ANTIK YUNAN TIYATROSU Tragedya ozanlari arasinda ilk yarisma MÖ 534te, Büyük Dionosiada gerçeklesmisti. Bu ilk yarismayi Thespisin kazandigi söylenir. O günden sonra, hatta günümüzde bile tiyatro kostümleri Thespisin giysileri olarak alinir. Günümüze ulasan oyunlardan anlasildigi kadariyla, günlük giysiler birtakim degisikliklerle sahnede de kullanilmistir. Günlük yasamda kullanilan kiton kolsuz, desensiz ve düz renkken, sahnede kullanilani uzun kollu, renkli ve desenliydi. Peplos ise ayak bileklerine kadar dökülen bir giysiydi. Kitonun üstüne bimation adi verilen ir pelerin atilirdi. Oyuncularin tasidiklari aksesuarlar canlandirdiklari kisilikleri daha belirginlestiriyordu. Sahne üstünde Zeus, yildirimlari simgeleyen kanatli mizragiyla, Apollon, altin ok ve yayiyla, Posedion, üç çatalli mizragiyla görünüyordu. Krallarin elinde asalari, savasçilarin kalkanlari, habercilerin basinda bir çelenk bulunmaktaydi. Korodaki oyuncularin giydigi kostümler bir oyundan ötekine farklilik gösteriyordu. Genellikle tragedyalarda korolar, siradan insanlari temsil ediyorlar, büyük olasilikla da günlük giysilere benzer kostümler giyiyorlardi. Topluluk duygusunu pekistirmek için, koro oyuncularinin tek tip kostüm kullandigi varsayilmaktadir. Kostümlerdeki renkler simgesel anlamlar içerirdi. Koyu renkler aciyi, kederi simgeliyordu. Sari renk kadinimsi erkek ve genç kiz, mor renk kraliçe kostümlerinde kullanilirdi. Tragedya oyunculari, ayagin üstünde ya da bilek üstünde gevsekçe baglanan, hafif sandaletler giyerlerdi. Ayrica burnu yukari kalkik, Aristophanesin Pers potinleri olarak tanimladigi ayakkabilar da kullanilmaktaydi. Oyuncularin boyunu yükseltmek amaciyla kullanilan yüksek tahta nalinlarin önceleri bu dönem özelligi oldugu varsayilmis; ancak arastirmalar, daha sonraki dönemlere ait oldugunu ortaya çikarmistir. Klasik Döneme ait degismez kostüm ve maskeler yalnizca satir oyunlarinda kullanilmistir. Günümüze kalan tek satir yapit olan Euripidesin Kiklopsundan ve vazo resimlerinden ögrenildigine göre koro oyunculari bedenlerini sikica saran kostümler ve teke postlari giyerek oyun alanina çikiyorlardi. Ayrica kostümlerini boynuz, kuyruk ve phallus tamamlardi. Dorik mimler ve eski komedya ana karakterler, gülünç bir görüntü vermek için önden ve arkadan doldurmus kisa tünikler giyer, abartilmis kirmizi phalluslar takarlardi. Aristophanesin Sphekes (MÖ 422; Esek Arilari: Yargiçlar, 1966), Ornitbes (MÖ 414; Kuslar, 1966) ve Batrakboi (MÖ 405; Kurbagalar, 1966) adli oyunlarinda oldugu gibi koro, hayvanlardan olusuyordu; kostüm olarak hayvan basi maskeler, kuyruklar ve uzun tüylü kanatlar kullanilmaktaydi. Maske, Yunan tiyatro kostümünün en önemli parçasi kabul edilir; ilk kullanilisi tiyatro öncesi ritüellerde görülür. Klasik Dönemde maske tek bir oyuncuya degisik rolleri oynama olanagi saglamaktaydi. Thespisin önceleri yüzünü boyadigi, daha sonra maske kullandigi söylenir. Thespisten sonra flütçüler disinda tüm oyuncular, yüzlerinden daha büyük maskeler kullanmaya baslamislardir. Maskelerin üstüne onkos adi verilen bir çesit bas süsü takilirdi. Bez, mantar ve tahtadan yapilan maske, karakterin yasini, cinsiyetini, duygusunu ve hatta sosyal konumunu ifade araciydi. Eski Komedyada, Atinalilari karikatürize eden maskeler ya da hayali hayvan maskeleri gibi çesitli tipleri vardi. Koronun kullandigi maskelerin kostümde oldugu gibi, topluk duygusunu pekistirmek için ayni oldugu, ancak oyundan oyuna farklilik gösterdigi kabul edilir. Klasik Dönemin maskeleri ve bas süsleri daha sonraki dönemlerde rastlandigi gibi, henüz abartilmamisti. Helenistik Dönemin sonlarina dogru (MÖ 336-150) tragedya oyunculari, yüksek tahta nalinlar ve abartilmis bas süsleri kullanmaya baslamislardir. Menandrosun yeni Komedyalarindaki oyuncular, genellikle Atinali orta sinifin sokak giysilerini kullanmislardir. Ancak maskeler, tragedya oyuncularininki gibi abartilidir. Maskelerin büyük açik agzi, oyuncunun sesini büyüterek bir tür megafon islevi görüyordu. Eski Komedyada komik oyuncularin giydikleri phallus da artik kullanilmaz olmustur. Menandrosun Yeni Komedyalarinda gerçekçi bir yaklasimla kent yasami aktarilmaya çalisilmistir. Yunan arastirmaci Pollux (MS 2. yy) Helenistik Dönemde, tragedya ve komedyadaki karakterlerin ve kostümlerin geleneksellestigini yazar. Polluxa göre, bu dönemde 35 çesit tragedya maskesi ve 45 çesit komedya maskesi kullanilmaktaydi. Ayrica Pollux, kostümlerdeki bazi renklerin belli karakterlerle özdeslestigini de öne sürer. Örnegin genç kadinlar beyaz giyinir; komik esirler kirmizi peruk takarlardi. ROMA TIYATROSU Roma tiyatro yapitlarinin büyük bir bölümü ya Yunan tragedya ve komedyalarinin uyarlamasi ya da çevirileridir. Roma tiyatrosu Bati Avrupa kültürü üzerindeki önemini Rönesansla kazanmistir. Rönesans yazarlari, Antik Çag düsüncesi ve yapitlariyla ilgilenmeye basladiklarinda, Yunan tragedyalari ve komedyalari yerine Seneca, Plautus, Terentius gibi Romali yazarlarin yapitlarina egilmislerdir. Roma popüler tiyatrosunun (MÖ 7. yy-MÖ 240) geçmisi ETRÜSK dönemine (MÖ 7.-6. yy) degin uzanir. At yarislari, gladyatör karsilasmali eglencelerin yani sira, sarap senliklerinde, dügünlerde, çesitli ölçü ve kafiyelerle okunan ya da sarki biçiminde söylenen, maskeli palyaçolarin rol aldiklari dramatik skeçler çok tutuluyordu. MÖ 4. yyda ortaya çikan Atellan Farsinda stok kostümler, maskeler ve karakterler kullanilmaktaydi. Bu güldürü oyunlari dogaçlamayla sahnelenmekteydi. Yazili edebiyat döneminde (MÖ 240-100) Yunanda oldugu gibi, tragedya ve komedyalarda oyuncular maske kullanmis ve kadin rollerini de erkekler üstlenmistir. Dönemin maskeleri genellikle karakterlerin özelliklerini tasimaktaydi: Yaslilari kel, kadinlar uzun, esirler kizil saçli maskeler takarlardi. Romada tiyatro kostümlerine onamenta adi verilirdi. Roma Yeni Komedyalarindan ögrenildigine göre, oyuncular günlük Yunan giysilerine benzeyen kostümler kullanmislardir. Bunlar, tünik, sandalet ya da bir tür çarik ve palliumdan olusmaktaydi. Kostümlerdeki renkler, karakterlerin yas, cinsiyet ve özellikleriyle iliskiliydi. Roma tragedyalarinin kostümleri, Yunan tragedyalarinda kullanilanlardan esinlenilerek yapilmisti. Yüksek tahta nalinlar kostümü tamamlamaktaydi. Romalilarin yasamini konu alan oyunlarda, yerel giysiler , Romali asker kostümü olarak da süslü migferler ve göz alici zirhlar kullanilirdi. Romali kahramanlar sahnede, hakimlerin ya da yüksek görevli Romalilarin giydigi eflatun biyeli, beyaz toga ile görünürlerdi. Bu oyunlara fabulae praextatae adi verilmisti. Romada olay örgüsüne sahip oyunlar , karakterlerin giydikleri kostümlere iliskin adlar tasimaktaydi. MÖ 100den sonra komedya ve tragedya yazilmamis, mitolojik olaylarin ve kahramanlarin hicvedildigi, gündelik yasamdan sahnelerin yer aldigi mimler en yaygin gösteri biçimi olmustur. Mimlerde kadin oyuncular da yer almis, maskeler artik kullanilmamistir. Mim oyunculari gösterilerini çiplak ayakla yapmakta ve bazilari racinium adi verilen kapsonlu kostümler giymekteydi. Bazi kadin oyuncularin, sahnede çiplak göründükleri bilinmektedir. Bir baska yaygin gösteri biçimi de pandomimdir . Pandomimde solo oyuncu uzun bir tünik giyer, agzi kapali bir maske kullanirdi. Dansçi oyuncunun, çesitli karakterleri canlandirmada kolaylik olmasi için birden fazla maske kullandigi varsayilir. ORTAÇAG TIYATROSU Kilise, basindan beri tiyatroya ya da Roma tiyatrosunun son asamada aldigi biçime karsi olmus; hatta, tiyatro oyuncularinin vaftiz edilmesini reddetmistir. MS 10. yya degin tiyatroya ait herhangi bir belgeye rastlanmaz. Quem quaeritis ilk müzikli Latin dramasi olarak kabul edilmistir. Bu sarkili dinsel konusmalarin biraz daha dramatik açidan gelismisine, Ingiliz Benediktenleri için 10. yy ortalarinda, Aethelwold tarafindan yazilmis olan Regularis concordiada rastlanir. Bu ilk bilinen ortaçag oyununda. Paskalya sabahi bir kesis, bos mezarin kenarinda oturan melegi temsil eder. Kesis, ayak bileklerine kadar uzanan beyaz papaz elbisesi giymistir. Hz. Isanin vücudunu yaglamaya gelen üç Meryemi temsil edecek olan üç kesis de papaz cüppesi giymistir ve yüzleri peçelidir. Kesis giysilerinin kiliseye ait oldugu düsünülürse, bunlar tiyatro kostümü olarak kabul edilemez. Quem quaeritisle birlikte, gene rahip ve kesislerin rol aldigi gizem oyunlari ve mucize oyunlari dönemi baslamistir. Gizem oyunlari Kitab-i Mukaddesteki öyküleri, mucize oyunlariysa ermislerin yasamlarini konu alirdi. Dinsel dramalar sarki olarak Latince okunur ve genellikle sabah ayinlerinde canlandirilirdi. Bu oyunlarda, yer ve esya soyuttu; kostümler, yanilsamaci olmaktan çok simgeseldi. Ortaçag tiyatrosu baslangiçta tümüyle simgesel bir tiyatroydu. Oyunculari birbirlerinden ayirmaya yardimci olan kostümleri degil, tasidiklari aksesuarlardi. Örnegin, Regularis concordiadaki Meryemler buhurdanlik tasirlardi. Ortaçagin sonlarina degin yayginligini korumus olan zorba Herod tiplemesinin simgesi kiliçti. Katipler koltuklarinin altinda tasidiklari kitaplardan, askerler silahlarindan taninirdi.

13. yy a degin oyunlar manastirlarda oynanmistir. Dinsel konuda yazilan oyunlarin çogalmasi ve seyirci sayisinin da artmasiyla gösteriler kilise disina tasmistir. Bu yeni Avrupa dramasi halen dinsel niteligini korumaktaydi; ancak, oyunlarda Latince yerine yerel diller kullanilmaya baslanmisti. Papa IV. Urbanusun (pd.1261-64) baslattigi, 1311-12de pus Christi Yortusu dönemin Ingiliz köme/çevrim oyunlariyla dogrudan baglantiliydi. Günümüzde dördü bilinen ve 23 Mayis-24 Haziran arasindaki yortuda oynanan bu oyunlar nüfusun en yogun oldugu bölgelerde ortaya çikmisti ve birbirinden farkliydi. Bilinen köme oyunlarindan ikisi, eski Roma garnizon kasabalari olan York ve chosterdan gelmektedir. Üçüncüsü Towneley ailesinin adiyla anilir. Dördüncü köme oyunu Coventrynin ise Dogu Midlandsta bir yerde oynandigi sanilmaktadir. Köme dizilerini kimlerin yazdigi bilinmektedir. Büyük olasilikla birden fazla yazar yillar boyunca bu oyunlara katkida bulunup kendilerince degisiklikler yapmistir. Bilinen metinler 15. yyin ortalarina ait olmamakla birlikte sözlü gelenegin ne zaman basladigina iliskin bilgi yoktur. Genellikle birkaç kisa oyundan olusan köme oyunlari Incildeki olaylarla ilgilidirler. Bazilarinda olay örgüsü varken, bazilari bir söylev niteligindedir. Genellikle loncalar tarafindan düzenlenen bu kozmik dramalar disinda 15. yyda ibret oyunlari ortaya çikmistir. Gene, çogunlukla Corpus Christi Yortusunda sergilenen bu oyunlarda da bazi kavramlari temsil eden alegorik kisiler canlandirilirdi. Oyunlar artik her ne kadar kilise disina tasinmissa da, 13. yy ve biraz sonrasina degin kostüm olarak, rahip ve piskopos giysileri kullanilmaya devam edilmistir. Oyun kömelerinin kostümlerinde tarihi gerçeklilik söz konusu degildi; ama, karakterler ait olduklari siniflarin özelliklerini tasirlardi. Bu konudaki bilgilere kaynaklik eden VITRAYlardan ögrenildigine göre, bu dönemde egzotik kostümler ortaya çikmis; özel kürklü kaftanlar ve sivri sapkalar kullanilmaya baslanmistir. Müslüman krallar olagandisi silahlar ve simgesel aksesuarlarla ifade edilmistir. Köme ve ibret oyunlarinda sembolik ve alegorik karakterlerin, sembolik giysiler kullandiklari varsayilmaktadir. Ingiliz ve Alman köme oyunlarinda, Ölümün kostümü siyah-beyaz bir iskelettir . Hz. Isanin iskenceleri, çirisli pamuklu bezden yapilmis, üstünden çiviler sallanan siyah ceketler giyerlerdi. Yorkta sergilenen bir oyunda Hz. Isanin kanli bir gömlek giydigi bilinir. Bir baska oyundaysa giysisi asaletin simgesi eflatun renktedir. Ortaçagdan kalma bir yazida Coventrydeki bir gösteride, Tanri kostümü için alti adet beyaz derinin kullanildigi belirtilmektedir. Adem ve Havva kostümleri de beyaz deriden ve çiplaklik duygusu uyandirmasi için vücudu saraca biçimde yapilmaktaydi. Melekler, papaz ya da piskopos kostümleri giymeye devam etmislerdir. Bu dönemin en renkli en GROSTEK kostümü Seytan kostümü olarak kabul edilebilir. Genellikle iki yüzü maskelerle tamamlanan seytan kostümü bazen killarla kapli olurdu. Bunlar Antik Çagin satir kostümlerini andirmaktadir. Seytan kostümleri bazen siyah deriden bazen da siyah kumastan yapilirdi. Ancak, Cehennem alevlerini simgeleyen kirmizi ve siyah rengin bir ara kullanildigi da görülmüstür. Bazi Seytan kostümlerinin bel kismina ya da daha asagilara surat yerlestirilmis olur, bazilarini da yarasa kanatlari ya da sivri kulaklar tamamlardi. Günümüzde Innsbruck Ferdinandeum Müzesinde zengin bir koleksiyonu bulunan Seytan kostümlerinde, genellikle çengeller ya da çatal, kasik gibi mutfak esyasi asilidir. Ortaçagda kullanilan bu grotesk kostümler ve maskeler seyirciyi korkutmaktan çok güldürmekteydi. Dönemin sonlarina dogru Seytan tiplemesi komik bir karaktere dönüsmüstür. RÖNESANS DÖNEMI TIYATROSU Rönesans kostümünün en belirgin özelligi, ortaçag kostümünde de oldugu gibi, karakterlerin kim oldugu hakkinda ipuçlari vermesiydi. Her bir karakterin kostümünde, kendine ait birkaç ayrinti bulunurdu. Örnegin, Heraklesi canlandiran oyuncular aslan postu giyer ve sopa tasirlardi. Rönesans kostümünde görsellige de çok önem verilirdi. Kostümler en degerli kumaslardan dikilir, mücevherlerle bezenirdi. 15. yyin basinda Antik Çagi çagristirma girisimleri göze çarpar. 1400lerin sonuna dogru kostümler alla antica ya da all a greca adiyla anilir. Erkeklerin klasik kostümleri, bacaklarin ve kollarin çiplak oldugu duygusunu verebilmek için deri renginde, vücudu sikica saran giysilerden olusur; socci adi verilen çariklar ve camicia adi verilen tünikler kostümü tamamlardi. Bu giysilerin üstüne pelerin de giyildigi görülmüstür. Kadin rollerine çikan oyuncularsa kisa tünikler ve baldirin yarisina kadar uzanan çizmelerden olusan klasik kostümler giyerlerdi. 1565lerde Italyan leone de Sommi Portaleone, yazdigi Dialoghi in materia di rappresentazioni scebiche adli yapitta, uygun tiyatro kostümlerinin nasil olmasi gerektigini tartisir. Ilk kural kostümlerin yeteri kadar soylu olmasidir. Hizmetkar rolleri bile, efendilerinkilerden gösterisli olmamak kosuluyla süslü kostümlerle oynanmali; gösterileri daha çarpici kilmak için egzotik ve bol renkli giysiler kullanilmalidir. Fransiz Farslari ve Italyan commedia dellarte oyunlarinda kostümler gelenekseldi; soytari kostümlerinin devami olan esek kulaklari ve phallus gibi ayrintilarin kullanimi oldukça yaygindi. Fransiz komedi oyunculari maske kullanmak yerine, yüzlerine un sürerek beyazlatmayi tercih etmislerdir. Bu yüzden bu komedilere un anlamina gelen enfarines adi verilir. Italyayi 1596 ve 1604 arasinda ziyaret eden Ingiliz mimar I. Jones, Italyan sahnesindeki yeniliklerden çok etkilenmistir. Dansli, sarkili bir tür pandomim gösterisi olan Italyan intermezzolarin bir baska çesidi olan mask gösterilerinin Ingilterede dogusu bu gezinin bir ürünüdür. Antik Çag kostümleri küçük degisikliklerle mask kostümlerine dönüsmüstür. Erkek kostümleri Roma tüniklerinin biraz degisiklige ugramisidir. Kadinlar günün giysilerini, dekoltesi abartilarak gösterilerde de kullanmaya devam etmislerdir. Belli tiplerle, dogaçlama oynan commedia dell arte nin kostümleri de tiyatro tarihinde önemli bir yer tutar. Italyancada kabaca profesyonel oyuncularin komedisi anlamina gelen commedia dell arte nin kaynagi üzerine kesin bir bilgi yoktur. Oyunlardaki her bir karakter Italya nin bir baska bölgesinden gelmekte olup, o bölgenin tipik özelliklerini tasir. Venedikten gelen Pantalonenin 16. yyda giydigi bol kostüm, evrensel bir anlama kavusmus ve bugünkü pantolon sözcügünün kaynagi olmustur. Komikligin farkinda olmayan uzun tiradlar atmaya ve ögütler vermeye düskün, zengin Pantalonenin kostümünü parlak kirmizi renkte, kisa bir ceket tamamlar. Ceketin üstüne bazen uzun kollu bir pelerin giyer. Ayaginda çariklar, kafasinda da küçük bir yunan beresi vardir. Gri renkli biyiklari, uzun beyaz sakali olan ve bazen yuvarlak gözlükler takan Pantalonenin maskesi koyu kahverengi ve gaga burunludur. Commedia dell arte tiplemeleri içinde en ünlüsü zeki, hazircevap ve neseli usak Arlecchino dur. Bu tiplemenin ilk kostümü sonraki dönemlerdekinden farklidir. Çesitli renkteki yamalarla kapli yirtik kostümü, 17. yydan sonra kirmizi, mavi ve yesilden olusan ve sari seritlerle birbirinden ayrilan üçgenlerle bezenmistir. Yüzyil kadar sonra üçgenler baklava dilimlerine dönüsmüs ve sapkasi tilki kuyruguyla süslenmistir. Arlecchino her dönemde tahta bir kiliç tasir. Kullandigi maske siyah renklidir, budalalikla kurnazlik karisimi bir ifade tasir. Asik tipleri maske kullanmazlar ve kostümleri dönemin moda giysilerini yansitir. Komik maskeli tiplerden Pulcinella kambur, kanca burunlu, koca göbekli bir tiptir. Pantolon giyer, kiliç ve siskin bir cüzdan en önemli aksesuarlaridir. Pulcinella, maskesini asarak basli basina bir karakter haline gelmistir.

KOSTÜM NEDIR VE HANGI AMAÇLARDA KULLANILIR Kostüm ; görsel sanat sahnelerinde ya da kamera önünde bir gösteriyi sunarken giyilen giyimlerden ve aksesuarlardir. Gösterimlerde önemli bir görsel unsuru yerine getirirler. Tiyatroda kostüm ise ; o dönemim ve olayin gözümüzde daha iyi canlanmasi için kullanilir. Ama önemli olan kostüm oyuncuyu degil oyuncunun kostümü tasimasidir. Oyuncu kostümü tasimasini bilmedigi anda, o kostüm çok iyi düsünülmüs, hazirlanmis ve dikilmis olsa da hiçbir zaman anlam tasimaz. Oyuncunun kendi sanatini anlamlandirdigi oranda, üzerine giydigi kostümü de anlamlandirmasi gerekir. Kostüm, bir oyuncunun görevini yerine getirmesinde yardimci olan bir ögedir. Tiyatroda kostüm kiyafet degildir, oyunun ve karakterin anlamina yardim eden bir uzantidir. Oyuncunun jest ve mimiklerinde kostümü yorumlayan bir ustalik gerektirir. Kostümler oyuncunun görümsel vurgusunu artirir. Sonuçta, oyuncu sahne üzerinde günlük yasamdaki görünüsüyle oynamaz, çünkü rolün ve oyunun anlamini gerektirdigi görünüs için, bugünkü giysilerle de olsa, oyuncunun yoruma uygun olarak hazirlanmis kostümle sahneye çikmasi gerekir. Kostüm yalnizca oyuncuyu seyirciye tanitmaz, ayni zamanda kisilestirmeyi ve degisimleri de yansitir. Örnegin ; oyun da önce gençken sonra yaslanan birini canlandiriyorsa bunu kostümde ayrintili olarak göstermemiz gerekir. Seyirci kostümün yardimiyla degisiklikleriyle daha rahat izler. Kostüm ayni zamanda rolü içinde oyuncuyu da rahatlatir. Oyuncunun sahne heyecanini yatistirir. Bazi oyunlar kostüm degisiklikleriyle doludur. Örnegin ; Shakespeare in yanlisliklar komedyasi gibi karmasik olaylar olan bir oyunda kostüm oyunun daha iyi anlasilmasini saglar. Ayrica karakterin kostüm yoluyla yogunlastirilmasi, oyuncunun karsisindaki oyuncular için çok yararli olur, çünkü onlarda yaratilmasi gereken atmosfere daha çabuk alisirlar. Tiyatro da kostüm kullanilmasinda tiyatro anlayisi çok önem tasir örnegin üsluplastirilmis tiyatro anlayisiyla kostüm kalipli ve neredeyse çiplak kalmamak için giyilen bir seydir. Bazi üsluplastirilmis oyunlarda ise kostümler simgesel yansimalari ile kullanilirlar. Kostümün simgesel kullaniminda rolü uygun kostüm diye bir sey yoktur. Bunun ilk örnegini tüm oyuncularina isçi tulumu giydirerek oynatan Meyerhold vermistir. Ancak, gerçekçi anlayis tiyatroya estetik yönelimi getirdigi için, kostümleri de bu açidan ele almalari dogru olurdu. Nitekim, çagdas tiyatroyu etkileyen ve bundan sonraki yüzyillari da etkileyecek Brecht de tavir açisindan kostümün gerçekçi anlamina önem verir. KOSTÜMÜN HAZIRLANMASI Profesyonel tiyatroda, kostümlerden sonra sorumlu kisi, yönetmenin durumunu iyice anladiktan, hatta provalari seyredip her karakter üzerinde bilgi edindikten sonra çalismaya baslar. Önce taslaklar çizip bunlari yönetmenle tartisir ; düzeltmeleri yaptiktan sonra renkli taslaklarini çizer ve kullanacagi malzemeleri çikartir. Amatör tiyatrolarda ise; kostümleri hazirlayacak olan kisinin, öykünün hangi dönemde geçtigini bilmek zorundadir. Sonra oyun kisilerinin özellikleri üzerinde durmalidir. Ayrica, her sahnenin duygusal degerleri üzerinde çalismalidir. Eger, kostüm yoluyla bir karakterin bilinçalti gösterilecekse, kostüm tasarimcisinin isi daha da zorlasir. Bu durum da renkler üzerinde dikkatle durmak gerekir. Oyuncu kostüm içinde rahatça hareket edebilmelidir. Kostümden sorumlu olan kisi, yönetmene, kullanacagi kumaslari ve malzemeleri gösterir. Bu görüsmede dekoru yapan ve makyajdan sorumlu kisiler de orada bulunur ki kostüm hazirlayana kendi alanlarinda yardimci olurlar. KOSTÜMÜN MAKYAJLA ILISKISI Kostüm ve makyaj oyuncunun dis görünüsünü ortaya çikarir. Bu ögeler seyircinin, oyuncuya ilgisini artirir. Oyuncunun görünüsünde yaptigimiz bu degisiklikler oyuncunun da sahne motivasyonunu güçlendirir. Kostüm ve makyaj yalnizca tarihsel dönemleri göstermek için degil, bugünkü giyim kusamlarda da yapilmasi gereken bir unsurdur. Sahne isiklari altinda kostümün görünüsü nedenli önemli ise makyajsiz bir oyuncunun görünüsü de o denli kötüdür. Kostüm ve makyaj birbirine uyumlu olarak hazirlanmak zorundadir. Bunlar seyirci için inandirici olmalidir. Bir karakteri canlandiran oyuncuya vurgu saglandigi oranda, uygulamanin tümünü de vurgulamalidir. Kostüm ve makyaj, dekor içinde dogru olmali, renkleri ile bir uyum getirmelidir; bunlar her sahnede sahne isiklari altinda isiklama düzeni ile de uyum göstermelidir. KOSTÜMÜN ISIKLA ILISKISI Kostüm ve isiklar arasinda daha çok renkli isik kullanildigi zaman sorun çikar. O yüzden kostüm hazirlanirken isiktan sorumlu kisi de hangi sahnede, hangi ton isigi kullanacagini ögrenmek zorundadir. Sözgelimi sahne üzerinde parlakligi az bir isik kullanilacaksa ve eger önemli bir oyun kisisine bu los isiklar altinda koyu renk giysiler giydirirsek, bunlar o kisiyi sahneden silmemize sebep olur. Bu tür sahneler için soluk ve uçuk renkler kullanmak dogrudur, çünkü bu isik altinda soluk ve uçuk renkler, doygunlugu olan renklerden daha belirgindir. Renkli isiklama altinda kumas renklerinin hangi renge dönüsecekleri üzerine birkaç örnek gösterelim; 1) Kirmizi isik altinda ; ; ; ; 2) Yesil isik altinda kirmizi " zenginlestirir, &nb sp; &nb sp; &nb sp; kirmizi " kahverengimsi olur yesil " siyahimsi olur yesil " zenginlestirir mavi " kararir mavi " siyahimsi olur sari " turuncuya dönüsür sari " yesil bir ton alir mor " kirmizi olur &n bsp; &n bsp; &n bsp; mor " kahve rengi olur 3) Mor isik altinda ; ; ; ; ; 4) Mavi isik altinda kirmizi " hafifçe maviye dönüsür kirmizi " morumsu olur yesil " siyahimsi olur mavi " zenginlestirir sari " gümüslü pembe olur &n bsp; &n bsp; sari " kahve rengi bir ton alir mor " zenginlestirir mor " mavimsi olur Isiklama, kostümlerin yalnizca renklerin üzerinde degil; bunlarin plastik görünümü üzerinde de rol oynar. basarili bir isiklama düzeni oyunculara ve giysilere derinlik, yani üç boyutlu bir nitelik kazandirir. Kötü isiklama ise boyutlari yok eder ; oyuncular gölge oyunu figürlerine dönerler. KOSTÜMÜN OLUSMA ASAMASI Kostümden sorumlu olan kisinin oyunu okumasi ile ilk asama kat edilmis olur. Bu kisinin oyunu çok dikkatli okumasi sarttir. Okuduktan sonra oyunun genel mantigini ve bize ne vermek istedigini anlayarak, oyundaki kisilerin karakter analizine baslamalidir. Oyunun hangi akimdan etkilenerek oynanacagini bilmeli ve bu akiminin kostüm anlayisini arastirmalidir. olay hangi dönemde geçiyorsa, o dönemin giysi arastirmasi yapilmalidir. Bütün bu arastirmalar yapildiktan sonra genel taslaklar hazirlanmaya baslar ve çizimler yapilir. Ayni sekilde bu çalismayi dekor, isik ve makyajdan sorumlu kisilerde yaptigi için, yönetmenle birlikte hep beraber, toplu bir sekilde toplanti alinir. Oyundaki reji uygulamalarina ve isik düzenine göre degistirecek kisimlar düzenlenir. Ortak kararlar alindiktan sonra sira kostümlerin son kostümlerin hallerinin çizimine gelir. Oyuncularin dikkatli bir sekilde ölçüleri alinir. Oyuncunun sahnede rahat oynayabilmesi için bu çok önemlidir. Ölçümlerden sonra kumaslar alinir. Kumas seçerken kostümün türü, karakterin yapisina ve isik düzenine göre rengi göz önünde bulundurulmalidir. Artik dikim asamasina gelebiliriz. Kaliplara göre kesimlere ve dikimlere baslanir. Tabii ki bunlar yapilirken her zaman maddiyat göz önünde bulundurulmak zorundadir. TIYATRODA KOSTÜM Maske ve kostümün il kez, tiyatronun da temellendigi büyü ritüellerinde kullanildigi varsayilmaktadir. Insanlarin kendilerinden baskasini canlandirmaya basladiklarindan bu yana, kostüm kullandiklari ileri sürülebilir.

ELIZABETH DÖNEMI TIYATROSU 1558-1642 yillari arasinda kostüm uygulamalarina hakim olan gelenek, aslinda ortaçag süresince hakim olandan biraz farklilasmisti. Karakterlerin çoguna, içinde yasadiklari varsayilan tarihe bakmadan, Elizabeth çagi elbiseleri giydiriliyordu. Bu nedenle kostümlerin çogu günlük yasamda insanlarin giydikleri gibi çagdas giysilerdi. Diger kostümler ölçülü olarak kullaniliyordu. Çagdas giysilerden farkli olanlar bes kategoriye bölünebilir: 1) modaya uymayisi belirtmek veya ara sira baska bir dönemi hatirlatmak için kullanilan eski veya eski moda elbiseler; 2) belli klasik sahsiyetler için kullanilan ve çagdas elbiselere eklenen bol ve bükümlü kumaslarla veya baldirlara takilan zirh parçalariyla olusturulan antik giysiler; 3) hayaletler, cadilar, periler, tanrilar ve alegorik karakterler için kullanilan giysiler; 4) Robin Hood, V. Henry, Timurlenk, Falstaff ve III. Richard gibi birkaç belirli karakterle iliskili geleneksel kostümler; 5) Türkleri, Hintleri, Yahudileri ve Ispanyollari belirtmek için kullanilan, bir ulusa veya irka mahsus kostümler. Ancak bu kostümlerin bazilari geçmis dönemlerden gelen, konvansiyonellesmis kostüm uyarlamalariydi ve tarihi olarak dogru degillerdi. Çok az istisna disinda, tarih oyunlarinda bile Elizabeth çagi kostümleri giyiliyordu. Kostüm çesitlemeleri fazla olmadigi için topluluklar, mali olanaklari izin verdigi ölçüde, aslina uygun malzeme ve tarz kullanmislardir. Çagdas açiklamalarda oyuncularin kostümlerinin pahaliligindan ve sikligindan söz edilmektedir. Hennsloweun yazilarinda kostümlerin satin alinmasi için alinan sayisiz bor kayitlidir; örnegin kalin altin sirmalari olan beyaz saten bir yelek için yedi pound ve bir pelerin için on dokuz pound. Topluluklar kostümlerinin çogunu satin almislardir. Zaman zaman soylular giysilerini vermisler ve sik sik da efendilerinin kostümlerini vasiyetle alan usaklar, onlari oyunculara satmamislardir. Bazen kraliyete mensup aileler kostümlerini tamamlamalari için topluluklara bagis yapmislardir. Oyuncular büyük ölçüde kostüme yaslandigi için çok sayida kostüme sahip olunmasi ve bunun devam ettirilmesi önemliydi. O dönemden kalan çok az kayitta kostümcüden söz edilmektedir; bunlarin bazilari açikça terzi olarak egitilmislerdir ancak topluluklar için ne yaptiklari konusunda çok az özel bilgi vardir. BAROK DÖNEMI TIYATROSU Barok üslup Avrupa saraylarindaki tüm gösterilere agirligi koymustur. Fransiz sarayi, opera kostümlerinde zenginlik açisindan Italyanlari da geride birakmistir. Soylular kraliyet tiyatrolarindaki gösterilerde bizzat kendileri rol almislar; dolayisiyla birbirlerinden daha gösterisli ve zengin gözükebilmek için pahali kumaslardan yapilmis, göz alici mücevherlerle bezenmis kostümler kullanmislardir. Barok opera ve bale en parlak dönemini XIII. ve XIV. Loisnin kralliklari süresince (1610-43; 1643-1715) yasamistir. Dönemin ilk önemli sahne tasarimcisi Italyan Giacomo Torellidir. Daha sonralari, Fransiz sarayinda Italyanlarin yerini Fransizlar almistir. 1626da Fransiz kraliyet balesinin sahne tasarimlarini üstlenen Daniel Rabelin, Louvre Müzesinde bulunan bir çiziminde, maskeli dansçi günün giysilerini andiran bir kostüm içindedir. Bu 16. yy kostümünün ana hatlarini yirtmaçli, kabarik ve büzgülü kollar ile çemberli iç etek olusturur. Kostümü, dizkapaklari fiyonklu külot-pantolon tamamlar. Bu tür külot-pantolonlar günlük yasamda kullanilmazdi, bunlar komik bale kostümleriydi. Daha ciddi yapimlarda, Roma kostümleri kullanilmaktaydi. Kahramanlarin tümü, Roma askerleri tüniklerini animsatan kisa kostümler giyerdi. Zirh, vücut hatlarini ortaya çikaracak biçimde yapilmis, tam ortasina hayvan basi islenmistir. Migferler, Romada görülmedik ölçüde uzun tüylü sorguçlarla abartili bir biçimde süslenmistir. 1662de kostümlerini hazirladigi alt gösteri Carrousel ile tiyatro kostümleri tarihine geçen Henri Gisseynin ölümünden sonra yerine geçen ressam Yasli Jean Berainin (1637-1711) yarattigi moda tüm Avrupada etkisini çesitli degisikliklere ugrayarak Fransiz Devrimine degin sürdürmüstür. Berainin yarattigi kostümler, Barok dönemin kostüm anlayisinin bir özetidir. Vücudun belden yukarisini sikica saran giysilerin kollari dirseklere kadardir; dirsekten asagi çan biçiminde bollasir. Dev tüylerle tamamlanan bas süsleri oldukça yüksektir. Erkek kostümleri Roma stilindedir; kalçanin biraz altina inen, tonnelet adi verilen kisa etekler giyilir; tayt kullanilir ve çizmelerin boyu baldirlarin ortasina kadar gelmektedir. Uzun etekler giyen kadin oyuncularsa bazen kalçaya kadar inen bir üst etekle kostümlerini tamamlarlar. Bu üst etekler erkeklerin tonneletlerinden daha dökümlü ve daha kisadir. Berainin kadinlar için çizdigi kostümler erkeklerinkinden daha soylu ve daha ciddi çizgiler tasimaktadir. Kadin kostümleri saray giysilerinden esinlenerek yapilmistir ve bir tür üniforma havasi da tasirlar. Berain, tekdüzeligi kirmak için kostümlerinde, çesitli islemeler, püsküller, büzgüler, vatkalar, tasli süslemeler kullanilmistir. Karakterlerinde egzotik çizgilere de rastlanir. Hintli, Amerikali, Türk tiplemeleri için kostümler hazirlamistir. Ancak bunlar tarihsel ve bölgesel gerçekçilikten uzaktir. ROKOKO DÖNEMI TIYATROSU XIV. Loisnin ölümünden sonra duraklama dönemine giren Barok dönem XV. Loisnin (hd.1715-74) kendisinin de rol aldigi Ballet des elementes gösterisiyle yeniden canlanmistir. Bu gösterinin kostümlerini mühendis ve sahne tasarimcisi Claude Gillot (1673-1722) çizmistir. Dansçilar, painer adi verilen çemberli iç eteklerinin yardimiyla daha da genisletilmis uzun etekler giymislerdir. Günlük giysilerde painerler zaten kullanilmaktaydi. Gillot, hafif kumaslardan yaptigi kostümlerindeki süslemeleri azaltarak, giysileri daha canli hale getirmistir. Bas süslerinin, tüylerin ve kollarin boylarini da kisaltmistir. Tüm bu girisimler resmiyetten fanteziye ya da Baroktan ROKOKOya geçis olarak nitelendirilebilir. 1748de Paris Operasinda sahne tasarimcisi olarak göreve baslayan Jean-Baptiste Martin (1659-1735), Rokoko döneminin en önemli kisisidir. Onun kadin katmanlari, günün modasi olan toilettes giyerler. Bunlar arasinda rengarenk tüylü sorguçlarla sahnede görünen Hint Kraliçeleri yer alir. Dönemin kostüm tasariminda göze çarpan en önemli özellik, gösterisin yerini inceligin almasi çabalaridir. Abartili el islemeleri yerine canli kurdelelere, Romali zirhlari yerini vücuda oturan yeleklere birakmis; kostümler bir anlamda daha yalinlasmaya baslamistir. Martinin Fransiz sahnesine getirdigi bir baska yenilik de Fransiz köylülerinin gösterilerde canlandirilmasidir; ancak, ipekten yapilmis ve saten kurdelelerle süslenmis köylü kostümleri gerçekçilikten çok uzaktir. Martinden sonra Paris Operasinda Louis Rene Boquet (1717-0501) dönemi baslar. Gelistirdigi üslup, 1760-82 arasinda etkinligini sürdürmüstür. Boquetnin erkek kahramanlari kisa etekler ve vücutlarinin belden yukarisini sikica saran yelekler giyerler. Berain ve Boquetnin kostümlerindeki ortak özellik, her ikisinin de giysileri daha alimli hale getirme çabalaridir. Kostümlerindeki ana çizgiler, dönemin modasindaki dalgalanmalarla birlikte degismistir. XIV. ve XV. Lois dönemlerinde egemen olan kostüm biçimindeki bütünlük, büyük ölçüde, seyircinin tarihi ve cografi konulardaki bilgisizliginden kaynaklanmaktadir. Gerçekçi bir tarih anlayisinin dogusuyla birlikte seyirci tiyatroya daha elestirel yaklasmaya baslamistir. Avrupada Barok dönem yasanirken, Ingilterede Cronwell Cumhuriyeti Dönemi (1649-60) bitmis, Restorasyon Dönemine girilmis, gösterisin içerigin önüne geçtigi bir tiyatro anlayisi baslamistir. Restorasyon komedilerinde kostümler abartinin doruk noktasina ulasir. Bir kostümde 250mye yakin kurdele kullanildigi bilinmektedir. Shakspeare oyunlarinda a la romaine gelenegi sürdürülmüs; bazen bu kostümler seyirciler arasinda gülüsmelere yol açmistir. Kahramanlarin kafalarini uzun tüylü sorguçlar süsler. Bazen oyuncularin bas süslerinden boyunlarina kadar olan mesafe, boyunlarindan ayaklarina kadar olan mesafeden daha uzundur. Kahramanlar genellikle tonnelet giyerler. Ingiliz sahnesi Fransayla karsilastirildiginda kostüm ve dekor açisindan daha yoksuldur. Barok giysilerin yani sir, Shakspeare oyunlarinda modern kostümler de kullanilmistir. Dönemin seyircisi Romeoyu, Hamleti kendi kostümleri içinde gördügünde yadirgamaz. Ingilterede, kostümlerin oyunlardaki dönemlerin giysilerini yansitmasi konusunda ilk ciddi girisimler 1773e rastlar. Irlandali oyuncu Charles Macklin , Macbetbi Iskoç kostümü giyerek oynamistir. Öte yandan bu dönemde bir tarihi gerçekçilik karmasasi da yasanmistir. Oyuncu ve yapimci David Garrick (1717-77) ise, Yunan kahramanlarindan birini canlandirirken, Venedikli gondolcularin büyük çogunlugu Yunan asillidir. 1734te Covent Gardendaki bir gösteride, dönemin kadin oyuncularindan Marie Sallé (1707-56), Pygmation balesinde gerçek bir Yunan tünigini kostüm olarak kullanmis ve seyirci tarafindan benimsenmistir. Fransada da ayni girisimler dikkat çeker. Dönemin kadin oyuncularindan Clarion, Elektrada (1752) sade bir köle kostümü, Racinenin Bajazed (1672); Bayazit, (1946) oyununda da Osmanli giysilerine benzer bir kostüm giymistir. Oyuncu Henri-Lois Lekain (1729-78), Voltairein de desteklenmesiyle klasik oyunlardaki kostüm karmasasini düzeltmek amaciyla bir kampanya baslatmistir. Kostümlerde, Antik Çagin gerçek anlamda yansitilmasi Ingiliz yazar James Robinson Planchénin (1796-1880) King John adli oyunu için çizdigi kostüm tasarimlariyla olmustur. 1850lerde oyuncu ve yönetmen Charles Keanin (1811-68) Princess Tiyatrosunda oynadigi Shakspeare oyunlarinda kullandigi kostümler, tarihsel dogruluklari açisindan son derece çarpicidir.

GERÇEKÇI - DOGALCI TIYATRO 19. yyin baslarinda kadin oyuncular yüksek topuklu ayakkabilar, telli iç etekler kullanmayi tamamen birakmislardir. Gerçekçilik bu yüzyili tanimlayan anahtar kelime olmustur. Tarihsel dogruluk hiçbir yüzyilda, 19. yyda oldugu kadar önemli olmamistir. Meininger dükü II. Georg bu tarihsel dogruluk anlayisinin sahne düzenine yansimasini savunanlardan biriydi. Yönettigi oyunlardaki kostüm ve dekorlari tarihsel kaynaklara basvurarak özellikle kendisi çizmistir. Oyuncularina, kostümlerini dogru olarak giymelerine yardimci olmak amaciyla, yazili açiklamalar dagitti da bilinmektedir. Fransiz Antoine ve Rus Stanislavski, Meiningenin tarihsel gerçekçilik anlayisindan en çok etkilenenlerdendir. Bu anlayisi abartmakla elestirilen Stanislavski, Tsar Fyidir Ioannoviçi sahnelerken Çarin, Moskovalilarin ve askerlerin kostümlerini tarihi belgelere dayanarak aynen diktirmeye çalismistir. Kullanilan malzemenin de o dönemdekinin aynisi olmasina özen göstermistir. Subaylarin paltolarinin yakalari, kollari ve etekleri kürklüdür. Çok agir olan bu kostümlerin içinde oyuncularin nefes almalari, hareket etmeleri nerdeyse olanaksizdi. Bu tür tarihsel gerçekçilik anlayisi Avrupanin öteki ülkelerinde de etkisini sürdürmüs; Almanyada Otto Brahm (1856-1912), ABDde yönetmen ve oyun yazari David Belasco (1853-1931), Ingilterede yönetmen ve oyuncu Herbert Beerbohm Tree (1853-1917) bu anlayisi uygulamislardir. SIMGECI DÖNEM VE SONRASI Daha sonraki yillarda gerçekçi kostüm anlayisina ilk tepki Rusyadan gelmis, I. Dünya Savasinin hemen, ardindan Rus Balesi Avrupayi sarsmistir. Yeni kostüm anlayisinin en önemli yaraticisi Baksttir. Bakstin BIZANS sanatindan esinlenerek hazirladigi grotesk kostümler Avrupada büyük ilgi uyandirmistir. Canli renklerdeki bu zengin kostümler Rus halk giysilerinden de izler tasir. 1909da Rus Balesi yeni tiyatro anlayisinin ana hatlarini, yalinlik, bütünlük, süreklilik ve ritim olarak belirlemistir. Diaghilevin yönetmenligindeki Rus Balesi bu yeni kostümlerin de yardimiyla, Fransada dogalciliga karsi yeni bir tiyatro anlayisinin yayginlasmasini saglamistir. Dogalciliga tepki olarak gelisen Simgecilik anlayisinin en önemli temsilcileri Isviçreli Appia ve Ingiliz Craig olarak kabul edilir. Appiaya göre bir orman yanilsamasi yaratmak yerine, orman atmosferi içinde kisinin hissettiklerini seyirciye aktarmak önemlidir. Dolayisiyla, dogrudan bir orman dekoru yerine, yalnizca isik yardimiyla bir atmosfer yaratmak yeterlidir. Islevi dönemin duygusunu animsatmak olan kostümler kullanilmamalidir. Simgecilere göre seyirciyi iç gerçege inandirmak için, dis görünüsün gerçekçiligine siginmaya gerek yoktur. Sanatçi seyircinin hayal gücünü harekete geçirebiliyorsa, derindeki gerçegi de aktarabilir. Oyunlar, sanatçilarin kendi hayal güçlerinin bir disavurumu olmalidir. Simgecilere göre, seyirci yanilsamaci tiyatrodaki edilgen alici konumundan çikip etkin bir rol üstlenmelidir. Craig içinse önemli olan oyundaki içsel anlami ortaya çikarmaktir. 1911de Moskova Sanat Tiyatrosunda sahneye koydugu Hamletin ilk perdesinde Cladius, sahnenin hemen hemen tamamini kaplayan, altin renkli bir pelerin giymekte; pelerinin çesitli yerlerinden açilmis yariklardan sarayli dalkavuklarin baslari görünmektedir. Devrim sonrasi Rus tiyatrosunun en önemli iki adi Meyerhold ve Aleksandr Yakovleviç Tairovdur (1885-1950). Yapisalci bir tiyatro anlayisinin savunuculari olan bu tasarimcilar, kostüm ve dekoru birbirinin uzantisi kabul etmislerdir. Tairovun Romeo ve Julietinde, dekordaki kivrimlar ve oymali süslemeler kostümlerde de sürmektedir. Meyerhold, derindeki iskelet yapiyi saklamaya çalisan duygusallik zirhini parçalamaya yönelik yapisalci sanat anlayisinin yani sira Gelecekçilike de ilgi duymaktadir. Oyuncularin sahne üstünde bir tür makine gibi islev görmeleri gerektigini savunan biomekanik kurami da Gelecekçilikin bir uzantisi olarak kabul edilebilir. Meyerholda göre seyircinin, sakli kalmis duygularinin diyaloglarini hissedebilmesi için, dekor ve kostümde Uzakdogunun statik tiyatro anlayisi kullanilmalidir. Dekor ve kostüm stilize edilmeli ve simgesel anlamlar tasimalidir. Sahneledigi Hedda Gableri bu düsünceler altinda gerçeklestiren Meyerholdun Heddadir. Donuk yesil kostümü içinde, oturdugu taht benzeri koltuguyla bütünlesmistir. Bazilarina göre, Meyerhold ve Tairov bile yeterince devrimci degillerdi. Istenilen, tiyatronun tüm eski yerlesik kavramlarinin toptan reddedilmesi ve yalin ilkelige dönüsü gerçeklestirmekti. Sinema yönetmeni Eisensteinin (Ayzenstayn, 1898-1948) tiyatro oyunlarinda sahne, dekorsuz bir platformdan olusmakta, aktörler palyaço ya da akrobat kostümleri giymekteydi. Gerçekçilige ve dogalciliga karsi tepkilerin Avrupayi sardigi yillarda Almanyada, gerçek ve fantezi karisimi eklektik bir tiyatro anlayisi gelistiren Avusturyali yönetmen Reinhardt, dev yapimlarini stilize bir gerçekçilikle sahnelemis; açtigi yolu Piscator ve Brecht izlemistir. Epik tiyatronun öncülerinden olan Piscator için; epik tiyatro belgesel tiyatrodur; günlük yasama dogrudan göndermeler yapar. Brecht ise yabancilastirma efektleriyle yanilsamaci tiyatroya karsi bir tür savas açmistir. Seyirciyi elestirmen konumuna sokmaya çalisan Brechte göre oyuncularin kostümleri yalnizca karakterlerini degil, ayni zamanda sosyal siniflarini da simgelemelidir. Dekorda gerçekçiligi reddeden Brecht, kostümde savunur. Bunun nedeni, bir yandan seyircinin çevreyle özdeslesmesini önlerken, öte yandan gerçek kostümler ve gerçek esya kullanimiyla tarihsel ve politik açidan oyundan çikarilacak derslere seyirciyi inandirma çabasidir. 1920lerde GERÇEKÜSTÜCÜLÜKün etkisi altinda kalan Artaud, sanatta bilinçaltinin ve rüyalarin önemini vurgulamistir. Ancak, gerçeküstücü hareketin tiyatroyu çökmüs, degersiz bir orta sinif hareketi olarak vurgulamasi Artaudu bu akimdan uzaklastirmis; 1931de Bali danslarini izledikten sonra tiyatronun mitlere ve sembollere dayandirilmasi gerektigini savunmustur. Ona göre Bati tiyatrosu, Dogu tiyatrosunun yalnizca bir gölgesidir. Oyuncular kendilerine dogal gelen kostümlerle ritüellerin gerektirdigi kostümleri kullanmalidir. 20. yya damgasini vuran tiyatro kuramcilarinin pek çogu, Dadacilar, Gelecekçiler, Simgeciler ve Disavurumcular gibi, geleneksel tiyatro anlayislarina karsi tezler öne sürmüslerdir. Ortak noktalari yazili metinlere, kullanilan dile, sahne tekniklerine kasi çikislaridir. Seyirci, tiyatronun odak noktasi kabul edilerek yeni bir seyirci-oyuncu iliskisi kurulmaya çalisilmistir. Artaudun Vahset Tiyatrosu da dahil olmak üzere, bu kuramlardan en çok etkilenen ve bunlari gelistiren iki ad Peter Brook (d.1925) ve Grotowskidir. Grotowskinin kurdugu Laboratuar Tiyatrosunun amaci tiyatronun kaynagi olan ilkel ritüellere dönmekti. Grotowski, yaptiklarini Yoksul Tiyatro olarak adlandirilmistir. Bu tiyatro isik, sahne düzeni, dekor gibi lükslerden arindirilmistir. Her seyin merkezi sayilan oyuncu kullandigi aksesuara hayat vermelidir, aksesuar oyuncunun bir uzantisi olmalidir. Yüzün kendisi bir maske olarak kullanilmalidir ve makyaja gerek yoktur. Avrupa ve ABDdeki bölgesel tiyatrolarin çogalmasiyla kostüm tasarimlarinda da olanaklar gelismistir. 1960lardan sonra kolayliklar saglayan yeni kostüm malzemeleri üretilmeye baslamis; pek çok tiyatro kendi kostüm atölyelerini kurmustur. Günümüzde kostüm tasarimi için degismez kaliplar bulunmaktadir. Örnegin, bir Shakspeare oyununun kostümleri herhangi bir dönemi ya da kültürü yansitabilir.