Mustafa Balbay'ın yazdığı yazı dizisi toplam 11 bölümden oluşuyor. 78'LİLER... (1) Devrim mutlak, ölüm doğaldı SUNUŞ: Türkiye'de 12 Eylül'e giden yol ve 12 Eylül sonrası çok tartışıldı. O dönemin koşulları, terörün nedenleri değişik boyutlarla masaya yatırıldı. O dönemin gençliği için de çoğunlukla kayıp kuşak denildi. Gerek 12 Eylül'ün öncesinde gerekse sonrasında büyük acılar yaşayan bu kuşak gerçekten kayıp mıydı? Bizce değil. 68 hareketinin devamı olarak kendisini devrime adayan bu kuşağın çok büyük hayalleri vardı. Ama bu hayallerin hiçbiri kendileri için değildi. İşçiler için, köylüler için, Türk toplumu içindi. Bu hayallerin yaşama geçirilip geçirilememesi ayrı konu; başlı başına kurulabilmesi bile büyük bir özveriyi gerektiriyordu. Yazı dizisinde 78 kuşağı diye adlandırılan o dönemin gençliğinin neler hayal ettiğini, bunları gerçekleştirebilmek için neleri göze aldığını ve sonrasında nasıl bir sert darbe kayasına çarptığını aktarmaya çalışacağız. Bütün yönleriyle ortaya koymak diye bir iddiamız yok. Hani derin bir tahıl silosundan örnekleme alma yöntemiyle değişik katmanlardan örnek buğday alırlar ya, işte öyle bir çalışma bu. Dizi okura açık. Eksik bıraktığımız ya da farklı baktığımızı düşündüğünüz konular olduğuna inanıyorsanız, sayfa hepimizin. 68 hareketinin devamı olan 78 kuşağının büyük hayalleri işçiler, köylüler ve Türk toplumu içindi Devrim mutlak, ölüm doğaldı 1977 yılı yazıydı. Aynı mahallede oturduğumuz bir ailenin yakını da benim gibi Ege Üniversitesi Gazetecilik ve Halkla İlişkiler Yüksek Okulu'nu, bugünkü adıyla İletişim Fakültesi'ni kazanmıştı. Tüm Türkiye'de olduğu gibi Nazilli'de de politik iklim her okulu her semti sarmıştı. Ama üniversite başkaydı... İlk kez karşılaştığım, aynı okulu birlikte okuyacağımız Abdullah'la birlikte otobüse bindik, İzmir'in yolunu tuttuk. Heyecanlıydık... Alacağımız eğitim kadar gireceğimiz ortam da bize heyecan veriyordu. Sol grupların içinde yer alacağımız kesindi. Ama hangisi? O belli değildi... Üniversite ortamı bizi şekillendirecekti... İkimizin de havası oydu... Okul, Bornova'da Tıp Fakültesi binalarının hemen ötesindeydi. Yanında Tıp Fakültesi'nin kadavra bölümü vardı. Arkamızda da baraka kantin. Dev çam ağaçları binalarla devrimci bir kardeşlik içinde yan yanaydı. Okulun ilk günü birinci sınıftaki herkes birbirine mesafeli ama, üst sınıflar herkese yakındı. Devrimci gruplar gelenleri karşılıyor, üniversite hakkında bilgi veriyordu. Bize ilk söylenenlerden biri şuydu: "Dört yıl sonra katılacağınız işsizler ordusuna hazırlık bölümüne hoş geldiniz..." Sistemden umut kesilmiş, her şey devrime endekslenmişti... Abdullah da benim gibi her şeye yabancı... O üniversite yurtlarına yazıldı, ben bir yakınımız aracılığıyla bulduğumuz eve yerleşmek üzere plan yaptım. Bir hafta geçti geçmedi, sınıfa girdiğimde, Abdullah'ın sesini duydum: "Zulüm sığmaz iken köye şehire/Bize mezar oldu kan Kızıldere/Yavuklu yerine çıplak mavzere/Sarıldık ey halkım unutma bizi..." Abdullah tek başına sınıfın bütün sıraları arasında dolaşıyor, kendisini sınavdan geçirircesine marşın sözlerini üzerine basa basa söylüyordu... Marşın bitiminde hemen yenisi ulaklanıyordu: "Dağlar bana geri verin/Mahirimi, Sinanımı..." Bir hafta gibi uzun bir zaman geçmiş ve Abdullah iyi bir Dev-Yol militanı olmuştu. Bunun için gerekli olan ilk şartlardan biri tamamdı; iyi marş söylüyordu. Aynı günün öğle saatlerinde Abdullah, çevre fakülte öğrencilerinin de öğle yemeği için buluştuğu baraka kantinin girişinde bağırarak Dev-Genç dergisini satıyordu. Abdullah, bir ayrıntı değildi. Üniversiteye gelirken politize olmaya hazır hemen her öğrenci aynı durumdaydı. Hemen her grup açısından devrimci olmak için bir hafta yeterli bir süreydi. Birinci şart şuydu: Devrime inanmak. Devrim nasıl olacaktı? Kızıldere olayları, Mahir Çayan'ların öldürülmesi, Deniz Gezmiş'lerin asılması henüz çok sıcak konulardı... Aradan 5-6 yıl geçmişti. Onların başına gelenler, Türkiye'de devrim istemenin bedelinin ne olduğunu da gösteriyordu. Gençlik hareketi içindeki eğilimlerin ortak paydası buydu: Devrim mutlaktı... Bu uğurda ölüm doğaldı! Genç kuşaklar, 68 hareketinin devrim ateşini tam ortasından alıp koşmaya hazır hissediyordu kendini... Abdullah zamanla, ders programı içinde yer alan iktisat konularında hocanın kapitalizmi anlatırken süreyi uzun tutmasını eleştirecek kadar keskinleşti. "Hocam bir dakika" dedi, "yoksul halkı ezen oligarşinin üretim araçlarını sevimliymiş gibi gösteremezsiniz." - carlito08

NASIRLAŞAN ÖZLEMLER Balkanlar'ı gezerken uğrak yerlerimden biri Atina yakınlarındaki Lavrion Kampı oldu. 78 kuşağından gençlerin ülkesinden kaçıp geldiği bu kampı buluşumu, gezişimi Balkanlar kitabında anlatmıştım. 78'lileri anlatırken devrim sürgünlerinin kamp yaşamından bir kesit aktarmamak olmaz... Yola çıkalım... Atina'dan Lavrion'a, dar, kıvrımlı yollarda zeytinlikleri yara yara, bir buçuk saatte ulaştım. Bergama'nın bir dağ köyüne gidiyor gibiydim. Doğa aynı, insanlar da birbirine yakın. 1992 yılının, güneşli ama soğuk bir kış günü... Lavrion, ilk çağlarda gümüş madenleriyle ünlü bir yerleşim yeri. Atina sikkesi buradan çıkarılan gümüşle basılıyordu. Tam karşısında Makronisos Adası var. Ada, Lavrion Limanı'nı korunaklı kılıyor. Lavrion adını 12 Eylül sonrasında duydum. 1980'li yıllarda Türkiye'den kaçan "siyasi suçlular" Ege adalarından Atina'ya gidiyordu. Siyasi sığınma hakkı istiyordu. Yunanistan hükümeti de önemli bir bölümünü Lavrion'da kurulu kampa gönderiyordu. Burada sadece Türkiye'den değil başka ülkelerden de pek çok insan barınıyor. Lavrion'a girişte kenarları dikenli tellerle çevrili büyük bir maden ocağı var. Tel duvarın yüksekliği üç metreyi aşkın. 1980'li yıllarda Türkiye'den gelen gazetecilerin çoğu Lavrion Kampı diye buranın fotoğrafını çekmişler. Tel duvarın önünde poz verip "Lavrion'a girdik" demişler. Otobüs geniş bir caddeye girdi, az sonra durdu. Son durak. İndim. İnsanların çoğunun yürüdüğü yöne doğru ilerledim. İçimden kimseye bir şey sormak gelmiyor. Zamanım çok. Sokaklarda rasgele dolanıp kendim bir şeyler bulmak istiyorum. 78 kuşağından, orta yaşa doğru ilerleyenlerin kaldığı kampları adım adım kendim bulmayı deneyeceğim. Yürüyüşe başlayalı daha on dakika olmamıştı ki, duvarda bir afiş ilişti gözüme: "Erdal Eren ölmedi." "Erdal Eren'i unutmadık." "Şaban Koç'u şehit verdik." Tamam. Türklerin yaşadığı bölgeye yaklaşmış olmalıyım. Benzer afişlerden elektrik direklerinde de var. Onları izleyerek yoluma devam ettim. Birkaç dakika sonra birbirine Türkçe küfreden çocukların sesini duydum. Kalın duvarlı, iki katlı bir binanın beton bahçesinde futbol oynuyorlardı. Kampı bulmanın sevinciyle kendi kendime mırıldandım: Ne demişler, bana afişleri söyle, sana kampını bulayım. Heyecanla, ama çok sakin görünmeye çalışarak bahçe kapısından içeri girdim. Soğuk bir bina. Üç-dört metre genişliğindeki girişin sağ ve sol duvarlarında Türkiye'de yasaklı örgütlerin afişleri, sloganları var. Kırmızı renk hakim. Duvarın en üstünde şu söz yazılı: "Hiçbir sorun yoktur ki, içinde çözümü de barındırmasın." Yan tarafta masatenisi oynayan bir genç beni karşıladı. Gazeteci olduğumu, röportaj yapmak istediğimi söyledim. Beni salona aldı, "Bekleyin, birkaç dakika sonra geleceğim" dedi. Yüksek tavanlı, sigara dumanından gözün gözü görmediği kare şeklinde bir salon. Elde sigara, yüzler asık Ortada bir masaya oturdum. Üç kül tablası var. Öteki masalara baktım, masa başına düşen kül tablası sayısı dördü buluyor. Salonda yaklaşık 15 kişi var. Çoğunun elinde sigara. Yüzler asık... Girişin hemen sağındaki küçük bir çay ocağından yükselen buhar, sigara dumanıyla birdirbir oynuyor. Çaycı, ben istemeden bir bardak çay getirdi. Yan masadan bir genç sigara tuttu. "İçmiyorum" demek istemedim. Zaten tutarken ateşi de hazırlamıştı. Yaktı. Klasik tanışma soruları... Adımı söylemeye kalmadan, 30-35 yaşlarında, yakasında Lenin rozeti, kısa kesilmiş saçlarından beyazlar parlayan bir kişi geldi. Yüzünden iyi şeyler söylemeyeceği belliydi. Yanında beni karşılayan genç de vardı. Komiteyi toplayalım Soğuk ve kesin bir ifadeyle seslendi: "Burjuvazinin gazetelerine konuşmayız." Israr ettim. Söyleyeceklerinin hiç değiştirilmeyeceğini anlattım. "Sen yazarsın ama değiştirirler" dedi. "Değiştirirlerse ben de röportajın yayımlanmamasını isterim" dedim. İkisi birbirine baktı. Lenin rozetli bana döndü: "Komiteyi toplayalım. O karar versin." Sevindim. Ne çıkacağı belli değil ama yeni bir umut. İkisi de ayrıldılar. Bu arada bir çay daha geldi. On dakika sonra döndüler. Görüşecekler. Şartları şu: Ben soru sormayacağım. Onlar sadece kendi değerlendirmelerini anlatacaklar. Teyp de kullanmayacağım. Onların önünde deftere yazacağım. Bir de kimliğimdeki bütün bilgileri alacaklar. Tamam, dedim. 30-40 yaş grubundan altı kişi... En yaşlı görüneni söze başladı: "Emperyalizm bizim içimizi boşalttı. Zaten mülteciliği emperyalist ülkeler körüklüyor ve destekliyor. Türkiye kendi başındaki belayı atmak için buna ses çıkarmıyor. Bizim, vatanımızı terk etmemizi sağlıyorlar. Bizler, beyinleri boşaltılmış olarak bir işe yaramayan insanlar konumuna düşüyoruz. Ancak buradaki mültecilerin çoğunluğu siyasi değil. Ekonomik nedenlerle Türkiye'yi terk etmişler. Simsarlara büyük paralar kaptırmışlar. 'Sizi Avrupa'ya götüreceğiz' deyip Yunan adalarında bırakmışlar." "Yaşasın devrim. Kahrolsun Türkiye'deki baskıcı düzen" gibi sloganlı sözler duyacağımı düşünürken beklemediğim sözlerle karşılaştım. Anlatıyorlar, ben yazıyorum: "Mültecilik yeryüzünün en kötü yaşamı. Türkiye'de, burası bir cennetmiş gibi gösteriliyor. Ama gerçekte hiç öyle değil. Basın da burayı bir terörist yuvası imajıyla işliyor. Burada terörist yok. Hukuksal nedenlerle Türkiye'den ayrılmak durumunda kalmış insanlar var. Mültecilik, emperyalizmin devrimciliği yok etmek, devrimciliğin içini boşaltmak için oluşturduğu bir kurumdur. Bu konuda burjuvazinin uluslararası dayanışması var. Burası hakkında yazmanızı istediğimiz üç unsur var: Birincisi, Türkiye'dekilere hiçbir şekilde ülkeyi terk etmemelerini öneriyoruz. İkincisi, ekonomik nedenlerle mülteci olmak isteyenlerin tatlı vaatlere kanmamaları gerektiğinin duyurulmasını istiyoruz. Üçüncü isteğimiz de burasının bir terörist yuvası olmadığını yazmanızdır." Atina'ya yerleştiler Görüşme burada noktalandı. Bunun dışında sorduğum sorulara kesik yanıtlar verdiler. Dışarıda oynayan çocukları sordum: "Burada evlenen arkadaşlar oldu. Evli gelenler oldu..." Koğuşları gezebilir miyim? "Hayır" dediler, "görünmesi sakıncalı arkadaşlarımız var." Lavrion'da uzun süre kalanların bazıları bir yolunu bulup Atina'ya yerleşmişler, serbest meslek sahibi olmuşlar. Yunanlılarla ortak işyeri açanlar da varmış. Sürekli kampta kalanlar zaman zaman narenciye bahçelerinde çalışıyor. Çünkü Yunanistan hükümetinin verdiği para azalmış. 1980'lerin başında çok daha fazlaymış. Soruları artırınca son yanıt şu oldu: "Burada daha fazla kalmanız sakıncalı..." Son bir soru: Resim çekebilir miyim? "Komiteyi yeniden toplamamız gerekir. Daha önce niçin söylemediniz? Ama, olmaz zaten, Türkiye'de fotoğrafımızın yayımlanmasını istemiyoruz" yanıtını verdiler. İnsansız olsun Zorladım... Lenin rozetli olan şu kolaylığı gösterdi: "İnsansız olsun..." Sadece girişin fotoğrafını çekip ayrıldım. Dışarı çıktım. Çocuklar ana avrat küfürlerle futbol oynamaya devam ediyor. Denize doğru yürürken ardımdan iki kişi çıktı. Biri beyaz tenli, uzun boylu, öteki esmer... Deniz kenarına gelince geri döndüm. Karşılaştık, merhabalaştık, tanıştık. İkisi de sekiz yıldır Türkiye'den uzakmış. Uzun süre Lavrion Kampı'nda kalmışlar. Bakmışlar kamp yaşamı çekilecek gibi değil, Atina'da başka bir düzen kurmuşlar. Geçmişten, 12 Eylül'den konuştuk... Türkiye onlara hem uzak, hem yüreklerinin ta içinde. En azından kısa dönemde, kafalarında Türkiye'ye dönüş düşüncesi yok. İkisi de 12 Eylül öncesi üniversite öğrencisiymiş. 12 Eylül sonrasında kaçak duruma düşmüşler. Yunanistan'a gelmişler. Anlattıklarına göre, Lavrion'da Türklerin kaldığı kampın hemen ötesinde Arnavutlarınki varmış. Onlar "komünist", bizimkiler "faşist" rejimden kaçıp buraya gelmiş. Yan yana yaşıyorlar. Uzun sohbetten hafızama çakılı kalan şu tümce oldu: "Türkiye'yi, arkadaşlarımızı, ailemizi çok özledik. Ama bütün özlemlerimiz nasırlaştı. Artık bizi acıtmıyor." carlito08

78'LİLER... (9) Sürgüne giden devrim gurbetçileri 12 Eylül yönetiminin yurda dön çağrısı yaptığı kişilerin sayısı 30 bindi. Bu kişiler o dönemin koşulları içinde "suç işlemiş", "hakkında işlem yapılmış" kişilerdi... Bir de "hakkımda işlem yapılabilir" endişesiyle kaçmış olanlar var. Onlar çok daha fazlaydı Bir ülke için en tehlikeli durumlardan biri şudur: Gençlerinin umudu başka ülkelerde araması! Bugün Türkiye'de gençlerin önemli bir dilimi, "Ne sahibi olmak istersin" sorusuna şu yanıtı veriyor: "Vizeli bir pasaport sahibi!" Diploma sahibi olmak, meslek sahibi olmak artık ikinci planda... 12 Eylül döneminde ise "ülke dışı" siyasi hareketlerin içinde yer almış gençler için umuttan da kurtuluş haline geldi. Yasal yollardan dışarı çıkanların yanı sıra her türlü yöntemi kullanıp Ege'nin kıyı kasabalarından Yunanistan adalarına gidenlerin sayısı da az değildi. İlk durak Yunanistan, burada mülteci kimliği aldıktan sonra olabilirse Almanya, İsveç, Fransa, Hollanda... 12 Eylül'de kaç kişi değişik yöntemlerle yurtdışına kaçtı? Kesin bir rakam vermek zor ama kimi bilgiler ışığında tahmin yürütülebilir. 12 Eylül yönetiminin "yurda dön" çağrısı yaptığı kişilerin sayısı 30 bindi. Bu kişiler o dönemin koşulları içinde "suç işlemiş", "hakkında işlem yapılmış" kişilerdi... Bir de "hakkımda işlem yapılabilir" endişesiyle kaçmış olanlar var. Onlar çok daha fazlaydı. 30 bin rakamından fikir yürütmek gerekirse, en az 100 bin genç ülkeyi terk etti! Türkiye'de suç işlediğine ilişkin herhangi bir kanıt olmadığı halde pasaport verilmeyen 390 bin kişi vardı. Bunların da bir bölümü "mademki, yasal yollarla olanaksız, zor oyunu bozar, ben de bulduğum yolla çıkarım" diyerek kaçak yöntemler kullandı. Ülkelerinde devrim yapmak, kendileri için hiçbir şey istemeden, toplumu daha eşit kılmak için yaşamlarını ortaya koyan gençler artık gurbetteydi. Çok zor koşullarda yaşadılar. Avrupa'nın hemen her ülkesindeki mülteci kampları cezaevinden çok farklı değildi. Özellikle kaçak yollardan gidenlerin her şeyden önce Türkiye'ye dönerlerse başlarının derde gireceğini ispatlamaları gerekiyordu. Bunu nasıl yapabilirlerdi? Resmi makamlardan bilgi istense, o günün koşulları içinde çok çok zor. 12 Eylül yönetimi "suçluları" bulmak için "ihbar mekanizmasını" da kullandı. Aranan kişilerin fotoğraflarından afişler yapıldı ve toplu geçiş yerlerine asıldı. Tren istasyonları, kent meydanlarının köşeleri, liman girişleri, otogarlar hep saman rengine yakın afişin üzerindeki vesikalık fotoğraflarla doluydu. Eğer yurtdışına kaçan bir kişi, bu tür bir afişte yer aldığını kanıtlarsa, işi yolunda demekti. Hemen kimlik veriyorlar, kalacak yer sağlıyorlardı. Pek çok genç günlerce kendisinin de arananlar listesinde yer aldığı haberini bekledi. Güzel haberi alan "Hemen" diyordu, "o afişin fotoğrafını çekip yollayın!" Yazı aramızda, benim bu ve benzeri yöntemlerle yurtdışına giden 50 kadar Ege Üniversiteli tanıdığım var... 80'li yıllarda İzmir'in havaalanı Çiğli'deydi. Bu yerleşim yerinin adıyla anılan, küçük bir havaalanıydı. Aranıyor olup olmadığını öğrenemeden yurtdışına giden bir genç Çiğli'den ayrılışını yıllar sonra şöyle anlattı: "Uçağa biniş saati gelmek bilmedi. Yanımdan geçen her orta yaş grubundan bıyıklı insanın sivil polis olabileceğini düşünüyordum. Benim bulunduğum tarafa doğru gelen olduğunda yüreğim küt küt atıyordu. Sırat köprüsü, sanırım pasaport kontrol bölümü gibi bir şeydir. Oraya nasıl gittiğimi hatırlamıyorum. Birden kendimi orada buldum... Arkadaşlar, 'Polis pasaportuna damga vurdu mu, sorun yok, uçağa bineceksin, demektir' demişti... O anı bekledim. Vurdu... O küt sesini uzun süre unutamadım... Uçağa bindim. Kalkıncaya kadar bedenim havadaydı... Yıllarca Türkiye deyince aklıma o pasaport polisinin vurduğu damganın sesi geldi..." KİMLİK PARÇALANMASI Gidenler bir süre sonra şu soruyu sormaya başladılar: Ne olacağız? Yıllarca "devrimci" olmuşlardı. Şimdi de öyleydi ama devrimi yapacakları ülkelerinden uzaktılar. Zamanla her biri başka bir yöne savruldu. Bir grup, memleket diyor başka bir şey demiyordu. Bir an önce hukuksal sorunlardan sıyrılıp Türkiye'ye dönmenin yollarını arıyordu. Bulamayan "ne olursu olsun" dedi, Türkiye uçağına bindi. Havaalanından cezaevine... Bir süre ülkesini cezaevinde tanıdıktan sonra dışarı çıkanlar bir travma daha yaşadı... İkinci kez yurtdışına gidenler oldu. Hukuksal sorunlar bittikten sonra dönenlerden bazıları, yurtdışında öykülerini kitaba döktü. Ya kalanlar? Dönmeyenler... Bir bölümü, dernek, gençlik hareketleri kültürünü sürdürdü. Zamanla, PKK çizgisi bu yapıdakilerin çoğunu teslim aldı. Bunun dışında kalanlar, yaşamlarını sürdürme kaygısıyla kimliklerini sürdürme çabasını baş başa götürdüler. Yerleştiği ülkede tutunup oradaki siyasi partilere katılanlar da oldu. Devrim gurbetçilerinin büyük çoğunluğu aradan kaç yıl geçerse geçsin Türkiye deyince "12 Eylül" dedi, başka bir şey demedi. Bazıları Türkiye karşıtı hareketlerin parçası olacak kadar uzaklaştı. Bunların en ılımlıları bile Türkiye'nin hala 12 Eylül anayasasıyla yönetildiğini söylemeden siyasal tartışmaya girmiyordu. Ne olursa olsun Türkiye ile nefes alıp verenlere de el verenler çıkmadı. Yurtdışındaki Türkler diye bir politikası olmayan Türkiye'nin, böylesi politik kökenli konulara eğilmesi çok daha zordu. Kimlik olarak tümüyle kaybolanlar için bir şey söylemek zaten zor! Dünyada neden çok Türkiye karşıtı var, sorusunu yanıtlamak için 12 Eylül günlerinin bu yanını araştırmak ayrı bir bakış açısı olabilir. 78 kuşağından yurtdışını seçenler, 40'lı, 50'li yaşlara gelince, geçmişin muhasebesini yaparken bölme-toplama çizgisini hem 12 Eylül'den çektiler. carlito08

Cezaevleri cehennemi 12 Eylül depreminin en şiddetli hissedildiği yer neresidir, sorusunun yanıtı hiçbir zaman değişmeyecektir: Cezaevleri... Başlangıçta gözaltı süresi 90 gündü. Zamanla daha demokratik hale getirildi ve 30 güne indirildi. Gözaltı süresinin bu kadar olduğu ortamda en küçük bir suç olasılığında tutukluluk süresini düşünün! Cezaevlerinden gelen haberler yaşamı seçmenin ölümü seçmekten daha zor olduğunu gösteriyordu. Koşulları detaylandırmak yerine birkaç örnek verelim... Türkiye'de genel olarak şöyle bir algı var: 12 Eylül 1980'de darbe oldu. 6 Kasım 1983'te genel seçimler yapıldı ve yeniden çok partili parlamenter sisteme geçildi! İLHAN ERDOST VE HAYATTA OL-MAMAK! Döneme damgasını vuran cezaevlerinin başında Mamak geliyordu. Mamak'ta ne oldu sorusuna verilebilecek ilk yanıt da şu olsa gerek: 7 Kasım 1980'de yayıncı İlhan Erdost dövülerek öldürüldü! 12 Eylül'ün kasırga etkisinde sürdüğü günlerde cezaevine girmek demek her türlü suçu işlemiş olmak ve infaz sürecine girmiş olmak demekti... Onur Yayınları'nın sahibi Muzaffer Erdost ve İlhan Erdost kardeşler 7 Kasım 1980'de gözaltına alındılar. Ardından Mamak Cezaevi'ne... Kendilerini geniş bir karşılama ekibi bekliyordu: Tekme, tokat, yumruk, cop... İki kardeşin dört er tarafından saatlerce dövülmesinin tek nedeni vardı: Yayıncı olmak! Yani kitap yayımlamak... Terörü durdurmak için işbaşına gelen 12 Eylül, kitaba karşı copu kullanıyordu. Muzaffer Erdost, küçük kardeşi İlhan'ın 6 yıl önce belinden ameliyat olduğunu erlere söylüyor ve şunu istiyordu: "Onun beli sakat, onu dövmeyin... Dövecekseniz beni dövün..." Saatler süren dayak saldırısından sonra yaşamını yitiren İlhan Erdost'a acımasızca vuranlardan birinin burada doğrudan görevli olmadığı, Ankara Etlik'te oturan, askerlik gö-revini başka yerde yapan bir sağcı militan olduğu daha sonra ortaya çıktı. İlhan Erdost'u öldürenler yargılandılar ve çeşitli hapis cezalarına çarptırıldılar. İlhan Erdost da kardeşi Muzaffer Erdost'un adında yaşadı ve adının yanına kardeşininkini koydu: Muzaffer İlhan Erdost. Doğru, süreç böyle işledi ama, 12 Eylül mantığı cezaevlerinden uzun süre gitmedi. 1986 yılında, yani 12 Eylül'ün altıncı yılında cezaevlerindeki koşulları kabul etmeyen, istemlerinin yerine getirilmesini isteyen tutuklu ve hükümlüler açlık grevlerine başladılar. O dönemin yaygın eylemlerdendi açlık grevleri... Örneğin sevk zincirinin kaldırılması isteniyordu. Kabul görmüyordu... Bunun üzerine kimi tutuklu ve hükümlülerin cezaevleri değiştirildi. Eskişehir'den Aydın'a getirilen tutuklu ve hükümlülerden ikisinin öldüğü haberini alınca ben de gazeteci olarak olayları izlemek üzere Aydın'a geldim. Milliyet'ten Cumhuriyet'e geçmiştim. İzmir Temsilcimiz Hikmet Çetinkaya ile birlikte Aydın'a geldiğimizde olup bitenleri öğrendikçe yüreğimiz, midemiz her şeyimiz ağzımıza geliyordu... Ölen iki kişinin otopsisi yapıldı. Savcılığın otopsi raporu şöyleydi: "Mideleri bulunamamıştır." Açlık grevinin sonucunda tablo buydu... 80'li yılları cezaevinde geçiren 78'liler için bu dönem, hızla büyüme, hayalleri bir pranga olarak ayaklarında hissetme dönemiydi. Cezaevinden cezaevine sürgünler, cezaevi içinde karışık koğuştan hücreye gidip gelmeler, her şey dahildi. O dönem açlık grevinde ölenlerin sayısı 14'tü. Bir noktanın daha altını çizmekte ve sormakta yarar var: 1983'te çok partili dönem yeniden başladığına göre 12 Eylül cezaevlerinde ve pek çok alanda neden bitmedi? Çünkü, darbe mantığının uygulayıcısı salt asker değildi. Sivil bürokraside görev yapıp öylesine katı uygulayıcılar vardı ki, tarifini yapmayalım! İzmir Buca Cezaevi'nden bir başka örnek... Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi birinci sınıf öğrencisi Gürsel, yasadışı örgüt üyesi olduğu gerekçesiyle tutuklanmıştı. Yakınları bir umut gazeteleri dolaşıyorlardı: "Çocuğumuz Tıp Fakültesi'ni kazandığında nasıl sevindik, anlatamayız... Şimdi şaşkınız... Nasıl olur, 18 yaşındaki bir genç yasadışı örgüt üyesi olsa bile, adam öldürmemişse, silaha bulaşmamışsa aylarca cezaevinde tutulur mu?" Bizim de elimizden haber yapmaktan başka bir şey gelmiyordu... Gürsel'in cezaevinden yazdığı mektubu getirdiler. Okuluna dönmek istiyordu: "Tıp Fakültesi benim başlıca idealimdi... Bir an önce okuluma dönmek istiyorum..." Gürsel, aynı şeyleri mahkemede de söylüyor, tahliyesini istiyordu... Olmadı... Birkaç duruşma daha tutuklu kaldı... Yanılmıyorsam tutukluluğun üzerinden iki yıl geçmişti, bu kez mahkemede başka bir Gürsel vardı... Gürsel, artık tahliye istemiyordu... Siyasal savunma yapıyordu! ÜNİVERSİTELER 1402 kıyımı 12 Eylül'e solkırım adını takmamızın en haklı temellerinden biri üniversite öğretim üyelerine yönelik uygulama... 12 Eylül öncesinde terörün gölgesinde bilim ve eğitim yapmak durumunda olan öğretim üyeleri 12 Eylül'den sonra da 1402 sayılı sıkıyönetim yasasının kıskacına girdi. Cavit Orhan Tütengil'in, Ümit Doğanay'ın Bedrettin Cömert'in acıları daha dinmeden, bilim adamları bu kez öldürümle değil ama, yaptırımla üniversitelerinden koparıldılar. 1402 sayılı yasa, üniversitelerden bakanlıklara devlete bağlı olarak çalışan herkesi bağlıyordu ve "sakıncalı" görülenler ya devletten atılıyor ya da başka yerlere sürülüyordu. Bu yasa uyarınca hakkında işlem yapılan kişi sayısı 18 bin 500'ü geçiyordu. Bu rakamın belli başlı mesleklere göre dağılımı şöyle: Hakkında işlem yapılan düz devlet memuru 7 bin 200, öğretmen 3 bin 800, güvenlik görevlisi bin, din görevlisi 270, öğretim üyesi 120, mülki amir 35, hakim-savcı 47... "İşlem" temelde iki türlü oluyordu: Sürgün ya da ihraç. Görevine son verilenlerin sayısı 5 bine dayanıyordu... En çok ses getiren "görevine son verme" doğal olarak üniversitelerde oldu. Hiç ama hiç teröre bulaşmamış bilimadamları bir gün ellerinde sarı zarf ömürlerini verdikleri kürsülerinden ayrılmak zorunda kaldılar. Başta güvenlik görevlileri olmak üzere kimi alanlarda ihraç edilenlerin küçük bir bölümü ülkücüydü, büyük çoğunluk sol görüşlü kişilerdi... Ancak üniversitede görevine son verilenlerin tümü sol yelpazede düşünceleri olan öğretim üyeleriydi. Çareler arandı Bir anda bütün haklarından yoksul bir şekilde işsiz kalan öğretim üyeleri çareler aramaya başladılar. Kimileri şöyle düşündü: "Dilimiz var, bilimsel çalışmalarımız da yerinde, acaba bizi Avrupa'daki üniversiteler kabul etmez mi?" Deneyenler oldu, ama başaramadılar. Özellikle Prof. Korkut Boratav, pek çok üniversitenin kapısını zorladı, olmadı. Kaderin cilvesine bakın ki, babası Prof. Pertev Naili Boratav da 50'li yıllarda üniversiteden koparılmıştı. Paris'e yerleşen Prof. Boratav, üretimini dünya ölçeğinde sürdürmüştü. Ancak oğul Boratav'a aynı kapıyı açmadılar. Korkut Boratav da Zimbabwe'ye gitti. Türkiye'de üniversiteden atılıp Afrika'da kucak açan bir üniversite bulmak... Belki de o dönem üniversitelerimizin durumunu ortaya koyan en gerçekçi fotoğraf... 1402'likler uzun süren yargı mücadelelerinden sonra eski görevlerine dönebildiler. carlito08

78'LİLER... (2) Cezaevine girmek onur, sevgili edinmek sabıkaydı Gönlünü devrime kaptırmış 78'liler için uğrak yerlerinden biri cezaevleriydi. İzinsiz gösteriler, forumlar, yazılamalar cezaevini gerektirmiyordu. Bu eylemlerde yakalananlar bir günlük gözaltının ardından bazen karakolca, bazen de savcılıkça serbest bırakılıyordu. Ancak silah bulundurma, çatışmalarda yakalanma ya da yukarıdaki eylemler nedeniyle sürekli yakayı ele verme farklıydı. Bunlar birkaç aylık hapis cezalarını gerektiriyordu. Cezaevinden çıkan bir kişi, büyük bir işlev üstlenmiş lider edasıyla okula gelirdi. Karşılama da öyle olurdu. Etrafında daha çok insan bulunurdu. Kantine gittiğinde de havası başka olurdu. Bir anlamda onur belgesi edinmiş demekti. İçeriden anılar, karşılıklı kahkahalar eşliğinde ballandırılarak anlatılırdı. Cezaevinden çıkanın etrafındakiler, kendisini birkaç kez ziyaret etmiş olurdu. Her ziyaretin önü arkası ayrıca paylaşılırdı. Cezaevine girmenin hukuktaki karşılığı sabıka ise, devrimci hareketteki karşılığı onurdu. Sabıka sözcüğünün devrimcilikte karşılığı ise şuydu: Sevgili edinmek... Olacak iş değil! Hırsızlık değil kamulaştırma Özel yaşam kavramı örgütsel yaşam olarak biçimlenmişti. Yurtlar doğal olarak birlikte yaşama ortamıydı. Her şey ortaklaşa yürütülüyordu. Yerine göre para da birlikte harcanıyordu. Parasız kalınan anlarda üniversiteye ait bir şeyi almak ya da ondan yararlanmak gerekirse buna kesinlikle "hırsızlık" denmezdi. Ya ne denirdi? Kamulaştırma... Ege Üniversitesi'nin meyve bahçeleri başlıca kamulaştırma alanlarından biriydi. Evlerde yaşayanlar için de durum pek farklı değildi. En az birkaç kişi kalınırdı. Tabii tümü aynı siyasetten... Sayı artabiliyordu. Kent dışından misafir gelenler, hareketin özel görev verdiği kişiler bu evlerin doğal konuğuydu. Devrimci grupların içinde yer almayanların da üniversite içinde özgürce dolaşması, örneğin arkadaşıyla el ele tutuşması kabul gören bir şey değildi. Dikkati çeken davranışlar uyarılıyordu. Olmazdı, yakışmazdı... Birlikte dolaşmaya evet ama, ele ele tutuşmak hoş bir şey değildi. Bu denetimden geçen, ama devrimci hareketlerin içinde yer almayanlara genel olarak şu ad takılırdı: Sev-genç! Bütün bu örgütlü kontrole, uyarıya, devrimcilik ateşine karşın kalbe kilit vurulur mu? Elbette vurulamaz... Örgüte haber vermeksizin aşık olanlar gizli gizli buluşur, dışa vurmamaya çalışırdı. Ama er ya da geç bu ortaya çıkardı. İşte o an damga da vurulurdu: "O sabıkalı..." Üniversite gençliğinin temel işlevlerinden biri de işçileri aydınlatmak, gecekondu semtlerini uyandırmaktı. Özellikle gecekondu semtlerinde yapılan çalışmalarda kız öğrencilerin gecekondu gençlerini devrime çekme çabası çoğunlukla yanlış anlaşılırdı. Üniversiteye gidememiş, kalfalık ya da benzer işlerde çalışan delikanlılar karşılarında üniversiteli kızları görünce hemen devrimci olurlardı ama aşık da olurlardı! Devrim nikahı Önceden izin alınması şartıyla, evlilik zeminli birlikteliklere de büyük ölçüde karşı çıkılmazdı. Önkoşul örgüt yönetiminin bunu onaylaması idi. Hatta bazı gruplar bu onayı "devrim nikahı" kıyma törenine kadar götürürdü. Devamında resmi nikah kıyılsa da asıl olan devrim nikahı idi. Bu evliliklerden çocuklar olduğunda herkesin yüzünü büyük bir sevinç kaplardı. Müjde verilirken "kız oldu-erkek oldu" denmezdi. Şuydu müjde: "Bir devrimci doğdu!" Çocuk daha doğar doğmaz birinci gün geleceğin devrimcisi ilan edilirdi. Hal böyle olunca, çocuğa isim bulmak da zor olmazdı... "Devrim" ne güne duruyor... Sonra "Deniz", "Mahir", "Taylan", "Ulaş"... Sonra "Ürün", "Atılım"... 'İZMİR BİRİNCİ KORDON MADEN İŞÇİLERİNİN...' Bir önceki kuşaktan devrime olan inancı tam alan 78 kuşağı, kendisi için hiçbir şey istemiyordu. Zaten devrimin özü de halkın iktidara gelmesiydi. Devrimle birlikte her şey daha eşit olacak ve halk, refahtan payını tam alacaktı. Başlıca yol haritalarından biri şuydu: Üreten biziz, yöneten de biz olacağız! Sendikaların, beyaz yakalı işçilerin bu yöndeki mücadelesine gençlik de omuz veriyordu. O dönemin koşulları içinde gençliğin sendikalara, meslek odalarına başlıca katkısı şuydu: Güvenlik ve afiş-pankart asma... Her iki sorumluluğu da başarıyla ve sonuna kadar üstlendiler. 70'li yılların sonu aynı zamanda büyük grev dalgalarının da yaşandığı dönemdi. Özellikle maden, tekstil iş kollarında yaşanan grevler hem devrimci mücadelenin bir parçası olarak görülüyor hem de iktidarların ülkeyi yönetememe noktasına gelmesini sağladığı düşünülüyordu. Devrimden sonra işçiler zaten en iyi şekilde yaşayacaklardı... Bu inancı paylaşan bir grup genç 1978 yazında İzmir'in Bornova bölgesindeki bir grevi ziyaret etti. Grev çadırında çay içtiler. Ortada asılı radyodan son haberleri dinlediler. Fabrikanın önündeki demir parmaklıklara asılı kararlılık pankartlarını selamlayıp kent merkezine doğru yürüyüşe koyuldular. Gençlerin zaman zaman yaptığı keyifli işlerden biri Bornova'dan Alsancak Limanı'na kadar yürümek, limandan Birinci Kordon'a geçmek, oradan yürüyerek Pasaport İskelesi'ne gelmekti. Orada yorgunluk çayının yanında sohbet-tartışmanın tadına diyecek yoktu. Gençler Alsancak Limanı'ndan Birinci Kordona geçince, deniz havası, martılar, ılık rüzgar, derin bir nefes aldılar... İçlerinden biri Birinci Kordon'un önü palmiyeli apartmanlarına bakıp yanındakilere seslendi: - Arkadaşlar, devrimden sonra Birinci Kordon'u maden işçilerine verelim... Öylesine içten ve pazarlıksız bir öneriydi ki, genel kabul gördü. Öneriyi getiren de iyi bir paylaşım yapmanın keyfi içinde bir kordona bir denize bakarken, itiraz geldi. Kampustan bir genç dedi ki: - Ben maden işçilerine verilmesinden yana değilim... "Nasıl yani?" - Bence birinci kordonu maden işçileri değil, tekstil işçileri hak ediyor. "Ama en ağır işçilik madencilik... Metal işkolu da öyle..." - Ağır iş olduğunu kabul ediyorum... Tekstil işçilerinin nasıl çalıştığını biliyor musun? "Şimdi tutup kimin işi daha ağır tartışmasına girmenin ne gereği var... İşte metal işçilerini ziyaret ettik. Ne koşullarda çalıştıklarını anlattılar. Üstelik iş kazalarının en yoğun olduğu sektör..." - Tekstil işçileri bazen 15-16 saat çalışıyorlar. Nazım Hikmet'in Bursa İpek Fabrikası işçileri şiirini okumadın mı? Genç kızların kanıyla ipek dokunuyor, diyor... "Bir de maden ocağının dibini düşün... Bin derecenin üzerine çıkan sıcak ocakların önünde demir köz köz erirken onun karşısında ter dökenleri düşün..." - Ben tekstil işçileri diyorum arkadaş... "Yav sen nereden taktın bu tekstil işçilerine?.." - Geçen hafta Kula Mensucat işçilerini ziyaret etmiştik... Durum anlaşılmıştı... Tartışma Pasaport İskelesi'ne yaklaşıncaya dek sürdü. Pasaport'a doğru tatlıya bağlandı... Birinci Kordon maden işçilerinin olacaktı, Karşıyaka'da deniz kıyısındaki evler de tekstil işçilerinin... carlito08

DEVRİM ANDI SERTLEŞİYOR Gençlik 68'in mirasını yemek yerine hızla büyütmek için yaşamını ortaya koyacak derecede özveriyle hareket ederken, bunun yeminini de ihmal etmiyordu. O dönem bütün devrimci grupların ortak devrim andı şöyleydi: "Biz bütün devrimciler olarak sayımızın azlığına, düşmanın çokluğuna bakmadan, bıkmadan, usanmadan kanımızın son damlasına kadar emperyalizme ve faşizme karşı savaşacağımıza ant içeriz." Bu ant, hemen her forumda, dışa açık her gösteride mutlaka içilirdi. İçeriği de fena değildi ama, kimi grupları tatmin etmedi. 68 kuşağının hayalleri ölümle noktalanınca, 78 kuşağı da hayaller içinden ölüm geçeceğini hem görüyor, yaşıyor.. hem de hissediyordu. Devrimci Yol, bunu andına da taşıdı. Bütün grupların ortak kullandığı andın altına şunları ekledi: "... Bu uğurda ölüm nereden ve nasıl gelirse gelsin, savaş sloganlarımız kulaktan kulağa yayılacaksa, silahlarımız elden ele geçecekse ve başkaları, mitralyöz sesleriyle ve zafer ve savaş naralarıyla cenazelerimize ağıt yakacaksa ölüm hoş geldi safa geldi." Artık gençlik yeminine ve ölümüne devrime, devrim için mücadeleye hazırdı... 'Tatile çıkmayalım yaz sonu devrim olabilir' Yaşamını ortaya koyacak kadar fedakarlığa hazır olan devrimci gençliğin kafasındaki başlıca sorulardan biri şuydu: - Devrim ne zaman olur? Salt zamanlamayla ilgili saatler süren tartışmalar yaşanırdı. Tarih sorusunun net yanıtlanabilmesi için her kesimin farklı yorumladığı, önkoşullar vardı. Bunlardan biri şuydu: Devrimci durumun oluşması! Bu ne zaman oluşurdu? En yaygın yanıt şuydu: Yönetenlerin artık yönetemez hale gelmesi, yönetilenlerin de durumdan son derece hoşnutsuz olması... Bu iki koşul bir araya geldiğinde, halk da yönlendirilirse, devrimci durum oluşmuş demekti. Üniversite kantinlerindeki köşelerde zaman zaman, devrimin tarihine ilişkin tartışmalar da yaşanırdı. Bunun en yoğun olduğu dönem 1978 ilkbaharıydı. Kanlı 1 Mayıs 77 olaylarının yıldönümünde devrimci kesimde yılgınlık yaşanmamış, tam tersine 1 Mayıs çok daha yaygın biçimde kutlanmıştı. Öldürümler de devam ediyordu, gençler kıyılıyordu ama yılgınlık yoktu. 1978 Mayıs sonuydu... Ege Üniversitesi'nin büyük kantinlerinden birinde 8-10 genç tartışıyordu: - Devrim ne zaman olur? "Ben 2 yıl diyorum..." - Kalır mı o zamana? "Halkımız bizi anlamaya başladı. Yaptığımız eylemler giderek daha yığınsal hale geliyor..." - Ben ikinize de katılmıyorum... Bu iş suyun kaynaması gibidir oğlum... "Ne kaynaması?" - Su 100 derecede kaynar. Örneğin suyun 50 derecede olmasıyla, 90 derecede olması arasındaki fark hemen belli olmaz. Su kaynama noktasına yaklaştı mı, birden kaynamış gibi görünür... Bugün Türkiye'de suyun kaynama noktası yaklaştı. Bu iş birden olacak. Göreceksiniz... "Ben de birden olacak diyorum ama, zaman alacak..." - Arkadaşlar her birinizin söylediği kendi içinde doğru... Ancak daha soğukkanlı bakmamız lazım. Bana sorarsanız, nereden bakarsanız bakın devrime daha 5-6 yıl var... Her bir köşesini farklı devrimci fraksiyonun koruduğu kantin köşelerinde bu tartışmalar süredursun; devrimci grupların birbirini de tartarak vardığı sonuçlardan biri şu oldu: "Türkiye bu yaz çok karışacak. Yazın sonunda her şey olabilir. Belki de devrimci bir sürece girilebilir..." Gruplar birbirinden de etkilenerek üniversitedeki tabanlarıyla şu kararı paylaştılar: "Çok zorunlu olmadıkça bu yaz memleketlerimize gitmeyelim. Yaz sonu devrim olabilir..." 78-79 hatta 80 yılı boyunca gençlik, devrimi kendi kuşaklarının yapacağına o kadar çok inanmıştı ki; 12 Eylül günü sabaha karşı devrimci gençlerden birini annesi uyandırdı: - Kalk yavrum kalk... İhtilal oldu... Birden ayağa kalkan genç, meraklı gözlerle annesine sordu: - Hangi fraksiyon yapmış? 1968 Yılı Niçin Bir Dönüm Noktasıdır? 1968 yılında çoğu ülkede damgasını vuran "gençlik hareketleri" oldu. Gerçekten, Fransa'da o yıl ortaya çıkan ve gelişen gençlik hareketi, birçok Avrupa ülkesine sıçramış, çok geçmeden gelişmekte olan ülkelerin gençliğini de sarmıştır heyecan. O dalganın içinde biz de varız. Ne bir sürprizdi bu, ne bir özenti! Burjuva toplumunun yoğunlaşan bunalımının kendisine neye mal olduğunu kapitalist dünyanın gençliği gitgide açık biçimde görüyordu. Genç hançerelerin bir an gelip haykırışa geçmelerinde; kapitalist toplumun çelişkilerini -bir kez daha- yüksek sesle ilan etmelerinde garipsenecek hiçbir yan yoktu. Fransa başta olmak üzere, çoğu Avrupa ülkesinde, özellikle eğitim sorunlarına -eskisinden çok daha fazla- büyük bir dikkatle eğilmenin yollarını da açmıştır gençlik hareketleri. Kısacası, dersler çıkarılmıştır olaylardan. Ya bizde olup biten? Türkiye'de, gençlik hareketlerinin onurlu bir tarihi vardır; hele hele, 27 Mayıs'ın arifesinde Demokrat Parti gericiliğine karşı gençliğin verdiği mücadele unutulmaz. Ne var ki, 1968 yılı ve onu izleyen yıllarda, gençlik hareketi, bizde, yoğunluğunun yanı sıra apayrı da bir önem taşıyor. Gerçekten, 1968-1969 yıllarında, Türkiye'de üniversite gençliği, akademik kimi sorunlarını çözmek ve üniversite içinde antidemokratik uygulamalara son vermek amacıyla harekete geçmiştir. Ancak, bu hareketler, kısa zamanda gençliğe, kendi sorunlarının ülke sorunlarından soyutlanamayacağı gerçeğini de öğretmiştir. Özetle sorun, bir yerde "toplumun dayandığı temellerin tartışılması"nı da gündeme getirmiştir. Kısacası, kapitalizm tartışılmaya başlanmıştır. Onu tartışmak, gençliğe -ister istemez- sosyalizmin dünyasını göstermiştir. Gerçi, 1961 Anayasası'nın da büyük rol oynadığı düşünce özgürlüğünden yana ortamda, "sola açılış", 1968 yılından önce genç kafaları da sarmıştı. Ne var ki, gençliğin artık belli bir dünya görüşü, kısacası "Marksizm"i seçmiş olarak, oradan hareketle sorunlara bakışında, 1968 yılı bir dönüm noktasıdır diyebiliriz. Bu bakımdan da önemli, pek önemlidir o yıl. Amele -

Sıra Türk basınına geldi: Abdi İpekçi'yi öldürdüler Başlık 2 Şubat 1979 günü yayımlanan Hürriyet gazetesinin manşeti... 1 Şubat 1979'da akşam saatlerinde genel yayın yönetmenliğini ve başyazarlığını yaptığı Milliyet gazetesinden çıkan Abdi İpekçi, evine giderken aracında öldürüldü. Art arda kıyılan öğrencilere, öğretim üyelerine şimdi de gazeteciler eklenmişti. Ve Hürriyet, "Sıra Türk Basınına Geldi: Abdi İpekçi'yi Öldürdüler" başlığını atmıştı. İpekçi öldürüldüğünde Ege Üniversitesi'nde gazetecilik eğitimimin ikinci yılındaydım. Okul bittikten sonra mesleği yapmaya kararlı az kişi vardık ama, acı haber bütün öğrencileri etkiledi. Ertesi gün okuma odasındaki gazetelerin tümü didik didikti. Kurşunun adresi yoktu. Bu kez eğitimini aldığımız mesleğin seçkin bir temsilcisiydi öldürülen. İpekçi cinayetinin sonrasında yaşananlar en az cinayet kadar vahimdi. Bu ve benzeri cinayetlerin soruşturulmasını daha doğrusu soruşturulmamasını en çok sorun edenlerin ve iz sürenlerin başında Uğur Mumcu geliyordu. Mumcu, araştırdı, didindi, İpekçi dosyasının kapatılmamasını sağlayanlardan biri oldu. Cinayetten yaklaşık 5 ay sonra yakalanan Mehmet Ali Ağca'nın emniyetteki ilk sözlerinden biri şuydu: "Abdi İpekçi'yi ben öldürdüm..." Ağca'nın tutuklandıktan bir süre sonra Maltepe Askeri Cezaevi'nden kaçışıyla başlayan yeni öyküsü, Türkiye'nin nasıl bir yönetilemezlik ya da sürükleniş içinde olduğunu gösteriyordu. Yine 1979 yılı... Sonuna doğru... 20 Kasım 1979... Bu kez hedef İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dekan Yardımcısı Prof. Dr. Yaşar Ümit Doğanay'dı. Sabah, Etiler Profesörler Sitesi'ndeki evinden çıktı. Aracında arkadaşı Kimya Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Fikret Baykut'u beklerken 4 kişinin açtığı yaylım ateşi sonucu yaşamını yitirdi. Prof. Doğanay da bütün hedef seçilenler gibi: Öğrencileri tarafından çok seviliyordu... Çağdaş fikirlere açıktı... Dönemin, alanıyla ilgili neredeyse tüm dernek ve kurumlarında aktif olarak çalışmıştı... Üretken bir bilim adamıydı... Bir yandan anayasayı daha da kısıtlama hareketlerine karşı çaba harcarken, bir yandan toprak reformunun kaçınılmazlığını herkese anlatmaya çalışıyordu... O günün karanlık koşulları içinde bu özellikleri taşıyan Prof. Doğanay öldürülmeyecekti de kim öldürülecekti? Arkadaşı Aydın Aybay, "Neden Öldürüldüler" başlıklı iki ciltlik çalışmanın sahibi Orhan Tüleylioğlu'na şunu söylüyordu: "Ümit Doğanay'ı devlet içinde çöreklenmiş bir çete öldürdü." Tüleylioğlu'nun Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı tarafından kitaplaştırılan çalışması, Ord. Prof. Bedri Karafakioğlu'nun (20 Ekim 1978), Doç. Dr. Orhan Yavuz'un (15 Haziran 1977), yazar Ümit Kaftancıoğlu'nun (11 Nisan 1980), Savcı Doğan Öz'ün (24 Mart 1978), Doç. Dr. Bedrettin Cömert'in (11 Temmuz 1978), Adana Emniyet Müdürü Cevat Yurdakul'un (28 Eylül 1979), Maden-İş Sendikası Genel Başkanı Kemal Türkler'in (22 Temmuz 1980) nasıl katledildiğini, soruşturmalarının nasıl yürütüldüğünü ve bu kayıplarımızın nasıl değerler olduğunu ortaya koyan bir eser... Siyaset sorunun parçası oldu 1976'dan başlayarak Türkiye adım adım karanlık terör kıskacının içine sürüklenirken, Ankara ne yapıyordu? Hükümetler kurup, hükümetler bozuyordu... Her seçim dönemi birden fazla hükümetin kurulup bozulduğu siyasal karışıklıkla geçiyordu. Döneme damgasını vuran 4 siyasi lider vardı: Demirel, Ecevit, Erbakan, Türkeş... 60'ların tek başına iktidarı Adalet Partisi'ni, 70'lerde DP, MSP ve MHP küçülttü, ama yine de toplam sağ tartışmasız birinci partisi oldu. Ecevit ise 12 Mart döneminde ara rejime karşı duruşu ve bunun beraberinde yükselen karizmasıyla CHP'yi sürekli iktidar seçeneği olarak tuttu. İki ana parti AP ve CHP'nin tek başına iktidar çıtasının biraz altında durması, MHP ve MSP'yi kilit partiler yaptı. Onlar da bunu çok iyi kullandı. Üniversite gençliği, 1961 Anayasası'nın bitirilmesinin ardından 70'lerin Meclisi'nde kendisine yer olmadığını düşünüyordu. O nedenle seçimlere yönelik tutumda değişiklikler yaşanıyordu. Bitip tükenmek bilmez tartışmaların ardından ağırlıklı görüş "CHP'nin desteklenmesi" olarak çıkıyordu. Gençlik hareketleri CHP'yi sadece oylarıyla değil, kimi kritik kentlerde bedenleriyle de korudular. CHP kendisini devrimci, sosyalist gruplardan ayrı tutmaya çalışıyordu. Ancak bunu başarması olanaksızdı. Zira başta MHP olmak üzere sağ partilerin tümü şu sloganı çoktan üretmişti: Ortanın solu Moskova'nın yolu! MSP için de CHP demek, dinsizlik demekti... Ecevit her iki algıyı azaltmak için her şeyi yaptı. Konya'da, "Peygamberimizin toplumsal adalet için getirdiği çözümler sol fikirlerdi" diyecek kadar açıldı... Yukarıda saydığımız dönemin 4 liderine perde gerisinde duran ama etkin olan bir kişi daha eklenebilir: Celal Bayar. Bayar'ın "CHP'ye karşı bir milli cephe" diye formüllendirdiği öneri kısa sürede dal budak saldı ve 70'lerin ikinci yarısına damgasını vuran koalisyonların temeli atıldı: Milliyetçi Cephe ! Demirel'in iki yanını dolduran Erbakan ve Türkeş, devlet kadrolarından sandık gücünün kat kat üstünde pay aldılar. Ankara'da şekillenen bu durum Anadolu'ya, kampuslara yeni gerilimler olarak yansıdı. MC hükümetlerinin uygulamalarını protesto yeni bir mücadele alanı olarak öne çıktı. Son 50 yılın bütününde olduğu gibi, 1977-80 arası Ankara'nın kendi içindeki çekişmeleri en ayrıntılı biçimde kaleme alan ve sonraki kuşaklara aktaran kişi gazeteci Cüneyt Arcayürek oldu. Arcayürek'in 1977-78'i anlatan kitabının adı şu: Demokrasinin Sonbaharı. 78-79'u anlatan kitabın adı da "Müdahalenin Ayak Sesleri". Demokrasinin Sonbaharı'ndan bir alıntı: "AP önderi anarşinin giderek boyutlanması savlarını elbette yadsıyamazdı. Bir ölüyle bin ölü arasında hemen hiçbir ayrım yapılamayacağını, yasadışı eylemlerin varlığını yadsıyıp küçümseyemeyeceğini bilirdi. CHP önderiyle arasında anarşiye kaynak olan güçlerin tanımında ayrımlar vardı. Tartışma o sırada anarşik olaylarda ölenlerin sayısı üzerine değildi. CHP ile AP önderi arasında, anarşinin hangi tarafça başlatılıp sürdürüldüğü konusunda ateşli tartışmalar yapılıyordu. Sorunun özüne bakış açıları birbirinden çok değişikti. Demirel'in sürekli incelediği tabloya göre, 1968 ile 77 yılları arasında ölenlerin sayısı şöyleydi: 1968'de 2, 1969'da 10, 1970'te 19, 1971'de 19, 1972'de 19, 1973'te 14, 1974'te 4, 1975'te 35, 1976'da 104, 1977'de 292. Daha sonraki yıllarda anarşinin giderek nasıl boyutlandığını saptaması açısından bu sayıların önemi olabilirdi." Arcayürek'in son tümcesi elbette çok doğruydu, ama siyaset zamanının çoğunu memleketin değil, Meclis koridorlarının düzenine ayırdı... Terör 77'den sonra katlanarak arttı... MC hükümetleri ne yazık ki terör sorununun çözücüsü değil, sorunun parçası oldu! CUMHURİYETİMİZİN DEĞERLERİ VE GENÇLER Başta laiklik olmak üzere, Cumhuriyet'imizin değerleri vardır ve hepsi de bir bütündür ve hepsi de, bir 200 yıllık aydınlanma hareketinin ürünüdürler. Asıl korkunç olan, o değerlerin, hatta bizzat Cumhuriyet'in mezar kazıcıları türemiştir. Bu insanlar, bir yandan "ideolojiler öldü!" derken, bir yandan da Cumhuriyet'in değerlerinin içini boşaltacak bir ideolojik etkinliği sürdürüyor; gençlerin gözlerinin önüne bir duman perdesi çekip, her şeyi metalaştıran bir piyasa ideolojisi ve onun "tek düşünce"si ile genç beyinleri uyuşturmak istiyorlar. Ve "uzlaşma"ya çağırıyorlar onları liberalizm adına. Gençler, elbette bu oyuna gelmeyecekler, gelmemeliler de: Çünkü, Cumhuriyet'in üzerine kurulu olduğu değerleri uzlaşma pazarına sürdüğümüz an, o değerlerin bir yerde "harcı alem meta" haline gelmelerinin, giderek ayaklar altına alınıp çiğnenmelerinin de yolunu açmış oluruz. 1950'lerden başlayarak Türkiye'de olan budur. Gençler, Cumhuriyetçi değerlerin aydınlığında yarınlara yürüyecekler: aklın ve bilimin meşalesini elden bırakmadan; dar ve kısır fraksiyon kavgalarına sapmadan; fikir ve inançlara karşı hoşgörüyü sürdürerek; tartışmanın zevkine vararak ve onun getirdikleriyle zenginleşerek; bencil değil bir özveri ahlakını, halktan yana olmayı ve yurtseverliği başa alarak ve ne olursa olsun idealist kalarak... carlito08

78'LİLER... (4) Gecekondulara devrim harcı Ankara'da Dikmen'in, Altındağ'ın, Mamak'ın... İstanbul'da Ümraniye'nin, Kartal'ın, Pendik'in... İzmir'de Bayraklı'nın, Kadifekale'nin, Limontepe'nin... Dili olsa... Dese ki: Beni kim yarattı? 78 kuşağının özverili devrimci gençleri bir bir tarih tuğlalarının arkasından çıkıp gelecektir. Halkın akla gelen gelmeyen bütün sorunlarını yakın-uzak hedeflemelerle çözmeye yemin etmiş bir kuşak, elbette gündüz amfideyse, gece de kent bayırlarında olacaktı. Ne özverili bir kuşaktı... Çinli düşünür Taklamakan Çölü'nün ortasında oturmuş, yerden kum avuçlayıp yarım metre yüksekten yere döküyormuş... Haritaya bakan, Taklamakan Çölü'nün nasıl da uçsuz bucaksız olduğunu görecektir. Taklamakan'ın sözcük anlamı da durumu anlatmaya yetiyor: Gidip de gelinmeyen! Düşünürün çocuklarından biri babasına sormuş: - Ne yapıyorsun? Düşünür yerden bir avuç kum daha alıp bırakırken seslenmiş: "Çölü değiştiriyorum..." 78 kuşağı da tüm ülkeyi değiştirme, devrime kavuşturma uğraşının yanında kimi günlerini de gecekondu yapımında geçirmeyi, mücadelesinin önemli bir kilometretaşı olarak görüyordu. 70'li yıllar Türkiye'de toplumsal dönüşümün de çok hızlı olduğu dönemdi. İç göçün hızını tutabilene aşk olsun. Anadolu'nun uçsuz bucaksız bozkırlarından tahta bavulunu toplayıp büyük kentlere gelen insanlar, kendine yer etti mi; ilk iş, memleketteki yakınlarını da yanına alıp sülaleyi genişletmek... Osmanlı'da lale devri varsa, 70'li yılların Türkiye'sinde de sülale devri vardı... Kent varoşlarında hızla oluşan yeni semtlerin adı da bunu anlatmaya yetiyordu: Erzurumlular Mahallesi, Mardinliler Mahallesi, Yozgatlılar Mahallesi... Her kentin ister istemez siyasal karşılığı da vardı. 12 Eylül döneminde salt bu adı nedeniyle daha fazla "ilgiyle" karşılaşan semtler oldu! Büyük kentlerin çevresi halka halka kuşatılıyordu... Devrimciler bu kuşatmayı gördüler ve devrimin örgütlenebileceği önemli kaleler inşa edebileceklerini düşündüler. Yaptılar da... ODTÜ'nün her fakültesinden gençler ellerinin nasırlanmasına bakmaksızın Dikmen sırtlarında kat kat gecekondu yükselttiler. Arada selvi ağaçlarını da ihmal etmediler... İstanbul'da Ümraniye sırtları, gençlik ateşinin enerjisine nasıl dayanır... Göz açıp kapayana dek Anadolu'dan gelen halkımızın barınma sorunu çözümlenmişti bile... Bu inşaatlara katılanlarla yıllar sonra ara ara sohbet ettim... Anılar, iyi fırınlanmış tuğla blokları gibi bir bir döküldü ağızlarından. Onları en çok üzen o semtlerin artık solun semtinden bile geçmez oluşuydu... Her seçimde bambaşka siyasi partilere yardım ve sandıklık edişiydi... Yaptıklarına pişman mıydılar? Kesinlikle hayır... Konunun bu yanı ayrı... Biz 78 kuşağının özverisinin dışına taşmayalım... O gençler gecekonduları inşa ettiklerinde hiç ama hiç "bir oda da bizim olsun" demediler. Akıllarından dahi geçirmediler. Belki böyle bir düşünce düşüncesini yazmam da düşüncesizce bir düşünce! Ama şunu da vurgulamadan geçmeyelim: 70'li yıllarda o evleri ören gençler, 2000'li yıllarda "anılar" deyip o semtlere gittiklerinde fiziki olarak da tanıyamadılar. Ne doğru dürüst yazı yazılacak boş duvar vardı ne o sokaklar devrime giden yoldu... 78 kuşağı sadece gecekondu inşa etmekle yetinmedi, daha önce yapılmış semtlerde de varlık göstermeyi görev saydı. Yer yer bu semtlerin korunması için de seferber oldu. Kurtarılmış bölgeler büyük ölçüde gecekondulardan başladı. Yıllar sonra gecekondu semtleri müteahhit akınına uğradı. İki göz gecekondu 4-5 ağaçlık bahçe onlara 2-3 daire olup geri döndü. 78 gençliği o daireleri gördükçe başında daireler dönse de gerçek buydu: Gecekondunun yerini betonkondular almıştı! Terörden daha büyük tehlike: BÖLÜNME Orhan Veli'ye selam verip şöyle desek: Sol hiçbir şeyden çekmedi Kendisinden çektiği kadar. Hatta iktidara ulaşamamış olmasından Bile muzdarip değildi... Kendi içinde bölünmediği zaman Biraz sıkılırdı ama canı Pek haklı da sayılmazdı Yazık oldu onca enerjiye... Sözü getireceğimiz yer şu: Devrimci gruplar öylesine çok bölündüler ki, terörden de faşist saldırılardan da tehlikeli ve zararlı olan bir şeydi bu. Bölünmeye hazır olduktan sonra bahane mi yoktu? Neler gerekçe olmadı ki, ayrışma için... Afganistan'dan İran'daki gelişmelere uluslararası bir sorun mu öne çıktı; doğal olarak yanıtlanması gereken soru şu: Hareket buna nasıl bakmalı? Anında birden fazla görüş ortaya çıkıyor ve her yorum yeni gruplaşmaları beraberinde getiriyordu. Kahramanmaraş katliamından Çorum olaylarına ülkede ciddi bir olay meydana geldi. Nasıl tepki koymalı? Buyrun size birden fazla tepki koyma yöntemi... Bu ve benzeri ayrışmalar geçici olabiliyordu. Zaman içinde, yeni gelişmelerle birlikte ikincilleşebiliyordu. Asıl bölünme nedenlerinin başında; örgütlerin başındaki kadroların kendi içindeki ayrılıklar geliyordu. Bunlar dışarıya "kişisel bakış farklılıkları" olarak değil, "ilkesel ayrılıklar" olarak yansıyordu! Hani diyalektikte bir söz vardır: Hiçbir sorun yoktur ki, içinde çözümü de barındırmasın. Bu gerçek devrimci hareketlere şöyle uyarlanabilirdi: Hiçbir hareket yoktur ki, içinde seçeneğini barındırmasın! İş sadece bölünme ile kalsa, belki kabul edilebilir... Artık "ileriye bakma dönemi" yorumuyla geçiştirilebilir. Ancak soldaki bölünmelerin büyük çoğunluğu çatışmaları da beraberinde getirdi. O zaman da güçlerini birbirlerine karşı kullanıp, karşılıklı erime sürecine girdiler. Öyle ki en ağır suçlama olarak kullandıkları "faşist" sözcüğünü bile birbirlerine karşı kullanmaktan çekinmediler. Bunun devamında "hain" sözcüğü doğal olarak daha kullanılan bir ifade oldu! Bunu kullanan ülkücülerin ürettiği sloganlardan biri şuydu: Mao, Lenin, birbirinize girin! İdeolojik bakış farklılıklarından öte bazen bir sokağın paylaşımı bile birbirine çok yakın gruplar arasında çatışmaya neden olabiliyordu. Büyük bölünmelerden biri 1978'de yaşandı. Devrimci Yol'u pasif bulanlar buradan ayrılıp, Devrinci Sol'u kurdu. "Halkın" sözcüğü de gruplar arasında farklı paylaşımlara konu oldu. Halkın Kurtuluşu hareketinin dışında Halkın Yolu, Halkın Sesi akımları da yükselince ortaya "Halkın" enflasyonu çıktı. Zamanla Halkın Yolu da kendi içinde bölününce ayrılan grup adını koydu: Devrimci Halkın Yolu. Bu durum öteki siyasi gruplarca alay konusu yapılmış, tümünden şöyle söz edilmeye başlanmıştı: Halkın sülalesi... İlerici Gençler Derneği hareketi de kendi içinde yeni grup doğurdu: İşçinin Sesi... 1980'e girerken irili ufaklı fraksiyon sayısı 100'ün üzerindeydi... Bu konuda sağın bakışı nasıl? Sağ şunu çözdü: Hedef birlikteliği! İç çelişkilerinde birbirini vurmaya kurşunu olmayan gruplar, hedefe kilitlenince aynı safta iç içe mücadele etmeyi görev saydılar. Bu anlayış sonraki yıllarda da devam etti. 2000'li yılların iktidar gücünü oluşturan AKP'nin durumuna baktığımızda şu söylenebilir: Tabanını irili ufaklı t-onlarca tarikatın, cemaatin, şeyhin, şıhın oluşturduğu bir hareket. Sonuç ne? AKP iktidar... İktidar AKP olduğu için mi tarikatlar, cemaatler güçlü? Hayır... Ya ne? Tarikatlar, cemaatler güçlü olduğu için, güçlerini birleştirebildiği için AKP iktidarda... Bu yelpaze için şu tanım yapılabilir: Çok parçalı tek hedefli... Solda ise durum geleneksel olarak şu: Bütün amaç, öteki sol hareketten daha güçlü olmak! 70'lere dönersek... O dönemin en büyük sol siyasal örgütü elbette CHP idi... Sol hareketler başlangıçta CHP'nin güçlü olması için çaba harcadılar. Seçimlerde desteklediler. Genel Başkan Bülent Ecevit, kendisini destekleyen devrimci gruplara randevu vermeyi bile çok önemli bulmadı. Biraz zorlama olunca şu karşılığı verdi: "Benim size diyet borcum yoktur..." Oysa Demirel, zaman zaman kendisine ülkücüyüm diyenlerin cinayetlere karışmasına temkinli yaklaşırken şu sözüyle tarihe geçti: "Bana milliyetçiler suç işliyor dedirtemezsiniz..." Demirel, dönemin sandık sonuçları ışığında iktidara ulaşmak için çevresindeki yelpazeyi kendi etrafındaki renkler olarak görmek istiyordu. 78 kuşağının bölünme hastalığının bir başka biçimi de büyük grupların arada bir çatışmasıydı. Bu dönemler hem çok kanlı hem de çok gerilimli geçerdi. Zira gruplar birbirinin ne olduğunu bilir, gücünü nerede nasıl kullanacağını tahmin ederdi. Bölünmelerin verdiği zarar ilk aşamada öngörülenden daha fazla oluyordu. Her şey bir yana hareketlerin toplam gücü yarılanıyordu. Bunu dışarıdan yapılan hiçbir baskı başaramazdı. Bunun yanında bir de moral güç vardı. Düne kadar yan yana olan insanlar bir günde karşı karşıya gelebiliyordu. O nedenle birbirine yakın hareketlerin çatışması sona erdiğinde taraflarda çok büyük sevinç yaşanırdı. Bölünmelerin ne kadarı provokatifti, ne kadarı kendi iç dinamiklerinden oluştu, kestirmek elbette zor. Ancak şu kesindi: 1970'lerden 2000'lere sol, hedef ortaklığı kurabilseydi Türkiye başka türlü olurdu! carlito08

Önce devrim sonra diploma Üniversiteli devrimci gençliğin önündeki bir başka ikilem de şuydu: Burjuvazinin eğitim sistemini kabul edip diploma sahibi olmak mı, eğitim sistemine karşı da mücadele etmek, gerekirse direnmek mi? Çoğunluk için diploma ikinci plandaydı. Üstelik devrimden sonra zaten her şey yeniden planlanacaktı. O nedenle önceliği devrimci mücadeleye vermek gerekiyordu. Ancak, üniversitede mücadele vermek için üniversiteli olmak gerektiğine göre, bunun asgari şartlarını da yerine getirmeliydi. Hemen her devrimci grubun içinde son derece zeki, üniversite sınavlarına yeniden girdiğinde başarılı olabilecek öğrenciler vardı. Özellikle devamsızlık nedeniyle birkaç yıl üst üste aynı sınıfın öğrencisi olarak kalan gençlerden bazıları yeniden sınava giriyor ve birinci sınıftan başlıyordu. Örgüt kararı böyleydi. Bu yöntemleri benimsemiş öğrencilerin çoğu, üniversiteyi 12 Eylül'den yıllar sonra bitirdi ya da eğitimi yarıda bıraktı. Buna koşut bir başka tartışma da şuydu: Devrimci olmak için ne kadar kitap okumak gerekir? Her grubun kendi "teorisyenleri" vardı. Onlar özeldi. Belli başlı temel kitapların tümünü okumuş ve çok iyi alıntı aktarma ustası olmuşlardı. Karşılıklı tartışmalarda Lenin'in bir kitabının falanca sayfasının ikinci paragrafını aynen ezbere aktarabilen bir teorisyene karşı öteki grubun teorisyeninin de başka bir kitaptan daha uzun bir alıntıyı aktarması gerekiyordu. İlk baskı 5 bin adetti Karşılıklı alıntı yarışması sık sık yumrukların konuşmasıyla noktalanırdı. Ama yine de kitabın çok okunduğu bir dönemdi. Bunu kitabevlerinin büyüklüğünden anlamak da olasıydı. Büyük kentlerin merkezindeki kitabevleri 70'li yıllar boyunca büyük salonlarda hizmet verirken, 12 Eylül'ün ardından adım adım küçüldüler. Ne kadar kitap okunduğuna ilişkin gösterge olması bakımından şu bilgiyi verelim: 2000'li yıllarda sosyal içerikli kitapların bir baskısı bin adet yapılıyor. 1970'li yıllarda ise bu tür kitapların ilk baskısı 5 bin adetti. Bir kitabı birden fazla kişinin okuduğunu da vurgulamak gerek. Kimi uyanıklar, okunmuş, altı çizilmiş kitapları alır, sadece çizili bölümleri okurdu. Böylece hareketin verdiği "okuma öde-vini" yerine getirmiş sayılırdı. Yeniden altını çizelim; bir devrimcinin sözü edilen kitabı okuduğunu ortaya koyması için en önemli kanıt, alıntılar yapmasıydı. O alıntıları ezberleyince iş tamamdı. Kitap okumayı ikincil iş sayanların sık anlattığı fıkralardan biri şuydu: Devrimci olmak için önce temel teorileri bilmek gerektiğini düşünen bir genç okuması şart olan kitapları alıp evine çekilmiş. Günlerce okumaya devam etmiş. Bir sabah sokaktan gelen gürültülerle uyanmış. Pencereyi açıp bakmış, bir de ne görsün; devrim olmuş... İnsanlar sevinçle devrimi kutluyor! Bir de "toplu okumalar" vardı. 8-10 kişilik gruplar, seçilmiş bir kitabı yüksek sesle satır satır okurdu. Sadece okumakla yetinilmez, bölüm sonlarında tartışma da yapılırdı. Tartışılması en çok heyecan veren kitaplar, Çin'den Sovyetler'e, Küba'dan Vietnam'a kadar devrimin başarıldığı ülkelerde bunun nasıl gerçekleştirildiğine ilişkin olanlardı. Özellikle o ülkelerin koşullarıyla Türkiye'ninkini karşılaştırmak ve devrimin bizde de yakın olduğunu hissetmek güzel bir duyguydu. Bundan bütün öğrencilerin hoşlandığı da söylenemezdi tabii. Güvenlik gö-revinde bulunmak üzere saatlerce bir semtte, sokakta beklemek mi; bir saat kitap okumak mı ikileminde çekincesiz birincisine yazılanlar da az değildi! Devrimci-Yol'un tirajı 150 bini aşıyordu Kitabın yanı sıra politik içerikli dergilerin de çok yoğun okuyucu bulduğu bir dönemdi. Dergiler, kent merkezlerinden üniversite kampuslarına kadar pek çok yerde satılıyordu. Örneğin 1977'de yayına başlayan Devrimci-Yol dergisinin tirajı sık sık 150 bini aşıyordu. Sonuç olarak öyle ya da böyle mutlak kitapla, okumakla ilgili bir kuşaktı 78'liler. Deyim yerindeyse; bildiğini okuyan değil, kitap okuyandı. Hariçten gazel okuyan değil; ülkenin, dünyanın bütün sorunlarıyla ilgili bulduğunu okuyandı. Biraz da meydan okuyan bir kuşaktı; eşitsizliğe, yoksulluğa, halkın ezilmesine, emperyalizme... Emperyalizm de öyle çok büyütülecek bir düşman değildi. Evet kaplandı ama... Kağıttan kaplandı! Aydınlanma ve Gençlerimiz Aydınlanma hareketimizde, gençlerin özel bir yeri vardır. Her Aydınlanma gibi bizim Aydınlanmamızda da, "ilerleme" düşüncesi, baştacı kavramlar arasındadır: Toplum, durağan bir varlık değildir; akan zamanla beraber değişiyor, değişecek; çünkü bilim ve teknik ilerliyor; insanlığın "altın çağ"ı geçmişte değil, gelecekte. İlerleme kavramı, böylelikle "yarın"lara inanıyor ve -pek doğal olarak da- yarınların insanına; yani "gençlik"e. Aydınlanma hareketimizin Nazım Hikmet'ten önceki dev şairi Tevfik Fikret, bir şiirinde "Bir gün yapacak fen şu kara toprağı altın; her şey olacak bilim gücüyle... inandım" deyip bilime saygısını dile getirirken; o güzelim "Ferda" adlı şiirinde, ilerlemenin tablosunu çizer ve güçlerini belirtir. Nasıl başlıyordu -günümüz diliyle- o şiir? Yarın senin, senin bu yenilik, bu devrim. Herşey senin değil mi ki, zaten? Sen ey gençlik! Ey umudun parlak çehresi... Şiir de "bugünün gençlerine" ithaf edilmiştir aslında. Öyle derler, Atatürk'ün en sevdiği şairmiş Tevfik Fikret. İkisi de Aydınlanma hareketimiz içinde yer alan bu iki insan arasındaki ruhsal ve düşünsel yakınlık pek doğal. Böylece, onun Söylev'in sonunda Cumhuriyeti, kalkıp "gençlik"e emanet etmesinde şaşılacak hiçbir yön yoktur. Söylev'in o parçasında kimi cümlelere takılıp şovenlik yapıldığı gibi bir kanıya da hemen varmayalım; orada dile getirilmek istenen asıl düşünce başkadır. Laik eğitim de, işte bu bağlamda anlam kazanıyordu: Çünkü amaç, "fikri hür, irfanı hür, vicdanı hür" kuşaklar yetiştirmekti; yani yarınları yaratacak gençliği! carlito08

tarihin sayfalarını kurcalayacağına, çankaya belediyesi yazı dizisi yazsın carlito08

12 Mart'tan 12 Eylül'e Gençlik Başını Türkiye İşçi Partisi'nin çektiği, işçi sınıfı hareketinin yükselişe geçtiği bir ortamda, egemen sınıflar için, gençlik dünyasındaki nitel değişme çok tehlikeliydi. İşçi sınıfı hareketini bölmeye çalışırken, gençliği de bölmek; her ikisinin de altından anayasal dayanakları çekip almak: Tekelci sermayenin başlıca kaygılarından biri olmuştur. 12 Mart'la 1961 Anayasası'nda ilk gediklerin açılmasının altında bu kaygı yatar; faşist MHP'nin palazlandırılmasının da asıl nedeni budur. Belirtmeye gerek yok: Kürt ulusal demokratik hareketinin gelişmesine de böylece engel olunabilecekti. Sermaye sınıfının bütün bunlarda başarılı olduğu yadsınabilir mi? Bu başarı, özellikle 1980 arifesindeki yıllarda, çok daha belirgindir. Gericiliğin yaptığı en korkunç şey de, ilerici gençliğin karşısına faşist terörü çıkararak, onu "can güvenliği" gibi bir sorunla karşı karşıya koymasıdır. 12 Eylül sonrasında, faşist rejimin, solcu gençliğin sırtına kolaylıkla yıkabildiği terörün kaynağı, aslında doğrudan doğruya faşist odaklardı. Bunları söylerken; 12 Eylül öncesi Türkiye solunun, giderek ilerici gençliğin yanılgıları olmadığını söylemek istemiyoruz. Yanlışlar da yapıldı elbet! Ne var ki, onları tartışmanın yeri burası değil. Önemli olan, tekelci sermayenin ne pahasına olursa olsun gerçekleştirmek istediği gündemdir; o gündemde başlıca madde, çağdaş bir demokrasiye giden yolları tıkamak ve onu savunanları susturmaktı. O gündemin uygulayıcısı 12 Eylül rejimi işte bunu yapmıştır. Türkiye'nin Aydınlanma hareketi boyunca elde ettiği bütün demokratik kazanımları yerle bir edip, işçi sınıfına siyaset arenasını yasaklarken, gençliğin karşısına da iki şeyle çıkmıştır: Hapishaneler ve gerici bir eğitim, giderek üniversite! Yarınların aydınlık ve sömürüsüz Türkiye'si adına, düşüncelerine, delikanlılığın heyecanlarını da katmaktan başka günahları olmayan binlerce, onbinlerce genç insanı "terör suçlusu" ilan edip, demir parmaklıkların arkasına koymuştur; onları, insanlığın ve hukukun her türlü kuralını çiğneyerek işkenceden geçirmiş, en ağır cezalarla yaşamlarını söndürmüş, kimini de fırsatını yakaladığında asmıştır. Bu vicdansız, öyle olduğu kadar da elleri kanlı iktidarın, hapishane duvarları dışındaki gençlikten anladığı ise başka bir şeydir: Düşünmeyen, tartışmayan, düzeni, bu tepeden tırnağa kirli düzeni olduğu gibi kabul edecek insanlar! Eğitim dünyasını da, böylesi kuşaklar yetiştirmek amacıyla tezgahlamıştır. carlito08

78'LİLER... (6) Soğuk savaşın buzlaştığı ülke: TÜRKİYE Türkiye buzul mevsimini yaşıyordu desek abartmış olmayız. Bir yanımız ABD müttefiki, öteki yanımız Sovyet, az ötemiz bağlantısız, onun yanı Çin... Dünyadaki bütün kutuplar küçücük Balkan Yarımadası'yla Afrika'ya Asya içlerine uzanan Ortadoğu'da başlıkçıklar oluşturmuş, Bu bölümde Türkiye'nin dışına çıkalım... Yok yok ülkeyi terk etmeyeceğiz! Bu mümkün mü? Aman ülkeyi terk etmiş olanlar da yanlış anlamasın; onlar ruhen ülkeyi terk etmedi, edemedi... Peşrevi kısa keselim; konumuza dönelim... 1970'ler, dünyada Soğuk Savaş'ın en yoğun, en acımasız yaşandığı dönemdi. Gizli-açık bütün psikolojik savaş yöntemleri geçerliydi. Adı üstünde Soğuk Savaş... Soğuk, göreceli bir kavram... Yaz ortasında 10 derece çok soğuktur... Kış ortasında 5 dereceye soğuk denmez... Türkiye o dönemde, sözcüğün tam anlamıyla buzlaştığı yerdi. Batısında, Yunanistan kararsızdı: NATO'da olmak ya da olmamak, bütün mesele bu! Yunanistan, iç dalgalanmaların getirdiği dengesizlikle Batı'nın saflarına nasıl katılacağına karar veremiyordu. Bulgaristan tam bir Sovyet Bulgaristan'ı olmuştu. 80 öncesinde İzmir Fuarı'na gelen Bulgar temsilciler de bunun somut örneklerinden biriydi. Yunanistan'ın hemen ötesi de Tito Yugoslavya'sı "bağımsızlar bloku" diyor başka bir şey demiyordu. Onun ötesindeki Arnavutluk da büyük bir Çin'erji içindeydi. Enver Hoca'nın Arnavutluk'u fakirlik içinde tam eşitliği sokaktan mutfağa her alana yerleştirmenin zenginliğini yaşıyordu... Arnavutluk Çin'e yaklaşınca Sovyetler'le arası iyice açılmış, Tiran'ın en büyük binalarından biri olan Sovyet elçiliği kapatılmıştı. Bu bina daha sonra Dışişleri Bakanlığı olarak kullanıldı. Geçelim güneyimize; Suriye de tam bir Sovyet Suriye'si olmuştu... Çöl tilkisi lakaplı Hafız Esad, Moskova'ya yoldaş, Ankara'ya fesattı... Bunun Türkiye açısından önemi şöyle özetlenebilir: Türkiye'nin en uzun sınırı Suriye ile; tam 721 kilometre... O dönemde bunun 510 kilometresi mayınla döşenmişti... Türkiye, NATO ile ilişkilerinin getirdiği temel bakışla, Suriye ile arasına mayın döşemişti! Suriye'nin Sovyet hareketine inancını şöyle özetleyelim: 1980'lerin ortası... Hafız Esad, dönemin Sovyet lideri Gorbaçov'un davetlisi olarak Moskova'ya gidiyor. Misafir... Ama, umduğunu yemiyor, bulmak istediğini söylüyordu. O dönem prestroyka ve glasnost politikası başlamıştı... Esad, Gorbaçov'un yüzüne şunları söylüyor: "Bu politikaların ülkeni batırır, bizi de zora sokar!" Irak da Saddam yönetimi altında 70'li, 80'li yıllar boyunca Moskova'yı kutupyıldızı ilan etmeye devam etti. Baas rejiminin ruhu Moskova'dan besleniyordu. İran mı? Sormayın... 1979'da Humeyni'nin 2 milyon kişinin karşıladığı bir törenle Tahran'a gelmesinden sonra Batı'da bütün hesaplar altüst oldu. Öyle ki; ABD, Şah rejiminin güçlü olmasını sağlamak için nükleer enejiyle tanıştırmayı bile planladı. Yaptı da... Şah devrilince meydan Humeyni rejimine kaldı. İran'ın 2000'li yıllarda karşı karşıya kaldığı atom bombası denetiminin kökenleri o günlere kadar dayanıyor. Biz İran'ın nükleer tarafını bir kenara koyalım; 78 kuşağına gelelim... Şah mat oldu ama.. İran'daki devrimciler şöyle düşündüler: Şah, mat olsun da ne olursa olsun... Devamında demokrasiyi biz kurarız... Hiç de öyle olmadı... Humeyni, önce kendine yer etti, sonra bakın herkese ne etti! Önce kadın hareketlerini kendileştirdi. Kara çarşaflı kadınları kontrolünde tutup ötekilere yüklendi: Din ne emrediyorsa, o! Bunu anayasa izledi... Onu da kendilerine uydurduktan sonra hala direnen solcuları ya sürdüler ya kıydılar... Bu süreç 3 yıl sürdü! İran olayı, Türkiye'de de üniversite gençliği arasında çok tartışılan konulardan biri oldu. Kimi gruplar, Şah-Humeyni, Moskova-Washington denkleminde hangi tarafın "devrimci duruma daha yakın" olacağı tartışmasında gidip geldiler. Benzer tartışma aynı dönemde Sovyetler'in Afganistan'a girişinde de yaşandı. 70'li yıllarda, Kafkaslar diye bir şey yoktu... Her şey Sovyet'ti... İşte bu tabloda Türkiye buzul mevsimini yaşıyordu desek abartmış olmayız. Bir yanımız ABD müttefiki, öteki yanımız Sovyet, az ötemiz bağlantısız, onun yanı Çin... Buna ne denir: Kaynamalı buzlaşma! Dünyadaki bütün kutuplar küçücük Balkan Yarımadası'yla Afrika'ya Asya içlerine uzanan Ortadoğu'da başlıkçıklar oluşturmuş, Türkiye de bütün bunların ortasında sigortası sürekli atan bir ülke olup çıkmıştı. Bu durum gençliği nasıl etkiliyordu? ABD ne pahasına olursa olsun Türkiye'de Sovyet etkisi istemiyordu. Değil siyasal anlamda, ekonomideki kimi Ankara-Moskova işbirliklerine bile tahammülü yoktu. Bu anlamda 1960'ların sonunda yaygınlaşan Komünizmle Mücadele Dernekleri çok işine geliyordu. ABD'nin ileri karakolu Sovyetler de bir uçta Bulgaristan, bir uçta Suriye ve Irak, Türkiye'nin etrafındaydı. Türkiye ile de ilişkilerini olabilecek en ileri düzeye getirmeye çalışıyordu. Türkiye, ABD açısından tam bir ileri karakoldu, Sovyetler açısından Akdeniz'e inişte engebeli yoldu... İki küresel güç de kendi politikaları çerçevesinde Türkiye'deki siyasal akımları desteklediler. Özellikle NATO'nun gizli-açık her türlü örgütlenmeye gittiği, sonraki yıllarda ortaya çıktı. Bu alanda söylenebilen en ileri söz şu oldu: "Devlet içindeki gizli yapılanma... Devlet içinde görev alıp kirli işlere bulaşan kişiler..." Bu yapının en çok kullandığı kesim Ülkü Ocakları içinden çıktı. Bu yapılar, işleyecekleri işler için insan malzemesi gerektiğinde depo olarak buraları kullandılar. Bu Soğuk Savaş ortamında Çin'in başlıca derdi de şuydu: Türkiye, Moskova'nın denetimine girmesin de ne olursa olsun! O nedenle Çinliler, Kenan Evren'i sevdiler, ülkelerine davet edip pekin ördekleri bile verdiler. Kaderin cilvesine bakın ki; Kenan Evren'in 12 Eylül sonrasında ilk ziyaret ettiği ülke Bulgaristan, ikincisi de Arnavutluk oldu! carlito08

78'LİLER... (7) 12 Eylül sol-kırımı Fay hatları soldan geçerken sağın bütün renklerinde sarsıntılar hissedildi Deprem olunca ilk öğrenmek istediğimiz şey şiddetidir. Richter ölçeğine göre 4'ün altı ise rahatlarız; biraz sarsmış o kadar... Üstü adım adım tehlikelidir. Richter ölçeği 1935 yılında geliştirildi. Depremde açığa çıkan ve harcanan toplam enerjinin miktarını ölçüyor. Rakamlar büyüdükçe depremin etkisi de büyüyor ama, katlanarak büyüyor. Örneğin; 5.5 şiddetindeki deprem 5.4 şiddetindeki depremin iki katı büyüklüğünde! O nedenle asıl rakamın devamındaki küsurat, küsurat değil; deyim yerindeyse sürat! Deprem için bir de şu tanım kullanılır: Merkez üs! Bir başka deyimle fay hattının geçtiği yer, sarsıntının ana merkezi, depremin verdiği zarar ölçüsü bakımından ayrıca önemlidir. Peşrevi uzun tuttuk ama; işte 12 Eylül tam bir depremdi... Nasıl bir deprem? Merkezin sağ yelpazesine 4 şiddetinde... Evlerinizden bir süre için çıkın... Merak etmeyin evlerinizi bir süre kapatacağız ama, fazla bir şey olmayacak. Bazı zararlar yaşayabilirsiniz. Kusura bakmayın, bunu yapmak zorundayız... Merkez sola 4.5 şiddetinde... Evlerinizden çıkacaksınız, eşyalarınız bir miktar zarar görecek ama, ucunda ölüm yok... CHP'nin solundaki yelpazeye 7 şiddetinde bir deprem... Hani, deprem öldürmez, çürük yapı öldürür derler ama, sol yelpazenin bu şiddette bir depreme dayanması çok zordu! Sonuç tam bir yıkım oldu. Yanlış anlaşılmasın, hiçbir soykırımsal çağrışımda bulunmak istemiyoruz ama, Türkçenin anlatım gücünden yararlanmak gerekirse, 12 Eylül sözcüğün tam anlamıyla bir solkırım oldu. Tanım farklılıkları 2000'li yıllarda bile "alışkanlık gereği" kullanıldı ama, 12 Eylül döneminde eğer bir grup solcu yakalanmışsa, haberin girişi şöyle olurdu: "Yasadışı sol bir örgüte mensup..." Eğer yakalananlar sağ bir örgütün üyesi ise tanım şuydu: "Bir grup yasadışı örgüt üyesi yakalandı..." Bir bakıma "sol" demek, "suç" demekti... 12 Eylül'ün bütün fay hatları soldan geçti... Tabii sağın bütün renklerinde de bu sarsıntılar hissedildi, bunu da vurgulamak gerek. Şöyle bir tanımlama da yapabiliriz: 12 Eylül sola fay dalı, sağa faydalı oldu! İşi rakamlara vurduğumuzda, tablo daha net anlaşılacaktır. Bir söz vardır: Gerçek insan, örgütlü insandır. Demokrasisi karaya değil de rayına oturmuş ülkelerde insanlar örgütlüdür. Her biri, mesleğinin, semtinin, uğraşının, yaşının getirdiği bir kuruma, derneğe, örgüte üyedir. Örneğin İsveç'in nüfusu 10 milyon, örgütlü insan sayısı 12 milyon. Zira kimi insanlar birden fazla örgüte üye... Tam 12 Eylül'lük bir ülke! 12 Eylül'de kapatılan dernek sayısı 23 bin 700. Bu derneklerden hakkında soruşturma açılanların sayısı 644. Rakamları okuduğumuzda ortaya şu çıkıyor: Diyelim ki hakkında soruşturma açılan derneklerin tümü suçlu. Bunların kapatılan derneklere oranı ne kadar? Yüzde 3... Yani 3 suçlu için 97 kişi feda ediliyor. Kaldı ki, soruşturma açılan derneklerin çoğu da daha sonra, tabii yıllar sonra suçsuz bulundu! 12 Eylül, örgütlü gücün bir başka yansısı olan sendikacılığı öylesine vurdu ki; 11 Eylül 1980'de sendikalı işçi sayısı şuydu: 5 milyon 722 bin. 12 Eylül'le birlikte "sendikacı eşittir suçlu" yargısı, 1985 yılında sendikalı işçi sayısını 1 milyon 710 bine indirdi. Üçte ikiden fazla azalma oldu. Yayınlara yasak Örgütlü insan neyle haberleşir? Elbette yayınla... 12 Eylül döneminde yasaklanan yayın sayısı 950'ye yakındı. Yasaklanan yayınlar dışında bir de, "yanlış yaptıkça" yayınına belli sürelerle ara verilen yayın organları vardı. Buna günlük gazeteler de dahildi. Bu örgütlerden "suçlu" bulunanların cezalandırılması için binlerce dava açıldı. Örgüt üyesi olduğu için yargılanların sayısı 99 bindi. Bunlardan hüküm giyenlerin sayısı 22 bini buldu. 12 Eylül döneminde haklarında işlem yapılan, bir başka deyişle fiş tutulan kişi sayısı 1 milyon 690 bindi. Bunlardan gözaltına alınanların sayısı 650 bini buldu. Bu kişiler hakkında açılan dava sayısı 210 bindi. Yüzde 90'dan fazlası 25 yaşından küçük olmak üzere 1980-85 arasında 1 yıla kadar hüküm giyenlerin sayısı 23 bindi. 1-5 yıl arasında hüküm giyenler 10 bin 800 idi. 5-10 yıl arası 6 bin 200, 10-20 yıl arası 2 bin 400, 20 yılın üzeri 950, ömürboyu hapis 630, ölüm cezası 420. Ölüm cezası verilenlerden 49'u infaz edildi. KAHROLSUN ALİ GARISI Siyasi yelpazenin bütün çizgilerinden gençler, halkın acı çekmemesi için, ürününün para etmesi için yürekten çaba harcıyordu. Bu yolda çiftçisinden işçisine bütün kesimlerle diyalog kurmaya çalışıyordu. Bunu yaparken, halkı anlamak ve olayları onun anlayabileceği dille aktarmaktan çok, onu aydınlatmayı yeğliyordu. Halkın da devrimci saflarda olması için aydınlatılması, nasıl sömürüldüğünün bir bir anlatılması gerekiyordu. Rousseau'nun bir sözü var: Halkı aydınlatmak yönetmekten zordur! Devrimci gençlik halkı yönetmeye, daha güzel bir Türkiye kurmaya talipti ama, önce aydınlatmak gerekiyordu. Bunu görevlerden biri edindi. Ne kadar yapabildi? Zeki Kırdemir'in beyninin ve kalbinin işbirliği sonucu kaleme aldığı Devrim Bize Yakışırdı kitabından, bir bölüm özetleyelim... Zeki Kırdemir, Karadeniz'in dalgalarından daha canlı bir gençlik geçirmiş. Yaşadıklarını eski-meyen dostlarının yaşadıklarıyla birleştirmiş ve ortaya değişik bir belgesel çıkmış. Kırdemir, 1976 yılını anlatıyor... Fındık mitingi yapılacak. Bulancak Cumhuriyet Alanı'nda köylüyle omuz omuza haykıracaklar: - Kahrolsun Oligarşi... Bağımsız Türkiye... Havada bulut çok, bu ne yağmurdur! Hava durumu mitinge uygun değil ama, alan yine de boş değil... Zeki Kırdemir kürsüde, bir şeyler anlatacak... Ön saflarda bir amca, kürsüden atılan slogana eşlik etmeye çalışıyor: - Kahrolsun Ali garısı... Kahrolsun Ali garısı... Devrimci gençler yağmurun da etkisiyle mitingin istedikleri gibi geçmemesinden üzüntülü, derneğe dönüyor... Az sonra o sloganı atan amca, kasketleri su yüklü içeri girerken soruyor: - Yahu gençler, neden Ali garısı kahrolsun? Gençler anlatmaya çalışıyor: "Amca Ali garısı değil, oligarşi..." Baktılar olmuyor, yeniden deniyorlar: "Amca bu memleketin yönetimine musallat olan bir grup sömürücü... Biz onlara oligarşi diyoruz... Onlar kahrolmadıkça senin fındık da para etmez..." Amca "anladım" diyor, devam ediyor: "Tamam, o sömürenler kahrolsun da, Ali garısı niye kahrolsun?" carlito08

78'LİLER... (8) 80 kuşağının 12 Eylül'ü darbe yemiş 78'liler oldu 78 kuşağı orta yaşa doğru yürürken artık sadece geçmişiyle baş başa değildi. Bir de yaşamı vardı. Birken iki, ikiyken üç, derken dört olmuşlardı. Aile içinde kitleselleşmişlerdi. Aile içi tablo zaman zaman Türk filmlerini aratmayacak zıtlıklardaydı: Bugüne ait her şey, geçmişe ait hiçbir şey! Pek çoğunun başlıca kaygısı şu olmuştu: Bizim yaşadığımız acıları onlar yaşamasın. Bu tümce pek çok ailenin başlıca yaşam çizgisi olmuştu. Kendi geçmişlerinden pişmanlıkları yoktu. Çok güzel şeyler istemişlerdi. Bunun için çaba harcamışlardı, bedel de ödemişlerdi. Ama çocukları? Onlara bu yaşamı önerebilirler miydi? Hayır, büyük çoğunluğu önermekten yana değildi. Elbette Aziz Nesin'lik bir şakaydı, ama arada bir görüştüğüm, tanış olduğum bir kişi çay arasında şöyle mırıldanmıştı: "Hayatta bütün dileğim, oğlumun sağcı olması... Hiç değilse bizim çektiğimiz acıları o çekmez. Üstelik hayatta önü hep açık olur..." Bir başka kuşaktaş da Anadolu'dan Ankara'ya üniversite eğitimi için getirdiği oğlunun yine de siyasetle ilgili olmasını istiyordu, ama çok ileri gitmesini de istemiyordu. O zaman ne yapmalıydı? Gazetede bir çay içimi sohbet ederken oğluna şu çerçeveyi çizdiğini söylemişti: "Oğlum dedim, Cumhuriyet kadar solcu ol... Ne ileri git, ne iyice pasif bir çocuk ol..." Başlık "ezilmemiş, ayakta kalmayı başarmış" 78 kuşağına elbette ters. Aslında olması gereken o. Ne diyor Alman sosyal demokrasisinin ezeli önderlerinden Brandt: Bir insan 20'sinde komünist, 30'unda sosyalist, 40'ında sosyal demokrat olur! Zaten Almanya ve öteki Avrupa ülkelerinde 68 kuşağından gençlerin gidişi de genel olarak böyle oldu. 20 yaş kuşağında dünyayı hemen değiştirmek isteyen pek çok genç, yıllar sonra usul usul, uslu sosyal demokrat oldular. Yok yok çok da uslu değildiler, ama 68'e oranla! 78 kuşağının bir başka damarı da şu yolu benimsedi: Her türlü mücadeleye devam... Asıl olan yaş değil, heyecandır... Ama, çocuğum asla! Bu kesimin çoğu çocuğunun iyi bir eğitim almasını sağladıktan sonra şunu önerdi: "Evladım, bir yolunu bul, yurtdışına git..." Arkasını şöyle getirdi: "Ve dönme!" Mahir dediler, Hüseyin dediler bir isim daha saydılar 90'lı yılların ilk dilimi, karanlık 80 kuşağından biraz daha farklı geliyordu. Gençler Özal döneminin ardından eser miktarda politikleşiyordu. Bizim de sözümüz var, diyorlardı... 68'ler, 78'ler, devamında ölü mü ölü 88'lerden sonra 90'larda geçmişte olanların izini süren irili ufaklı hareketler belirlemeye başlamıştı. Bu fotoğraf Cumhuriyet'in Ankara Bürosu'na gelen gençlerin profilinden de açıkça görebiliyordu. Deniz Gezmiş'i tanımak istiyorlardı... Mahir Çayan'ın ne yaptığını merak ediyorlardı... Ulaş Bardakçı'nın adından söz etmeyi sevenler vardı... 77-80'in en çok atılan sloganlarından biriydi: Mahir Hüseyin Ulaaaaaş Kurtuluşa kadar savaş! 94-95 yıllarıydı... Bir Mayıs'ı en azından alanlarda kutlamak isteyen gruplar daha yüksek sesle, bunu dile getiriyorlardı. Ancak izin verilmiyordu... O yıllar Cumhuriyet'in Ankara Bürosu, Kızılay'ın hemen üstünde, Meclis'in altındaydı. Staj için gelen, açıkgöz, gazeteciliğe meraklı stajyerlerden biri odama girdi: "Abi 1 Mayıs nasıl kutlanacak merak ediyorum, ben de izleyebilir miyim?" Başına bir şey gelmesinden de endişe ediyordum ama, heyecanı hoşuma gitti. "Git ama, dikkat et... Gazetecilerin bulunduğu taraftan başka yere gitme, dönüşte gördüklerini notlar halinde yazacaksın" dedim... "Tamam abi" dedi, fırladı çıktı... Miting korktuğum gibi olaylı geçmişti. Göstericilerle polis arasında gerilim çıkmıştı. Bizim stajyer iki saat sonra geldi. Heyecanlıydı... Meslek hoşuna gitmişti ama bazı anlamadığı şeyler vardı... İzlenimlerini sorduğumda aynen şöyle başladı: "Abi ya... Mahir dediler, Hüseyin dediler, bir isim daha söylediler, sonra da kurtuluşa kadar savaş diye haykırdılar..." Kimdi üçüncü isim diye ısrar ettim... Çıkartamadı! 90'ların başında Türkiye böyle bir kuşakla 2000'lere hazırlanıyordu. 80 gençliğinin 12 Eylül'ü acı çeken 78'liler dedik ya... O gençler öylesine günlük gelişmelerden uzak yetiştiler ki... Ankara'da bir grup araştırmacı gençliğin eğilimlerini, siyasetle ilgisini araştırmak için ankete koyuldu... Sorulardan biri şuydu: - Kenan Evren kimdir? Cumhurbaşkanlığı koltuğunu 1989'da bırakıp Marmaris'e çekilen Kenan Evren'i gençlerin önemli bir bölümü tanımıyordu. Kimileri şu yanıtı verdi: Kenan Evren futbolcudur! 12 Eylül iradesi gençliği siyasetten, ülke gerçeklerinden öylesine uzaklaştırmıştı ki... Kendisinden bile! carlito08

78'LİLER... (3) Katliam: Sıradan bir sözcük Gün geçmiyordu ki bir gencin ölüm haberi gelmesin, bir yer bombalanmasın, bir kahve taranmasın, bir baskın olmasın 78 gençliğinin içini kaplayan devrim ateşi, sokaklara başka türlü yansıyordu. Gün geçmiyordu ki bir gencin ölüm haberi gelmesin, bir yer bombalanmasın, bir kahve taranmasın, bir baskın olmasın... Çok klasik söylemle sağ-sol çatışması gibi gösterilen terör ortamı, özünde daha farklı bir zemine oturuyordu. Solun devrimci duruma bir an önce ulaşma heyecanına karşılık sağ yelpazenin ülkeyi komünistlerden temizleme güdüsü vardı. "Katliam" olarak anılan eylemlerin hemen tümü pek çok karanlık odaktan beslenen faşist saldırıların eseriydi. Devrimci gençliğin, özellikle gecekondu semtlerinde yoğunlaşan etkinliklerinden sonra bu bölgelerde ağırlığının artması, ne dönemin polis-devlet yapısının kabul edebileceği bir şeydi ne de radikal sağ örgütlerin... O dönemin iz bırakan katliamlarını sıraladığımızda durum daha net ortaya çıkacaktır... Her katliam haberi üniversitelere bir bomba gibi düşüyordu. O gün eğitimin yapılıp yapılmaması bir yana.. olayın nasıl protesto edileceği bile yeni gerilim konusu oluyordu. Bu katliamlar, hedefin tüm Türkiye'yi karışıklığa sürüklemek olduğunu açıkça gösteriyordu. Böylesi saldırılarla karşı karşıya kalan gençlik örgütleri ister istemez kendilerini koruma güdüsüne girdiler. Bunu, yer yer karşılıklı çatışmalar izledi. Terörün asıl ateşleyicisi o dönem yayın organlarına da "katliam" olarak yansıyan saldırılardı. Bu saldırıları düzenleyenlerin bir bölümü yakalandı. Bir bölümünün faili saptandı ama yakalanamadı... Önemli bir bölümü de ne yazık ki hala faili meçhul. Katliamlarda aktif rol alanların ortak paydasına baktığımızda şunu söyleyebiliriz: Türkiye'yi tam bir kaos ortamına sürüklemek isteyenler eleman gerektiğinde, adeta "depo" gibi dönemin Ülkü Ocakları'nı kullandılar. Kimi terör eylemlerinin ise bu tür örgütleri de aştığı, daha derin planlamaların eseri olduğu görüşü, olayları ayrıntılı irdeleyen herkesin ortak paydasıydı... O günlerin korku iklimini ortaya koyması bakımından iz bırakan kimi katliamları anımsatalım... Bu olayların tümünün 70'lerin son birkaç yılına sığdığını düşünmek, ayrıca ürkütücü... ÖĞRETMENİMİZİN CENAZESİNDE Sıkılan kurşunlar, aynı zamanda gençliğin hayallerineydi. "Yapamazsınız", "Boşuna uğraşmayın", "Ne sizi ne hayallerinizi yaşatırız" diyorlardı... Gençler yine de gelecek güzel günlere inanıyorlardı. Evet, bugün karanlıktı ama, "sen yanmasan, ben yanmasam, biz yanmasak" nasıl çıkacaktı karanlıklar aydınlığa?.. Gençlik Nazım'ın bu dizelerini söylemiyordu, yaşıyordu! 1979'un böylesi günlerinden birinde haber geldi: Bursa'da bir öğretmen öldürüldü... TÖBDER'li... Cenazesi Torbalı'da kaldırılacak... Biz de katılmalıyız... Torbalı, İzmir'e bir saatlik mesafedeydi. Kalabalık bir grup katılmak üzere yola çıktık... Kim olduğunu sordum, "Fehmi Öğretmen" dediler... Doğal olarak bir şey çağrıştırmadı. Soyadını nasıl olsa Torbalı'da öğrenirdik. Nasıl olsa, cenaze törenine gidişte yakamıza, altında adı soyadı yazılı fotoğrafını takacaklardı... Torbalı yeşil... İki yanı sürülü tarlaların arasından geçtik... Merkeze yakın bir yerde durduk... Her taraftan katılımcılar gelmiş. Yakalardaki fotoğrafa baktım, bir an tanıdık gibi geldi ama, böyle düşünmem doğaldır, dedim. Aynı hedefe yürüdüğümüz herkes tanıdık. Sıra benim yakama geldi... Aa, bu fotoğraftaki kişi, doğduğum kasabanın ortaokul öğretmeni! Ateş kapladı içimi... Çocukluğuma döndüm... Güney kasabası, Burdur'un Yeşilova ilçesine bağlı, Salda Gölü'ne 20 kilometre uzaklıkta, Toroslar'ın koynunda, Sivri Tepe'nin eteğinde kurulu, önü ova, karşısı dağ... Fehmi Yıldırım öğretmen evimizin önünden sık geçerdi. Biz de sokakta arkadaşlarla oyun oynar, sohbet ederdik... Ne yapıyor olursak olalım, bırakırdım... Ayağa kalkar, tam bizim hizamıza geldiğinde iki elim yanda başımı eğip selam verirdim... O da bekliyormuş gibi bize bakar, selamı alır, iri göbeğiyle yola devam ederdi. Henüz ilkokuldaydım ama, benim de öğretmenim olacaktı. Olmadı... 1971 depreminde okullarımız yıkılınca Nazilli'ye göçtük... Eğitimimi burada sürdürünce Fehmi Öğretmeni bir daha göremedim... Yıllar sonra Fehmi Öğretmen yakamdaydı... Ne zaman çocukluğuma dönsem, Fehmi Öğretmen mutlaka içinden geçer... - ÇUVAL CİNAYETLERİ 1970'lerin sonunda cinayetler giderek daha vahşi bir hal almaya başlamıştı. "Geliştirilen" yöntemlerden biri de kaçırılan gençleri işkence ile öldürmek ve cesedi bir çuvala koyup rastgele bir yere atmaktı. Bu yöntem "çuval cinayetleri" adıyla kanlı tarihe geçti. Sadece 1980'in ilk yarısında bu yöntemle 40'a yakın gence kıyıldı. - MOTOSİKLET CİNAYETLERİ Özellikle Adana yöresinde kimi siyasi cinayetler motosiklet kullanılarak işlendi. İlk kez 1978'de bir öğretmenin bu yöntemle öldürülmesinin ardından yeni cinayetler işlendi. Bu tip kıyımlar da tarihe "motosiklet cinayetleri" olarak geçti. - K. MARAŞ KATLİAMI 12 Eylül öncesinin en korkunç kıyımlarından biri Kahramanmaraş'ta yaşandı. Kent, Alevilerin ve Sünnilerin birlikte yaşadığı illerimizden biriydi. Özünde halkın birbiriyle sorunu yoktu. İle bir film geldi: Güneş Ne Zaman Doğacak. Sağcıların ilgi gösterdiği filmi oynatan sinema 19 Aralık 1978'de faşistlerce bombalandı. Haber ilde misket bombası etkisi yarattı. Kulaktan kulağa şu haber yayıldı: "Solcular sinema bombalamış..." 21 Aralık'ta devrimci gençlerinden TÖBDER'ine sol kesimin gittiği bir kahvehane bombalandı. Mustafa Yüzbaşıoğlu ve Hacı Çolak adlı iki TÖBDER'li öğretmen yaşamını yitirdi. Cenazelerinin görkemli olacağı belliydi. Bunu kullanıp, kentte tam bir kargaşa yaratmanın zamanıydı. Cenaze için toplanan kalabalığın üzerine camilerden çıkan insanlar yürüdü. "Bir Alevi öldüren 5 kez cennete gider" diye haykıran provokatörler vardı. Bir cennet değil, beş cennet vaat ediyorlardı! Saldırılacak bütün işyerleri önceden belirlenmişti! Adrese teslim saldırı düzenleniyordu. 23 Aralık 24'e dönerken Alevilerin yoğun olarak yaşadığı Mağaralı, Yörükselim, Yenimahalle, Serintepe mahalleleri yerle bir olmuştu. Sonuç: 111 ölü, yüzlerce yıkılmış bina... KATLİAMLAR... - TEPECİK Ankara'nın Tepecik semti, Mamak ilçesinde yoksul insanların yaşadığı bir bölgeydi. Devrimci gruplar semtte giderek ağırlığını arttırıyordu. Bölgedeki yükselişi kırmak gerekiyordu! Kime, hangi kesime olursa olsun, saldırı hedefine ulaşmış olurdu. Öyle yapıldı. 8 Ağustos 1978 günü Tepecik yönüne giden bir belediye otobüsü tarandı. Otobüstekilerden 3'ü öldü, 20'ye yakın yaralı vardı. Yüzde 95'ini gecekonduların oluşturduğu Mamak sık sık bu tür saldırılarla karşı karşıya kaldı. - BALGAT Balgat, 70'li yılların ikinci yarısında politize olan semtlerden biriydi. 10 Ağustos 1978'de akşam saat 22.00'ye doğru 4 kahvehane tarandı. 5 kişi öldü. Yaralı sayısı 10'un üzerindeydi. Saldırıyı düzenleyenlerden Mustafa Pehlivanoğlu ve İsa Armağan yakalandı. Pehlivanoğlu, 12 Eylül'de idam edildi. Armağan yurtdışına kaçtı. Daha sonra yakalandı. - BEŞİKTAŞ Beşiktaş'taki Barbaros Kahvehanesi'nde 16 Aralık 1979'da büyük bir patlama meydana geldi. Kahvehane sol görüşlü öğrencilerin yoğun olarak gittiği yerdi. O dönem, kahvehaneler başlıca buluşma mekanları arasındaydı. Barbaros Kahvehanesi 1979 biterken 5 öğrenciye mezar olmuştu. - ŞAVŞAT Artvin ve çevresi bir bütün olarak 70'li yılların sol kalesiydi. Solun nefesi Çoruh'un gürlüğüyle yarışacak güçteydi. 23 Temmuz 1979'da miting dağılımı sırasında, yani insanların dikkatlerini büyük ölçüde yitirdikleri, bir başka deyişle bir arada olmanın kıvancını en yoğun biçimde hissettikleri bir anda halkın üzerine ateş açıldı. 5 ölü, 40'a yakın yaralı. İlçenin güvenlik görevlisi göreve başlamadan hemen önce şunu söylemişti: "Şavşat'ı vatan toprağına katmaya geldim." Bu söz ne yazık ki o dönemin sık kullanılan çıkışlarından biriydi. Eğer bir yerleşim yeri solun kalesi haline gelmekteyse ve burası değişik provokasyonlarla çevrilecek bir yerse bu söylem ayrıca işe yarıyordu! - BAHÇELİEVLER Dönemin en vahşi cinayetlerinden biriydi. Ankara'nın Bahçelievler semtinde oturan 7 TİP'li gencin evi 8 Ekim gecesi basıldı. Abdullah Çatlı ve Haluk Kırcı'nın da aralarında bulunduğu vahşet eylemcileri gençlerden üçünü kurşuna dizdi, birini havluyla boğdu, İkisi de Eskişehir yolunda ölü bulundu. Latif Can, Hürcan Gürses, Salih Gelenci, Nuri Uzunlar, Efraim Ezgin, Faruk Esen ölmüştü. Ağır yaralı Serdar Alten olaydan birkaç gün sonra yaşamını yitirdi. - 16 MART En kanlı olayların yaşandığı 1978 yılında İstanbul Üniversitesi'nin devrimci öğrencileri okula toplu halde gidiyor, toplu halde ayrılıyordu. 16 Mart günü de toplu halde kampustan ayrıldılar. Çıkışta kısa boylu bir kişi "Kahrolsun komünistler" diye bağırarak bomba attı. Organize saldırının devamında araçların arkasından öğrencilerin üzerine otomatik silahlarla ateş edildi. Sonuç korkunçtu: 6 öğrenci öldü, 100'den fazlası yaralandı. Abdullah Şimşek, Murat Kurt, Cemil Sönmez, Hatice Özen, Baki Ekiz, Hamit Akıl, Ahmet Turan Ören 17 Mart günü arkadaşlarının yakasında birer fotoğraf olarak yer alıyordu! - KAYSERİ Kentin Mimar Sinan Mahallesi'nde sol görüşlü öğrencilerin yoğun olarak gittiği kahvehaneye 8 Kasım 1979'da baskın düzenlendi. 5 kişi yaşamını yitirdi, 10'a yakın yurttaş yaralandı. Olay Kayseri'nin yanı sıra çevresindeki yerleşim yerlerini de derinden etkiledi. carlito08

68'den 78'e Mustafa Kemal 60'lardan 80'lere yaklaşık 20 yıla ulaşan aktif gençlik eylemlerinin ideolojik boyutu gündeme geldiğinde tartışılan konulardan biri şudur: Mustafa Kemal... 68'den başlarsak... Başta Deniz Gezmiş olmak üzere 68 gençliği genelde Mustafa Kemal'le son derece barışıktı. Onun nihai hedeflerini yaşama geçirmeyi başlıca görevlerinden saymıştı. Neydi bunlar? Tam bağımsızlık ve antiemperyalizm... Mustafa Kemal ne diyordu: "Bağımsızlık benim karakterimdir..." "Ya istiklal ya ölüm..."68 gençliğinin döneme damgasını vuran başlıca eylemlerinden biri şuydu: Samsun'dan Ankara'ya Mustafa Kemal Yürüyüşü... Eylem, o dönemde aktif olan 10'dan fazla gençlik örgütünün ortak kararıydı. Başı çekenlerin en ön safında Deniz Gezmiş vardı. Dönemin yöneticilerinin ABD ve NATO ile iç içe olmasını, Amerikan 6. Filo'nun İstanbul'a gelmesini kabul etmiyordu. "6. Filo defol" eylemleri düzenliyorlardı. 30 Mayıs 1968'de gerçekleştirilen "6. Filo defol" eylemlerinden sonra Deniz Gezmiş de bir süre gözaltına alındı... Gençler, bu bağlamda yapılacak eylemlerden birinin de Samsun'dan Ankara'ya yürümek olduğunu düşündüler. Temel sloganları da şuydu: Tam bağımsız Türkiye için Mustafa Kemal... Yürüyüş, 1968'in ekim ayında planlandı. Samsun'dan adım adım Ankara'ya gelinecek, 10 Kasım'da Anıtkabir'de olunacaktı. Ancak daha başlarken engelle karşılaştılar. Samsun Emniyet Müdürlüğü, "Ankara'nın talimatı" üzerine yürüyüşe izin verilemeyeceğini duyurdu. Gençler ısrar ettiler. Gözaltına alınanlar oldu. Mahkemeye çıkarılan gençler yargıca şöyle seslendiler: "Burada bizi değil, Mustafa Kemal'i yargılıyorsunuz..." Yargıç bunu şiddetle reddetti... Sonuç olarak yürüyüş gerçekleşti. Gençler Ankara'ya ulaştılar... Dönemin Başbakanı Süleyman Demirel'e yürüyüş sorulduğunda o ünlü yanıtını verdi: "Yollar yürümekle aşınmaz..." Deniz Gezmiş, 1971'deki yargılanma süreci boyunca sık sık Mustafa Kemal'e gönderme yaptı. Babasına yazdığı mektupta da şöyle diyordu: "Beni iyi bir Kemalist olarak yetiştirdiğin için teşekkür ederim..." 78 kuşağı, nasıl 68'den devraldığı her şeyi en ileri ucuyla üstlendiyse Mustafa Kemal'e bakışı da aynı şekilde oldu: Onu aşmak, daha ileri hedefleri gerçekleştirmek! Pek çok devrimci grubun gözünde Atatürk, bir halk önderiydi. Bir devlet kurmuştu ama, bunu sosyalizmle taçlandırmak gerekiyordu. Elbette daha ile gidenler de oldu ama, temel bakış buydu: Atatürk'ün yaptığından çok daha ötesini yapmak... 78 kuşağında da pek çok hareket tıpkı 68 gibi, "tam bağımsızlık" diyordu, "emperyalizme karşı mücadeleyi" öne çıkarıyordu. 12 Eylül döneminde gençlerin üzerine acımasızca gidilirken, her şeyin "Atatürkçülük adına" yapıldığının ilan edilmesi, gençlik hareketlerinin tümüyle Mustafa Kemal'den kopmasına neden olan etkenlerden biriydi. Bu anlayış Atatürkçülükse, onlar böyle olabilir miydi? carlito08

78'LİLER... (5) Büyük gözdağı: Aydın kıyımları 'Ülkenin akciğerleri'ne saldırı 12 Eylül öncesindeki terör olaylarının sağ-sol çatışmasına indirgenemeyeceğinin en somut göstergesi Türkiye'de 12 Eylül öncesi yaşanan terör olaylarının klasik bir sağ-sol çatışmasına indirgenemeyeceğinin en somut göstergelerinden biri aydın ve bilim adamı kıyımlarıydı. Onlar ki; başlıca kaygıları, üniversitede eğitimin bilimsel yapılmasıydı. Ürettikçe üretiyorlardı. Öğrencileriyle diyalog halindeydiler. Türkiye'nin her alanda çağdaş ülkeler düzeyine çıkmasını istiyorlardı. Bu yanlarıyla ister istemez sol yelpazede duruyorlardı. Üniversite kampuslarının sık sık boykot gürültüleriyle sarsıldığı, sık sık gerilimlerin, çatışmaların yaşandığı bir ortamda, bunların doğrudan tarafı olmayan öğretim üyelerinin öldürülmesi, başta gençlik olmak üzere toplumun tüm kesimlerini derinden etkiledi. Öldürümler gençliği ve toplumun dinamik kesimlerini yıldıramayınca, yeni kıyımlar denendi. Klasik bir söylemdir: Aydınlar, ülkenin akciğeridir. Öldürümler, sadece toplumu yıldırmakla kalmıyor, deyim yerindeyse nefes alıp vermesini de güçleştiriyordu. Bilim adamlarının gerek öldürülerek gerekse yıldırılarak aktif bilimsel araştırmaların dışında kalması, Türkiye'yi aynı zamanda bir başka karamsarlığa ve karanlığa sürüklüyordu. Türkiye solunum yetmezliğine düşüyordu. Bir bilim adamı öldüğünde, bir kütüphane kapanmış demektir. Özellikle 1977-80 arasında Türkiye'de kaç kütüphane kapandı? Ana hatlarıyla paylaşalım... Önce her şeye, ama her şeye karşın kapatılamayan bir kütüphane; Server Tanilli! İstanbul Üniversitesi öğretim üyesi Server Tanilli, 7 Nisan 1978 günü vuruldu. Göğsünden aldığı kurşunlarla kanlar içinde hastaneye kaldırıldı. Uygarlık Tarihi dersleri veren Tanilli, insanlığın gelişimini, tarihin tekerleğini tüm aydınlığıyla öğrencilerine anlatıyor, gençliği saran ateşten o da payını alıyordu. Vurulması İstanbul Üniversitesi öğrencilerini, öğretim üyelerini derinden yaraladı. Bütün dilek, onun da yaralı olarak kurtulmasıydı. Durum çok umut vermiyordu; belden aşağısı çoktan gitmişti... O gün Can Yücel şu dizeleri yazdı: Kulağım sende Server / Nasıl beklediysem doğacak / çocuğumun haykırışını / Senin sağlık haberini de / Öyle bekliyorum / Sanki bir tel gerilmiş aramıza / bir saz / En püften bir işaret kırpar / kırpmaz / Ötmeye başlıyor nabzımın / kızıl serçesi / Şakaklarımda Geçerken gördüm demin / Küçüksu'yun ordan / Mezarlığın yamacında / bir erguvan açmış / Senin resmin tıpkı / çıktı ya gazetelerde / Ak sedyenin içinden / koşturuyorsun baharı / Kana kana kanayarak / ölüme karşı. Bu toprak var ya / can verdiğin senin / Bu toprağa düşman baltalarla / budanarak / Üstüne yığıldığın toprak / var ya hani / O toprak işte seni ayağa / kaldıracak / Onun için sıkı dur kardeşim / sık dişini / Ve ateşten ölüp ölüp dirilen / semendercesine / 1 Mayıs'ta Taksim'e / yetişmeye bak / Taksim'de birleşmeyle / birleşmeye / Bekliyoruz ha, gecikme yok. Tanilli direndi, yaşam savaşını kazandı. Tedavisinin yurtdışında devam etmesi gerekiyordu. Strasburg'a gitti. Burada sağlığı iyiye doğru giderken üretmeye devam etti. Tanilli'yi Türkiye'ye gelişlerinde dinlemeye, yakından görmeye çalışıyorum. Zaman zaman başardım. Üretim gücünün yanında bir insan olarak da sevgi ve dostluk üretme merkezi desem, bilmem bir ölçüde anlatabilmiş olur muyum? Hem küresel gelişimi tarih tarih izleyen hem de Türkiye'nin yönüne ilişkin kaygıları tekerlekli sandalyede giderken önüne dikkat etme zorunluluğu kadar içselleştiren Tanilli'yi kaybetseydik... Yüzyılların gerçeğini biraz daha az görmüş olacaktık! Aklın aydınlığını daha düşük voltajda hissedecektik! Peki ya kaybettiklerimiz? Tütengil'in bilim bacası tütseydi Prof. Ümit Doğanay öldürüleli henüz 15 gün olmuştu. 7 Aralık 1979 sabahı saat 08.00 sıralarında İstanbul'dan bir acı haber daha geldi: Prof. Cavit Orhan Tütengil öldürüldü! Başkanı olduğu İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Sosyoloji Enstitüsü'ne gitmek üzere sabahın erken saatlerinde Levent Sülün Sokak'taki İETT durağına gelen Prof. Tütengil, çapraz ateşle 4 ayrı tabancadan çıkan ateşle öldürüldü. Saldırganlar 34 VY 681 plakalı araca binerek kaçtılar. Sanki durakta rutin bir işi halletmiş, gitmiş gibiydiler. Cinayeti kim, kimler işlemişti? Dönemin Başbakanı Süleyman Demirel olaydan sonra gazetecilere şu açıklamayı yaptı: "Anarşinin devletten, belediyelerden ve çeşitli kuruluşlardan himaye gördüğü gerçektir. Anarşi içinde bulunan pek çok kişinin devletten maaş aldığı da bir gerçektir." Bu kadar gerçeğin arasında, katiller bulunamıyordu! Prof. Tütengil'in cenaze töreni de olaylı geçti. Bu da dönemin acı gerçeklerinden biriydi. Katledilen insanların cenaze törenleri ölümlü ya da yaralı yeni acıları beraberinde getirirdi. Prof. Tütengil'in cenazesinin kaldırılacağı Şişli Camisi'ne giden bütün yollar kapatılmış, törene sadece ailesinin ve resmi protokolün katılmasına izin verildiği son anda açıklanmıştı. Camiye giden yollar, Prof. Tütengil'in öğrencileri, öğretim üyesi arkadaşları, sevenleri ile doluydu. Derkeeen bir molotofkokteyli patladı ve ortalık karıştı: 1 ölü, 8 yaralı... Prof. Tütengil'i yeni kuşaklara ana hatlarıyla aktarmakta yarar var: - 1921 yılında doğdu, öldürüldüğünde 58 yaşındaydı. Yani deneyim ve birikimle enerjinin iyi örtüştüğü bir yaşta. - Öğretmen okulunu bitirdi. Öğretmenlik yaparken İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü'nü bitirdi. - Askerliğini yaptıktan sonra görev yeri olarak Köy Enstitüleri'ni istedi. Antalya ve Diyarbakır liselerinden sonra Kepirtepe ve Aksu Köy Enstitüsü'nde görev yaptı. - 1950-52 yılında Fransa'da doktora yaptı. Doktora konusu, Montesquieu idi. İstese Fransa'da kalabilirdi. Yapmadı, zaten amacı bilgisini görgüsünü arttırmak ve bunu Türkiye'de öğrencileri ile paylaşmaktı. - Türkiye'ye dönüşte aynı görev yerini istedi; Aksu Köy Enstitüsü. - 1962-63'te İngiltere'de British Museum'da çalıştı. Ziya Gökalp'in Londra'da yayımlanan ilk yazısını ortaya çıkardı. - 1970 yılında profesör oldu. Çalışmalarının bir bölümü Köy Sorunu ve Gençlik, Atatürk'ü Anlamak ve Tamamlamak, Köy Enstitüleri Üzerine Düşünceler, Az Gelişmenin Sosyolojisi adı altında kitaplaştırıldı. Prof. Tütengil "kütüphanesi"nin, 2000'lere kadar tütmüş olduğunu düşünün! Hem dünyadaki gelişmeleri dikkatle izleyen hem ülkesinin tüm sorunlarına karşı duyarlı olan araştırmalar yapan bir aydın, daha neler üretmezdi! Öğretim üyesi katliamları üç büyük yıkıma neden oluyordu: 1- Bir aydını ortadan kaldırmak. 2- Üniversite gençliğini umutsuzluktan öfkeye kadar her türlü duyguya sürüklemek. 3- Toplumu sindirmek. carlito08

Siyasal İslam için cennetti 12 Eylül dönemi sol için deyim yerindeyse tam bir solkırımdı ama, o günler siyasal İslam için adeta cennetti. 2000'li yıllarda siyasi yelpazeye dini kullanan partinin nasıl hakim olduğunu anlamak için kökenleri burada aramak gerekiyor. Sıradan bir yardım derneğinin dahi kapatıldığı o günlerde, Kuran kurslarının önü açıldı. Bu açılım sadece kursla kalmadı.. beraberinde bu kursların düzenlenmesi için gerekli derneklerin ve yapılanmaların da yeşermesini sağladı. En büyük kazanımını 1950'li yıllarda elde eden siyasal İslam 12 Eylül'de tam 12'den vurdu. 12 Eylül Anayasası'nın hazırlanmakta olduğu günlerde bu dünyanın önde gelenleri Kenan Evren'e durumu şöyle özetledi: "Paşam, Türkiye terörden çok çekti. Dileriz bir daha böyle günler yaşamayız. Bunun için bizim bir önerimiz var; gençlerimiz terörist olacağına Kuran öğrensin... Dinini öğrensin... Okullarda din eğitimi mecburi olsun. Herkes bu eğitimi alsın. Hem teröre bulaşmazlar, hem de aile büyüklerinin mezarında iki çift dua etmesini öğrenirler..." Konuşmalarda din vurgusu Bu önerinin kabul göreceği Evren'in Anadolu gezileri sırasında kullandığı dilden belliydi. Evren, konuşmalarında sık sık dine vurgu yapıyor, bir ayetten ya da hadisten örnek vererek görüşlerini açıklıyordu... Evren'in ağzından çıkan her sözün anayasal değer taşıdığı o günlerde bütün siyasi akımlar darbeden payını alırken siyasal İslam paylanıyordu. Sadece din eğitiminin zorunlu olması değildi elde edilen. Asıl amaca Milli Eğitim Bakanlığı'ndaki kadrolaşmada ulaşıldı. Eğitimin adım adım dinselleşmesinin önü açıldı. Okul müdürlerinin din dersi öğretmenlerinden olması için her türlü yasal ve tüzüksel altyapı kısa sürede tamamlandı. Özal'ın ilk icraatları Türkiye'de din gücünü kullanarak siyasal iktidarı elinde tutmak isteyen gruplar, Cumhuriyetin ilk yıllarında ciddi bir varlık gösteremediler. 1950'de Demokrat Parti ile birlikte deyim yerindeyse kapalı alanlardan çıkıp, iktidarın fiili ortağı oldular. MC hükümetleri döneminde devlet içine yerleşmesini öğrendiler. 1980'de başta anayasa olmak üzere devletin yapısını biçimlendirme gücüne ulaştılar. Bu dönem aynı zamanda usul usul ekonomik gücün tadına varma aşaması oldu. 1983'te Özal iktidarı, siyasal İslamcı grupların her bakımdan önünün açılmasına katkıda bulundu. 6 Kasım 1983'te iktidara gelen Özal'ın ilk icraatı şu oldu: Faizsiz bankacılığın önünü açan kararname yayımlamak. 90'lı yıllarda merkez sağa kafa tutacak güce ulaşan bu yapı, 2000'lerde merkez sağı kendi renklerinden biri haline getirdi. HALK GENÇLİĞİN NERESİNDEYDİ Devrimci gruplar kamuoyuna yönelik bildiri yayımlayacakları zaman çoğunlukla şu başlığı kullanırlardı: Halkımıza... Hitap halkaydı, ama halk siyasetin, sol hareketin neresindeydi? Soru şöyle de sorulabilir: Devrimci gruplar halk desteğini almayı ne kadar önemsedi ve bunun gereğini ne ölçüde yerine getirdi? Gençliğin; sendikalar, öğretmen örgütleri, meslek kuruluşları, bütün örgütlenmeye açık yapılanmalarla teması vardı. Ancak, dirseğini biraz geriye atınca onlara ne kadar değiyordu? Bu tartışma konusu! "Tartışma konusu" tanımını rasgele kullanmadık; bu soru sol örgütlerin kendi içinde şu zeminde tartışılıyordu: Kitlelerin doğrudan desteğini almak ne kadar gerekli? Gerekli diyenlerin oranı yüksekti ama, buna karşılık şöyle bir tanımlama da oluşmuştu: Kitle kuyrukçuluğu! Kitlelerin desteğini alan ve kitlelerle birlikte hareket eden gruplara bu ad verilmeye başlanmıştı. Fatsa deneyimi Buna karşılık grupların çoğu kitleselleşmeye, toplumun desteğini almaya büyük önem verdiler. Yer yer başarılı oldular da. Bunun en somut örneği, Fatsa'ydı. Ordu'nun Fatsa ilçesinde 1977 yılında Halkevi Başkanı Kemal Kara'nın öldürülmesinden sonra yaşanan gerilimin ardından devrimci gençlik halkla iç içe çalışarak ilçede ağırlığını koydu. 1979'daki yerel seçimlerde terzi Fikri Sönmez Devrimci Yol adına bağımsız aday olarak seçime girdi ve seçime katılan bütün partilerin toplamından daha fazla oy aldı. Sönmez, kendisine oy veren-vermeyen ayrımı yapmadı. AP'li, CHP'li, hatta MSP'li olarak bilinenleri de ilçenin yönetimine kattı. Değişik bir deneyimdi. Başarılı olduğu için de affedilmedi! 12 Eylül dönemi cezaevlerinin ağır koşulları içinde Amasya Cezaevi'nde yaşamını yitirdi. Fatsa, sol örgütler için hala belleklerden silinmeyen bir deneyim oldu. ODTÜ örneği Bir başka deney de ODTÜ'de yaşandı. Öğrenci Temsilcilikleri Konseyi 1975'teki büyük boykotun içinde doğdu. Öğrenci liderleri boykota öğrencilerin karar vermesi görüşünde birleşti. 10 bine yakın öğrenci oy kullandı. Ezici üstünlükle "evet" çıktı. Devamında hangi siyasi gruptan olursa olsun bütün birimlerin öğrenci temsilcilerinden oluşan konsey, üniversitenin dinamosu oldu. Ağırlığın tümüyle sol grupların elinde olduğu pek çok üniversitede, öğrenci kitlenin tümüyle kucaklaşmasına en büyük engel yine iç çekişmelerdi. Sendikalar, meslek kuruluşları gençleri, gençlik hareketlerini seviyorlardı. Ama en çok, afişleri-pankartları asılacağı, miting ve benzeri toplantılarda ettten güvenlik duvarı gerektiği zaman seviyorlardı! Sokaktaki insanlar ise terör ortamının yarattığı iklimle, her şeye mesafeliydi. Cüneyt Arcayürek'in "Müdahalenin Ayak Sesleri 1978-1979" adlı kitabında, 25.12.1978'de BBC'de yayımlanan bir yorum yer alıyor. Yorum, dışarıdan görünümün çok kötü olduğunu, Türkiye'yi neyin beklediğini neredeyse 2 yıl önceden dile getiriyor: "Kahramanmaraş olayları, Pakistan, Afganistan ve İran'dan sonra belki de kaos ve belirsizlik içine düşme sırasının Türkiye'ye geldiğini gösteriyor. Sonuna kadar demokratik ilkelere bağlı kalma kararlılığında olan orta-sol hükümet her şeye rağmen olayları denetleyemediği görüntüsü taşıyor. Hükümetin, bir önceki hükümetten devraldığı sorunların oluşturduğu, Türkiye tarihinin en kötü ekonomik bunalımı, geçen yıl olduğundan daha iyi bir durumda değil. Siyasal şiddet olayları da artıyor. Bu yıl daha şimdiden 700'den çok kişi siyasal şiddet olaylarında yaşamlarını yitirdiler. Siyasal şiddet olayları şimdi büyük kentlerin dışındaki yerleşme bölgelerine de yayıldı. Bu bölgelerde Sünniler ile Şiiler ve Türkler ile Kürtler arasındaki ayrılık egemen. Asıl kötü olan, belki de, Türkiye'deki siyasal partiler arasında bir birlik belirtisi görülmemesi. Partilerden her biri büyük bir bencillik içinde durumu kendi yararına kullanmaya çalışıyor. Fakat, bu yıl içinde görülen en ciddi şiddet olaylarında hayatlarını yitiren 60 kişi bile Türkiye'deki siyasal partileri, Türk demokrasisi ve devleti için en büyük tehlikeyi oluşturan şiddet olaylarına karşı birleşmeye razı edebilecek mi, bu kesin değil. Başbakan Ecevit tarafların kendilerini tutmaları ve olaylardan kaçınmaları çağrısında bulunduğu zaman, muhalefet lideri Demirel, Ecevit'in kan denizinde boğulacağını söyledi. Demirel Ecevit'i, şiddet olaylarına yanlış teşhis koymakla suçluyor. Aynı zamanda gerekli önlemleri almadığını söylüyor. Türkiye'de şiddet olaylarının başka yerlerde de ve belki daha ciddi bir biçimde ortaya çıkması olasılığı var. Başbakan dahil olmak üzere giderek artan sayıda kişi, bir iç savaş tehlikesine dikkati çekiyorlar. Her ne kadar bu, pek dramatik bir tahmin olsa da, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin bir kez daha kendisini müdahale zorunda hissetmesi -eğer durum düzelmez ise- olasılığı güçlü durumda..." carlito08

- İNCİRALTI İzmir, 70'li yıllar boyunca solun kalesi olarak kaldı. 1980'e girildiğinde de tablo aynıydı. Kimi gerilimler genellikle solun kendi içindeki çelişkilerden kaynaklanıyordu. 12 Haziran 1980'de üniversite sınavına girecek öğrenciler için İnciraltı öğrenci yurtlarında bir moral gecesi düzenlendi. Akdeniz Olimpiyatları için inşa edilmiş olan yurt binaları eşitlerine göre son derece konforluydu. Moral gecesi de görkemli geçiyordu. Gecenin ilerleyen saatlerinde öğrencilerin üzerine güvenlik güçlerinin bulunduğu taraftan ateş açıldı. 6 öğrenci yaşamını yitirdi, onlarcası yaralandı Gençler Niye Mutsuz? Yaşamları toplumda, ailede ve özel yaşantılarında, çok yönlü bir baskı içinde geçen gençleri, bir de eğitim küstürüyor, hayata bakışları daha da karamsarlaşıyor. Zar zor girdikleri ve güçlüklerle yürüttükleri yükseköğrenimden mezun olduklarında işsizlik bekliyor kendilerini. Özetle, "sorunlu bir gençlik, sorunlu bir gelecektir". Bir olgu da şu: Ekonomik-siyasal istikrarsızlık, işsizlik, gelecek kaygısı ve niteliksiz eğitim gibi nedenlerle, gençlerin "gözü dışarıda". Öte yandan, bir süredir, büyük çoğunluğunu "kentli yoksullar"ın oluşturduğu kitleler, "popstar" kuyruklarında "tutunmanın" savaşımını veriyor: Umudun adı da "şöhret"tir. Her şey, gençliğin üstüne oynanmıştır, oynanıyor... Nereden başlamalı? Yolları açacak birkaç noktadan birinden. Örneğin, Can Dündar'a katılarak şuradan: Türkiye'de nüfusun yüzde 60'ını gençler oluşturuyor. Siyasete gelince, 25 yaşında bir genç olarak milletvekili seçiyor; ama seçilme yaşı 30. Batı'da seçilmede sınır, böyle yukarıda tutulmuş değil. Bu ise, 1980 rejiminin bir eseridir: Bunu yaparken, siyasetin bütün kapıları gençliğe kapandı. Bugün "25 yaş seçilme hakkı"ndan başlayarak, oradan siyasetin kapılarını zorlamak gerek. Çoğu genç, kendisini hayata bağlayacak bir idealden, inançtan, coşkudan yoksun ise, eskisi gibi siyaset dolduracaktır bu boşluğu. carlito08