Mercan Dede, son albümünü ve yeni projelerini anlattı... "800"ün ortaya çıkış hikayesiyle başlayalım mı? Mevlana'nın 800. yaş günü. Dünyanın her yerinde kutlamalar var. UNICEF bu yılı Mevlana yılı ilan etti. Benim albüm de Mevlana'ya ufak bir doğum günü hediyesi. Mevlana bugün her zaman olduğundan daha fazla aramızda. Bu dönemde üretilen sanat eserleri, aradan üç buçuk saat geçtikten sonra yok oluyor. Diğer taraftan 800 yıl evvel yazılmış bir metin bugün dünyanın en çok çevrilen kitapları arasında bulunuyor. Bu, olağanüstü bir şey. Daha da önemlisi; Mevlana'nın söylediklerinin zamanla ve mekanla sınırlı olmaması, hala canlılığını koruması. Biz de istedik ki yaş günü pastası gibi bir albüm yapalım. "800", tek başına bir albüm. Bir şeyin başlangıcı veya sonu değil. Çalışmak istediğim tüm sanatçılar destek verdi. Tablayı Shankar Das çaldı. Bağlamada benim çok sevdiğim müzisyen İsmail Tunçbilek var. Sonra Ceza destek verdi. Albümde bir parça vardı sözlü yazdığım, onu da sağ olsun Yıldız Tilbe geldi ve söyledi. Yaklaşık 30 müzisyen var albümde. Tam Mevlana'nın yaş gününe yakışacak gibi; farklı dünyalardan insanlar gelip kayıt ettiler. Bu kadar çok müzisyenin destek vermesi, süreci de uzatmıştır. Ne kadar zamandır uğraşıyorsun albümle? 10 ay boyunca haftada 7 gün, günde 5 saat bu albümle uğraştım. Kayıtlar hem Türkiye'de hem Kanada'da oldu. Toparlama biraz uzun sürdü tabii. İsmail Tunçbilek 4 dakikalık bir bağlama taksim yapıyor mesela. İnanılmaz güzel bir taksim, ama parça zaten 4 dakika. O taksimi edit etmek inanılmaz zordu. Bir şekilde hepsi bir araya geliyor. Arada güzel bir denge kurmaya çalışıyoruz. Bazen bir kelime bir cümleden çok fazla şey ifade edebiliyor. Son parça 'Nerdesin'in bir bölümünde 'nerdesin' kelimesi sürekli tekrar ediyor. İşte orada herkes kendinden bir şeyler bulabilir. Albüm bir şekilde kendi yolunu buldu. Herhalde Pir'in sayesinde... Bir yerlerden yönetiyordu orkestrayı. Bu kadar çok sesi ve insanı Mevlana fikri altında bir araya getirmek nasıl bir uğraştı? Mevlana denince herkes farklı bir şey hayal ediyor. Mesela "800" ismini duyunca daha tasavvufi bir albüm bekleyenler oldu. Benim için Mevlana; aşk, hoş görü ve sevgi anlamına geliyor. Gelen müzisyenlere de bunu söyledik. Ben hiç stüdyoda çalışmam; çay içerek, sohbet ederek evde yaparım kayıtları. Ceza'nın ve Yıldız Tilbe'nin yazdığı sözler biz muhabbet ederken o anda yazıldı. Müzikte samimiyet çok önemli. Örneğin Yıldız Tilbe söylediği 'Tutsak'ta "Güneşten sıcak, sudan çıplak, martıların kanadı gibi tutsak..." diyor. Bunu başka birine söylettiğin zaman da iyi olabilir. Ama Yıldız söylerken çok farklı bir duygu veriyor. Yıldız Tilbe'yle çalışmaya nasıl karar verdin? Geçmişten gelen bir arkadaşlığınız var mıdır? Daha önce arkadaş değildik. Ben o tür müziği dinlemem. Yıldız Tilbe'nin albümleri de bende yoktur. Ama ne zaman sesini duysam, beni çeken bir şey olur. Onun gönlü, sesine yansıyor. Yıldız Tilbe'yi bir müzisyen olarak müzik piyasası içinde nasıl buluyorsun? Oğuz Atay'ın "Tutunamayanlar" romanı vardır ya. Bir tutunamayanlar grubu var Türkiye'de. Ve bu tutunamayanlar grubu belli bir sınıfa ait değil. Onların en büyük özelliği tutunamamakta ısrar etmeleri. Yıldız Tilbe de öyle. Müzik piyasasının durumu ortada. Ama Yıldız bence bir şeyleri nadasa yatırmış, bekliyordur.

Röportajın devamı... 'Mercanistan' diye bir şarkı var albümde. Ondan biraz bahseder misin? Şarkıya bu ismi vermek nereden icap etti? "Mercanistan", bizim ülkemiz... Bir gönül ülkesi. O ülkede yaşan insanlar var. Kendi dilleri var; gönül dili. Kendi bayrakları var; saydam renksiz bir şey. Şarkı o ülkeyi anlatıyor. "Mercanistan" üç ayrı parçaydı aslında. Sonra bir anda fark ettim ki, benim dünyamda o üç şarkı bir arada duruyor. 'Mercanistan', albümdeki modern-gelenek / doğu-batı buluşmasının en yoğun hissedildiği parça... "Mercanistan"ın oluşmasında İstanbul'un çok önemi var. Çünkü İstanbul benim için çok önemli bir kent. Nereye gidersem gideyim, geleceğim yer burası nihayetinde. İstanbul'un içinde çok hareket var. Etiler'den Taksim'e gelene kadar sokakta, dünya kadar şey değişiyor. Birbirini iten şeyler de var. İstanbul'un yorucu olmasının sebebi de bu. Belki de çirkin yapılaşma ve trafik gibi sorunlar, bu kentin altındaki büyüyü ve ruhu örtüyor. Onun altına geçebilen geçiyor ve o ruhu içine çekiyor. "Mercanistan", albümdeki en kişisel parça. Ceza daha önce de senin "Su" albümüne konuk olmuştu. Nasıl buluyorsun onu? Ceza bana sorarsan, tüm müzik türleri ve sanat formlarında, son 15 yılda Türkiye'de yetişen en kendine has sanatçı. Hem çok iyi bir rapçi hem çok iyi bir şair. Bu ikisinin bir arada olması çok önemli. Ceza'yı önemli kılan şairliği bence. 5 yıllık bir dostluğumuz var. Son derece samimi ve içten buluyorum onu. Son albümünde popülerlikle baş etmeye çalışıyordu... Bu durum albümdeki çoğu şarkının ana fikriydi... Baş eder bence. Ama Ceza'nın kitlesi baş eder mi, o esas soru bu. Ceza dinleyicileriyle kendisi arasında mesafeyi kaldırabiliyor. Bu önemli bir özellik. Onun değeri, ileride daha çok anlaşılacak. Ben asılda Ceza'nın şair yanının fark edilmediğini düşünüyorum. Ceza'nın zorlandığı tek bir şey var bence, ki bu hepimizin derdi; Türkiye'deki müzik piyasası. Kaç tane şirket var, Ceza'yı daha ileri götürecek bir şeyler sunan? Ceza bence son 15 yılda Türkiye'de yetişen en iyi sanatçı. Tutunamayanlardan bahsettin. Kendini o anlamda nasıl görüyorsun? Tutunabilmiş bir görüntün var, dışarıdan bakıldığında. Bizim görebildiklerimizin arkasında, senin tutunamadığın şeyler neler? Çok şey var. Mesela Mercan Dede ismi oturdu. Yurtdışında tanınıyoruz, başarılı işler yaptık. Eğer tutunabilmiş olsaydım, "800" gibi bir albüm yerine, çok ticari başka bir albüm yapabilirdim. Ya da 4 tane reklam filmine çıkar, önüme gelen bir yığın ipe sapa gelmez Türk film ve dizilerin müziklerini yapardım. İyi de para kazanırdım. Hiçbirini yapmadım. Çünkü yapsam, başka biri olurdum. Evim, arsam, arabam yok. Bunlar şikayet değil, seçim. Önemli olan en başındaki içtenliği, şu anda da duymak. Hele bizim gibi hayata zor şartlarda başlamış, maddi durumu düşük ailelerden gelmiş insanlar için meşhur olma duygusuna kapılmak çok kolay olabiliyor. Ama zamanla şunu öğreniyorsun: Çok fazla ortalıkta olmamak, kenarda durmak lazım. Bu albüm için hiç konser yapmadım, yapmayacağım da. Bir tane Ankara'da engelli çocuklara yardım maksadıyla bir konserimiz oldu. Duruşun senin hayatını belirliyor. Bir albüm yapıp, dünyayı değiştirmek isteyen insanlara, "ben de buradayım," diyorsun. İleride "Mercanistan" belki edebiyatta belki de sanatın başka kollarında devam eder. Ve tutunamayan insanların arada bir uğradığı meyhane işlevi görebilir. Bir ara çok ortalıktaydın. Özcan Deniz, Fazıl Say gibi farklı müzisyenlerle ortak projelerin, konserlerin oldu. Şimdi seni daha az görüyoruz. Geriye dönüp baktığında nasıl değerlendiriyorsun? O denge çok önemli. Ortalıkta olmak ve kenarda olmak. Biz kenarda yaşayan insanlarız. Bazen fazla ortalıkta olduğunu hissettiğinde kendini geri çekme ihtiyacı duyuyorsun. Bazen dengeler senin dışında gelişiyor. Bir albüm çıkardığında plak şirketinin senden ilk istediği şey, yapabildiğin kadar röportaj yapman. "800"in tanıtımı için dedim ki; seçtiğimiz, sevdiğimiz insanlarla röportaj yapalım. Belki yaptığım röportaj oranı, normalin yüzde 5'i kadar. Müzikte de aynı şey söz konusu. Özcan'ın sesini ben beğenirim. Yaptığımız çalışmadan da memnunum. Yıldız Tilbe, Sabahat Akkiraz, Natasha Atlas gibi farklı insanlarla çalıştım. Ama düne ait söz, dünde kaldı. Bugün yeni bir şey söylemek lazım. Bu yenilenmenin kriterleri neler peki? Türkiye'de bir şey yapmak için geçmişten farklı bir şey yapmak lazım. Fakat bu şartlar için yine Türkiye'de benim sevmediğim para unsuru devreye giriyor. Bazen bana konserlerde, yaylı bölümünü niye alt yapıdan çaldığımı soruyorlar. Eğer bir yaylı grubu getirirsem, konserin bilet fiyatı 30 YTL daha artıyor. Yapacağın tercih, o parayı verebilecek veya veremeyecek insanlar arasında. Ben üniversite öğrencisiyken İstanbul'da ayda 1 tane kitap alabilirdim ve 2 kez sinemaya gidebilirdim. O şartları çok iyi biliyorum. Son yıllarda daha çok yurtdışında çaldım zaten. Biraz bahseder misin yurtdışı konserlerinden? Son 3 yılda yurtdışında çok çaldım. Paléo Festivali'nde Ravi Shankar ve Lenny Kravitz'le aynı sahnede çaldım. 30 bin kişi vardı. Bu benim rüyada bile göremeyeceğim bir şeydi. Montreal Uluslararası Caz Festivali'nde Radiohead'le aynı sahnede çaldım. Bunlar acayip şeyler. Montreal'de çalarken etkileyici bir şey oldu. Önde yaşlı bir adam küçük bir kızla dans ediyordu. Adam bizim yıllarca dinlediğimiz, John Mc Laughlin'di. Sonra bir workshop verdim. Oraya da Jethro Tull'dan Ian Anderson geldi. Hayal gibiydi. Ian Anderson work shop'ta bir şey sordu mu? Kanun sazına inanamadı. "Nasıl akort ediyorsunuz, ses sistemi nasıl?" diye sordu. Müzisyenler genelde bizim makam sitemimizi merak ediyor. Bir de yanında Göksel Baktagir gibi kanun sazını dünyanın en iyi çalan insanlarından biri varsa, ilgi artıyor. Son birkaç yıl da İstanbul ve Türkiye'ye ilginin arttığını görüyorum. Bizim müziğimiz de bir parça Türkiye'yi temsil ediyor. İstanbul'a olan ilgiyle bizim müziğimiz de paralel gidiyor. 2005-2006 arasında 2 milyon km'den fazla yol yapmışız. Yani dünyanın etrafını 50'den fazla dönmüşüz. Biraz geri çekilmemin başlıca sebebi bu. Çünkü bu bayağı yorucu bir şey. Neler yapacaksın peki? 10 yıl aradan sonra Güzel Sanatlar Fakültesi'ne geri döndüm. Yeniden resim yapmaya başladım. Üzerinde uğraştığım bir kitap var. Uzun zamandır notlar topluyorum. Fazıl Say'la Viyana'da bir konserimiz olacak. Ondan sonra bir Japonya turnesi var. Bunlar önceden ayarlanmış işler. Sonra bir müzik olayı yok planda. İğneyi plağa koyduğumda heyecan duyduğum sürece devam edeceğim. O heyecanı halen duyuyorum. Ama kırılma noktasına yaklaştığımı hissediyorum. Bu nedenle bir geri çekilip, yeni fikirler bulmak lazım. Yeni bir Arkın Allen veya Mercan Dede albümü için çok acelen yok galiba... Evet. Hiç acelem yok. "800" belki son albüm bile olabilir. Genç müzisyenlere prodüktör olarak yardım edebilirim. 10 yılda çok güzel şeyler yaşadım. Belki bir yaştan sonra fiziki enerjin de sınırlı hale geliyor. Eskiden 4 gece üst üste uykusuz dj'lik yapardım. Şimdi 5 saatlik bir konserin ardından hemen otel odasına gidip yatıp uyuyorum. Mercan Dede fikri çok iyi bir yere geldi. O fikrin üzerine daha güçlü fikirler inşa etmek lazım.