İnternette sansürün derecesi hangi seviyeye konmalı? İşte Çin örneği ve özgürlüğe bakış Bugünlerde Türkiye'de internet ve sansür konuları konuşulurken akıllara hemen Çin örneği gelmeye başladı. Her gün sansürleme veya internet cezaları üzerine bir haber okuduğumuz Çin'de, internet kullanıcıları oldukça katı kurallar ve kısıtlamalarla karşı karşıya. Türkiye'de alınacak kararların arefesinde fikir edinebilmemiz açısından "internette özgür müyüz?" veya "özgürlüğümüzün sınırı nerede?" sorularına cevap aramak için Çin dosyası üzerine birkaç söz söylemekte fayda var. 110 milyon internet kullanıcısı 2006 verilerine göre Çin'in nüfusu 1.3 milyar. Sürekli büyüyen internet kullanıcısı sayısı ise geçen yıl 110 milyon civarındaydı. Ülke çapında 60 milyon tekil IP adresi, 46 milyon sunucu ve 700 bin civarında. cn uzantılı internet adresi var. Bu sitelerde blog yazanların sayısı ise 600 binden fazla. Takdir edersiniz ki bu kadar yoğun bir nüfus ve internet kullanımı olduğunda da bazı konularda karmaşa yaşanması kaçınılmaz hale geliyor. Kullanıcı trafiğini bir yana koyun, özellikle genç nüfusun sakıncalı görülen içeriğe kolayca ulaşabilmesi başta aileleri olmak üzere hükümeti de rahatsız ediyor. Çünkü Çin yönetimi, "sakıncalı içerik" kapsamına rejim karşıtı düşünceleri de dahil ediyor ve yetkiyi ele almak istiyor. Bu doğrultuda biz de sık sık, kapatılan internet kafeler veya cezaya çarptırılan kullanıcılar gibi Çin kökenli haberleri okuyoruz. Kısıtlamaların olumlu yönü var mı? En özgür ortamlardan biri olarak bilinen internette böylesi yasaklamaların yapılması çoğu kişiye göre özgürlükleri kısıtlamak anlamına geliyor. Oysa işin diğer boyutuna objektif olarak bakacak olursak internet içeriğinin denetim altına alınabilmesi adına Çin'de etkileyici bir gözleme/izleme teknolojisi de kullanılıyor. Yani belki özgürlük kısıtlı ama teknolojiye fazlaca kafa yoruluyor. Hükümet hassas ve tartışmaya yol açan konulara yasaklama getirerek bu konuda kaçak olarak faaliyet gösterenlere bazı yaptırımlar da uyguluyor. Bu nedenle dünya basınındaki yorumlarda özgürlüğünün peşinde koştuğunu iddia eden ve "siber-muhalifler" olarak adlandırılan kesimdeki Çinli internet kullanıcılarının, dünyanın en büyük hapishanesinde yaşadıkları ifade ediliyor. Batılı şirketler Çin'deki potansiyeli gördükleri için buradaki internet sistemi üzerine teknik destek ve çeşitli servisler sunuyorlar. Ancak Çin'de internet üzerine iş yapmak sanıldığı kadar kolay değil. Aralarında Cisco, Nortel Networks, Sun, 3COM, Google, Yahoo, Microsoft ve IBM gibi dev isimlerin yer aldığı pek çok şirket ülkedeki yasal platforma uygun çözümler arayıp pazardan pay kapma yarışı içerisinde. Google şartları kabul etti Öyle ki Yahoo ve Google, Çin'in filtreleme prosedürlerini bile kabul edip arama motorlarını bu sınırlamalar dahilinde kullanıma açmayı kabul etti. Çünkü ancak bu şekilde varlıklarını sürdürme ve Çinli kullanıcılara ulaşma şansları var. Nasıl bir izleme var? Çin için internet altyapısına yönelik çalışan önemli şirketlerden birisi de Cisco Systems. Cisco'nun ürettiği yönlendiriciler anonim bağlantılara kapalı ve ayrı bir şifrelemeyle Çin'e özel olarak tasarlanıyor. Bu da internetin ulus çapında izlenebilmesi için hükümet adına işi kolaylaştırıyor. İnternet servis sağlayıcıları kimlerin nete bağlı olduğu ve hangi sayfaları ziyaret ettiğinin kaydını tutmak zorunda. Müşterilerin hesap numaraları, telefonları ve IP adresleri de veritabanına kaydediliyor. Eğer ISS şirketlerinden birinin herhangi bir müşterisi internet üzerinde Çin yasalarına aykırı bir davranışta bulunursa bundan şirket de sorumlu tutuluyor. İnternetteki içerik sağlayıcılar ise yayınladıkları içerikten veya forum sayfaları gibi görüş bildirilen yerlerden tamamen sorumlular. Benzer şekilde burada da yasal işlem söz konusu olduğunda, şirket sayfa içeriği nedeniyle mahkemede sanık sandalyesinde kendisini bulabilir. Aynı zamanda sistemlerini, üye olacak kullanıcıların güvenli bir şekilde kayıt yapmalarına imkan tanıyan ve kimlik bilgilerini tutabilecekleri bir şekilde oluşturmaları gerekiyor. Gerektiğinde bu bilgiler denetlemeye açık tutulmak zorunda. Kullanıcıların sitede ne yaptığı da kaydı tutulan bilgiler arasında yer alıyor. Denetimlerde yetkililer istenilen şeyleri elde edemediğinde şirketin çalışma ruhsatı iptal edilerek çalışanları da tutuklanabiliyor. İnternet ve kafeler Çin'deki internet kafeler 60 gün süresince müşterilerinin kayıtlarını saklamakla yükümlüler. Bu kayıtlar dahilinde kafedeki kullanıcıların internet üzerindeki tüm aktivitelerinin detaylı bilgileri, isim, adres ve telefon numaraları gibi veriler yer alıyor. Eğer bir kullanıcı yasaklanmış bir web sitesine girmeye çalışırsa, kafe tarafından bağlantısı kesilerek en kısa sürede yetkililere durum iletiliyor. Bu gibi yasal prosedürlerin aşımı sonucunda para cezaları verilebiliyor ve hatta hapis istemiyle davalar da açılıyor. Nitekim bugüne kadar 60'tan fazla kişiye hapis cezası verildi. Nüfus cüzdanı olmadan internet kafelerin kullanılması da yasak. 16 yaşından küçükler de kafelere kabul edilmiyor. Buna gerekçe olarak şiddet içerikli oyunların ve bazı video görüntülerinin psikolojik gelişimi olumsuz yönde etkileyecek olması gösteriliyor. E-posta kontrolü E-postalar da kontrollerden nasibini alıyor. Servis sağlayıcıları tarafından filtrelenen bu mesajlar, spam'lerin engellenmesiyle benzer teknoloji kullanılarak ayıklanıyor. Mesaj içeriğinde veya başlıkta geçen kelimeler taranarak sakıncalı e-postalar, sunucudan gönderilmeden engelleniyor. Kısıtlı web içeriği Baidu veya Yisou gibi Çin kökenli arama motorları, içerik kontrolü de yapıyor. Belirli kelimeler taranarak suç işleyen siteler tespit ediliyor ve yasaklı siteler listesine ekleniyor. Bu listedeki bir siteye erişmek istendiğinde filtreleme sistemi hattı kesiyor. Blog, forumlar, e-posta veya tartışma grupları Çin'de en popüler ve en kalabalık ortamlar. Benzer kelime filtreleme sistemi bu sitelerde de mevcut. Blog hizmeti veren sunucularda yasaklanmış kelimelerin yayınlanmasına izin verilmiyor. Aynı zamanda içerik denetmekle görevli kişiler de sayfa sayfa internette dolanıyor. Alan adları denetim altında İnternetteki içerik denetlenirken öte yandan alan adları ve linklere de bakılıyor. Tabii ki burada da yasaklı kelimeler listesi yine söz konusu. Yasaklı kelimeler demişken, bu kelimeleri andıran ifadelere de yasak konduğunu hemen belirtelim. Örneğin bir link "falu" ya da "flngng" harflerini içeriyorsa, Falun Gong'u anımsattığı için bu şekilde kullanıma izin verilmiyor. (Falun Gong 20. yy son yarısında başlayan Budist ve Taoist öğretilerle ruhun, aklın ve bedenin huzuru için başlatılmış dini hareketi simgeliyor). Bu içeriğe sahip olan siteler, alan adı olmaksızın sadece IP adresi üzerinden hizmet vermeye çalışırsa bu sefer de IP adresi kara listeye alınıyor. Mr.