bu bölümde tarihi basından çeşitli örnekler vereceğim Akbaba, Memurun Maaşı, 31 Kanun-i evvel 1339, s. 112, Turgut Çeviker Koleksiyonu AJRAKB00001 Amcabey, Kiralık Kasa, s. 58, Turgut Çeviker Koleksiyonu AJRAMC00009 Borsa Aylık Resmi Fiat Bülteni, 31 Aralık 1982, OBA Koleksiyonu AJRBOR00001

İki Dünya Savaşı Arasında Basın II. Abdülhamid döneminde bir sürgün basınından bahsedilebildiği gibi, Birinci Dünya Savaşı yıllarında da bir işgal basınından söz edilebilir. Alman tarafında yer alan Osmanlı'da, alternatif bir Alman basınının çok etkin konumda olmaması ve Fransız basınının etkisini kaybederek de olsa devam ettirmesi, Fransızca'nın o dönemde evrensel dil olması ve gazetenin neticede ticari bir kuruluş olarak okuyucu kitlesinin dil tercihlerini dikkate almasıyla açıklanabilir. Cumhuriyet Türkiyesi'nde, II. Dünya Savaşı'na kadar uzanan zaman diliminde ortaya çıkan Fransızca basın, gerek yurtiçindeki gerekse yurtdışındaki yabancılara hitap etmeyi amaçlamıştır. Özellikle bazı gazetelerin Türkçeye ek olarak Fransızca nüsha da çıkarması, bu sayılarda yeni Türkiye'nin sınai ve tarımsal üretiminden söz edilmesi, Türkiye'de yaşanan iktisadi ve toplumsal gelişmenin batı normlarına göre geliştiğinin mesajını vermekte, ülkedeki batılılaşma sürecini uluslararası düzeyde anlaşılır kılma çabasını içermektedir. Reşit Safet tarafından kurulan l'Economiste d'Orient, İstanbul'daki Fransız Ticaret Ofisi'nin yayın organı L'Information d'Orient, Mehmed Zeki Bey tarafından kurulan Le Petit Journal illustré, Cumhuriyet, Akşam, Milliyet ve Tanin 'in Fransızca sayıları, La République, L'Aksham, Le Milliyet, Tanine, hükümetin girişimiyle yayımlanan La Turquie kémaliste, bu dönemin yayınlarıdır. La Turquie Kemaliste, ön kapak Aralık 1937, sayı 21-22 20-26 Eylül 1937 tarihleri arasında yapılan II. Türk Tarih Kongresi'nde, La Turquie Kemaliste, Aralık 1937, sayı 21-22

Osmanlı Dünyasında Yerel ve Yabancı Basın 1826 yılında Yeniçeri Ocağı'nı ortadan kaldıran ve devlet yönetiminde reform hareketlerine girişen II. Mahmud'un, bu gelişmelere paralel olarak 1831'de Takvim-i Vakayi 'nin Osmanlıca ilk resmi gazete sıfatıyla yayın hayatına başlamasını sağlaması tesadüf değildir. 1830'lu yıllar II. Mahmud'un iktidarı merkezileştirmeyi amaçladığı bir dönemdir. Padişah, reformlarının gerçekleşmesinde siyasi basının gücüne inanmaktadır. Yurtiçinde kamuoyu oluşturmayı hedeflediği gibi, imparatorluktaki reform ve değişimleri batı dünyasına duyurma arzusunu da taşımaktadır. Bunun sonucunda, Takvim-i Vakayi 'nin Fransızca versiyonu Le Moniteur ottoman yayımlanır. Modernleşme sürecinde başkent İstanbul'la rekabete giren Mısır'da ise Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın teşebbüsüyle 1831'de Takvim-i Mısriye, 1832'de ise gazetenin Fransızca versiyonu Le Moniteur egyptien yayımlanır. II. Mahmud'un Fransızca basına yeşil ışık yakmasında, bu dilin evrenselliği kadar, III. Selim dönemine uzanan Osmanlı-Fransız ilişkileri de etkendir. III. Selim'in başlattığı reform hareketleri, alla franga kurum ve yöntemler üzerine kuruludur. İlk Osmanlıca GazeteTakvim-i Vakayı'nın 18 Eylül 1327 tarih ve 937 no'lu sayısının ilk sayfası Osmanlı askeri teşkilatına eğitim amacıyla Fransız subayların alınması, Fransızca öğreniminin öğrencilere mecburi kılınması onun döneminde gerçekleşir. II. Mahmud döneminde ise merkezi idare reform sürecinden geçerken, devlet memurlarına da Fransızca bilme zorunluluğu getirilir. Böylelikle modernleşme süreci Fransa'dan ithal edildiğinden, Fransızca da modernleşme dili olarak Osmanlı'da kurumsallaşır. Giderek farklı toplumsal katmanların iletişim aracına dönüşür. O dönemde hem Osmanlı hükümeti, hem batılılaşmayı savunan aydın kesim, hem de Tanzimat sonrasında patlak veren özgürleşme hareketlerini başlatan azınlıkların yarattıkları Fransızca basın dikkate alındığında, çıkarları çatışan değişik kesimlerin uluslararası arenada seslerini duyurmak için bu dili tercih ettikleri ve ona siyasi anlamlar yükledikleri göze çarpar: Fransızca, batılılaşmanın çağrıştırdığı kavramları ve bu süreç için gerekli kurumları imparatorluğa taşıyan bir araçtır. İlk Osmanlıca Gazete Takvim-i Vakayı'nın 18 Eylül 1327 tarih ve 937 no'lu sayısının ilk sayfası Yabancı Basın Giderek Osmanlı'da Yerleşiyor II. Mahmud'un teşebbüsünün ardından, yabancılar veya Osmanlılar tarafından kurulan Fransızca gazetelerin yayımlanması hızlanır. Fransızca basın, Fransızların girişimi olduğu kadar, hükümeti eleştirmek amacıyla Osmanlılar tarafından veya ülkenin düşünsel ve ticari alanına nüfuz etmek isteyen yabancılar tarafından da yaratılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nda ve Türkiye Cumhuriyeti'nde son iki yüzyılda 700'e yakın gazete kısmen veya tamamen Fransızca yayımlanır. Çift dilli yayınlarda, Fransızca ile birlikte Osmanlıca, İngilizce, Arapça, Ermenice, İtalyanca, Bulgarca, Ladino, Almanca, İbranice, Rusça gibi diller de yer alır. Bunlar, Osmanlı hakimiyetindeki topraklarda yayımlandığı gibi, Abdülhamid'in istibdat yönetimi boyunca, Fransa, İsviçre ve Yunanistan gibi ülkelerde çıkmıştır. Gazetelerin banka ve ticari kuruluş ilanlarına sütunlarında giderek daha fazla yer vermesi, Osmanlı'daki değişimi yansıtan Fransızca basının imparatorluk içindeki veya dışındaki tüccar kesim tarafından da takip edildiğini göstermektedir. 1838'de İngiltere ile imzalanan ticaret antlaşmasından sonra, Levant Herald gibi İngiliz yayıncılar da Osmanlı basınında yerini alır. Bazı İngiliz yayıncıların merkezi otoritenin «siyasi dil olarak kurumsallaştırdığı Fransızcayı ya da en azından iki dilli yayın yapmayı tercih etmelerine şaşmamak gerekir. Bunun en iyi örneği, 1875'te John Laffan Hanly tarafından kurulan ve Fransızca yayımlanan Stamboul gazetesidir. İtalyanca gazeteler de özellikle ticari bilgilerin aktarılmasında rol oynar. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri İttihadı Türkiye Ticaret Mümessilliği Başlıklı Rusça aylık mecmuada 1927 yılı 6. sayısında, Rusça, Fransızca, Osmanlıca Firma reklamları

Dönemin Foto-Muhabirleri XIX. yüzyılda doğuya duyulan ilgiye paralel olarak, Osmanlı'da gelişen günlük veya siyasi olayları belgelemek üzere birçok batılı gazete ve dergi, o dönemin foto muhabirleri diyebileceğimiz illüstratörler gönderir. Özellikle Kırım Savaşı'nın patlak verdiği 1853-1856 yılları arasında, İngiltere ve Fransa'nın da Osmanlı müttefiki olması vesilesiyle, savaş muhabirliği yapmak üzere birçok illüstratör akın eder. François-Claude Hayette (1838-?), Montani, Henri Pierre Blanchard (1805-1873), Fabius Brest (1823-1900), Giovanni Brindesi, Louis Ernest, Alberto Pasini (1826-1899), Preziosi, Alexandre Bida (1823-1895), Stanislaw Chlebowski (1835-1884) gibi oryantalist ressamlar da bu dergi ve gazeteler için çizimler yapmışlardır. L'Illustration, Le Tour du Monde, Le Monde illustré, Illustrated London News gibi yayınlar, imparatorluk topraklarına muhabir gönderen dergi ve gazeteler arasında yer alır. Ardından Şehbal, Malumat gibi dergilerle Türk illüstrasyonu da gelişir. L'Orient İllustre'nin 10 Nisan 1875 tarihli sayısında gazetenin kendi reklamı Yerel Basının Güçlenmesi Yabancı basının etkisine alternatif olarak, 1860'lardan itibaren Osmanlıca yerel basın güçlenmeye başlar. Özel teşebbüsün yayımladığı ilk Türk gazetesi, Bab-ı Ali'nin ileri gelenlerinden Agah Efendi tarafından, yazar ve şair Şinasi'nin de desteğiyle 1860'da çıkarılan Tercüman-ı Ahval'dir. Bu gazetenin yayınlanması üzerine, kendisine rakip çıkan Ceride-i Havadis sahibi W. Churchill, aynı tarihte Ruzname-i Ceride-i Havadis'i çıkarmaya başlar. Şinasi ise 1862 yılında Tasvir-i Efkar adını taşıyan kendi gazetesini kurar. Bunları birçok gazete takip eder: İkdam, Sabah, Yeni Tasvir-i Efkar, Servet-i Fünun 1860-66 yılları arasında İstanbul'da hiçbir yeni Fransızca gazete çıkarılmaz. 1865 yılında yürürlüğe giren basın yasasından sonra, Fransızca basın ilk dönemlerdeki gücünü kaybetmeye başlar. Yeni yasa, yeni bir gazetenin kurulmasını ve içeriğini, merkezi otoritenin istemlerine tabi kılar. 1876-1908 yılları arasındaki istibdat döneminde, basın siyasetten uzaklaşır, Osmanlı'daki ticari ve sınai gelişmeleri aktarmakla yetinir. Sultan Hamid döneminin sansüründen Fransız basını da nasibini alır. O dönemde çıkan 40'a yakın yayın, ya ticaret odalarının iktisadi bültenleri ya da tıbbi, edebi, sanatsal alanlara yönelik yayınlardır. 1893-1901 yılları arasında yayımlanan Türk illüstrasyonu Malumat'ın 15 Haziran 1316 tarihli sayısının kapağı OBA Koleksiyonu