İyi paraya iyi soyadı Yukarıdaki fotoğraf bir Alman Yahudi ailesine ait. Wiesenthal soyadını alabildiklerine göre, hali vakti yerinde oldukları anlaşılıyor. Çünkü Wiesenthal yeşil vadi demek. Mamafih şansları her zaman yaver gitmedi. 1943'te bir toplama kampında öldüler. Dünyada ilk soyadı kanunu Yahudileri asimile etmek için Avrupa'da çıkarıldı. Sonra işler tersine döndü. Bu sefer Yahudileri ifşa etmek için kullanıldı. Antik çağlardan beri Yahudiler dini, milli ve kültürel sebeplerle isim değişikliklerine alışmışlardı. Her biri bulundukları ülkenin dilini konuşurdu. Unutulan İbranice'yi sadece bazı hahamlar bilirdi. Sefaradlar çoktan beri İbrani isim ve İspanyol soyisimleri kullanırdı: Avram Franco gibi. Daha tutucu olan Aşkenazlar ise, hala eski geleneğe göre, kendi adlarını, babalarının önadını, üstelik orijinal şekliyle kullanıyorlardı. Mesela, Yakov ben Yitzhak gibi. İbranice isimler yasak değildi. ALMANCA MECBURİYETİ Avrupa'da Yahudilerin nisbeten en serbest olduğu Avusturya'da 1787 yılında bir kanun çıkarıldı. Bu kanuna göre bütün Alman Yahudilerinin Almanca isimler ve soyisimleri alması istendi. Yahudiler, nüfus memurlukları önüne biriktiler. Memurların ellerinde kabul edilebilir isimlerin listesi vardı. Lilienthal, Edelstein, Diamant, Saphir, Rosenthal gibi çiçek ve kıymetli taş benzetmesi güzel soyadı alabilmek için rüşvet vermek şarttı. Kluger ve Fröhlich gibi isimler çok pahalı idi. BİNLERCE KİŞİYE AYNI SOYADI Canı sıkkın memurlar, çoğunlukla kaba bir şekilde Yahudileri dört kategoriye ayırarak isimlendiriyorlardı. Weiss , Schwarz , Gross ve Klein . Dolayısıyla bu soyisimlerini taşıyan binlerce Yahudi vardır. Kötü niyetli memurlar birçok fakir Yahudiye inanılmaz çirkinlikte isimler veriyorlardı: Glagenstrick , Eselkopf , Taschengregger , Schmalz , Borgenicht gibi. Din adamlarının soyundan gelen Yahudiler, Cohen, Kahn, Katz, Levi gibi isimleri alma hakkına sahiptiler. Buna rağmen, onları Almanlaştırmak mecburiyetindeydiler. Katzman, Cohnstein, Aronstein, Levinthal gibi. Geniş bir kesim, kökenlerinin bölgesini soyisim olarak aldılar: Brody, Epstein, Ginzberg, Landau, Shapiro , Dreyfus , Horowitz ve Posner gibi. Bu, şüphesiz aşağılayıcı bir durumdu. Ama hükümetin Yahudileri tesbit ederek kolayca vergilendirebilmesini ve askere almasını sağlıyordu. Napoleon zamanında, vatandaşlık kanunu gereği, Fransa'da ve Avrupa'da Fransız işgalindeki topraklarda herkesin bir soyadı alması mecburiyeti getirildi. İŞ TERSİNE ÇEVRİLİYOR XIX. asırda Almanya-Avusturya hakimiyetindeki Yahudiler isimlerini Almanlaştırmaya zorlanmışlardı. Alman diktatörü Hitler, bu gidişi tersine çevirdi. Yahudiler, artık Alman cemiyetinden kesin biçimde dışlanıyordu. 1938 yılında Alman Yahudilerinin isimlerini değiştirmeleri yasaklandı. Hepsi Yahudi isimlerini kullanmaya mecbur edildi. Alınacak isimler konusunda da Yahudiler, belli isimlerle sınırlandırılmıştı. Erkekler için 185, kadınlar için 91 isim tesbit edilmişti. Tevrat'ta geçen ve Yahudi olmayanların da beğenip koydukları Ruth, Miriam, Joseph ve David gibi isimleri alamayacaklardı. Çünkü bunları Hıristiyanlar da kullanıyordu. Öteden beri yasaklanmış bu isimleri taşıyan erkekler İsrael, kadınlar ise Sarah ismini taşımak zorundaydılar. İsrael, İsrailoğullarının atası Yakub Peygamber'in, Sarah ise annesinin ismidir. Nazi işgalindeki Fransa ve Norveç'te de vaziyet aynıydı. İBRANİCE CANLANIYOR Yahudiler, Filistin'e göçmeye başladıktan sonra, isimlerini de İbranileştirmeye başladılar. Perleman, Filistin'e 1881 yılında göçen ve o zaman İbranice bilen belki de yegane İsrailli idi. Perleman, adını Eliezer ben Yahuda şeklinde değiştirerek öncülük yaptı. Oğlu Ben Zion, İsrail'in ilk İbranice konuşan çocuğu idi. İsrailli Yahudiler, İbranice öğrendikçe adlarını değiştirmeye başladılar. İsrail devletinin ilk cumhurbaşkanı Ben Gurion, İbranice uğruna sürdürdüğü mücadeleye devam etti. Bundan sonra Yahudi isim ve soyismi taşımayan hiç bir subayın temsil görevi ile dışarıya gönderilmeyeceğini ilan etti. İsrail'in idare kademesi, isimlerini bir bir değiştirdiler. Dışişleri bakanı Golda Meyersohn, soyismini Meir olarak değiştirdi. Eski Ahid'deki isimlere dönüş furyası başladı. Bu furya öyle bir hale geldi ki, Tevrat'ta kötü kişi olarak tanınanların isimlerini de çocuklara vermeye başladılar. Mesela Tevrat'ta 'Kötülüğü rabbin gözü önünde işlediği" bildirilen Menahem ismi, meşhur siyasetçi Begin'in ön adı idi. Soyadının da tarihi var Her şeyde olduğu gibi, soyadında da öncü Çinlilerdir. Eski çağlarda bile Çin'de soyadı kullanmayan neredeyse yok gibiydi. Aynı soyadını taşıyanlar evlenemezdi. Bugün Çin'de yalnızca 100 kadar soyadı vardır ve milyarı aşkın insana bölüştürülmüştür. Bunlardan 22 tanesi binlerce yıllıktır. Vang 93 milyon, Li 92 milyon, Zhang 88 milyon Çinlinin soyismidir. Çin'de soyisim isimden önce gelir. LAKABI SEZAR Romalılar, Avrupa'da soyadını ilk kullananlardır. Soyadları aile isimlerine göre belirlenirdi. Mesela meşhur Roma diktatörü Sezar'ın ismi Gaius Julius idi. Julius ailesinden Gaius demektir. Sezar lakabı idi. SOYLULUK ALAMETİ Orta Çağ'da soyadı çok nadirdi. Avrupa'da soylular önce hakim oldukları havalinin, hatta oturdukları şatonun; sonra da mensubu oldukları hanedanın ismiyle anılmaya başladılar. Soyadının başında İngiltere'de of, Fransa'da de, Almanya'da von, Holanda'da van eki, kişinin soylu olduğunun göstergesiydi. Diğer insanlar derebeylerine yaptıkları hizmet ile tanınırlardı. Bu hizmetler daha sonra onların soyismi oldu. Mesela Hammer çekiç demektir. Meşhur tarihçinin dedeleri, bir derebeyi maiyetinde çekiç ustası olduğu anlaşılıyor.