Madde 20 Aza-yı Cemiyet kendilerine münferiden taalluk eden hususatta işbu ahidnamenin miyanelerinde mevcut olup ahkamile gayr-i kabil-i telif olan bilumum taahhüdat ve itilafatı fesh ve ilga ettiğini tasdik eder. Ve üeride taahhüdat ve iltilafat-ı mümasile akdetmemeği resmen taahhüt eylerler. Azadan biri Cemiyette duhulundan mukaddem ahidname ahkamile gayr-i kabil-i telif bir takım taahhüdat deruhde etmiş ise işbu taahhüdatından kurtulmak için derhal tedabir-i lazıma ittihaz eylemek mecburiyetindedir. Madde 21 Hakem ahidnameleri ve Monroe kaidesi gibi bir memlekete mahsus itilafat misillu sulh ve müsalemetin muhafazasını kafil bulunan taahhüdat-ı düveliye işbu ahidname ahkamından hiç birile gayr-i kabil-i telif addedilmeyecektir. Madde 22 Usul ve kavaid-i atiye mukaddema kendilerini idare etmiş olan hükumatın kalemrev-i hükümdarisinden harbi müteakip huruç etmiş olan ve medeniyet-i haziranın bilhassa müşkül bulunan şeraiti dahilinde kendilerini idareye henüz muktedir olamayan milel ve akvamın sakin oldukları müstemlikat ve arazi hakkında tatbik olunur. Bu milel ve akvamın saadet-i hal ve inkişaf ve terakkisi medeniyet için bir vazife-i mukaddese olduğundan bu vazifenin ifası için ahidname-i hazıraya bazı teminat derç ve ithali münasiptir. Bu usul ve kaidenin hayyiz-i fiile isali için ahsen-i tedbir milel ve akvam-ı mezkurenin vasayetini menabi-i servet ve ter-carüb yahut vaziyet-i coğrafiyeleri itibarile işbu mesuliyeti de-ruhdeye en muktedir olan ve bunu kabul hususunda izhar-ı muvafakat eylemiş olan milel-i müterekkiyeye tevdi edilmekten ibarrettir. Milel-i müterekkiye işbu vasayeti mandater sıfatile ve cemiyet namına ifa edeceklerdir. Mahiyet-i vesayet milletin derece-i terakkisi ve arazisinin mevki-i coğrafisi ile şerait-i iktisadiyesine ve buna müşabih sair bilcümle ahvale göre tahallüf etmelidir. Mukaddema Devlet-i Aliye'ye tabi bulunmuş olan bazı cemaat bir derece-i terakkiye mazhar olmuşlardır ki milel-i müstakbele halinde mevcudiyetleri muvakkaten tasdik olunabilir. Şu şartla ki bir mandaterin nasayih ve muaveneti kendilerini başlıbaşma harekete muktedir olacakları zamana kadar bunları idareye rehber olsun. Mandater intihabı hususunda cemaatların evvelce arzuları nazarı itibare alınmalıdır. Milel-i saire bulundukları derece-i terakki ile bilhassa vasatı Afrika akvamının derece-i terakkileri esir, esliha ve küul ticareti gibi sui istimalatm men'i suretile intizam-ı umuminin ve hüsn-i ahlakın muhafazasını kafil olabilecek tahdidattan maada sair bir guna tahdidat icra edilmeksizin serbesti-i vicdan ve mezhebin ve umur-ı inzibatiye yahut müdafaa-i arazi müstesna olduğu halde kılağ ve istihkamat veya üssülhareke-i askeriye ve bahriye tesisinin ve yerlilere askerlik taliminin men'ini mut azanımın ve Cemiyetin kezalik aza-yı sairesine mübadelat ve ticaret için şerait-i mütesaviye temin eyleyecek olan şerait tahtında mandaterin orada arazinin idaresini deruhte eylemesini müstelzimdir. Elhasıl Afrika'nın cenub-i garbisi ve cenub-i Okyanosya'da kain bazı cezair gibi yerler vardır ki ahalisinin seyrekliği, mesaha-i sathiyesinin mahdudiyeti, merakiz-i medeniyetten bu'du mandaterin arazisine mülasık olması veyahut ahvali saire dolayısile balada beyan olunduğu veçhile yerli ahalinin nef'ine bir takım teminat itası kayd-ı ihtirazisi tahtında olarak mandaterin ec-za-yı mütemmime-i arazisinden bulunuyormuş gibi ancak mandaterin kavanini mucibince idare olunabilir. Her halde mandaterin idaresini deruhde etmiş olduğu arazi hakkında Meclise her sene bir rapor ita etmesi lazımgelir. Mandaterin derece-i hükm ve nüfuzu ile tarafından icra edilecek murakaba veya idare hakkında aza-yı Cemiyet arasında evvelce bir mukavelename mevcut değilse Meclis tarafından bu nokat hakkında bilhassa ita-yı hüküm ve karar edilecektir. Mandaterin her sene vereceği raporları ahız ve tetkik eylemek ve vasayetlerin ifasına mütedair bilcümle mesail hakkında Meclise rey beyan etmek vazifesile mükellef daimi bir komisyon teşkil olunacaktır. Madde 23 Kayd-ı ihtirazı tahtında ve elhaletühazihi mevcut olan veyahut bilahara akdedilecek olan mukavelat-ı düveliye ahkamına tevfikan Cemiyetin azası : a) Kendi arazileri ile münasebatı ticariye ve sınaiyelerinin şamil olduğu bilcümle memalikte erkek, kadın ve çocuklar için hakkaniyet ve insaniyetperverane şerait-i say ve amelin temin ve muhafazasına ve bu maksadla iktiza eden beynelmilel teşki latın icra ve idamesine sarf-ı mesai edeceklerdir. b) Kendi idarelerine mevdu arazisi dahilindeki yerli ahali hakkında adilane bir surette muamele icrasının teminini deruhde ederler. c) Nisvan ve etfal ile afyon ve sair ecza-yı tıbbiye-i muzırra ticaretine müteallik itilafatın murakabesine Cemiyeti memur ederler. d) Esliha ve mühimmat ticareti murakabesinin menafi-i umumiye için muktazi bulunduğu memalik ile olacak bu ticareti murakabe-i umumiye tahtında bulundurmağa Cemiyeti memur ederler. e) Münakalat ve transitin mvıhafaza-i serbestisini ve bil umum aza-yı Cemiyete ait ticaret hakkında muhikkane bir mu amele icrasını temin için tedabir-i lazımeyi ittihaz eyleyecekler dir. Şu kadar ki 1914 senesinden 1918 senesine kadar esna-yı harbda tahrip edilen memalikin havayic-i mahsusası nazar-ı iti- bare alınmalıdır. f) Emrazın önünü almak ve emraza karşı mücadelede bulun mak üzere bir mahiyet-i beynelmileliyeyi haiz bir takım tedavir ittihazına sarf-ı mesai edeceklerdir. Madde 24 Müşterek muahedenamelerle mukaddema tesis edilen bilumum beynelmilel kalemler, tarafinin inzimam-ı muvafakati kayd-ı ihtirazisi tahtında Cemiyetin daire-i salahiyeti altına vazolunacaktır. Menafi-i düveliyeye ait umur ve mesalihin tesviyesi için buhara tesis olunacak olan diğer bilcümle aklam ve heyet Cemiyetin taht-ı idaresine vazedilecektir. Mukavelat-ı umumiye ile bir suret-i tesviyeye rabtedilen ve fakat beynelmilel komisvon veya kalemlerin murakabesine tevdi edilmeyen menafi-i beynelmileliyeye müteallik bilumum mesail Cemiyetin Kitabet Dairesi akidlerce talep vukubulduğu ve Meclisçe de buna muvafakat edildiği takdirde bilcümle malumat-ı müfideyi cem ve tevzi eyleyecek ve her guna muzaheret-i muk-taziye veya matlubeyi ifa edecektir. Meclis, Kitabet Dairesinin masarifi meyanına Cemiyetin zir-i idaresine vazedilen herhangi kalemin veya komisyonun masarifini ithale karar verebilir. Madde 25 Aza-yı Cemiyet sıhhat-ı umumiyenin ıslahı, emraza karşı tedabir-i mania ittihazı ve dünyada alam ve izti-rabatın tahfifi hususlarını istihdaf eden ve usul ve nizamı dairesinde haiz-i salahiyet bulunan Salib-i Ahmer gönüllü teşki-lat-ı milliyesinin tesis ve teşrik-i mesaisini teşvik ve sahabet eylemeği taahhüt eylerler. Madde 26 işbu ahidnamece icra edilecek tadilat, mümessilleri Meclisi teşkil eden aza-yı Cemiyet ile mümessilleri Heyet-i Umumiyeyi teşkil eden azanın ek seriyeti tarafından tasdik edilir edilmez meriyülicra olacaktır. Cemiyetin her azası ahidnamece yapılacak tadilatı kabul etmemekte serbest olup bu takdirde Cemiyetin azabğından çıkmış olur. Melfuf 1 Cemiyet-i Akvamın aza-yı asliyesi:

Cemahir-i Müttehide-i Amerika Hayti Belçika Hicaz Bolivya Honduras Brezilya İtalya Britanya imparatorluğu Japonya Kanada Liberya Avustralya Nikaraguva Afrika-yı Cenubi Panama Yeni Zelanda Peru Hindistan Polonya Çin Portekiz Küba Romanya Ekvator Sırp-Hırvat-Sloven hükümeti Fransa Siyam Yunanistan Çekoslovakya Gııetamala Uruguay Ahidnameye iştirake davet edilen hükümetler : Arjantin iran Şili Salvador Kolombiya İsveç Danimarka İsviçre İspanya Venezuela Norveç Felemenk Paraguey 2 Cemiyet-i Akvamın ilk Katib-i Umumisi Sir Ceymis Erik Drumond. K. S. M. G., C. B. Birinci kısmın dördüncü maddesinde beyan olunan başlıca düvel-i müttefika ve müşareke Almanya ile akdolunan 28 haziran 1919 tarihli muahedename-den münfahim olan başlıca düvel-i müttefika ve müşarekedir. İKİNCİ BAB Türkiye'nin Hudutları Madde 27 Evvela Avrupa'da Türkiye hudutları berveçh-i ati tayin edilecektir . 1 Karadeniz: Boğaziçi methalinden itibaren atide mu- sarrah noktaya kadar; 2 Yunanistan ile: Podima'nın takriben 7 kilometre şi- mal-i garbisinde kain Büyükdere mansabında Karadeniz sahi linde tayin olunacak bir noktadan itibaren cenub-i garbiye doğru ve Istıranca dere havzası hudutlarının münteha-yı şimal-i garbi noktasına kadar (Istranca'nın takriben 8 kilometre şimal-i garbisinde vaki nokta): Kaplicadağ ve Üçpınar tepesi noktalarından geçmek üzere arazi üzerinde tayin olunacak bir hat; Oradan itibaren, cenup ve cenub-i şarki istikametinde ve Sinekli istasyonunun takriben bir kilometre garbinde Çorlu-Çatalca şimendifer hattı üzerinde intihap olunacak bir noktaya kadar; Istranca dere havzasının garp hududunu mümkün olduğu kadar takip eden bir hat; Oradan cenub-i şarkiye doğru ve şimal-i şarki cihetinde Büyükçekmece Gölü'ne akan ırmaklar havzalarile cenub-i garbide doğrudan doğruya Marmara denizine dökülen ırmakların havzası arasındaki taksim-i miyah hattı üzerinde Fener ve Kurfah mevkileri arasında intihap edilecek bir noktaya kadar; Sinekli'nin cenubundan geçmek üzere arazi üzerinde tayin edilecek bir hat; Oradan cenub-ı şarkiye doğru ve Kalikratya'nın takriben bir kilometre cenub-i garbisinde Marmara denizi üzerinde intihap edilecek bir noktaya kadar; Berveçh-i bala tayin olunan taksim-i miyah hattını mümkün mertebe takibeden bir hat; 3 Marmara Denizi: Balada tayin olunan noktadan Boğaziçi methaline kadar saniyen Asya'da Türkiye hudutları berveçh-i ati tayin olunacaktır. : 1 Garpta ve cenupta, Marmara denizi üzerinde Boğaziçi methalinden itibaren şarki Bahr-i Sefitte İskenderun körfezi ci varında Karataşburnu kurbinde berveçh-i ati tayin olunan bir noktaya kadar : Marmara denizi, Çanakkale boğazı, şarki Bahrisefit, Marmara adaları ve Devlet-i Osmaniye'de kalan sevahilde 3 mil bu'du mesafede kain adalar dördüncü babın ahkamı ile üçüncü kısmındaki 84 üncü ve 122 inci maddelerin ahkamı mahfuzdur. 2 Suriye ile : Şimal-i şarki cihetinde Hasandede geçidinin sahil-i şarkisi üzerinde ve Karataşburnu'ndan takriben üç kilometre şimal-i garbide intihap edilecek bir noktadan Ceyhan ırmağı üzerinde Babeli'nin takriben bir kilometre şimalinde intihap olunacak bir noktaya kadar Karataşın şimalinden geçmek üzere tayin olunacak bir hat; oradan Kesikkale'ye kadar Ceyhan ırmağının menba cihetine doğru mecrayı takip edecektir. Oradan şark-ı şimaliye doğru ve Ceyhan ırmağı üzerinde Karspazar'ın takriben onbeş kilometre şark ve cenub-ı şarkisinde intiha]) olunacak bir noktaya kadar : Karatepe'nin şimalinden geçmek üzere arazi üzerinde tayin edilecek bir hat; oradan Düldül dağının garbinde kain Ceyhan ırmağının dirseğine kadar; Ceyhan ırmağının menbaı cihetine doğru mecrasını takip edecektir; hudut bundan sonra cenub-i şarki istikamet-i umumiyesinde ve Gavurgölün takriben 15 ki-metre cenup ve cenub-i garbisinde Emirmusa dağı üzerinde intihap olunacak bir noktaya kadar şimendifer hattından takriben 18 kilometre mesafeden mürur etmek ve Düldül dağını Suriye'de bırakmak üzere takip edilecek bir hat; Oradan şarka doğru ve Urfa'nın takriben beş kilometre şimaline kadar Bağçe, Ayıntap, Birecik ve Urfa şehirlerini yekdiğerine rabteden yolların şimalinden geçmek ve bu şehirlerden son üçünü Suriye'de bırakmak üzere garptan şarka bir istikamet-i umumiyede arazi üzerinde ve hissolunacak mertebede müstakim olarak tayin edilecek bir hat; Oradan şarka doğru Dicle'nin Azeh 'in takriben 6 kilometre şimalinde teşkil ettiği dirseğin münteha-yı cenub-i garbisine kadar (Cezire-i ibn-i ömeri'in 10 kilometre garbinde): garptan şaka doğru istikamet-i umumiyede ve Mardin şehrini Suriye'de bırakmak üzere hissolunur derecede müstakim surette tayin edilecek bir hat; Oradan Habursu ile Dicle'nin telaki ettiği mahal ile bu mahallin takriben 10 kilometre şimalinde Dicle dirseği arasında ve Dicle üzerinde intihap olunacak bir noktaya kadar: Cezire-i ibn-i Ömer şehrinin kain olduğu adayı Suriye'ye bırakmak üzere Dicle'nin mansabuıa doğru mecrası. 3 Elcezire ile : Oradan garptan şarka doğru bir istikamet-i umumiyede Musul vilayetinin hudud-ı şarkisi üzerinde intihap edilecek bir noktaya kadar: Arazi üzerinde tayin edilecek bir hat; Oradan bu hattın şarka doğru giderek Türkiye ve Iran hududuna tesadüf ettiği noktaya kadar : Musul vilayetinin Imadiye'nin cenubundan geçecek bir surette muaddel hudud-ı şimalisi. 4 Şark ve şimal-i şarki : Balada tayin ve tahdit olunan noktadan Karadeniz'e kadar Türkiye ile Iran arasında hudud-ı hazıra ve Türkiye ile Rusya arasındaki eski hudut 89 uncu maddenin tayin ettiği kuyut tahtında muhafaza olunacaktır. 5 Bahr-i Siyah : Madde 28 işbu muahede ile tarif edilen hudutlar mua- I hedeye merbut 1.000.000 mukabili haritalarda çizilmiştir. Metin ile harita arasında ihtilaf vukuunda metin muteber olacaktır. Madde 29 Teşkilatı işbu muahede ile tesbit edilen veyahut muahedat-ı mütemmime ile tesbit edilecek olan tahdid-i hudut komisyonları bu hudutları arazi üzerinde işaret eyleyeceklerdir. Bu komisyonlar yalnız "arazi üzerinde. tayin edilecek hat" tabir olunan kısmın tayini değil, fakat lüzum görürlerse taksimat-ı mülkiye hudutları ile diğerlerinin tashihi hususunda dahi salahiyet-i kamileyi haiz olacaklardır. Her iki halde de, muahede de beyan olunan tarifatı taksimat-ı mülkiye hudutları ile menafi-i iktisadiyeyi mümkün olduğu kadar nazar-ı dikkate almak şartiyle tamamile tatbik ve takibe bezl-i mesai edeceklerdir. Komisyonların mukarreratı ekseriyet-i ara ile ittihaz olunacak ve alakadaran için mecburiyülkabul olacaktır. Tahdid-i hudut komisyonlarının masarifi bu bapta alakadar olan iki taraftan deruhde edilecektir. Madde 30 Bir su mecrası ile tarif edilen hudutlara gelince işbu muahedenamenin tarifatında istimal olunan "mecra" veya "kanal" tabirleri bir taraftan seyr-i sefaine gayr-i salih nehirler için suyun veyahut bunun başlıca kolunun mecrasının hat-tı vasatisini diğer taraftan da seyr-i sefaine salih nehirler için ve seyre müsait olan kanalın hat-tı vasatisini ifade eder. Her halde hat-tı hududun, muhtemel olan tebeddülatına nazaran mecra yahut kanalı mı takip edeceği ve yahut mecra veya kanalın muahedenin mevki'i meriyete vaz'ı tarihindeki vaziyete nazaran kat'i olan kısım mı tayin edileceğini tasrih etmek bu muahede de nazarı dikkate alınan tahdid-i hudut komisyonlarına ait olacaktır. İşbu muahedenamede münderiç ahkam ve şeraite muhalif olmadıkça bahri hudutlar sahilden itibaren üç milden daha aşağı mesafedeki adacıkları ihtiva ederler. Madde 31 Alakadar bulunan hükumat-ı muhtelife komisyonlara kendi işleri için lazım olacak bilcümle vesaiki ve alel-husus hal-i hazırdaki hudutların veya eski hudutların tahdidi hakkında mevcut zabıtnamelerin suret-i musaddakaları ile mevcut büyük mikyastaki tekmil haritaları, taksim-i araziye müteallik malumatı, icra edilmiş fakat tab edilmemiş mesaha haritalarını, su mecrası olan hudutların tebeddülatı hakkındaki malumatı ita etmeği taahhüt eder. Memurin-i Osmaniye yedinde bulunan haritalar ile taksim-i araziye müteallik malumat ve hatta tab ve neşredilmemiş mesaha haritaları istanbul'da muahedenin mevki-i meriyete vaz'ını takip edecek otuz gün zarfında, başlıca düvel-i müttefikanın irae edeceği her hangi bir alakadar komisyon mümessiline verilecektir. Alakadar hükümet bundan başka komisyonlara memurin-i mahalliyece bilcümle vesaikin, alelhusus planlarla kadastro haritalarının ve temellü-kat defterlerinin ita ve tebliğ ettirilmesini ve vaki olacak talepleri üzerine emlak ve cereyan-ı iktisadi hakkındaki malumat ile malumat-ı saire-i lazimanın itası esbabını temin etmeği taahhüt ederler. Madde 32 Alakadar olan hükumat-i muhtelife tahdid-i hudut komisyonlarına gerek doğrudan doğruya ve gerek memurin-i mahalliye vasatatile, nakliyat, ikamet, say ve amel, malzeme gibi vazifelerinin ifa ve ikmaline hadim olan bilumum hususatta muavenet etmeği taahhüt ederler. Be-tahsis hükumet-i Osmaniye tahdid-i hudut komisyonlarının ikmal-i vazife edebilmeleri için muktazi olan başlıca düvel-i müttefikaca lüzum görülen heyet-i fenniyeyi tedarik etmeği taahhüt eder. Madde 33 Alakadar olan hükumat-ı muhtelife komisyonlar tarafından vazedilen şimdiki noktaları ile işaretlere kazık ve hudut alametlerine riayet etmeği taahhüt ederler. Madde 34 Hudut işaret taşlan biribirinden diğeri görülecek bir mesafede vazedilecek ve üzerine numaralar konacak ve numaraları tarif üzerinden işaret edilecektir. Madde 35 Tahdid-i hududa müteallik kat'i zabıtnameler ile bunlara merbut harita ve vesaik üç nüsha olarak tanzim kılınacak ve bunlardan iki nüshası hükumat-ı mütecavireye üçüncüsü dahi Fransa Hükumet-i Cumhuriyesine tevdi olunacak ve bu hükümetler işbu muahedenameye vaz'ı imza eden devletlere bunların nüsha-i musaddakalarını teslim eyleyeceklerdir.

zaman Cemiyetin merkezinde yahut tayin olunabilecek diğer bir mahalde içtima eder. Heyet Cemiyet-i Akvam'm saha-i faaliyetine dahil olan veyahut sulh-ı aleme tesir eden kaffe-i me-sail hakkında ita-yı hükme salahiyettardır. Cemiyet-i Akvam'ın her azası heyette üçten fazla mümessil bulunduramaz. Ve ancak bir reye maliktir. Madde 4 Meclis, başlıca düvel-i müttefika ve müşarikenin ve Cemiyetin diğer dört azasının mümessillerinden mürekkeptir. Cemiyetin işbu dört azası heyet itarafmdan serbestçe ve her istediği zamanlarda tayin olunur. Meclis tarafından ilk tayin vaki oluncaya kadar Belçika, Brezilya, ispanya ve Yunanistan murahhasları meclis azasından bulunurlar. Ekseriyet-i heyetin tasvibile Meclis Cemiyetin diğer azasını tayin edebilecek ve bu aza Mecliste suret-i daimede hazır bulunacaktır. Meclis yine ekseriyet-i heyetin tasvibile Mecliste temsil edilmek için Heyet tarafından intihap olunacak Cemiyet azasının adedini tezyit edebilir. Meclis, icabettikçe ve laekal senede bir defa Cemiyetin merkezinde veya irae olunacak sair bir mahalde içtima eder. Meclis, Cemiyetin saha-i faaliyetine dahil olan ve sulh-ı aleme icra-yı tesir eden kaffe-i mesail hakkında ita-yı hükme salahiyettardır. Mecliste temsil edilmeyen aza-yı Cemiyetten herhangisi hassatan kendisini alakadar eden bir mesele Meclise arzo-lunduğu zaman Meclise bir mümessil izamına davet olunur. Mecliste temsil edilen Cemiyetin her bir azasının bir reyi ve bir mümessili bulunur. Madde 5 işbu ahidname veyahut işbu muahedename ahkamına sarahaten muhalif ahkam bulunmadığı takdirde Heyetin veya Meclisin kararları içtimada temsil edilen Cemiyet azasının ittifak-ı arası ile ittihaz olunur. Nokat-ı hususiye hakkında icra-yı tahkikata memur komisyonların tayini hususu da dahil olduğu halde Heyet veya Meclisin içtimalarında mevzuu-bahis olan usule ait mesail Heyet veya Meclis tarafından hal ve faslolunur ve içtimada hazır bulunan Cemiyet azasının ekseriyeti tarafından karara rabtolunur. Gerek Heyetin ve gerek Meclisin birinci içtimai Amerika Hükumat-ı Müttefikası Reisinin daveti üzrine vaki olacaktır. Madde 6 Daimi Kitabet Dairesi cemiyetin merkezinde bulunur. Bu Kitabet Dairesi, bir Katib-i Umumi ve lüzumu F. 34 kadar katipler ve heyet-i müstahdiminden mürekkeptir. ilk Katib-i Umumi muahedeye merbut varakada gösterilmiştir. Bunu istihlaf edecek Katib-i Umumi, heyetin ekseriyetinin tasvibi ile Meclis tarafından tayin olunacaktır. Daire-i Kitabet ketebesile heyet-i müstahdimin Meclisin tasvibi ile Katib-i Umumi tarafından tayin olunur. Cemiyetin Katib-i Umumisi aynı zamanda Heyetin ve Meclisin de Katibi Umumisidir. Heyet-i tahririyenin masarifi Umumi Posta ittihadı Beynelmilel Kalemi için muayyen nisbet dahilinde aza-yi Cemiyet tarafından tesviye olunur. Madde 7 Cemiyetin merkezi Cenevre'de tesis olunmuştur. Meclis her zaman merkezini diğer herhangi mahalde tesis için bir karar verebilir. Kitabet dairesi de dahil olduğu halde Cemiyetin bilcümle vazaifine veyahut hidematına erkek ve kadın alesseviye kabul olunur. Cemiyet azasının mümessilleri ve memurları ifa-yı vazife halinde diplomasi imtiyazat ve muafiyattan müstefit olurlar. Cemiyet tarafından ve Cemiyete ait hidemat ve içtimaattan dolayı işgal olunan mebani ve arazi tecavüzden masundur. Madde 8 Teslihat-ı milelin asayiş-i milli ve bir hareket-i müşterekenin icap ettireceği taahhüdat-ı düveliye icrası ile kabili telif olacak bir had-di asgariye tenzili sulh ve müsalemetin muhafazası için muktazi olduğu Cemiyet azası tarafından tasdik edilir. Meclis her devletin mevki-i coğrafisini ve ahval-i hususi-yesini nazarı itibare alarak hükumat-i muhtelife tarafından tetkik ve ittihaz-ı karar olunmak üzere bu tenzile ait planları ihzar eyler. Mezkur planların yeniden tetkiki ve indelhace laekal on senede bir defa tekrar tetkiki icap eder. Planların hükumat-ı muhtelife tarafından kabulünden sonra bu suretle haddi tayin edilen teslihat mikdarı Meclisin rizası olmaksızın tecavüz edilmeyecektir. Cemiyetin azası mühimmat ve levazım-ı harbiyenin hususi surette imalinin itirazat-ı vahi-meye bais olduğunu nazar-ı dikkate alarak bu husustaki ne-tayic-i müessifeden tevekkiye hadim tedabire tevessül vazifesini, emniyetleri için muktazi mühimmat ve levazımatı imal edemeyen aza-yı Cemiyetin ihtiyacatı nazar-ı itibare alınmak şartile Meclise tevdi ederler. Cemiyetin azası teslihatlarının mikyasına, berri ve bahri ve havai programlarına ve harpte istimale salih sanayilerinin mikdarına müteallik kaffe-i malumatı begayet samimi ve tam bir surette teati etmeği taahhüt ederler. Madde 9 1 ve 8 inci maddelerin ahkamının icrası ve su-ret-i umumiyede askeri ve bahri ve havai mesail hakkında mütalaasını Meclise beyan etmek üzere daimi bir komisyon teşkil olunacaktır. Madde 10 Cemiyetin azası bilumum aza-yı Cemiyetin Cemiyete tamamiyet-i mülkiyelerile hal-i hazırdaki istiklal-i siyasilerine riayet ve bunları her türlü tecavüzat-ı hariciyeye karşı muhafaza eylemeği taahhüt ederler. Bir tecavüz vukuu veya tecavüz tehdidi veyahut tehlikesi mevcut olduğu takdirde Meclis işbu taahhüdün icrasını temin vasaitine tevessül eder. Madde 11 Cemiyet azasından birine gerek doğrudan doğruya taaluk etsin gerek etmesin her bir harp veya tehlike-i harp bütün Cemiyeti alakadar edeceği ve Cemiyetin sulh-ı mileli su-ret-i müessirede muhafazaya hadim tedabiri ittihaz eylemesi lazım geleceği sarahaten beyan olunur. Bu gibi ahvalde Katib-i Umumi cemiyet azasından herhangi birinin talebi üzerine Meclisi derhal içtimaa davet eder. Bundan maada münasebat-ı dü-veliyeye icra-yı tesir etmek mahiyetini haiz olan ve binnetice sulh ve müsalemeti veyahut bu sulh ve müsalemetin mevkuf-ı aleyhi olup beynelakvam hüsn-i amizişi ihlal edecek olan kaffe-i vekayi hakkında Heyetin veyahut Meclisin nazar-ı dikkatini bir suret-i dostanede celbetmeğe Cemiyet azasından her birinin hakkı olduğu dahi beyan olunur. Madde 12 Bütün aza-yı Cemiyet, aralarında inkita-ı mü-nasebatı tevlit edecek mahiyette bir ihtilafın tahaddüsü halinde ıhtilaf-ı mezkuru ya hakeme veyahut Meclisin tetkikine tevdi etmeği müttefikan kararlaştırırlar. Kezalik hiç bir veçhile hakemlerin kararının veyahut Meclisin raporunun itasından itibaren üç ay mühletin inkizasından evvel harbe müracaat eylememek hususunu dahi kararlaştırırlar. Bu maddede mezkur bilcümle ahvalde hakemlerin kararının münasip bir müddet zarfında itası ve Meclis raporunun ihtilafın Meclise tevdi-i gününden itibaren altı mah zarfında tanzimi iktiza eder. Madde 13 Aza-yı Cemiyet, beyinlerinde kendi itikatlarına göre hakem marifetile kabil-i tesviye olan bir ihtilaf zuhur eder ve bu ihtilaf, diplomasi tarikile mucib-i memnuniyet bir surette hal ve tesviye edilemezse bu meselenin tamamile hakeme havalesini kararlaştırırlar. Bir muahedenin hukuk-ı düvelin her nokta-i nazarından tefsirine ve subutu takdirinde bir taahhüd-ı düvelinin inkitaını mucip olacak her nevi hadisatın tahakkukuna veyahut böyle bir inkıtaın istilzam eyleyeceği tamirin vüsat veya mahiyetine taalluk eden bu gibi ihtilafatın suret-i umumiyede hakem vasıtasile kabil-i hal ihtilafat meyanında bulunduğu beyan olunur. Davanın tevdi olunduğu hakem mahkemesi tarafeynce tayin edilen veya mukavelat-ı mütekaddimede musarrah bulunan bir mahkemedir. Cemiyet azası ita olunan hükümleri hüsn-i niyetle icra eylemeği ve bu hükümlere tevfik-i hareket eden Cemiyet azasından herhangi birine karşı harbe müracaat etmemeği taahhüt ederler. Hükmün adem-i icrası halinde Meclis hükmün temin-i icrasına salih tedabiri teklif eder. Madde 14 Meclis, beynelmilel daimi bir Mahkeme-i Adliye layihasını ihzar ve aza-yı Cemiyete tevdie memurdur. Bu mahkeme bir mahiyet-i beynelmileliyeye haiz olup tarafinin kendisine tevdi edeceği kaffe-i ihtilafatı rüyet edecektir. Meclis veya Heyet tarafından kendisine havale olunacak her nevi ihtilafat ve nokat hakkında da istişari mütalaatı beyan eyleyecektir. Madde 15 Aza-yı Cemiyet arasında inkita-ı münasebatı tevlit edecek bir ihtilaf tahaddüs eder ve işbu ihtilaf 13 üncü maddede musarrah hake'me havale edilmezse ihtilaf-ı mezkurun Meclise tevdii aza-yı Cemiyetçe mukarrerdir. Bu hususta azadan birinin bu ihtilaftan tahkikat ve tetkikat-ı mükemmele icrası zımnında kaffe-i tedabire tevessül edecek olan Katib-i Umumiyi haberdar etmesi kafidir. Tarafin müddet-i kalile-i mümküne zarfında davalarının bilcümle vaka-yi müteferriası ve evrak-ı müsbitesini cami bir fezlekeyi Katib-i Umumiye tevdi eylerne-lidirer. Meclis bu fezlekenin hemen neşrini emir edebilir. Meclis ihtilafın hal ve tesviyesini temine sarf-ı mesai eder ve husul-i muvaffakiyet halinde vekayi-i ve bunlara ait izahat-ı muktaziyeyi ve suver-i tesviyeyi mübeyyin bir fezlekeyi müna-sib gördüğü veçhile neşreder. İhtilaf hal edilemediği takdirde ihtilafın esbabını ve bu işte en münasib ve en mukarin-i adalet gördüğü suret-i tesviyeyi bildirmek üzere ister ittifak-ı ara veya ekseriyet-i ara ile kararlaştırdığı raporu tanzim ve neşreder.

Mecliste bulunan Cemiyet azasından her biri esbab-ı ihtilaf ve mukarrerat-ı zatiyesini mübeyyin bir rapor neşredebilir. Meclisin raporu, tarafin mümessillerinin reyi hariç olduğu halde müttefikan kabul olunduğu takdirde Cemiyet azası mezkur rapor ahkamına tevfik-i hareket eden taraf aleyhine harbe girişmemeği taahhüt ederler. Meclis tarafin-i münaziünfihadan her birinin mümessillerinden maada diğer umum azasına raporunu kabul ettiremediği takdirde Cemiyet azası hak ve adaletin muhafazası emrinde münasib görecekleri veçhile hareket etmek hakkını muhafaza ederler. Tarafinden biri ihtilafın, hukuk-ı düvelin tamamile kendi salahiyetine terk ettiği bir meseleye taalluk ettiğini iddia eder ve bu iddia Meclis tarafından kabul edilecek olursa meclis bu keyfiyeti bir raporda bast ve temhit eylemekle beraber bir guna suret-i tesviyeyi tavsiye eylemez. Meclis işbu maddede tasrih olunan ahvalin kaffesinde ihtilafı Heyete havale edebilir. Kezalik Heyet tarafinden birinin istidası üzerine ihtilafı tetkik edebilecektir. işbu istida ihtilafın Meclise tevdi olunduğu günden itibaren 14 gün zarfında takdim olunmalıdır. Heyete tevdi olunan her meselede Meclisin fiil-i hareket ve salahiyetine taalluk eden bu madde ile 12 inci maddenin ahkamı Heyetin fiil ve hareket ve salahiyetin de tatbik olunur. Her meselede tarafın mümessilleri hariç olmak üzere Mecliste bulunan aza-yı cemiyet mümessillerinin tasvibi ve diğer aza-yı cemiyetin ekseriyet-i arası ile heyet tarafından tanzim olunan rapor tarafın mümessillerinden gayri diğer azasnın itti-fak-ı arası ile Meclis tarafından tanzim olunan raporun hüküm ve kuvveti gibi bir hüküm ve kuvveti haizdir. Madde 16 Aza-yı Cemiyetten biri 12 inci, 13 üncü veyahut 15 inci maddelerdeki taahhüdat hilafına olarak muharebeye müracaat ettiği takdirde Cemiyetin diğerbütün azası aleyhine bilfiil harp ika eylemiş addolunur. Bunlar derhal kendisile bütün münasebat-ı ticariye ve maliyelerini kat ve kendi tebealeriyle ahidnameyi nakzeden hükümet tebeası arasındaki kaffe-i müna-sebatı men etmeği ve bu hükümet tebeası ile Cemiyet-i Akvam'a dahil bulunan ve bulunmayan diğer devletlerin her birinin beyninde bilcümle münasebat-ı maliye, ticariye veyahut şahsiyeyi men etmeği taahhüt ederler. Bu takdirde Meclis taahhüdat-ı Cemiyetin infazına tahsis olunan kuva-yı müsellehaya cemiyet azasının hangi bahri ve havai askeri kuvvetler ile iştirak edeceğini alakadar olan muhtelif hükümetlere tavsiye etmek vazifesile mükelleftir. Bundan maada aza-yı Cemiyet işbu madde mucibince ittihaz olunacak tedabir-i iktisadiye ve maliyenin tatbikatından tahaddüs edecek zayiat ve mehaziri had-di asgariye tenzil için yekdiğerine karşı müzaherat-ı mütekabilede bulunmağı kararlaştırır. Aza-yı Cemiyet, ahidnameyi nakzeden devlet tarafından kendilerinden biri aleyhine ittihaz olunan bir tedbir-i mahsusa mukavemet için kezalik yekdiğerine mütekabildi zahir olacaktır. Aza-yı Cemiyet taahhüdat-ı Cemiyeti tenfiz için icra olunan bir hareketi müşterekeye iştirak eyleyen aza-yı cemiyetten her hangi birine ait kuvvetlerin kendi arazilerinden mürurlarını teshil etmek üzere tedabir-i muktaziyeye tevessül ederler. Ahidnameden münbais taahhüdatın nakzından dolayı mesul olan her bir aza Cemiyetten ihraç olunabilir. ihraç keyfiyeti Mecliste bulunan diğer bütün aza-yı Cemiyetin arası ile ittihaz olunur. Madde 17 Yalnız biri Cemiyete dahil bulunan veyahut her ikisi de Cemiyetin azasından olmayan iki devlet arasında ihtilaf tekevvün ettiği takdirde Cemiyete dahil olmayan devlet veya devletler ihtilafın tesviyesi için Meclis tarafından tensib olunan şeraite tevfikan kendi azasına tahmil olunan taahhüdata tabi olmağa davet olunurlar. Davet-i vakıa kabul olunduğu halde 12 ila 16 inci maddeler ahkamı Meclisçe lüzum görülecek tadilat ile tatbik olunur. Davetname irsal olunur olunmaz Meclis esbab-ı ihtilaf hakkında icra-yı tahkikata mübaderet eder ve hadise-i mahsusada kendisince ahsen ve en müessir görünen teedbiri ittihaz eyler. Davet edilen devlet ihtilafın halli için Cemiyet azasının taah-hüdatını kabulden istinkaf ederek aza-yı Cemiyetten biri aleyhine harbe tevessül ederse 16 inci madde ahkamı kendi hakkında mabihüttatbik olunur. Davet edilen tarafeyn ihtilafın halli için Cemiyet azasının taahhüdatını kabulden istinkaf eyledikleri surette Meclis muhasamata mani olacak ve ihtilafın hallini intaç edecek her guna teklifat-ı dermeyen her guna tedabiri ittihaz ve dermeyan edebilir. Madde 18 Cemiyet azasından biri tarafından atiyen akd-olunacak herhangi bir muahedename veya taahhüdame-i düveli Kitabet dairesince derhal kayıt ve tescil ve sürat-i mümküne ile neşredilmelidir. Bu muahedename veya taahhütname-i düveliden hiç biri kayıt ve tescil olununcaya kadar vacibülicra olmayacaktır. Madde 19 Heyet, aza-yı Cemiyeti gayr-i kabil-i tatbik bir hal kesbeden ve idameleri sulh ve müsalemet-i alemi bir muhataraya ilka edebilecek olan muahedenamelerle vaziyat-ı düveli-yeyi arasıra yeniden tetkike davet edebilir.

ANKAKA ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ YAYINLARI Prof. NİHAT ERİM DEVLETLERARASI HUKUKU ve SİYASİ TARİH METİNLERİ Cilt: I SEVR ANDLAŞMASI x (10 ağustos 1920 ) Bir taraftan işbu muahedede başlıca düvel-i müttefika olarak zikiredilen Britanya Imperatorluğu, Fransa ve italya ve Japonya ve işbu başlıca devletlerle birlikte düvel-i müttefikayı teşkil eden Ermenistan, Belçika, Yunanistan, Hicaz, Lehistan, Portekiz, Romanya, Sırp-Hırvat-Sloven ve Çekoslovakya : Diğer taraftan Türkiye; Bir sulh muahedenamesi akdedebilmek üzere hükumet-i seniyenin talebine binaen, bastıca düvel-i müttefika tarafından 30 teşrinievvel 1918 tarihinde Türkiye'ye bir mütareke bahsedildiğine düvel-i müttefika içlerinden bazılarının Türkiye'ye karşı doğrudan doğruya veya dolayısiyle sürüklendikleri ve menşe-i sabık Avusturya-Macaristan hükumet-i imperatoriye ve kırali-yesinin 28 temmuz 1914 tarihinde Sırbistan'a vukubulan ilan-ı harbi ile Türkiye tarafından 29 teşrinievvel 1914 tarihinde düvel-i müttefikaya karşı açılan ve Türkiye'nin müttefiki Almanya tarafından idare olunan muhasamatı teşkil eden harbin muhkem ve müstahkem bir sulhe münkalip olmasını arzu ettiklerine binaen bu hususta düvel-i müteakide kendi murahhasları olmak üzere : Haşmetlu Büyük Britanya ve İrlanda müttehit Kıratlığı ve mave-ra-yı ebharda Britanya arazisi kiralı ve Hindistan imparatoru : Sir George Dixon Graham, K. S. V. O., Britanya Kiralının Paris elçisi. 1 Sevr Andlaşması metni "Sevr - Devlet-i Aliye ile Sulh Muahedesi - 10 Ağustos 1920" başlığı altında Konya'da Öğüt Matbaası'nda 1336 - 1920 de basılan nüshadan nakledilmiştir (Türkiye Büyük Millet Meclisi Kütüphanesi; Es. No. 1339-153 ; Remi S. M. 130). Ancak, bu vesika tasdik edilüp Takvim-i Vekayi veya Düstur'da yayınlanmadığı için eldeki türkee basılı metin asıl olan fransızca metinle karşılaştırılmıştır. Büyük Millet Meclisi kitaplığındaki nüsha: Traite de Paix entre les Puissances Alliees et Associees et la Turquie signe le 10 aout 1920 a Sevres başlığını taşımakta ve Esas No, 1932-1308, Remiz: S. M. 543 de kavıtlı bulunmaktadır. Ve Kanada Dominyonu için: Sayın Sir George Halsey Perley, K. S. M. G., Birleşik Ki ralli k nezdinde Kanada yüksek komiseri. Ve Avusturalya için: Çok sayın Andrew Fischer, Birleşik Kırallık nezdinde Avusturya yüksek komiseri. Ve Yeni Zelanda Dominyonu için: Sir George Dixon Graham, K. S. V. O., Britanya kiralının Paris elçisi. Ve Müttehit Afrika-yı Cenubi için: M. Reginald Andrew Blankenberg, O. B. E., Birleşik Kırallık nezdinde yüksek komiserlik vazifelerini yapmakta. Ve Hindistan için: Sir Arthur Hirtzel, K. S. B., Hindistan işleri müsteşar yardımcısı. Fransa Reisicumhuru: M. Alexandre Millerand, Dışişleri Bakanı; M. Frederic François-Marsal, Maliye Bakanı ; M. Auguste Paul-Louis Isaac, Ticaret ve Sanayi Bakanı, M. Jules Cambon, Fransa Büyük elçisi, M. Georges Maurice Paleologue, Fransa Büyükelçisi, Dışişleri Bakanlığı umumi katibi. Haşmetlu İtalya Kiralı: Kont Lelio Bonin Longare, Kırallık ayan üyesi, Haşmetlu italya kiralının Paris fevkalade ve murahbas Büyükelçisi. General Giovanni Marietti, Yüksek Harp Şurasında İtalyan askeri temsilcisi. Haşmetlu Japonya İmparatoru: Vikont Chinda, Haşmetlu Japonya Imperatorunun Londra fevkalade ve murahhas Büyükelçisi. M. K. Matsui, Haşmetlu Japonya Imperatorunun Paris fevkalade ve murahhas Büyükelçisi. Ermenistan Reisicumhuru: M. Avetis Aharonian, Ermenistan Cumhuriyeti Delegasyonu başkanı. Haşmetlu Belçika kiralı: M. Jules van den Heuvel, fevkalade temsilci ve murahhas elçi, Devlet Bakanı. M. Rolin Jaequemyns, Devlet Hususi Hukuku Enstitüsü üyesi, Belçika Delegasyonu Umumi Katibi. Haşmetlu Yunan Kiralı: M. Eleftherios K. Veniselos, Bakanlar Kurulu Başkanı. M. Athos Romanos, Haşmetlu Elenler Kiralının Paris fevkalade Temsilcisi ve murahhas Elçisi. Haşmtlu Hicaz Kiralı: Lehistan Reisicumhuru: Kont Maurice Zamoyski, Polonya Cumhuriyeti Paris fevkalade temsilcisi ve murahhas elçisi, M. Erasme Piltz. Portekiz Reisicumhuru : Doktor Affonso Augusto da Costa, Bakanlar Kurulu Eski Başkam. Haşmetlu Romanya Kiralı: M. Nicolae Titulescu, Maliye Bakanı. Prens Dimitrie Ghika, Haşmetlu Romanya Kiralının Paris fevkalade temsilcisi ve murahhas elçisi. Haşmetlu Sırp-Hırvat-Sloven Kiralı: M. Nicolas P. Pachitch, Bakanlar Kurulu Eski Başkanı. M. Ante Trumbic, Dışişleri Bakanı. Çekoslovak Reisicumhuru: M. fidouard Benes, Dışişleri Bakanı, M. Stephen Osusky, Çekoslovak Cumhuriyetinin Londra fevkalade temsilcisi ve murahhas elçisi. Türkiye: Hadi Paşa, Ayan üyesi. Rıza Tevfik Bey, Ayan üyesi, Reşad Halis Bey, Türkiye'nin Bern fevkalade temsilcisi ve murahhas elçisi. Tayin etmişlerdir. Murahhasin-i müşarünileyhim usulüne muvafık olan ruhsatnamelerini teati ettikten sonra ahkam-ı atiyeyi kararlaştırmışlardır. tşbu muahedenin mevki-i icraya vaz'ı tarihinden itibaren hal-i harp hitam bulacaktır. Bu andan itibaren işbu muahedede münderiç kuyut tahtında düvel-i müttefika ile Türkiye arasında münasebat-ı resmiye başlıyacaktır. BlRİNCİ BAB1 Cemiyet-i Akvam Ahidnamesi Düvel-i müteakide, beynelmilel iştirak-i mesainin inkişafı ve milletlere sulh ve meniyetin temini için harbe tevessül etmemek üzere bazı taahhüdatın kabulü adil ve namus üzerine müesses münasebat-ı beynelmilelin alenen icrası badema hükumatça bilfiil rehber-i hareket ittihaz olunacak kavaid-i hukuk-ı düvelin tamamile meriyeti, akvam-ı müteazzıvenin münasebat-ı müte-kabilelerinde adlin hükümranı ve muahedattan münbeis kaffe-i tahhüdatın harfiyen meriyeti muktazi olduğuna binaen Cemiyet-i Akvamı tesis eden işbu ahidnameyi kabul eylemişlerdir. Madde 1 Cemiyetin aza-yı asliyesi, işbu ahidnameye vazı-ülimza olanlardan muahedeye merbut cevtelde esamisi muharrer olanlar ile kezalik melfufta esamisi mezkur olup da ahidnamenin mevki-i meriyete vaz'ından itibaren iki mah zarfında kitabete tevdi ve cemiyetin diğer azasına tebliğ edilecek olan bir beyanname ile hiç bir kayd-ı ihtirazı tahtında olmayarak işbu ahidnameye iştiraki kabul eden hükümetlerdir. Kendini serbestçe idare eden ve melfuf cetvelde zikir edilmeyen her hangi bir devlet, dominyon yahut müstemleke, heyetin sülüsanı tarafından Cemiyete kabulüne karar verildiği takdirde taahhüdat-ı beynel-mileliyeye samimi bir surette riayat edeceğine dair teminat-ı hakikiye vermek ve kuva-yı harbiye, bahriye ve havaiyesi hakkında cemiyetin nizamatını kabul eylemek şartile Cemiyete dahil olabilir. Cemiyetin her bir azası iki sene evvel malumat vererek Cemiyetten çekilebilir. Ancak hin-i müfarekatında işbu ahidnamenin tahmileylediği taahhüdat da dahil olmak üzere bilcümle taahhüdat-ı beynelmileliyeyi ifa eylemiş olmak şarttır. Madde 2 Cemiyet, maiyetinde daimi bir Daire-i Kitabet bulunan bir heyet ve bir Meclis vasıtasile işbu ahidnamede tayin edildiği veçhile icra-yı vazife eder. Madde 3 Heyet, aza-yı Cemiyetin mümessillerinden müteşekkildir. Evkat-ı muayyenede ahvalin icabettirdiği diğer her 1 Burada Türkçe metinde "kısım" yazılıdır ; Fransızca metinde "Partie" kelimesi vardır. Ancak ilerki bölümlerde ayni Fransızca kelime yerine "Bab" kelimesi kullanılmıştır. Bunun için Türkçe metin "Partie = Bab" olarak düzeltilmiştir.