitesinde araştırma yapan martin heller'a göre de zaten bu böyle imiş. "vegan tüketim gerekli olsa da yeterli değil. bu dünyayı kurtarmaz. insanların da sırf bu yüzden vegan olacağını düşünmek çok naif" demiş ki bence de öyle. binlerce yıldır et tüketerek bugünlere gelen insan ırkını, propagandası yapıldığı kadar alternatif olmayan bir şeye zorlamak hem insan vücutlarının evrimsel açıdan reddedeceği bir şey hem de söylenildiği kadar doğru değil. eğer başka kaynakları okumak isteyen varsa aşağıdakilere de göz atabilirler: bunların dışında üstünde durulması gereken bir kaç şey daha var. çevrenizde vegan veya vejetaryen varsa dikkat edin bir çoğu takviye gıda kullanmak durumunda kalıyorlar. bu da doğal olarak bu ürünler için kullanılan ambalaj ihtiyacını artırmakta. yani plastik tüketimini artırmakta. bunun yanında yukarıda bahsettiğim gıdaların tarımının ormansızlaşma sürecini hızlandırması, o bölgelerde yaşayan yerli halkları göçe zorlaması gibi sonuçları da var. tabi yerli halkların göçe zorlanmasının yarattığı sosyolojik sorunlar vb. şeylere değinmiyorum bile. o bambaşka bir araştırma konusu olur zaten