TÜRK Edebiyatında tarihi dönemler EDEBİYAT ve TÜRK EDEBİYATI'NIN TARİHİ DÖNEMLERİ "Söz ve anlamı yani dimağında yer eden her türlü bilgileri insan karakterinin en büyük duygularını bunları dinleyenleri veya okuyanları çok ilgili kılacak görünüşte söylemek ve yazmak sanatı. Bunun içindir ki edebiyat; ister nesir halinde olsun ister nazım biçiminde olsun tıpkı resim gibi heykeltıraşlık gibi özellikle musiki gibi güzel sanatlardan sayıla gelmektedir." Kemal ATATÜRK EDEBİYATIN TANIMI: Arapça kökenli "Edebiyat" kavramının tanımı ile ilgili olarak TDK Türkçe Sözlüğü'nde üç ayrı tanım bulunmaktadır: Olay düşünce duygu ve imajların dil aracılığı ile biçimlendirilmesi sanatı yazın literatür: "Edebiyat hocası iken talebeme bu nesir sanatından bir defa bahsetmiştim." Falih Rıfkı ATAY Bir bilim kolunun türlü konuları üzerine yazılmış yazı ve eserlerin hepsi literatür: "Hekimlik edebiyatı." İçten olmayan gereksiz boş sözler. Edebiyat yapmak: Bir konu üzerinde gereksiz yere süslü sözler söylemek. Yukarıdaki tanımlardan ilki bizim esas olarak üzerinde duracağımız edebiyat tanımıdır. Diğerleri ise daha çok toplumun sonradan edebiyat tanımına yüklediği anlamları içermektedir. Bu doğrultuda biz edebi edebi eser ve edebiyatçı tanımlarının da anlamlarını vermek zorundayız: Edep : Toplum töresine uygun davranma incelik: "Demokrasi demek edep demektir büyüğe hürmet demektir küçüğe haddini bilmek demektir." Falih Rıfkı ATAY "Olur şey mi bu haydi edebinle çık git çekil karşımdan!" Abdülhak Şinasi HİSAR Edebi: Arapça "edeb" kelimesine mensubiyet eki "-i"nin getirilmesiyle türetilen bir kelimedir. Edebiyatla ilgili edebiyata ilişkin anlamında kullanılmaktadır. "Gazete idaresinde biriken edebi mecmuaların yapraklarını karıştırıyorum." Ahmet Haşim "Yeni Delhi'deki izlenimlerimin edebi olanlarını özetlemeye çalıştım." Haldun TANER Edebi Eser: Edebiyat değeri olan eser. Edebiyatçı: Edebiyatla uğraşan kimse. Edebiyat dersi okutan öğretmen. Edebi eser ortaya koyabilme edebiyatla uğraşabilme bir sanat olarak algılanmalıdır. Çünkü edebiyat güzel sanatların bir kolu belki de birinci koludur. "İnsana ait bir duyguyu düşünceyi hayali; ilişkilerde ortaya çıkan durumlar karşısındaki yorumları tutumları bir dilin imkanlarını en güzel şekilde kullanarak gerçekten olmuş gibi anlatma sanatına edebiyat sanatı diyoruz. Edebiyat kelimesi hem edebi eserlerin hem de araştırmaların dünyasını karşılıyor." (Tural 1993:11) "Edebiyat ve edebiyatçı kavramlarını dil aracılığıyla hoş güzel ve ulvinin etrafındaki duygu düşünce ve hayalleri anlatan özel bütünlükler ve bunları yaratan insanlar manasında kullanmalıyız. O zaman «edebiyat kelimesi hem kavram boyutları hem de terim yönü ile belirlenmiş bir kelime olur. Edebiyat bilimi ise yaratıcılığı değil araştırıcılığı değerlendiriciliği esas alan bir faaliyettir." (Tural 1993:12) Herhangi bir eserin edebi değerde olup olmadığını ortaya koyabilmemiz için eserde bulunması gereken bazı özellikler vardır. Bu özellikleri şu başlıklar altında toplamak mümkündür: Her şeyden önce edebi eser bütün toplumu hatta bütün insanlığı ilgilendirmelidir. Öğretici amaçlı olmamalıdır. Toplumların ortak zevklerinin ve genel düşünce anlayışlarının yansıtıcısı olmalıdır. "Modern Edebiyat genel olarak endişelerle dolu bir çağı erdemi büyük toplumsal değişimleri dile getirmektedir. Modern Edebiyattan beklenilen ustalıklı biçimler içerisinde çağın sözcülüğünü etmektir." TÜRK EDEBİYATININ TARİHİ DÖNEMLERİ "Yeryüzünde büyük sanat ve edebiyat hareketleri yaratmış milletler içinde edebiyat tarihinin tetkiki geniş zaman isteyen ve zor olan Türk Edebiyatı Tarihi'dir. Ufak bir dikkatle görülür ki birçok milletlerin edebiyatları umumiyetle tek bir vatanda ve son beş altı asır içinde meydana gelmiştir. Eski edebiyatlardan Yunan Latin Arap ve İran edebiyatları da ekseriya aynı vatanlarda eser vermiş yahut büyük edebi faaliyetleri belirli bir zaman içinde yaşayıp son bulmuş edebiyatlardır. Türk Edebiyatı'nın ise 27 asır sürmüş bir hayatı bilinmektedir. Bu edebiyat aynı zamanda tek bir vatanda değil başta Kore' den Avrupa'ya kadar uzanan Orta Asya coğrafyası olmak üzere Horasan İran Hindistan Azerbaycan Anadolu ve Balkanlar Türkiyesi Mısır Suriye Irak vb. gibi coğrafyanın birçok bölgelerinde ayrı devletler kurmuş Türklerin değişik vatanlarında işlenmiştir." (Banarlı 1983:1) Yukarıdaki ifadelerden anlaşılacağı gibi Türk Edebiyatı günümüzden en az 2500 yıl öncesine dayanan çok değişik coğrafyalarda kendine özgü güzellik ve zengin-liği ile biçimlenmiş bir edebiyattır. Her şeyden önce Türk Edebiyatı tarihi seyri içinde birbirinden farklı zamanlarda ve farklı coğrafyalarda biçimlenmiş olmasına kimi zaman yabancı milletlerin dil ve edebiyat kurallarının da etkisinde kalmasına ve farklı edebiyat anlayışlarını bünyesinde bulundurmasına rağmen bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Yani Türk Edebiyatı; yaşanan çağlara ve bu çağlar içinde yansıttığı ana konulara göre alt dönemlere ayrılmaktadır. Fakat bu ayrılıklar Türk Edebiyatı'nın bir bütün halinde görülmesine engel olmamaktadır. Biz bu incelememizde bir bütün halinde algılanması gereken Türk Edebiyatı'nı tarihi gelişiminde üç ana bölümde ve her bölümü de kendi içinde farklı kollara ayırarak ortaya koyacağız: 1. İSLAMİYET'TEN ÖNCEKİ TÜRK EDEBİYATI (M. Ö. 5. YÜZYIL – M. S. 10. / 11. YÜZYIL) 10. ve 11. yüzyıllar Türk milletinin sosyal siyasal ve kültürel hayatında oldukça önemli yüzyıllardır. Çünkü bu dönemde millet yeni bir uygarlığın içinde kendini bulur. "Bozkır" uygarlığından "Site" uygarlığına geçiş dönemlerinin yaşandığı bu yüzyıllarda mille-tin hayatında önemli değişiklikler görülür. Bu değişiklikler içinde dil ve edebiyat da bulunur. Bu nedenle ilk yazılı belgelerin görüldüğü M. Ö. 5. yüzyıl ile M. S. 10. yüzyıl arasındaki dönemde oluşturulan edebiyat ürünlerinin içinde bulunduğu döneme "İslamiyet'ten Önceki Türk Edebiyatı" adı verilmektedir. Türk Edebiyatı'nın ilk ana dönemi olarak kabul edilen bu yüzyıllarda oluşturulan edebi eserlerimizi kendi arasında iki alt bölüme ayırmaktayız. Bunlar: Sözlü edebiyat ürünleri. Yazılı edebiyat ürünleri. Türk Edebiyatı tarihin bilinen ilk dönemlerinden itibaren esas olarak sözlü edebiyata dayanmaktadır. Ağızdan ağza nesilden nesle aktarılarak milletin hafızasında derin izler bırakan ilk edebiyat ürünlerinin başında koşuklar sagular savlar ve destanlar gelmektedir. Alper Tunga Sagusu Oğuz Kağan Destanı Göç Destanı Ergenekon Destanı ve Şu Destanı bu dönemin en ünlü edebiyat ürünleridir. Bunların çoğu ise milli ölçümüz hece ile düzenlenmiş manzume eserlerdir. Düz yazı halinde düzenlenmiş olanlarda bile manzume ahengini görmek mümkündür. Yazılı edebiyat ürünleri ise üç ayrı dönem içinde ele alınmaktadır. Bunlar: Göktürk Dönemi : Uygur Dönemi : Karahanlı Dönemi: Göktürk Dönemi içinde ele alınması gereken en önemli yazılı eser Göktürk Anıtları'dır. Bu anıtlar M. S. 8. yüzyılda bugünkü Moğolistan toprakları üzerinde bulunan Orhun vadisinde dikilmiş yüzlerce mezar taşlarıdır. Bunların içinde Bilge Kağan Kültigin ve Tonyukuk adına dikilmiş olanları en önemlileridir. "Türk" adının geçtiği ilk ve olgunlaşmış yazılı belgelerdir. Bu mezar taşlarında milletin sosyal siyasal ticari ve kültürel hayatı ile ilgili önemli bilgiler yansımaktadır. Yazarı Yolug Tigin'dir. Uygur Dönemi'ndeki yazılı eserlerin büyük bir çoğunluğu Maniheizm dininin etkisiyle oluşturulmuş dini metinlerdir. Bunların başında Altun Yaruk Sekiz Yükmek ve Irk Bitig gelmektedir. Bu eserlerin tümü Uygur Türkçesi ve Uygur alfabesi ile yazılmıştır. Karahanlı Dönemi'nde yazılan eserlerin en önemli üçü ise şunlardır: Kutadgu Bilig : 1069 yılında Yusuf Hac Hacip tarafından mesnevi tarzında yazılan 6645 beyit meydana gelen manzume bir eserdir. Site uygarlığına geçiş döneminde yazılan eserlerden biridir ve dil itibariyle eski Türkçe özellikleri içermektedir. Bu nedenle İslamiyet'ten Önceki Türk Edebiyatı' nın eseri olarak kabul edilmektedir. Divan-ı Lugat'it Türk: Kaşgarlı Mahmut tarafından yazılmıştır. Türkçe-Arapça sözlük çalışmasıdır. Araplara Türkçeyi öğretmek amacıyla kaleme alınmıştır. Bu nedenle Arapça olarak yazılmış olmasına rağmen 7500'den fazla Türkçe kelime mevcuttur. Sadece 11. Yüzyılda değil sonraki yüzyıllar için de dil itibariyle önemini kaybetmeyen değeri tartışılmaz bir eserdir. Atebetü'l - Hakayık : Kaşgar Türkçesi ile 12. yüzyılda Edip Ahmet tarafından yazılmıştır. Kutadgu Bilig gibi aruz vezniyle man-zum olarak meydana getirilmiştir. Eserin bütünü 14 bölümdür ve 40 beyit ve 101 dörtlükten oluşmuştur. Sanat inceliklerinden yoksun olmasına mukabil dönemin Türkçesini yansıtması yönüyle oldukça önemli bir eserdir. Dini ve ahlaki bilgi vermek amacıyla yazılmıştır. 2. İSLAMİ DÖNEM TÜRK EDEBİYATI (10. / 11. YÜZYIL – 19. YÜZYIL) Türklerin 10. yüzyıldan itibaren kitleler halinde yeni bir dini seçmesiyle birlikte her alanda olduğu gibi dil ve edebiyat alanında da değişiklikler yaşanır. Özellikle dönemin aydınlarının o günün ortamındaki genel anlayışla bilim dili Arapça ve edebiyat dili Farsçanın etkisinde kalması dil ve edebiyatımızın çehresinde önemli değişiklikler oluşturur. Şiirdeki milli ölçümüz "hece" yerini Arapların şiir ölçüsü "aruz" a bırakır. Arap ve Fars edebiyatlarının nazım ölçüleri nazım birimleri mazmunları edebiyatımızda kendini gösterir. Önceleri taklit düzeyinde oluşturulan edebi eserler özellikle 16. Yüzyıldan sonra kendi kişisel kimliğine kavuşur. Bu yüzyıldan sonra Arap ve Fars şiirlerinden biçim içerik ve sanat yönünden daha güçlü Türk şiirleri yazılır. Arap ve Fars edebiyatları tarzında özellikle saray ve büyük şehir çevresinde oluşturulan edebi eserler "Divan" tarzı edebi eserler olarak kabul edilir. Arapça ve Farsça; bilim adamlarının sanatkarların ve saray çevresinde yaşayan insanların dilinde etkin olur. Böylece aydınlara özgü olarak Türkçe Arapça ve Farsçanın birlikte yer aldığı kültür dili olan "Osmanlıca" ortaya çıkar. Divan Edebiyatı'nın nazım ve nesir türündeki eserleri esas olarak bu dille meydana getirilir. Ayrıca 20. yüzyılın başlarına kadar etkinliğini koruyabilmiş bu edebiyatta daha çok soyut konular işlenir. Yukarıda özellikleri verilen edebi eserler genel olarak "Divan Edebiyatı" adı altında toplanmaktadır. Bu edebiyat her ne kadar dil biçim ve içerik yönünden yabancı edebiyatların etkisinde kalmışsa da zamanla kendi milli kimliğini ortaya koyarak Türk Edebiyatı'nın zengin ve geniş bir dönemini içine almıştır. Divan Edebiyatı'nın kültür dili Osmanlıca ile yansıtılmasına mukabil milletin kendi diliyle oluşturduğu "Halk Edebiyatı" ise ara vermeksizin devam eder. Eski Türk şiiri koşukların yerini koşmalar semailer varsağılar; saguların yerini halk ağıtları; savların yerini ise atasözleri alır. 13. yüzyılda yaşayan ünlü halk ozanı Yunus Emre bu tarzın en önemli temsilci-sidir. Ayrıca Kaygusuz Abdal Hacı Bektaşi Veli Hacı Bayramı Veli sonraki yüzyıllar-da Edirneli Nazmi Erzurumlu Emrah Tokatlı Nuri ve nihayet Cumhuriyet Dönemi'nin halk aşığı Aşık Veysel kökü 2500 yıl öncesine giden Türk halk şiirinin güçlü temsilcileridir. Eski Türk kültüründe önemli etkinlikleri bulunan ozan şaman baksı geleneğini sürdüren bu halk aşıkları değişen zaman ve şartlar içinde kendilerini daima kabul ettirmiş bilge insanlar olarak milletinin gönlünde derin izler bırakmış halk kahramanlarıdır. Onları kahraman yapan en önemli özellik ise milletin diliyle seslen-meleri milletin gözü ve gönlü olmalarıdır. Halk şiirinin zenginliğinden söz ederken Anonim Halk Edebiyatı ürünlerini saymadan geçmek doğru olmaz. Sahibi belli olmayan milletin ortak ürünlerinden kabul edilen atasözleri bilmeceler halk türküleri halk hikayeleri de Türk Halk Edebiyatı'nın zenginlikleri arasındadır. Bunların başında olayları 10. - 11. yüzyılda geçen fakat yazıya 14. - 15. yüzyılda aktarılan Dede Korkut Hikayeleri'ni saymak gerekir. Eski uygarlıktan yeni uygarlığa geçiş döneminde yazılan yarı nesir yarı manzum bu destan türü halk hikayeleri dil ve edebiyat yönünden değer biçilemez düzeydedir. Ayrıca Battal Gazi Destanı Köroğlu Destanı ve Nasrettin Hoca Fıkraları gibi pek çok halk ürününü de Halk Edebiyatı içinde ele almak ayrı bir gerekliliktir. 3. BATI ETKİSİNDEKİ TÜRK EDEBİYATI (19. YÜZYIL - ... ) 19. yüzyıl Türklerin yeni bir uygarlıkla tanıştığı yüzyıldır. !8. yüzyılda aydınlanma dönemini yaşayan nihayet 19. yüzyılda sanayi devrimini gerçekleştiren Batı ülkelerinin bilim ve teknolojideki gelişmelerine paralel Türk ülkesinde bilimsel gelişmelerin yaşanmaması; sosyal siyasal ve ekonomik krizlerin artması aydınların telaşa düşmesine neden olur. Gerileme ve bozulma karşısında çıkış ve kurtuluş çareleri arayan yöneticiler Avrupa'ya öğrenci göndermeye başlar. Buna ek olarak Avrupa'nın başlıca şehirlerine büyükelçiler atanır. Bu büyükelçiler bulundukları şehirlerde Avrupa insanının hayatını edebiyatını siyasetini ve kültürünü yakından gözlem yapma fırsatını elde ederler. Ayrıca anılarını ve gözlemlerini "Sefaretname" adındaki kitaplarda toplarlar. Bu kitaplar İstanbul başta olmak üzere Türk ülkesinin kültür ve sanat merkezleri olan şehirlerde elden ele dolaşmaya başlar. Daha çok Avrupa hayat tarzı sanatı ve edebiyatının yüceltildiği bu kitaplar aracılığı ile Türk aydınlarında Avrupa hayranlığı kendini göstermeye başlar. 9 10 yüzyıl önce Arap ve Fars aydınlarının etkisi altında kalan Türk aydınları bu kez de Batı aydınlarının etkisi altına girmeye başlar. Bir zamanlar Arapça ve Farsça yazmaktan kendilerini kurtaramayanlar 19. yüzyılda da Fransızca ve Almanca yazmaktan kendilerini kurtaramazlar. Türk aydının yanılgısı dokuz yüz yıl sonra tekrar görünmeye başlar. Bu sefer gözler Batı'dadır. Artık Fransızca konuşmak "ilericilik" kabul edilmektedir. Fransız hayat tarzını benimse "çağdaşlık" olarak değerlendirilmektedir. Türk ülkesinin sosyal siyasal ve kültürel sorunlarının çözümü sadece Batı'ya daha çok yaklaşmakta aranmaktadır. Ama bu yaklaşma bilim ve teknolojide değildir. Edebiyat sanat ve ahlak tarzındadır. Türk aydını ve ülkesi 10. ve 11. yüzyıllarda olduğu gibi yeniden bir geçiş döneminde artısıyla eksisiyle yeni bir uygarlığın içindedir. Ne yapıp edip bu yeni uygarlığın da her alanda temsilcisi olmalıdır. Türk aydınındaki genel yargı budur. Ülkenin ve milletin geçirdiği aşamaların sosyal siyasal kültürel değişikliklerin ve arayışların bir yansıması bulunan edebiyat; yukarıdaki değişmelerden habersiz olamaz. Nitekim 19. yüzyıldan sonra dil ve edebiyatın çehresi de değişmeye başlar. Batı ülkelerindeki gibi gazeteler yayımlanmaya makale türünde yazılar yazılmaya başlar. Ayrıca Türk edebiyatı ilk defa Batılı tarzda "roman" "hikaye" "tiyatro" ile tanışır. Artık geleneksel Türk tiyatrosu yerini Batılı anlamdaki trajedilere dramlara müzikli tiyatrolara bırakmaktadır. Karagöz ve Hacivat Meddahlık geleneği ramazan gecelerinin özel misafiri durumundadır. 19. yüzyılın sonlarından itibaren sosyal ve siyasal değişmelere uygun olarak edebi topluluklar görülmeğe başlar. Şinasi ve Agah Efendi'nin 1860 yılında çıkardığı ilk özel gazete "Tercüman-ı Ahval" ile Tanzimat Edebiyatı da başlar. Bu dönemin aydınları şiirde biçim yönünden eski tarzı bırakmamakla birlikte içerik yönünden değişiklikler ortaya koyarlar. Artık. devlet büyükleri ve sanatkarlar değil özgürlük gibi soyut kavramlar övülmeye başlar. Nesir ürünlerinin dili daha sade ve anlaşılır bir boyut kazanır. 1896 yılında ortaya çıkan Servet-i Fünun topluluğu ise özellikle şiirde sade ve anlaşılır dilden uzaklaşır. Fakat Tanzimatçılar'dan daha başarılı Batı tarzında romanlar yazılmaya başlar. Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin ise bu döneme şiir alanında damgasını vurabilmiş iki önemli sanatçıdır. Şiirde "pitoreks" akımın görülmesi de bu döneme rastlar. Edebiyatımızın çehresinde çok önemli bir yeri bulunmamakla birlikte etkileri sonraki dönemlerde daha çok görülen bir grup edebiyatçının oluşturduğu Fecr-i Ati Edebiyatı da Batı etkisindeki Türk Edebiyatı'nın bir alt bölümü olarak değerlendirilir. Ömer Seyfettin Ziya Gökalp ve Ali Canip YÖNTEM'in Selanik'te birlikte çıkardıkları "Genç Kalemler" dergisi ise edebiyatımızda millileşme akımlarını başlatır. Siyasi boyutunu Ziya Gökalp'in dil ve edebiyat boyutunu ise daha çok Ömer Seyfettin' in temsil ettiği bu hareket genel Türk Edebiyatı içinde Milli Edebiyat Dönemi olarak kendini gösterir. Bu harekete sonraki yıllarda Halide Edip ADIVAR Yakup Kadri KARAOSMANOĞLU gibi ünlü romancılar da katılır. Ele aldığı konu itibariyle "Savaş Edebiyatı" da daha çok roman ve hikayeleri-mizde yansır. Cumhuriyet'in ilanı özellikle Atatürk'ün dil ve edebiyat alanına önem vermesi ile birlikte edebi eserler doğu ve batı dillerinin etkisinden kurtulmayı başarır. Beş Hececiler ve Yedi Meşaleciler adı ile bilinen edebi topluluklar öncelikle halk tarzını şiirlerinde yeni bir anlayışla yorumlarlar. 1930'lu yıllarda Yakup Kadri KARAOSMANOĞLU ve Vedat Nedim TÖR' ün önderliğindeki KADRO hareketi'nin yayımladığı KADRO dergisi yayın dünyasına canlılık getirir. Bu dergi dil ve edebiyat yorumlarıyla birlikte sosyal ve siyasal değişmelere ve olaylara da sayfalarında yer ayırarak edebiyata ve sosyal hayata da canlılık katar. Sonraki dönemlerde de bu gelenek devam eder edebi topluluklar kendilerine birer dergi bulur ve bu dergilerin çevresinde sanat ve edebiyatla ilgili düşüncelerini yansıtırlar. "Hisarcılar" buna bir örnektir. Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı içinde göz ardı edilmeyecek bir diğer topluluk ise Orhan Veli KANIK'ın öncülük ettiği "Garip Şiir Akımı" dır. Şiirde serbest nazmın en güzel örneklerinin verildiği dönem bu dönemdir. Özellikle 1950'li yıllardan sonra gerek nazım gerekse nesir alanlarında edebiyatçılarımızın önemli bir bölümünde ideolojik endişelerin ön planda tutulduğunu söylemek de yanlış bir teşhis olmayacaktır. Dünyada gelişen siyasi hareketlerle doğru orantılı olarak ülkemizde de şair ve yazarlarımızın popüler olma hevesi içinde klasiklikten uzaklaştıkları gözlemlenir. Bu durum da meydana getirilen eserlerin "edebi eser" olma özelliğini çoğu zaman ortadan kaldırır ya da en azından eserlere şüphe ile yaklaşılmasına neden olur. Bütün olumsuzluklara rağmen Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı köklü ve zengin birikimi sayesinde son 50 yılında şiir roman hikaye tiyatro ve gazete yazılarıyla edebi değeri yüksek ürünler vermekten de geri durmaz. Son dönem içinde çeşitli alanlarda ürünler veren sanatçılarımdan bazıları şunlardır: Şiir: Yahya Kemal BEYATLI Faruk Nafiz ÇAMLIBEL Fazıl Hüsnü DAĞLARCA Cahit Sıtkı TARANCI Ahmet Muhip DRANAS Ahmet Kutsi TECER Orhan Veli KANIK Bedri Rahmi EYÜPOĞLU Arif Nihat ASYA Oktay Rıfat Cahit KÜLEBİ Behçet NECATİGİL Zeki Ömer DEFNE İlhan GEÇER Mehmet ÇINARLI Yavuz Bülent BAKİLER Göktürk Mehmet UYTUN vb. Roman: Ahmet Hamdi TANPINAR Abdülhak Şinasi HİSAR Tarık BUĞRA Peyami SAFA Cengiz DAĞCI Samiha AYVERDİ Kemal TAHİR M. Necati SEPETÇİOĞLU Oğuz ÖZDEŞ Orhan PAMUK vb. Hikaye: Sait Faik ABASIYANIK Memduh Şevket ESENDAL Samet AĞAOĞLU Haldun TANER Sevinç ÇOKUM vb. Yazımıza ATATÜRK'ün edebiyatla ilgili şu düşünceleriyle son verelim: "Beşeriyette en olumlu bilim en ince teknik temellerine dayanan hayatla kanla karşılaşmak kendileri için mukadder olan askerlik gibi yüksek bir ideal meslek bile kendini içinde bulunduğu topluma anlatabilmek için uyandırıcı amaçlandırıcı yürütücü ve sonunda fedakar ve kahraman yapıcı vasıtayı edebiyatla bulur. Böylelikle edebiyatın her insan toplumu ve bu toplumun hal ve geleceğini koruyan koruyacak olan her teşekkül için en esaslı eğitim vasıtalarından biri olduğu kolaylıkla anlaşılır