güseL baba... tam okumadım.. ama saoLasın.. sen tamamen okudun mu.? söLemesi ayıptır... yokh.. ben bunu okumakh istedim ama gözLerim acıdı..! oyüsden yokhsa siz okuyun.. başLangıç geLişmeye doru sarmıshtı..

TATAR'LAR OSMANLI İMPARATORLUGU'nda savaşlarda en önde gidenlerdendi Ukrayna'daki Kırım Tatarları: Tarihe Bir Bakış Yuri Romanenko, Aleksey Dremov Birçok gözlemcinin fikrine göre Kırım, potansiyel olarak Ukrayna'nın "sıcak" bölgesidir. Böyle olumsuz senaryonun nedeni Kırım'da Kırım Tatarlarının yaşamasıdır. Kırım'da yaşayan Kırım Tatar nüfusunun hızlı bir şekilde artması, Kırım Tatarlarının sosyal yapılarının içe kapanık olması, Tatarların Türkiye ve diğer Müslüman ülkeleri ile akrabalık bağlarının olması, bazı Ukraynalı siyasetçilere göre zamanla Ukrayna'da bir Kosova benzeri bir ihtilafın çıkmasına neden olacak. Bu yazıda bu tür tahminlerin ne derece esaslı olup olmadığı ve Kırım Tatarlarının gerçekten Ukrayna toplumunda "yabancı" olup olmadıkları sorusuna cevap bulmaya çalışacağım. "Tatar" ve "Kırım Tatarları" sözcüklerinin etimolojisi aynıdır, buna rağmen bu iki sözcükle özdeşleştiren halklar arasında fark vardır. Kırım Tatar milletinin oluşmasına sadece Türkler değil, geçmişte Kırım'ın ormanlık ve dağlık bölgelerinde ve Güzey Sahil'de yaşayan Bizanslılar, Alanlar ve Gotların torunları da katkıda bulunmuştur. XIII-XV asırlarda Kırım Tatar halkının - veya kendilerine verdikleri ismi kullanacak olursak- Kırımlıların bir millet olarak oluşma süreci devam etti. 1443 yılında Hacı Giray Han, rakiplerini yendikten sonra, Kırım yarımadası, Karadeniz düzlükleri ve Taman yarımadasının dahil olduğu Kırım Hanlığı'nı kuruyor. Fakat, bağımsızlık uzun sürmedi, 30 sonra hızlı bir şekilde genişleyen Osmanlı İmparatorluğu, Kırım Hanlığı'nı kendi vassalı haline getiriyor. Buna rağmen, Kırım Hanlığı, oldukça bağımsızdı ve XVIII. yüzyıla kadar 100 bine kadar asker çıkartabilecek askeri açıdan güçlü bir oluşumdu. XVIII. asrın başında, Kırım Hanlığı, derin bir devlet krizine giriyor. Güç kazanan Rus İmparatorluğu'nun yanında Kırım Hanlığı'nın ekonomisi ve sosyal yapısının rekabet güçü gittikçe azalıyordu. Sonuç olarak 1771 yılında, Rusya Kırım Hanlığı'nı zapt ediyor, 1783 yılında ise Kırım Hanlığı tamamen Rus İmparatorluğu'na dahil ediliyor. Yarımadanın işgal edilmesi, Kırım'da yaşayanların kitle halinde göç etmesine neden oldu. 1778 yılında Rus Çariçesi II. Katerina hükümeti, Kırım'a 31 000 Hıristiyanı getirip Azak eyaletine yerleştiriyor. Bundan sonra Kırım Tatarları kitle halinde Türkiye'ye göç etmeye başlıyor. Bazı kaynaklara göre, XVIII. asrın sonunda Kırım'dan 80 ile 300 bin arasında insan Kırım'dan göç etmiştir. 1795 yılında yapılan nüfus sayımı, Kırım'da 157 bine yakın kişinin yaşadığını, bunların içinden 126 binin Kırım Tatarı olduğunu ortaya çıkarmıştı. Din politikasına karışmayarak, Rusya, aktif bir şekilde Kırım Tatar soylu tabakasını Rusya'nın sosyal yapısına dahil ediyordu. Rusya'da son derece ünlü insanların dedelerinin Kırım Tatar asıllı olup, söz ettiğimiz devirde Rus asilzadesi statüsünü aldıkları herkesçe bilinir. Örneğin, Gavrila Dlerjavin, Lev Tolstoy, Fedor Dostoyevskiy, Aleksandr Kuprin, Anna Ahmatova gibi isimlerin kökleri sırası ile Narbek, İdris, Çelebi, Tugan Baran, Çağatay ailelerinden gelmektedir. Rusya'nın Kırım'daki sömürgeci politikası meyvelerini verdi ve zamanla Kuzey Karadeniz bölgesinde yaşayan nüfusun etnik yapısı değişmiş oldu. XIX. yüzyılın sonuna doğru, yarımadada yaşayan nüfus 315 bine çıktı. 1853-1856 Kırım Savaşı, Türkiye'ye doğru yeni bir göç dalgasına neden oldu. İstatistiklere göre, 1863 senesinin sonuna kadar Kırım'dan Türkiye'ye 200 bin kişi göç etti. Fakat Sevastopol'a kadar döşenen demiryolu ve XIX. asrın sonunda Rusya'da başlayan ekonomik hareketlenme yeni Kırım'a yeni insanların gelmesini teşvik etti. Bu nedenlerle, XX. yüzyılın başında Kırım'daki demografik yapı tamamıyla değişerek, burada yaşayan Kırım Tatar sayısı 188 binden fazla değildi. II. Dünya Savaşı başladığında, Kırım'daki demografik durum istikrarlı hale gelmişti. O dönemde Kırım Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nde 1 126 529 kişi yaşamakta olup, milliyet olarak dağılım aşağıdaki gibiydi. Milliyeti Sayı (1939 Sayımına göre) Toplama göre yüzdesi Ruslar 558 481 49,5 Kırım Tatarları 218 879 19,4 Ukraynalılar 154 123 13.7 Yahudiler 65 452 5,8 Almanlar 51 299 4,6 Yunanlar 20 652 1,8 Bulgarlar 15 344 1,4 Ermeniler 12 923 1,1 Diğerleri 29 276 2,7 Fakat savaş, yarımadadaki demografik dengesini değiştirdi. Kırım Alman birliklerinden arındırıldıktan sonra, Stalin Almanlarla işbirliği suçlaması ile yarımadadaki tüm Kırım Tatarlarını sürgüne gönderme kararını alıyor. Stalin'in emri ile 18 Mayıs 1944'te sürgün başladı. Operasyonun yapılmasına sadece 60 saat harcandı. Bu zaman içinde 187859 kişi, 71 trene doldurularak Kırım'dan çıkarıldı. Bunun dışında 5 000'e yakın Kırım Tatarı, kömür ve turba ocaklarında çalıştırılmak üzere, "Moskovugol" trastına verildi. Sürgüne edilenlerin %70'i Özbekistan'a gönderilmişti. Kalanlar Mari Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ile Rusya'nın Gorki, Sverdlov ve Kostroma bölgelerine götürüldü. Sürgün edilenlerin çoğunluğunu yaşlı, çocuk ve kadınlar oluşturuyordu. Cephelere, ordudan Kırım Tatarlarını çıkararak, kamplara gönderme emri gönderildi. Askerdekilerle birlikte, sürgün edilen Kırım Tatarlarının sayısı 200 bini aştı. Savaş yılları içerisinde Alman, Rum, Bulgar vs. ile birlikte Kırım'dan 300 binden fazla insan sürgün edildi. Sürgün ve savaş kayıpları neticesinde Kırım'daki muazzam nüfus azalmasını telafi etmek amacı ile 1940-1970'li yılları arasında Rusya ve Ukrayna'nın çeşitli bölgelerinden organize bir şekilde insan getirilmeye başladı. Böylece, Kırım'da XX. asrın ikinci yarısında SSCB yönetimi tarafından planlı bir şekilde bugün Kırım Tatar problemi olarak bildiğimiz problemin temeli atılıyordu. SSCB'de dağılma süreci başlayıp, Kırım Tatarları Kırım'a dönmeye başladığında milli zeminde gerginlik için gerekli olan temel hazırdı. Sürgün yerlerinde yaşayan Kırım Tatarları için uygulanan rejimin yumuşatılması doğrultusundaki teklifler, Stalin'in ölmesinin hemen ardından gelmeye başlamıştı. 1954 yılında SSCB Bakanlar Kurulu kararı ile sürgün yerlerindeki 16 yaşından küçük çocuklar ve talebeler, 1955 yılında ise Komünist Partisi üyeleri, savaş gazileri ile özürlüler sicilden çıkarılmıştı. İdari gözetim altında yaşayan Kırım Tatarlarının tamamen gözetim altından çıkarılması 1956 yılında gerçekleşti. Gerçi, Vatan'a ihanet suçlaması ve Kırım'a dönme yasağı geçerli bırakılmıştı. Uzun yıllar SSCB Komünist Partisi ve devlet yönetimi çeşitli bahanelerle Kırım Tatarlarının Vatan'a dönmesini engelledi. Bu arada, sürgün edilen diğer halklar konusunda benzer yasaklar kaldırılmıştı. Moskova'daki adamlar, Kırım Tatarlarının dil, din ve kültür olarak nispeten yakın olan Orta Asya'daki nüfus arasında zamanla asimile olacağını umuyorlardı. Fakat bu beklentiler boş çıktı, Kırım Tatarları sosyal yapıları ve kültürlerini muhafaza edebildiler. 1980'li yılların ortalarından itibaren, Kırım Tatarlarının izinsiz olarak Vatan'a dönüş süreci başladı. Bu sürecin başlamasının nedeni, bir taraftan yönetimin Kırım Tatar problemini çözmek istememesi, diğer taraftan ise, dönüş sürecinin uzatılmasına olan tepki idi. Esasında, izinsiz dönüş, bir protesto eylemi olarak başlamıştı. Zamanla, dönüş, yarımadadaki Kırım Tatarlarının sayısının çok artmasına yol açtı. Örneğin, 1988 – 1992 yılları arasında Kırım'daki Kırım Tatar nüfusu 9 kat arttı. Kırım Tatarlarının hızlı bir şekilde dönüşü, Kırım'daki idareciler için ciddi problemlere yol açtı. Kırım bu problemlere hazır değildi. Kırım Tatarlarının dönüş ve yerleşme sürecini yasal çerçeveye sokan gerekeli mevzuatın olmaması, Vatan'a dönen Kırım Tatarlarını izinsiz miting yapma, yol kapatma ve izinsiz arsa işgal etme eylemlerine itiyordu. Diğer taraftan dönüş sürecinin organizasyonsuz gerçekleşmesi, münferit aşırı milliyetçilik olayları, Kırım Tatarları ile onlarca yıldan beri zihinlerine işlenen eski imajlardan hala kurtulamayan yerli halk arasındaki güvensizliğe yol açıyordu. Almanlarla işbirliği yapan Kırım Tatarı imajı, çok geniş çaplı yayılmıştı ve bu milli zemindeki istikrarsızlığa yol açıyordu.

Birbirine karışmış kabilelerin melez ürünü: Kuznetsk Tatarları "Kuznetsk Tatarları adı altında topladığım Tatar kabileleri, 17. yüzyılın başlarında Türk lehçesi konuşmakla beraber, fikrimce bunlar aslında Tatar olmayıp, ta 6. yüzyılda Türkçe konuşan Kırgız ve Teleütler'in tesiriyle dillerini kaybetmiş halklardandır; bunlar, Tom'un yukarı mecrasındaki Aba ordusu, Kuznetsıy veya Demirci-Tatar diye de tesmiye edilen kabilelerle, Abakan ve Yüs'ün yukarı mecrasındaki Sagay ve Beltirler'dir. Ben bunları Klop-roth tarafından umumi olarak Yeniseyli ismi altında toplanmış olan Ara, Asan ve Kotlar'ın yakın akrabası saymaktayım." Lebed Tatarları kimdir, kendilerine hangi adı verirler? "Dil bakımından Kumandılar'dan ayrılmazlar. Bunlar Biya'nın kollarından Lebed boyunda otururlar. Kendilerine Ku-kiji derler ve Yakşı ve Çalgan adında iki soya ayrılırlar. Zaysanları Çalgan soyundandır." 19. yüzyılda Sagaylar'ın nüfusu ne kadardı? "Arkıs Irmağı'nın Abakan'a kadar uzanan kısmında Minusinsk'te yaşayan Sagaylar komşu akrabaları Kacinler'e nazaran kendi Tatar fizyonomilerini daha iyi korumuşlardı. 1557 erkek ve 609 kadın, toplam 2166 kişiden ibaret idiler. Yarısı Sagay, Turan, Sarıg, İrgit, Ecig, Kıi, Aba ve Tyoda, ikinci yarısı Kırgız, Cetti-Pürü, Os-Sagay ve Tom-Sagay kollarına ayrılırlardı." Ämäl Bayramı ne zamandır? "Havaların ısınması ve karların erimesiyle baharı karşılamak için Batı Sibirya Tatarları'nca 22 veya 23 Mart'ta kutlanır. Halk tarafından kesin bir gün tespit edilmediğinden, Batı Sibirya Tatarları'nın yaşadığı köylerde kutlama günü, bir gün farklılık gösterir. Genellikle 22 mart'ta kutlanan bayram, bazı köylerde 23 Mart'ta kutlanır. Bayramdan bir gün önce bayram hazırlığına başlanır. Misafirlere ikram etmek ve çocuklara dağıtmak üzere kuru yemişler, şekerler, bisküviler alınır, tukats ve göltsälar hazırlanır. Bayram günü çocuklar –önde küçükler arkada büyükler olmak üzere- ellerinde torbalar olduğu halde köyün bütün evlerini dolaşarak "Ämäl tukats sataka" veya "Bér göltsäsén ayagan, artın yirgä tayagan" deyip tukats ve göltsä ister. Çocukların geldiğini işiten ev sahibi, bir gün önce hazırladığı şekerleri, bisküvileri ve pişirdiği tukats ve göltsäleri kapının önüne serper. Çocuklar bunları toplayarak torbalarına koyar. Ämäl Bayramında at yarışları yapılır ve köy sakinleri birbirlerine ziyaretlerde bulunur. Evlere gelen misafirlere bayram için hazırlanan tukats ve göltsäler ikram edilir." Aynı amaçla 21 Mart'ta bazı Müslüman ülke ve Türk topluluklarınca Nevruz Bayramı kutlanır. Kazan Tatarları ise baharın Nevruz'u değil, toprağı sürme zamanı Sabantuy Bayramı'nı kutlar. Amal Bayramı için pişirilen tukats sadakası Bir göltsesini kıskanmış, Arkasını yere dayamış. Tukats : Yağ, yumurta, şeker katarak mayasız hamurdan türlü şekillerde yapılan yiyecek. Göltsä : Mayalı hamurdan tavada pişirilen yiyecek. "Aşımnıň uňışın bir" "Tarımla meşgul olan insanlar için baharda toprağı sürme ve tohum atma çok büyük önem taşır. Toprağın verimli, hava şartlarının ekinin yetişmesi için uygun ve ürünün bol olmasını dilerler. Batı Sibirya Tatarları toprağı sürmeden önce sabana yağ sürer ve "Aşımnıň uňışın bir" diye dua ederler. Toprağı sürdükten ve tohum attıktan sonra ekinin yumurta gibi yuvarlanıp yetişmesi dileğiyle evleklere "Pitay aş uňsın, arış aş uňsın" diyerek soğan kabuğu suyuyla boyanmış yumurtalar atarlar." Ekinimin yetişmesini nasip et. Buğday yetişsin, çavdar yetişsin. Karga Botkası nedir? "Toprağa tohum atmadan önce baharın kuşların gelmesini kutlamak için bayram yapılır ve karga botkası pişirilir. Karga botkası kırda pişirilip yendiği gibi evde de pişirilip yenir. Karga botkası pişirilerek yüksek bir yere çıkılır ve otluk bir yere oturulur. Herkes tabağını ve ekmeğini yanında getirir. "Kara kargaga aş bulsın, ala kargaga taş bulsın" diyerek botkalar tabaklara konur. Botkalar yendikten sonra çay içilir. Kargaların da yemesi için çevrede bulunan kazık ve direklerin başlarına da birer kaşık botka konur." Botka : Buğday ve mısır yarmasının su veya süt içinde kaynatılmasıyla yapılan lapa. Pos Ozatu nedir? "Kışın donmuş olan dere ve ırmaklarda havaların ısınmasıyla buzların hareket etmeye başladığı gün Siribya Tatarları için bayram günü sayılır. En güzel elbiselerini giyerek buz uğurlamak için akarsu kenarına giden halk, hep birlikte şarkı söyler ve kolkola vererek daireler oluşturup oyunlar oynar. Bazıları buzların üzerine çıkarak buzla beraber akarsu üzerinde gider. Bundan başka kuklalar yapıp buz üzerine koyma geleneği de vardır. Halk, kendi yaptığı kuklaları kayın ağacı kabuğundan yaptıkları kaplara veya çömleklere yerleştirip, "Pulgan awıru-sırxaunı, xävëf-xeterlerné ıktarıp alıp kit" veya "Palpakra sau pulsın" diyerek buz üzerine koyarlar." Pos ozatu: Buz uğurlama Kama Irmağı kıyılarında yaşayan Tatarlar da bu geleneği yaşatır. Bütün ağrı ve hastalıkları, bela ve kazaları akıtarak alıp git. Çoluk çocuk sağ olsun. İli Vadisi Tarançıları kimdir, kaç kişidir? " 1862 yılında İli Vadisi'ne uğradığım zaman bu Türk kabilesi vergi ile mükellef 8000 çiftçi aileden ibaretti ki, bunların bir kısmı ta 17. ve 18. yüzyılda Kalmık hanları zamanında, fakat esas büyük kısmı İli Vadisi'nin Çinliler tarafından zaptından sonra altı şehir bölgesinden buraya nakledilmişlerdir. Göç esnasında Çinliler'in, bu muhacirleri kendi aralarında mümkün mertebe karıştırmaya gayret ettikleri anlaşılıyor, böylece bütün Tarançı kolonilerinde Kaştur, Yarkend, Aksu v. b. yerlerden gelen muhacirlere rastlamaktayız. Geçen yüzyılda Çinliler tarafından yerleştirilenler şunlardır: 1) İli'nin sağında: Kaş nehrinin ötesinde, Ari-Östän ve Baytukay kanalları ile Nilka, Olatay, Borbugazun, Biläkäy, Çuburkay ve Yirgalang nehirleri boyunda 4100 aile; 2) İli'nin solunda: Tarksıl, Koguşi, Yagustay, Kaymak, Bugra, Konokay ve Dolatı nehirleri boyunda, 1900 aile."

Abakan Vadisi'ndeki Türk kökenli nüfus 1863 yılında ne kadardı? "Kamasinler'in batı komşuları, Abakan vadisiyle Yüs bozkırında oturan Tatarlar'dır ki, bunları Abakan Tatarları adı altında toplamak isterim. Şimdi bunlar, zamanla daha küçük kabilelerden teşekkül eden Kaça, Sagay, Koybal ve Kızıl namında dört büyük kabile halinde toplanmışlardır. Bunlardan ilk üçü Abakan Vadisi'nde, kızıllar ise Yüs bozkırında yaşar. İlk üç kabile resmen iki bozkır adli dairesine bağlıdır. 1) Abakan mansabı yakınlarında bulunan Kaça Bozkır mahkemesi, 2) Muhtelif menşeli birleşik kabilelerin bozkır mahkemesi ki, Askıs'ın Abakan'a döküldüğü yerde bulunur. ... İkinci bozkır mahkemesi tebalarından olan kabilelerin nüfus sayısı hakkında 1863 yılında bana şu malumat verilmişti: Sagaylar 1. grup 804 erkek 302 kadın, 2. grup 753 erkek, 307 kadın. Şor 330 erkek, 140 kadın. Beltir 1884 erkek, 756 kadın. Tayas 287 erkek, 116 kadın. Karga 1. grup 1041 erkek, 405 kadın, 2. grup 300 erkek, 111 kadın. Kızıl Kaya 112 erkek, 46 kadın. Tom 324 erkek, 131 kadın. Kıy 207 erkek, 83 kadın. Kobıy 824 erkek 353 kadın. Koybal 578 erkek, 262 kadın. Toplam 7444 erkek, 3012 kadın. 19. yüzyılda Baraba-Tobol Tatarları "Bir kısmı Tomsk, Tobolsk ve Yenisey eyaletlerinin doğu kısmında, diğer bir kısmı ise Ob, İrtiş, ve Tobol ırmakları civarında yaşamakta olup, bunlara Sibirya Tatarları denir. Ruslar ise bunlara Baraba veya Tobol Tatarları derlerdi. Kendileri ise ilk bölgede yaşayanlara Baraba, ikinci bölgede yaşayanlara ise bulundukları şehirlere göre Taralık, Tobollık, Tümenlik veya Turalık derler. Yerleşik hayat sürerler ticaret ve endüstri ile uğraşırlar. Turalıklar 1720'de bir kısmı hıristiyanlaştırılmışsa da, kalanların hepsi müslümandır. İnanç ve gelenek yönünden Buhara'ya nazaran Kazan'a yakın idiler. Pauli ve başka araştırmacılar onları Kazan Tatarları'nın akrabası sayarlar." Çolım Tatarları Çolım Tatarları kaç kabileye ayrılır? "Çolım Tatarları üç kabileye ayrılır: 1)Karyinsk'in güneyinde Kätsikler, 2) Maryinsk'in kuzeyinde Küärikler, 3) Kiya'nın aşağı mecrasının kuzeyinde, Çerdat nehri boyunda oturan esas Çolım Tatarları. Her üç kabilenin dili hemen hemen aynıdır. Bu durum açık bir şekilde ispat ediyor ki, bunların büyük bir kısmı buraya göç ederek gelen Baraba ve İrtiş Tatarları ile Teleütler'den ibarettir, bunlar hiç kuşkusuz kısmen Çolım bölgesinin Türk ahalisi ve kısmen de dağınık Ara ve onların akraba kabileleriyle karışmışlardır." 19. yüzyılda Çolum Tatarları'nın nüfusu ne kadardı? "Yüs bozkırının kuzeybatısında Ruslar arasında yaşayan Çolum Tatarları'nın nüfusu 500 civarında idi. Esas Çolum Tatarları Cerdat Nehri'nin kolu olan Aşağı Kiya'nın kuzeyinde, Ketsikler Marinsk'in güneyinde, Küerikler ise Marinsk'in kuzeyinde yaşardı." Çolım Tatarları'nın 1870 yılındaki sayısı kaçtı? "Yüs bozkırının kuzeybatısındaki kalabalık Rus ahalisi arasında kısmen Açinsk ilçesine ve kısmen de Tomsk iline bağlı olmak üzere, bazıları yarı yarıya Ruslaşmış bir miktar Tatar yaşamaktadır ki, bunları Çolım Tatarları ismi altında topluyorum. Bugün Tatarca konuşan şahısların sayısı herhalde 500 kişiyi aşmaz." Esas Altay'da oturan Tatarlar kimdir, etnik kökenleri nedir? "Esas Altay'da oturan Tatarlar grubu altında, bu dağ kitlesinin Altaylı Dağ Kalmıkları adı verilen ahalisi ile Dvodeyanları ve dil bakımından onlara pek yakın olan Teleütler'i -bu son zikredilen halk şimdi kısmen Kuznetsk İlçesi'nde oturmakta ise de- göstermekteyim. Altaylılar: Ruslar bunlara Altayskiye Kalmıyki, yani Altay Kalmıkları veya Çuya boyunda oturan kısmına Dvoyedantsıy derler. Kendileri ise Altay-Kiji ve Çü-Kiji , veya arasıra umumi isim olarak Öyröt soy adını kullanırlar. Esas Altaylılar yedi Zaysanlığa bölünür ve 6044 erkekler 5780 kadından ibaret 11 824 kişilik bir nüfus teşkil ederler. 1865 yılından beri Çin'e vergi vermekten vazgeçen Dvodeyanlar 2-3000 kişiden ibaret olup iki Zaysanlığa bağlıdır. Dvoyedanlar Çuya, Çolışman ve Başkaus nehirleri boyunda göçebe olarak yaşar, Çuya boyundakiler kendilerine Telengit, Başkaus boyundakiler Ulan ve Çolışman civarındakiler de Tölös der. Altaylı ve Dvodeyanlar'ın dili, bu kabilenin artık çoktan beri bir bütün teşkil ettiğini ispat etmektedir, çünkü kendilerini umumiyetle civarında oturdukları nehirlere göre adlandıran muhtelif lehçeleri arasındaki farklar son derece azdır." Dsinsilik Tatarları kendilerine hangi adı verir? "Dsinsilik Tatarları kendilerine Tangnu Tubası, yani Tangulu Tuba adamı derler. Bunlar, Dshazık-tat Gurta tarafından idare edilen beş Koşun'dan ibarettir. Beş koşundan biri, Amban tarafından idare edilir, bu yüzden bu Koşun'a Amban-Koşun da derler. Her koşun dört Sumın'dan ibarettir. Dsinsilik Koşunu'nun Sumınları şunlardır: Kırgız, Salcak, Baygara, Nur ve Madär." Hami Tatarları kimdir, kendilerine ne ad verirler? "... Muhakkak surette Uygurlar'ın ardıllarından olması icap eden ve aynı şekilde Moğol kabileleri arasında Tatar dilinden bir ada teşkil eden oldukça büyük bir Tatar kolonisi daha vardır ki, bunlar Hami Tatarları'dır... Hami Tatarları kendilerine, Tarançılar gibi çok defa ancak 'yerli köylü' anlamında Yärlik der, fakat diğer Tatarlar'dan fark edilmek için de Homul Yärliki tabirini kullanırlar. Potanin'in iddiası böyledir ki haklı olup olmadığı hususunda bir şey söyleyemeyeceğim. Yärlik sözü onlarda tam Müslüman tabirinin karşılığı imiş. Çinliler onlara Şantu dermiş. Fikrimce Potanin burada yanılıyor, çünkü Çinliler, Hami tatarları da dahil, tekmil Müslümanlara Şantu yani 'sarık' derler, çünkü Müslümandırlar, fakat halk için Chui-sa tabirini kullanırlar." Karaorman Tatarları kimdir, adları nereden gelir? "Burada kullanılan Almanca Schwarzwald-Tataren tabiri, Rusça Çernovıye Tatarıy ve Tatarca Yış-kiji sözünün tercümesidir, çünkü bu Tatarlar'ın hepsi de Katunya'nın doğusundaki çam cinsinden sık ormanlarla örtülü dağlarda yaşar; bu gibi sahalara Ruslar çeren, Altay-Tatarları yış derler. Altaylılar bu Tatarlar'a Tuba dahi derler. Tuba adı bile bu Tatarlar'ın doğudan göçüp geldiklerini ispat etmektedir. Bunlar harhalde, geçen yüzyılın başında artık Türkleşmiş olarak Teletsk Gölü ile Katunya arasındaki bölgeye göçeden Samoyed kabilelerinden olsa gerektir. Şimdi çok yerde Altaylı ve Teleütler'le karışmış olup, dilleri de Altayca'ya pek yakın bulunmaktadır. Dillerinin lehçe özelliklerine bakarak bunların Kırgızlar tarafından Türkleştirildiklerinin ispat edilebileceğini umuyorum. Onların çoğu bugün bile avcılık, katran tohumu ve kök toplamakla geçinirler ki, Çinliler Du-bolar'dan bahsederken de aynı şeyi söyler. Karaorman Tatarları beş kabileye bölünüp, her biri ayrı bir zaysanlığa tabidir. 1) Küsön ; 2) Tirgäş ; 3) Kömnöş ; 4) Yüs ; 5) Torgul, sayıları: Küsön 275 erkek, 234 kadın. Tirgäş 385 erkek, 383 kadın. Kömnöş 756 erkek, 705 kadın. Yüs 257 erkek, 232 kadın. Torgul 121 erkek, 116 kadın. Toplam 1794 erkek, 1670 kadın."

geçen hafta okumuştum ayrıca bende tatar TÜRK'üyüm

Eline sağlık güzel ve faydalı bir paylaşım.