Başlık: alevilerin-genelde-iyi-insanlar-olusu

bilimsel makale yazarken bir sav ortaya atarsin ve onu bolumlere ayirarak aciklarsin. bu baslikta ise ortaya bir genelleme atilmis, 'dogrudur, yanlistir' diye sosyolojik, dini, toplumsal tarihsel &amp; psikolojik bir grup konusunu konusmaya calismak eksiz ve yersiz olur. anektodlar 'facts' yani belgeler degildir. tecrubelerin dogrultusunda fikir sahibi olmak baska, toplumun gercek dinamikleri bambaskadir. sosyolog degilim ama gozlemleme yapmayi sevdigim icin kendimce bir ornek vermek istiyorum. uzun suredir amerika'da yasiyorum. burada karsilastigim gocmenler ve african-american denen 'zenci' amerikali vatandaslar dogustan ayricalikli olan cogunluk hristiyan beyazlara oranla daha 'uysal' olmak zorunda. aksi takdirde "bunlar sinirli, bunlar basa bela" diye yaftalanirlar. (belki kurtlerin turkiye'de kolaylikla "kurt bu" diye yaftalanmasi gibi) yuzyillarca bir insan sadece dogdugu kimliginden dolayi asagilanmaya, ayrimciliga, haksizliklara maruz kalinca buna karsi "boyun egmek zorunda" birakiliyor. eger sesini cikarirsan ve adin "sinirli"ye cikarsa, sessiz olmak zorunda kaliyorsun. bu sessizlik iyi oldugundan ve dusunup bilincli bir secim yapmaktan kaynaklanmiyor, aksine hayatta kalma mekanizmasi. dislanmis gruplar hayatta kalmak icin daha fazla kabul gormek icin cabalarlar. mecburdurlar. zenciler arasinda cok sakaci, rengarenk insanlar vardir. (ailesindeki acilara tepki olarak fazla 'renkli' kisilikte huzur bulanlar mi dersin...) ayni zamanda cok hassas olup sessiz olanlari... (gecmiste yasananlar karsisinda hep sessiz olup, gorunmez olmak zorunda kalanlari...) "sinirli" olani da ('angry black man, angry black woman' yaftalamalari gibi...) bulabilirsin, ama emin ol hayati boyunca bu yuzden kolaylikla yaftalandigi icin aslinda hakli bir tepkisel ofkedir gosterdigi cogunlukla, ama anlasilmaz, cogunluk tarafindan onaylanmaz. (bu yuzden baglanma konusunda zorluk cekerler. orn: hemen her ciktigi kadindan cocuk yapan bazi siyahi erkekler boldur) aleviler de kendi icinde sıkısıp kalmak zorunda kalmis bir grup turkiye'de. benim ailem sivas'ta dagin basinda alevi bir koyde elektirigin, suyun olmadigi, beser onar cocuk dogurulup, hastaliklara, karda olmelere evlat kaybetmeyi 'normal' karsilayan bir kulturden geliyor. (isci olsun diye cocuk doguruluyor, sevmek icin degil) hep kendi icinde kalmak zorunda kalmis. bu yuzden kendi icinde bir suru dogrusu da var, yanlisi da var. (not: bu her alevi ailesi aynisidir anlamina gelmiyor, kendi anektodumu paylasiyorum yahu) bir baskasi yanlis yapsa babam sesini cikarmaz, cunku cikaramaz. defalarca surulmekle tehdit edildi memurken, zar zor refah partisinden bir milletvekili bulurdu, onlara kendini bir nevi 'acindindirarak' isini yapabildi... sindirilmis, susturulmus, dislanmis, yok sayilmis bir insan grubundan soz ediyoruz... bunun kulturel ve psikolojik sonuclari da farkli oluyor. ornegin, annemi taniyan herkes ne kadar "iyi kadin" der mesela, disariya karsi sonuna kadar comert ve anlayislidir. ama kendi ailesi icinde ancak oldugu gibi olma hakki oldugu icin bize karsi gayet kaba ve hadsiz davrandigi da cok olur. cunku gucu bize geciyor, baskasina degil. her ne kadar dini olarak alevilik nedir ailem hic ogretmemis (kuran kursu gibi alevi bir sey okumaya zorlamamis, tesvik etmemis) olmasina ragmen, gencken ben alevi kimligim oldugunu kimseye soylemedim ornegin, birgun liseden arkadaslarimin evindeydim, durduk yere kuzeni 'aleviler mum sonduruyor' diye anlatmaya baslamisti, uzulmustum, yalnizligimi hissetmistim. o insanlara sorsan ben de sessiz sakin 'zararsiz' biriydim. baska bir secenegim mi vardi ki? eger sesini cikarirsan, farkli fikrini soylersen en basiti farkli bir kulturden geldigini ifade etsen bile cok kolaylikla yaftalandigin icin hayatta 'kucuk oynamak' zorunda kaliyorsun, dikkat cekmeye calismadan, birilerinin dikkatini cekip kizdirmadan hayatta kalmaya... yasanan bu haksizliklara karsi uysal davranmayi 'iyilik' olarak gorebilir kimileri... ama baska secenegi olmadigi icin aslinda. zamaninda pir sultan abdal'in asilmasi gibi, nice katliamlar gormus bir halk bu... nesiller boyu 'iyi olmak, iyi davranmak' zorunda birakilmis, bari o sekilde hayatta kalmaya zorlanmis bir kultur. (bu yazarin bahsettigi gibi esas guc onda olsaydi iyi olup olmamak icin secme haklari olurdu  o zaman sunnilerle esit sartlar altinda degerlendirmek daha adil olabilirdi) tabii, aleviligi dini acidan kendi icinde inceleyedebilirdik... sunnilik, alevilik bunun yuzyillar boyu gelisimi, felsefesi, uygulamasi... cemevleri bunlari anlatan bilgilerle dolu. ama ben yasananlarin sosyolojik, epigenetik ve nesiller boyu psikolojik olarak sonuclarina isaret etmek istedim: "o iyilik sebep mi yoksa yasananlarin sonucu mu? 'iyilikten' kastimiz nedir?" azinliklarin psikolojisi, cogunluk ve guclu olanin psikolojisinden farklidir her zaman. uyumlu olmak zorunda olan, cogunluk tarafindan kabul gormek icin ekstra caba sarf etmesi gereken gruplardir, ailesinde boyle yetistirilir, nesiller boyu boyle devam ederler miras olarak. tabii, bu demek degil ki her alevi boyle, her sunni de tam tersi. hayir tabii ki de, her koyun kendi bacagindan... her insan kendi icinde farkli, ben hepsinden uzakta amerika'da tek basina yasayan ateistle aile kurmus, ateist bir bireyim. olaylari gozlemlemek icin bakmaya calistim, kendime "kimlik" edinmek icin degil. bu kimliklerin aciga cikmasinda ne tur faktorler rol almis olabilir, neler etki etmis olabilir diye ornek verdim, "butun gruplar boyledir" "o siyah bu beyazdir" diye 'degismez' bir genelleme yapmak icin degil. hayat, insan... mekanizmasi oyle calisan bir sey degil. edit: bir de bu alevi kimligi olan yazarlarin dedigi gibi   alevi oldugumuz, dogdugumuz icin "iyi" bilinmek istemiyoruz. iyi olmayi hak ettigimiz, iyi dusunmeyi ve davranmayi sectigimiz icin oyle bilinmek istiyoruz. bir gun isyerinde zenci kiz arkadasimin kivircik saclarina dokunmustum, "ay ne kadar tatli" demistim. bana kizdi. "iznini almadan zenci bir kizin sacina asla dokunma" dedi. o an tuhaf bulmustum bu tepkisini, ama simdi cok daha iyi anliyorum. onun benden "farkli" olmasi sirin, iyi, tatli oldugu anlamina gelmiyor. farkli oldugu icin bunu duymaya ihtiyaci yok. hayata kattiklari icin kabul gormeye ihtiyaci var. belki bazen beyaz bir arkadasimla da benzer seyi yapiyoruz birbirimize ve ayni tepkiyi vermiyoruz ama unutmayalim ki hayatinda ilk defa bir beyaz ona sormadan sacina ellemiyor bu kizin... bu sınır ihlaline hayati boyunca maruz kalmis. artik duymak rahatsiz ediyor. acikcasi ben de alevi kokenden gelmis biri olarak aleviler hakkinda yapilan guzellemeleri pek yararli bulmuyorum. evet, bir insan olarak karsindakine saygini sevgini gostermen degerli, iyi niyetiniz icin kendi adima tesekkur ederim. ama temeldeki ihtiyacimiz herkesle ayni; var oldugumuz icin, kattiklarimiz ve yaptiklarimiz icin saygi gormek, toplumda ve yasalar karsisinda ayrimciliga ugramadan esit haklara sahip olmak istiyoruz. bunu illa alevi oldugumuza ya da birinin sunni kokenli olduguna baglamak, kas yaparken goz cikarmaya yariyor, kullanilan bu dil kutuplasmayi ve esitsizligi destekliyor maalesef. ben bu kafadan cikalim isterdim... insanlari insan oldugu icin gorup degerlendirelim, kulturunu bilip saygi duyalim, ama buna gore de 'iyi, kotu' diye ayristirmayalim. gruplarin sosyolojik degerlendirmelerine kafa yoralim, guzel; ama her insani birey olarak gorup yargilayalim.