METEOR GELİYOR! Güneş sistemimizde, özellikle Mars ve Jupiter arasında yer alan büyük boşlukta çok sayıda meteor bulunmaktadır. Bu meteorların birçoğu güneş etrafında turlarını tamamlarken diğer gezegenlerin yakınlarından geçer. Bazen gezegen meteorun yörüngesi üzerinde kalır ve çarpışma gerçekleşir. Küçük meteorların gezegenlere çarpması sık yaşanan bir olaydır. Özellikle atmosferi olmayan gezegen ve uydular bu çarpışmalardan etkilenmektedir. Uydumuz ayın yüzeyinde meteor çarpmalarının oluşturduğu bir çok krater bulunmaktadır. Fakat üzerinde yaşadığımız gezegen Dünya, koruyucu bir zırh görevini üstlenmiş olan bir atmosferle çevrilir. Yaşamın oluşması için gerekli gazları barındıran atmosfer aynı zamanda ufak çaplı meteorların gezegenimizin yüz yeni çarpmasını engeleye bilecek bir yapıya sahiptir. Dünya'ya yüzeyine ancak büyük çapa sahip olan meteorlar ulaşabilirler. Küçük meteorlar atmosfer içerisinde parçalanarak ve yanarak etkisiz hale gelirler. 5 Temmuz gecesi New Mexico'daki gözlemevi çalışanları yeni bir meteor saptadı, fakat olağan dışı olan bu meteorun bulunması değil yörüngesi. Güneş'in çevresindeki dönüşünü 837 günde tamamlayan 2002 NT7 katalog numaralı meteor yapılan hesaplamalara göre %6'lık bir ihtimalle gezegenimizle çarpışabilir. 2 kilometre genişliğindeki bu meteor atmosferimizin parçalayabileceğinden çok büyük. Bu nedenle eğer bu %6'lık ihtimal gerçekleşirse. 1 Şubat 2019'da gezegenimizle çarpışacak olan meteor atmosferimizden rahatlıkla geçebilecek ve saniyede 28 kilometreye varan bir hızla yeryüzüne ulaşacak. Böylesine kuvvetli bir çarpışma bir kıta yok edebilecek kadar etkili olacaktır. Ayrıca çarpışmanın etkisiyle atmosferi kaplayacak olan toz bulutu diğer kıtalardaki hayatı olumsuz yönde etkileyecek. Fakat bu meteor panik yapmamıza değecek bir yapıya sahip değil. Haberimizin başında da belirttiğimiz gibi güneş sisteminde bir çok meteor bulunuyor ve bunların çoğu gezegenimize yaklaşsa da çarpmadan yörüngesini tamamlıyor. Tarihte geriye gidildiğinde bu meteora göre çok daha büyük çapa ve gezegenimizle çarpışma olasılına sahip bir çok metteor. Gezegenimizin yanından süzülüp geçmiştir. Bu kez %6' lık olasılığın gerçekleşebileceğini varsaysak dahi. Çarpışma en az 4-5 yıl öncesinde kesinliğe kavuşacaktır. Şu an bulunduğumuz teknoloji düzeyi bu meteorun tehlikeli olduğu kesinleştiğinde meteorun yörüngesini değiştirmeğe rahatlıkla yetecektir. Örneğin bu tip bir tehlike olabileceği düşünülerek geliştirilen yöntemlerden birine göre; meteor gezegenimize belli bir mesafe yaklaştıktan sonra meteora doğru göndereceğimiz atom bombası yüklü bir roket, gezegenimizden uzak bir noktada meteorun yanından geçecek. Tam bu anda patlatılacak olan bomba meteorun yörüngesini değiştirerek gezegenimizi koruyacaktır. Bu ve benzeri bir çok yöntem sayesinde gezegenimizle çarpışma oranı yüksek olan bir meteoru etkisiz hale getirmeye yetecek geçerliliğe sahiptir. KAYNAK METEORLAR Meteorlar, Güneş Sistemindeki gezegenlerin aralarındaki boşluklarda bulunurlar. Işık yaymazlar, ancak atmosfere girdiklerinde, hızlarından dolayı atmosferdeki sürtünme etkisiyle akkor durumuna gelerek ışık verirler. Buna yıldız kayması denir. Yeryüzüne ulaşan meteoritlere de göktaşı denir. Meteorlar, bir kum taneciği ile birkaç gram ağırlığındaki küçük bir taş parçası arasında değişen boyutlardadır. Bunlar uzay boşluğundan büyük bir hızla gelerek Dünya atmosferine girer ve havanın sürtünmesi sonucunda o kadar ısınırlar ki, yer yüzeyine ulaşamadan tümüyle buharlaşıp gaz haline dönüşürler. Gene bu aşırı ısınma nedeniyle, çevrelerine ışık saçarlar ve arkalarında parlak bir iz bırakırlar. Bu özellikleri nedeniyle meteorlar Türkçe'de "akanyıldız" olarak da adlandırılır. Atmosferde, özellikle geceleri yanarak süzülen bir meteor gördüğümüzde, bu olayı "yıldız kayması" olarak tanımlarız; oysa söz konusu olan bir "yıldız" değil, yanan küçücük bir taştır. Her gece birkaç meteor görülebilir. Bazı geceler meteor yağmurları oluşur. Eğer gökyüzü bulutsuz ve karanlıksa, düzinelerce meteor yağmuru izlenebilir. Aslında yeterince ışık salmadıkları için görülemeyen, daha pek çok başka meteor yağmuru da oluşur. Her gün Dünya atmosferine birkaç milyar meteor çarpar ya da girer. Meteor yağmurlarındaki meteorlar, gökyüzündeki bir noktadan çevreye saçılıyormuş gibi görünür. Bu noktaya "saçılma noktası" denir. Ama bu bir optik yanılsamadır. Gerçekte yağmurdaki meteorlar, hemen hemen birbirine paralel yörüngeler üzerinde yol alır ve bir noktadan saçılıyormuş gibi görünmeleri yalnızca bir perspektif etkisidir. Meteorlara ilişkin olarak bilinenlerin çoğu, bu cisimlerin radarlarla izlenmesi sonucunda öğrenilmiştir. Yanan meteorların gözlemlenmesi ve fotoğraflarının çekilmesi, ancak bulutsuz gecelerde olanaklıdır; ama radarlar, gündüzleri ve bulutlu gecelerde de kullanılabilir. Geceleri, yanarak düşen bir meteorun gökyüzünde bıraktığı iz, meteor yeryüzüne 160 km yaklaştığında görülmeye başlar, 30 km yaklaşana kadar sürer; arada geçen zaman içinde meteor bütünüyle buharlaşır. Meteorların hızları saniyede yaklaşık 15 km ile 80 km arasında değişir. Bazı meteorlar, kuyrukluyıldızları oluşturan maddelerin kırıntılarıdır. Bazen bir kuyrukluyıldız, Güneş çevresinde dolanırken tümüyle parçalanıp dağılır; bazen de, kendisini oluşturan maddelerden yalnızca bir bölümünü ardında bırakarak yoluna devam eder. Her iki durumda da bu -madde parçaları, kuyrukluyıldızın yörüngesi üzerindeki hareketlerini sürdürerek bir meteor akıntısı oluştururlar. Dünya, Güneş çevresindeki yörüngesinde dolanırken bu tür bir meteor akıntısıyla karşılaşabilir; işte meteor yağmurları, Dünya ile karşılaşan bu meteor akıntılarıdır. Eğer, akıntıya neden olan kuyrukluyıldız tümüyle dağılmamışsa ve yörüngesi üzerinde hareketini sürdürüyorsa, meteor yağmuruna yol açan akıntının hangi kuyrukluyıldızdan kaynaklandığı belirlenebilir. Dünya, Güneş çevresindeki yıllık yörünge hareketi sırasında, her seferinde düzenli olarak belirli meteor- yağmurlarıyla karşılaşır. Aşağıda, en kolay görülebilen meteor yağmurlarının listesi verilmiştir; bu listede, yağmurların yılın hangi gününde göründükleri, bazılarında da kaynaklandıkları kuyrukluyıldızın adı belirtilmiştir. Meteor yağmurla^ pek çoğu saçılma noktasının rastladığı ta yıldızın adıyla anılır. KAYNAK