İnsanlığa Yön Veren 30 Bilimsel Kitap Bilincimizi aydınlatmamızı borçlu olduğumuz; şaşırtıcı, devrim yaratan ve dünyayı algılama şeklimizi değiştiren, yazıldıkları dönemde çoğunlukla anlaşılmayan, değiştirdiği eskimiş bilgilere köhne bir sadakatten dolayı itibar edilmeyen yada otoritelerini sarsılması istemeyen güç sahipleri tarafından sansür edilen bilim kitaplarını unutmamak gerekir. Her ne kadar günümüz eğitim sisteminde değerleri, itibarları ve sebep oldukları devrimsel nitelikleri göz ardı ediliyor olsa da; bu kitaplar sayesinde bugün varız! Ve biz hatırladıkça, okudukça ve değerlerini anladıkça onlar var olmayı sürdürecekler. Değerli düşünür ve bilim insanlarının zihnimizde yol açtıkları bu eşsiz dönüşüm sayesinde bugün; teknolojik sınırlarımızı zorluyoruz, evrende yolculuk yapmayı düşleyebiliyor ve kendi küçük dünyamızın sorunlarının üzerinden gelebiliyoruz. Tabu yıkan cesaretleri, zihinlerimize inşa edilen duvarları aşmamızı sağlayan özgüvenleri ve insanları doğru bildiklerini sorgulatmaya iten bilgelikleriyle bu öncü bilimsel kitaplar hala değerlerini korumaktalar. Bu eşsiz kitapların her daim belleklerimizdeki canlı yerini korumalarını dileğiyle... 1. Philosophiae Naturalis Principia Mathematica İlk kez 1687'de basılan Isaac Newton'un Principia'sı üç ciltten oluşan doğayı matematiğin diliyle anlamaya çalışan bir şaheserdir. Ortaçağ boyunca tanrının buyruklarından başka bir dili kabul etmeyen dönemin din adamlarına karşın; eser başlıca başkaldırı aracıdır. Karanlığın ortasında yakılan tek bir mum gibi; bugün evrensel matematiğini anlamaya başladığımız doğanın matematiksel ilk ifadesi Newton tarafından Principia'da yapılmıştır. Çevresindeki doğa olaylarını anlamaktan yoksun insanlığa sunulan bu muhteşem armağanla tüm modern gelişmemizin tamamını borçluğu olduğumuzu söylersek sanırım yanılmayız. Zira yığın halinde ilerleyen bilimin temelinde Principia olmasaydı o temelin dayanacağı bir başka temel bulunamazdı diye düşünüyorum. Mütevazılığıyla meşhur Newton; eserinde yeni bir teori geliştirmediğini söyler. Gerçekten de öyledir; yaptığı sadece doğayı matematiğin diliyle ifade etmektir. Ama bu her şeyi başlatan o küçük adımdır. 2. Nicolai Copernicito Torinensis De Revolutionibus Orbium Coelestium 1543'te Kopernik'in devrim yaratan kitabı; tarihte ilk kez insanını evrenin merkezinden koparıp alan; geçmişe, evrene ve algılarımıza dair tüm bildiklerimizi sarsan tarihin en sarsıcı bilimsel yayınlarından birisidir. Evrenle ilgili o güne kadar yegane kabul görmüş açıklama olan Batlamyus'un öğretilerini bir kenara iten yöntem ve analiz bakımından hala değerini koruyan zamanının çok ötesinde bir eserdir. Ancak Kopernik'in bilimsel titizliğinin bir sonucu olarak oldukça karmaşık ve teknik hesaplarla ayrıntılandırılan teorisi anlaşılmasını zorlaştırmaktadır. Bilimsel önemine ve insanlık tarihi açısından taşıdığı değere rağmen başarısız bir satış grafiği yakalamıştır. Kopernik'in eseri; insanlığın düşünce biçimini aniden ve tek bir hamlede kökten değiştirmiştir. 3. Aristoteles'i Batı'ya Tanıtan İbn-i Rüşd'ün El Yazmaları İbn-i Rüşd yada Latince bilinen ismiyle Averroes; batı dünyasının çok şey borçlu olduğu antik Yunan düşüncelerini ilk kez tanıtan isim olmuştur. Tıp, Fizik, Astronomi ve Felsefe alanında derin okumalar yapan ve antik çağdaki okumalarını kendi yazmalarında yeniden tartışan İbn-i Rüşd'ün en önemli yazması kuşkusuz Aristoteles'in τὰ μετὰ τὰ φυσικά isimli eseri olmuştur. Aristoteles'in varlık üzerine temel düşüncelerini kaleme aldığı eserin İbn-i Rüşd tarafından hem aktarılıp hem de tartışıldığı el yazmaları on ikinci yüzyıldan itibaren batı dünyasında ilgi uyandırmıştır. Latince'ye çevrilen el yazmaları İbn-i Rüşd'e oldukça sadık bir okuyucu kitlesi kazandırmıştır. Batılılar tarafından İbn-i Rüşdçü olarak anılan akım İslam ile Aristoteles'in öğretilerini harmanlayan bir akımdır. Hristiyanlık içerisindeki skolastik tartışmalara bir yanıt aramak isteyen batılılar çözümü İbn-i Rüşd'de aramışlardır. Ancak Kilise tarafından lanetlenen bu öğreti; giderek kilise karşıtlarının sığındığı bir liman olmuştur. Ortaçağ boyunca çokça tartışılan İbn'i Rüşd; batı felsefesine antik çağın kadim bilginlerini tanıtarak önemli bir görevi üstlenmiştir. 4. Dialogo Di Galileo Galilei Linceo Matematico Galileo'nun evrendeki düzene dair Batlamyus'a ait fikirlerle Kopernikus'a ait fikirleri karşılaştırdığı eseri 1632'de yayınlanmıştır. Dönemindeki bir çok bilimsel yayının aksine Latince değil İtalyanca yayınlanmıştır. Henüz uluslaşmayan İtalya'da Rönesans'ın ve Aydınlanma'nın başkenti olan Floransa'da Medici ailesinin hamiliğinde yayınlanmış ve fakat Roma'daki Kilise'nin şiddetli itirazıyla yazarı yargılanmış, cezalandırılmış ve eser sansür edilmiştir. Halbuki kitap boyunca yazar herhangi bir taraf tutmadan iki görüşü değerlendirmiştir ancak yine de okuyanların gözünde Batlamyus'un dünya merkezli evren anlayışı yerine Kopernikus'un güneş merkezli evren anlayışı daha inandırıcı gelmektedir. Galileo'nun sadece karşılaştırma yapmaya çalıştığı ve bir kati sonuca varmadığı kitap yine de kilisenin hışmından kurtulamamıştır. Galileo Galilei sadece varamadığı sonuçlarla değil uyguladığı yöntemlerle sorgulanıyordu aslında. Kilise'nin sansürlediği ve tümüyle bilimsel etkinliğimizde şüphesiz derin izler bırakan Galileo'nun bilimsel yöntemleridir. Türkçe'ye üç yüz yetmiş beş (375?) yıl sonra çevrilebilen eser sadece yazıldığı astronomi alanıyla değil aynı zamanda bilimsel yöntemin vazgeçilmez olduğu tüm branşlarda bir başvuru kaynağı niteliğindedir. 5. El Kanun fit-Tıp Ortaçağ boyunca yetişmiş en büyük Müslüman düşünürlerden olan İbn-i Sina'nın bu en büyük eseri uzun yıllar boyunca akademilerde ders kitabı olarak okutulmuştur. Bugün içerdiği bir çok acı reçetenin gerçek bir iyileştirme niteliği olmadığı anlaşılmış olsa da 11. yüzyılın başlarında yayımı tamamlanan beş ciltlik eser insan aklını tıp biliminin sınırlarını zorlamasının yolunu açmıştır. Ortaçağ Batı üniversitelerinin henüz Yunan düşünürlerle tanışmadığı bir dönemde Müslümanların yazdığı El Kanun fit-Tıp gibi eserler bilgeliği Avrupa'ya taşıyordu. Tıp alanındaki neredeyse en meşhur kitaplardan birisi olan El Kanun fit-Tıp tüm Ortaçağ boyunca batı dillerine çevrilmiştir. Ancak İbn'i Sina'nın kitabı esasen öğrettiklerinden çok okurlarını yeni yollar denemeye sevketmesiyle değerliydi. Önerdikleri denendi, yanlışları gözlendi ve tıp bilimi böylece deney ve akıl yürütmenin evrensel nitelikleri üzerinde yükseldi. El Kanun fit-Tıp'ın devrimsel yanı ise Ortaçağ insanına; bilginin oluşmasında insanı deneye götürecek ilk cesareti vermesiydi. 6. L'etre et le néant Jean Paul Sartre'ın başucu eseri olan "Varlık ve Hiçlik: Fenomenolojik Ontoloji Denemesi" 1943 yılında yayınlanmıştır. Sartre başyapıtında felsefesinin temelini atmış ve bireyin varlıksal sorunlarını bireyin varlığından ayırmayı başarmıştır. Böylece batı düşüncesindeki birey idealinin temelini meşrulaştırmıştır. Bir ateist olan Sartre; insan varlığındaki özü uhrevi anlamından soyutlamış ve özgür iradeyi varlığın temeline yerleştirmiştir. İnsan doğasını tümüyle kendi kendini yaratan özün üstüne yerleştiren Sartre'in temelini attığı birey kimliği bugün Avrupa toplumlarının normlarından birisi haline gelmiştir. 7. Die Geburt Der Tragödie Aus Dem Geiste Der Musik Büyük Düşünür Nietzsche'nin belki de en önemli kitabıdır Trajedyanın Doğuşu. Tüm akademik çalışmalarını ve felsefi görüşlerinin temeli olan Apollon/Dionysos ayrımını bu kitapta açıklamıştır. Bu kitapla birlikte ortaya konulan bu ikilik müzikten edebiyata, tarihten sosyolojiye bir konuda bir şeyi anlamak için uygulanabilir olmuştur. Öte yandan kitabın Nietzsche'in doktora tezi olması da onu daha değerli kılmaktadır. Bu eserden sonra hiçbir sosyal bilim ögesi Apollon/Dionysos kıyaslanmasından ayrık düşünülemez olmuştur. Tüm özler ve nesneler hem yapısallıkları hem de özleri bakımından bu ayrıma uydukları ölçüde değerlendirilmişlerdir. Canlıları ve hatta ulusları dahi bu kategorileştirmeyle değelerdirilmesi Nietzsche'nin düşün gücünü göstermesi bakımından çarpıcıdır. Batı düşüncesini anlamak için işe önce Avrupa toplumlarının tarihi, kültürleri ve değerleriyle anlamak gerekmektedir. Bunun için ise Nietzsche'nin Trajedyanın Doğuşu kitabında oluşturduğu ayrımın toplumların felsefi düzleminde yarattığı ayrım anlaşılmalıdır. Nietzsche'yi anlamak için ise önce işe Trajedyanın Doğuşu kitabından başlamak elzemdir. 8. Le Deuxième Sexe Marx'ın Kapital'i Sosyalistler için ne anlam ifade ediyorsa Simon de Beauvoir'in de "Le Deuxième Sexe"i kadınlar için o anlamı ifade eder. Feminist düşüncenin temel kaynaklarından olan İkinci Cins; 1949 yılında yazılmış ve yüzlerce dile çevrilmiştir. Eğer yine de bir değerlendirme ölçütüyse İkinci Cins; Vatikan'ın yasaklanmış kitaplar listesine girme onurunu kazanmıştır. Bu kitapla Simon de Beauvoir "kadın doğulmaz, kadın olunur" görüşünü tarihi, edebi ve ideolojik donelerle desteklemiş ve bu elzem sonuca ulaşmıştır. Kadının yaşadığı sorunları evrensel ölçütte tartışan ve sınıf, sınır ve kısıt tanımadan irdeleyen iki ciltlik hacimli eser bugün hala eşsiz değerini korumaktadır. Bu devrimsel kitabın Türkçe'de çevirisi yetersiz ve özensizdir ne yazık ki. İngilizce çevirilerini yada mümkünse yazıldığı dil olan Fransızca metnini okumanız daha iyi olacaktır. 9. Die Welt als Wille und Vorstellung Arthur Schopenhauer'in ilk kez 1818te yayınlanan eseri yazarı tarafından iki kere okunması tavsiye edilmişir; okunması ve anlaşılması meşakkatlidir. Dünyayı ve dünyayı algılama biçimimiz olan bilimi; kadim insanlık hatırası olan bilgelikle karşılaştıran ve Schopenhauer felsefesinin temelinin atıldığı eser; kendisinden önce yazılmış felsefi metinleri de irdelemesiyle tümden bir düşüncenin felsefi bakiyesini almaktadır. Alman idealizmini ve Avrupa bilgeliğini sarsalayan kitap günümüzde okunması unutulmaması gereken en önemli kitaplar arasındaki yerini hala korumaktadır. İkinci cildi daha çok ilk cildin genişletilmiş bir versiyonu olarak görülse de toplamda ilk kitapta yer almayan kimi tartışmaların burada yapıldığına da şahit oluruz. Yayınlandığı dönemde büyük kıyametler koparmasa da dünya ve insanlık üzerine yazılmış bu kıymetli eser zaman içinde düşüncenin insan ögesi üzerindeki arzunun ve tasarımın sorgulanmasına yol açmıştır. 10. The Selfish Gene Evrim Biyoloğu Richard Dawkins'in en önemli kitabı 1976'da yayınlanan "Bencil Gen"dir. Evrim Teorisini aşina olduğumuz hayvanlar aleminin değerleri üyeleri yerine tüm canlılarını ortak paydası olan genler üzerinden anlatan oldukça çarpıcı bir kitaptır. Kitabın büyük başarısının atlında her kesimden okuyucuya hitap edebilen Dawkins'in akıcı üslübu yatmaktadır. Sadece genlerin yaşam biçimlerini değil yaşımı anlamlı kılan, örneğin bilinç gibi, anlaması daha güç olan kavramları da kendi dinamiğinde açıklamayı başaran kitap onlarca dilde milyonlarca satmıştır. Yaşamın kendi doğasını; yaşamdaki en küçük anlamlı parçanın yaşama dair davranışları üzerinden okuyan Dawkins'in bugün hala önemini koruyan kitabı; bu listede yer alıp da dilimize kazandırılan ender kitaplardandır. 11. Sein Und Zeit Alman varoluşçu düşünür Martin Heidegger'in şaheseri olan kitap varlığın ve zamanın derin bir analizidir. Ancak tüm Avrupa düşün dünyasını değiştiren bu önemli eser; yarım kalmış bir kitabın ancak yazılabilen kısımlarından oluşmaktadır. Heidegger; ilk başlarda kitabının her biri kendi içinde iki ayrı alt başlık taşıyacak üç bölümden oluşturmayı düşünmüş, fakat ilk iki alt başlığı tamamlayabilmiştir. Anlamsal bütünlüğüne ulaşmanın düşün ve hayal gücünü oldukça zorlayan eser; bir çok edebiyatçıyı, felsefeciyi ve sinemacıyı etkilemeyi sürdürmektedir. Varlık temel problemleri kadar görünümleriyle oynamayı seven bir düşün insanı olarak Heidegger; kendi düşüncelerini dile getirdiği eserinde de düşüncelerini dile getirirken kullandığı dil olan Alman diliyle de oynamıştır. Dilbilimsel anlamda da oldukça zorlayıcı bir yapı olan eserin okunması için sadece felsefeye değil dile de yetkin olmak gerekmektedir. 12. The Feminine Mystique 1963 tarihli kadın hareketini alevlendiren eserin yazarı Betty Friedan aktivistliği kadar teorisyenliğini de ispat etmiştir. Amerika'daki feminist hareketin ikinci dalgasının bu kitapla başladığı söylenmektedir. Ellilerden bu yanan Amerikan basını ve reklam dünyası artan oranlarda Amerikan Ev Kadını imajını süslendirmektedir. Friedan'ın temel kuramı yüceltilen bu "ev kadını" çözümünün Amerikan kadınına mutluluk getirmediğidir. Amerikan aile değerlerini sarsan ve yayınlanır yayınlanmaz çeşitli eyaletler yasaklanmaya çalışılan eser; milyonlara ulaşan satış rakamlarına ulaşmıştır. 13. On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life Evrimsel biyolojinin temel kitabıdır. Charles Darwin tarafından yazılan kitapta günümüzde hala birçokları tarafından kabul edilmesi imkansız görülen temel bilimsel veriler ilk kez ortaya atılmıştır. Darwin'in bilimsel görüşleri; kendi inançlarıyla dahi çelişmiştir ama yine de bilimsel özgüveniyle kitabını yayınlamıştır. Eser, 1830'lar boyunca Darwin'in yaptığı keşif gezilerinde elde ettiği verilerle meydana gelmiştir. Darwin; inanmakta güçlük çektiği teorisini tekrar tekrar test etmiş, gözlemlerinin her defasında kendisini hep aynı sonuçlara sürüklediğini gördüğünde yirmi yıla yakın zamanı teorisini yayınlamak için beklediğini anlamıştır. Darwin'in teorileri dünyayı anlama şeklimizi en çok değiştiren kitapların başında gelir; binlerce yıl boyunca kutsal metinlerin dışına çıkamayan insan bilinci ilk kez varlığını borçlu olduğu doğaya geri dönmüştür. Darwin'in yüksek edebi yeteneği, muhteşem bilimsel yetkinliği ve akıl yürütmedeki eşsiz deneyimiyle olabildiğine sarsıcı bir eser yaratmıştır. Yalnızca bilimsel erki nedeniyle değil edebi gücü ve akli değeri nedeniyle de okunmaya değerdir. 14. De Humani Corporis Fabrica Libri Septem 1543 yılında Kopernicus'un evrenin ince ayrıntılarını çıkardığı zamanlarda Andreas Vesalius insan bedeninin ince ayrıntılarıyla uğraşıyordu. Vesalius'un haritalandırmaları en az Kopernicus'un çizimleri kadar insan bilincini derinden sarsmıştı. İnsan bedeni üzerinde deneyler yapmanın, kadavralara ulaşmanın yada tanrıların işine karışmanın çok büyük bir tehdit oluşturduğu dönemde Andreas Vesalius; modern tıp dünyasının çok şey borçlu olduğu bir ilki başarmıştır. İbni Sina'nın birçok şerhle aktardığı ve çoğu da hatalı olan antik bilgilerden başka bilgisi olmayan Ortaçağ bilim insanlarının Vesalius'un çalışmalarından nasıl etkilendiğini anlamak bizim için neredeyse imkansızdır. Vesalius tümüyle insan zihnini sarsan ince ayrıntıcılığıyla bedenin bilinmeyen tüm yanlarını ortaya sermiştir. Anatomi biliminin yeni bir el kitabı vardır artık; bu kez daha gerçekçi ve ayrıntılıdır. 15. Die Grundlage Der Allgemeinen Relativitätstheorie Einstein'ın muhteşem dehasıyla zamanı ve maddeyi tek bir formüle sığdırdığı yıl olan 1905'te ünlü Alman bilim dergisi "Annalen der Phsik"te ilk kez yayınladığı görelilik kuramına dair görüşleri tüm dünyayı derinden sarsmıştı. Bilim insanların yorumlamakta dahi zorlandığı zamanı ve maddeyi tek bir formüle sığdıran hesaplamalar evreni, dünyamızı ve tarihimizi anlama biçimimizi sorgulamamıza neden oldu. Yayınlanışından on yıl sonra dergideki temel makalelerin önemi daha da artmıştı. Kitabevleri, kütüphaneler, üniversiteler ve dünyanın dört bir yanından bu dehayı kendi dilinden okumak isteyenler derginin nüshalarını adeta kapışıyordu. 1915'te Annalen der Phsik dergisi editörleri Einstein'ın görelilik makalelerini ayrıca kitaplaştırmışlardı. Dünya tarihinin belki de en çok satan akademik makaleleri; böylece Die Grundlage Der Allgeminen Relativitätstheorie adıyla kitaplaştırılmıştır.