müthiş konu paylaşımları.. eline sağlık nesta hocam ramiz dayı gibi adamsın vala..

Teşekkürler güzel konu olmuş.

Kalem işi ve Teknikleri Kalem işi Bir mimari eserde cami, türbe, mescid, saray, kasır, köşk, yalı v. b. gibi yapıların kubbelerini, tavanlarını ve iç duvarlarını sıva, ahşap, bez, taş, deri gibi elemanlar üzerine renkli boyalar, kabartma ve bazende altın varak kullanılarak ince uzun kıllı kalem tabir edilen fırçalarla yapılan süsleme sanatına denir. Bu tezyinatı yapan kişiye de kalemkar denir. Süsleme sanatları milletlerin kültür, sanat anlayışını ve tarzını gösteren unsurların başında yer alır. Asırlar boyu çok geniş bir alana yayılmış olan türk boylarını, uzun yıllar çok farklı inanç ve sanat anlayışına sahip olan toplum ve medeniyetlerle yapmış olduğu ilim ve sanat ilişkileri nedeni ile günümüzde zengin ve benzeri bulunmayan bir kültür hazinesine sahip olmaktayız. Günümüze orjinalliğini kaybetmeden gelen kalemişi örnekleri az bulunmakta, mevcut olan klasik eserlerimizdeki kalemişleri o dönemin sanat anlayışını, desen ve kompozisyonlrarın karakteristik özelliğini yansıtmaktadır. Bu gibi eserlerin resmi idareler tarafından yapılan bazı restorasyon çalışmalarında mevcut orjinal nakışlar tahrıbata uğramış, buna rağmen bazı eserlerde orjinalliği korunarak onarılmıştır. Osmanlının son dönemi ve batıya yönelme dönemi ile klasik devir etkisini azaltarak yerini batı etkisi ile oluşan uslüp kalemişleri uygulanmaya başlamıştır. Bu girişimlerde 15-16yy dan günümüze ulaşan özellikle sıva üstü kalemişi örneklerini azaltmıştır. Bunların sebepleri şöyle açıklanabilir. 1) saray nakışhanesinde eğitimli olan kalemkarların ürettikleri eserlerin, daha sonra bu eğitim anlayışı ile yetişmeyen kalemkarların başarı oranlarının düşük seviyede olması. 2) 17 yy'da Avrupada başlayan moda akımlarının ülkemizde de yer almasıyla başlayan tahribatların klasik eserlerimize verdiği zararlar 3) Cumhuriyet tarihinde Başlayan retorasyonlarda orijinal malzemeye uygun unsurların kullanılmaması ile orijinal tabakanın çürümesi ve yok edilmesine engel olunamamasına. 4) Restorasyon çalışmalarını kalemişi dalında eğitim almadan sadece kişisel beceriksizlik ve zevklerini ön plana alarak eserlerin onarılmasına müsaade edilmesi. 5) Özellikle eğitimsiz insanlarımızın temiz görünmesi amacıyla eski eserlerimizin üzerine yağlı boya sürmek suretiyle bir tarihin yok olmanına sebep olmaları (Sultanahmet camii müezzin mahfili altındaki dolap kapakları temizlenerek orjinalleri ortaya çıkarılmış ancak restorasyonu yapılmamıştır. Eminönü yeni camii müezzin mahfili ahşap üstü kalemişleri boya ile kapatılmış, yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Kılıç Ali paşa camii müezzin bölümünün ahşap tavanı tamamen dökülerek yok olmaktadır. KALEMİŞİ SANATINDA KULLANILAN TEKNİKLER 1) Sıvaüstü kalemişileri 2) Ahşapüstü kalemişleri 3) Taş- mermerüstü kalemişleri 4) Deri-bezüstü kalemişleri 5) Malakari 1) Sıvaüstü kalemişleri Camii ve Türbe gibi yapılarda görülen sıva zeminine sürülen kireç üzerine yapılan tekniktir. Kullanılan malzemeler toprak ve bitkisel kökenli toz boyalar, arap zamkı ve yumurta akıdır. Bugün ise plastik boya nispeten doğal olan toz boyalar ve beyaz tutkal kullanılmaktadır. Ayrıca zaman zaman zemine alçı ve macun çekilerek yağlı boya kullanılarak kalemişi yapılmaktadır. Sıva üstü Kalem işi örnekleri olarak Üsküdar Atık valide camii, Eminönü Yeni camii, Üsküdar Aziz Mahmut Hüdayi camii ve türbesi, Sultanahmet camii vb. gösterebiliriz. 2) Ahşap üstü kalemişleri Özellikle (15-16yy'da) dini ve sivil mimarimizde Müezzin mahfi tavanlarında ve dolap kapaklarında kullanılan bir tarzdır. Bugünlere ulaşan örneklerin çok olması yapıların iç mekanlarında kullanılarak dış etkenlerden arındırılması ve bu gibi çalışmaların üzerine uygulanan lake tekniğinden dolayıdır. Lakenın anlamı şapla kestirilmiş yumurta akı veya osmanlı beziri, gaz veya tinerile inceltilerek oluşan şeffef bir sır tabakasına verilen isimdir. Ayrıca bu tür çalışmalarda kabartma tekniği üzerine altın varak bol miktarda kullanılmlştır. 3) Taş – mermer mermer üstü kalemişleri Tutkallı toz ve yağlı boya malzemesi ullanarak yopılan bir tekniktir. Ayrıca desenler desenler içerisinde altın varak ta kullanılmıstır. 4) Deri- bez üstü kalemişleri Ahşap tabla üzerine deri veya bez gerilerek yapıştırılıp uygulanan bir tekniktir. Üzerine tutkalla sulandırılmtş üstübeç veya litopan sürülerek yağlı boya ve toz boyalarda uygulanmaktadır. Özellikle 17 yy'da başlayan moda akımı olan ampir, barok üslup çalışmalarında uygulanmıştır. Bu tekniğin duvarlara uygulanmış örnekleride bulunmaktadır. 5) Malakari kalemişleri Osmanlı mimarisinde kubbe, tavan ve duvarlara yapılan alçı kabartmalı ve boya ile yapılan süsleme tarzı. Mala ile yapılan alçı süsleme denmektedir. Bu teknik kendi içinde 4 bölümde incelenebilir. a) Normal malakari Horasan harçlı zemin üzerine 1- 2 mm inceliğinde alçı sıvanır. Kuruduktan sonra üzerine kullanılacak renkler, desenlerin taksimatına göre o alanlara sürülür. Daha sonra 3-4 mm kalınlığında sirke ile çürütülmüş alçı sıvanır ve hemen desenler tozlanıp özel hazırlanmış bıçaklar ille eğimli kesilerek desenler kabartmalı olarak ortaya çıkartılmış olur. b) Müzeyyen malakari Bu teknikle motiflerin iç bünyeleri oyularak desende detaylar sağlanmış olur. c) Hendese malakari Geometrik formatlardan oluşan tarzdır. d) Rölyef malakari Mermer oyma işçiliğinde olduğu gibi detaylar balirlenerek zeminle desenin yanlarından kaynaşması sağlanarak kesilme işlemi yapılır. En son olarak kullanılacak renkler ince kıllı fırçalar ile boyanır. VAZGEÇİLMEZ RENK: KOBALT MAVİSİ En çok kullanılan desen, ortada madalyon biçimli bir göbekle başlayan kubbe süslemesidir. Eteklere doğru zengin çiçek motifleriyle iner. Sülüsler yazı teknikleri bunu süsler. Her taraf karanfil, lale desenleriyle bezenir. Daha küçük kubbelerde, yarım kubbelerde bu desen tekrar eder. En çok kobalt mavisi, turkuaz, mercan kırmızısı ve yeşil kullanılır desenlerde. Kobalt mavisi ve tonları vazgeçilmez bir renktir kalemişinin. Hatta bütün süsleme sanatlarının en temel rengidir bu. 16. yüzyılda yerini kırmızıya bırakır. Tezhip sanatında ise kırmızının yerini altın varak alır. Desenler Hatai denilen bitkisel esaslı tarz ile Rumi denilen kuşların kanatlarından, uçuşlarından esinlenilerek geliştirilen, ileri derecede stilize edilmiş iki ana grupta toplanır. Çalışmanın yapılacağı zemin desenlendikten sonra, bir ele alınan fırça, öbür eldeki bir ucu çalışmanın yapılacağı zemine dayanmış 80-90 santimlik "baston"dan destek alınarak renkten renge desenden desene geçilir. Restorasyon çok önemli bir sorumluluk. Eğer iyi bir malzeme kullanmaz, desenin rölevesi iyi çıkarılmadan uygulamaya geçilirse, yüzlerce yıldan gelen ve artık bir örnekleri olmayan eserleri kaybetmek işten bile olmaz. Bu nedenle işin ehli olmak, hem mimariyi, hem diğer süsleme sanatlarını iyi bilmek gerekiyor. 500 YILLIK ÖRNEKLERİ VAR 16. yüzyılda camilerde çok yoğun nakış yoktur. Bunun iki nedeni var. Birincisi bu mekanların sade olması gerektiğinin düşünülmesi. İkincisi de aydınlatman kandille yapılıyor olması. Daha doğrusu kandil islerinin kalemişlerinin bozulmasına yol açabileceği düşüncesi. Daha çok dinsel nitelikli binalarda bazen de evlerde uygulanan kalemişi, özel olarak hazırlanan boyalarla yapılıyor. En çok uygulandığı bölüm sıva üstü. Sıvanın üzerine atılan kireçten sonra bir kağıda hazırlanan şablon, birbirine çok yakın delikler açılarak desen duvar üzerinde deliniyor. Daha sonra özel olarak hazırlanan kömür tozu ve Arap zamkı karışımı konulmuş geçirgen bir bez ile üzerinden geçiliyor. Böylece desen duvar üzerinde beliriyor. Desen birbirini takip eden bir tarz izlediğinden bir parçanın şablonlanması yeterli oluyor. Aynı şablon gerektiği kadar duvar üzerine vuruluyor. Toprak ve kök boyaların Arap zamkı ile ezilmesiyle elde edilen karışımın çeşitli işlemlerden geçirildikten sonra uygulanıyor. Bu çok dayanıklı malzemenin 500 yıl kalmış örnekleri var. Günümüzde ise akrilik tutkallı bir boya kullanılarak yapılıyor. İyi korunursa 100 yıla yaklaşan bir ömrü olabiliyor. DAHA YAKINDAN kaynak -

en çokta camii deki desenleri beyeniyorum çok sabır isteyen bir iş konu için saol