Eski kemankeşlerden Tahiroğlu Mehmed Ağa'nın 1208 Hicri tarihli mezar taşındaki Ok-Yay süslemesi Yıldırım'ın Timura karşı icra ettiği av hakkında (Hammer Tercümesi, cild. 2, S. 62) ve Niğbolu'daki muhteşem av hakkında da (Hammer Tercümesi, cild. I, S. 288) de tafsilat vardır. Niğbolu avına dair olan malumatı ehemmiyetine binaen aynen naklediyoruz: "Ziyade av meraklısı olan Bayazıd, asil mahbusları iade etmezden evvel ken dilerini bir doğan avına götürdü. 7000 doğancı ve 6000 sekbandan aşağı olmayan maiyet-i halkının ihtişamıyla ile onlara hayret verdi. Av köpeklerinin arkasına ipekli örtüler ve parslara mücevherli tasmalar konulmuştu. Bayazıd'ın saltanatından beri doğancılar padişahın sayd takımını teşkil ediyordu. Dörde munkasem idiler. Asıl doğancılar, çaylak avcıları, akbaba avcıları, atmaca avcıları. Sekbanlar muahharen yeniçerilere ilhak olundu. Üç alay samsuncu, zağarcı, turnacı dahil olma mak üzere sekbanların mecmuu 33 alaydı. Bu alayların dört büyük zabiti bizim zamanımıza kadar yeniçeri ağalarının maiyetinde en büyük zabit idiler. Osmanlı'la rın almış oldukları efkara göre büyük zabitler av hizmetlerinden müstaar unvanlarla iktisab-ı necabet ederler; nasıl ki küçük yeniçeri zabitleri de matbah hizmetlerinden me'huz unvanlarla. Şu garabetin sebebi Asya'lıların ezmine-i kadimeden beri yerleş miş fikirlerince, sayd muharebenin en güzel misali olduğu gibi, yiyecek de kavga nın en mühim levazımından biri bulunmasından ibarettir." Yeniçeri teşkilatında sekbanlar ehemmiyetli bir mevki sahibi idiler. Yeniçeri Ocağı: Yayabeyler, Bölüklüler, Sekbanlar namlarında üç kısımdan terekküp ederdi. (66) Yayabeyler birden yüzbire kadar 101 ortadan, Bölükler de birden altmışbire kadar tadad olunmak üzere 61 ortadan ve Sekbanlar dahi birden otuz dörde kadar numaraları haiz olmak üzere 34 ortadan teşekkül edip Yayabeylere Cemaat ve Bölüklülere Ağa Bölükleri yahut sadece Bölük ve Sekbanlara galat olarak Seymenler dahi denilirdi (Mahmud Şevket, Osmanlı teşkilat ve kıyafet-i askeriyesi, 1nci Cild, S. 3.). Sekbanlar 65 inci cemaati teşkil ediyorlardı. "Bunların neferatı ziyade olmakla beyinlerinde bir azim erkan vazedip Sekbanlar kethüdası ve katibi ve başçavuşu ve neferatına 34 oda ta'yin edip" (Levami'-ün nur fi zalemet-i atlas-ı münevver, Istanbul, Üniversite Kütüphanesi, 4-1527) ayrı bir sınıf teşkil eylediler. Levami'-ün nur'da Sekbanların adları hakkında şu izahat vardır: "Sebeb-i tesmiye-i Sekban: Fatih Sultan Mehmet Han şikara mail olmakla ol asırda olan Yeniçeri ağasını davet edip kendi ile şikara çıkmağa yarar muallem tazılar beslemek lazımdır diyor. Yeniçeri yoldaşlardan bir bölük tazı beslemek için sekbanlar ta'yin ettiler ve bunlar için başka sekbanlar fırını icad edip üzerine ondört akça ile bir ekmekçibaşı eylediler. Bu fırını Ayasofya kurbinde bina ettirip ve hünkar ile av olurken şikara tazı yetiştirmeğe adam lazım olunca neferatıyla sekban ta'yin ederler. Bu ekmek bunlar içindir. Amma haliya gayriye sirayet etmiştir. Bu sekban başının cümle korular taht-ı zaptındadır." Yeniçeri teşkilatında 68inci cemaat Turnacılar, 71inci cemaat de Samsunculardı. Avcılık Anadolu'da ve Rumeli'nde asırlarca Türklerin en mühim sporu olmuştur. Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi'nde tetkik eylediğimiz kayıtlardan (Cebi hümayun defterleri, Fiş No. 529.) avcılığın gerek payitahtta gerek taşrada bir teşkilata tabi' olduğunu, Ankara, Çankırı ve Bolu avcılarının teferrüd eylediğini öğrenmiş bulunuyoruz. Vurulan avlardan pastırma yapılarak bunun hükümdara gönderilmesi bir adet hükmünde uzun zaman devam etmiştir. Avcılar arasındaki eski an'anelerden birinin de "Kılkuyruk" takdimi olduğunu ve buna mukabil 1001 çil akça ihsan edilmesi mutad bulunduğunu yine bu kayıtlardan öğreniyoruz. Bu defterlerde "... Evvel bahar-ı huceste asar müjdecisi kılkuyruk arz olundukta..." gibi kayıtlara sık sık rast gelinir. Kılkuyruk bir nevi yaban ördeğidir. Türk tarihinde büyük yeri olan avcılık bugün de yurtta en çok yayılmış sevilmiş bir spordur. Köylerimizde uçara, kaçara atmayan erkek hemen yok gibidir.

Eski Atıcılar Kurumu'na başkanlık edenlerden Reis-ül hattatin Hamdullah merhuma ait 911 Hicri tarihli menzil taşı Gerek Orta Asya'da gerek Ön Asya'da, çok eski devirlerden beri, Türk'lerde avcı lık da çok ileri gitmiştir. Eski Türk'lerde büyük avların, garbın eski ve yeni avlarıyla kıyas kabul etmeyecek kadar büyük ihtişamı vardı. Tazı ve zağarlarla, şahin, doğan, sungur, tavşancıl, çakır gibi ava alıştırılmış türlü kuşlarla, kemendle, okla, (61) sonraları tüfekle yapılan bu avlara vaktiyle kadınların da iştirak ettiğini bazı eski kayıtlardan ve minyatürlerden anlıyoruz. Aslı Biritiş Müzesi'de bulunan bir min yatür Hindistan'daki bir Türk Kraliçesi'nin at üzerinde alıştırılmış bir kuşla ava gi dişini göstermektedir. Eski Türkler çocuklarının veya torunlarının ilk defa avlanması münasebetiyle Şeylan veya Ceşn denilen büyük ziyafetler tertip ederlerdi. Hakanların bu gibi ve silelerle verdikleri ziyafetler pek parlak olurdu. Sigir namı verilen umumi avlar eski Türk hayatında ehemmiyetli bir yer almakta idi. Oğuz Han Efsanesi'nin İslami ve gayr-i İslami şekillerinde avlar büyük bir mev ki işgal eder (Prof. M. Fuad Köprülü, Türk Edebiyatının Menşei, Milli Tetebbular Mec muası, 2nci cild, 4üncü Sayı, S. 35.). Cengiz'in, Timur'un ve Yıldırım Beyazıd'ın avları pek meşhur dur. Bu umumi avlar Cengiz'den ve Timur'dan sonra da asırlarca devam etmiş ve tafsilatı müverrihler tarafından kemal-i tantana ve tekellüfle zapt ve hikaye edil miştir. Umumi avları şeylan=şölen denilen büyük ziyafetler takip ederdi. Cüveyni Tarih-i Cihanküşa'da Cengiz'in av merasimini etraflı bir surette anlatmıştır (Cüveyni, Tarih-i Cihanküşa, Gibb neşri, Leyden 1911, metin 19-20. Ve Cüveyni'den naklen Prof. M. Puad Köprülü, Milli Tetebbular Mecmuası, 2nci cild, 4üncü Sayı, S. 35-37.). Eski Türk avlarının azametini ve Cengiz yasasında umumi avlar hakkında mevcut olan ahkamı anlatan bu satırları Türkçe'ye çevirerek buraya nak lediyoruz : "Ve av işine ehemmiyet vermiş «Avlanmak asker emirlerine yaraşır. Zira silah erlerine, mukatele edenlere avlanmayı öğrenmek mutlaka lazımdır. Avcılar bir ava rastladıkları vakit ne suretle avlarlar, ne tarzda saf çekerler, adamların azlığına, çokluğuna göre bir avı nasıl ortaya alırlar. Bütün bunların öğrenilmesi gerektir. Ava hareket edecekleri vakit nerede bulunduğunu anlamak için adamlar göndererek avın çokluğunu, azlığını tahkik ederler. Asker işleriyle uğraşmadıkları zaman daima avla meşgul olmaları lazımdır. Bundan maksat yalnız avlanmak olmayıp ava alışmaları, ok atmağa ve meşakkate idman etmeleridir demiştir. Han büyük bir ava gideceği vakit avlanma zamanı kışın ilk mevsimine tesadüf ederse ferman vererek civardaki konaklarda bulunan ve etraftaki ordularda olan askerlerin ava hazırlanmalarını emreder. Ferman mucibince askerin her on nefe rinden birkaçı ava hareket eder. Nerede avlanacaklarsa ava gereken silah ve saireyi ona göre hazırlarlar. Askerin sağ ve sol cenahıyla merkezini tanzim ederler ve kumandasını büyük emirlere tefviz ederler. Hatunlar, cariyeler, giyim ve yiyimle yola düşerler. Avın bulunduğu yeri bir aylık, iki aylık, üç aylık yoldan kuşatırlar ve avı yavaş yavaş sürerler. Halkadan dışarı çıkmamasına dikkat ederler. Eğer an sızın bir av aradan kaçarsa bunun sebebini en cüzi teferruata varıncaya kadar so rup soruşturarak, bin, yüz ve on kişilik asker takımlarının zabitlerini döverler. Çok defa öldürdükleri de vakidir. Terke dedikleri safın düzlüğüne dikkat etmeyerek bir (63) adım ileri veya geri bulunan kişiyi te'dip hususunda çok ileri giderler, bunu ihmal etmezler. İki üç ay bu suretle av hayvanlarının sürüsünü sürerler. Hanın huzu runa elçiler göndererek av ahvalinden ve avlanacak hayvanların azlığından, çoklu ğundan haber verirler. Nereye vardı? Nereden kaçtı? Bütün bunları bildirirler. Halka daralıp iki üç fersah miktarı yaklaşınca ipleri birbirlerine ulayıp kementler atarlar. Asker çevrede omuz omuza dayanıp dururlar. Daire içinde muhtelif hay vanlar feryada ve bağrışmaya başlarlar. Yırtıcı hayvanların çeşitlileri coşar, köpürürler. Adeta kıyamet zuhur etti sanılır. Arslanlar yaban eşekleriyle bağdaşır, sırt lanlar tilkilerle uzlaşır, kurtlar tavşanlarla nedim olur. Halkanın darlığı gayetle azalıp hayvanların dönüp dolaşması imkanı kalmadığı zaman evvela han, yakın larından birkaç kişi ile meydana çıkıp bir saat kadar ok atar ve avlanır. Yorulunca hanzadelerin de gelerek avlanmaları ve sırasıyla büyük rütbeli kumandanlar ve za bitlerle halkın gelerek avlanmaları için terkenin içinde bulunan yüksek bir yere konar, birkaç gün bu suretle avlanılır. Av hayvanlarından birkaç tane yaralı veyahut sınık hayvandan başkası kalmayınca ihtiyarlar şefaat yollu Hanın önüne gelerek dua edip geri kalan hayvanların bağışlanmasını rica ederler. Bunun üzerine su ve otlağa en yakın olan yerden onlara yol verirler. (64) Bütün avlanan hayvanları bir araya toplarlar. Eğer sayılmalarına imkan yoksa yalnız yırtıcı hayvanlarla yaban eşeklerini saymakla iktifa ederler. Bir dost hikaye ederek dedi ki kağanın zamanında bir kış bu suretle avlandılar. Kağan bakıp eğlenmek üzere bir tepenin üstüne oturmuştu. Her çeşitten hayvanlar onun tahtının önüne yüz tutup tepenin altında tazallüm eder gibi bağrışmağa başladılar. Kağan bütün hayvanların bırakılmasını, onlara ilişilmemesini ferman buyurdu ve emri yerine getirildi... Cengiz Hanın yasasında büyük avlar için şu hükümler mevcuttu: Ordudaki neferlerin idmanlara devamını te'min için her kış büyük bir av tertip edilecektir. Bunun için Mart ve Teşrin-ievvel ayları arasında geyik, karaca, dağ keçisi, tavşan ve bazı kuşları öldürmek memnudur." Cengiz ailesinde görülen umumi av merasimi Timur saltanatında da bütün haşmetiyle devam etmiştir. Timur'un avları hakkında İbn-i Arabşah'da mevcut olan izahat Cüveyni'nin verdiği malumata pek benzer (İbn-i Arabşah, Acaib-ül makdur, Mısır tab'ı, S. 219. ve ondan naklen Prof. M. Fuad Köprülü, Eski Türk Edebiyatının Menşei, Milli Tetebbular Mecmuası, 2nci Cild, 4üncü Sayı, S. 37.). Selçuklu'larda Çöğen denilen top oyunuyla umumi avlar çok rağbet bulmuştu. İbn-i Bibi'de bu hususta kafi tafsilat mevcuttur. Os manlı'ların ilk devirlerinde Selçuklu'lardan iktibas edilmiş bir an'ane, seklinde yine bu umumi av merasimi görülür. Yıldırım Bayazıd'ın Niğbolu'da aldığı Avru palı esirlere muhteşem bir av seyrettirmesi ve Timur ile muharebe etmeden evvel onu istihkar kasdıyla ordusunu sürgün avıyla iştigal ettirmesi meşhurdur.

tesekkürler bilgi için, ama ata sporu olan okçulukta hiç bir varlık gösteremiyoruz!

MS"]Türklerle meskun her yerde bu gibi müsabakalar ve atışlar asırlarca devam etmiştir. Edirne'li Hasan Çelebi, Kanuni devrinde yazmış olduğu risalede ok yay yapan veya kullanan büyük şöhretlerin "iki evli köye kadar girmiş ve yayılmış" olduğunu tasrih etmiştir. Son devirlerde 2nci Mahmut devrinde Istanbul Okmeydanındaki atışları seyretmek isteyen Amerika elçisinin bir gün meydana geldiği ve büyük Türk şairi Abdülhak Hamid merhumun büyük pederi Hekimbaşı Abdülhak Monla'nın kendisine refakat ederek mihmandarlık vazifesini ifa eylediği, o devrin ok atışlarını tesbit etmiş olan Mustafa Kani merhumun "Risale-i Menzilan-ı Mey dan" adlı eserinin 9uncu sayfasında yazılıdır. İstitrad kabilinden kaydedelim ki Hekimbaşı Abdülhak Monla da, oğlu Hayrullah Efendi de 900 geze ok atıp merasimle kabza almış birer kemankeşdir. Her ikisi de atıcılar sicillinde kayıtlıdır. Büyük şair Abdülhak Hamid babadan babaya sporcu bir ailenin çocuğudur. (44) ... Orta ve Şarki Asya Türklerinde muhtelif vesilelerle yapılan şenliklerde olduğu gibi umumi veya hususi ma'tem merasiminde de spor hareketleri ve milli oyunlar eksik değildir. Grodekov'un Kırgızlar hakkındaki kitabında ölen erkeğin yıl dönümün de yapılan Beyge'ye dair i'zahat mevcut olduğu gibi (N. I. Grodekov, Kirgizi i Karakirgizi sır -dariinskoy oblasti, Tom. I; Yuridiçeskiy bıt; Taşkend, 1885. Seyhan mıntakası Kırgız ve Karakırgızları, Cilt. 1; Hukuk; hayat, S. 253-255.), Katanof'un Orta ve Şarki Asya Türk Kavimlerinde Defin A'yinleri hakkındaki kitabında da bu bahse dair malumat vardır (N. P. Katanof, O pogrebalnıh obriyadah u Türkskih plemen Tzentralnoy i Vosloçnoy Azii, Kazan. 1844, S. 24.). Orta Asya Türkleri'nde revacta olan ve Huday yolu denilen adet de geniş spor hareketlerine ve milli oyunlara vesile olur. Huday yolu hayır yapmak isteyenlerin umum için tertip ettiği ziyafetlerdir. Bu gibi hayrat yemekler muhtelif sebeplerle fakat yalnız bir maksatla yapılır: Tanrı'dan yardım, merhamet, mağfiret ve ihsan di lemek, yahut da yaptığı ihsanlar için şükran arz eylemektir. Ölüleri anmak, hastaların şifa bulmasına dua etmek için yapıldığı gibi ailede erkek çocuğun dünyaya gelmesi, hasta akrabanın şifayap olması, mebzul hasad ve saire gibi sebepler dolayısıyla da yapılır. Huday yoluna yapıldığı yerin ahalisi kami len davet edildiği gibi her gelen geçen de alakonur. Huday yolu ne kadar uzakta olsa çağıranın sesini duyup da gitmemek pek ayıp sayılır. At yarışları, nişan atma müsabakaları, pehlivan güreşleri, toylar gibi Hu day yolunun da başlıca hareketini teşkil eder. Bunlar bittikten sonra da'vet sahibi nin evinde misafirlere yeşil İran çayı ile şeker ve daha sonra pilav, muhtelif Türk men yemekleri ikram olunur. Halk hanendeleri ve çalgıcıları çalgı çalar, şarkı söy lerler. Bakşılar şiirler okur. Prof. A. Samoyloviç, Göktepe avulunda ikameti esnasında Kahşal avulunda yapılan bir Huday yolunu görmüş ve müşahedelerini Türkmen Oyunları eserinde tafsilatlı olarak nakletmiştir. Türk'lerin zinde ve hareketli hayatını yalnız son yıllardaki muharrirler ve müdekkikler değil eski muharrir ve müverrihler de ehemmiyetle kaydetmişlerdir. Bun ların içinde dikkate son derece sayan olanlardan biri Cahiz'in bin yüz küsur se nelik bir tarihe malik olan Fazail-ül Etrak risalesidir. (56) Cahiz Türk'lerin iftihara değer vasıflarını, huylarını, nasıl harp ettiklerini, vücutlarını idmanla nasıl yetiştirdiklerini etraflıca anlatmıştır. Türk'lerin kuvvetini, savletini, cesaretini o kadar kuvvetle tavsif etmiş ve tebarüz ettirmiştir ki kitabının bir yerinde Türk'lerin yiğitliği söylenirken onları arslana benzetmenin abes bir hareket olduğunu bile zikretmiştir. (57) Bir Arap müellifinin Türk'ler hakkındaki bu tarihi şahadeti ayrı bir kıymeti ve hususiyeti haizdir. Cahiz'in kitabından aldığımız bazı kısımları aynen aşağıya dercediyoruz: "Türkün savleti şiddetli, azmi mekindir. Atı hiç tetiğini bozmayarak düşman üzerine alabildiğine gider. Düşmandan korku nedir bilmeyen ve sırası gelince hayatını istihkar etmekten kaçınmayan Türk, hayvanını böyle alıştırmıştır. Atını bir defa çevirse bile at dönmez bilakis dolu dizgin gider. Meğer ki birkaç defa zor lasın. Türk dönecek olursa da ölüm saçar. Çünkü ileri harekette olduğu gibi geri dönerken dahi okuyla vurur ve kemendinden emin olunmaz Türk'ler ile mukayeseye değer bir ordu yoktur. Haricilerin ve Arapların at sırtında iken ok atmaları zikre şayan değildir. Türk ise at üzerinde iken vahşi hayvanları, kuşları avlar. Ha vaya atılan ok hedeflerini, saklanmış olan av hayvanlarını, yere dikilmiş nişanları, uçan yırtıcı kuşları, hayvanını dolu dizgin sağa ve sola, yukarı ve aşağı sevk ederken vurur. Hariciler hedefe gözünü uydurup bir ok alıncaya kadar Türk on ok atar. Arızalı yerlerde Türk, hayvanını haricinin dümdüz yerlerde sürebilmesinden ziyade sürer. Türk'ün iki önünde ve iki arkasında dört gözü vardır. Hayvanlarından birini dinlendirmek isterse yere basmadan diğerine geçer. Sür'at ile uzun zaman at üzerinde inkıtasız gece ve gündüz beldelerden belde lere varmak hususunda Türkler hariciler ile birdir. Şu kadar ki haricinin hayvanı Türk'ün atı kadar mütehammil değildir. Harici hayvanını yalnız süvariler kadar tedavi edebilir. Türk ise bu hususta baytardan daha hazıktır ve istediği gibi terbiye etmek için hayvanını kendi eliyle doğurtmuş ve taylığından beri kendi büyütmüştür. Hayvanı daima kendisine tabi'dir. Arkasından gelir. Kendi sıçrarsa hayvanı da sıç rar. Türk eğer hayvanına ad takmış ise hayvan o adı bilir. Türk'ün bütün müddet-i ömrünü hesap etsen yerde oturduğu günleri nadir bulursun. Türk diğer askerler ile yola çıktığı vakit onlar on mil mesafe kat edinceye ka dar av saydetmek için sağa ve sola ayrılarak dağların tepesine kadar gider. Yerde yürüyen, saklanan, yere konan hatta uçan kuşları avlar. Uzun menzillerde herkesin yorulduğu, meşakkatin şiddet kesb eylediği, artık hiç kimsenin ağzını açmağa mecali kalmadığı, bir taraftan da soğuğun şiddetinden herkesin donmak raddelerine gelip önlerindeki yolun bitmesini beklediği zaman o dinçtir. Böyle meşakkatli ve imtidatlı yürüyüşlerden sonra konağa varıldığı zaman herkesin iki ayağını ayırıp oturduğu, hasta gibi inlediği ve rahatlanmak için kimi esnediği kimi dayanıp yattığı sırada Türk, bunların yürüdüğünün iki misli yol yürümüş ve avlanmak için onlardan ziyade kendisini yormuş olduğu halde gözüne bir yaban merkebi veya bir geyik ilişecek olsa hiç yol yürümemiş ve hiç yorulmamış, sanki bütün o mezahimi çeken bir başkası imiş gibi kemal-i kuvvet ve şetaretle derhal avın arkasından sıçrar. (58) Eğer asker iki dağ arası dar bir vadide veya köprü başında sıkışacak olursa Türk, atını mahmuzlayarak asker arasından geçip diğer taraftan bir yıldız gibi doğuverir. Sarp bir geçitten geçecek olurlarsa yürümeği bırakıp dağın doruğuna yük selir ve diğer bir mahalden dağ keçisinin inemeyeceği korkunç yarlardan aşağıya sarkar ki sen Türk'ün kendisini nasıl bir muhataraya ilka' eylediğine ve birkaç defa bu gibi mahallerden aşmış ve geçmiş ise nasıl sağ kaldığına taaccüp edersin. Hal buki Türk daima böyledir. Türk'ler daima hal-i harptedir. Bu mücadele din ve mezhep için olmayıp hürri yet, istiklal ve ganimet içindir. Türk hürriyetini ve iradesini kimseye vermez. Türk'lerin bünyeleri hareket üzerine müesses olup durgunluk ve sükunetle baş ları hoş değildir. Zeka ve fıtnat sahibi olduklarından daima iş güç ile meşgul olmak isterler. Ruhi kuvvetleri bedeni kuvvetlerine faiktir." Cahiz'in tarih huzurundaki şahadeti pek ehemmiyetlidir. Beden kuvvetlerini bu kadar methettiği Türk'lerin ruhi kuvvetlerinin bedeni kuvvetlerine faikıyeti hakkındaki müşahede yukarıya naklettiğimiz tavsiflerin en kıymetlisi ve en çok dikkati celbe layık olanıdır. Bulundukları her yerde spora büyük ehemmiyet veren Türkler Istanbul'u al dıktan sonra sporun her nev'ii orada da birdenbire büyük bir inkişaf arz etmiştir. Burada Atıcılık, Atletik sporlar ve deniz sporları gibi atlı sporlar da büyük bir revaç bulmuştur. Eski Istanbul'da muhtelif spor nevilerinin yapıldığı yerleri gösterir bir hari tanın çizilmesi spor tarihimiz bakımından önemli bir hadise olacaktır. Muhtelif tarihi membalardan ve Topkapı sarayındaki vesikalardan öğrendiği mize göre Istanbul'daki eski cirid meydanlarından biri Topkapı sarayının deniz ta rafında şimdiki cephaneliklerin bulunduğu yerde idi. Bu meydanlığın önünde ve sahilde bulunan meşhur İnciliköşk öteki adiyle Sinanpaşa köşkü de büyük kayık yarışlarının yapıldığı ve seyredildiği yerdir. Burada 1579 miladi tarihine tesadüf eden hicri 999 senesinde yapılan kayık yarışları hakkında Selaniki Tarihinde oldukça izahat vardır (Selaniki Tarihi, S. 297.) "... ertesi gün ziyafette Vezir-i Azam ve Vüzera-yı İzam Hazeratının ve Yeniçeri Ağası'nın ve Rikab-ı Hümayun ağalarının ve sair ağaların kayıkları koşusu seyrine derya yüzüne amme-i alem temaşaya çıkub ve öndüller konuldu. Yirmi beş kayıktan ileri gelüp öndül alan yine Vezir-i Azam kayığı dahi anın ardınca Serdar Ferhad paşa kayığı geldi ve dahi üçüncü gün ziyafette kasr-ı şehriyari önündeki kayık meydanında üstad cündi silahşoran zarb ve harbe dair envai hünerler izhar eyleyüp gaza meydanının çapik-süvarları ve arsa-i heyecanın dilirleri seyr ü temaşa olup hil'atler giydirilüp nüvazişler olundu ve peremeler koşusu oldu..."

Güzel bilgiler Bi keresinde Tarihten Bu konu Hakkında Ödev Lazım olmuştu nerdeydin o zaman

Eskilerden kalan hiçbir şeyimiz yokki yozlaştırldık hepimiz göz yumduk halada devam ediliyor.

Spor Ka'nunnameleri ve Sporcuların Sicilleri Atıcılar Kanunnamesi'nin ilk sayfalarından Okçuların mütehassıs bir komisyon tarafından kaleme alınmış ve devrinin hükümdarları tarafından tasdik edilmiş bir ka'nunnameleri vardı. Ka'nunname-i Rimat 29 sayfada 19 fasıldan mürekkep hacmi küçük fakat kıymeti büyük bir eserdir. Bu kitabı ve diğer bazı vesikaları iyiden iyiye tetkik etmek imkanını bana bahşetmiş olan eski kemankeşlerimizden Vakkas Okatan Bey'e burada da teşekkürlerimi bildirmeyi borç sayarım. Okçular tekkesi şeyhi, Okçular Federasyonunun Reisi mesabesinde idi. Meydanın intizamını te'min etmek, disiplini muhafaza eylemek üzere kurumun bir Hay siyet Divanı ve altı kişiden mürekkep ayrıca bir zabıta teşkilatı mevcuttu. Kurumun en yüksek Disiplin Amiri zamanının en yüksek askeri makamı olan Yeniçeri Ağası idi. Okmeydanı'nda üstad antrenörler, hakemler, haysiyet divanı gibi lüzumlu ana sırın hiç biri eksik değildi. Beynelmilel mahiyette müsabakalara hazırlık için burada te'sis edilen kampların altı ay devam ettiğini ve sporcuların geceleri de kampta kaldıklarını, hatta kendilerine uykuları esnasında tekayyüt ve ihtimam göstermek, sol kolu ve kalbi üzerine yatmalarına imkan bırakmamak için sabaha kadar vazife gören hususi bakıcıların istihdam edilmiş olduğunu o sıralarda yazılmış kitaplardan anlıyoruz Atıcılar Kanunnamesi'nin başlangıcı Okmeydanı'ndaki uluların, en büyük hakemlerin evsafı, Atıcılar Kanunnamesi'n de şöyle telhis olunur: "Sakimi müstakimden, müstakimi sakimden ayıralar. Bigarez olalar. Umur-ı meydanı, Ka'nun-ı meydanı, Da'va-yı meydanı, Ka'nun-ı remy-i meydanı icra' ettireler (Atıcılar Kanunnamesi, S. 15). Kanunnamenin en çok gözettiği esas spor nezahet ve nezaketi, sporcuların a'za mi derecede feragati nefs sahibi olması idi. Meydana ve Kuruma a'it bütün proto kol kaideleri hatta sofralarda oturma sırası, müsabakaların teknik şera'iti, hakemlerin evsafı, müsabakalara girecek okçularda aranılan muadelet şartları... hepsi kanunname de gösterilmişti. Ok meydanlarında muntazam sicil defterleri tutulur, okçular bun lara kaydolunurdu. Bu sicille kaydolunabilmek için Kabza almak, kabza alabilmek için de asgari 900 geze ok atabilmek şarttı (Bir gez 66 santimetredir). Kabza almak ta'biriyle ifade olunan merasim bu şartı ihraz eden okçunun antrenöründen ve kurum başkanından merasimle Lisans almasından ibaretti. Sicilde kayıtlı okçular atışta gösterebilmiş oldukları muvaffakiyet derecesine göre mertebelere ayrılırdı. Bunların en yüksek derecesi menzil sahibi olanlardı. Atıcılar Kanunnamesi, metnin ikinci sayfası Menzil sahipleri, her hangi bir menzilde rekor sahibi olanlardır. Bunlar gerek kendi devirlerinde, gerek kendinden evvelki devirlerde o istikamete atılmış olan en uzun mesafeyi geçmeye ve o menzilde en son haddi istihsale ve tesbite muvaffak olabilen kimselerdir. Böyle büyük sporcuların namlarını ebedileştirmek üzere, ok larının düştüğü yere, mermerden sütunlar dikilir, bunların üzerine de ekseriyetle manzum olarak muvaffakiyetlerini tesbit eden sözler yazılırdı. Atıcılar Sicil Defteri (1093 Hicri tarihinden başlayan defterin ilk sayfası)

ESKİ TÜRK SPORLARI ÜZERİNE ARAŞTIRMALAR 1. Istanbul Okmeydanı'nda hedefe ok atışı Franz Taeschner, 17nci Yüzyılda Taybuga'nın Ayasofya kütüphanesindeki kitapları ve o cildi terkip eden ri saleler Okçuluktan, Atıcılıktan, Binicilikten, Ok ve Atıcılarından bahseden değerli birer eserdir (Fihrist numarası 2902 ve 3314, 3800 ). Bunlardan 3800 Nu. da kayıtlı kitabın 119 uncu yaprağının (7) ikinci yüzüne muahharen Mehmed Pehlivan adlı bir üstad-ı kamil, teknik bir bahse dair mühim bir haşiye yazmıştır. Mehmet Pehlivan zamanının en meşhur pehlivanlarından olup 1651 senesinde ölmüştür. Mehmed Pehlivan'ın mezar taşı Mezar taşında: MEHMED PEHLİVAN KAF BER KAF, yani "şöhreti Kaf'tan Kaf'a varan Mehmed Pehlivan" ibaresi yazılıdır. Aynı kütüphanede bulunan ve Kıpçaklı ma'ruf Laçin tarafından Sultan Kayıtbay namına yazılmış olan kitap ile (Fihrist Nu.: 2899), Nasiriddin Mehmed bin Yakub'un yazmış olduğu eser (Fihrist Nu.: 2899 mükerrer), Kemankeş Pirzirin'li Mustafa'nın birer nüshası Murat Molla, Millet, Süleymaniye kütüphanelerinde ve bir nüshası elimiz de bulunan Kavisname'si (Murat Molla Kütüphanesi: Hamidiye-Lala Ismail kısmında, 559 Nu.; Millet Kütüphanesi, 913 Nu.; Süleymaniye Kütüphanesi, Aşir Efendi Hafidi kısmı, 254 Nu.) spora müteallik eski kitapların en kıymetlilerindendir. Eski Stadlar ve Kulüpler Istanbul'da 1453 yılından beri mevcut olan bir stad vardır ki Okmeydanı adıyla anılır. Burada yalnız ok atılmayıp atletik sporların da yapıldığı Topkapı Sarayı Arşivi'nde gördüğümüz tarihi kayıtlarla sabittir. Ancak bu stadda en geniş yer ok atışlarına ve ta'limlerine ayrıldığı ve meydanın bir çok yerlerinde rekortmenler adı na mermerden abideler dikildiği için burasına Okmeydanı adı verilmiştir. Burası Istanbul'un fethinde te'sis ve üzerinde tuğralar bulunan hudut taşlarıyla sınırı tahdit edilmiştir. Istanbul'un fethi gibi Türk'lerin uzun zamandan beri besledikleri büyük bir milli emelin Türk gücü sayesinde istihsal edildiğini gören devlet büyük leri ve alimler, bu zaferin hatırasını ebedileştirecek bir eser olmak üzere Fatih'in çadırının dikili olduğu yerde bu meydanı te'sis eylemişlerdir. Burada Okçular Tekkesi denilen bir kurum da mevcut idi. Burası toplantı ve idman salonları, kütüphanesi, müzesi, antrenör dairesi, hatta meccani aşevi ile mükemmel bir spor kulübü idi. Yanında devlet erkanının ve ecnebi ricalin ları ve merasimi seyretmeleri için ilkin Mi'mar Sinan tarafından inşa' edilmiş, sonraları çok ta'mir görmüş bir de Kasr mevcuttu. İmparatorluk devrinde ok meydanlarının başlıcalarının adedi bir aralık otuz dördü bulmuştu. Belgrad, Sofya, Üsküp, Edirne, Cidde, Mekke, Ka hire, Bağdat, Şam, Amasya, Bursa, Diyarbakır, Ankara'da bulunan meydanlar bun ların en meşhurlarındandır. Hasköy sırtlarındaki Ok meydanından başka Istanbul'da (8) Yenibahçe'de dahi ok atışlarına ve ta'limlerine mahsus bir saha bulunduğu okçuların sicil defterindeki meşruhattan ve diğer bazı tarihi kayıtlardan anlaşılmaktadır. Bu iki yerden başka Davutpaşa ve Veli Efendi çayırlarında, Kağıthane'de ve Istanbul'un başka semtlerinde de ok atışları yapılırdı. Hasköy ile Kasımpaşa arasındaki ok meydanının iskelesi Haliç üzerindeki Hasbahçe idi. Buraya sonraları yapılmış olan Aynalı Kavak Kasrı da Okmeydanı'nın müştemilatından gibi bir şeydi. Haliç'in her semtinden, Boğazdan ve Anadolu yakasından gelen güzel kayıklar ve türlü gemiler çevik kürek darbeleriyle, Hasbahçe iskelesine yanaşır, şehrin spora meraklı halkını ve devletin ileri gelenlerini Okmeydanı yollarına dökerdi. Kara yollarından da yaya olarak yahut atla, arabayla hemen bütün şehir halkı Okmeydanı'na akardı. Geniş meydanın üzerinde ok ta'limlerinden ve müsabakalarından başka hususi mahallerde Pehlivan güreşleri, yaya koşuları ve diğer atletik sporlar da yapılırdı. Edirne'li Hasan Çelebi'nin "Ok Yay Risalesi" adlı kitabında , Toz koparan İskender'in Okmeydanı'nda bir yaya koşusundaki muvaffakiye tinin hatırasını yaşatmak üzere buraya Ak mermerden nişan dikildiği yazılıdır. Bu meşhur ok atıcısının menzil sahibi olduğunu ve adına Okmeydanı'nda es mer bir taştan iki sütun dikildiğini biliyorduk. Bu taşlar, Darülaceze ile Okmey danı telsizi arasından geçen yolun yakınında hala dikili durmaktadır. Hasan Çelebi'nin kıymetli kitabı bu büyük sporcunun yaya koşularındaki kudretini de bize öğretmiş oluyor. Bu koşunun sür'at veya mukavemet koşularından hangisi ol duğuna dair, şimdiki halde, elimizde mütemmim ma'lumat yoktur. ... Okmeydanı'nda güzel manzaralı, her yere hakim, genişçe bir çevrenin adı Çıksalın'dır. Bu ad, Okmeydanı'na a'it eski haritalarda da aynen yazılıdır. Bu kelime (11) Okmeydanı'nın, halkın hava ve güneş alması hususunda i'fa eylediği hizmeti bildi ren ve belirten değerli bir dil vesikasıdır. Çıksalın, iki emirden mürekkep Türkçe bir kelimedir.

Atıcılar Sicil Defteri'nden iki sayfa Miladi 1671 tarihinden itibaren kabza alan kemankeşlerin kayıt ve tescil edil miş olduğu defterde 3375 lisanslı ok atıcısının kaydı vardır. Üzerinde incelemeler yaptığımız bu defterde harplerde büyük yararlığı görülen bazı bahadır ların, sekişien sefere koşmak yüzünden, spor sahalarında büyük nam bırakamadıkları bu yüzden spor sicillinde kendilerine layık olan mertebeleri almadıkları ayrıca şerh verilmiştir. Mesela askerlik hayatında ün almış Sefer Beşe adlı bir babayiğidin atı cılar sicillinde ancak üçüncü dereceye kaydedilebilmiş olması şu suretle izah edilmektedir: Mezkur Sefer Ağa ta'limhanecibaşı idi. Viyana seferlerinde büyük gazalarda bulundu. Bunun ok ile eylediği gaza ömründe belki kimseye nasib olmamıştır. Hatta nakledeler ki Peşte muhasarasında altıyüz kadar düşmanı okla helak etmiştir. (16) Mezkur gayet pehlivan ve çekici idi. Lakin seferlerde gezip ok atıp menzil dikmeye eli değmedi. Ordunun Sente seferine gittiği yıl ordu ağası ta'yin olunup Belgrad'da merhum olmuştur. Tanrı'nın rahmeti anın üzerine olsun. ... Okçulardan başka güreşçilerin, binicilerin, avcıların da hususi teşkilatı, sicil leri ve statüleri olduğu resmi kayıtlardan anlaşılıyor. 7nci Yüzyıla ait yay kesesi Topkapı Sarayı Müzesi, Hazine Dairesi, 454 Nu. Türkler her devirde ve her yerde en güzel ok ve yayları yapmışlar, bunlar maddi kıymetlerle veya san'at vasıtasıyla giranbaha itlakına seza bir hale getir mek için hiç bir şeyi esirgememişlerdir. Altınla, gayet kıymetli ve nadide mücevherlerle tezyin edilmiş, üzerinde kıy metli tezhip eserlerini ve nefis yazılarla yazılmış mevzu'a a'it beytleri ihtiva eden ok ve yaylarla teferruatının en güzel numuneleri Topkapı Sarayı Müzesi'nin hazine ve silah dairelerinde görülür. Sel çuklu ve Osmanlı Türkleri de ok atışı kadar ok ve yay i'maline dahi ehemmiyet ver mişlerdir. Ok ve yay i'mal eden san'atkarlar muntazam bir teşkilata ve sıkı bir nizama tabi' idiler. Bunlar çok teşvik ve himaye görürlerdi. "Okçubaşılık", "Yaycıbaşılık" gibi vazifelerden başka okların arka taraflarındaki tüyleri ihzar ve tatbik eden san'atkarların reisi olarak "Sorguççubaşılık" mansıbı da vardı. Bunların mesleki sahada önemli vazifeleri, salahiyetleri ve mes'uliyetleri vardı. Ok ve yay i'malinde ve sa tışında narh, tahdit ve normalizasyon gibi iktisadi kaideler sıkı bir surette tatbik edilmekte idi. Bunlara dair bir çok fermanlar, tenbihnameler, telhisli arzuhaller elimizde bulunmaktadır 17nci Yüzyıla ait murassa bir ok kesesi (Yeşil kadife üzerine altun yuvalar içinde Ka'nuni devrinde yetişen meşhur kemankeş Tozkoparan İskender'in lodos menzilinde Bursa'lı Şuca'ı geçmek için on sene çalıştığı, fakat bu menzilde muvaffak olamayıp "Ah lodos menzili! Ah lodos menzili!" diyerek öldüğü meşhurdur. (24) ... Uzun zamanlar bırakılıp unutulmuş olan sporlardan okçuluk adeta kay bolma derecesine gelmişti. Istanbul'da ancak beş atıcı ile iki tane de Ok ve Yay yapabilecek zat kalmıştı. Halbuki okçuluk yüzde yüz milli bir spor dur. Türk yay ve oklarıyla eski usullere ve kaidelere göre ok atışlarını ta'lim ve ta'mim etmek üzere bir yıl evvel kurulan Okspor Kurumu (1937) dahilde gördüğü rağbete mütenazır olarak hariçte de büyük bir alaka ile karşılanmıştır. Bilhassa Amerikalı lar bu işi merakla ta'kip etmekte ve Türk atış usulleriyle beraber Türk yaylarının yapılış tarzını öğrenmek istemektedirler. (27)

Ok Müsabakaları Ok müsabakalarında başlıca iki çeşit atış vardı: 1-Menzil atışı, yani uzun mesafeye atış 2-Puta atışı, yani hedefe atış Hedefe atış müsabakaları, eski ta'biriyle puta koşuları kişiler arasında yapıldığı gibi ekipler arasında da yapılırdı. Hedefe en çok isabeti olan ekip koşuyu kazanır, öndül ona verilir. İki ekip berabere kalmış bulunursa taksim olunurdu. Kişiler arasındaki hedefe atış müsabakalarında iki kişi berabere kalacak olur sa müsabakaya iştirak edenlerin cümlesi yeniden atarlar. İçlerinden birisi en çok isabet te'min edinceye kadar müsabakaya devam olunur, en çok vuran öndülü alırdı. İki kişi nişana ok atıp ikisi de beraber vursalar nişanın ortasına yakın vuran öte kini geçmiş sayılırdı. Fakat öndülü alabilmek için en az isabetin olması la zımdı. Şimdiye kadar anlattığımız; muayyen bir mesafeye konulan hedefin kar şısına geçilerek yapılan atışlardır. Hedefe atış müsabakalarının bundan başka şekilleri de vardır. Ve bazıları pek zordur. Bunlardan biri ip altından yapılan atışlardır. Bu atışlarda 2,5 zira'-i mi'mari yüksekliğine bir ip gerilir üç zira' kadar gidilip ipin altından hedefe ok atılırdı. İstanbul ok meydanında yapılan puta atışlarında hedef olan sepet 300 gez mesafede bulunurdu. Mısırda yapılan müsabakalarda ise puta 140 gez mesafeye konurdu. 300 gez mesafeden bahusus ip altından hedefi vurmak çok güçtü. Onun için herkes Istanbul'a varıp, üstadlar arasında hedefe ok atamazdı. Puta atışlarında diz çöküp ip altından hedefe ok atılan yerle hedef düz bir yerde yani aynı hizada olursa vuruş kolay olurdu. Fakat hedef yeri, İstanbul ok meydanında olduğu gibi, yüksekte olursa hedefe oku i'sal etmek çok güçtü. Zira atış esnasında yumruk biraz kaldı rılsa ok ipin üstünden gider; ok ipin altından yürütüldükte bayıra isabetle hedefine (38) gitmez. Okun hedefi vurabilmesi için gayet mahaetli atış yapmak, oku ipin altın dan fakat ipe gaet yakın adeta temas eder bir vaziyette geçirmek lazımdır. He defe atışın bir şekli de yüksek bir direğin üzerindeki bir yumruk veya maşraba büyüklüğünde küçük bir hedefi koşar atla direğin altından geçerken vurmaktır. Hedefin küçüklüğü, atış için ayrılan zamanın bir andan ibaret olması, nihayet ok atabilmek için her iki elin dolu dizgin giden bir at üstünde kullanıldığı düşünü lürse bunu yapabilmenin ne kadar maharete, idmana ve kuvvete ihtiyac gösterdiği anlaşılır. Uzun mesafeye atış müsabakalarına gelince: Bunda da riayet olunan bir çok esaslar vardı: 1-Aranılan ilk esas müsabıklar arasında muadelet şartı idi. Bunu te'min için okçular dört sınıfa ayrılmıştı. 1-İhtiyarlar . 2-Dokuzyüzcüler. (39) 3-Binciler. 4-Binyüzcüler. İhtiyarlar: beşer Dokuzyüzcüler: yedişer (40) Binciler: dokuzar Binyüzcüler: onbirer ok atardı. Binyüzcülerin koşusuna başkoşu da denirdi. Bu koşuya giren müsabıklar muayyen olan onbir ok üzerinden atış yaptıkları gibi sözleştikleri kadar da atabilirlerdi. 3-Müsabaka ve öndül için ok atıldıkta, atanların cümlesinin yay ve oklarının müsavi olması, yahut cümlesinin bir yayla ve aynı evsafta ok ile atmaları lazımdı. 4-Dört sınıfa ayrılmış olan müsabıkların atacağı okların nevileri de mu ayyendi. İhtiyarlar Azmayiş denilen okla, dokuzyüzcüler Heki ile binciler ve binyüzcüler Peşrev cinsi okla atış yaparlardı. Öndül koymakta esas bunu velayet-i ammeyi haiz olan devlet reisinin koyması idi. Fakat bazı şeraitle şahısların dahi öndül koyması caiz idi. Burada en çok dikkat edilen nokta koşuların ve öndülün sporu teşvik edici mahiyetten çıkmaması, kumar halini almaması idi. Mesela iki kişi at, araba yarıştırmak veya ok yarışmak murad etseler ikisi birden öndül koyup hangimiz geçerse o alsın demek memnu' idi. Biri koşu koyup biri koymasa, koşu koyan geçerse vermez kendinde kalır. Ar kadaşı geçerse almak caiz olurdu. Müsabaka üç kişi arasında olur da ikisi öndül koyup biri koymazsa, öndülü koymayan geçerse öndülü alır, öndülü koyanlardan biri geçerse öndül kendinde kalırdı. İki üç kişi arasında böyle olduğu gibi daha fazla kimseler arasında da aynı usul cari idi. Müsabıklar kendi aralarında bahis tutuşup öndül koydukları gibi müsabakaları tertip edenler de kazananlara verilmek üzere öndüller koyarlardı. Bu takdirde, şeraiti uyarınca müsabakaları kazananlara öndülleri verilirdi. Nişana ok atma müsabakalarında diğer bazı şartlar da vardı. Mesela: Nişan uzak olup vurulması, yahut yakın olup da vurulmaması muhal olursa, yahut puta münasip bir mesafede olup da bila-fasıla yüz ok vurmak gibi mükafat verilmesi, muhal bir şarta ta'lik edilmiş ise yapılan mukavele akdi batıl sayılırdı. Maharet sahibi olan bir sporcu ile müptedinin mukavelesi sahih sayıl mazdı. Öndülün nev'i, akça ise miktarı ve iptida kimin atacağı müsabakadan evvel ma'lum bulunmak lazım gelirdi. Koşuda ekipler sıra ile ok atar ve her ekipte bir hakem bulunup atıcıların ayaklarını ayak yeri denilen atış mahallinden ileri bastırmamağa nezaret ederdi. Atılan ok çıkışta olan fesaddan dolayı hedefe uzak düşse dahi muayyen atış adedine mahsub edilirdi. Lakin ok temiz bir çıkış ile yaydan kurtulup da yolunda giderken bora gibi bir hava arızasına uğrar, yahut kuşa çarpar veya çıkıştaki şiddete tahammül edemeyip de yolda paralanırsa sayılı olan atış adedine mahsub edilmeyip yerine bir daha atmak i'cab ederdi. Nişan atışlarında ok atılan putayı, yahut sepeti rüzgar yerinden kaldırıp başka bir yere getirse, hedefin rüzgar ile var dığı mahalle ok da varıp isabet etse bu vuruş mu'teber sayılmaz. Fakat ok, hedefin yerini değiştirmezden evvel durduğu yere konarsa isabet vaki olmuş sayılırdı. Uzun mesafe atışlarında olsun, nişan atışlarında olsun tesbit edilmiş daha birçok esaslar varsa da bunların burada tafsiline girişmek mevzu'umuz dışındadır. Arzettiğimiz i'zahat müsabakaların tesbit edilmiş bir takım şartlar dairesinde muayyen (41) usullere uygun olarak yapıldığını, hassasiyetle riayet olunan kaideleri, nizamları ve kanunları bulunduğunu göstermeğe kifayet eder. Öndüllerin çeşitleri : Müsabakalarda kazananlara verilen öndüller oldukça tenevvü arzederdi. Ağır kumaşlar, ipekliler, şallar, hil'atler yani çok kıymetli ve ağır elbiseler, koç, at, kıs rak gibi hayvanlar maddi ve manevi kıymeti haiz nevi eşya ve hatıralar, yahut da para kullanılan öndüllerin başlıcalarıdır. Tarihte bu öndüllerden biri de insan kanı olmuştur. Bu emsalsiz mükafatı kazanan tarihi şahsiyet meşhur Türk sporcu larından Sinan Subaşı'dır. Sinan Subaşı Silifke dizdarı iken Karamanoğlu kaleyi almış. Böyle kale verenleri öldürtmek zamanın hükümdarının mu tadı imiş. Fakat kendisi ok müsabakalarında namdar ve Istanbul'da delikli kaya yıl dız menzili'nde 1119,5 gez mesafe ile menzil sahibi yani rekortmen olduğundan kanı menziline öndül olarak ihsan edilmiş ve böylelikle mahkum edildiği ölümden kur tulmuştur. Sert ve kalın hedefleri delmek törenleri: Ok atışlarının üçüncü bir nev'i de zarp vurmak dedikleri atışdır. Bu atışta gös terilen hüner demir veya tunçdan yapılmış safihaları okla vurup delmektir. Bu ma deni safihalara eski spor teriminde Ayna derlerdi. Ve maharetli atıcılar okları ile bunların üste üste konulan bir çoğunu kolayca delerlerdi. Zarp vurmak denilen atışlar için de büyük merasim yapılırdı. İlkin toplantı mahalli ta'yin edilir ve vilayet hakiminden izin buyurultusu alınırdı. Üstad atıcılar her birine ok, yay, şeker, balmumu, hilal ve tarak gibi haline münasip hediyeler gön derilerek merasime davet olunurdu. Halkta zevk ve sürür hasıl etmek için zamanın (42) muzikası getirilir, sabah ve akşam bir sofra yemek verilirdi. Üç gün bu minval üzere ziyafet ve ahenk edip ondan sonra zarp vurma atışlarına başla nırdı. Merasimde bulunacak ayan-ı vilayetin seyir ye temaşaları için oturacak yer ler tertip olunur, eli ayağı, kılığı kıyafeti düzgün müstahdemler altın ka selerle seyircilere gunagun içecek sunarlardı. Kemankeş Mustafa'nın Kavisname'sindeki tabi'r veçhile "bunları bi-kusur ve la-küsur cümlesini hazır ve mühey ya eylemek" şarttı. Kemankeş Mustafa' nın bu eserinde 46 ve 47 nci sayfalarda bulunan bazı izahatı, hususiyeti itibarile, aşağıya aynen iktibas ediyoruz: "Vilayet hakiminden izin buyurultusu alıp cemiyet olacak mahal ta'yin oluna. Mertebesince üstadlara berveçh-i hediye kimine yay ve kimine ok ve kimine şeker ve kimine balmumu ve hilal ve tarak gibi herkesin her birine ve haline münasip hediyeler ihda olunduktan sonra filan gün filan mahalde cemiyetim vardır, lutfedüp -