Yaklaşan Son 4 Eylülde 1936'da Giral hükümeti düştü ve Largo Caballero, Cumhuriyetçiler, Sosyalistler ve Komünistlerden oluşan yeni bir hükümet kurdu. Caballero hükümeti kurarken önünde iki seçenek bulunuyordu: ya gerçekten devrimci bir hükümet kurulacaktı, ya da burjuvazi ile iyi geçinmeye çalışan bir hükümet. Birinci durumda, yani sosyalist devrimi ilerletme çabası ile kurulmuş bir hükümet Sovyetler Birliği'nden gelen desteğin kesilmesi demekti. Eğer bir işçi devleti kurulursa SSCB'nin Avrupa'daki müttefikleri ile arası bozulabilirdi. Eğer Sovyetler yardımı keserlerse kuşkusuz İspanya faşistlere teslim edilecek diye düşünüyordu Caballero. Diğer taraftan eğer burjuvazinin desteğini alabilecek olan bir hükümet kurulursa hem dışarıdan destek alınabilecek, hem de "istikrarlı" bir yönetim oluşturulacaktı. "Önce faşizm yenilmeli, daha sonra devrim yapılabilir!" diyen Caballero burjuvazinin de desteğini aldı. CNT, burjuvazi ile aynı saflarda yer alamayız diyerek hükümete destek vermedi. Ancak daha sonra Bakanlar Kurulu değil Özerk Bölge Konseyi adının alınması koşulu ile 26 Eylülde Katalonya'daki Halk Cephesi hükümetine katılma kararı aldı. Bu sürecin sonunda Anti-Faşist Merkez Komitesi ortadan kalkmış oldu. Milisler düzenli ordular haline getirilmeye başlandı, düzenli orduyu kabul etmeyen milislere silah dağıtılmama kararı alındı. Düzenli ordulara katılmayı kabul etmeyen milisler devrimci iradeleri ile cephelerde kalmaya devam ettiler. Kurulan düzenli ordular ise Sovyet silahları ile takviye edildi. Anarşistler kendi içlerinde çelişmeye başladılar! Teoride her türden devlet aygıtına, otoriteye ve düzenli orduya karşı gelirken, iş uygulamaya döküldüğünde en sert tedbirlerin alındığı düzenli orduları desteklemek zorunda kaldılar. Bir taraftan burjuvazi ile ittifak yapmayı reddedip devlet aygıtını direkt parçalamaktan bahsederken, diğer taraftan hükümete girerek bu aygıtı kullanmaya başladılar. Bu iç çelişkiler anarşistlerin de kendi içlerinde çözülme süreçlerinin başlamasına yol açtı. Elde edilen kazanımlar kaybedilmeye başladı. İlerleyen süreçte silahlı milislerin pasif konuma düşürülmesi, kadınların cephe arkalarına çekilmesi, rütbelerin yeniden devreye sokulduğu düzenli ordulara tam anlamıyla geçiş yapılması sonucunda savaş tamamen düzenli orduların savaşı durumuna dönüştü. 9 Ekim 1936'da Konsey bir karar alarak Katalonya'daki yerel komiteleri tasfiye etti. Bu karar sonucunda yerel komiteler Konseye bağlanmak zorunda kaldılar. İktidar tamamen Caballero hükümetinin eline geçti ve hükümet işçi sınıfı adına kararlar vererek bu kararların uygulanma sürecini başlattı. Aynı zaman dilimi içinde Moskova Mahkemeleri başlamıştı. POUM bu mahkemeleri işçi sınıfına karşı bir suç olarak görüyordu. POUM'un bu tutumu bile Komünist Partinin POUM'a cephe alması için yeterliydi. Sovyetler Birliği'nde Ekim Devriminin 19. yılının kutlandığı günlerde Troçki casusluk ve faşizmin ajanlığı ile suçlanıyordu. Komünist Parti, POUM'u da Troçkistlikle suçlayarak ona karşı cephe aldı. Hükümetin telefon görüşmelerini dinledikleri bahanesi ile Barselona Telefon Santrali 3 Mayıs 1937'de PSUC'li bir bakan önderliğindeki askeri birlikler tarafından ele geçirilmeye çalışıldı, ancak bu kolay olmadı. Çatışmalar 7 Mayısa kadar sürdü. Hükümetin donanmayı Generalitat'a yollaması işçiler için bardağı taşıran son damla oldu. Barselona'nın her yerinde barikatlar kuruldu, PSUC ve hükümet binaları işçilerin eline geçti. İşte burada CNT'nin bakanları aracılığı ile yaptığı hata, belki de İspanya'da her şeyin değişmesini sağlayan son nokta oldu: CNT'li bakanlar Anarşistlere sakin olmalarını buyurdu! Anarşistler bu tutumu alırken, 4 gün boyunca işçilerle birlikte barikatlarda yer alan, işçilerle omuz omuza mücadele eden POUM yandaşları, 7 Mayısta barikatlardan çekildiler. 8 Mayısta işçiler yenilgiyi kabul etti ve askerler Barselona'yı işgal ettiler. Hemen ardından POUM yasadışı ilan edildi ve POUM üyeleri CNT üyeleri ile birlikte sokaklarda kurşuna dizildi. Valensiya'da da Komünist bakanlar POUM'un Barselona'da ayaklanma başlattığını, bundan dolayı POUM'un yasadışı ilan edilmesini ve La Batalla gazetesinin kapatılmasını talep ettiler. Sovyetler Birliği'nde tezgahlanan oyunlar Komintern'e bağlı bulunan bütün partilerde tekrarlanıyordu. Böylece İspanya'da da Troçki'nin faşist olduğu, POUM'un faşistlerin aleti olduğu gazetelere yansıdı. Caballero bu haberleri gerçek dışı bularak reddetti. Bunun üzerine Komünist bakanlar toplantıyı terk etti. Hükümet çatırdamıştı ve yakın bir zamanda da çökecekti. Komünist Partililerin politik manevraları sonucunda Caballero istifa etti ve yerine Komünist Partiye yakın bir isim olan Juan Negrin başbakan oldu. Negrin başkanlığındaki hükümetin ilk icraatlarından biri POUM'u yasadışı ilan etmek oldu. Komünist Partinin kurucularından biri olan POUM lideri Andres Nin tutuklandı ve ardından gizlice öldürüldü. İspanya'da devrim ezildi, işçi sınıfı iktidarı tamamen kaybetti. Bundan sonra işçi sınıfı kendisinin olmayan bir devleti faşistlere karşı savunmak zorunda kaldı. 1937 yılı savaşlarla geçen bir yıldı. Franco önderliğindeki faşistler her yöntemi uyguluyordu. Almanların yardımları hala kesilmemişti. Özellikle tersanelerin, demir madenlerinin, çelik fabrikalarının ve limanların bulunduğu kuzey bölgeleri Franco için büyük önem taşıyordu. İşçi militanlığının simgesi ve solun kalelerinden olan Guernica Almanlar tarafından bombalandı. Bu bombalama sonucunda 160 kişi öldü, 900 kişi yaralandı. Dünyada yükselen tepkiler üzerine Hitler Burgos cuntasından olayı yalanlamasını istedi. Olay yalanlandı ve Anarşistlerin üstüne atıldı. Franco istediğini aldı: faşistler hiçbir direnç yaşamadan Burgos'a girdiler. Franco'nun 1938'in ilk aylarında Burgos'ta kurduğu hükümette Monarşist, Carlist ve Falanjistler ikişer kişiyle temsil ediliyordu. Kazanılan hakların hepsi birer birer kaybedildi: Katalan hükümetinin özerkliği kaldırıldı, topraklar kolektiflerin elinden alınarak eski sahiplerine verildi, fabrikalar burjuvaziye teslim edildi... 26 Ocakta Barselona düştü. 27 Şubatta hükümet Fransa ve İngiltere tarafından tanındı. 5 Martta Madrid'de yapılan darbe ile Negrin hükümeti yıkıldı ve yerini Ulusal Savunma Konseyine bıraktı. Devrim yenilmişti. 1 Nisanda Franco savaşın bittiğini açıkladı. yasba'nın bahsettiği Nazilerin İspanya'nın kuzeyindeki Cumhuriyetçi Bask kenti Guarnica'yı bombaladıktan sonra Picasso'nun bundan etkilenip yaptığı Guarnica tablosu

İspanyol işçileri arasındaki en büyük eğilim Anarşizm idi. Birinci Enternasyonal'de gerçekleşen Marx-Bakunin bölünmesinden itibaren Bakuninci çizgi İspanya'ya damgasını vurmuştu. Bunun elbette nesnel nedenleri vardı: "Nice bağların sanayi işçisini topraksız köylüye ve gündelikle çalışan toprak emekçisine bağladığı, kısa ve zorlu köylü ayaklanmasının, yasadışı kişilerin giriştiği soygunculuğun, öfkeli patlamaların ve halk intikamının yüzlerce yıllık biçimi haline geldiği bu tarım ülkesinde, Bakunin'in fikirleri uygun bir ortam buldu." Özellikle Katalonya'da çok güçlü bir Anarşist damar vardı. Anarşitler her türlü otoriteyi ve siyasal örgütü burjuvazinin bir tuzağı olarak görüyorlardı. Anarşizmin siyasi partiler değil sendikalar aracılığı ile temsil edildiği İspanya'da en önde gelen Anarşist örgüt CNT idi. 1931 yılında yaklaşık 1,5 milyon üyesi bulunan CNT, gizli bir örgüt olarak yapılanmış olan FAI'nin etkisi altındaydı. CNT yaptığı kritik hatalarla İspanyol devriminin kaderinde belirleyici bir rol oynamıştır. Prieto önderliğindeki sağ kanat ile Caballero önderliğindeki sol kanat arasında bölünmüş olan Sosyalist Parti UGT'yi kontrol altında tutuyordu. 1930'ların başında birkaç yüz bin üyesi bulunan bu sendika özellikle Madrid ve Asturya'daki maden işçileri arasında örgütlüydü. Bu parti içinde birçok tutarsızlık yaşanıyordu. Ancak içinde Marksizme yönelmiş büyük bir genç çoğunluğu barındırması dolayısıyla sosyalist harekette önemli bir yere sahipti. İşçi sınıfı partileri arasında en küçüğü İspanyol Komünist Partisi idi. 1931'de sadece 800 üyesi bulunan bu parti, Komintern'e bağlılığı ile birlikte Stalin'in tutarsız politikalarının da aynası konumundaydı. Burjuva hükümete girip girmeme konusu da dahil olmak üzere birçok konuda ikircikli tutumlar sergilemişti. BOC , IC ve CNT'nin içinden çıkan POUM İspanya'da sol muhalefetin merkezi idi. Aralarında Andres Nin ve Juan Andrade'nin de bulunduğu sol muhalefet, büyük üstünlüklerine rağmen yaklaşan devrimin gereklerini yerine getiremediler. Bir dönem Troçki ile olan bağları kuvvetli idi. Ancak onlar da Komünist Partinin tutumlarına benzer tutumlar sergilediler. POUM'u oluşturan bileşenler konusunda Troçki şunları söyler: "Devamlı dağınık bir örgütlenme olarak kalmış olan İspanyol Sol Komünistler, sağa mı sola mı yönelecekleri konusunda yaşadıkları sayısız tereddütlerin ardından Maurin'in Katalan Federasyonu ile 'Marksist Birlik Partisi' içinde merkezci bir program dahilinde bir araya geldiler." 1933 ve Sonrası Ocak ayında Katalonya'daki anarşistlerin ayaklanması cumhuriyet hükümeti tarafından kanlı bir şekilde bastırıldı. Demiryolu işçilerinin grevi ülkede işçi hareketinin bir kez daha büyük ölçüde yükselmesini sağladı. Silahlı FAI taraftarları 8 Ocakta Barselona'da bulunan askeri kışlalara saldırdılar. Bunun hemen ardından İspanya'nın tüm bölgelerinde silahlı ayaklanmalar meydana geldi. İspanya kaynayan bir kazana dönmüştü, her geçen gün yeni bir yerde grev patlıyor, yeni çatışmalar yaşanıyordu. Yaşanan ayaklanmalar sonucu işçi sınıfının hükümet üzerinde yarattığı basınç hükümetin bileşimini değiştirici bir rol oynadı. Koalisyonda bulunan PSOE içinde Caballero önderliğindeki sol kanat inisiyatifi ele aldı. Bu arada IR ile PSOE arasındaki çelişkiler artarak ortaya çıkmaya başladı. Kendisini işçi sınıfının partisi olarak adlandıran bir partinin burjuvazi ile koalisyona girerek iktidara gelmesinin işçi sınıfı açısından bir kazanç olmadığı görülüyordu. Hükümetin iç çelişkileri Kasım 1933'te genel seçimlerin yapılmasını dayattı. Durutti önderliğindeki CNT seçimi boykot etti. Seçim süreci boyunca boykot aktif bir seçim karşıtı kampanya şeklinde devam etti. CNT, işçileri fabrika ve diğer tüm üretim alanlarının denetimini ele almaya çağırıyor, "devrim yapma hakkını kullanmak"tan söz ediyordu. Seçimde Sosyalist Parti 8 milyon 700 bin oydan 1 milyon 722 binini alarak 58 milletvekili çıkarırken, Komünist Parti 400 bin civarında oy aldı. Çoğunluk, İspanya Özerk Sağ Konfederasyonu CEDA'daydı. Hükümetin istikrarsızlığı, ekonomik bunalım ve en önemlisi destek verdiği ve sempati duyduğu işçi sınıfının iktidarı alamaması, küçük-burjuvaziyi işçi sınıfından uzaklaştırarak sağa doğru yöneltti. Bütün bunlara bir de Hitler'in Avrupa'da estirdiği faşizm rüzgarı eklenince bütün koşullar oluşmuştu. İspanya'da faşist örgütlenişin birimleri olan falanjlar ilk kez bu dönemde ortaya çıktı. CEDA'nın galibiyeti sonrasında kurulan Gill Robles hükümeti, devlet başkanı Alcala Zamora tarafından kabul edilmedi. Bunun ardından Lerroux, otonom sağcılar ve CEDA tarafından desteklenen bir hükümet kurdu. Bu hükümet işçi sınıfını büyük mücadele günlerinin beklediğinin habercisi idi. İspanya'da "Bienio Negro" denilen ve 1933-35 yılları arasında yaşanan iki kara yıl dönemi böylece başlamış oldu. İktidarın el değiştirmesi sonrasında İspanya'da yeni bir grev dalgası başladı. 1933'te Katalonya'da CNT tarafından organize edilen grev, ardından Barselona'da siyasi tutukluların toplu firarı yeni gelişmeleri oluşturuyordu. CNT'nin devrim komitelerinin de bulunduğu Zaragoza'da ardarda gelen patlamalar ile büyüyen olaylara ordu ve polis müdahale etti. İçlerinde Durutti'nin de bulunduğu yüze yakın devrimci tutuklandı. 1933 Mayısında Estramadura'da tarım işçileri sosyalist sendikalar aracılığı ile greve gideceklerini duyurdular. Lerroux hükümetinin işçi ücretlerine zam yapacağı sözü üzerine greve katılım son derece düşük oldu. Ancak tarım işçileri ve köylülüğün bu kararsız tavrı hükümete güç kazandırmış oldu. İçişleri bakanı "artık Marksistlere karşı mücadele zamanı gelmiştir" açıklamasını yaparak işçi sınıfına doğrudan savaş açtı. Dört Sosyalist milletvekili ve yüzlerce köylü tutuklandı. İşçi sınıfının yükselen eylemliliği burjuvazinin daha sert tedbirler almasına yol açtı. 1934 Martında Mussolini ile imzalanan anlaşma hükümete büyük bir güvence verdi. Bunun ardından yaşanan ayaklanmalar ve Haziranda tarım işçilerinin gerçekleştirdiği grev, hükümetin bileşimini değiştirmesine neden oldu. Ekim ayında CEDA hükümete dahil edildi. Böylece hükümet iyiden iyiye sağa kaydı. Faşizmin postal seslerinin duyulması ile sol cephe içinde de gelişmeler yaşandı. Caballero önderliği altındaki sol kanadın etkisi ile PSOE grev ve ayaklanma çağrısı yaptı. Bu arada BOC, IC ve UGT birleşerek Alienze Obrera'yı oluşturmuş; IR ile radikallerden kopan UR ise eylem birliği kararı almıştı. Faşizm tehlikesine karşı eylem birliktelikleri oluşturulurken faşist cephede de hazırlıklar son hızla sürüyordu. Solun seçimlerde zafer kazandığı Katalonya'da 1933'te üzüm üreticileri lehine sonuçlanan mahkeme kararının 1934'te anayasaya aykırı bulunarak iptali üzerine üzüm üreticileri de isyan bayrağını açtı. Bunun ardından hükümet "savaş hali" ilan etti. 5 Ekimde Katalan milliyetçileri Katalan Devletini ilan etti. Katalonya'da yaşanan bu ulusal devrim girişimi iki gün sonra kanlı bir şekilde bastırıldı ve Katalan hükümet üyeleri tutuklandı. -

FRANCISCO FRANCO Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde, İspanyol General ve Devlet Adamı (Ferrol 4 Aralık 1892 - Madrid 20 Kasım 1975 ) 1910'da Toledo Piyade okulunu bitirdi. 1912'den 1927'ye kadar Fas'ta görev yaparken Abdülkerim e karşı savaşan yabancı lejonunu komuta etti, Fransız kuvvetleriyle birlikte (1923-1927) Rif Savaşı nı kazandı. 1926 da generalliğe terfi etti. 1933 te Balear adaları'na gönderildi. Aynı yıl sağın zaferi üzerine geri çağırılarak genelkurmay başkanlığına getirildi ve Asturias maden işçilerinin grevini bastırdı. 1934'te Halk cephesi iktidara gelince Kanarya Adalarına sürüldü. 1936'da milliyetçi hükümet darbe yapınca darbeden yana bir bildiri yayınladı ve Sanjurjo'nun ölümünden sonra Faşist hareketin başına geçti . 30 Ocak 1938'de devlet ve hükümet başkanlığı ile kara ve deniz kuvvetleri başkomutanlığına getirildi. El caudillo sıfatıyla İspanyol devletine Falanj'ın siyasal ilkelerinden esinlenerek otoriter bir yapı kurdu. Ordu, kilise ve büyük toprak sahiplerinin desteğiyle her türlü muhalefeti susturdu. Bask bölgesinde ve Katalonya da bölgesel özerkliğe tümüyle son verdi. Hitlerci ve faşist rejimlerden yana çıkarak 1939'da Antikomintern Paktı imzaladı. İkinci Dünya Savaşı çıkınca İspanya'nın tarafsızlığını ilan ettiysede 1940'ta Hendaye'de Hitlerle görüştü ve Tanca'yı işgal etti. 1942'de Doğu Cephesine Sovyetlere karşı "Mavi Tümen"i yolladı, Almanlar gerilemeye başlayınca Müttefiklere yaklaşmak için Tancayı boşalttıysa da müttefiklerin kendisine düşmanca davranmaları İspanya'nın BM'e girmesini önledi. 1947'de "Katolik ve Sosyalist bir devlet" olarak tanımlanan İspanya'yı yeniden bir krallığa dönüştüren veraset yasasını kabul ettirdi ve kendisini devletin ömür boyu koruyucusu ve kral naibi atadı. 1953'te ABD ile İspanya'nın 1955 te BM'ye 1958 de Avrupa Ekonomik İşbirliği Teşkilatına girmesini kolaylaştıran iktisadi ve askeri anlaşmalar imzalayarak ABD'ye askeri üsler verdi. 1969'da tahtının varisi olarak Alfonso XIII ün torunu Juan Carlos u gösterdi. Ölümü üzerine Juan Carlos 30 Ekim 1975'te devlet başkanlığı yetkilerini aldı. Ayrıca iç savaşta büyük toprak sahiplerinden ve burjuvadan destek almıştır. İspanya İç Savaşı'nda devrimciler "No Pasaran!" derlerdi ve arkalarından "Pasaremos" derlerdi. Ancak faşistler sonunda başkente girdiklerinde faşistleri karşılayan halk sağ elini kaldırmış "Han Pasado" diye bağırıyorlardı. Yani "Geçtiler"... -

İSPANYA İÇ SAVAŞI Not:İspanya İç Savaşı hakkında Türk kaynaklarında fazla bir bilgi yoktur. Bu nedenle koyacağım yazının bazı bölümleri objektif olmayabilir. Ama Tarih biliminin en önemli özelliklerinden biri Tarih'in yüzde yüz doğruluğu olmamasıdır. Saygılar... İspanya İç Savaşı, 17 Temmuz 1936 - 1 Nisan 1939 tarihlerinde İspanya'da milliyetçiler ile cumhuriyetçiler arasıda gerçekleşmiş iç savaştır. Savaş, 17 Temmuz 1936'da General Francisco Franco'nun komutasındaki milliyetçi güçlerin seçimle işbaşına gelen Cumhuriyetçi "Halk Cephesi" koalisyonuna karşı ayaklanmasıyla başlamıştır. Üç yıl süren ve İspanya'da büyük yıkıma yol açan iç savaş, 1 Nisan 1939'da milliyetçilerin zaferi ile sonlanmıştır. Savaşın sonucunda hİspanya'da Franco'nun, 1975'deki ölümüne kadar sürecek olan, diktatörlüğü dönemi başlamıştır. İspanya'da Özel Konuma Sahip Bölgeler İspanya'daki büyük sorunlardan biri Bask ve Katalan bölgelerinin özel konumudur. Katalonya'nın başkenti Barselona, ticaretin yoğun olarak yapıldığı, gelirleri yüksek, Avrupa'nın en kötü dönemlerinde bile ticari durgunluğa kapılmamış olan bir bölge idi. Barselona 19. yüzyılda orta ölçekli dokumacılığın merkezi konumundaydı. İspanya geneline göre gelişmiş bulunan bu bölgenin özel konumu ideolojik anlamda da gelişmişliği getiriyordu. Bundan dolayı Avrupa'yı etkisi altına alan düşünsel akımların İspanya sınırları içine ilk olarak girdiği bölgelerden biri Katalonya idi. Ekonomik anlamda gelişmiş olan sınıfların kendi ekonomilerini belirleme ve bağımsızlıklarını kazanma düşünceleri diğer taraftan belirgin bir milliyetçiliği doğurmaya başlamıştı. 19. yüzyılda kendi tarihlerini keşfeden Katalanlar, Katalancayı araştırarak bu dili etkin bir duruma getirdiler. Bir milletin millet olmasındaki unsurlardan biri olan dilin gelişmesi ile birlikte Katalanlar arasında daha sıkı bağların kurulmasını sağlayan bir dinamizm oluştu. Geçmişte Aragon Krallığına bağlı bulunan Katalonya'da Katalan milliyetçiliği yükselmeye başladı. Artık kendilerine ait dilleri vardı ve talepleri kendilerine ait toprakların olması idi. Ama bu talep kesin ayrılık değil, özerklik olarak ortaya çıktı. Bask bölgesi ise Katalonya'dan çok daha fazla sanayileşmişti. Bu bölgeye uluslararası sermaye girdisi fazla olduğundan dolayı, bölgenin gelişimi daha hızlıydı. Madenlerin bolca bulunduğu bu bölge ağır sanayiye daha yatkındı. Özellikle çelik ve kimya endüstrisi gelişmişti. Bu bölge sıklıkla Fransızlar tarafından işgal edilmiş, Avrupa kültürünün kokusunu hissetmişti. Böylece Avrupa'dan gelen etkiler bu bölgede daha çabuk yankı buluyordu. Konumu itibarıyla daha gelişkin olan Bask bölgesinde etnik ve dilsel farklılıklar Katalonya'dan daha fazlaydı ve milliyetçilik Katalonya'dakinden farklı olarak ayrılıkçı bir nitelik kazanmıştı. Endülüs bölgesi ise geçmişte tarımın ileri olduğu bir bölgeydi. Ancak 19. yüzyıldan itibaren tarımın ilerlemesi durdu, bölge açlık ve sefalete teslim oldu. Toprakların aristokratlara ait olduğu Endülüs bölgesi, yılın büyük kısmını işsiz ve aç geçiren tarım işçilerinin mekanı idi. İspanyol Devrimi spanya'da 1930 yılına kadar olan bütün darbeler egemen sınıfların kendi içlerindeki egemenlik ve iktidar kavgası dolayısıyla olmuştu. Kapitalizmin gelişmemiş olması sonucu gelişkin bir burjuvaziye sahip olamayan İspanya'da burjuvazi henüz yönetecek güce sahip değildi. 1931 ve sonrası İspanya'nın miladı sayılabilecek değişmeler doğurdu. Kapitalist zincir bir kez daha en zayıf halkasından kırılma tehdidi ile karşı karşıya kaldı. İşte bu zayıf halka kapitalistleşme sürecinin sancılarını yaşayan İspanya'ydı. 20. yüzyılın başından itibaren İngiliz, Alman, Amerikan, Fransız ve Belçika sermayelerinin İspanya'ya girmesi İspanya'nın sanayileşmesinde büyük rol oynamış, bunun sonucunda işçi kitlesi 2-3 milyona ulaşmıştı. İşçi sınıfı genişliyor ve gelişiyordu ama yaşam standartları hiç de iyiye gitmiyor, tersine kötüleşiyordu. Büyük şehirlerde 1931 yılının başlarında, 1900'lü yılların başlarına oranla çok daha güçlü ve yaygın grevler örgütlendi. İşçi sınıfı kaslarını esnetmeye başlamıştı. Ama sadece sanayi işçileri değildi harekete geçen; yarı proleter konumunda olan tarım işçileri ve köylüler de ayaklandı, toprakları işgal etti. Nisan 1931'de yapılan seçimler sonucunda ülkenin büyük bir bölümünde cumhuriyet yanlısı partiler zafer kazandı. Ancak sosyalistlerin yeterince örgütlenemediği ve kraliyetin baskısını üzerinde keskin bir kılıç gibi hisseden kırsal kesimde monarşistler üstünlük sağladı. Bunun tek sebebi kuşkusuz kraliyetin baskısı değildi: kırsal kesimde ağırlıkta bulunan egemen güçler var olan sistemin değişmesinden yana değildi. Diğer taraftan kentlerdeki egemenliklerini kaybetme korkuları ve ülkede esen genel anti monarşizm rüzgarı kraliyet mensuplarını derinden etkiledi. Sonlarının yakınlaşmasının verdiği korku ile İspanya kralı İspanya topraklarını terk etti. Kral kaçarken "ülkeyi iç savaş ortamına sokmamak için... büyük bir fedakarlıkta bulunarak " İspanya topraklarını terk edeceğini söyledi. Toplumsal devrimci yükseliş dönemlerinde ülkenin başında bulunanların ülke topraklarını terk etmeleri ve bunu ülke yararına yaptıklarını söylemelerine hiç de yabancı değiliz. Gerek burjuvazi gerekse monarşi devrimci durum karşısında aciz kaldıkları anda kendilerini kurtarma telaşına düşerler. 14 Nisanda 2. Cumhuriyet ilan edildi ve Alcala Zamora cumhurbaşkanı seçildi. Kurulan hükümet bir burjuva hükümetti. Fakat Sosyalistlerin de hükümeti desteklemelerini sağlamak için hükümete iki Sosyalist bakan dahil edildi: Prieto ve Caballero. Ancak ne yeni hükümetin kurulması, ne de bu hükümette sus payı olarak Sosyalistlere yer verilmesi işçi sınıfı ve köylülüğün yanan ateşini söndüremedi. Sendika federasyonu olan UGT'nin Madrid'deki 1 Mayıs gösterisine başkanlık yapan Caballero, diğer taraftan Bilbao ve Barselona'daki gösterilere ateş açtırıyor ve böylelikle burjuva ikiyüzlülüğünü sergiliyordu. Yapılan gösterilerde birçok insan öldürüldü; burjuvazi işçi sınıfına karşı saldırgan bir tavır sergilemekten hiç de çekinmiyordu. İktidara gelirken toprak reformu ve ücretlerin arttırılmasını propaganda aracı olarak kullanan Sosyalistler, hükümete girdikten sonra verdikleri sözleri çarçabuk unuttular. Hükümetin tek icraatı ayaklanan işçiler üzerinde baskı kurarak burjuvazinin rahat bir soluk almasını sağlamaya çalışmak oldu. İşçi sınıfı hükümete olan güvenini yavaş yavaş kaybetmeye başlıyordu. Alcala ZAMORA Ağustos 1932'de General Sansurjo başarısız bir darbe girişiminde bulundu. 1932'de Cortes tarım reformunu kabul etti. Toprak reformu yasası aslında tarımda kapitalistleşmeyi amaçlıyordu. Bu yasa ile köylülere toprak verilmeyip soyluların elinde bulunan toprakların alınması hedefleniyordu. Bu arada toprakların önemli bir bölümünü elinde tutan kır burjuvazisine dokunulmayacaktı. Ancak yasa büyük toprak sahiplerinin muhalefetine takıldı ve hayata geçirilmedi. İspanya'da yaşanan bir diğer sorun da Bask ve Katalan bölgelerinin özerkliği idi. Hükümet bu konuda da ileri doğru adım atamadı. Katalonya'ya özerklik tanıyıp Bask bölgesine özerklik tanımayınca işler daha da karışık bir durum aldı. Hükümet toplumun acil olarak çözüm beklediği sorunların hiçbirine çözüm olmadı. Ne işçi sınıfının talepleri yerine getiriliyor, ne de burjuvazinin istekleri tam anlamıyla hayata geçiriliyordu. Hükümet daha başından ölü doğan bir çocuk gibiydi! Beklediği sosyal iyileştirmeler gerçekleşmeyen işçi sınıfı yoğun bir grev dalgası başlattı. Köylüler toprakları işgal etti. Böylece hükümetin başaramadığı toprak reformunu köylüler hayata geçirmeye başladılar. Kır burjuvazisi ellerindeki toprakları ektirmeyerek köylülere ve hükümete mesaj vermek istedi. Ama bu mesaja karşı köylülerin ve tarım işçilerinin tepkisi durulmadı, tersine arttı. Burjuvazinin fütursuzluğu, işçi sınıfının yükselen tepkisi, köylülerin toprak işgalleri, İspanya'da günlük yaşamın normal seyri haline geldi. Ancak işçi sınıfının yükselen tepkileri ile oluşan bu hareketin kendiliğinden bir hareket olarak sınırları belliydi ve işçi sınıfı onu devrime ilerletecek Marksist bir önderlikten yoksundu. İspanya'da Sosyalist Hareket

Franco Darbesi 1936 yılının Nisan ayından sonra İspanya tamamen hareketlendi. Mart-Nisan aylarında Sosyalist ve Komünist Partinin gençlik örgütleri birleşerek JSU'yu oluşturdular. 10 Mayısta Alcala Zamora'nın Parlamento tarafından elenmesinden sonra Azana cumhurbaşkanı oldu. Haziran ayında Madrid'de inşaat işçileri greve çıktıklarında Fransa'da Halk Cephesi hükümete gelmek üzereydi. Temmuz 1936'da Katalonya'daki CPE ve PSOE parti örgütleri birleşerek Katalonya Birleşik Sosyalist Partisini kurdular. Bütün bu gelişmeler olurken iktidarda bulunan sol güçler olayları yatıştırmaya çalışıyordu. Tarım işçilerinin ayaklanması faşistleri provoke etmek olarak adlandırılıyordu. Komintern'in İspanyol devrimine ilişkin görüşlerinin ve politikalarının bir uzantısı olarak Komünist Partinin olaylara karşı tavrı olumsuzdu. PSOE'nin de tavrı farklı olmamakla birlikte sol kanat lideri ve UGT genel sekreteri Caballero işçi ve köylülerin darbeye karşı silahlandırılmasından ve eylemliliğin yükseltilmesinden yanaydı. POUM ve CNT de işçiler ile köylülerin silahlandırılmasından yanaydı. Bunun için askerlerle ilişkilere giriyorlar, kışlalarda ajitasyon çalışmaları yapmak için küçük gruplar oluşturuyorlardı. İspanya'da bir kez daha gerçek bir Marksist önderliğin eksikliğinin acısı çekiliyordu, gerek POUM'un çizdiği zikzaklar ve manevralar, gerekse Sosyalist ve Komünist Partilerin ihaneti, işçi sınıfını faşizmin altında ezileceği bir konuma sürükledi. 12 Temmuzda ordu içindeki solcu subayların örgütü UMRA üyesi bir teğmenin öldürülmesinin hemen ertesi günü monarşist lider Calvo Sotelo öldürüldü. İlerleyen günlerde Franco komutası altındaki birlikler Fas'ta ayaklandılar. Böylece İspanya'da iç savaş tam anlamıyla başlamıştı. Franco'nun birliklerinin önderlik ettiği askeri ayaklanma Sevilla, Navarre, Galiçya, Cadiz, Frontera, Cordoba, Zaragoza, Aragon ve Fas'ta başarı kazandı. Cumhurbaşkanı Azana, Halk Cephesi içindeki en sağ parti olan Cumhuriyetçi Birlik lideri Barrio önderliğinde bir milli birlik hükümeti kurma teşebbüsünde bulunduysa da başarılı olamadı; Barrio bir gün sonra istifa etmek zorunda kaldı. Olayların önünü almak artık olanaksız bir duruma gelmişti. 19 Temmuzda İspanya'daki bütün devlet kuruluşları isyancıları destekledi. Subay ve askerlerin neredeyse tamamına yakını Franco'nun peşine takıldılar. Cumhuriyetçi hükümet isyancıları yatıştırmak , kitlelere sakin olun mesajları vermek dışında bir işe yaramıyordu. İşçilerin Franco önderliğindeki faşistlere karşı silahlanma talepleri, Caballero'nun işçi sınıfı ve köylülüğü silahlandırma isteği hükümetçe reddediliyordu. Halk Cephesi ise hükümetin görevi başında olduğunu ve yardım talebi istenildiği an yardıma hazır olduğunu belirtiyordu. Buna karşılık işçi sınıfı, İspanya'nın en önemli şehirlerinde kitlesel olarak silahlanmaya çalışıyor, hükümetten silah talebinde bulunuyor, bu talepleri reddedildiğinde ise kendi koşulları ölçüsünde bulabildikleri silahlarla faşistlere karşı mücadeleye giriyordu. İşçi sınıfının bu cansiperane tutumu karşısında faşist birlikler duralamak zorunda kaldılar. Bir kez daha kendiliğindenlik ortaya çıkıyordu. İç Savaş Hükümet radyodan sürekli durumun kontrol altında olduğunu, ayaklanmanın sadece küçük birkaç bölge ile sınırlı kaldığını, insanların rahat olmaları gerektiğini duyuruyordu. Oysaki buna hükümetin kendisi dahi inanmıyordu. İşçi sınıfının bu örgütsüz ortama göre örgütlü olduğu, solun kalesi sayılabilecek Sevilla'da bir avuç sivil muhafız radyo binasını ele geçirdi. CNT ve UGT harekete geçmekte gecikince işçi mahallelerindeki direniş acımasızca bastırıldı. Diğer taraftan faşistler solcuların ve anarşistlerin kalesi sayılabilecek iki bölgede –Oveido ve Saragosa'da– kontrolü ellerine geçirmişlerdi. Zaragoza'da CNT ve UGT genel grev çağrısında bulunmuştu. İşgalin ardından genel greve devam edildi. Sendikacılar faşistlerin bütün baskılarına rağmen genel grev kararını geri almadılar. Oveido'da ise ders gibi bir darbe yapıldı. Oveido'nun deneyimli maden işçileri darbeye karşı hazırlıklarını yapmışlardı. Albay Aranda kendisine biçilen görevi tam anlamıyla yerine getirerek Cumhuriyetçilerin yanındaymış gibi görünüyordu; öyle ki işçilerden 3000 kadarını silahlandırıp Madrid'in yardımına yollamayı öneriyordu. Ancak Aranda, hükümetin işçi komitesine üye işçilerle yaptığı bir toplantıdan bahane bularak çıkıp, şehrin önemli noktalarını denetim altına almasını sağlayacak askeri birliklerinin konumlandığı bölgeye geçti. Bunun ardından yapılan saldırı ile Aranda şehri kuşattı ve denetimi ele geçirdi. Oveido kaybedilirken işçi sınıfı bir kez daha burjuvazi ve onun organlarına güvenmemesi gerektiğini öğrenecekti. Barselona'da ise örgütlenen işçilerin gerçekte neler başarabileceği açıkça görüldü. Katalonya'nın başkenti konumunda olan Barselona CNT'nin kuvvetli olduğu bir bölgeydi. CNT günler öncesinden hazırlıklara başlamış, savunma komiteleri kurmuş, olası bir harekete karşı şehirde devriyeler gezmeye başlamıştı. Ancak Katalonya hükümet başkanı işçilere silah dağıtmayı reddetmişti. 19 Temmuzda kışladan çıkan askerlerle işçiler arasında büyük çatışmalar yaşandı. Çatışmanın dönüm noktasında Albay Escobar'ın yaklaşık 4000 muhafızla işçilerin yanına geçmesi çatışmanın seyrini değiştirdi. Faşist General Goded radyodan yenildiklerini ilan ederek askerlerin teslimiyetini haber veriyordu. Barselona, işçi sınıfının birlikteliği ve doğru yönlendirilmesi sonucu neler olabileceğinin çok güzel bir örneği oldu. Barselona'da kazanan işçi sınıfıydı. Aynı şekilde Madrid'de de faşistler yenildiler. Madrid'de işçiler daha faşistlerin saldırmasına fırsat kalmadan örgütlenmişlerdi. UGT ve CNT artık ne yapılacağını öğrenmiş ve işçi sınıfına doğru bir taktik vermişti. 20 Temmuzda Madrid'de ayaklanma bastırıldı. Kışla ele geçirildi. Madridli işçiler bununla yetinmedi ve Guadalajara garnizonuna saldırıp bu garnizonu da ele geçirdiler. Burada yakalanan General Barrera kurşuna dizildi. Diğer milis kolları da darbecileri durdurmak için Valensiya, Malaga ve Siguenza'ya doğru yola çıktılar. -

1936-1939 yılları arasında ispanya da anarşistler ve cumhuriyetçiler ile milliyetçileri karşı karşıya getiren savaş. sonunda diktatör franco'nun kuvvetleri galip gelmiş, adolp hitlere dünya savaşı için yeni bir müttefik katılmıştır. avrupanın günümüz siyasal haritasının belirlenmesi açısından 20. yy da yaşanan en önemli olaylardan biridir. zira sovyetlerdeki devrimden sonra avrupada iyice gelişen anti-kapitalist ve anti-faşist hareketler büyük bir hezimete uğratılmıştır. ayrıca dünya tarihinde anarşizmin kendisini yaşama geçirme imkanı bulduğu ender ortamlardan birini yaratmıştır bu savaş. anarşistlerin sınıfsız-efendisiz toplum pratikleri joseph stalin tarafından pek hoş görülmemiş, zaten kıt olan silah kaynakları kesilerek anti-faşist cephenin hezimetinde önemli bir rol oynamıştır. george orwell cumhuriyetçiler safhında aktif olarak yer aldığı savaşın sonrasında anılarını homage to catalonia kitabında ayrıntılarıyla anlatmıştır. geçit yok-no pasaran bu savaşta üremiş bir slogandır. Almanların, İngilizlerin, İtalyanların ve Fransızların farklı alanlarda destekleri olmuş hatta Almanlar bir tür savaş uçaklarını burada denemişlerdir , Picasso Guernica savaşı sonrasında sokaklarda gezerken çok kötü etkilenmiş ve Guernica isimli meşhur tablosunu yapmıştır, bu tablo uzun süre cezalı kaldıktan sonra şimdi kendi topraklarındadır. Picassonun eserleri Sabancı müzesine geldiğinde bu eser yoktu, çünkü bu eser daha uzun süre biryerlere gidemeyecek gibi gözüküyor, İspanya iç savaşını tasfir ettiği düşünüldüğünde neden izin verilmediğini anlıyoruz.