Bilimler tarihinde, mikrobun hastalık sebebi olarak keşfi XIX. asırda Fransız alimlerinden Pasteur'e izafe edilirse de, mikrop aslında XV. yüzyılda keşfedilmiştir. Ve kaşifi de, bü yük bir İslam bilgini ve hekimi olan Akşemseddin'dir. Batıda mikrop konusunu ilk kez gündeme getiren İtalyan bilim adamı Fracastora ise Akşemsettin den yaklaşık yüzyıl kadar sonra yaşamıştır. Osmanlılar zamanında yetişen büyük evliya ve İstanbul un manevi fatihi. ismi, Muhammed bin hamza dır. saçının sakalının ak olması veya beyaz elbiseler giymesinden dolayı akşeyh veya akşemseddin lakaplarıyla meşhur olmuştur. evliyanın büyüklerinden şihabüddin sühreverdi nin neslinden olup, soyu hazret-i ebu bekr-i sıddik a kadar ulaşır. 1390 (h. 792) senesinde şam da doğdu. 1460 (h.864)da bolu nun göynük ilçesinde vefat etti. Küçük yaşta ilim tahsiline başlayan akşemseddin kur an-ı kerimi ezberledi. Yedi yaşında babası ile anadolu ya gelip, o tarihte amasya ya bağlı olan kavak nahiyesine yerleşti. alim ve veli bir zat olan babası vefat edince, tahsiline devam etti. genç yaşta akli ve nakli ilimlerde akranlarından daha üstün derecelere ulaştı. ilim tahsilini tamamladıktan sonra, osmancık a müderris oldu. ilim öğretmekle ve nefsinin terbiyesiyle meşgulken, tasavvufa yönelip, ankara da bulunan zamanın büyük velisi hacı bayram-ı veli ye talebe olmak üzere gitti. fakat ona talebe olamadı. halep te bulunan şeyh zeynüddin e talebe olmak için halep e giderken, gördüğü bir rüya üzerine hacı bayram-ı veli ye talebe olmak üzere ankara ya geri döndü. hacı bayram-ı veli tarafından kabul edilip, onun sohbetinde tasavvuf yolunun bütün inceliklerini öğrendi ve hacı bayram-ı veli den icazet aldı. aynı zamanda tıp ilminde de kendini yetiştiren akşemseddin, bulaşıcı hastalıklar üzerinde çalıştı. araştırmalar sonunda maddet-ül-hayat adlı eserinde: Hastalıkların insanlarda birer birer ortaya çıktığını sanmak yanlıştır. hastalıklar insandan insana bulaşmak suretiyle geçer. bu bulaşma gözle görülemeyecek kadar küçük fakat canlı tohumlar vasıtasıyla olur. diyerek, bundan beş yüz sene önce mikrobun tarifini yaptı. Pasteur un teknik aletlerle Akşemseddin den dört asır sonra varabildiği neticeyi dünyada ilk defa haber verdi. Buna rağmen mikrop teorisi yanlış olarak Pasteur a mal edilmiştir. Aynı zamanda ilk kanser araştırmacılarından olan Akşemseddin, o devirde seratan denilen bu hastalıkla çok uğraştı. Sadrazam Çandarlı Halil Paşanın oğlu Kazasker Süleyman Çelebi yi tedavi etti. Ayrıca hangi hastalıkların hangi bitkilerden hazırlanan ilaçlarla tedavi edileceğine dair bilgiler ve formüller ortaya koydu. Akşemseddin, zahiri ve batıni ilimleri bilen birçok alim yetiştirdi. Oğulları Muhammed Sa dullah, Muhammed Fazlullah, Muhammed Nurullah, Muhammed Emrullah, Muhmmed Nasrullah, Muhammed Mir-ul-Huda ve Muhammed Hamdullah ile Harizat-üş-Şami Mısırlıoğlu, Abdurrahim Karahisari, Muslihuddin İskilibi ve İbrahim Tennuri bunlardan bazılarıdır. Fatih Sultan Mehmed Han muhteşem ordusuyla İstanbul un fethine çıktığında, Akşemseddin, Akbıyık Sultan, Molla Fenari, Molla Gürani, Şeyh Sinan gibi meşhur veliler ve alimler de talebeleriyle birlikte orduya katıldılar. Akşemseddin hazretleri savaş esnasında Sultan a gerekli tavsiyelerde bulunarak, yeni müjdeler veriyordu. Kuşatmanın uzaması ve Sultan ın ısrarı üzerine ve Allahü tealanın izni ile fethin ne gün olacağını bildiren Akşemseddin, Sultan şehre girerken yanında yer aldı. Fetih ordusu İstanbul a girdikten sonra İslamiyetin harple ilgili hukukunun gözetilmesini genç Padişah a hatırlattı ve buna göre hareket edilmesini bildirdi. Sultan ın Eshab-ı kiramdan Ebu Eyyub el-Ensari nin kabrinin bulunduğu yeri sorması üzerine: Şu karşı yakadaki tepenin eteğinde bir nur görüyorum. orada olmalıdır. cevabını verdi. Daha sonra orası kazıldı ve Eyyub Sultan ın kabri ortaya çıktı. Fatih Sultan Mehmed Han, Ebu Eyyub el-Ensari nin kabr-i şerifinin üzerine bir türbe, yanına bir cami ve ilim öğrenmek için gelen talebelerin kalabileceği odalar inşa ettirdi. Sultan, Akşemseddin den İstanbul da kalmasını istediyse de, Akşemseddin Padişah ın bu teklifini kabul etmedi. Akşemseddin, İstanbul un fethinden sonra, Göynük e yerleşti ve vefatına kadar orada kaldı. Göynük e yerleştikten sonra, bir taraftan ahiret hazırlığı yapıyor, diğer taraftan da küçük oğlu Hamdullah ın ilim ve terbiyesi ile meşgul oluyordu. Bu küçük oğlum, yetim, zelil kalır, yoksa, bu zahmeti çok dünyadan göçerdim. derdi. Bir gün hanımının; Göçerdim dersin yine göçmezsin! demesi üzerine; Göçeyim! deyip mescide girdi. Akrabasını ve evladını toplayıp, vasiyetini yaptı. Helalleşip veda etti. Yasin-i şerifi okumaya başladı. Sünnet üzere yatıp temiz ruhunu teslim etti (1460). Göynük teki tarihi Süleyman Paşa Caminin bahçesine defnedildi. Daha sonra oğullarının kabri ile beraber bir türbe içine alındı. Buyururdu ki: her işe besmele ile başla. temiz ol, daim iyiliği adet edin, tembel olma, namaza önem ver. nimete şükür, belaya sabret. dünyanın mutluluğuna mağrur olma. ömrüm uzun olsun dersen, kimseye kızma, eziyet etme. kimsenin nimetine haset etme. senden üstün olan kimsenin önünden yürüme. tırnağını asla dişinle kesme. çok uyumak kazancın azalmasına sebeb olur. akıllı isen yalnız yolculuğa çıkma. gece uyanık ol, seher vakti kur an-ı kerim oku. zikrin daima hamd-i hüda olsun. hem cehennem azabından endişeli ol. hasedi terk et, kendini başkalarına medh etme. namahreme bakma, harama bakmak gaflet verir. kimsenin kalbini kırma. düşen şeyi alıp yersen fakirlikten kurtulursun. edepli, mütevazı ve cömert ol. cünüp kimse ile yemek yemek gam verir. yalnız bir evde yatmaktan sakın. çıplak yatmak fakirliğe sebep olur. Eserleri: 1) Risalet-ün-Nuriyye: Arapça olup, kardeşi Hacı Ali tarafından Türkçe ye çevrilmiştir. 2) Def ü Metain, 3) Risale-i Zikrullah, 4) Risale-i Şerh-i Ahval-i Hacı Bayram-ı Veli, 5) Malumat-ı Evliya, 6) Maddet-ül-Hayat, 7)Nasihatname-i Akşemseddin. ALINTI