Başlık: recep-tayyip-erdogan

dün sabah cemal süreya'nın şapkam dolu çiçekle'sindeki denemelerden birini okurken ilk aklıma gelen recep tayyip erdoğan oldu. hayırdır, demeye kalmadan tüm gece çalışmış olduğu için yorulan zihnim acaba akp'ye göz mü kırpıyordu? hayır. buna mukabil recep tayyip erdoğan ile akp'ye getirilen en büyük suçlamalardan olan "mazlum edebiyatı yapıyorlar" da değildi onu hatırlatan. ne olumlu, ne olumsuz bir yerde durmazsam, meşhur sosyologumuz nilüfer göle'nin dediği gibi, aydınca değil de mesleğimin gereği olarak tarafsız değerlendirmeye tabi tutmazsam mutlaka bir şeyleri gözden kaçıracağım için recep tayyip erdoğan'ı bir de böyle anlamaya çalışayım diye düşünerek üstünde biraz durdum ve neticeye vardım. evet recep tayyip erdoğan da mitleşmiş bir karakterdir, yanlış anlaşılmasın ama tam bu ara suikaste uğrasa, kimilerinin ikinci atatürk dediği özal'ı bile geçip başka türlü bir manayla halkın gönlünde yer edinecektir. bu da yanlış anlaşılabilir, hemen belirteyim halkın gönlünde yer etmiş olması benim umrumda olan bir şey değil; insanlık tarihi halkın gönlünde yer etmiş insanların olduğu kadar halka, çoğunluğa rağmen savaşan, didinen insanların da tarihidir. nietzsche'nin zerdüşt'teki "halk anlamaz büyük adamdan" deyişine de sığınabilirim ama sığınmayacağım, bir nevi mitosla anlamak ve anlamlanmak ihtiyacı başlığındaki tavrıma uygun olarak cemal süreya'nın metnini değerlendireceğim. cemal süreya bizim halktaki mitos mekanizmasıyla ilgili şöyle diyor: "kitlenin birtakım derin özlemleri vardır; kitle, bir olayı, bir kişiyi, o özlemler çerçevesinde hayatın atomlarına indirir. onu kendine özgü bir dışavurum biçimi haline getirircesine çarpıtır, düzeltir. ama, içinde o özlemin karşılığını taşımayan şey efsane değeri kazanamaz. bunun için söz konusu olayın ya da kişinin elverişli olması gerekir. dikkat edersek, yurdumuzda efsaneleşme koşulları bu ana öğelerin bir araya gelmesi, ya da bunlardan birinin ilginç bir biçimde başat olmasıyla tamamlanıyor. nelerdir bunlar? sanırım, şunlardır: mazlumluk (ezilmişlik), haklılık, haklılığın kitlenin hak anlayışıyla birleşmesi, bir de gözüpeklik. efsaneleşmiş kişide, efsaneleşmiş olayda kimi zaman bu öğeler yanyana gelir. kimi zaman sadece birinin çektiği derin çizgi, o olayı bir efsane, o kişiyi bir efsane kişisi haline getirir. kısacası, efsane, halk duygusunun, ortaklaşa bilincin malıdır. ... halkımızın belleğinde bir efsane değeri kazanmış kişilerin hayatlarında birtakım öğelerin bulunması, çoğunca da bunlardan birkaçının bir araya gelmiş olması gerekiyor. aşağı yukarı böyle demiştim demin. sanırım, bunların en belirgini mazlum oluş. mazlum olmamış, ya da kendisine bir mazlumluk yakıştırılmamış kişi halkın gönlünde kolay kolay mitolojik değer kazanamıyor. zulüm görecek o kişi, savaşırken hiç değilse 'ayağı sürçecek', yenilecek, unutturulmaya çalışılacak. anadolu halkı ezilmemiş kimselere, fatihlere, hükümdarlara, iktidar sahiplerine saygı duymamış, onları yüceltmemiş değildir. ama, efsaneleştirdiği, içten bağlandığı bireyler hep 'siyaset meydanı'na götürülen, gerilere atılan, zulme uğrayan bireylerden çıkmıştır. halk öykülerinde ilk düğüm bir haksızlıkla atılır. günümüzdeki ün olgusunda bile dipte böyle bir düğüm söz konusu. bugün sinema seyircisi bir türkân şoray'ı yüceltirken, onun yalnız perdede değil, özel hayatında da bir dram, önemlice bir mutsuzluk bulunması gerçeğinden çıkıyor. attan düşüp boynunun kırılması bu oyuncunun sanat hayatını uzatmıştır. yılmaz güney'in hapse girişi için de aynı şeyi söyleyebiliriz. türkân şöray'da da, yılmaz güney'de de tam bir efsaneleşme süreci görüyoruz. ün efsaneye dönüşürken mutlaka bir ezilmişlik hiç değilse bir mutsuzluk gerekecektir. bir alevi için ali her şeydir. diyelim bu doğal bir şey. ama bir sünni de ali'yi, daha doğrusu hüseyin'i nihayet 'hatalı' görür ve muaviye'yi ali'nin karşısında, hele yezid'i hüseyin'in karşısında hiçbir zaman efsaneleştirmez. oysa ali, arap ülkelerinde karşı tarafça yüzyıllar boyu aşağılanıp durmuştur. anadolu'da sünni için muaviye, aşağı yukarı celâl bayar gibi bir adamdır. ali'nin efsaneleşmesine ses etmez. belirsiz de olsa bir yaklaşımı vardır ali'ye." (şapkam dolu çiçekle, s.114-117, yön yayıncılık, 3. basım, 1991) recep tayyip erdoğan'daki ezilmişliği biliyoruz, istanbul'un başındayken adım adım altı oyuldu ve bir şekilde koltuğunu kaptırdı. bu noktada yapılan bazı analizler ise yanıltıcıdır; deniyor ki -buradakine kısmen benzer şekilde- "türk halkı ezilenin, canı yananın yanındadır, bu yüzden demirel'in siyaset ömrü uzun olmuştur, her gittiğinde mutlaka geri gelmiş olup sonunda cumhurbaşkanlığına bile yerleşmiştir; refah partisi kapatıldı, daha güçlenerek akp geldi, eğer akp'yi de kapatırsanız, bu zihniyette çok daha güçlü bir parti gelir." tamam da, madem türk halkı canı yananın yanında ve ezilene destek veriyor, o halde neden refah'tan sonra fazilet partisi'ni de iktidaa taşımadı? öyle ya, kadro neredeyse aynıydı. henüz genç sayılan abdullah gül'ün takımı partiden ayrılmamıştı, neden 28 şubat'tan sonra 2002'ye kadar türkiye en azından fazilet partili bir koalisyon görmedi de, 28 şubat'ı alkışlıyor görünen ecevit'in dsp'si ile mhp'yi ve hatta 28 şubat'ın aktörlerinden mesut yılmaz'ı iktidara taşıdı? demek ki burada hatalı bir okuma söz konusu. bana kalırsa halk refah partisinin ezildiğini, sistem tarafından acımasızca yok edildiğini düşünmedi. halk asıl haksızlığın recep tayyip erdoğan'a yapıldığını da düşünmedi, 2002'nin koşullarını hatırlarsak türkiye yaşadığı kriz içinde boğulmuş bir şekilde ecevit'in hastalığını tartışıyordu. yaşlı ve hasta ecevit'in temsil ettiği klâsik türk siyasetine alternatif olarak daha önce böyle bir idare şansını bulamamış ve okuduğu şiirden ötürü gerçekten hapse girerek efsaneleşmiş recep tayyip erdoğan'a yüzünü döndü. bu sırada fazilet partisi'nin de kapatılmış olmasına rağmen halkın sonraki saadet partisi'ne yüz vermediğini de hatırlatırım. öyle ya, bu mantığa göre halkın saadet partisi'nin de yanında olması gerekiyordu, ama bunu yapmadı. aksine meclise iki parti yollayıp, diğer bütün partileri bir nevi tasfiye etti. önceki genel seçimde meclis-dışı kalan chp'nin, hem de deniz baykal önderliğinde meclise ikinci parti olarak girmesini neye yoruyorsunuz? bu da mı halkın "ezilen"in yanında oluşunu gösteriyor? yoksa mevcut düzenden bıkmış bir biçimde arayış içinde, bir önceki seçimde meclis-dışı bıraktığı chp'de mi umudu buldu? anlaşılıyor ki halkın tayyip erdoğan'a teveccühü salt halktaki efsaneleştirme ve ezilenin yanında olma telâşıyla değerlendirilemez. mevcut adaylardan ve 90'ların koalisyonlarla bezenmiş fetret devrinden (ne zaman çıkıldı bundan onu da ayrı değerlendirmek lazım, ya da çıkılabildi mi) bunalmış halk yeni bir yüz ve umut aradı, onu da tayyip erdoğan'da bulduğunu sandı. arada akp'nin neden bu kadar serpildiğini açıklayan detaylar da var ama onu es geçiyoruz burada; cem uzan'ın genç parti'si olmasaydı, i. akp döneminde büyük ihtimalle ya 3 ya da 4 partili bir meclis olacak, akp bu kadar güçlü olamayacaktı. yüzde 10'luk baraj olmasaydı, hele ona hiç girmiyorum, nasıl bir meclis olurdu düşünün. buradan bakınca, eski siyasetin tam anlamıyla tasfiye edildiğini de söyleyemeyiz. o halde yeni bir okumaya ihtiyaç var: recep tayyip erdoğan'da başka bir yön aramamız gerekiyor, en azından ii. döneminde de halkın hala onu destekliyor oluşunu açıklayabilmemiz için buna ihtiyacımız var. tuhaf gelebilir ama ben ihtiyacımız olan okumayı yine cemal süreya'nın metninde görüyorum, bakın beraber okuyalım: "sözünü ettiğim mazlumlukla hıristiyanlıktaki çarmıha gerilme kavramı arasında büyük ayrımlar var ama: anadolu'da efsanleşme öğesi olarak mazlumluk, yüzde yüz insani bir yön taşır. tanrı düşüncesinden sıyrılmış, dünyaya ilişkin tutamaklar bulmuştur. halk efsaneleşmiş bireyde kendi mutsuz gerçeğini bulmakta, ama onda ayrıca görmek istediği başka bir öğeyle özlemini de yansıtmaktadır sanki. cesaret öğesidir bu. yalnız zulüm görmüşlük yetmiyor gözüpek biri olacak o birey. böylece bir hak istemi varsayımı da ortaya çıkıyor. o kişi haklı olacak, öyleyken zulüm görecek, öyleyken gözünü budaktan sakınmayacak ve elbet onun haklılığı ile kitlenin hak kavramı arasında bir bağlantı kurulabilecek. menderes'in asılması karşısında kendisine oy vermiş kitlelerden en ufak ses çıkmamasında onun duruşmalar sırasında fazlaca ödlek davranmış olmasının da rolü olmuştur kuşkusuz. korkaklık bir yerde yenilginin sunduğu mitolojik değeri silebiliyor, onu herhangi bir yenilgi haline getirebiliyor. gözüpek ise kimi zaman genleşerek efsaneleşmede başat olabiliyor. köroğlu'da gözüpeklik, ezilmeden de, haklılıktan da önde gelen bir öğedir. ama bir başıa gözüpeklik halka bir şey demiyor. halk o gözüpeklikte kendi istemlerini bulamamışsa, farkedememişse... böylece efsaneleşmede toplumsal bir kökenin, hatta uzun dönemli siyasal bir bildirinin bulunduğunu rahatça söyleyebiliriz. yavuz sultan selim ve dördüncü murat efsaneleşmemiştir. cem sultan bir efsane olamamıştır; çünkü uğradığı haksızlık hükümdar hukuku (zulüm hukuku) içinde bir haksızlıktır, halkın istemleriyle, temel özlemleriyle ilgili değildir. hükümdara mersiye yazılabilir, türkü yakılamaz. ağıtı yoktur hükümdarın." bu son kısım akp'nin 27 nisan 2007 genelkurmay basın açıklamasından sonra cumhurbaşkanlığıyla ilgili halka gidip, askere teslim olmadığını göstermesiyle oylarını arttırmasını açıklıyor. ancak yine de çok kesin bir sonuca varmamak gerekir diye düşünüyorum, hani "menderes suskun kaldı" diye eleştirilebilir ama suskun kalmayıp da ne yapabilirdi eli silahlı kuvvetlere karşı, bu da düşünülmeli. recep tayyip erdoğan'ın elindeki güç onda var mıydı? yoktu. halktaki bilinçlemeyi de aradaki 40 senelik farkla ölçün, dünya 50-60'larin dünyası değil. dahası da var, tamam halk akp'den desteğini esirgemedi, ii. defa tek başına iktidara taşıdı ama bu sefer meclise başka partileri de soktu; hatta batıda kılıçdaroğlu, doğuda dtp fırtınasıyla yerel seçimlerde de akp'yi salladı. demek ki mazlum edebiyatı da yapsanız, bir yerden sonra halkın verip verebileceği en büyük destek, en arka çıkma bu kadar. ötesi yok. ben bu yüzden şimdiki "yargı bize engel oluyor, bakın sizin oylarınızla seçilen bizlere köstek oluyor, hadi seçimde bir daha bize oy verin" siyasetinin de işe yarayacağını sanmıyorum (hele ki dtp kapatılırken sesini çıakrmayıp, kendi kapatılma davanı seçim malzemesi yapmışsan!). çünkü ben bu halkın sağduyusuna inanıyorum; giderek daha da bilinçlenen ve günü-birlik siyasetlere kanmayan bir yapıya kavuşacağını sanıyorum. bunu o güçlü medyalarıyla kılıçdaroğlu'na karşı yürüttükleri "bu adam pkk'lıların minibüsüne bindi... bu adam alevi..." gibi klâsik sağ siyasetin incilerini halka "artık" yedirememiş olmalarından çıkarıyorum. belki çoğunuz unuttu ama ben unutmadım. yine ben bunu, halkın bu topraklardaki müslümanların hassas damarı olan filistin'deki yahudi mezalimi konusunda (hem de en ateşli günlerde hatırlayın o günleri) başbakanın gidip israil başbakanına bağırıp üzerinden 24 saat geçmeden havaalanında bunu bir seçim show'una dönüştürmesini bile umursamamasından, ona rağbet göstermemesinden çıkarıyorum. bir yazar-kasaya bakar canlarım, o yazar-kasa esaslı bir krizde başbakanın önüne atıldığı gün, isterse genelkurmay spam e-muhtıralarla mailbox'ların canına okusun, halk bunu umursamaz. her ne kadar örgütlenme ve örgütlü emekçilere destek çıkma konusunda, kökü tarihten gelen zaafları varsa da yanı-başında tekel işçisi can çekişirken yüzünü çevirip de "bana dokunmayan yılan tepeme çöreklensin" demez bu halk. bir yazar-kasaya bakar, onu attıkları vakit altından ak parti'nin gençlik kolları olarak çalışan genç siviller de kalkamaz. converse'lerini alır da giderler!