Japon kılıcını bilirsiniz değil mi? Katana... Hani şu düz gibi görünen ama hafif eğri, filmlerde Samurayların kullandığı o dünyaca meşhur kılıç. Hatırladınız?.. Peki, Türk kılıcını bilir misiniz? Neye benzer; şekli, özellikleri nasıldır? YATAĞAN Osmanlının 16. ve 19. yüzyılda kullandığı çok etkili ve estetik bir kılıç olan yatağanı yeniçeriler, leventler ve piyadeler kullanmıştır. Silahın kullanımı zor fakat çok etkili ve tahrip gücü yüksektir. Silah o kadar etkili olmuşki Sırplar 19. yy'da yatağanı milli silah olarak kullanmışlar. Yatağanın Tasarımı Kılıcın tasarımı diğer kılıçlardan farklıdır. Kılıcın keskin tarafı aşağı bakan yeridir ve ağırlık merkezi ucuna yakındır. Kesme, delme ve kemik kırmak için çok ideal bir yapıya sahiptir. Kılıcın kabza bölümünde ayet, dua, özlü sözlerle süslemeler bulunmaktadır. Kılıç Sırpların dışında Çinlilerinde ilgisine çekmiştir ve şimdi olduğu gibi iyi bir taklit yaparak 'dai-dao' isimli meşhur bir Çin kılıcını yapmışlardır. Japonlarda bu eğik kılıçtan esinlenip düz olmayan hafif eğik bir kılıç yapmışlardır. Yatağan hakkında Türkiye'de birkaç makale, yazı, ve site dışında fazla bilgi olamamasına rağmen yurtdışında birçok yazı ve resim bulabilir hatta 2200 dolara satın alabilirsiniz. "Türklerin Anadolu topraklarında kendine özgü kılıçlarından biridir Yatağan. Hem biçimi hem çeliğinin zenginliği ile yatağan, bir katana ile çarpıştığında katanayı ikiye bölecek kadar sağlam bir yapıya sahiptir." Konunun uzmanından bir yorum : Alıntı: Bugün Japonların "Katana"sı, bütün dünya televizyonlarında gösterilen ve büyük ilgi çeken belgesel filimlere konu teşkil ediyor; Japonlukla, Japonya'yla ilgisi olmayan her milletten bu gibi kültürel inceliklere meraklı insanlar, internet üzerinden çatır çatır satılmakta olan Japon kılıçlarına yüzlerce dolar ödeyerek evlerini süsleyip koleksiyonlarını zenginleştirmekteler. Neyse, "debbağ sevdiği deriyi yerden yere vurur" denilmiştir; kendimizi yermekte ifrada varmadan haber vermek isterim ki, bizim de dünya çapında varlığıyla, estetiğiyle ve bir kavme mahsus olmasıyla övünüp duvarlarımıza asabileceğimiz tamamen yerli bir kılıcımız var: Yatağan! Yatağan kılıçlarının vatanı, öteden beri demircilik sanatı ile şöhret bulan Denizli'nin Serinhisar ilçesi imiş ve Muğla'daki santraliyle tanınan Yatağan adlı yerleşim yeriyle ilgisi bulunmamakta imiş. Bilindiği kadarıyla Denizli'nin Yatağan'ında, beş asırdan beri Yatağan kılıçları imal ediliyor. Tam tarihini hatırlamıyorum, 90'lı yıllarda Denizli'de yayınlanan "Yatağan" isimli derginin logosunu bu ünlü kılıç süslemekteydi ve dergide Yatağan kılıcı hakkında gayet etraflı yazılar yayınlanmıştı; defalarca süren ev ve büro taşınmaları esnasında TRT'nin Belgesel programlar şubesinde çalışan kadim dostum Mustafa Nadir Önay'ın fedakarlığı ile yayınlanan o dergiyi bir şekilde kaybettiğim için kendimi affetmiyorum. Tekrar Yatağan'a dönelim, yani kılıca. Bu silaha beslediğim aşk, hediyelik eşya satan bir dükkanda, paslanmış, kadidi çıkmış, defalarca kaynak ve tamir görerek kılıçlığından artık utanır hale gelmiş bir yatağan görmemle başladı. Perişan haline rağmen çok estetik, nefes kesecek derecede güzel bir aletti fakat orijinalliğini çoktan kaybetmiş olduğu için onu edinmek için içimde arzu duymadım. Ta ki, eski Sivas, yeni Denizli Valisi Dr. Hasan Canpolat'la o telefon sohbeti esnasında Yatağan adı geçene kadar. Vali Canpolat'a -kültür yatırımlarına ne kadar meraklı olduğunu bildiğim için- "tereciye tere satar" pozlarında Denizli'de artık yatağan imal edilip edilmediğini, edilmiyorsa bu müthiş Türk silahını ihya etmek gerektiğinden bahsediyordum ki müjdeli haberi aldım: Denizlililer yatağanın kıymetini elbette biliyorlardı; üstelik bu silahların -turistik ve hediyelik amaçlı- üretimi de yapılıyordu; hatta istersem bana bir tane hediye edebileceklerini duyduğumda, mahcubiyeti, utanmayı bir tarafa bırakıp, "vallahi de isterim, billahi de isterim" diye atılmaktan nefsimi men edemedim. Lafın sonucunu kestirdiniz; artık benim de bir Türk kılıcım, Yatağan'ım var. Evimin duvarlarını süsleyen hat levhalarının önünde, Türk'ün satvet günlerini anıştıran aziz bir hatıra olarak duruyor ve ben yatağanımı şimdi zevkle seyrediyorum. Yine Yatağan'a dönelim; bilenlerin malumu; Yatağan sıradışı bir silah; eğri tarafı -herhalde kemik kırmak için olacak- enli ve kalınca; keskin olan yanı ise tırpan gibi içte kalıyor. Ağırlık dengesi namlunun ucuna doğru aktarıldığı için dünyanın en iyi yarıcı ve kesici silahlarından biri kabul ediliyor. Bu konuda yararlandığım ekşisözlük yazarlarından bazılarına göre bu özelliği ile Katana'dan daha makbul bir dizayna sahip olan Yatağan, balçaksız, yani namlu ile kabza arasında eli korumaya yarayan demir çıkıntının olmadığı bir silah. Kabzası ise genellikle hayvan kemiğinden yapıldığı için olsa gerek bitim yerinde iki yana doğru genişliyor ve rahat ve güvenli bir tutuş sağlıyor. Dünyanın en iyi silah müzelerinin vitrinlerini süsleyen Yatağan, Yeniçeri birliklerinin ve deniz piyadelerinin vazgeçilmez kadro silahı olarak yakın dövüşteki üstün avantajları ile tanınıyor. Sözü, ekşisözlük yazarlarından "Cuma" mahlaslı yazarın birkaç cümlesi ile noktalamak istiyorum: "Bu kılıç bana Avrupalılar'ın kılıç yapma konusunda ne kadar yeteneksiz olduklarını göstermiştir; ayrıca bana -bir yerlerden bulup alsam da evin bir duvarına asıp bütün gün onu izlesem- dedirtecek kadar güzel işçiliğe sahip olan bu silah, her gün Topkapı Sarayı'na gidip görülesi bir alettir." Bir başka ekşisözlükçü ise işi alenen şiir vadisine dökmüş, okuyalım: "Harbiye Askeri Müzesi'nde himaye edilen bir yatağanın üzerinde şunlar yazar: 'Senin yatağanınla ölen, çabuk ve mutlu ölür.. şarapla mı dövdün çeliğini..." Bir an ustasının o silahı dantel gibi ince ince işleyişi, göz nuruyla gecelerce uğraşması, silahdarının o yatağanı savaşlarda binlerce sefer kınından parlatarak çıkarması, defalarca hasmın etini dağlaması gözümün önünde parladı gitti..." Türk kılıcı Yatağan! Aklınızda olsun; artık 'haberim yok, bilmiyordum' diyemezsiniz. Üstelik Katana'lardan bile güzel! A. Turan Alkan