TANRIKUT Hüseyin Nihal ATSIZ Bozkurt Bir Totem Ya da Put mudur? Totemcilik anaerkil düzene dayalı olmasına karşın, Eski Türklerde ataerkillik vardır. Bir klan dini olan totemcilikte mülkiyet ortaklığı olduğu halde, Türklerde özel mülkiyet vardı. Totem inancında aynı toteme bağlı olanlar birbirleri ile akraba sayılırken Türklerde kan akrabalığı geçerlidir. Totemcilik daha çok asalak ekonomiye dayanırken, Türk ekonomisi hayvan yetiştiriciliği üzerine kurulu idi. Totemci topluluklarda her klanın, ata olarak tanıdığı ayrı bir totemi bulunur; Türklerde ise, bütün bir ulusun kutlu saydığı yalnızca tek bir hayvan vardır. Kurt efsanesinin toplayıcı bir vasfının bulunması, klanları birbirinden ayıran ve karşı karşıya koyan totemcilik düşüncesine aykırı düşmektedir. Klanların bireyleri totemlerinin adı ile anılırlar; Türklerde ise her bireyin, her ailenin ayrı adı vardır. Klan, totemine taptığı halde, Türklerde kurda tapılmaz. Totemcilikte ruhun ölmezliğine inanılmamasına karşın, evreni bile ruhlar dünyası olarak gören Eski Türklerde dini inancın temellerinden birini ruhun ebediliği teşkil eder. Dilbilim araştırmaları da Türklerde totemciliğin olmadığını kanıtlamaktadır. Türkçede totem kavramını ifade edebilecek bir sözcük yoktur. Çünkü Türklerde totem kavramı yoktur ve bir dilde, olmayan bir kavramın karşılığı bir sözcük bulunamaz . Sonuç olarak: Eski Türklerde kurdun totem, put ya da ilah olması diye bir durum söz konusu değildir. Kurt, Türklerde yalnızca özgürlük ve bağımsızlığın timsali olarak kullanılmış bir simgedir. -

Göktürklerden Günümüze Türk Halk İnançlarında Kurt Göktürklerden geldiği bilinen iki destandan biri Bozkurt Destanı ve diğeri Ergenekon destanıdır. Her ikisi de kurttan türemiş olunduğunu gösteren bu efsanelerin, biz günümüze ulaşabilen ve şekil değiştirip Türk dünyasının muhtelif mekanlarına uyum sağlayan uzantılarından hareketle, kurdun Türk inanç sistemindeki yerini belirlemeye çalışacağız. Erken devir Türklerinde en önemli hayvan sembollerden birisi kurttur. Türklerde türenilen varlık olarak sayılan kurtlar daha ziyade Gök menşeli olarak kabul edilmiştir. Erkek kurt resimleri, kaya resimlerinde şaman ve kam aletleri ve elbiselerinin üzerinde yer almıştır. Zamanla kurt, devlet, hükümdarlık ve yiğitlik gibi kavramlarla ilişkilendirilmiştir. Göktürk ve Uygur devri Türk freskolarında ki kurt başlı bayrak tasvirleri görülmektedir. Burgut Abidesi ile Buncikeş saray freskoda görülen erkek ve dişi kurtlar türeme efsanelerinin sanata yansımasıdır. Oğuz a yol gösteren gök yeleli erkek Kurt un güneşten çıkmış olması Kültigin Kitabesinin doğu tarafından Tanrı güç verdiği için babam hakanın ordusu Kurt gibi düşmanı koyun gibi imiş gibi ifadeler Kurt un Gök ehli olduğuna işaret etmektedir. Türkler zevk, düşünce ve inanışlarına göre bazen bir renge ilahi bir boya da vermişler ve onu Tanrının rengi gibi görmüşlerdir. Uygurca Oğuz Kağan Destanı nda Ufukta bir Kurt görünür. Oğuz Kağan ın ordusu kurdu izler, kurt bir yerde kayıp olur. Oğuz hakan Tanrı bizim buraya gelmemizi buyurdu, deyip orada durur. Gök Kurt, Tanrının alameti ve habercisi gibi Türklere yol göstermiştir. Mavi şeye karşı saygı bütün Türk halklarında vardır. Eski inançlara göre bu renk Tanrı rengidir. Gök kelimesi genel olarak yaşamak yenilenmek gençleşmek yeşermek anlamını verip göyermek bu anlamdadır. Nuh Efsanesinde Tufan dan sonra Nuh un oğlu Yasef e de Turan denilen Türk toprakları düşer ki, efsanelerde Türkler bu Yasef ten gelmiştir. Yafes in oğullarından birisinin ismi Maruh ve Onun Lakabı Türk tür. Türkçeyi ilk defa ortaya çıkaran bu kişidir. Bundan dolayı kendisine Türk denilmiştir. Çin kaynakları Kök Türk Kağanlığı Fetret devrinden çıkarken liderliği üstlenen yol gösteren A-shih-na ve Ashih-teler isimli iki ünlü aileden söz etmektedir. Çin yıllıkları Kök Türklerin Hunların bir kolundan geldiğini açıklamaktadır. Efsaneye göre bu aşiretin adı Aşina dır. Kök Türklerin atalarını düşmanları tamamen imha edince bir tek çocuk kurtulur. Kolları ve bacakları da kesilmiş olan bu çocuğu kurt besler. Efsaneye göre Tanrı bu kutlu soyun yok olmasını istememiştir. Çocuk ile Kurt birleşirler ve dünyaya 10 çocukları gelir. Kurt Tanrı dan gelen buyruğu dinleyerek bunlara yol gösterir. Çoğalan bu aile Aşina adını alır ve çadırlarının önüne Kurt başlı bir sancak asarlar. Adilhan Adiloğlu, Kurdoğan ı izah ederken, Türk mitolojisindeki Al-Ruhu, demir demirci kültü ile bağlanıp etimolojik tahlilinin yanı sıra kahramanın destandaki yeri itibariyle de tezini savunmakta ve Sümer Türk bağlantısından da delil getirmektedir. Ayrıca, yazar Karaçay Balkar ve Oset Nart destan kahramanlarından Örüzmek ten söz etmektedir. Bu Kafkas destan kahramanı gökten gelmiş bir taşın içinden çıkmış ve bir dişi kurdun sütüyle beslenmiştir. Bu tahlillere bir boyut daha eklenebilir. Türkçe de ala, kır ve boz büyük ölçüde eşanlamlı olup yekdiğerlerinin yerine kullanılırlar. Türk mitolojisindeki geyik alageyik tir. Kurt Bozkurt tur. At kır at tır. Eş anlamlı bu üç kelime Kara ve Ak ın karışımı karşılığında kullanılır. Buradaki kara, siyah değildir. Ak da beyaz değildir. Kurt Alagan bize göre Bozkurt demektir. Karaçay Balkar ve Oset Nart destanlarında Ala wgan ve Kurdalagon adlı kahramanlar vardır. İri cüsseli olan Alawgan kendisine uygun bir kız bulamayınca emegen bir kadınla evlenir. Alagan ın etimolojisini yapanlar bu kelimeyi alanların Kurt soyundan olan demircisi veya Kurt Soylu Alangan şeklinde izah etmektedirler . Al Ruhu veya iyesi koruyucu bir iyedir. İyelerin ak veya kara iye olmaları arasında çok ince bir çizgi vardır. Nihayet her ikisi de iyedir. Kara iyeler kendilerinden korunmak için onlardan çekinilir. Ak iyelerden ise yardım alınabilmek için onlara iyi davranılır. Od ateş hastalık mikroplarını yakarak öldürür. Aklar paklar. Ancak ister ise her şeyi yakar. Kutsallığına inanılan Kurt gücü temsil ederken, icabına riayet etmeyene karşı da bu gücünü cezalandırıcı olarak gösterebilir. Azerbaycanlı halk bilimci İ. M. Hekimoğlu na göre Karapapak Türkleri arasında yaşayan halk inançlarına göre kurt ile Boz donlu Kurt ayrıdırlar. Donu boz olan Kurt, bozkurt hayatı boyunca sadece bir kurtla çiftleşirler. Dişisi veya erkeği ölen bir bozkurt başka bir kurtla çiftleşmez. Halk arasında birbirini çok seven çiftler için bozkurt benzetmesi yapılır. Bu tür çiftler ardı sıra ölürler. Anadolu da bu türden ölümler için dayanamadı yanına gitti denilir. Kırım Tatarları Kıpçak bölgesinde Kurt a Börü ve Kırsal kesimde ise Kaşkır veya Kurt denilmektedir. Kurda Kaşkır denilmesi kurdun adının telaffuz edilmek istenmemesindendir. Kurt kutsal olup tekin olmayan diğer güçler gibi onun isminin telaffuzundan kaçınılır. Aile fertleri içerisinde hanımın eşinin ismini vermemesi inancında olduğu gibi. Kırım da Kurt ismi genellikle Börü kelimesi kullanılarak karşılanır. Kırım da halen köy, nehir ve mahalle ismi olarak Kurti adı vardır. Tatar-Türk düşüncesine göre Kara Oğuz nerede var ise, kurt da orada vardır. Kurt ile ilgili inanç muhtevalı tespitler gündeme don kavramını da getirmektedir. Halk sufizm de de tuttuğu önemli yer itibariyle Kurt Donu na girilebilmiş olduğu fikri ağırlık kazanmaktadır. Güvercin, Aslan, Geyik donuna girilebildiğinin örneklerini biliyoruz. Kurt bazen canavar kelimesi ile karşılanabilmektedir. Bu anlamda Kurt sıradan bir hayvandır. Kendisinden türetilmiş olunan, yol gösteren, manevi güç yüklü, kut bulmuş olan kurt boz olan ismi verilmesinden çekinilen ve ondan bahsedilmesi gerekince Kırkaş-Kaşkır gibi isimlerle tanımlanan kurttur. Bu kurt sergilediği yaşam tarzı ile örnek olmaktadır. Donuna girilen kurt budur. Bunun payı ayrılmaktadır. Zira bu kurdun semavi boyutu vardır. Bunun verebileceği muhtemel zararlardan korunmak için de birtakım saçılar yapılmaktadır. Mesela ona nezir adanmaktadır. Kamizmde Angır diye bilinen kutsal bir kuş vardır. Bu kuş öterken ağlar gibi sesler çıkarır, bu kuşun eti yenilmez, öldürülmesi halinde bir felaketin olacağına inanılır. Köpeğin, Börü Kurt gibi ulumasında da baykuşta olduğu gibi ölüm getireceğine inanılır. Köpeğin kurt gibi uluması gözüne kötü ruhların kara iyelerin görünmesi sebebiyledir. Bütün köpeklerde bu türden iyelerin hasleti yoktur. Sadece anlında Görmekçi denilen iki benek bulunan köpekler bu iyeyi görebilir ve görünce de ağlarlar. Anadolu da baykuşun görünmesi ve köpeğin kurt gibi uluması ölüm haberi olarak bilinir. Onları uzaklaştırmak için onlara yiyecek verilir. Bu, kazayı savmak için yapılmış bir sacıdır. Türük Tengrisi , Türük Hakanı , Türük Buyruku ve Türk Budunu bir bütünü oluşturuyordu. Türk ün Tanrısı; Türk e Budununu Türk Hakanının Türk Buyruğu üzere yönetmek üzere kutsamıştır. Türk kağanları kendilerini, insanları idare etmek üzere Tanrı tarafından görevlendirilmiş olarak kabul ve takdim etmiş, böylelikle de hakimiyetlerini ilahi bir menşe e dayamamışlardır. Onlar Gök tarafından tahta çıkarılıyordu. Onlara Gök ve Yer tarafından hayat veriliyordu. Kutsal değil kutlu idiler. Tek Tanrı İnancına dayanan ve Gök dini diye isimlendirilen din Gök Türklerin dini idi. Bu dine Tengricilik de denilmektedir. Bu dinde Kağanlar da Gök te kut buluyorlardı. Göksel bir varlık olduğuna inanılan Kurt da şüphesiz Tanrı değildi, Göksel olması itibariyle Kut bulmuş olacağından sadece kutsaldı. Kut bulmuş kağanın bayrağına kutlu hayvan Kurt yakışırdı. Erzurum ve çevresinde doğum yapacak hanımı al basmaması için yastığının altına bir parça Kurt derisi konulur. Kadını ve çocuğu koruyacağına inanılan bu uygulamanın derinliklerinde Ata Ruhu, Kurt Ata inancı olmalı. Güney Doğu Anadolu da kırsal kesim ebelerinde mutlaka bir Kurt Kafatası kemiği bulunur. Ebeler kırk basan çocukları bu kurt kafatasını hamam tası gibi kullanarak yıkarlarsa çocukların şifa bulacağına inanılır. Karaçay Türklerinde hamile kadınlar yanlarında kurt dişi taşırlar. Dünyaya gelmiş erkek çocuğun beşiğinin dört yönüne kurt resmi çizerler. Kuzey Azerbaycan da loğusa kadının yastığının altına bebek erkek ise; kurt dişi, bıçak, kurtağzı, kartal gagası, kemik konulur. Kız olsa dopak, makas, iğne, sap, üsküf, ayna konulur. Sarıkamış, Kars ve çevresi Türk aşiretlerinde erkek çocuğun büyüyünce cesur olmaları için burun kanatları iğne ile delinip buradan kurt kılı geçirilir. Bu yörede çocuk beşikleri için yapılan koruyucu büyülerin içerisinde Kurt tırnağının da konulduğu olur. Salıncakta sallanmakta olan kıza çubukla vurulur ve aniden nişanlısının ismi sorulur. Kızın ismini söyleyeceği genç erkeğe hemen gidilip müjde verilir ve kız istetilir. Oğulları olur ise kurt dişi ve kurt damağı ile yıkanılır. Böyle çocukların cesur olacağına inanılır. Moğollara yenilen Kumanların bir kısmı Kafkasya çevresine ve Gürcistan a iner, bir kısmı da Bönek e inip Hıristiyan olurlar. Hıristiyan Kumanların Şamanlıktan / Tengricilikten bir türlü ayrılamadıkları belirtildikten sonra Bönek gece çadırından çıkarak kurt gibi uludu Kurtlar buna cevap verdi. Buradan düşmanı yeneceğini anladı . Kaşgarlı Mahmut un verdiği bilgiye göre hamile kadına tilki mi yoksa kurt mu diye sorarlar. Tilki diye cevap verenin kızı, kurt diye cevap verenin ise oğlunun olacağına inanılır. Bulgaristan Türklerinde Hıdrellez de üzerinden atlanılan ateşten alınan közün üzeri örtülür. Sabahleyin külün üzerindeki şekillere mana verilir. Şekiller kurt izine benzer ise mutluluğa yorumlanır. Kurt gelecekteki başarıların simgesi olarak kabul edilir. Bu tespitte yeniden doğuşun simgesi olan Hıdrellez motifi koruyuculuğun simgesi olan od/ateş/ocak ile ve gelecekten haber veren yol göstericiliğin simgesi olan Kurt motifi ile birleşmiştir. Avar ve Kumuklarda da köpeğin kurt gibi uluması ölüm haberi olarak algılanır. Kırım da köpeğin kurt gibi ulumasının uğursuz işareti olduğu inancı çok yaygındır. Kötü bir haberin geleceğine yorumlanır. Yol gösterici geleceğin iyi haberinin müjdeleyicisi olarak bilinen kurdun uluma şeklinin köpek tarafından taklit edilmesi halinde uğursuzluğa yorumlanışı anlamlı olmalı. Kafkasya da Kumuk ve Nogaylar arasında köpeğin kurt gibi uluması, onun gözüne bazı kara iyelerin görünmüş olması şeklinde izah edilmektedir. Tatar Türklerinde insan ismi olarak Kurt Nezir in olması Kurt Nezir, kurda adak veya kurdun adağı demektir. Nitekim Muhammed Nezir, Muhammed e adak kurban veya Muhammed Adağı kurbanı demek olmaktadır. Kurdun kutsal olduğu dönemdeki bir ifade biçimi İslamiyet te içeriğini yitirmeden sürmüştür. Yine Kırım Türklerinde Seyit Börü, Seyit Kuvtov ve Kurt Seyidov gibi insan isimleri vardır. Seyit bilindiği gibi Muhammed in soyundan gelenlere verilen bir isimdir. Don değiştirme itibariyle kurt bahsine tekrar dönülecek olursa, Cebe kelimesi metinlerde, miğfer bazen de Cübbe karşılığı olarak kullanılmaktadır. Kurt un başta, miğferde veya sırtta, kaftanda oluşu onun genel anlamda don karşılığında kullanılmasından kaynaklanmaktadır. Şahıs böyle bir dona bürünmüş olmaktadır. Kurtcebe, Kurtdonlu demek olmalı. Nitekim Kurtcebe ismini, insan ve aile adı olarak tanıyoruz. Karaim Türklerinde köklü bir kurt kültü vardır. Karaimlerde Kurt tan türemiş olma inancı çok yaygındır. Karaimlerde sık tekrarlanan bir söze göre Temelimiz kurttan olmuştur . Kurtlu insan ismi de Karaylarda ve Tatarlarda çok yaygındır. Zikir kurt, Kurt Nezir gibi isimlere rastlanılabilmektedir. Allah ım bizi kurttan bağışla şeklinde diye başlayan dua örnekleri vardır. Afganistan Hazara Türklerinde Muhammet Nezir diye insan ismi vardır. Dede Korkut Destanı nda Kara başım kurban olsun kurdum sana bir zikir midir? 779 senesinde Yablakar ailesinden Börü/Böğü Kağan ı öldürerek Tun Baga Tarkan tahta geçmiştir. Göktürk-Uygur dönemi Türk tarihinde çok sayıda içerinde Kurt veya Börü geçen insan ismi vardır. Börü sıradan insan ismi olmayıp soylulara mahsustur. Kurt, Türk Onomastiği ne de doğal olarak yansımıştır. Yörüklerde Kurt Cemaati isimli bir cemaat var olmuştur. Kurdun toponomiye yansıdığını dağ, ova, kasaba, kaya isimlerinde sıkça görebiliyoruz. Bağlamak, bağlanmış olmak, bağı bozmak halk inançlarında yeni evli çiftler için ilişkide başarısız olmalarını sağlamak için yapılmış bir nevi büyüdür. Bu büyüden korunmak ve gerektiğinde kurtulabilmek için birtakım inançlar taşınır ve uygulamalar yapılır. Biz bu koruma ve kurtulma tatbikatlarından kurt ile ilgili olanlar üzerinde duracağız. Zira Kurt Ata ve Kurt ana inançları doğurmak ve doğurtmak fiilleri ile ilgilidirler. Hakkari den yapıp yayınladığımız bir tespit de çocuk yaşta erginlik yaşında ve yaşlılıkta kız ve hanımların kemer tokası farklıdır. Erginlik yaşından sonra genç kızlar tokasında kurt kabartması olan gümüş kemer takarlar. Bu kemerler çoluk çocuğa karışıldıktan sonra yeni genç kızlara bırakılır Bu tespit bir çocuk yaşta ve yaşlılıkta yani doğurganlık yaşından evvel ve sonra kurttan üreme ile ilgili korumasının olmadığımı düşündürmeli. Maraş, Adıyaman ve Kayseri de kurt kanı ile sigara kağıdına özel tılsım yapılıp oğlanın kapısının eşiğinin altına gömülür ise ve gömen şahıs arkasına bakmadan oradan uzaklaşır ise, damadın ay dört defa oluncaya kadar eşi ile birleşemeyeceğine inanılır. Hakkari nin bazı yörelerinde bağlı çiftlerin bağlarını bozmak için gelin ve damat parmaklarını kurt kanına bularlar ve kanlı parmaklarını çaprazlaştırarak çarpı işareti gibi yaparlar. Orta ve başparmakla yapılan bu çapraz işaret çocuklar arasında küs işareti olarak bilinir. Aynı işareti kolların bağlanması şeklinde yapılınca yapanın kısmetinin kesileceğine inanılır. Bağlı gelin ve damadın bağlarının bozulması için de uygulanılan birtakım yöntemler vardır. Güneydoğu Anadolu Türkmenleri ve Hakkari yöresinde bağın bozulması için çiftler kurt postu üzerinde birleştirilirler. Toros Türkmenlerinde bu arada Alanya ve Antalya da henüz vurulmuş kurdun soğumamış kanı ile bağlı çiftlerin cinsel organları yakınılır. Ergenekon efsanesindeki Türk genci ile birleşen dişi kurt Emel Esin e göre semboliktir. Bu dişi kurt Bozkurt donuna/kılığına girmiş düşmandan kendisini ve yaralı Türk gencini korumuş bir Türk kızı kadın kam olabilir. Kurt veya Bozkurt donuna girebilmiş olma konusu üzerinde ayrıca duracağız. Umay gibi, ananın da çocuğu korumak rolü olduğu düşünülür ise çocuğu kurtaran kadın kamın dişi bozkurt gibi tasavvur edilmesi akla gelebilir. Gök Tengri Yaradılış Efsanesinde erbah kurt, yerini dişi kurda bırakır. Efsaneye göre, düşmanla yapılan savaşta sağ kalan bir erkek çocuğu bilindiği gibi kurtaran dişi kurttur. Kurt Baba isimli Anadolu da yatırların olduğu bilinmektedir. Geyik Baba yatırlarındaki ulu zatların Geyik donuna girişleri ile ilgili efsanelerin varlığı bilinmektedir. Bilindiği gibi Babalar adeta geçmişlerin Kamlarıdır. Konya daki Kurt Baba, Kastamonu daki Kurt Şeyh, Konya Tavşanlı daki Kurt Dede nin Kurt ismini almış olmaları incelenebilir. Halk Efsanelerinde şekil değiştirme cezalandırma, Beddua sonucu oluşma, keramet gösterme, utanma duygusunu yerme gibi durumlar sonucu oluşur. Şekil değiştirme, taşa dönüştürme gibi süreklilik arz eder. Keramet sahibinin kendisini başka bir şekle sokabilmesi halk inançlarında don değiştirme olarak bilinir. Don değişen kutlu kişi, gireceği donu kendisi seçer. Bu arada hayvan donuna da girebilir. Muhakkak ki seçilen donun ve değişik donları seçmiş olmanın da sistem içerisinde yeri vardır. Dişinden, kılından, tırnağından, yağından, pöstekisinden, kanından, kafatasından korunmak ve kurtulmak için yararlanılan kurt seccadelerinden mezarının toprağından Çınarının yaprağından yararlanılan adeta bir ulu baba, ulu dededir. Bu görünümü ile Kurt, Kurt atadır. Türklerdeki Baba Kültü ile Kurt Ata Kültü uyuşmaktadır. Güney Türkistan da; Börü Han, Börü Nisa, Börü Nisan, Börücan gibi kız isimleri ve Börü, Börübey, Börcübek, Cinborü gibi erkek isimleri kullanılmaktadır. Bu bölgenin Türkleri yaşamayan çocuklarını esnetilmiş Kurt derisinin ağız kısmından geçirmektedir. Böylece yaşayan çocuğa Börü ismi verilmektedir. Türk Dünyasının birçok yerinde çocuğu yaşamayan anne çocuğunu bir yatıra satar. Böylece çocuğun yatırın koruması altına girdiğine inanılır. Bu tür çocuklara ya yatırın ismi verilir veya cinsiyetine göre Satı veya Satılmış adı konulur. Bu çocuk hayatının dönüm noktalarında o türbeyi ziyaret eder. Güneydoğu Anadolu Hakkari ağırlıklı Pinyaniş aşiretinde kurt silahla vurularak öldürülmez. Bunu yapan şahıs aşağılanır. Kurdun zararsız hale getirilmesi için özel sürek av yöntemleri vardır. Bu kurda saygılı bir uygulama biçimidir. Saim Sakaoğlu yaptığı konu ile ilgili çalışmada da Borak aşiretinde kurdun uğuruna inanıldığını kurt başına kutsiyet izafe edildiğini, Pervari de kurda atılan tüfeğin patlamayacağına inanıldığını belirtmektedir. Güney Azerbaycan da yaşayan Kaşgay Türklerinde Kurt a küfredilmez. Kurdun evcil olmayan hayvanlar arasında itibarlı bir yeri vardır. Anadolu, Azerbaycan ve bir kısım Kafkasya coğrafyasını da kapsayan Dede Korkut Destanı nda yukarıda da belirtildiği gibi sudan kiçdi bu kez bir kurda tuş oldu. Kurt yüzü mübarek dür ifadesini biliyoruz. Kurt yüzü mübarek bilinmiştir. Stalin in Karaçayları Kafkasya dan sürmeden evvel 1940 lardan önce davası mahkemeye akseden Karaçay Türkleri yemin ederlerken ellerini kurt kirişine basarlardı. Üzerine yemin edilen nesne yalan söylenilmesi halinde yalan söyleyeni çarpan, çarpma gücünün olduğuna inanılan şeydir. Kutsaldır. Mukaddes olarak kabul edilir. Karaçaylar 1940 yılından sürgüne gönderilinceye kadar yetişkin insanların ahşap karyolalarının yan taraflarını oyarak kurt resmi yaparlardı Kurdun birçok bayrak, flama, kokartta yer almış olması aynı inancın bir ürünüdür. Nakşedilmiş kurt motifinin koruyuculuğu inancının bir sonucudur. Bu koruma bazen yol gösterme şeklinde de olabilmektedir. Iğdır Soykırım Anıt ve Müzesi nin rölyefleri arasında asker, kurt, kartal ve at motifi yer almıştır Bunlardan her dördü de koruyucu, kurtarıcı, yol göstericiliğin Türk tefekküründeki simgeleridir. Bozkurt ve Türeyiş Destanlarında olduğu gibi Cengiz Han Destanında da Kurttan türeyiş vardır. Bahattin Öğel, Doğu Sibirya ilkel kavimlerinin de atalarının kurt olduğuna inandıklarını belirtmektedir. Kurt motifinin Türk Dünyası nın muhtelif kesimleri ve Kızılderili efsanelerinde yer aldığını Etrüsklerden bahisle yapılan karşılaştırmalı çalışmalar da olmuştur. Ancak biz yazımızın kapsamını fazla genişletmek istememekteyiz. Biz 2000 yılında katıldığımız Koş-Ağaç, El Oyun Kültür Şenliklerinde Kurt Başlı filamanlara şahit olduk. Bölge kazılarımdan çıkarılan arkeolojik buluntular Dağlık Altay Müzesine konulmuştu. Kafkasya Türkmenlerinde 16 30 Ocak tarihleri arasında günlere Kurt Günleri denir. Gagavuz Türklerinde her yıl kış aylarında Canavar/Kurt Yortusu yapılır. Başalma Mikail Çakır Etnografya Müzesi nde bu yortuları anlatan dokümanlar vardır. Nazar, kem gözden korunmak Türk halk inançlarında önemli bir yer tutar. Nazar muhakkak bizzat görülerek yapılmaz. Gıyaben de nazar değebilir. Sadece canlı ve cansız mala değil insanlara bilhassa çocuk ve kadınlar nazar olabilirler. Nazara uğrayan mal mülk zarar görünebilirken, insanlar hastalanıp ölebilirler. Nazar için yarı ölümdür, denildiği olur. Nazardan korunmak için bostanlara kurt kafası dikilir. S. Sakaoğlu nun Sıtkı Aras tan derlediği bir bilgiye göre, uğuruna ve yararına inanılan Kurt Yağmuru bulutsuz ve güneşli havada yağar. Bu esnada kurdun doğurmakta olduğuna inanılır. Bu tespiti biz diğer kaynaklarla teyit ettik. Afyon Bolvadin de yaşayan Karabağlı Karapapak Türkleri Nevruzda tarlaya Kurt Kafası dikip bereketi cezp etmek için Onun etrafında dönerler. Kurt kafasının koruyuculuğuna da inanılır. Bu uygulamada Artova-Tokat ta da vardır. Kumuk Türklerinde Börü Gözünün nazara karşı koruyucu etkisi olduğuna inanılır. Aile fertleri arasında ihtilaf çıkmış ise geçimsizliği gidermek için, ihtilaflıların arasından geçilir. Böylece dargın çiftlerin barıştırılacağına inanılır. Bu uygulama bizzat yapılamaz ise, temsilen de yapılıp Küsler barıştırılır. K. Afganistan Türklerinde Kurt Dişi çocukların nazardan korunmaları izin kullanılırken, Türkmenler çocuğun kalpağına, Özbekler Kelepoş una ve omzuna kurt dişi takarlar. Kurt dişi Türkiye Türklerinde de nazar boncuğu olarak kullanılır ve mavi boncukla birlikte kızların saçına örüklerinin içine, erkek çocukların omzuna, yakasına ve beşiğine takılır. Türkiye de muhtelif vesilelerle belirtildiği gibi, bebeği yaşamayan kadınlara ve çocuklara yapılacak koruyucu uygulamalarda kurttan yararlanma ile ilgili inançlar da vardır. Bu arada nazarlığa kurt dişi ve kurttırnağı takılır. Bebek kurt derisinin ağzından geçirilir. Cesur olması istenilen erkek çocuğun burun kanadı delinerek buradan veya kulak memesi deliğinden kurt kılı geçirilir. Kırk döneminde çocuklar kurutulmuş kurban gözü ile olduğu gibi, kurt gözü ile de banyo yaptırıldığı olur. İçerisinde kurt dişi, kurt postu, kurt tırnağı olan nazarlıklar beşik veya salıncağa takılır. Güney Türkistan da durmayan erkek çocuklar için özel yapılmış kurtağzından çocuğun büyükbabası veya büyükannesi çocuğu geçirir. Anadolu da ise kurdun çeşitli fonksiyonlarına Türk Dünyasının diğer kesimlerinde olduğu gibi, inanılır. Özbekistan da bebeği nazardan korumak için onun başına nazarlık olarak Kurt Kemiği, Kurt dişi, acı ısırık Sarımsak ve iğne konulur, muska yapılır. Anadolu da Ballayan Türkmen aşiretinde kötü kişinin nazarından korunmak için okunarak ağzı bağlanınca, iki muska yapılır. Bunlardan birisi ulu bir ağacın altına diğeri eşiğin altına gömülür. Buradan hareketle korumada ağız bağlama bahsine geçeceğiz. Ege ve Akdeniz bölgesinde; Bozkurt un dişini cebinde taşıyan kimseye nazarın değmeyeceği ve bu kimsenin uykusunda sayıklamayacağı inancı vardır. Bozkurt un kurutulmuş gözü toz haline getirilerek sürme gibi göze çekilirse, o gözün iyi göreceğine hiç ağrımayacağına inanılır. Bu yörede gece kurtlardan bahsedilmez, aksi halde bir kıl koparılır veya ateşe çivi atılır. Bu tespitte yanılmıyorsak Bozkurt un ak iye, diğer kurtların kara iye görünümü var. Her iki kurtta da halk inancına göre bir kuvve tespiti yapılmıştır. Ancak fonksiyonları farklıdır. Boz olmayan kurdun muhtemel zararından korunmak için demir ve ateş kültleri devreye girmiştir. Anadolu da yılan, cin gibi varlıkların isminin gece geçmemesine özen gösterilir. Bolvadin Karabağ Türkmenlerinde ağılları nazardan korumak için kapının önüne bir sırık dikilir ve üzerine kurt başı takılır. Azerbaycan da su bıçakla bağlanır. Kurtağzı Türk dünyasının birçok yerinde keza bıçakla bağlanır. Anadolu da kız istenilince ailesinin ve imtihana girince öğretmenlerin ağzı iğne ile bağlanılır. Ayrıca yol bağlamak, kapı bağlamak ile ilgili inançlar da vardır. Anadolu daki kurtağzı bağlaması uygulaması Bayır Bucak Türkmenlerinde de vardır. Evcil bir hayvan dağda, merada kalıp köyüne dönmemiş ise, o hayvana kurdun zarar vermemesi için merasim ve duaları yapılarak kurdun ağzı bağlanır. Beklenilen hayvan çiftliğe dönünce, açlıktan ölmemesi için kurdun ağzı açılır. Bu uygulama Güney ve Kuzey Azerbaycan Türklerinde de vardır. Karaçay Türklerinde de kurtağzı bağlamak vardır. Bunun için bıçak kınından çıkarılır ters çevrilir, bıçak ve kını ilgili duası okunarak birbirine bağlanır. Hayvanlar otlaktan salimen dönünce, kurt açlıktan ölmesin diye ilgili dua okunarak bıçak ve kını açılır. Buna kurdun ağzının açılması denir. Bu uygulama da bıçak ve bağlama-bağlanma temalarının yanı sıra halk inançlarındaki merhamet motifi de yer almaktadır. Kurdun avlanması onun meşru yoldan rızkını aramasıdır. O na mani olunmamalıdır. Kuzey Kafkasya da Tabasaranlarda köyden birinin ineği itse Molla kurdun ağzını bağlar. Kurtağzı bağlamak Karapapak, Kırmanç ve Kumanlarda da vardır. Koyun Abdal ın bağlarda koyun sürüsünün otlattığı koyunların meyvelere hiç dokunmadan sadece otları yediği koyunların bağlara zarar vermeyeceğini Koyun Abdal ın garanti ettiği anlatılır. Koyunlar halisane otlatılır ise sadece rızıklarını yiyebilecekleri inancı ulu zatlarla ilgili anlatımlarda çok sık rastlanılır. Azerbaycan ın Kazak bölgesindeki bir inanca göre hiçbir dişi kurt erkek yavrusu ve erkek kurt da dişi yavrusu ile çiftleşmez. Kurtların yakın çevrelerindeki hayvanlarını parçalaması ilginçtir. Karınlarını doyurabilmek için başka muhitlerden hayvan bulurlar. Enver Börüsoy un bir araştırmasına göre; Kurt saldıracağı kimsenin dikkatini çeker, saldıracağını duyurur. Aniden ve arkadan saldırmaz. Her kurdun saldıracağı kendi sürüsü vardır. Birbirlerinin sürülerine saldırmazlar. Azerbaycan ın Kazak bölgesinde çobanlar bakmakta oldukları sürülerin sahiplerinden Kurt payı alırlar. Kurt payı kurtların hakkı olarak bilinen bir miktar ettir. Çobanlar 10 15 kilo kadar eti yemeleri için kurtlara ayırır ve onların rahat yiyebilecekleri yerlere koyarlar. Kurdun payının ayrılması anlaşılan zahiri mahiyetinin yanı sıra Batıni boyutu ile nasiplerinin paylaşılması olayıdır. Kurdun da rızkı bir yerden gelmelidir. Onun da beslenme hakkı vardır. Anadolu da ekin toprağa atılırken kurdun ve kuşun payı ilaveten toprağa serpiştirilir. Nevruz uygulamalarında ambar temizlemede kurdun kuşun payı Anadolu ve Güney Azerbaycan da çok gözetilir. Türk Dünyası nın hemen hemen her yerinde görülen Kurt Ağzı Bağlama uygulamasının derinliklerinde helal haram ve rızık-nasip inancı vardır. Kurdun ağzı bağlanılarak ölüme terk edilmesi amaçlanmaz. Kurda adeta yememesi gereken evcil hayvan için işaret verilmiş olunur. Evcil hayvan yerine dönünce kurdun ağzı açılır. Kurdun ağzı çok kere bıçakla bağlanır. Bağlanmak Türk halk inançlarında bir koddur. Bağlanmak ve açılmak bıçak demirle yapılır. Demir de Türk halk inançlarında bir külttür. Bağlanma ve açılmanın dua eşliğinde yapılmış olması, yapılan uygulamanın İslamileşmiş oluşundadır. Uygulamada bazen hocanın yer almış olması kam ın rolünü üstlenmiş oluşu ile izah edilebilir. Bazı uygulamalarda bu esnada yakılmış ateşin sönüp sönmediğine bakılması, sönmüş olması halinde kurdun hayvanı yemesi şeklinde algılanması, kurdun hayvanı yemeyeceğinin işareti olarak kabul edilir. Bize göre bu Türklerde adalet kavramının antolojik temelinin varlığını da gösterir. Tengri de kurt, kut bulmuş ise, bunun da bir nizamı vardı. Kurtağzının bağlanılması gibi kurdun içerdiği manevi kuvvetten istifade ile insanların ağzı, dili, gönlü bağlanabilir. Bunun için kurt yağı kullanılır. İnanca göre kurt yağı insanların sevimli görünmelerini önler ve şirin konuşmalarına mani olur. Düşmanlık yapılmak istenilen kimsenin ağzını, dilini, kapısını bağlamak için, o kişinin kapısına kurt yağı sürülür. Böyle kapıları Bağlı Kapı denilir. Nahçıvan da Kurt a kutsiyet atfedilir. Kurt un tekin olmadığına inanılır. Kurt yağı sürülmüş bir ailenin aile fertleri arasında tatsızlık çıkacağına inanılır ve Kurt Yağı ile ocak yıkılır denilir. Azerbaycan Türklerinde iki insan arasında ihtilaf çıkması isteniyor ise, bunların arasını açmak için birisinin üzerine Kurt Yağı sürülmesinin gerektiğine inanılır. Sonuç Kurt Eski Türk İnanç Sisteminde Tengri den kut bulmuş bir canlı olup, Tanrı değil ancak semavi bir varlıktır. Fiziki ve cinsel özellikleri de bulunan bu varlık boz, kır renkli ve çok kere dişi sıradan bir kurt olmaktan ziyade kurt donuna giren bir ata ruhudur. Bozkurt olarak mitolojide yer alan bu varlık Ata ruhu, Kam kültünün bütün özelliklerine sahip. Kendisine sevgi ve saygı duyularak yardımının alınabilmesine çalışılan ve kendisinden korkulup çekinilerek zararından korunmak istenilen bir varlıktır. Boz kurt un hayatın her safhasında fonksiyonunun olduğuna inanılmaktadır. İnsanlar dünyaya gelmeden, geldikten sonra, isim almalarında, evliliklerinin muhtelif dönemlerinde, bereket edinme, savaş kazanma gibi mücadelelerinde, görünmeyen güçlere karşı savaşlarında, hastalıklarında, gelecekten haber almalarında kurdun fonksiyonuna inanmaktadır. Kurt yaşam biçimi ve çevre ile ilişkileri itibariyle Türk halk inançlarında örnek alınabilmektedir. Kurdun; kanı, yağı, kılı, postu, dişi, tırnağı, kemiği, kafatası, izi korunma ve kurtulma da halk inançlarında yerini bulduğu, bir kurt kültünün oluştuğu söylenebilir. Halk inanç kültüründe bu derece derin iz taşıyan Bozkurt son yüzyılda doğal olarak tekrar resmi devlet armaları gibi üst kültür kurumlarına da yansımıştır.

Kurt Motifinin Türk Menşe ve Efsanelerindeki Anlamı Halk bilim bağlamında Türk diline Batı dan alınan, dilde pelesenk olurcasına sıklıkla kullanılan ancak ne olduğu hususu pek anlaşılamayan, çok kişinin kendince yorumladığı kavramlardan biri de motif kavramıdır. Türk dilinde bu bağlamda bir makaleye şiddetle ihtiyaç olmakla birlikte, bu yazı çerçevesinde asıl vermek istediğimiz konuyu gölgeleyebileceği endişesiyle motifin ne olduğu meselesini burada tartışmayı uygun görmüyoruz. Ancak kurt motifi tabiriyle neyi anlatmaya çalışacağımızı ifade etmek için, Thompson un motif kavramı bağlamında söylediklerini hülasa ederek vermeyi yararlı buluyoruz. Motifler: Yazının toplum düzenine hakim olmadığı dönemlerde, kültürler için bir tür muhafaza, ambar, hafıza vazifesi gören estetik dil yaratılarının büyülü yapı taşlarıdır. Estetik kültür yaratılarının en küçük unsuru yani; kristalize olmuş, yoğunlaşmış kültür çipleridir. Kültürün sırlar hazinesinin şifreleridir. Dinleyenleri mest edici illüzyon unsurlarıdır. Dimağları hipnoz derecesinde saran büyüleyici renklerdir. İrkiltici uyarıcılardır. Yaşamak için hayallerden başka hiçbir şeye ihtiyaç duymayan harikalardır (Thompson1951:415). Kalıp da diyebileceğimiz bu yapı taşları hemen bütünüyle evrensel olup, tüm kültürlerdeki işlevleri de aynıdır. Bu unsurlar, estetik yapılara yoğunluk kazandıran işleviyle evrensel olmakla birlikte, kültürlere özgü simgeleyişler ölçüsünde de millidirler. Yani, motiflerin evrensel boyutundan başka bir de kültürel boyutları vardır (Aslan2006:9-11). Mesela, at motifi evrensel, Kırat motifi Türk destanlarına özgüdür. Akıllı ve kurnaz çocuk motifi evrensel, Keloğlan motifi Türk masallarına özgüdür. Cengaver kız motifi evrensel, Arabüzengi Türk halk hikayelerine özgüdür. Kurt motifi evrensel, Bozkurt motifi Türk kök efsaneleri ve destanlarına özgüdür. Motiflerin evrensel boyutları, üzerlerine projektörler tutarak ortaya konulabilir. Kültürel boyutlarını görebilmek ise, ancak içeriden aydınlatılmakla mümkündür. Bir motifin, anlatılarında yer aldığı kültür içerisinde neyi simgelediğini çözmek, o kültürün harikalar dünyasına girmek demektir. O kültürü binlerce yıldan beri var eden sırlara ermek demektir. Onun içindir ki, Motif kavramını anlamak ve anlatı içerisindeki fonksiyonunu çözümlemek son derce önemlidir. Kısacası motif; hikaye etmenin en küçük unsurudur diyerek içerisinden çıkılacak bir olgu değildir. (Aslan 2006) Kurt motifinin Türk destanlarında ne mana arz ettiği konusu öteden beri araştırmacıların dikkatini çekmiş, pek çok kişi konu üzerine görüş ileri sürmüştür. Türkoloji çalışmaları bağlamında söz konusu motifin önce yabancı araştırmacıların dikkatini çekmiş olabileceğini mantıklı görmekle birlikte, Jean-Paul Roux un görüşleri haricindeki kaynakları doğrudan değerlendirebilme imkanı bulduğumuzu söyleyemem. Ancak yabancı araştırmacıların görüşleriyle ilgili olarak, Ünver Günay ile Harun Güngör tarafından hazırlanan Türklerin Dini Tarihi adlı çalışmadan büyük ölçüde yararlandığımızı belirtmek isterim. Kurdu, ecdat hayvan bağlamında değerlendiren Roux, daha sonra boğanın yerine kaim olduğu görüşündedir (Roux 1994: 153). Roux, P. J. Strahlenberg, N. Shchukin, Chodzidle, Zelenin, Zolatarev, Potapov, Keppers, Haeckel, Gunda gibi yabancı araştırıcılar başta olmak üzere, Ziya Gökalp ve onun yolundan giden M. Fuad Köprülü, Osman Turan ve Mehmet Eröz gibi Türk kültür, din ve tarihi üzerine önemli çalışmalar yapmış olan bilim adamları, geleneksel Türk dininin menşei formunu totemizme bağlamışlardır (Günay-Güngör 1997: 92). Araştırıcıların bu bağlamdaki görüşlerinin, kurdun totemliği merkezinde birleştiğini belirtmek isteriz. Kurt motifinin Türk destanları bağlamında, Türk diliyle yapılan ilk değerlendirmeleri Köprülüye aittir. Köprülü, Çin kaynaklarında yer alan Göktürk menşe efsanelerini aktardıktan sonra; Bütün bu ayinler, lerin kendilerini saydıklarını, yani kurdu kendileri için bir bildiklerini göstermektedir. Oğuz Destanında da mühim bir mevkii olan Kurd un menkıbelerinde bu kadar ehemmiyet kazanması işte bundan dolayıdır demektedir. Abdulkadir İnan, Türk Rivayetlerinde Bozkurt isimli makalesinde, kurdun Türk milli kültü olduğunu belirttikten sonra, Köprülünün konuyla ilgili tetkik ve tahlillerine atıfta bulunmuş, kutsi bir mahiyet arz eden kurt efsanesi unsurlarının bugünkü Türk kavimleri rivayetlerine nasıl yansıdığı hususunda etraflı bir çalışma yapılmadığından yakınmıştır. Konuyu Türk destanları bağlamında değerlendiren araştırmacılardan biri de Nihat Sami Banarlı dır. Bozkurdun Türk boyları arasında bütün Türklüğü temsil eden bir sembol olabileceğini belirten Banarlı, kurdun totem devri yaşayan Türklerin ongunu olduğunu söyler. Uygur, Göktürk destanlarından ve Oğuz Destanı ndan örnekler vererek kurdun mahiyetini açıklamaya çalışan Banarlı; Türkler, anayurtlarının bu müthiş varlığına önce Tanrı diye tapmışlar, sonra kendilerinin bozkurt soyundan geldiklerine, böylelikle birer bozkurt olduklarına inanmışlardır. demektedir. Sonraki pek çok araştırmacının da otoritesini kabul edip görüşlerine aynen katıldığı Türklük bilimi için bir şans sayabileceğimiz değerli bilim adamı Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi adlı eserinin her iki cildinde de kurt konusunu detaylı olarak anlatmak gereği duyar. Birinci ciltte; Türklerin Kurttan Türeyişi , ikinci ciltte ise; Kurt ve Türkler başlıkları altında hayli önemli materyal verir. Ögel, zaman zaman yorumlama yapma gereği duysa da aslında konu bağlamında olabildiğince vesika verme yolunu seçmiştir (Ögel 1995:111). Kurdun, totem devri yaşayan Türklerin ongunu olabileceği fikrinde olan Ögel; Büyük devlet kurmuş olan Türklerde kurt, artık bir sembol haline gelmişti. Onlarda din ve totemizm izleri, çoktan kaybolmuştu. Kurt Göktürklerde, tuğlar ile bayrakların tepesinde yer almak yolu ile bir devlet sembolü olmuştu. der. Yukarıda verdiğimiz ilklerden günümüze kurt motifi üzerine pek çok araştırma yapılmış, tebliğ ve makale bağlamında bir hayli çalışma neşredilmiştir. Bunların hepsini burada değerlendirme imkanımızın olamayacağı aşikardır. Hemen hepsinde de müşterek olan husus, kurdun mitolojimize kadar uzanan çizgide mühim bir motif olduğudur. Türk destanlarının atla birlikte en önemli unsurlarından biri (Gökyay 2000: CDXLVI) olduğu düşünülen kurdun; türeyişi sağlayan kurt , kurtarıcı kurt, cetlerine yardım eden ruh ve kılavuz kurt vasıfları ile tebarüz ettiği görüşü, araştırmacıların müştereklerindendir. Biz burada pek çok yazılı kaynakta kolaylıkla bulabileceğiniz Türk kök efsanelerini yeniden yazarak konuyu uzatmayacağız. Göktürk prensiyle evlenen dişi kurt, Uygur prensiyle evlenen erkek kurt, düşmanlarının öldüremediği, yaz ve kış tanrılarının kızlarıyla evlenen kurdun oğlu ve nihayet Oğuz la konuşup ordularını kılavuzluk eden gök yeleli erkek kurt (Ögel 1993: 13-57) tasarımlarını hatırlatmakla yetineceğiz. Türeme, soyu yok olmaktan kurtarma ve kılavuzluk etme bağlamında Türk kök efsaneleri ve destanlarında yoruma dahi ihtiyaç duymayacak açıklıkta yer alan bu motifin, bütün tezahürlerinde müştereklik arz eden tek yönü Tanrısallığıdır. Adının Bozkurt oluşu da bu Tanrısallığın en açık delilidir. Bozkurt, gök yeleli kurt, gökkurt gibi adlandırmalarda boz veya gök nitelemeleri, gök bağlamında renk teşbihi olduğu gibi, aynı zamanda Tanrısallık nitelemesidir (Aslan 2004: 37-44). Hemen belirtelim ki, kutsal olan, Tanrısal olan kurt değil, Gökkurt veya Bozkurttur . Bu mitolojik tasarım, zamanla sembolleştiği için, yanlışa düşebilme korkusu, kabulü yaygınlaştırmış ve kurt lafzı tabulaşmıştır (İnan1987:625-627). Kurt yüzünün mübarek bilinişi, bu tabunun Dede Korkut Kitabı ndaki yansımasından başka bir şey değildir (Ergin 1989: 101). Bu tabu, zamanla pek çok bahadıra, alpa ve lidere unvan ve ad olmuştur. Kurt, Türklerde ongun ya da töz olmadığı gibi hiçbir surette tapılan varlık da olmamıştır. Ongun ya da tözün boylarla ilgili olduğu aşikardır (İnan1995:47). Oysa kurt, hemen bütün Türk boylarının ortak kabulü sayılabilecek yaygınlıkta bir değerdir. Kurda tapınmanın söz konusu olmadığı halde onu totem sayan görüş de dolayısıyla doğru değildir (Kafesoğlu 1984: 285). Ana kurt-ata kurt ve ecdat hayvan sanılan ongon kabulündeki kimi bulanık izler, yukarıda görüşlerini aktardıklarımız başta olmak üzere araştırıcıların büyük bir ekseriyetini , geleneksel Türk dininin totemcilik olduğu kabulüne (Günay-Güngör1997: 92), bu bağlamdan hareketle de kurdu totem sayma yanılgısına düşürmüştür. Yukarıda da belirttiğimiz gibi, Tanrısallık vasfı taşıyan bozkurt veya gök yeleli kurttur . Kaldı ki bu hal, Şeyh Galip in bana redifli gazelindeki harika söyleyişiyle bir tecelli-i cilveden ibarettir (İpekten 1996: 38). Bir anlık, bir süreliktir. Yani semavi kitaplardaki Musa kıssasıyla alakalı kutsal Tuva da, Tanrı nın tecelli halidir. Bozkurt da işte bu bağlamda bir şecer-i Turdur . Daha açık söyleyişle kurt , Tanrı nın tecelli ettiği varlıktır. Bu hal Türk düşüncesinin Tanrı tasavvuruyla alakalı olup, onu somutlaştırma algısının bir tezahürüdür (Günay-Güngör 1997: 41). Bu tezahür, Oğuz a kılavuzluk edip konuşan, Dumrul la Türkçe dilleşen, Kaygusuzla senli benli söyleşen (Güzel 2004: 24) bir Tanrı tezahürüdür. Başka bir söyleyişle kurt, Tanrı nın yeryüzüne inme ihtiyacı duyduğunda suretini tercih ettiği varlıktır. Belirtmek gerekir ki, bu tercihin kimi hallerde aslan veya boğa olduğu durumlar da yok değildir. Ancak kurt suretinin, Tanrı nın en çok büründüğü şekil olduğu, Türk kök efsanelerinin malumudur. İhtimaldir ki, özellikle boğa-bozkurt rekabeti kültürel oluşumun seyri içerisinde bozkurt lehinde gelişmiştir. Türk kök efsanelerindeki Tanrı yı somutlaştırma algısının hulul inancıyla ilişkilendirilebileceği mümkün görünse de, bu tecelli halinin İslam tasavvufundaki vahdet-i vücut felsefesiyle daha çok örtüştüğü kanaatinde olduğumuzu belirtmek isterim. Yukarıda da belirttiğimiz gibi bu hal; bir tecelli hali, cilve halidir. Tuva da Tanrı nın tecelli ettiği çalının Tanrı sayılmadığı gibi, Türk tasavvuru da kurdu Tanrı telakki etmemiş ve sanıldığı şekliyle asla ona tapınma da söz konusu olmamıştır. Ancak Tur Dağı nın kutsiyet kazanması paralelliğinde, Tanrı nın, suretinde tecelli ettiği Bozkurt kabulünün, Türk boyları arasında yaygınlaşması ve bu bağlamda kurdun tabulaştırılması söz konusudur. Türk boyları arasındaki ongon veya töz inanışları ise, atalar kültüyle alakalı olup, koruyucu ata ruhları bağlamında değerlendirilmelidir (İnan1995:42). Bu kült, ölümden sonraki hayat inancının Türkler arasındaki bir tezahürüdür. İslam la da örtüştürülen bu inanç, özellikle Selçuklu mimarisinde kümbetler şeklinde vücut bulurken, muhtelif zaferlerimizde pek çok savaş efsanelerine de kaynaklık etmiştir. Atalar kültü ; ölümün bir yok oluş olmadığı, ölenlerin akrabalarını terk etmedikleri, ihtiyaç hasıl oldukça yaşayan akrabalarına yardım edecekleri inancından doğmuştur. Moğol etkileşimiyle Ongon şeklinde somutlaşan bu tasavvur, ölüm bağlamında canın beden değiştirme durumudur. Yani ata ruhlarının, bedenine girmiş olabileceği düşünülen varlıklar, ongon kabul edilmişlerdir. Bu inanış aileden sülaleye, sülaleden de boylara intikal ederek, simgesel bir vasıf kazanmış olsa gerektir. Bize göre, her boyun bir ongonu oluşu bundandır. Eğer bu ongonlar zannedildiği gibi türeme bağlamında ata olsalar idi, onlarca-yirmilerce olmazlardı. Moğollardaki algılanışı farklı olmakla birlikte, Türklerde ongonlar , ata hayvan olmayıp, ölümden sonraki hayat inancı bağlamında canın bedenine girdiği kabul edilen, yani ata ruhu taşıdığına inanılan hayvanlar olsa gerektir. Bilindiği üzere, bu koruyucu ata ruhları, çoklukla şamanlar aracılığı ile akrabalarını kötü emelli ruhlardan muhafaza ederler. Şamanların aracılığı olmadığı durumlarda, ata ruhlarının her an kendileriyle birlikte olmalarını temin için ise, onları tösler, tangaralar şeklinde evlerinin duvarlarına asmışlar veya damga simgeciliğinde, sahip oldukları tüm varlıklara vurma gereği duymuşlardır (İnan1995:42). Bu damgalar koyun, koç, dağ keçisi, geyik, tavşan, ayı ve daha çok kuşlardan seçilmiştir. Çeşitli kuşların, özellikle kartal sungur, Tuğrul, kaz gibi kuşların Türkler için önemi büyüktür. (Gülensoy 1991:154). Bu koruyucu tılsımların, zamanla armalaştığı aşikardır. Sonuç: Kurdun, Türk kültüründe, milli kült mertebesinde kabul görüp, kutsal addedilmesinin, bozkırın baş edilemeyen yırtıcısı olması sebebiyle ram olunan ve duyulan hayranlıkla tabulaştırılan bir varlık olmasına bağlanması, yeterli bir gerekçe olmasa gerektir. Gerek kozmolojik gerekse eskatolojik mitte, Bozkurt veya kurtla ilgili olarak doğa gözlemine yönelik işlevci benzetmelerin daha geri planda kaldığı, kurdun Tanrı veya kutsalla ilişkili olduğu (Oğuz 2009:51-56) düşüncesine aynen katıldığımızı belirtmek isterim. Kurtların sosyal oluşları, lider kabul ettikleri yaşlı kurda bağlı olmaları, avlanış biçimleri, vb. özellikleriyle Türklere benzetilmeleri masum gibi görünüyorsa da, bu benzetimlerin dahi iltifat olma ihtimalleri, bizce zayıftır. Türkler, Bozkurt bağlamındaki kabulleri sebebiyle bu benzetimlerden alınganlık göstermeseler de, komşularının onlarla ilgili olarak; barbar-vahşi manalarında kullanmış olmaları ihtimali göz ardı edilmemelidir. Zira Çinlilerin, Kurt lafzını Türkler için bir şecaat simgesi olarak kullanmış olabileceklerini düşünmek aşırı iyimserlik olur. Yukarıda belirttiğimiz gibi kurt, Türklerde töz ya da totem de değildir. Töslerin ölmüş yakınları simgeleyen keçeden, ağaç kabuğundan veya hayvan derilerinden yapılan semboller olduğu modern etnografik araştırmalarla belgelenmiş durumdadır (Günay-Güngör 1997: 52). Bu noktadaki muğlaklık, Moğol etkileşimi ile tös karşılığı olarak kullanılmaya başlayan ongon kelimesinin, kök, menşe, aslı karşılığını ifade ediyor olmasındandır (İnan1995:45). Ongonlar, Türk lehçelerindeki kullanılışıyla, türeme bağlamındaki kök hayvanlar olmaktan çok, zoomorfik ruh tasarımı bağlamında, ölmüş ata ruhlarının tecessüm ettiğine inanılan hayvanlar olarak değerlendirilmelidir. Hayvan sürülerine zarar vermesi sebebiyle görüldüğü yerde öldürülmekten çekinilmeyen, özellikle sıcak tutan postu sebebiyle muhtemelen avlanan kurdun da bir kutsallık taşıyamayacağı aşikardır. Ancak sıklıkla vurguladığımız üzere, Tanrının suretine girdiği varlık oluşu bağlamında, kutsalın yaygınlık kazanması durumu söz konusudur. Kutsal olan kurt; Tanrı nın, suretinde tecelli ettiği Bozkurt tur. Türk menşe efsanelerinin temel kabulü; Tanrı nın Türk milletinin hayat ve istikbali ile ilgilenen ulu varlık olduğu merkezindedir (Günay-Güngör 1997: 39). Yok, olma tehlikesiyle karşı karşıya kalan Göktürklere, Uygurlara müdahalesi ve Oğuz a yol göstermesi bu bağlamda değerlendirilmelidir. Bu kabul bir milli Tanrı telakkisi olarak da düşünülmemelidir. Zira bu müdahale insanlık için, insanlık adınadır. Nizam-ı alem için vazifeli kılmak maksadıyla, yaratacağı kişiye ve dolayısıyla ondan türeyecek millete, kendi ruhundan ruh üflemek içindir. Atilla nın Tanrı nın kırbacı olma, Bilge Kağan ın abidelerdeki veciz anlatımıyla; Tanrı nın, yarattığı alemi denetlemeğe aracı kılmak için, kut verdiği kağan olma ve Kaşgarlı daki; dünya milletlerinin idare yularının ellerine verdiği millet (Atalay 1992:3) olma düşüncesinin kaynağı da bu olsa gerektir. Halifeliği ukdelerine aldıktan sonra Osmanlı padişahlarının kendilerini zıllu llahı f il alem bilmeleri de, bu kaynaktan muhtemel bir sızıntı olarak yorumlanabilir. -

Neden Bozkurt Bozkurtun özelliklerini temel olarak şu şekilde sıralamak mümkündür. 1- Bozkurtlar, Türk ler gibi ataerkil bir yapıdadır. 2- Bozkurtlar, Türk ler gibi teşkilat halinde bir yaşam sürerler. 3- Bozkurt sürüsünün, Türk ailesindeki gibi bir lideri vardır ve sürü o liderin emrinden çıkmaz. 4- Savaş şekilleri olarak benzerlik gösterirler. 5- Bozkurtlar eşlerini kıskanırlar 6- Karda yürüyen 40 bireylik bir sürüyü takip eden biri sadece 5-6 ayak izi görebilir. Çünkü sürü önde giden lider Bozkurt un ayak izlerine basarak ilerler. 6-7 kurt bulacağınızı düşünürken koca bir sürüyle karşılaşabilirsiniz. 7- Bozkurtlar, Türk lerin oldugu gibi özgürlüklerine düşkünlerdir. Dünyada evcilleştirilememiş tek hayvan olma ünvanı Orta asya bozkurtlarındadır Hayvan yakalandığında tüm hayvanların aksine gırtlak kısmında bulunan öd denen keseyi parçalar ve intihar eder. 8- Tüm hayvanlarda bir yavrunun annesi yada babası ölürse yavru da ölür. Fakat bozkurtlarda sürü hiyerarşisi buna müsaade etmez, yavrunun hem annesi hem de babası ölse dahi yavru hayatta kalır. Diğer sürü üyeleri yavruyu evlat edinir ve kendi yavruları gibi büyütürler. 9- Bir bozkurt sürüsü Sadece yiyeceği kadarını avlar, ve yine harika bir özelliktir Kuzulu koyuna saldırmazlar Bozkurtlar asildirler. Bunun en sağlam kanıtı.. Bozkurtlar, yaşadıkları coğrafyada karakurtlarla birlikte yaşarlar. Bozkurt sürüsünden ayrılan bir erkek bozkurt karşılaştığı bir karakurt sürüsüne girer. Ve girdiği sürünün liderliğini alır. Fakat karakurt sürüsünden ayrılan bir kurt bozkurt sürüsüne alınmaz. Bozkurt dişisi asla bir karakurtla çiftleşmez. Buna akaben, bozkurt sürüsünden ayrılmış bir bozkurtta tekrar o sürüye alınmaz. Bunlar hoş olaylar fakat beni en çok etkileyen konuyu söyleyelim şimdi. Dünyanın heryerinde av yapmış ve ölümüne yakın bu maceralarını kitaba almış bir avcının anlattıklarından bahsetmek istiyoruz. Aslında kitabı 2 kişi yazıyor ve Ural dağlarında yaptıkları bir avdan bahsediyorlar kitapta. 7 kişilik bir avcı ekibi 2 de rehberleri var. Av sırasında bir Bozkurt sürüsüyle karşılaşıyorlar. Bu kurt Türünden her yerde olmadığı için hepsini avlayıp doldurmak istiyorlar. Avcıları farkeden sürü, Lider Bozkurt eşliğinde ormana giriyor. Tüm sürü ormana girince içlerinden üçünün geri geldiğini görüyor avcılar. Sanki vurulmayı bekliyormuşcasına oracıkta öylece duruyorlarmış. Tabi ayıya bile kafa tutabilen güçlü çeneleri Av tüfeklerine karşı yetersiz kalıyor ve üçüde vuruluyor. Sürüyü kaçırmak istemeyen avcılar Rehberlerin Ormanın bu bölümü çok sık ve dik yamaçlıdır uyarısına rağmen, sürünün peşinden ormana giriyor. Avcılardan birini sokan bir yılan yüzünden av yarıda kalıyor ve dönmek zorunda kalıyorlar. Sürüye ulaşamıyorlar yani. Dönüşte vurdukları 3 kurtu almaya geldiklerinde, Kitabın yazarı ölene kadar unutamayacağını söylediği bir manzarayla karşılaşıyor, Kurtlardan biri ölmüş, birisi ise ölmek üzere ve acı çekiyor Sonuncu kurtsa kaburgasıyla kalça kemiği arasındaki bölgeden yara almış, ayakta duramakta zorluk çekmesine rağmen Ölen kurtu yemeye gelen 4 karakurt a kafa tutuyor 4 Karakurt ise Yaralı bozkurt yüzünden ölü Bozkurta yaklaşamıyor. Avcıları gören karakurtlar hemen kaçıyor. Onların uzaklaştığını gören Bozkurt, ağır yaralı olan ve acı çeken diğer Bozkurtun boğazını ısırıyor ve öldürüyor onu. Sonrada kendi düşüp ölüyor. Ölen ilk Bozkurtun da boğazındaki diş izlerini farkedince, daha fazla acı çekmemesi için arkadaşı tarafından öldürüldüğüne kanaat getiriyorlar. Üzerlerine doğrulmuş namludan korkmayan Bozkurtlar ve diğer gördükleri avcıda hayranlık uyandırıyor. Kurtları doldurmak yerine gömmeyi daha uygun buluyor. Gömme işlemi bittikten sonra yerdeki kanlara dakikalarca bakıyor. Altın kaplama bıçağıyla koluna bir kesik atıyor ve Bozkurtların mezarı yanındaki karlara kendi kanıyla tek bir kelime yazıyor SORRY -

Türeyiş Destanı Asya Büyük Hun Devleti ile Kök Türk Devleti arasındaki dönemde Orta Asya da yaşayan Türklere Çinliler, Kao-çı derlerdi. Kao-çı sözü Çince de yüksek tekerlekli arabası olan demektir. Kao-çı lara Çinliler, T ieh-le adını da verirlerdi. T ieh-le kelimesi, Türkçe Töles sözünün Çin ağzına uydurulmuş biçimidir. Töles Türkleri, Kök Türk Devleti nin çekirdeğini oluşturan Türk boyudur. Çin kaynaklarına göre, Tölesler in türküleri kurt ulumasını andırırdı; çünkü yine aynı kaynaklara göre onların ataları kurt idi. Çinlilerin sözünü ettikleri kurt ulumasına benzeyen türküler, Türklerin zamanımızda da söylemekte olduğu uzun hava, bozlak, maya türündeki halk ezgileri olsa gerektir. Kimi kaynaklar Töles ve Kao-çı kelimelerini yalnızca Uygur Türkleri ile özdeşleştirirler. Ama yukarıda da belirtildiği gibi Töles adı, Büyük Hun Devleti ile Kök Türk Devleti arasındaki dönemde Türklere verilmiş ortak bir addır. Dolayısıyla Tölesler, Uygur Türklerinin ataları olduğu gibi Oğuz, Karluk, Kıpçak vs bütün Türk boylarının da atalarıdır. Ayrıca, tarihi araştırmalara göre, Uygurlar ile Oğuzlar aynı boy kökeninden gelirler. İleriki dönemlerde Uygur ve Oğuz diye ikiye ayrılmışlardır. Zaten, Türk topluluklarına bir bakıldığında tip bakımından Oğuzlar ile Uygurların birbirlerine çok yakın oldukları görülür. Ayrıca eski tarihi kayıtlarda Oğuz ve Uygur adlarının hep birlikte yer aldığı görülür . Bunun yanında, Eski Türklerin boy adları sistemi ile bizim zihnimizdeki ad kavramını birbirine karıştırmamak gerekir. Eski Türklerde boy adları geleneksel ve kalıcı değildi; izafi bir nitelik taşırdı. Türk boyları tek bir boy çatısı altında bir bodun olarak birleşirler ve yeni bir adla ortaya çıkarak bir devlet ya da siyasi bir oluşum kurarlardı. Zamanla bu siyasi oluşum dağılır ve oluşumu oluşturan boylar yeni bir adla ortaya çıkarak, bir başka siyasi oluşum kurarlardı. Bu hal, böylece devam ederdi. Yani boy adları geçici ve izafi idi. Zaten, bunun aksi iddia edilecek olursa her Türk devletinin yıkılışında ve her boy oluşumunun dağılışında, bu halkların ortadan yok olduklarını kabul etmek gerekir. E bu adamları uzaylılar da kaçırmadığına göre, tarihte rastlanan Ting-Ling, Töles, Türgiş, Usun, Hun, Abar, Sabar vs. gibi Türk boyları nereye gittiler. Yanıtı çok basit; uğradıkları bir yıkım ya da siyasi dağılmadan sonra yeni bir ad ve yeni bir oluşumla yeniden tarih sahnesine çıktılar. Sonradan Kök Türk ve Uygur devletlerini kuracak olan Töles adındaki bu Türk topluluklarının en yakın komşuları olan Çinlilerin kaynakları, onların kökenlerini kurda bağlayan bir efsane Saptamış ve tarih kayıtlarına geçirmişlerdir. Şimdi bu efsaneyi, yukarıdaki bilgilerin ışığında gözden geçirelim: Hun kağanlarından birinin çok akıllı iki kızı vardı. Bu kızlar çok akılı ve çok güzel idiler. Kızlar o denli akıllı, o denli iyilerdi ki, babaları şöyle bir karara vardı: Ben bu kızları kendim evlendiremem. Bunlar o denli iyiler ki, o denli akıllılar ki, bu kızları ancak Tanrı evlendirir. Kağan, kızlarını ülkesinin en kuzey ucunda, kişi ayağı değmeyen bir yere götürüp yüksek bir dağın başına koydu. Kızlar bu tepede bekleye durdular. Aradan epey zaman geçti. Bir zaman sonra, tepenin çevresinde yaşlı ve erkek bir Bozkurt göründü. Kurt, tepenin çevresinde dolaşmağa başladı ama kızların yanına gitmedi. Kızlardan küçük olanı bu durumu görünce kardeşine: İşte bu kurdu, ikimizden birinin evlenmesi için Tanrı gönderdi dedi ve kurdun yanına doğru gitti. Kardeşi gitme dedi ise de onu dinlemedi. Tepeden inerek kurtla evlendi. Bu evlenmeden birçok çocuk doğdu. Bunlara Tokuz Oguz-On Uygur denildi. Bu çocukların sesi, Bozkurt sesine benzerdi. Çocuklar, birer Bozkurt ruhu taşıyarak çoğaldılar ve Tölesler, bu kız ile kurdun soyundan türediler. Dikkat edilirse buradaki kurt, erkektir. Öteki Kök Türk efsanelerinde ise kurt, dişidir. Bununla birlikte, Oğuz Kağan Destanı ndaki kurt da erkektir. Çin kaynakları, hükümdarın kızlarını bıraktığı yerden tepe diye bahsetmektedir. Eski Türklerde Kutsal Dağ ve Gök Dağı inancı büyük bir yer tutardı. Ergenekon da böyle kutsal bir dağın ardındaki yurdun adıdır. -

Kurt Cinslerinin Avlanma Biçimleri ve Töreleri Kurtlar, cins cinstir. Bu cinsler, karakter ve yaşayış biçimlerine göre birbirlerinden ayrılırlar. Bozkurt, kurt türleri arasında üstün nitelik ve özellikleri olan bir kurt cinsidir. Onu, Karakurt denilen bir başka kurt cinsi ile Canavar adıyla adlandırılan bir başka kurt cinsi izler. CANAVAR: Canavar denilen kurt, bir sürüye daldığında sürünün tümünü telef eder ancak, içinden yalnızca birini kendisine yem yapar. Canavar diye adlandırılan kurtların belli bir töresi yoktur. KARAKURT: Karakurt, bir sürüye daldığında sürünün yarısını telef eder, bu telefatın içinden de tek bir tanesini kendine yem yapar. Karakurtlar, kısmen törelidirler. BOZKURT: Bozkurt, bir sürüye daldığında yalnızca bir hayvanı telef eder ve bunun da yarısını kendisine yem yapar; öteki yarısını ise varsa ailesine, yoksa avlanamayacak denli yaşlı bozkurtlara taşır. Bozkurtlar, töreli yaratıklardır. GÖK BÖRÜ: Bir de Bozkurt ile aynı cüsse ve karakterde olan ve adına Gökbörü denilen bir kurt vardır. Gökbörü, Bozkurt un tüyü gök renginde olanıdır. Türk efsane ve destanlarına göre Gökbörü, 100 yılda 1 ya da 2 kez görünür. Oğuz Kağan Destanı ndaki kurt, işte bu Gökbörülerden biridir. KURT UN GENEL ÖZELLİKLERİ Kurt, yalnızca kuzey yarımkürede yaşar. Postunun rengi, yaşadığı bölge ve yaşına göre değişiklikler gösterip kara-kahverengi-ak arasında değişirse de genel olarak boz sarı renktedir. Seyrek olarak ak renkli ve kızıla çalan renkli kurtlara da rastlanır. Kurt, yırtıcı ve etçildir. Kulakları sivri uçlu, bacakları uzundur. Yaklaşık 122 cm uzunluğu ve 45 cm e yaklaşan kuyruğu ile iri ve güçlü bir hayvandır. Ağırlığı 25-55 kg arasında değişir. Göğsünde krem; omuz, kuyruk ucu ve dilinde ise kara benekler bulunur. Kurt, genellikle geceleri avlanır. Kışın sürüler halinde dolaşır. Issız yerlerde dolaşmayı sever. Tavşan, geyik vb yabani hayvanları yediği gibi koyun, keçi türündeki evcil hayvanlar da avları arasında yer alır. Dağlık yörelerde yaşayan evcil hayvanlar için en büyük tehlike kurttur. Kurt yılda bir kez doğurur ve bir kerede 5-6 yavru yapar. Çiftleşme mevsimi dışında tek başına yaşar . KURT OYUNU TURAN TAKTİĞİ Kurtların kışın aç kaldıklarında uyguladıkları bir avlanma taktikleri vardır. Bu taktiğe göre kurt sürüsü iki kümeye ayrılır. Birinci küme fedai kümesidir; ikinci küme ise pusu kümesi. Fedai kümesi köpeklerin bulunduğu yerleşim yerine girer ve köpeklere saldırır. Biraz mücadele verdikten sonra fedai kümesi, yenilmiş gibi davranıp köpeklerden kaçmağa başlar; tabi ki köpekler de kurtların ardından onları kovalamağa başlarlar. Ama köpekleri bir sürpriz beklemektedir. Çünkü asıl ve kalabalık topluluk olan pusu kümesi, onları yerleşim yerinin dışında beklemektedir. Pusu kümesi hilal biçiminde dizilmiş ve iyice gizlenmiştir. Fedai kurtlar, köpekleri kurnazca bu hilalin ortasına çekerler. Köpekler hilalin içine tümüyle girince, pusu kümesi, hilali uçlarından kapatır ve köpekler bir çember içine alınmış olur. Artık köpeklerin kurtuluş umudu yoktur; zafer kurtlarındır ve karınlarını doyurmak için avlarını parçalarlar. Eski Türkler, kurtlarda gördükleri bu oyunu bir savaş manevrası durumuna getirmişler ve yaptıkları birçok savaşta kullana gelmişlerdir. Bu savaş manevrasına Kurt Oyunu , Hilal Taktiği , Turan Taktiği gibi adlar verilir. Tarihi kayıtlar incelendiğinde, Roma imparatoru Sezar ın, sahte geri çekilme ve pusuya dayalı Kurt Oyunu nu Asyalı göçebe savaşçılardan öğrenip uygulamağa çalıştığı anlaşılmaktadır. Fakat Roma ordusunun, Türk ordusu gibi süvariliğe dayanmayıp piyade ağırlıklı olmasından ve Roma ordusunda okçuluğa verilen önemin az olmasından ötürü, Roma ordusu Kurt Oyunu nu uygulamakta yetersiz kalmıştır. Çünkü Kurt Oyunu hızlı bir manevra yeteneği ve yüksek okçuluk kabiliyeti gerektirir ki bu da o zamanlar ancak atlı birliklerle sağlanabilirdi. Türkler, zamanımıza kadar birçok savaşta bu taktiği maharetle uygulamışlardır. Zaten Türkler, yaptıkları savaşların hemen hemen tümünde düşmandan sayıca az bulunmuşlardır. İşte sayıca az Türk ordusunun kalabalık düşman ordularını alt etmesinin arkasında yatan sırlardan biri kurtlardan alıp uyguladıkları bu savaş taktiğidir. BOZKURT UN YAPISI Bozkurt, adını tüyünün boz olmasından alır. Öteki kurt türleri arasında boz renkte olanlar bulunsa da Bozkurt, onlardan boy pos bakımından ayrılır. Bozkurt, burnunun ucundan kuyruğunun sonuna dek yaklaşık 1.65 m boyundadır. Omuz başları yerden 0.80 m yüksekliktedir. Başka kurt cinslerinde bu azamet yoktur. Bozkurt un ömrü ortalama olarak 15 yıldır. 2 yaşına değin yavru olan Bozkurt, 8-10 yaşlarından sonra yaşlı bozkurt olur. Bozkurt özgürlüğüne son derece düşkündür. Onu bir hayvanat bahçesinde, kafes arkasında ya da bir sirkte maskaralık yaparken göremezsiniz. GÖK BÖRÜ : Bir de Bozkurt ile aynı cüsse ve karakterde olan ve adına Gökbörü denilen bir kurt vardır. Gökbörü, Bozkurt un tüyü gök renginde olanıdır. Türk efsane ve destanlarına göre Gökbörü, 100 yılda bir ya da iki kez görünür. Oguz Kağan Destanı ndaki kurt, işte bu Gökbörülerden biridir. BOZKURT UN TÖRESİ Bozkurt, fevkalade töreli bir varlıktır. Bir Bozkurt ailesi, bir başka Bozkurt un kendilerine katılma isteğini, birtakım sınavlar uygulayarak kabul eder. Yuvadan ayrılmak isteyen bir bozkurt, aileden izin almak zorundadır. Her Bozkurt ailesinin ve ortak hareketlere katılan bozkurtların bir başkanı vardır ve buna EKE adı verilir. TÖREDEN AYRILAN BOZKURTLAR: Bazen, seyrek de olsa, Bozkurtların içinden töreyi hiçe sayarak ayrılanlar olabilir. Bu ayrılanlar, Bozkurt un yalnız yaşayamama özelliğine uygun olarak Karakurt, Canavar gibi alt kurt cinslerinin, hatta çakal, tilki, köpek gibi hayvanların sürülerine karışırlar. Genelde böyle bir durumda o Bozkurt, yeni katıldığı bu alt düzeyden sürü içinde yüksek bir mevkide bulunur. Bozkurt topluluğu dağda, ormanda, bozkırda zaman zaman alt tabaka sürüleri ile karşılaşırlar. Karşılaştıkları alt tabaka sürüde eğer bir bozkurt varsa, onu hemen hissederler. Yavru Bozkurtlar, kendilerinden olan bu yaratığın neden yabancı bir sürü içinde olduğunu anlayamazlar; hatta onu, hala kendi topluluklarının bir ferdi olarak algılarlar ve o bozkurdu kendi topluluklarına çağıran kimi sesler çıkarırlar. Bu sesler, bozkurtluk niteliğini yitirmiş olan yaratığa kıvanç verir. Öylesine gururlanır ki, içinde bulunduğu sürünün üyelerine, ne denli önemli bir yaratık olduğunu hareketleriyle anlatmak ister gibidir. Bazen geri dönmek ve Bozkurt sürüsüne yeniden katılmak ister. Ama yavru bozkurtları kandırabilse de, yetişkin ve yaşlı bozkurtları kandıramaz ve genelde sınavları geçemediği için de yuvaya geri dönemez. YALNIZ BOZKURTLAR: Bozkurt topluluğundan ayrılıp da başka bir sürüye katılmayan, dağa çıkan Bozkurtlar ise sınavları başarıyla verirlerse, yeniden yuvaya kabul edilirler. -

Türk Kültüründe Bozkurt'un Anlamı Türk kültüründe bozkurta un manasını açıklayabilmek için kültürün tanımlanması gerekir. Özellikle kültürde sembolün öneminden bahsettikten sonra Türk kültüründe bozkurta un manasını daha rahat açıklayabiliriz. Çünkü bir milletin kültürü ile mitolojisi birbirinden farklı kavramlar değildir. Her ikisi de aynı hayat felsefesinden beslenmektedir. Kültür; bir milletin, dilini, sanatını, dinini, hukuk ve ahlakını, duygularını, inançlarını, hükümlerini aksettirir.(1) Çünkü bir milletin folklorunu, edebiyatını, mitolojisini, dini idrak tarzını belirleyen, mensupların idrak alemini oluşturan değerlerin özünde o milletin kültürü vardır. Kültürün özelliği, ait olduğu fertlere kazandırmış olduğu idraktır. Bir kültürün sınırı, onun zihniyet ve imanı ile çevrelenmiştir. Kültürleri birbirinden ayıran, zihniyet ve iman farklarıdır. Aynı farklara sahip olan cemiyetlerin birbiri ile çarpışmasına sebep olur. Kültür çevreleri benzer olan veya benzer kaynaklardan beslenen kültürler olur ama bunlar birbirine tamamen benzemez. Her kültür, diğerlerinden farklı görünmek durumundadır, Farklılık şuuru olarak isimlendireceğimiz bu durum, toplumun bütün hayat şekillerini başka kültürlerden ayrı olmaya, değişik bir üslup kurmaya yönlendirmektedir. Milli kimlik yahut kişilik dediğimiz bu farklı oluş, düşünce biçiminden, kılık kıyafet, tavır ve davranış biçiminden, eğitime ve eğlenceye kadar hayatın her saha ve safhasında görünür. Mesela, aynı dine mensup olan milletlerin dini anlayış şekilleri birbirinden farklıdır. Çünkü idrak alemini şekillendiren değer yargıları farklıdır. Bu farkı ortaya çıkaran ise o milletin kültürüdür. Bu farklılıklar o milletin mimari abidelerine, edebi eserlerine, musiki eserlerine, felsefi sistemlerine v. s yansır ve kültürün devamlılığını sağlar. Böylece gelecek nesillere yol gösterici olur, kaynaklık yapar. Her toplumun kültür değişmelerinin bir geçmişi vardır. Kaynağını ise o toplumun tarihi derinliklerinden alır. Bir kültür varsa, onun ait olduğu millet vardır. Millet özelliğine layık bir topluluk varsa, muhakkak bir kültürü vardır. Kültürler ve dil, din, tarih, edebiyat, sanat, örf ve adetler gibi unsurları şüphesiz ait oldukları, cemiyetler kadar eski ve onlarla yaşıt sayılmalıdırlar. Bu kültür unsurları nesilden nesle intikal ederler. Bunun neticesi olarak da yeni nesiller bunları hazır bulurlar. Kültürü kalıcı kılan ve gelecek nesillere aktaran kültürün değer yargılarıdır. Bu değer yargıları da kendini sembollerle yaşatır. İşte bu semboller kültürün en sert kısmını oluşturur. Kültürün genel manada anlamını açıkladıktan sonra üzerinde durmamız gereken önemli bir kavram da a Türk Kültürüa kavramıdır. a İlk Türkler, yani bizim en eski atalarımız bugünkü Orta Asya diye bilinen yerde, Tanrı Dağları ile Altay Dağları arasında yaşıyorlardı. Tarih öncesi insanlar ve kültürlerle uğraşan bilim adamlarının o bölgelerde yaptıkları kazılardan edilen bilgilere göre; Türkler beyaz ırktan, geniş kafalı ve orta boylu insanlardı. Burası Çin ile sınırdaş olan bir ülkeydi. Bu yüzden Türklerin eski tarihlerine ait bilgilerin pek çoğunu Çin tarihlerinden öğreniyoruz. Çin tarihleri M. Ö. 2000-1000 yılları arasında ilk Türk hükümdarlarından bahsediyorlar. Böylece Türklerin bilinen tarihi 4000 yıllık bir tarihtira Eski Türklerin kültürü a bozkıra kültürü olarak ifade edilmektedir. Bozkır kültürünü ise Türklerin siyasi ve sosyal yapısı oluşturmaktadır. Bu kültür, göç ve fetihler esnasında orada terk edilip gelinmiş değildir. Esasında, sosyolojik kaideler de göstermektedir ki kültür bir elbise gibi eskiyip atılmaz veya değiştirilemez. Nitekim İslamiyeta i kabul eden Türklerde Şamanizma in en önemli izleri ilk dervişlerin istedikleri zaman bir hayvan veya kuş şekline girebilmeleridir. Mesela a Geyikli Baba: Bu dervişler geyiğe binerler, tepelerinde geyik boynuzları bulunan şapkalar taşırlardı. Bu dervişler yalnızca rahip veya sihirbaz mahiyetindeki insanlar değil; arkalarına taktıkları on binlerce Türka ü iskan ettirip. yerleştiren liderler idiler. Anadolua nun fethi ile Orta Asyaa dan gelen nüfus akımının başında bu dervişler bulunuyordu. Fakat şimdiki şaman elbiselerinin hususiyeti bozulmuştur. Bu konu üzerinde çalışan araştırmacılara göre en eski ve orijinal şaman elbiseleri kuş veya hayvan şekillerini taklit etme suretiyle yapılan elbiselerdi. Bunu giyen şaman hem kendi atasının hem de istediği zaman o kuşun şekline girebileceğini göstermek istiyordu. Bu şekil değiştirmeye, mitoloji araştırmalarında a Metamorphosea a denir. Türkler, bu deyimi a Donuna girmeka şeklinde ifade etmektedirler. Bektaşiler bu eski Şamanist inancı tasavvufa uydurup a mana aleminden velaetlea diye bir sebep bulmuşlarsa da bu bahane kuş donuna girmeyi mazur göstermeye kafi değildir. Kuş sembolleri daha ziyade ileri toplumlarda görülüyordu. Yirmi dört Oğuz boyunun sembol kuşları bunun en güzel örneğidir. İlk Müslüman Türk dervişleri de zaman zaman kuş donuna girerlerdi. Bunun örneklerini Anadolua nun Türkleşmesi zamanında Anadolua ya gelen dervişlerde görmekteyiz. Ahmet Yesevi turna donuna; Hacı Bektaş Veli güvercin donuna girmiş olarak kabul edilmektedir. Nitekim Abdal Musa, Hacı Bektaş Velia nin Anadolua ya gelişini şöyle anlatıyor: Güvercin donuyla Uruma uçan İmamlar evinin kapısın açan Bizim üzerinde durmaya çalışacağımız husus Türk kültüründe önemli bir yeri olan Bozkurta un ilkel kabilelerde olduğu gibi bir totem mi, yoksa onlardan farklı olarak büyük bir ülkünün mitolojide ve kültürde a Bozkurta sembolü ile yüzyıllardan beri yaşamasını sağlayan bir kültür unsuru mu olduğudur. Bu soruların cevabını bulduğumuz zaman makalemizin amacı hasıl olacaktır. Kurt ile ilgili Türk mitolojisini incelediğimizde kurta un önemli bir yer işgal ettiğini görüyoruz. Oğuzlar diğer kavimlerden daha fazla gelişmişlerdi. Oğuzların diğer kavimlerden daha fazla geliştiğini gösteren bulgular mevcuttur. Bozkır kültürüne mensup olan Türk boylarını, gerek yaşadığı coğrafyada gerekse yaşamış oldukları zamanda diğer boylardan ayıran ve farklılaştıran temel faktörler mevcuttu. Bu faktörlerin başında Türklerin atı evcilleştirmeleri gelmektedir. Atı evcilleştirmelerinin önemi, savaş aracı olarak kullanılmasıdır. Türklerin atı savaş aracı olarak kullanmaları diğer milletler karşısında müthiş bir üstünlük sağlamalarına sebep olmuştur. Türkler atı kullanarak hareket kabiliyetlerini artırmışlardır. Böylece düşmanlarına karşı üstünlük sağlamışlardır. Diğer önemli faktör ise Türklerin demiri işlemesidir. Özellikle, demirin savaş aracı olarak kullanılması, Türklerin savaşlarda başarılı olmasında etkili olmuştur. Türklerin gerek atı gerekse demiri savaş aracı olarak kullanması büyük bir coğrafyaya hakim olmalarına zemin hazırlamıştır. Özellikle Türk Cihan hakimiyeti anlayışı, Türklerin dünyayı adil olarak yönetmesi ve gittiği her yere Türka ün adaletini götürme arzusu ile tarih boyunca Türkün kutlu sevdası olmuştur. Türk Cihan hakimiyeti anlayışına göre Türka ün her gittiği yerde huzur ve adalet temin edilmiş olacaktı. İslamiyeta in Türkler tarafından kabul edilmesiyle birlikte Türk cihan hakimiyeti manevi bir kimlik bularak ilayı kelimetullahı yayma fonksiyonunu da üstlenmiştir. Bu kutsi amaç, Türklere büyük bir ülkü kazandırmıştır Bu ülkü ise, cihan devleti olma ülküsüdür. Türk kültüründe bozkurta un manasını açıklamadan önce kısaca a tüza kavramını da açıklamak faydalı olacaktır. Çünkü Orta Asya halklarının ve dolayısıyla Türklerin bazı hayvanları ve yırtıcı kuşları kutsal sayarak onları kendilerine sembol edinmelerinin sebepleri üzerinde şimdiye kadar çok durulmuştur. Tarih boyunca Türka ün hayat felsefesi ve bu felsefenin yön verdiği günlük yaşayışı, bozkurta la yakından ilgili olmuştur. Çünkü manevi birlik, moral, tesanüt fikrini ifade eden hemen bütün efsane ve destanlarımızda bozkurt merkezi bir rol oynamıştır. Nesillerden nesillere, asırlardan asırlara aktarıla aktarıla nihayet yazı ile tespit edilebilmiş olan Türk destan ve efsaneleri tarihi bakımdan büyük bir ehemmiyeti haizdir. Türklüğün büyük ve renkli hayat macerasını gereği gibi kavrayabilmek için önce destan ve efsanelerdeki çeşitli motiflerin iyi değerlendirilmesi gerekir. Türklerin kurttan türedikleri hakkındaki inançlara kaynak teşkil eden metinlerin büyük bir kısmı Çin kaynaklarında yazılıdır. Destanlarda kurt, Türklerin atası olan delikanlıyı hem iki defa ölümden kurtarmakta hem de onun soyunun devam etmesini sağlamaktadır. Böylece Türk soyunun ölmezliği temin edilmiş olmaktadır. Bir başka rivayette ise kurttan türeme bir başbuğ Türkleri soğuktan kurtarıp hayata kavuşturmaktadır. Türk soyunun imhadan kurtarılmasında ve devamında en büyük amil yine kurttur. Türklerin belli başlı bütün destanlarında bozkurta un merkezi bir rol oynadığı ve ata, rehber ve kurtarıcı fonksiyonları ifa ettiği görülüyor. Bu destanlar sözlü olarak Türkler arasında uzun zaman çok canlı olarak yaşadıktan sonra yazıya geçirilmiştir. Yazılı tarihin bulunmadığı zamanlarda destan ve efsanelerin birçok tarihi hakikatleri aksettirmek bakımından ne derece büyük önem taşıdığını belirtmeye gerek yoktur. Destanlarda bir milletin manevi hayatı, düşünüşü ve hayat felsefesi gizlidir.(16) Destanlardaki her motif bir gerçeğin, bir inanışın sembollerle ifadesidir. Bu çerçevede bakıldığında bozkurta un Türk destanlarındaki, dolayısıyla Türk Milletinin duyuş ve inanışındaki rolü şu ana fonksiyonlarda toplanmaktadır: 1) Ata olarak Bozkurt 2) Rehber olarak Bozkurt 3) Kurtarıcı olarak Bozkurt Bozkurta tan türemiş olmak inancı Türklere uzun zaman boyunca büyük bir gurur, kendine inanış emniyet ve geleceğe güvenle bakma duygusu vermiştir. Bazı Türk destanlarda ana, bazı Türk destanlarında baba olarak görülen bozkurt çok defa Türk neslinin yok olacağı zaman ortaya çıkmakta ve Türklerin neslinin devam etmesini sağlamaktadır.(17) Böylece Türklerin soyunu kutsallaştırmaktadır. Türklerin müşkül zamanlarında millet hayatında büyük tesiri olacak geniş şümullü hareketlere girişecekleri zamanlarda bozkurt onlara yol göstermekte ve eşi bulunmaz şekilde rehberlik yapmaktadır. Ergenekon Destanıa nda ve Kut dağı efsanesinde bozkurt milli bir kılavuz rolünü oynamaktadır. Türka ün başı çok sıkıştığı zaman bozkurta un meydana çıkarak onu kurtarması, evladı üzerine eğilen bir ananın veya babanın şefkat duygusunu hatırlatacak derecede derin bir mana da taşımaktadır. Sanki bozkurt manevi bir alemden Türk milletinin akıp giden hayatını devamlı takip etmekte ve onların başının sıkıştığı, çaresiz kaldıkları zaman ortaya çıkmakta ve yol göstermektedir. Türk mitolojisine baktığımızda Bozkurta un Ergenekon, Kut Dağı, Oğuz Kağan destanlarında yol gösterme fonksiyonu da tamamen semboliktir. Milletin büyüme, yayılma ve güçlenmesi için takip edilmesi gereken metotların işaretini destan maddi unsurlarla ifade etmektedir. Bozkurta un kurtarıcı olarak destanlarda oynadığı rol bize bazı gerçekleri hatırlatmaktadır. Dişi bozkurta un düşmanların baskınından canlı olarak kurtulmuş olan son Türka ü kolları arasına alarak büyük denizin üzerinden aşırması ve böylelikle yeniden taarruza geçen düşmanın onu öldürmesini önlemesi de bir semboldür. Bozkurta ta sembolize edilen fikir Türk birliğini sağlayan, onların büyüyüp, gelişmesini temin eden bir fikirdir. Türkler bu fikre inanıp riayet ettikçe hakimiyetlerini ve üstünlüklerini korumakta, bu fikirden ayrıldıkları zaman felakete uğramaktadırlar. Onları felaketlerden kurtaran da yine bozkurt olmaktadır. İşte burada bozkurt, Zelenina in belirtmiş olduğu bir totem değil(19); bir fikir veya ideolojinin yani sosyal bir hayat nizamının yansımasından başka bir şey değildir. Çünkü totem olan hayvan veya eşyanın fonksiyonu ile Türk mitolojisindeki bozkurta un fonksiyonu birbirinden çok farklıdır. Totem olan hayvan veya eşya işlerliğini yitirdiği halde bozkurta un taşıdığı mana ve fikir telakkisi günümüze kadar gelmiştir. Bu hususları göz önüne aldığımızda bozkurta u bir totem olarak değerlendiremeyiz. Bu düşünce yalnızca destanlarla sınırlı kalmayıp günümüze kadar gelmiştir. Türklüğü büyük tehlikelerden kurtaracak olan, destanlardaki bu bozkurta tur. Çünkü biliyoruz ki Türklüğün baçının darda kaldığı, neslinin yok edilmeye çalışıldığı zaman, onu kurtaran daima bozkurt olmuştur.(20) Büyük hükümdarların doğumu daima olağanüstü olmuştur. Hükümdar anneleri doğumla alakalı olağanüstü rüyalar görmüşlerdir. Mesela Manas Hana ın karısı Kanıkey Hatun da bir gece çok güzel bir rüya görmüştü; rüyasında hemen yakınında bulunan çelik bir eğe görmüş, eğeyi alarak saklamış. Sabah rüyasını ülkenin tecrübe görmüşlerine anlatınca, herkes sevinmiş ve Kanıkey Hatuna şöyle demişlerdi: a  , gök yeleli korkunç bir kurt gibi olacak. a Buna benzer olaylar bize kurdun totem değil, halkın örf ve adetlerinde, inançlarında ve rüyalarının yorumunda etkili olan bir sembol olduğunu gösteriyor. Kırgızlarda cins ve güzel atlara da Kök Börü adları verilirdi. Bunlar yiğitliğin ve mükemmelliğin sembolü olmuşlardı. Özellikle gök kurt ismi Türk atasözlerine de yerleşmiştir. Kurt, Türklerde kudret ve güçlülüğün bir timsali olmuştur. Bu husus bütün Türk boylarında atasözleri haline gelmiştir. Mesela Azeri atasözünde; a Kurt ile koyun, kılıç ile oyun olmaza deyimi varken, Anadolua daki Türkler ise a Kurtla koyun olmaz, ciğerle oyun olmaza denmektedir. Kurta un, belki de çok eski çağlarda Türklerin totemi olabileceği Bahaeddin Ögela e göre bir ihtimaldir. Gök Türk çağında kurt, bir totemden ziyade kutsal bir sembol haline gelmişti. Gök Türklerin kendi bayraklarının başına bir kurt heykeli koymalarının sebebi de bu idi. Kurt başlı sancaklar Gök Türk Devletia nin yıkılışından sonra da unutulmamıştı. Kağanlık verileceği zaman kurt başlı bir bayrakla bir davul vermeyi de unutmamışlardır. Bu husus, Türklerin Anadolua ya gelişinden sonra da devam etmiştir. Türk kültüründe mana bulan bozkurt kavramıyla anlatılmak istenen, bir fikir birliği ve bir mana etrafında bütünleşmedir. Zira ilmi bilgiden veya Türk kültürünün gelişme çizgisinden yoksun olan kimseler, bu sembole gönül verenleri ise puta tapanlar olarak tanımlamakladırlar. Kendilerini çağdaş aydın olarak gören bu meyhane filozoflarına verilecek en güzel cevap kanımızca şudur: Başka milletlerin veya kültürlerin uşaklığını ve misyonerliğini yapacağınıza kendi kültürünüzün değer yargılarını öğrenin ve öğretin. Bunu yapmaya ilmi cesaretiniz de yoksa, yapanlara engel olmayınız. Ama unutmayınız ki başınız sıkıştığı zaman, sizi yılanlardan, akreplerden ve de ayılardan kurtaracak olan yine bozkurttur. -

Türk Destan ve Efsanelerinde Kurt Kurt, Türk efsanelerinde merkezi bir konumdadır. Kök-Türk kağan sülalesi olan Aşına ailesinin atası bir dişi kurt idi. Kök-Türk kağanları, atalarının anısına saygı olarak, otağlarının önüne altından kurt başlı bir tuğ dikerlerdi. Böylece kurt başlı sancak, Türklerde kağanlık alameti olmuştur. Ancak bu gelenek yalnızca Kök-Türklere özgü olmayıp, kökeni Asya Hun Türklerine ve Türklerin eski atalarına değin gider. MÖ ki Asya Hunları nda ve hatta o çağlarda Batı Türkistan da yaşayan U-sun Türklerinde, tıpkı bildiğimiz Bozkurt Destanı nda olduğu gibi, kurttan türeme efsanesi ve dişi kurdun verdiği süt ile beslenme inancı yaşıyordu. Aynı efsane Tabgaç Türklerinde de vardı; Tabgaç ülkesinde kurt dağları , kurt ırmakları bulunmaktaydı. Uygur Türklerinin kökenlerine ilişkin bir efsane de onları kurda bağlıyordu . Kurt, eski Türk kültüründe at ile birlikte en önemli yeri tutan hayvandır. Türkler kendilerinin kurt soyundan indiklerine, seferlerde kendilerine kurdun yol gösterdiğine inanmışlardır. Türkler, güçlü ve saldırgan bir hayvan olan kurdu kendilerine simge olarak seçtikleri gibi, komşuları da onları kurttan türemiş saldırgan karakterli insanlar olarak tanımışlardır. Eski bir Arap şairi Türkleri şöyle anmaktadır: Nasl ibn-i dabbat-a basil yani YIRTICI KURDUN OĞULLARI . Kök-Türklere göre dişi kurt ulu ana , Uygur Türklerine göre de erkek kurt ulu ata dır. Oğuz Kağan Destanı nda, Oğuz a her sefere çıkışında gök bir kurt öncülük eder. Çingizname de Alanguva, gökten inen bir kurttan gebe kalır ve doğan çocuğun soyundan da Cengiz Han gelir. Dede Korkut Öyküleri nde kurt yüzünün mübarek olduğu belirtilir. Yine Dede Korkut Öyküleri nden birinde Salur Kazan, kurtla haberleşir, kendisine yurdundan haber vermesini ister. Türkler ile kurdun arasında olan efsanevi ilgi, İslam ve Süryani kaynaklarında da yer almıştır. Kaynaklarda Avrupa Hun Türklerinden Kuzey Kurtları olarak söz edilmesi ve Avrupa Hun Türklerinin Hun-Wulf gibi adlarla anılması da Batı Hunları ndaki kurt geleneğini göstermektedir. Türkler arasında kurda verilen büyük önem yüzyılımıza değin süregelmiş ve Türkiye Cumhuriyeti nin kurucusu ulu önder Atatürk te de yankısını bulmuştur. Etnoloji bilimine göre, kurt motifi Türkler için tipik tir; yani, başka kavimlerde görülmeyen etnografik bir belirtidir. Eski Çin kaynaklarında bile Türk soyundan olan kavimler Kurt tan Türeyenler olarak tanımlanırken, Türk soyundan olmayan kavimler Kurt tan Türeyenlerden Değildirler biçiminde ayırt edilmiştir. Türk destanlarında kurt yol gösteren, sıkıntılı anlarda yardıma yetişen bir varlıktır. Uygur Türklerinin Kutlu Dağ Destanı nda kurt, ülaaae bolluk ve mutluluk getirdiğine inanılan kutlu bir kayanın Çinlilere verilmesinden sonra, üzerine uğursuzluk çöken ülkenin açlığa mahkum olması üzerine kendilerine yeni bir yurt arayan Türklere kılavuzluk etmişti. Batıda (11. yy. ın sonu) Kuman Türklerinde yardımına başvurulduğuna ilişkin kayıtlar bulunan kurdun kılavuzluk işlevi, 2. yy. ın ortalarına değin gitmektedir. 160-170 yılları arasında topraklarından ayrılmak zorunda kalan Tabgaç Türklerinin ataları bir Bozkurt un önderliğinde yolsuz dağlardan aşabilmişlerdi. Yapılan araştırmalarda, bütün Avrupa, Amerika, Hindistan masal ve öykülerinde yer alan kurt motiflerinin prehistorik çağlarda Orta Asya dan dünya yayıldığı sonucuna varılmıştır. Başta eski Roma kültüründe olmak üzere dünyadaki kurt mitolojisini ayrıntılı bir biçimde inceleyen A. Alföldi, Roma daki dişi kurt efsanesi ve Luperkale törenlerinin Asya bozkırları kökenli olduğunu ve Savaşçı Çobanlardan -Etrüskler aracılığı ile- batıya intikal ettiğini ortaya koymuştur. En büyük ve en eski Türk destanı olan Oğuz Kağan Destanı nda Oğuz Kağan, gün ışığının içinden çıkan bir Bozkurt un öncülüğünde dünyayı fethetmiştir. Şimdiki Bulgaristan topraklarında bulunan Madara daki kaya kabartmasında görkemli bir atlı biçiminde gösterilen Kurum Han ın yanındaki kurt tasviri de, Türk bozkurt geleneğinin taşa işlenmiş örneklerinden biridir. Kurt motifi, çobancılık ve besicilikle olan sıkı ilgisinden ötürü bozkırlı ve doğrudan doğruya Türk tür. Bundan dolayı, bugün dahi dünya Türkleri arasında söylenen masal ve halk öykülerinde hem ata, hem de kurtarıcı-kılavuz nitelikleri ile Bozkurt, bütün Türklerce kutlu sayılmış ve Türklüğün milli simgesi olmuştur. Bozkurt, destanlarda Türk ün yaşam ve savaş gücünü temsil eder. Türkler, onun soyundan geldiklerine inanmışlardır. Türkler, birçok kutsal varlığa verdikleri gibi kurda da Kök Böri adını vermişlerdir. Gök renk, Eski Türklerde kutsallığın, ululuğun simgesi idi; bir şeyi gök rengine büründürmek ya da o şeyin adını gök sözü ile birlikte söylemek, o şeyi kutsal ya da ulu saymak anlamına gelirdi . Türkler kahramanlarını gök kurtlara benzetmiş, kağanlarının gövde yapılarına bile kurt çizgisini işlemişlerdir. Oğuz Kağan Destanı nda Oğuz un beli kurt beline benzetilir. Aynı destanda Oğuz Kağan, hükümdarlığını halka bildirdiğinde Kök Böri bolsungıl uran demiştir. Yine Oğuz Destanı nda, Türk ordularına gök tüylü, gök yeleli bir erkek kurt yol gösterir. Türkler Ergenekon dan çıkarken de kağanlarının adı Börte Çine yani Boz Kurt idi. Ergenekon Destanı na göre Türklere, Ergenekon dan çıkış yolunu Bozkurt göstermiştir. Kırgız Türklerinin büyük destanı Manas Destanı nda kurt, bir düş yorumu olarak karşımıza çıkar. Destana göre Manas Han ın karısı Kanıaaa Hatun düşünde bir eğe görür ve eğeyi alıp saklar. Ertesi gün uyanınca ülkenin deneyimli yaşlı kişilerine düşünü anlatır. Yaşlı kişiler bu düşü duyunca sevinip Kanıaaa Hatun a şöyle derler: Senin çocuğun, gök yeleli korkunç bir kurt gibi olacak Kırgız Türkleri, cins ve güzel atlara da Kök Börü adını verirlerdi. Günümüz Anadolu folklorunda görülen kurtla ilgili inançlar, yukarıda anlatılanların bir birikimidir. Türkçede kurdun özelliklerine ilişkin çok sayıda atasözü ve deyim vardır. Şiire de yansımıştır. İşte birkaç örnek: Demişler kurda boynun nite yoğun Eyitmiş işlerimin az u çoğun Dahi inandığım yok kimseye hiç Kamu kendim tutarım er eğer geç Mesel-i rastdır cihanda bu söz Baş keser tilki kurdun adı var Şahin kocasa da vermez avını Ta ezelden kurt eniği kurt olur -

Türkçede ''Kurt'' Sözcüğü TÜRKÇE DE KURT SÖZCÜĞÜ Türkler kurda çok eskilerden beri böri ya da börü derlerdi. Bu sözcük Anadolu da da söylenmekte ve yaşamaktadır. Ayrıca Anadolu da, tek başına gezen azılı kurtlara yalınsak adı verilir. Fakat Oguz Türklerine yani Türkmenlere geldiğimizde ise, onların börü sözcüğü yerine daha çok kurt sözcüğünü kullandığını görüyoruz. OGUZ TÜRKLERİ NİN BÖRÜ YERİNE KURT KELİMESİNİ KULLANMASI Oğuzlar, bugünkü Anadolu, Kerkük, Suriye, Irak, İran Türklerinin, Azerbaycan Türklerinin, Orta Asya nın çeşitli bölgelerinde yaşayan bugünkü Türkmenlerin, Karakalpak Türklerinin doğrudan atalarıdır. Yukarıda da belirtildiği üzere, Oğuz Türkleri genelde börü yerine kurt sözünü kullanırlar. Türkologlarca bunun nedeni şudur: BÖRÜ YERİNE KURT SÖZCÜĞÜNÜN KULANILMASININ NEDENİ Türklerde büyüklere adı ile değil de bir akrabalık kelimesi ile seslenilmesi gelenektir. Mesela bir kişi Oktay adını taşıyan amcasına Oktay diye hitap etmez, ona amca diye seslenir. Yine, bir çocuk babasına baba demez de adı ile seslenirse tokatı yiyiverir. İşte kurt da Eski Türk kültüründe ata olarak kabul edildiğinden, kurt için, esas adı olan börü değil, kurt kelimesi kullanılmıştır. KURT SÖZCÜĞÜNÜN ESAS ANLAMI Yukarıda, börü yerine kurt kelimesinin kullanılmasının nedeni anlatıldı. Peki öyleyse, kurt kelimesinin esas anlamı nedir? Kurt sözcüğünün Türkçede ki esas anlamı vahşi dir. Örnek vermek gerekirse, eski bir Türk şiirinde şunlar söylenmektedir: Kurt kuş hepsi dirildi Erkek dişi derildi Bölük olup dağıldı İnlerine giremeyecekler. Dikkat edilirse bu eski Türk şiirinde kurt kelimesi, esas anlamı olan vahşi kavramını ifade etmekte ve Kurt kuş sözcükleri ile vahşi ve yırtıcı kuşlar anlatılmak istenmektedir. KURT LA İLGİLİ TÜRK ATASÖZÜ ve DEYİMLERİ İtin sahibi varsa, kurtun tanrısı var. Böri koşnısın yimez. El ile oyun olmaz, kurt ile koyun olmaz. Goyuna gurt gelende, bir geçilini tapar. Gözüm görmedikten sonra, isterse götümü kurt yesin. Gurtdan gorhan, goyun sahlamasun. İl ogrısız bolmaz, tag börisiz bolmaz. Kazak, Kırgız ve kurt kardeştirler. Keçi kurttan kurtulursa gergedan olur. Keçiye rakı içirmişler, kurdun evini sormuş. Komşu kurt beni talasın. Koyun sürüsüne kurt dadanmış. Koyunu güden kurdu görür. Koyunu kurda ısmarlar. Koyunu kurta ısmarlırı. Koyununu kurda kaptıran çobanın ağzını bıçak açmaz. Köyün itleri kendi aralarında düşman olsalar da, kurdu görünce birleşirler. Kurda koyun sürüsü inanmak. Kurda varan. Cesur kişilere kurda varan , korkaklara ise çömelip ürüyen , yani kurttan korkan ve köpek gibi havlayan denilir. Kurdu koyunla barıştırır. Kurda ensen neden kalın demişler, kendi işimi kendim görürüm demiş. Kurt ağzından kuzu alınır mı? Kurt ile koyun, ateş ile su. Kurt ile koyun dost olmaz. Kurt ile kuzuyu bir arada yürüttü. Kurt komşusunu talamaz. Kurt, koyunun pahalı olduğunu bilmez. Kurtla koyun olmaz, ciğerle oyun olmaz. Kurtla koyun, kılıç ile oyun olmaz. Kurtla koyun, kılıçla oyun. Kurttan yer, koyunnan şivan eder. Kurt yağmuru. İnanca göre, güneşli havada yağan yağmurda kurtlar doğar. Tilki mi togdı, azu böri mi? Eski Türklerde bir çocuk doğunca bu soru sorulur; tilki aldattığı için kızı, kurt da yiğitliğinden ötürü erkeği temsil ederdi. Tüklü koyunu kurt yemez. -

Türk Kültüründe Kurt Ağzı Bağlama İnancı Kurt ağzı bağlama inancı, Türk dünyasında ortak bir dini uygulamadır. Makalede Anadolu, Uluğ Türkistan, Ortadoğu, Önasya, Kafkasya ve Balkanlar Türk dünyasında Bozkır medeniyetinin uzantısı olabileceği düşünülen bu inançla ilgili derlenen malzemeler incelenmektedir. Yapılan inceleme sonucu, bu inancın sadece Türk mitolojisinin bir ürünü değil, aynı zamanda Türk halk inançlarında da sıklıkla rastlanan bir motif olduğu görülmektedir. Kurt Ağzı bağlama inancı Anadolu! nun hemen hemen bütün yörelerinde yaygındır. Bu inanç Bozkır medeniyetinin bir uzantısı olabilir. Anadolu halk kültürü ile ilgili monografi çalışmalarında muhakkak kurt ağzı bağlama inanç ve uygulamasına dair bilgi vardır. Biz inceleme imkanı bulduğumuz, Uluğ Türkistan, Orta Doğu, Ön Asya, Kafkasya ve Balkanlar Türk Dünyasında bu konuya dair bilgiler derledik. Evvelce kurt içerikli tespitlerimizi iki ayrı incelememizde ele almış bu arada kurt ağzı bağlama ile ilgili tespitlerimizi de yazılarımıza almıştık. Bu defa yeni bulduğumuz malzemelerle genelde kurt ile ilgili incelememizi derinleştirirken özelde kurt ağzı bağlama inancı üzerinde duracağız. Bu kararımıza kurt ağzı bağlama dini pratiği itibariyle karşımıza her defasında farklı uygulamaların çıkmış olması ve bu malzemenin tahminlerin üzerinde inanç yüklü oluşu yol açmıştır. 1. Türklerde Kurt Motifi Kazakistan da kurt, bir kısım Kıpçak Türklerinde olduğu gibi Kaşkır olarak bilinir. Kaşkırın dişisinin koruyucu olduğuna inanılır. Dişi Kaşkır a müdahale edilmez. Ona özel saygı duyulur. Yatmakta olan devenin üzerinden geçilmez. Dişi Kaşkır yatan bir devenin üzerinden atlasa, ona duyulan saygının bir sonucu olarak bundan bir hayır umulur. Kaşkır bir devenin boyun bağından tutarak onu çekip götürebilir. Kaşkırın gözlerinde büyü olduğuna inanılır. Kaşkır gözü ile büyüler. Kaşkır sadece kendisine inanan insana zarar vermez. Muhtar Avezof Kurt Kanı isimli eserinde kurdun ehlileştirilemeyeceğini anlatırken Boz Börü nün Gök Börü olduğunu açıklamıştır. Kazak tefekküründe güçlü bir kurt, börü, kaşkır miti vardır. Kazaklarda it, at ve kurt itibarlıdırlar. Eskiden evlerde it dışarıda değil evin içinde olurdu. Köpek bir batında 7 yavru yapar bunlardan birisi ittir. İte taş atılmaz. Humay Kuşu bin yılda bir yumurtlar. Onun 5 yumurtası olur. Birisi ittir. Bu yavruyu bulan mutluluk ve bolluk bulmuş olur. Bu köpekle iyi avcılık yapılır. Bu köpeğin kanatları vardır. Yezlan Aben den aldığımız bu bilgiler kanatlı it boyutu ile bize Nogay Türk halk inançlarını hatırlatmaktadır. Kurt motifinin koruma, uğur, bereket ve tedaviye çağırışım yaptığı bilinmektedir. Kurdun dişini cebinde taşıyan kimseye nazar değmez. Kurdun aşık kemiğini para çantasında taşıyan zengin olur. Bu kemik aynı zamanında çocuklar için nazarlık olarak kullanılır. Kurdun dişi gümüş kaplanır ve gelinin saçına takılır ise gelin nazar almaz. Kurt dişi, çocuk beşiklerinde kötü göze karşı koruyucudur. (Kalafat, 2002, Gönüllü, 1993) Börünün kurt ile birlikte kullanıldığını Kırım çocuk nazlatmalarından biliyoruz. Börü börü kurt ol börü böyü tez yürü denir. Dobruca Tatar Türklerinin bir atasözünde de, Borunın kuşı tışte Kişinin kuşı ışte (Drimba, 1985: 25-49) denilmektedir. Kurt ismi evvelce de belirtildiği gibi Türk onomastik ve toponomine yerleşmiştir. Şeyh Cüneyd, II Murat tan yerleşmek için Kurt Beli ni istemiştir (Sümer, 1992: 34). Kazım Karabekir Paşa, Ermeni Cephesi nde vaziyeti belirtirken (2 Temmuz 1920) güzergahındaki yerleşim yerlerinden Kurtkanı ndan söz etmektedir. (Kırzıoğlu, 1970: 109) Çıldır ın nahiyelerinden birisi Kurt Kale dir. Kafesoğlu, Hun başbuğlarından Güney Kafkasya da Kurtak ın da ismini vermektedir. (Kafesoğlu, 1996: 69) 2. Kurdun Mistik Boyutu Kurdun mistik boyutuna dair yeni tespitler ile ilgili Amerika nın Kızıl Derili kabileleri arasındaki kurt inancı üzerinde durmuştuk Atsina Yerli Kızıl Derili kabilesindeki kutsal kurt Atsina ile Türk kültüründeki yeri bilinen dişi kurt Ase-na nın aynı olduğu üzerinde duran çalışmalar da vardır. Orta Asya, Sibirya ve Kuzey Amerika yerli kabileleri arasında Türke Çare Bitkiler yaşam tarzı, inanç dünyası itibariyle büyük ayrılıklar vardır. Kanada daki araştırmacı Ethel Stewart Atsina kabilesinin Türk soylu olduğunu ve bunların Bering Boğazı yolu ile Amerika ya geçtiklerini ifade etmektedir. Atsina yerli kabilesi, yerlilerin Arapaho boyunun bir oymağıdır. Atsina yerlileri Montana eyaletinde Missouri Nehri ile Askaw Nehri arasındaki bakir topraklarda yaşamaktadırlar. Yaşam tarzları Tuva, Hakas, Şor, Altay Saha Türklerini andırmaktadır. (Arslan, 2001: 96-100) Bulgaristan Türk Devleti nde Kurt özel ad olarak çok yaygın iken Bulgaristan da Modera daki ünlü kaya kabartmasında Kurum Han ın yanında Kurt vardır. Altıncı ve yedinci yüzyıllarda Türk halkında Kurt Ata inancı çok yaygındır. Kurdun hala ata misyonu üstelendiğini gösteren yaşayan halk inançlarının varlığını biz, Türk Tarih Kurumu na götürdüğümüz bildiride vurguladık. İslam ve Süryani kaynakları Avrupa Hunları ndan Kuzey Kurtları olarak bahsederken bir kısım Batı literatürü Atatürk ten Bozkurt olarak bahsetmektedir. Kuzey Batı Karadeniz de hamile kadının görmemesi istenilen hayvanların arasında kurt da vardır. (Abdulkadiroğlu, 1987: 1-21) Uygur Türke Çare inde Bori Soymisi, Kurtboğan ve Kurt pençesi de kullanılmaktadır. Belirtmeye çalıştığımız husus bu türden çalışmalarda hassas bir konudur. Aşina Boyu nun hükümdar ailesi çıkardığı bilinmektedir. Çinliler bu boyun liderine Aşina Tukyu diyorlardı. Asina, kurt sözü karşılığında Çincede kullanılırken a ön eki bu dilde saygı anlamı veriyordu. Sonraları bu kabileden Aşina Şeni, Aşina Yükük Şad, Aşina Mişe, Aşina Hallık, Aşina Büçen, Aşina Simohan, Aşina Kusalo gibi devlet adamları çıkmıştır. (Amanoğlu, 2002: 94-99) Eseno-Aşina konusunda bu tespit de bizim için yeni olmuştur. Kurdun mitolojik boyutu konusunda Türk destanları itibariyle ilk ilmi açıklamaları Prof. Dr. B. Ögel vermiştir. Çin kaynakları bir dişi kurttan türediklerine inandıkları için Göktürkler in bayraklarının tepesinde altından yapılmış bir kurt başı vardır diyorlardı. Bu bir totem değil bir amblemdi. Firdevsi nin Şehnamesi içinde de Turanlıların Kurt Başlı Bayraklarından söz edilmektedir. Göktürkler ve sonrasında Kurt Başlı Bayrak, yüksek memuriyet, komutanlık, bağımsızlık alameti olarak kullanıldı. Çin bu bayrağı kullanarak Türk kavimlerini tesiri altında tutmuştur. Kurt, Oğuz Kağan ile Anadolu ya gelen Türklere yol göstermişti. Süryani Mikail, Oğuz Kağan Destanı ndaki gibi, Türkler Anadolu ya kurda benzer bir hayvanın peşinden gelerek yerleştiler, demektedir. 1709-1740 yıllarında Ruslara karşı savaşan Urallar ın kuzeyindeki Başkurt Türkleri de Kurt Başlı Bayrak kullanıyorlardı. Eski Türkler beçkem sözünü hem bayrak, hem kurt ve hem de bir Türkmen boyunun adı olarak kullanıyorlardı. (Ögel, 1984: 19, 172-309) Biz Başkurt adındaki Kurt izahı yaparken, Başkurdistan dan tespitini yaptığımız bir efsaneyi aktarmıştık. Ancak, 1709-1740 yılları arasında Başkurtların Kurt başlı bayrak taşıdıklarını da bilmiyorduk. Kurt konusunda Firdevsi nin şahitliğinden sonra Süryani Mikail in de Oğuzların Anadolu ya Kurda benzer bir hayvanın yol göstermesi ile geldiklerini söylemiş olması bize göre çok önemlidir. Zira bu tesbit Anadolu halk inançlarında muhtelif dini uygulamalar şeklinde geçen Kurt motifi bir tarihi kayıtta yer alarak daha farklı bir mahiyet kazanmaktadır. Bu tespitteki diğer önemli husus Kurda benzer bir hayvan tanımıdır. Bilindiği gibi üzerinde durulan Kurt herhangi bir Kurt değildir. Muhtemelen Kurt donuna giriş söz konusudur. Diğer tarafta Karakurt, kendisine saçı yapılarak adeta hışmından korunulmaya çalışılan korkulan kurttur. Ağ-Al Kurt ise, müjdeleyen, bereket ve güç veren konumda bir kurttur. Tespiti yapılan inanç malzemesindeki Kurt ise çok kere boz, göy veya gri kurttur. Adeta diğer iki kurdun özelliklerini üzerinde toplamıştır. Bu itibarla Süryani Mika-il in Kurt değil de Kurda benzeyen demiş olması özel anlam içermiş olabilir. 3. Kurt Ağzı Bağlanması ile ilgili Örnekler Artvin ve çevresinde Gece sahipsiz olarak dışarıda kalan hayvanları kurttan korumak üzere Tin süresi üç kez Eüzü besmele çekilerek nefes almadan okunur. Ya bir bıçağın ağzı kapatılarak, ya da sal ipliğe düğüm vurularak kurdun ağzı bağlanır. (Tokdemir, 1993: 262) Kurt Ağzı Bağlama uygulaması İslamiyet ten evvel Türk halklarında vardı ise ki, öyle olduğunu kabul ediyoruz, İslamiyet le bu inanç bazı ayetleri de kapsadığından yeni dinin giysilerine de bürünmüştür. Bıçak ağzı açıp kapamak düğüm atıp düğüm çözmek halk inançlarımızda büyü yapmak ve büyü bozmak bahislerinin konusudurlar. Kurt Ağzı bağlanılması çoğunlukla ilgili dualar eşliğince bıçak ağzı kapatılarak yapılır. İran Türkleri ndeki Kurt Ağzı bağlanılmasını akideli adam, pak insan, imam veya aksakal yapar kayıp hayvanlar bulununca kurdun ağzı aynı kişiler tarafından açılır. Bağlama ve açma uygulaması birçok yerde olduğu gibi bıçakla yapılmaktadır. İlginç olan ağzı bağlı kurtun yanındaki çiftlik hayvanlarına dokunmamış olmasıdır. Bu tür tespitler Suriye Türkmenleri arasında da yapılmıştır. Çanakkale yöresinde Kurt ağzının bağlanılması için Kureyş suresi tersinden okunmalıdır. Ters , motifinin bu uygulamada yer alması ilginçtir. Ayrıca Kurt ağzı bağlanılmasında okunan farklı duaların ortak noktaları üzerinde durulması uygulamanın mahiyetini daha kolay anlaşılır hale getirebilir. Eğirdir de, bir çiftlikten kaybolan koyun, keçi, inek gibi hayvanların bulunması için çiftlik sahibi kurdun ağzını bağlatır. Bunun için bağlayıcı sapından açılır-kapanır türden bıçağı eline alır, bıçağı açarak üç kez dua okur üfler bıçağı sapına doğru kapatırken; Kurt ağzını kapa Yolun olsun sapa Bıçağımı yağladım Kurt ağzını kapadım. diyerek bıçağı kapar. Bu uygulama akşam yatsı ezanından sonra yapılır. Ertesi gün kayıp hayvanın bulunacağına inanılır (Akaya, 1997: 179-180). Bu tespitte de rituele yatsı ezanı girmek suretiyle uygulama İslamileşmiştir. Yalvaç da gece otlatımında kaybolan sürünün yabani hayvanlardan zarar görmemesi için Kurt Ağzı Bağlama işlemi yapılır. Uygulayıcıya köstek ipi hıltarı verilir. Bu kişi kaybolan hayvanların yörede bulunabilecekleri mevkilerin adlarını sayarak dualar okur ve elindeki ipe düğüm atar. Böylece kurdun ağzı bağlanılmış olur. (İsparta Valiliği, 1998: 6) Bu tespitte ilginç olan husus, kaybolan hayvanların sadece kurttan değil, yabani hayvanlardan zarar görmesi önlenilmek istenilmesidir. Bu tespit şu soruya cevap teşkil ediyor. Neden sadece kurdun ağzı bağlanılmak istenilmiş olsun. Kaybolan hayvanlara sadece kurt zarar vermez ki. Bu nokta hatıra şunu getiriyor, Kurt un diğer yabani hayvanlar itibariyle özel bir konumu mu var? Diğer taraftan bir başka tespitte de ağzı bağlanmış bir kurdun ertesi gün kaybolan hayvanın yanında O nu korurcasına beklerken görülmüş olması ve ağzı açılan kurdun bölgeden çekip gittiği şeklindedir. Azerbaycan da da kur ağzı bıçakla bağlanır. Kurt ağzı Türk dünyasının birçok yerinde keza bıçakla bağlanır. Anadolu da kız istenilince ailesinin ve imtihana girince öğretmenlerin ağzı iğne ile bağlanılır. Ayrıca yol bağlamak, kapı bağlamakla ilgili inançlar da vardır. Anadolu daki Kurt Ağzı Bağlaması uygulaması Bayır-Bucak Türkmenlerinde de vardır. Evcil bir hayvan dağda, merada kalıp köyüne dönmemiş ise, o hayvana kurdun zarar vermemesi için merasim ve duaları yapılarak kurdun ağzı bağlanır. Beklenilen hayvan çiftliğe dönünce, açlıktan ölmemesi için kurdun ağzı açılır. Bu uygulama Güney ve Kuzey Azerbaycan Türklerinde de vardır. (Kalafat, 2002: 149-150) Karaçay Türklerinde de kurt ağzı bağlamak vardır. Bunun için bıçak kınından çıkarılır ters çevrilir, bıçak ve kını ilgili duası okunarak birbirine bağlanır. Hayvanlar otlaktan salimen dönünce, kurt açlıktan ölmesin diye ilgili dua okunarak bıçak ve kını açılır. Buna kurdun ağzının açılması denir. Bu uygulamada bıçak ve bağlama-bağlanma temalarının yanı sıra halk inançlarındaki merhamet motifi de yer almaktadır. Kurdun avlanması onun meşru yoldan rızkını aramasıdır. O na mani olunmamalıdır. Kuzey Kafkasya da Tabasaranlar da köyden birinin ineği itse molla kurdun ağzını bağlar. Kurt ağzı bağlamak Karapapak ve Kumanlarda da vardır. (Kalafat, 1999: 127) Koyun Abdal ın bağlarda otlattığı koyunların meyvelere hiç dokunmadan, sadece otları yediği anlatılır ve koyunların bağlara zarar vermemesinin Koyun Abdal ın bir hikmeti olduğuna inanılır. Türk Dünyası nın hemen hemen her yerinde görülen Kurt Ağzı Bağlama uygulamasının derinliklerinde helal-haram ve rızk-nasip inancı vardır. Kurdun ağzı bağlanılarak ölüme terk edilmesi amaçlanmaz. Kurda adeta yememesi gereken evcil hayvan için işaret verilmiş olunur. Evcil hayvan yerine dönünce kurdun ağzı açılır. Kurdun ağzı çok kere bıçakla bağlanır. Bağlanmak Türk halk inançlarında bir koddur. Bağlanmak ve açılmak bıçak-demirle yapılır. Demir de Türk halk inançlarında bir koddur. Bağlanma ve açılmanın dua eşliğinde yapılmış olması, yapılan uygulamanın İslamileşmiş oluşundadır. Uygulama da bazen hocanın yer almış olması Kam ın rolünü üstlenmiş oluşu ile izah edilebilir. Bazı uygulamalarda bu esnada yakılmış ateşin sönüp sönmediğine bakılır, ateşin sönmesi kurdun hayvanı yediği şeklinde algılanır, ateşin yanması kurdun hayvanı yemeyeceğinin işareti olarak kabul edilir. Bize göre bu Türklerde adalet kavramının antolojik temelinin varlığını da gösterir. Tengride kurt, kut bulmuş ise, bunun da bir nizamı vardı. (Türker-Küyel, 1991: 735-779) Kurt ağzının bağlanılması gibi kurdun içerdiği manevi kuvvetten istifade ile insanların ağzı, dili, gönlü bağlanabilir. Bunun için kurt yağı kullanılır. İnanca göre kurt yağı insanların sevimli görünmelerini önler ve şirin konuşmalarına mani olur. Düşmanlık yapılmak istenilen kimsenin ağzını, dilini, kapısını bağlamak için, o kişinin kapısına kurt yağı sürülür. Böyle kapılara Bağlı Kapı denilir. (Kalafat, 1999: 207) Nahçıvan da da kurda kutsiyet atfedilir ve tekin olmadığına inanılır. Kurt yağı sürülmüş bir ailenin aile fertleri arasında tatsızlık çıkacağı düşünülür ve Kurt Yağı ile ocak yıkılır denilir. (Kalafat, 2000: 16) Azerbaycan Türklerinde iki insan arasında ihtilaf çıkması isteniyor ise, bunların arasını açmak için birisinin üzerine Kurt Yağı sürülmesinin gerektiğine inanılır1. Sonuç Kurtla ilgili inançlar sadece Türk mitolojisinin bir ürünü değil, aynı zamanda yaşayan halk inançlarımızın da sık rastlanılan bir motifidir. Türk halk inançlarında tespitini yaptığımız kurdun simgesi kurdun Türk destanlarında üstlendiği misyondan farklı değildir. Kurt ağzının bağlanması ile ilgili inanç ve uygulamalar bize göre, kurdun Türk inanç sistemindeki gerçek yerinin belirlenmesi itibariyle çok önemlidir. Kurt ile ilgili yeni çalışmalar, Türk halk inançlar sisteminin daha fazla berraklaşmasını sağlayacaktır. -

Bozkurt Selamı Çin in Kansu eyaletinin Dunhuang kentinde ortaya çıkarılan ve turizime açılan Mogau mağaraları, Türk Tarihi nin Budist döneme ait izlerini, bütün haşmetiyle ortaya çıkarıyor. Bozkurt işaretinin, İslamiyet öncesi Göktürk döneminde ve diğer Türk devletlerinde, Türk hakanlarının zafer işareti olduğu, bu mağaralarda bulunan 6. yüzyıla ait Türk hakanı heykeli ile apaçık anlaşıldı. Heykelin bıyıkları, başındaki Türk hakanı börkü, Bozkurt işareti, tarihten bugüne bir selam gibi Bu heykelle ilgili olarak Fahrettin Savaş Konar Beğ in dedikleri.. Çin Halk Cumhuriyeti Siyasi Danışma Meclisi nin davetlisi olarak bu ülkeye giden Prof. İrfan Ünver Nasrattınoğlu, Doğu Türkistan daki Kansu Eyaleti nin Dunhuang kentindeki Mogau mağaralarının yanındaki müzede Çinli rehberler nezaretinde ziyaret ve incelemelerde bulundukları sırada bu heykeli görmüş ve donakalmış bu heykelle ilgili yazılar, 6. yüzyıl Bozkurt Selamı başlığı ile Ortadoğu gazetesinde 2 Mart 1998 de ve Ortadoğu Türk tarihini anlatıyor sürmanşeti ile 3 Mart 1998 de, yine aynı gazetede Çin deki Türk mührü başlığı altında dizi olarak verilmiş. -

Asena Değil, Asil Kurt A-shih-na sözcüğü, eski Moğol dili olan Siyen-pi dili asıllı olmakla beraber dişikurt değil asil kurt anlamındadır. Türeyiş destanı dikkatli incelendiğinde Oğuz Kağan ile çiftleşen dişi kurt un Kao Çang ın ın kuzeybatısında bulunan bir dağın üstündeki mağaraya kaçtığı ve bu dişi kurt un onerkek çocuk doğurduğu bunların hepsinin bir soy adı aldığı bunlardan birisininde A-shih-na adı aldığı, Göktürklerinde bu soydan geldiği apaçık yazmaktadır. Kısacası Aşina , ülkücü kesimin telafuzu ile Asena dişi kurt anlamına gelmemektedir. -

Kurt Emzirmesi Balıkesir Ayvalık Lale Adasında bulunan Emziren Kurt Kaya Resmi -

Asmalıyatak'ın Bozkurtları Konferanslarda bana en çok sorulan sorulan sorulardan biri Kaya resmi alanlarında kurt çizimi yok mu? , hemen hemen bütün kaya resimleri alanlarında kurt çizimleri vardır. Bunların en güzellerinden biri de Ankara Güdül Salihler Köyü Asmalıyatak alanında yer alıyor. Asmalıyatak taki çizimlerin MÖ. 3. bine kadar dayandığını belirtmek gerekiyor. Geniş bilgi için DAMGALARIN GÖÇÜ belgeseli ve DAMGALARIN GÖÇÜ KURGAN kitabına bakılabilir. FOTOĞRAF BİLGİSİ: Ankara Güdül Salihler Köyü Asmalıyatak / 18.04.2010 Saat: 11.23 Servet SOMUNCUOĞLU -

Türk'ün Ağlaması Bile Kurda Benzer! Bozkurt, Türk kültüründe çok önemli bir yere sahiptir. Kurt ile ilgili efsane, inanış ve gelenekler, Türk kültüründe derin izler bırakmıştır. O derece ki, yabancı kaynaklar bile Kurt ile Türk arasında ilişki kurmuşlar, hatta Türklerden bahsederken Kurttan Türeyenler deyimini kullanmışlardır. İşte yine buna benzer olarak, Türklerin ağlaması bile Çin kaynaklarınca kurt sesine benzetilmiştir. Eski Çinli tarihçiler Töles Türkleri için şöyle der: Tölesler, kurttan türedikleri için, ağlamaları ve şarkıları da kurt sesine benzer. . Benzer biçimde, Kaşgarlı Mahmud un Divan-ı Lugaat-it Türk adlı eserinde kayıtlı bulunan eski bir Türk şiirinde, büyük Türk kahramanı ve hükümdarı Alp Er Tonga nın yoğ töreninde bulunanların, kurt gibi uluduğu, gözyaşları döktüğü, haykırarak yakalarını yırttığı anlatılmaktadır. KUMAN BAŞBUĞU SAVAŞTAN ÖNCE BOZKURT GİBİ ULUDU Kuman Türkleri ile ilgili, Rus salnamelerine geçmiş, Bozkurt la alakalı olan ilgi çekici bir rivayet vardır. Kuman Türkleri 11. yy. da Doğu Avrupa bozkırlarında yaşıyorlardı. Bizans ve Rusya baş düşmanları idi. Macarlara karşı da savaşırlardı. Kuman başbuğu Bönek Han, Macarlarla savaşmak zorundaydı. Ama durum umutsuz görünüyordu. Çünkü komutası altındaki küçük süvari ordusuna karşılık, karşısında büyük ve ağır silahlı bir ordu vardı. Bönek Han savaştan önceki gece çadırından çıktı. Bir kurt gibi ulumağa başladı. Bönek Han ın ulumasına önce bir kurt yanıt verdi; sonra bir başkası. En sonunda bütün kurtlar ulumağa başladılar. Bu durum üzerine Bönek Han, yarınki savaşta üstün geleceğini anladı. Ve ertesi gün Kuman Türklerinin ordusu, kendisinden çok güçlü olan Macar ordusu karşısında parlak bir zafer kazandı. MİLLİ SEMBOLLER Millet halinde yaşamanın şartlarından biri de milli sembollere saygı göstermektir. İnsan, medenileştiği oranda hürriyetlerinden bir bölümünü fedaya ve bazı kaidelere saygı göstermeye mecburdur. Medeni insan, hayvan gibi rastgele yerde uzanıp uyuyamaz. Her istediği zaman bağıramaz veya türkü söyleyemez. Her istediği şeyi her zaman ve her yerde yapamaz. Medeni insan milletçe kutlu sayılan canlı veya cansız varlıklara da saygılı davranır. Kutlu sayılan nesneler bayrak gibi, arma gibi, milli marş; gibi, şeref ve namus gibi şeylerdir. Hayvan için bütün bunlar, bu arada bayrak da değersiz bir şeydir. Çünkü yetmez. Şeref ve namus diye bir duygu veya içgüdünün hayvanda bulunmasına imkan yoktur. Hayvan milli sembolü de bilmez. Çünkü hem millet değildir, hem de milli sembol onun için taş ve ağaç gibisinden herhangi bir nesnedir. Milleti millet yapan kaidelerin içinde milli semboller de bulunduğu için bir milleti yıkmak isteyenler onun milli sembollerine de hücum ederler. Bir toplumun milli sembolleri olmadı mı artık sürüleşmiş demektir. Bilginlerine, profesörlerine ve her şeyine rağmen onun koyun sürüsünden veya karınca yuvasından farkı yoktur. Milli sembollere saldıranlara dikkat edilmelidir: bunu cehalet veya hamakatlarından mi, yoksa gizli maksatlarından mı yapıyorlar? Milli sembol olan Oğuz Han a dil uzatıldı mı, biliniz ki, o, bilerek veya bilmeyerek düşman için çalışıyor demektir. Milli sembol olan Bozkurt a köpek diyenler için de durum aynıdır. Üstelik onlar aynada kendilerini görmektedir. -

Atasözlerimizde Kurt Kurt İki koç toslaştığında kurdun karnı acıkır. Ayrılanı ayı, bölüneni kurt yer. Kurt bulursa tam, karga bulursa ağaç ucunda yer. Kurt bile arkadaşına kötülük etmez. Tilkinin sırıtmasından kurdun hırslanması yeğdir. Kurt tüyünü kabartır zayıflığını belli etmez. Kurt ihtiyarlayınca köpeklerin maskarası olur. Kurdun ağzı yese de kan, yemese de kan. Kurdu olmayan orman olmaz, hırsızı olmayan yurt olmaz. Tayı beslersen at olur, kurdu beslersen yad olur. Kurt yavrusu dağa bakıp ulur. İtin bedduası kurda tesir etmez. Kurtlukta düşeni yerler. Köpeğin sahibi varsa kurdun Allah ı var. Kavgacı kurt semirmez. On itten, bir kurt iyidir. On ite yedirmektense bir kurda yedirmek iyidir. Çakal baş koparır kurdun adı yamandır. El ile oyun olmaz, kurt ile koyun olmaz. Goyuna gurt gelende, bir geçilini tapar. Kurttan korkan, koyun saklamasın. Keçi kurttan kurtulursa gergedan olur. Keçiye rakı içirmişler, kurdun evini sormuş. Koyunu güden kurdu görür. Koyunu kurda ısmarlar. Koyununu kurda kaptıran çobanın ağzını bıçak açmaz. Köyün itleri kendi aralarında düşman olsalar da, kurdu görünce birleşirler. Kurda ensen neden kalın demişler, kendi işimi kendim görürüm demiş. Kurt komşusunu talamaz. Kurtla koyun olmaz, ciğerle oyun olmaz. Kurtla koyun, kılıç ile oyun olmaz. Tüylü koyunu kurt yemez. İt kurdun yanında rahat edemez! -

Türklerde Kurt İle İlgili İnanışlar Erzurum ve çevresinde doğum yapacak hanımı al basmaması için yastığının altına bir parça Kurt derisi konulur. Kadını ve çocuğu koruyacağına inanılan bu uygulamanın derinliklerinde Ata Ruhu, Kurt Ata inancı olmalı. Güney Doğu Anadolu da kırsal kesim ebelerin de mutlaka bir Kurt Kafatası kemiği bulunur. Ebeler kırk basan çocukları bu kurt kafatasını hamam tası gibi kullanarak yıkarlarsa çocukların şifa bulacağına inanılır. Karaçay Türklerinde hamile kadınlar yanlarında kurt dişi taşırlar. Dünyaya gelmiş erkek çocuğun beşiğinin dört yönüne kurt resmi çizerler. Kuzey Azerbaycan da loğusa kadının yastığının altına bebek erkek ise; kurdişi, bıçak, kurt ağzı, kartal gagası, kemik konulur. Kız olsa dopak, makas, iğne, sap, üsküf, ayna konulur. Sarıkamış, Kars ve çevresi Türk aşiretlerinde erkek çocuğun büyüyünce cesur olmaları için burun kanatları iğne ile delinip buradan kurt kılı geçirilir. Bu yörede çocuk beşikleri için yapılan koruyucu büyülerin içerisinde Kurttırnağının da konulduğu olur. Salıncakta sallanmakta olan kıza çubukla vurulur ve aniden nişanlısının ismi sorulur. Kızın ismini söyleyeceği genç erkeğe hemen gidilip müjde verilir ve kız istetilir oğulları olur ise kurt dişi ve kurt damağı ile yıkanılır. Böyle çocukların cesur olacağına inanılır. Moğollara yenilen Kumanların bir kısmının Kafkasya çevresine ve Gürcistan a iner, bir kısmı da Bönek e inip Hıristiyan olurlar. Hıristiyan Kumanların Şamanlıktan / Tengricilikten bir türlü ayrılamadıkları belirtildikten sonra Bönek gece çadırından çıkarak kurt gibi uludu Kurtlar buna cevap verdi. Buradan düşmanı yeneceğini anladı . Kaşkarlı Mahmut un verdiği bilgiye göre hamile kadına tilki mi yoksa kurt mu diye sorarlar. Tilki diye cevap verenin kızı, kurt diye cevap verenin ise oğlunun olacağına inanılır. Bulgaristan Türklerinde Hıdırellez de üzerinden atlanılan ateşten alınan közün üzeri örtülür. Sabahleyin külün üzerindeki şekillere mana verilir. Şekiller kurt izine benzer ise mutluluğa yorumlanır. Kurt gelecekteki başarıların simgesi olarak kabul edilir. Bu tespitte yeniden doğuşun simgesi olan Hıdırellez motifi koruyuculuğun simgesi olan od/ateş/ocak ile ve gelecekten haber veren yol göstericiliğin simgesi olan Kurt motifi ile birleşmiştir. Avar ve Kumuklarda da köpeğin kurt gibi uluması ölüm haberi olarak algılanır. Kırım da köpeğin kurt gibi ulumasının uğursuz işareti olduğu inancı çok yaygındır. Kötü bir haberin geleceğine yorumlanır. Yol gösterici geleceğin iyi haberinin müjdeleyicisi olarak bilinen kurdun uluma şeklinin köpek tarafından taklit edilmesi halinde uğursuzluğa yorumlanışı anlamlı olmalı. Kafkasya da Kumuk ve Nogaylar arasında köpeğin kurt gibi uluması, onun gözüne bazı kara iyelerin görünmüş olması şeklinde izah edilmektedir. Tatar Türklerinde insan ismi olarak Kurtnezir in olması Kurt Nezir, kurda adak, veya kurdun adağı demektir. Nitekim Muhammed Nezir, Muhammed e adak kurban veya Muhammed Adağı kurbanı demek olmaktadır. Kurdun kutsal olduğu dönemdeki bir ifade biçimi İslamiyet te içeriğini yitirmeden sürmüştür. Yine Kırım Türklerinde Seyit Börü, Seyit Kuvtov ve Kurt Seyidov gibi insan isimleri vardır. Seyit bilindiği gibi Peygamber soyundan gelenlere verilen bir isimdir. Don değiştirme itibariyle kurt bahsine tekrar dönülecek olursa, Cebe kelimesi metinlerde, miğfer bazen de Cübbe karşılığı olarak kullanılmaktadır. Kurt un başta, miğfer de veya sırtta, kaftanda oluşu onun genel anlamda don karşılığında kullanılmasından kaynaklanmaktadır. Şahıs böyle bir dona bürünmüş olmaktadır. Kurtcebe, Kurtdonlu demek olmalı. Nitekim Kurtcebe ismini, insan ve aile adı olarak tanıyoruz. Karaim Türklerinde köklü bir kurt kültü vardır. Karaimlerde Kurttan türemiş olma inancı çok yaygındır. Karaimlerde sık tekrarlanan bir söze göre Temelimiz kurttan olmuştur . -