Selimiye Camii'ni gezerken onun duvarlarındaki çinilere, kemer ve kubbelerindeki taşlara, kapısındaki ağaç işlemelere, minarelerindeki işçiliğe dikkat ettiğimizde bir anda karşımıza büyük usta Mimar Sinan çıkmakta ve içimizde bu zatı tanıma arzu ve iştiyakı doğmaktadır. Aslında bu cami gibi pek çok sanat eserini incelediğimizde onların mermer, demir, taş, ağaç ve cam gibi maddelerden yapıldığını görürüz. Bu malzemeler karışık halde yeryüzünde mevcuttur. Fakat Mimar Sinan kendine verilen cüzi ilim ve iradesini kullanarak bu cansız maddelerle bir medeniyetin "ruhunu" temsil etmektedir. Mimar Sinan'ı tanımak, Osmanlı Medeniyeti'nin ruh köklerini anlamak için Selimiye Camii'nin maddi yapısına ait ölçü ve nakışların rakamlarla ifadesi de düşünen zihinlerde bir uyanışa vesile olabilir. Başka bir benzetme yaparsak; zamanı göstermek için imal edilen bir saat, çok sayıda çark, yay, zemberek, vida vb. parçalardan yapılmıştır. Bu malzemeler de toprakta bulunan demir, nikel, bakır, silisyum vs. gibi elementlerdir. Fakat akıllı ve ilim sahibi bir saat ustası çok hassas hesap ve çizimler yaparak, ölçüler alarak, bu ham malzemelerden değişik büyüklüklerde dişliler yapar. Her çarktaki dişlerin sayısı, dönüş yönleri, çapları, vidaların boyları ve bağlantı noktaları vs. ne kadar hassas şekilde yapılırsa saat o kadar doğru gösteren kıymetli bir saat olur. Meşhur Ateist Evrimci Richard Dawkins istediği kadar böyle bir saati "Kör Saatçi"nin yapabileceğini iddia etse de, bir çocuk bile böyle bir saatin "Kör Saatçi"nin eseri olamayacağını bilir. Bu sayıdan itibaren bir veya iki sayfa halinde Rabb'imizin en muhteşem eseri olan "İnsan Denen Meçhul"ü sayılarla ifade etmeye çalışacağız. Tek bir atomunun bile tesadüfen, kendi kendine hareket etmediğini, sınırsız bir ilim ve kudretin eseri olduğunu, daha önce yine seri halinde organ ve sitemlerin dilinden arz etmeye çalışmıştık. Şimdi ise, farklı bir bakış açısıyla, bu muhteşem sanat eserinin manevi yönünü, mahiyetini, ruhunu, kalbini, vicdanını, niçin ve neden yaratıldığı gibi maddi kıstaslarla ölçülüp tartılamayan yönlerini, dergimizin orta sayfalarındaki ifadelere bırakarak, sadece et, kemik, mineral, enzim, hücre gibi fiziki ve kimyevi malzemeler cinsinden "Bir insan nedir?" sorusuna cevap aramaya çalışacağız. Sonunda karşımıza çıkacak "Sayılarla İnsan"ın sadece rakamlar ve birimler olarak ifade edildiğinde bile ne kadar muhteşem bir sanat eseri olduğunu göstermeye çalışacağız. Tıpkı Selimiye Camii'nin ince nakışlarından Mimar Sinan'ı; bir saatin çarklarından saatçiyi tanımaya çalışmak gibi... Buyrun "İnsan Denen Meçhul"ün sadece maddi boyutuna! Bu sayıda vücudumuzdaki en küçük canlı birim olan hücrelerin sayısı, büyüklüğü ve ömürleri hakkında bilgi vereceğiz. Hücreler Bir insandaki toplam hücre sayısı 100 trilyon Bir insandaki farklı hücre çeşitleri 210 kadar Her saniye ölen hücre sayısı yaklaşık 50 milyon Her saniye yeni yaratılan hücre sayısı yaklaşık 50 milyon Toplam alyuvar sayısı 25 trilyon Toplam akyuvar sayısı 25-100 milyar arası Toplam sinir hücresi sayısı 30 milyar (Bir sinekte 100 bin, fare beyninde ise 10 milyon sinir hücresi vardır) Beyin kabuğundaki sinir hücresi sayısı 10 milyar Beyincik korteksindeki hücre sayısı 10 milyar Bütün sinir hücrelerinin toplam sinaps sayısı 100 trilyon Normal halde günlük ölen sinir hücresi sayısı 50.000-100.000 Bir hatırlama sürecinde faal olan beyin hücresi sayısı 10 milyon-100 milyon Mide asiti üreten hücre sayısı yaklaşık 1 milyar yaklaşık 820 milyon En küçük hücre olan spermlerin boyu 3-5 μm Beyindeki glia hücrelerinin boyu 5 μm En büyük hücre olan yumurta hücresinin çapı 100-120μm Bir karaciğer hücresinin ortalama büyüklüğü 30-50μm Bir alyuvarın çapı 7 μm Bir böbrek hücresinin çekirdeğinin çapı 6,2 μm Metafazda dizilmiş kromosomların toplam genişliği 4,5 μm Omurilikteki ganglion hücresinin çekirdeğinin çapı 1,2 μm Bir mitokondrinin çapı 0,5-1,2 μm Bir lizosomun çapı 0,2-0,5 μm Bir mikrovilli kalınlığı takriben 100 nm Bir ribosomun çapı 12-20 nm Hücre zarının toplam kalınlığı 8,0 nm Hücre zarındaki bir bağlantı bölgesinin çapı 3,0 nm DNA çift spiral zincirinin çapı 2,0 nm Bir aminoasit molekülünün boyu 0,8-1,1 nm Bir atomun çapı 0,1-0,5 nm Anüs örtü epitel hücresinin ömrü 4,3 gün Üst deri hücresinin ömrü 19,2 gün Kalınbarsak örtü epiteli hücresinin ömrü 10 gün İncebarsak mukoza hücresinin ömrü 1,4 gün Sonbarsak mukoza hücresinin ömrü 6,2 gün İdrar torbası epiteli hücresinin ömrü 66,5 gün Dudak epidermis hücresinin ömrü 14,7 gün Ayak tabanı epidermis hücresinin ömrü 19,1 gün Nefes borusunu döşeyen epitel hücresi ömrü 47,6 gün Akciğer alveol hücresi ömrü 8,1 gün Midenin giriş bölgesini döşeyen epitel hücresi ömrü 9,1 gün Midenin çıkış bölgesini döşeyen epitel hücresi ömrü 1,8-1,9 gün Kulak içini döşeyen epitel hücresi ömrü 34,5 gün Alyuvarların ömrü 120 gün Nötrofil akyuvarın ömrü 4-5 gün Eosinofil akyuvarın ömrü 10 gün Lenfositlerin ömrü 5 günden senelerce Monosit akyuvarın ömrü aylarca Karaciğer hücresinin ömrü 222 gün Böbrek epiteli hücresinin ömrü 286 gün Tiroid epiteli hücresinin ömrü 287 gün Kemik hücresinin ömrü 25-30 yıl Sinir hücresinin ömrü ömür boyu çalışırlar Bölünerek sayılarını artıramayan hücreler yumurta hücresi, beyin ve sinir hüceleri, kıl soğancığı hücresi, terbezi hücreleri 1μm = 1/1.000 (10-3) mm 1 nm = 1/1000μm= 1/1.000.000 (10-6) mm k1nG.

insan denen meçhul manyak özellikler İnsan Denen Meçhul -3- Prof. Dr. Arif SARSILMAZ Hücre dediğimiz en küçük canlı birimin kendi içinde bir alem olduğunu geçen sayımızda belirtmiş ve bu müthiş dünyanın içine yerleştirilmiş, birbiri ile mükemmel bir uyum içinde çalıştırılan küçük makineler hükmündeki organel adı verilen cihazlardan bahsetmiştik. Ayrıca hücre zarının ince yapısının ne kadar hassas bir şekilde tanzim edildiği hususunda da bazı rakamlar vermiştik. Hücrenin sınırını belirlemek, içe ve dışa çeşitli maddelerin taşınmasına vasıta olmak, hücreyi parçalanmaktan korumak gibi vazifeleri olan hücre zarının, hareketli bazı kısımları da vardır. Bir kısım hücrelerin üzerinde ritmik hareket yapan sil veya kinocilia adı verilen çok sayıda ince, titrek uzantılar bulunur. Bunlardan stereocilia adı verilenler, daha uzun ve kamçı şeklindedirler; emme ve salgı vazifesi yapan ve hücrelerde yüzeyi genişletmekle vazifeli olanlar ise microvilli ismini alır. Şimdi bunlara ait büyüklüklere bakalım: Bir ciliayı yapan ince tüpçüklerin sayısı 9 x 2+2 Bir cilianın kalınlığı 0,25 μm Bir cilianın uzunluğu 7-10μm Nefes borusu içindeki ciliaların titreme veya çarpma sayısı saniyede 20 Kamçıların uzunluğu 100-200 μm Mikrovillilerin uzunluğu 1-6μm Mikrovillilerin kalınlığı 0,1 μm Mikrovillilerin hücre yüzeyini genişletme faktörü 20-50 defa İnsan iskeletine benzer şekilde hücrenin de bir iskeleti vardır. Bu iskelet, sitoplazma içindeki mikro tüpçükler ve özel mikro iplikçiklerden müteşekkildir. Bir mikrotüpçüğün dıştan dışa çapı 24 nm Bir mikrotüpçüğün iç boşluğunun çapı 14 nm Mikrotüpçüğün duvar kalınlığı 5 nm Mikrotüpçük duvarındaki temel tuğlaların molekül ağırlığı 100.000-120.000 Bir mikrotüpçüğün yapısındaki tubulin iplikçiklerinin sayısı 13 Mikrotüpçüğün azami uzama hızı dakikada 7,2 μm Mikrotüpçüğün azami kısalma hızı dakikada 17,3μm Kas hücresindeki aktin mikro iplikçiğinin çapı 5-7 nm Kas hücresindeki aktin mikro iplikçiğinin uzunluğu 1μm'a kadar Bir aktin molekülündeki aminoasit sayısı 375 Deri hücresindeki keratin iplikçiğinin molekül ağırlığı 40.000-68.000 Mesenşim hücrelerindeki vimentin iplikçiğinin molekül ağırlığı 57.000 Kas hücrelerindeki desmin iplikçiğinin molekül ağırlığı 53.000 Beyin astrosit hücresindeki protein iplikçiğinin molekül ağırlığı 45.000 Sinir hücresindeki iplikçiğin molekül ağırlığı 68.000 Hücre çekirdeğindeki laminin iplikçiğinin molekül ağırlığı 65.000-75.000 Hücrenin beyni ve program kitapçığı durumundaki çekirdek , sitoplazmanın içinde ekseriyetle merkezi bir konuma yerleştirilmiştir. Çekirdeğin de kendine ait bir zarı, nukleoplazma veya çekirdek sıvısı vardır, bunun da içinde çekirdekçik yer alır. Canlının biyolojik şifresinin kodlandığı DNA molekül zinciri de çekirdeğin içine dürülerek paketlenmiştir. Şimdi alem içinde bir alem olan çekirdek ile ilgili büyüklüklere bir göz atalım. Çekirdek sayısı Hücrelerde büyük çoğunlukla bir çekirdek vardır. Ancak alyuvarlar ile trombositler gelişme esnasında çekirdeklerini kaybeder. Karaciğer hücrelerinin % 20'sinde iki çekirdek bulunur. Kemik dokusundaki yiyici hücreler olan osteoclastlarda 5-20 kadar çekirdek bulunabilir. Çizgili kas hücrelerinde ise 1.000'den fazla çekirdek bulunur. Bu tip çok çekirdekli hücreler embriyonik dönemde birbirleriyle birleşmiş ve hücre sınırları kaybolmuş çok sayıda hücreden meydana gelmiştir. Çekirdek büyüklükleri Toplam hücre hacmine nispeten çekirdeğin hacmi % 5-20 Uç bir örnek olarak lenfositlerde bu nispet % 60 Böbrek hücresi çekirdeğinin büyüklüğü 6μm Omurilik ganglion hücresi çekirdeğinin büyüklüğü 1,2μm Akciğer alveolü hücresi çekirdeğinin büyüklüğü 5μm Çekirdekçiğin ortalama büyüklüğü 1-2 μm Çekirdeğin ortalama hacmi 20-500 μm3 Çekirdek zarı Zarın tabaka sayısı 2 Zarın kalınlığı 7-8 nm İki zar tabakası arasındaki mesafe 20-70 nm Çekirdek zarı üzerindeki delikler Zar üzerindeki deliklerin çapı 50-70 nm Deliklerin toplam alanının çekirdek zarı yüzeyine nispeti % 20 kadar Bir çekirdekteki toplam delik sayısı 3000-4000 DNA-Çift spiral zincir molekülü DNA spiral zincirinin çapı 2 nm DNA'daki farklı azotlu bazların sayısı 4 Birbirini takip eden iki helezon arasındaki yükseklik 3,4 nm Bir helezon üzerindeki aynı hizadaki en yakın iki nokta arasındaki azotlu baz sayısı 10 İp merdiveni şeklindeki zincirin bağlantısını sağlayan iki baz arasındaki mesafe 0,34 nm Bir insan hücresindeki toplam DNA ipliğinin uzunluğu 2 m Bir hücredeki DNA toplam uzunluğu çekirdeğin çevresini ne kadar sarar 400.000 kere İnsan hücresi çekirdeğindeki DNA ipliğinin hacmi 40 μm3 İnsan hücresi çekirdeğindeki DNA ipliğinin ağırlığı 5,8.10-12 g Haploid bir hücredeki nukleotid sayısı 3 milyardan fazla Bir insan DNA'sındaki protein kodlayan genlerin sayısı 1 milyondan fazla Protein kodlayan genlerin toplam DNA'ya nispeti % 3-5 DNA'daki nükleotidlerin nispeti % 31 Thymin, % 31 Adenin, % 19 Cytosin, % 19 Guanin Hücre bölünmesinde süreler Bir hücrenin toplam bölünme süresi yaklaşık 37 saat İnterfazda geçen süre 34-35 saat G 1 fazında 25 saat S fazında 8 saat G 2 fazında 1-2 saat Profaz 1 saat Metafaz Bir saatten az Anafaz Birkaç dakika Telofaz 30 dakikadan az Testisteki bir hücrenin mayoz bölünme ile sperm haline dönüşmesi 40-60 gün Ovaryumdaki bir yumurtanın mayoz bölünme ile olgun yumurta haline gelmesi 4700-18500 gün 1μm = 1/1.000 (10-3) mm 1 nm = 1/1000μm= 1/1.000.000 (10-6) mm k1nG.

Prof. Dr. Arif SARSILMAZ kaynağı bu adam fakat rakamlar ortalama sanırım

Su % 70 Protein % 15-20 Yağ % 2-3 Karbonhidrat % 1 Mineral tuzları % 1 Nükleik asitler % 10 Hücrelerimizin enerji santrali olarak bilinen, uzun çubuk şeklinde iç içe geçmiş iki zardan yapılmış, krista adı verilen içteki zarının kıvrımlarında solunum enzim ve koenzimleri bulunan, mitokondrilere bir bakalım: Bir sinir hücresindeki mitokondri sayısı 10.000 kadar Bir karaciğer hücresindeki mitokondri sayısı 2500 Bir mitokondrinin ortalama çapı 0,2 μm Bir mitokondrinin incebağırsak hücresindeki çapı 0,5-1,2 μm Bir mitokondrinin ortalama boyu 5-6 μm Bir mitokondrinin incebağırsak hücresindeki boyu 2 μm Karaciğer ve böbrek hücresindeki mitokondrinin ömrü 5-12 gün Kalb kası hücresindeki mitokondrinin ömrü 10-31 gün Mitokondrinin hücre içindeki nispeti... İnce bağırsak hücresinin %13,34'ü Karaciğer hücresinin % 13,22'si Mitokondrideki protein nispeti % 70 İnsan hücresindeki toplam DNA'ya göre mitokondrideki DNA nispeti % 1 Mitokondri içindeki taneciklerin çapı 30-50 nm Mitokondri içindeki enzimlerin sayısı 100'den fazla Mitokondrinin kendisine ait ribozomların büyüklüğü 12 nm Hücrenin içindeki önemli bir fabrika olan ve DNA'dan aldığı şifrelere göre aminoasitlerden protein dediğimiz temel yapıtaşlarını üreten ribozomlara da bir bakalım: Ribozomların üzerine yerleştiği endoplazmik retikulum zarlarının kalınlığı 7-8 nm Endoplazmik retikulumun iki zarı arasında kalan odacıkların genişliği 40-70 nm Bir mililitrelik akciğer dokusundaki hücrelerin içindeki endoplazmik retikulum zarlarının toplam yüzey alanı 10 m2 Bir ribozomun çapı 12-20nm Bir ribozomun inşa süresi 6 saat Sitoplazmada ribozoma bağlanan mRNA'nın çapı 1,5 nm Bir karaciğer hücresindeki ribozom sayısı 4 milyon Karaciğer hücresinde ribozom inşası saniyede 180 tane Bir retikülosit içindeki ribozom sayısı 30.000 Hücre içinde salgı ürünü sentezleyip depolayan Golgi cihazı, sindirim organeli olarak çalışan ve içinde parçalayıcı enzimler taşıyan Lizozom ve Peroksizomlarla ilgili rakamlara bir bakalım: Bir golgi sahasındaki zar keseciklerin sayısı 5-10 Bir bez hücresindeki golgi sahalarının sayısı 100-200 Bir karaciğer hücresindeki golgi sahalarının sayısı 250 Golgi cihazının büyüklüğü 0,3-1,5 μm Karaciğer hücresindeki golgi cihazının bütün hücreye nispeti.% 2 Hücrede eksiksiz bir golgi cihazının yeniden inşası 20 dakika Golgi ile endoplazmik retikulum arasındaki taşıyıcı keseciklerin çapı... yaklaşık 50 nm Bir lizozomun çapı 0,2-0,5 μm Lizozom içindeki PH-değeri 5 Sitoplazmanın pH-değeri 7 Lizozom içindeki farklı enzimlerin sayısı 40'dan fazla Peroksizomların çapı 0,3-0,5 μm Bir karaciğer epiteli hücresindeki peroksisom sayısı yaklaşık 1000 Hücreleri koruyucu zarların özel bir yapısı vardır. Zarların üzerinde madde alış verişi için hazırlanmış kapıcı gibi çalışan özel delikler , alıcı ve tanıyıcı moleküller yer alır. Hücre zarı, iki fosfolipid tabakasının yağ asitlerinden yapılmış kuyruk kısımlarının birbirine baktığı, fosforlu baş kısımlarının ise aksi istikametlerde yer aldığı üç tabakalı bir görünüme sahiptir. Sitoplazmayı dış ortamdan ayıran bu mükemmel zarın ne kadar hassas yapıldığına bir göz atalım: Hücreyi çepeçevre saran zarın toplam kalınlığı 8 nm Zarın dıştaki fosforlu hidrofilik yaprağının kalınlığı 2,5 nm Zarın ortadaki yağ asitlerinden yapılmış hidrofobik kısmının kalınlığı 3 nm Zarın içteki fosforlu hidrofilik yaprağının kalınlığı 2,5 nm Hücre zarındaki ortalama karbonhidrat nispeti % 10'dan az Karaciğer hücresinde % 2 Granüllü lökosit hücresinde % 15 Hücre zarındaki yağ nispeti % 50 Ortalama Protein/Fosfolipid nispeti 1:2 Farklı zarlardaki Lipid/Protein nispeti Sinir liflerinin üzerindeki Myelin kılıfta 1:0,23 Alyuvar zarlarında 1: 1,1 Tümor hücresi zarında 1: 1,5 Mitokondrinin iç zarında 1: 3,2 Bir hücre zarındaki ortalama hormon reseptörü sayısı yaklaşık 10.000 Hücre dışı sahaya uzanan glikokaliks iplikçiklerin kalınlığı 2,5-5 nm Zardan uzanan parmak şeklindeki çıkıntıların boyu yaklaşık 100 nm 1μm = 1/1.000 (10-3) mm 1 nm = 1/1000μm= 1/1.000.000 (10-6) mm k1nG.