Emeğine sağlık yararlı bılgıler gercekten..

Resim 1 üzerinde de görüldüğü gibi yuvarlanma elemanları yüzeyleri sistem çalışmaz iken korozyona maruz kalmış ve çalışma istendiğinde yuvarlanan yüzeyler birbirini çizmiştir. Bu çiziklerden daha derinlere geçen oksitlenme, kalıcı hasarlara neden olmuştur. Bunu önlemek basitçe bir yağlama işleminden geçmektedir. Dış yüzeylerdeki korozyon ise iç yüzeylerden daha geniş alan bulabilmektedir. İçeride yuvarlanma elemanın temas yüzeyleri nedeniyle daha dar bir alan mevcuttur. Dış bilezik ise yataklandığı zaman yağlama işlemine tabi tutulmaz ve söküp takma esnasında eğilmeye maruz bırakılır ise sürtünen yüzeyler havadaki oksijen nedeniyle korozyona açık hale gelir ve çalışmadığı zaman korozyon oluşabilir. Çalışma ortamı rutubetli ve tozlu ise bu oluşum daha hızlı olur ve şekil 2' de görüldüğü gibi kalıcı kullanılamama arızalarına neden olur. Bunu önlemek yataklama esnasında ayarlı ve orantılı kuvvet penetrasyonu sağlamak, yağlama işlemi yapmak ve bağlantı hatalarını düzenlemek ile sağlanabilir. Resim 2. Rulman dış bileziği yüzeyinde korozyon oluşmuş durumu2.2. Yüzeyde Oluşan Çatlaklar Yuvarlanmalı yatakların yüzeylerindeki çatlakların pek çok nedeni vardır. En sık karşılaşılanı ise sökme ve takma esnasında ortaya çıkan çatlaklardır. Özellikle takma işleminde orantısız olarak uygulanan çakma kuvveti veya direkt çekiç darbesine maruz kalan yüzeyde çatlaklar oluşabilmektedir. Bunun yanında yatağın beraber çalıştığı milin imalat ölçüsü ve tolerans sıkılığı yanlış verildiği zaman meydana gelen kuvvetler çatlaklara neden olmaktadır. Çok sıkı yada çok gevşek montaj ile vuruntu ve gerginlik meydana gelmekte neticede darbe etkisi ile yüzey zorlanmaktadır. Bu durum süreklilik arz ettiği zaman ise çatlak meydana gelmektedir. Montaj için ısıtma işlemi gereksiz ve yanlış olarak uygulanması da yüzeyde iç gerilme oluşturmakta ve ilk ters yükte çatlak ve kırılma meydana getirebilmektedir. Çatlaklar üst üste oluştuğu zaman kırılmalara varan sorunlar ortaya çıkartmaktadır. Korozyon da bu çatlaklar ile yüzeyin derinliklerine kolayca ilerlemektedir. Resim 3 a ve b üzerinde dış bilezik elemanı üzerinde oluşmuş montaj hatasına bağlı bir çatlak görülmektedir. Yüzeyde meydana gelen oyuklar çalışma şartları, vuruntu neticesi ve aşırı yükler tesiri ile ilerleyen zamanda çatlaklarla sonuçlanabilir (şekil4). Bunun için bakım önem arz eder. Şekil 4. Yüzeyde oluşan oyuk ve bunun sonrası çatlaklar 2.3. Yuvarlanma Elemanın Yüzeyinde Oluşan Gerilim Bozulmaları Yuvarlanan elamanlar arasındaki yağlama filmi çok inceldiği zaman iki yüzey arasında oluşan doğrudan temas neticesinde ortaya çıkan baskı kuvveti ve sıyırılma neticesinde yüzeyde aşınmalar olur. Bu aşınmalar genellikle gözle görülür olmaz, sürtünen elemanın iç yapısında ortaya çıkarlar. Bu aşınmalar başlangıçta önlendiği takdirde fazla sorun teşkil etmemekle beraber ilerleyen durumlarda ve zamanda kırılmalara neden olabilecek çatlaklara dönüşebilirler. Bunun yanında rulman ömrünü de oldukça kısaltırlar. Resim 4 üzerinde bu şekilde oluşmuş hasar ve malzeme mikro yapısı görülmektedir. Resim 4. Yuvarlanma elemanı üzerinde oluşmuş hasar ve mikro yapısı Bu oluşumu engellemek için aşırı yük altında yuvarlanmalı yatak çalıştırılmamalı ve yağlamanın yeterli şekilde olması sağlanmalıdır. Yağlama olmayan ve aşırı yük altında çalışan sistem ciddi hasarlara yol açabileceği için kullanım ortamındaki insanlar içinde tehlikelidir. Bunun için yağlama varsa dahi uygun olması ve gerekiyorsa yağlamanın iyileştirilmesi sağlanmalıdır. 2.4. Yuvarlanma Elemanı Kafesinde Oluşan Hatalar Yuvarlanma elemanlarına kafes görevi yapan eleman üzerinde çalışma şartlarında meydana gelen titreşim, aşırı hız, yüzey hataları ve oluşabilecek ani kilitlemeler neticesinde hasarlar oluşmaktadır. Bu hasarlar genellikle kalıcı oldukları için oluşmadan önce engellenmeleri gerekmektedir. Kafes yapısına etki eden titreşimler, normal sayılan durumdan fazla olması halinde kafes aralıklarında çatlaklara devamında ise kopmalara neden olmaktadır. Bunun önlenmesi için öncelikle mile ve yatağa uygun konumlandırma ve montaj yapılmalı ve gerekli yüzeyler yağ filmi ile çevrelenmelidir. Yuvarlanma elemanlarının, kendi imalatçı verilerinde açıklanandan fazla çalışma devrinde kullanılmaları halinde oluşan salgı veya ani ters kuvvet darbeleri neticesinde yük öncelikle kafes elemanına binmektedir. Kafes üzerinde bu kuvvet aktarılamadığı veya sönümlenemediği zaman kırılmalara neden olmaktadır. Eğer kullanım şartları yüksek hızlar gerekiyorsa özel imalat yuvarlanmalı yataklar tercih edilerek bu sorun çözülebilir. Yüzey hataları ise yine tüm yuvarlanmalı yatak elemanlarında olduğu gibi dış ortam etkilerinden korunaksız bırakıldığı zaman kafesin korozyona ve diğer yıpratıcı etkenlere maruz kalması durumudur. Bunun engellenmesi yüzeyin yağ filmi ile korunması olacaktır. Yağ filmi yüzeyi kimyasal etkenlere karşıda belirli oran ve zamanda korumaktadır. 3. DEĞERLENDİRMELER Yataklar hangi çalışma şartlarında olursa olsun muhakkak bakım kontrolü altında tutulmalıdırlar. Yuvarlanmalı yataklar da sistem periyodik bakımı esnasında ve kendilerine özel bakım aralıklarında özenle kontrol edilmelidirler. Sistemde ilave olduğunda oluşabilecek kuvvet dengesizlikleri ve farklı çalışma durumları göz önüne alınarak ya uygun olanlarıyla değiştirilmeli yada ilave ekipmanlar ile değişimleri sağlanmalıdır. Güncel hayatta kullandığımız pek çok sistem içerisinde bulunan yuvarlanmalı yataklar öncelikle yağlama ve ortam artıklarından korunarak muhafaza edilmelidir. Değişim zamanları kesinlikle aksatılmamalı ve geciktirilmemelidir. Kullanım ömrü dolmuş fakat sağlam olarak çalışmaya devam eden eleman çok tehlikeli olabilmektedir. Taşıtlarda henen hemen tüm aks bağlantılarında milleri taşıyan yataklar ömürleri dolduğunda, bakımlarında hasar oluştuğunda, yanlış montaj ve yataklandıklarında sistemde çok önemli arızalara neden olmuşlardır. Bunun için periyodik bakım çok önem arz etmektedir. Araştırmanın ikinci bölümünde açıklanan dört madde üzerinden açıklanan kusurların önlenmesi çalışma ömrü sonuna kadar sorunsuz bir çalışma sağlayacaktır. Bakım giderleri de önemli ölçüde azalacak en önemlisi sistemdeki diğer makine elamanları korunarak çok daha önemli hasarların önüne geçilmesi sağlanabilecektir.

Yuvarlanmalı Yatakların Çalışma Şartlarındaki Hasar Durumlarını Tespiti Ve Çözüm Önerileri Özet Yuvarlanmalı yataklar makine elemanları arasında, mekanik sistemlerde çok tercih edilen unsur ekipmanlarıdır. Günümüzde çeşitli üreticilerin özel imalatları yanı sıra standart olarak kolayca bulunabilmekte ve montajları sorunsuz yapılabilmektedir. Bu elemanların kullanıldıkları sistemlerde bazı sorunlar ile karşılaşmaları durumunda kullanıldıkları yapıya da zarar vermeleri söz konusudur. Bu istenmeyen durumlardan sıklıkla karşılaşılanları ve çözüm önerileri bu çalışmada araştırılmış ve açıklanmıştır. 1. Giriş Yuvarlanma esasına göre çalışan makine elemanlarına yuvarlanmalı yatak yada rulman denilir. Standart makine elemanı olarak imal edildiklerinden dolayı kullanım ömürleri dolduğunda değişim için ilave talaşlı işlem gerektirmeden sök değiştir mantığı ile kolayca değiştirilebilirler. Uluslararası normlarda imalat yapan pek çok kuruluş tarafından imalat ve tedarikleri sağlanmaktadır. Her üretici tarafından imalatını yaptıkları rulmanların katalogları sağlanmaktadır. Bu kitapçıklar ile tasarlanacak sistemde nasıl bir yuva ve eleman kullanılacağı önceden kolayca belirlenebilmekte ve tasarımın kavramsallık aşamasında boyutların bir kısmı kendiliğinden ortaya çıkmaktadır. Bu bize sistemin boyutları ile çeşitli optimizasyonlar yapma hakkını imalattan önce vermekte, tasarımın erken evrelerinde rulmanların standart ve hemen her ölçü ve boyda imal edilmesi ile pek çok ilave unsura gerek duymadan sistem kurma imkanını sağlamaktadır. Rulmanlarda, mil muylusundan yatak gövdesine kuvvet iletimi her iki bilezik arasında ki yuvarlanma elemanları üzerinden sağlanır. Bu esnada meydana gelen yuvarlanma sürtünmesi bir kaymalı yataktaki sürtünmeden daha azdır. Bundan dolayıdır ki yuvarlanmalı yataklar, düşük devir sayılarında ve ilk hareket esnasındaki az sürtünme kuvveti neticelerinden dolayı kaymalı yataklara göre üstündürler. Bu üstünlükleri şöyle sıralayabiliriz; Rulmanlı yataklar standartlaştırılmış olup mil çapına göre ölçüleri belirlenip kataloglardan bulmak mümkündür, Ölçülerinin küçük olmasından makinelerin küçülmesi mümkündür, Sürtünme az olduğundan yağ sarfiyatı da az olur, Ömürleri uzundur, Takıldıkları mil ve yuvada aşınma meydana getirmezler Yuvarlanma elemanı olarak farklı geometride, bilya, silindirik makara, konik makara ve fıçı makara gibi elemanlar kullanılır. Kafes yuvarlanma elemanlarını birbiriden eşit uzaklıkta tutar ve düşmelerine engel olur. Hareket bileziği ve yuvarlanma elemanları, sertleşebilen rulman çeliğinden (100Cr6 veya 100Cr6), Yatak kafesleri çelik yada bakır-çinko sacdan veya plastikten imal edilirler. Şekil 1'de yuvarlanmalı bir yatak ve elemanları görülmektedir. uvarlanmalı yatakların çalıştıkları ortamlarda ani yüklemeler ortaya çıkabilmektedir. Bu ani kuvvet dengesizlikleri yataklamaları iyi yapılmaz ve çalışma şartlarına göre doğru seçilememiş ise önemli hasarlar ortaya çıkar. Yuvarlanmalı yataklar montajları esnasında yağlamaları yapılmış ve işletme ortamında yağlama yapılıyorken çalışma esnasında yüzeylerinden yağ geçişi ile şekil 2 üzerinde görüldüğü gibi hidrodinamik yağlama ile kendiliğinden yağlama yaparlar. Böylece çalışma şartları iyileştirilmiş ve bazı şartlara karşı önlemleri sağlanmış olur. Tüm seçim ölçütleri doğru sağlanmış olması çalışma şartlarının iyi olacağını belirlemez. Yardımcı olarak çeşitli önlemler alınarak ve uygulamalar yapılarak uzun ömürlü ve konforlu yatak çalışması sağlanır. Teorik ve pratik uygulamalarda karşılaşılan hasarlara göre çeşitli tedbirler alınmaktadır. Bu tedbirler, oluşum nedenlerine göre belirlenerek çalışma şartlarının iyileştirilmesi için yapılabilecek işlemler açıklanacaktır. 2. ÇALIŞMA ŞARTLARINDAN MEYDANA GELEN HASARLAR Yuvarlanmalı yataklar işletme şartlarında belirli bir ömre sahiptir. Bu ömür milyon devir olarak ifade edilmekte ve formül yardımıyla basit olarak hesaplanabilmektedir. Bu şekilde hesap yaparak kullanacağımız yatağın ömrünü ve sisteme uygunluğunu elde edebiliriz. Günümüzdeki hemen her üreticinin katalogunda bu bilgi yer almakta ve hesaba gerek bırakmamaktadır. Ll = k, şeklinde verilmektedir. Burada, Ll = milyon devir olarak ömür, C = temel dinamik yük katsayısı, P = gerçek dinamik bilya yükü, k= ömür sabiti (3 bilyalı yataklar, 10/3 silindirik bilyalı yataklar için) Çalışma şartları ne kadar ideal ve iyi tasarlanmış olursa olsun ortam veya kullanıcıdan kaynaklanan yada anlık çalışma probleminin neden olduğu pek çok hata meydana gelebilmektedir. Bu hataların irdelenerek giderilmesi ve nedenleri çalışmanın bu bölümde açıklanmıştır. Yaşam zamanı dağılımı olarak tanımlanabilecek bir veri olarak Weibull muhtemel dağılım fonksiyonu ile bu konu çerçevesinde yüksek çevrimli hataların olasılığı ortaya konulabilmektedir. Bu dağılım tüm makine elemanları için mevcuttur. Bir montaj içeriğindeki her bir makine elemanı için bireysel olarak PDF fonksiyonu heaplanabilir. Şekil 3 üzerinde dağılımı gözüken Weibull PDF fonksiyonu; Burada; f = zamana göre hata oranı t β= şekil faktörü t = karakteristik ömür γ = minimum ömür η = boyut parametresi şeklinde ifade edilebilir β < 1.0 ise hata oranı f azalır; if β = 1.0 f ise hata oranı sabittir if β > 1.0 ise hata oranı f artar. Şeklinde bir eşitlik söz konusu olmaktadır. Bu fonsiyon ile rulmanların ömür zamanları ve çalışma ömür dağılımları heasp edilerek değişim ve bakım takvimi planlanabilir. 2.1. Yatak Yüzeyinde Korozyon ve Oluşum Nedenleri Yatak yüzeyinin yeterli şekilde yağlanamamış olması veya ortamda meydana gelen aşındırıcı ve korozif malzemelerden veya su molekülleri neticesinde korozyon meydana geldiği gözlemlenmiştir. Korozyon meydana geldikten sonra gerekli önlemler alınmaz yada aksatılır ise yüzeyin derinliklerine kadar yerleşmekte ve çatlama ve kırılma gibi dönüşü olmayan hasarlar meydana getirmektedir. Genellikle temiz olan yüzeyde oluşan oksitlenme yüzeyin pürüzsüzlüğü devam ettikçe derinlere kadar yürümez. Ancak yüzeyde oluşan oyuk ve çatlaklar korozyonun derinliklere inmesine neden olur. Yağlama yetersiz kaldığında ise metal parçacıkları veya ortamdaki toz ve partiküller ile nüfüz eder ve kendini örtebilir. Bundan kaçınmak için çalışan parçaların kullanılmadığı zaman bile koruyucu katman olarak yağlayıcı kullanılmalıdır. Resim 1. Rulman yuvarlanma yüzeyinde korozyon oluşmuş durumu

Bilgilendirdiğin Için Teşekkürler...

Rulman arızalarını çoğu yanlış montaj ve yanlış yağ seçiminden kaynaklanıyo, makina elemanlarındaki vibrasyonu ölçen cihazla arızaları daha önceden tespit edebilir ve üretim kayıplarını en aza indirebiliriz... Bir bakım müh. olarak konu için tskler