Dürüst olalım: Pek çok kullanıcı, buna ben de dahilim, çevresel etkenler yüzünden bilgisayarlarının daha az enerji harcamasını önemsemez. Bunun gerekli olduğuna inanıyorum ancak güç tasarrufu işini sadece işin içine maliyet girdiği zaman önemsiyoruz. Bu yazının amacı enerji tasarrufu konusunda temel bilgiler vermek hem de hiç ek masraf çıkarmadan. Enerji tasarrufu yapabilmek için sistem bileşenlerini değiştirmek genelde akıllıca değildir çünkü gelecek iki veya üç senede edeceğiniz tasarruftan daha fazlasını bir anda harcarsınız. Örneğin, taşınabilir yongasetine sahip bir masaüstü anakartı 180 $ fiyata sahiptir ve ortalama ürünlerle karşılaştırıldığında 15 W tasarruf sağlar. Harcadığınız parayı çıkarabilmek için bu anakartı en azından birkaç yıl boyunca kullanmanız gerekir. Sonuç olarak enerji tasarrufu için bileşen değiştirmenizi önermiyoruz çünkü sonuçta büyük ihtimalle cebinizden daha fazla para çıkacaktır. Ancak yeni bir ürün almayı düşünüyorsanız durum değişir. Yine gidip körü körüne en verimli ürünü almanızı önermiyoruz tabi eğer verimlilik sizin için en önemli şey değilse. Maliyete bir bakın çünkü ortalama ve verimli bir işlemci anakart ikilisi neredeyse düşük güç tüketimli anakart ve işlemci kadar verimli olabilir. Düşük güç tüketimli bir işlemcinin maliyeti yüksek olmayabilir ancak başarımlarının düşük olacağı kesindir. Neredeyse bütün aygıtlar için geçerli en önemli enerji tasarrufu kuralı şudur: Eğer lazım değilse kapatın. Anında kullanıma hazır olması için bilgisayarınızı açık bırakmak isteyebilirsiniz ancak bu durumda en azından ekranı kapatabilirsiniz. TFT ekranlar boyutlarına göre 25 ile 100 W arasında güç tüketimi yaparken CRT ekranlar 100 W ve hatta büyükleri 200 W güç tüketebilir. Eğer elle kapatmak size zor geliyorsa işletim sisteminin güç yönetimini kullanabilirsiniz ve kullanmadığınız zamanlarda ekran kendiliğinden bekleme konumuna geçer. Bekleme konumunda ekranlar çok az güç tüketirler hatta yeni TFT ekranlar 1 W'ın altında enerji gerektirirler. Güç tüketimi mekanizmaları aynı zamanda kullanılmadığında işlemci saat hızını ve gerilimini düşürmek için de kullanılabilir. AMD bu özelliğe Cool'n'Quiet adını verirken Intel Enhanced SpeedStep olarak adlandırıyor. Yeni işlemciler sadece yüksek ve düşük hızları bilmiyorlar bunun yerine birkaç tane hız adımına sahip olarak geliyorlar. En son işlemci sürücülerini kurun ve çalışma kipini Masaüstü'nden Taşınabilir/Dizüstü'ne değiştirin. Windows gerekmiyorsa işlemcinizi daha düşük hızlarda çalıştırmaya başlayacaktır. Eğer çalışmazsa bu özelliklerin sistem BIOS'undan açık olduğuna emin olun. Hem BIOS hem de işletim sistemi sabit disklerin dönüşünü kullanılmadığında durdurma özelliğine sahiptir. Bu sayede sürücü başına fazladan 5-10 W güç tasarrufu sağlayabilirsiniz. Her ne kadar Windows'un kurulu olduğu disk çalışan pek çok hizmetten dolayı kolay kolay durdurulamasa da sisteme takılı olan diğer diskler bir süre sonra mutlaka durdurulacaklardır. Son olarak sisteminizi bekleme kipine geçirebilirsiniz. Teknik olarak hala açıktır ve güç kablosunu çektiğinizde veri kaybı gerçekleşir. Ancak sistem bekleme konumunda birkaç saniye içinde çalışır hale geçebilir. Ayrıca sistemi askıya alarak bellekteki bütün bilgilerin sabit diske yazılmasını ve sistemin öylece kapanmasını sağlayabilirsiniz. Windows Vista istediğiniz bileşeni bekleme kipine sokabilmeniz için ayrıntılı güç ayarları içeriyor. Bileşenlerin Güç Gereksinimleri Aşağıdaki tablo deney ortamımızda elde ettiğimiz verilerden oluşturuldu. Güç kaynağının güç gereksinimi değerleri bütün güç kaynaklarında olan ısı yayımına bakılarak hesaplandı. Bir güç kaynağı ne kadar verimliyse o kadar az elektriği ısıya dönüştürür. Anakart gereksinimi değeri kuzeyköprüsü, güneyköprüsü, ek depolama denetleyicileri ve gerilim düzenleyicileri gibi bütün anakart bileşenlerini de kapsıyor. İşlemci ve bellek gereksinimleri doğrudan anakarta bağlı olarak değişebiliyor çünkü gerilim düzenleyicilerinin verimi burada önemli rol oynuyor. Tabloda iki ekran kartı kullanan sistemler yok bu durumda güç tüketiminin daha da artacağı açık. Deney Düzeneği Deneylerimiz için Intel Core 2 işlemci ve Gigabyte'tan P965 anakart kullandık. Sistem Deney sistemimiz Windows XP altında boştayken 162 W güç tüketiyordu. Yapılacaklar: Güç tüketimi ayarlarını yapın ve bekleme konumunu kullanın; bu sayede enerji tüketimi sadece 5.3 W seviyesine kadar inebilir. Pek çok sistem herhangi bir tuşa basıldığında kullanıcının bekleme konumundan normale dönebilmesine izin verir. Yine pek çok sistem sistemi bekleme konumundan hybernation konumuna otomatik geçirebilir bu sayede bir süre sonra sistem tamamen kapatılabilir. Sistemin çalışır olması gerekiyor mu? Gerekmediği zamanlarda kapatın. Kapalıyken: Gerçekten kapalı mı? Güç tüketimini kontrol edin çünkü bazı güç kaynakları ve ekranlar kapalıyken bile bir miktar güç tüketebilirler. Tasarruf: Bekleme konumunda %95. İşlemci İşlemcinizin güç yönetimi özelliklerini kullanın! Bütün Athlon 64 işlemciler ve Sempron ailesi Cool'n'Quiet özelliğini destekler. Soket 775 için olan bütün Intel işlemciler benzer bir teknoloji olan SpeedStep özelliğini destekler. Sistem boştayken gereken güç ve sonuç olarak soğutma gereksinimi bu özellikler sayesinde ciddi şekilde azaltılabilir. Yapılacaklar: Cool'n'Quiet veya Enhanced SpeedStep özelliklerinin BIOS'tan açık olduklarını kontrol edin. Windows için en son işlemci sürücülerini kullandığınızdan emin olun Windows'un dizüstü/taşınabilir güç şemasında olduğundan emin olun Tasarruf: Core 2 Extreme işlemci kullanan test sistemimiz EIST etkin hale getirildiğinde 162 W'dan 150 W'a indi. Athlon 64 X2, Pentium 4 ve Pentium D işlemcilerle daha yüksek tasarruf sağlayabilirsiniz (50 W'a kadar). Sabit Disk Sabit diskler genellikle çalışırken yaklaşık olarak 10 W veya biraz üstü güç tüketirler. Yani hesap kolay: Her eklediğiniz sabit disk fazladan 10 W güç tüketecektir. Eğer depolama için üç sabit disk kullanıyorsanız ileride daha büyük kapasiteli tek bir sürücüye geçmeyi düşünebilirsiniz çünkü bu sayede azalan sabit disk başına 10 W tasarruf sağlayabilirsiniz. Gigabyte başına maliyet hızlı bir şekilde düşerken 80 - 200 GB kapasiteli sabit diskinizi 30 - 40 $ civarına satıp 400 GB sabit disk için 80 $ yatırım yapabilirsiniz. 500 GB kapasiteli sabit diskler de kısa bir süre içinde 100 $ sınırının altına inecek. Yapılacaklar: Sabit diskler için olan tasarruf özelliklerini etkin hale getirin özellikle de 24/7 çalışan sistemler için Tasarruf: Dönme motoru duran sürücü başına 8-9 W. Daha yüksek kapasiteli sabit diske geçerek azalttığınız her sürücü için 10 W. Bellek Ana belleğin sistemin güç tüketimi üzerinde önemli bir etkisi vardır. Bellek hızı ve gerilim kesinlikle buna etki eder ancak bu yazıda daha çok sistemin bellek yapılandırması üzerinde duracağız ve saat hızı, gerilim gibi değişkenlerden ikinci bölümde bahsedeceğiz. Sistemimizde kullandığımız iki adet bellekle güç tüketimi sistem boştayken 150 W kadardı. Bellek sayısını ikiden dörde çıkardığımızda 8 W artış gözledik ve sistemin tüketimi 158 W oldu. Tek bir bellek birimi kullanmanızı önermiyoruz çünkü bu durumda çift kanal çalışma özelliği ortadan kalkıyor ve bellek veriyolu genişliği düşüyor. Yapılacaklar: Eğer gerçekten belleği hızaşırtmak istemiyorsanız bellek gerilimini artırmayın Eğer mümkünse dört yerine iki adet bellek kullanın (4x 512 MB yerine 2x 1 GB) Tasarruf: DDR2-800 olan deney sistemimizde dört yerine iki bellek kullanarak 8 W tasarruf sağladık. Mr.

Enerji Tasarrufunun Temelleri Sadece başarım deneylerinin dikkate alındığı günler geride kaldı. AMD ve Intel işlemciler ilk kez Gigahertz sınırını geçtiklerinde (şu anda hızlar 4 GHz seviyesine doğru yaklaşıyor) güç tüketimi ve ısı yayımı eğer doğru soğutulmazlarsa işlemciler için felaketle sonuçlanıyordu. Her ne kadar o zamanlar pazarda daha az güç tüketimi yapan işlemciler bulunsa da Intel'in çift çekirdekli işlemcilerinde de NetBurst mimarisini kullanmaya devam etme kararı güç tüketimini daha da büyük boyutlara taşıdı. Ancak Core 2 işlemci ailesinin gelişi her şeyi alt üstü etti çünkü Core 2 yarıdan daha az bir enerji tüketimiyle daha fazla başarım sunabiliyordu. Biz bunun da yeterli olmayacağını düşünüyoruz çünkü güç tasarrufu yapabileceğiniz bileşenler sadece işlemcilerle sınırlı değil. Elektrik devrelerindeki direnç ısı üretir. Bu durum birkaç yüz milyon transistör içeren merkezi işlemciler veya çok daha az bileşene sahip olan ses işlemcileri için de aynıdır. Güçlü bir çokluortam bilgisayarı en azından dört karmaşık silikon bileşen içerir: İşlemci, ekran kartı ve iki yongaseti bileşeni. Buna bellekleri ve gerilim düzenleyicileri , ağ ve ses bileşenlerini, Firewire ve ek depolama denetleyicilerini eklersek toplamda 30 - 70 farklı yonganın bir arada çalıştığını ve hepsinin de güç tüketerek ısı yaydığını görürüz. Transistörlerin yapısının küçültülmesi çalışma gerilimini düşürür bu sayede elektrik direnci düşer ve bileşenler daha az ısı yayar. Bu yöntem enerji tasarrufu yapmak için kullanılan geleneksel bir yöntemdir ancak daha çok saat hızlarını artırmak veya daha fazla transistörü bir araya getirebilmek için de kullanılabilir. Daha fazla transistör sayısının ısı yayımını artıracağı kesin ayrıca transistör sayılarının da gün geçtikçe arttığı ortada. Bu konuya önlem olarak AMD ve Intel'in gelecek nesil çoklu-çekirdekli işlemcileri sadece kullanılmayan transistörleri kapatmakla kalmayacak aynı zamanda dinamik olarak kullanılmayan bütün çekirdekleri tamamen kapatabilecekler. Ayrıca büyük ihtimalle tek iş-parçaları süreçleri hızlandırabilmek için tek bir çekirdeği hızlandırabilecekler (Örneğin Intel EDAT - Enhanced Dynamic Acceleration Technology 45 nm Wolfdale ve Yorkfield işlemcilerde hayata geçirilecek). Günümüzdeki işlemcilerin büyük bir kısmının iş yüküne göre işlemci çekirdeği hızını değiştirebildiğini düşünürsek bir sonraki adımın bu olması mantıklı geliyor. Peki, diğer bileşenlerde durum nedir? Ekran kartları işlemcilerden daha fazla ısınmıyor mu? Sabit disklerin güç tüketimi ne kadar? Bellekler çok fazla güç tüketir mi? İki yerine dört bellek birimi kullanılınca güç tüketiminde önemli bir fark oluşur mu? Kullanılmayan anakart özelliklerini kapatsam ne olur? Deney merkezimize giriyoruz ve bu sorulara tek tek cevap arıyoruz. Enerji Tasarrufu Yapmak Akıllıca Enerji tasarrufu tabi ki çevresel anlamda önemli bir konu. Enerji fiyatları genelde alış veriş yaparken kararlarımız üzerinde pek etkili olmuyor. Ayrıca elektriksel direnç, elektrik enerjisini doğrudan kullanılmayan ısıya dönüştürüyor ve daha iyi soğutma yapılması gerekiyor. Bu da bilgisayarınızın daha pahalı olmasına yol açıyor çünkü ısı iletkenliği yüksek malzemeden yapılmış veya sıvı destekli pahalı soğutucular almak zorunda kalıyorsunuz. Ya da yeterli yatırımı yapacak paranız yoksa bilgisayarınız en sonunda fan gürültüsünden başka bir şarkısı olmayan bir müzik kutusuna dönüşüyor. Ek olarak ısı, bazı bileşenlerin ömrü üzerinde doğrudan bir etkiye sahip. Sabit diskler genelde beş yıllık bir çalışma ömrü için tasarlanmışlardır ancak tanımlanan en yüksek sıcaklıklara yakın koşullarda uzun süre çalışmak kullanılabilir ömürlerini önemli ölçüde azaltır. Silikon parçalar veya gerilim düzenleyiciler de artan sıcaklıktan kötü anlamda etkilenirler. Her durumda parçaların kullanılabilir ömrü üzerinde bir tahmin yapmak çok zor. Yüksek ısı yayan bilgisayarlar elektrik faturanıza da kötü etki yapabilirler çünkü sadece bileşenleri soğutmak zorunda kalmazsınız aynı zamanda bilgisayarınızın içinde bulunduğu odayı da soğutmanız gerekebilir. 400+ W gücünde ileri seviye bir oyun bilgisayarı bütün odayı ısıtacak kadar güçlüdür. Her ne kadar Doğu illerimizde oturan kullanıcılar soğuk kış günlerinde bu durumdan rahatsızlık duymasalar da daha sıcak yerlerde oturan kullanıcılar klimayı açmakta bir an için tereddüt etmeyeceklerdir. Bu da artan elektrik faturası anlamına geliyor. Bu durum birden fazla bilgisayarın kullanıldığı veri merkezlerinde her geçen gün daha da önemli bir hale gelmektedir. Eminim bir bilgisayar olabildiğince verimli olmalıdır dediğimde kimse buna karşı çıkmayacaktır. İster dizüstü ister masaüstü olsun ben bilgisayarların gereğinden fazla enerji kullanmasını istemiyorum çünkü... Masamın altında bir fırın olması hoşuma gitmiyor Bilgisayar çok fazla iş yapmazken artan sıcaklık yüzünden fanların çalışarak gürültü çıkarması beni rahatsız ediyor Soğutma çözümlerine ana bileşenlere harcayacağım paradan ayırmak işime gelmiyor. İşlemciye, ekran kartına veya sistem belleğine para harcasam daha iyi olmaz mı! Transistör etkinliğini ve saat hızını iş yüküne göre denetleyen teknolojiler mevcut neden onları kullanmayayım? İki Ölçü: Sistem Boştayken Ve Tam Yük Altında Çekilen Güç Dizüstü bilgisayarların enerji tüketimi genellikle 20 - 50 W (bazı masaüstünden aktarılan ürünler 80 W'ye kadar çıkabiliyor) arasında değişirken masaüstü bilgisayarlar 60 - 600 W arasında değişebiliyor. Pek çok bilgisayar yeni bileşenlerle sistem boştayken 60 - 80 W arasında güç tüketirken karmaşık işlemler yapıldığında 100 - 150 W enerji tüketebiliyor. Yaptığımız gözlemlere göre günümüzün Athlon 64 X2 işlemcileri sistem boştayken son derece az güç tüketimi yaparken, Intel Core 2 Duo, yüksek iş yükünde Athlon'a göre sadece hızlı değil aynı zamanda daha verimli. Yüksek işlemci yükü oranlarına sadece bileşenlerinizi gerçekten zorlayan uygulamalar kullandığınızda ulaşabilirsiniz bu yüzden en yüksek değer genelde ortalama ve en düşük değerden daha az önemlidir . Kullanıcılar çalışma zamanlarının büyük kısmını e-posta, yazı belgeleri, hesap tabloları veya Powerpoint sunumlarıyla geçirirler ve büyük ihtimalle işlemcilerini %30-40 yük altında tutarlar ortalama kullanım ise %20'nin altındadır. Diğer taraftan yüksek güç gerektiren 3B oyunlar, yaratımlama , ses veya video kodlama işleri ya da bilimsel uygulamalar işlerini mümkün olduğunca çabuk bitirebilmek veya daha fazla kare hızı sağlayabilmek için sistem kaynaklarını sonuna kadar kullanırlar. Çoğu kullanıcı bilgisayarları etkin bir şekilde çalışırken artan gürültüyü ve soğutma gereksinimini normal karşılar. Her ne kadar AMD ve Intel 65 W sınırının altında kalan orta seviye işlemciler üretmeye odaklansa da AMD/ATI ve Nvidia gibi üreticilerin hala yapması gereken iyileştirmeler var. Özellikle de ileri seviye grafik canavarları AMD/ATI Radeon HD2900 ve Nvidia GeForce 8800 gibi modeller ortalama seviye olan rakiplerine göre çok daha fazla güç tüketirler. 3B işler yaparken bu durum normaldir ve benim de bu konuda bir itirazım olamaz ancak benim söylemeye çalıştığım şey GPU boştayken Windows ortamında da aynı durumun söz konusu olduğu: Bu yazının ekran kartı bölümünde göreceğiniz üzere GeForce 8800 GTX ve Radeon HD2900XT ekran kartları ortalama seviyeye yönelik GeForce 8600 GTS ve Radeon X190XT'ye göre 40 W'dan fazla güç tüketimi yapıyorlar. Açık bir şekilde daha yapılacak çok şey var. Tasarruf Etmeye Nasıl Başlanır? Dürüst olalım: Eğer cüzdanınızı rahatsız etmiyorsa güç tüketimi konusunu neden önemseyelim? Hiç gürültü ve ısı seviyesini düşündünüz mü? Mr.