Türk tarihi kadar Mitolojisinde de büyük bir genişlik vardır. Fakat Türk mitolojisi pek bilinmez. İste bu mitolojide ki Tanrı ve Tanrıçalar. AK ANA Sonsuz sulardan çıkıp, Ülgen e yaratma emrini veren ve tekrar sulara dönen tanrıça ak anadır. Altay Türklerinin inancına göre, ışıktan bir kadın hayali şeklindedir. Ülgen ilk yaratılış ilhamını Ak anadan alır ve dünyaya destek olması için üç tane de balık yaratır. Türk mitolojik görüşlerine göre Ak ana boynuzlu olarak betimlenir. Eski çağlarda Ana tanrıça heykelcikleri de boynuzlu olarak simgelenmiştir. KARA-HAN Altay Türklerine göre gökyüzündeki tanrıların en büyüğü Kara Han dır. Kara Han 17. katta oturur. Bütün Tanrıların babasıdır ve oradan evrenin kaderini tayin eder. Eliade ya göre Kara Han dünyanın yaradılışı ve sonu gibi konularda daima ön plandadır. Kara-Han yeryüzünü yarattıktan sonra dokuz dallı bir çam diker ve 16. kata oğlu Ülgen i oturtur. Kara-Han, dokuz kişinin bu dallardan türemesini, dokuz ulusunda buradan meydana gelmesini ister. Kara-Han, insanoğlunun ata ve ana sıdır. Şamanlara göre Kara Han ın Ülgen, Kızagan, Mergen adında üç oğlu vardır. BAY-ÜLGEN Bay Ülgen göğün 16. katında Altın dağda ikamet eder ve altın bir taht üzerinde oturur. Tahtı ay ve güneşin ötesindedir. Ülgen, gök cisimlerini yönetir, yağmur yağdırır, gök gürültüsü ve yıldırımları da o gönderir. Tanrı Ülgen biri ak biri kara taşla gelerek ateşin nasıl yakılacağını insanlara öğretmiştir. Eliade ya göre gök gürültüsü ve şimşek tüm mitolojilerde gök tanrının silahıdır ve yıldırımıyla vurduğu yer kutsallık kazanır. Ülgen iyilik yapmayı sever. Ülgen in kendisi, kızları ve oğulları insan şeklindedir. KIZAGAN TANRI Ülgen in oğludur. Göğün 9. katında oturur. Çok kuvvetli tanrı anlamına da gelir. Roux a göre 9. Kat Mars ın konumlandırıldığı gök katıdır. Kızagan Tanrı, Banzarov a göre, savaş tanrısıdır. Onlarca tehlikeli geçitlerde orduyu yönetmek ve düşmanı yenmekte, bu koruyucu ruhun yardımı olur. Altay Kamı göğe çıkarken Kızagan Tanrı yı kırmızı yularlı, kızıl erkek deve sırtında, gökkuşağı asalı baba! diye çağırır. Buna bakarak, onun kırmızı renk ile simgelendiği sanılmaktadır. ERLİK HAN Erlik korkunç bir ihtiyardır. Gözleri ve kaşları kömür gibi kara, çatal sakalı dizlerine kadar uzamış, yaban domuzunun azı dişlerine benzeyen bıyığı kulakları üzerine yerleşmiş, çenesi tokmağa, boynuzları ağaç köklerine benzer. Saçları kapkara ve kıvırcıktır. Bir Şaman duasında: bindiği kara küheylan, döşeği kara kunduz derisinden, beline kuşak yetişmez. Göz kapağı bir karış, bıyığı ve sakalı kara. Kovası kişi göğsünden, kadehi insan kafatasından, kılıcı yeşil demirden, kürek kemikleri yassı demirden, dizgini kara ipekten, kamçısı kara yılan denmektedir. Beş oğlu iki kızı vardır. Kurban olarak koyu renkli at kesilir. İnsanlara kötülük eden bir yer altı tanrısıdır. Mitlerde Erlik tasvir edilirken körük, çekiç ve örs motifleri de birlikte geçer. Erliğin yer altında damı demirden, ocağı balçıktan yapılmış bir sarayı vardır. Bu sarayın önünde gümüşten bir tahtı vardır. Kılıcı yeşil demirden, kalkanı yassı demirden yapılmıştır. Eyerlenmiş dokuz boğası vardır. MERGEN TANRI Her şeyi bilen, akıllı Mergen Tengere Göğün 7. katında oturur. Mergen kelime anlamı olarak okçu nişancı anlamına gelir. Bu anlamda Mergen, Yunan mitolojisindeki Hermes i anımsatır. Hermes, akıl tanrısıdır ve bütün bilgilere sahip tanrı olarak kabul edilir. O karanlığın güçlerini yenen tanrıdır, çünkü o her şeyi bilir ve her şeyi yapabilir. UMAY ANA Umay, çocukları ve hayvan yavrularını koruyan bir tanrıçadır. Arkeologların Altaylarda buldukları seramik ürünler üzerindeki resimlerde Umay ana üç boynuzlu olarak betimlenir. Orta Asya da bazı arkeolojik buluntulardan anlaşıldığına göre Umay ana motifi, beyaz saçlı ve beyaz giyimli olarak, insanbiçimci bir görünüm sergilemektedir. Kuş kılığında kanatlı bir kadın görüntüsü de vermektedir. Altay Türkleri onu göklerden inen gümüş saçlı, güzel yüzlü bir kadın olarak düşünmüşlerdir. YAYIK HAN Şaman duaların da Yayık şöyle tasvir edilir. Ülgen beyin habercisi, kızıl bulut kenarlı, gök kuşağı dizginli, solgun şimşek kamçılı, gökten haber alan Ak Yayık, üç boğumlu Ak Yayık, altın kenarlı Ak Yayık . Tuva Şamanları ak eren ismini kullanır. Yayık büyük tufandan sonra gökyüzüne çıkıp Ak Yayık adını alır. Güney Altaylılar ona yaratıcı ve gök oğlu adını vermişlerdir. Tölösler koruyucu adını verir. Ülgenin oğlu veya kızı olarak da düşünülür. Yayık sözcüğünün kökü parçalayarak kurban vermek anlamına gelen yay ile ilişkilendirilir. Mitolojik bir varlık olarak kocaman bir ejderha görünümündedir. KARLIK Suyla ile birlikte görülen ve onunkine benzeyen görevi olan bir ruhtur. İşareti dumandır. SUYLA Güneş ve Ay ın kırıntılarından yaratılmıştır. Altay Türklerine göre Suyla, at gözlü, kartal gagalı, eşek kulaklı ve yılan saçlıdır. Ağaçkakan Suyla nın sembolüdür. Ülgen e Yayıkla birlikte kurbanın ruhunu ulaştırır. İnsanların hayatını kontrol eder ve bir değişiklik olduğu zaman Ülgen e bildirir. Bundan dolayı iki dilli de denir. UTKUUÇİ Kurbanı Ülgen e ileten bir ruhtur. Güler yüzle karşılayan anlamına gelir. Gökyüzünde yaşar, Ülgen e en yakın ruhtur. Şaman altın kazıktayken Utkuuçi dan kazları alır ve yeryüzüne döner. AYIZIT Ayzıt güzelliğin sembolüdür. Bu anlamda Sümer ve Yunan mitlerindeki İştar ve Afrodit e benzer. Süt gölünden getirdiği damlayı çocuğun ağzına damlatır ve çocuğa ruh verir. İnsan yavrularını, kadınları, hayvanları ve hayvan yavrularını korur. Simgesi, Kuğu kuşlarıdır. Ayısıt ı simgeleyen kuğular kutsal sayılır ve dokunulmaz. Kuğu aslında kutsal bir kızdır. Bu kız kuğunun beyaz tülünü üzerine giyince kuğu, çıkarınca kız olur. Ayızıt. gökten gümüş tüylü bir kısrak suretinde iner. Yele ve kuyruklarını kanat gibi kullanır. Ayzıt şaman dualarında şöyle tarif edilir. Başında ak gökten ak bir kalpak, çıplak omuzlarında ak gökten bir atkı, baldırına kadar siyah bir çizme. Bu şekilde bir kayaya yaslanarak uyumuştur veya ormanda dolaşmaktadır . OĞUZ KAĞAN Bazin, eski Türklerde biri ata kurt, diğeri de ata boğa üzerine kurulu ikili kökeni yansıtan farklı iki gelenek olduğunu söylemiştir. Oğuz a adını veren ata da bir boğadır. Oğuz, bütün yaşamı boyunca kurdun korumasına ve rehberliğine başvurmuştur. Oğuz kağan destanında Ay, Oğuz u doğuran tanrı olarak sunulur. Bu da Oğuzun Tanrı oğlu olduğu fikrine götürür. En eski çağlardan beri tanrısal kahramanların işaretleri boynuzlu bir taçtır. Orta çağ minyatürlerinde Oğuz Kağan ve oğulları boynuzlu olarak tasvir edilir. Campbell a göre, Boğa, Kutsal Ay Boğası olarak bilinir. Boynuzları Ay ın alegorisidir ve Tanrının sembolüdür. DEVAMI VARDIR ++++++++++++++++++++

Şahsen benim Türk mitolojisi hakkında derin bilgilerim yok. Hatta öyle bir bilgimde yok. Genelde ben Türk tarihinde yapılan zaferler değil de yapılan ve gaflete düşülen durumları irdeleyen, araştıran birisiyim. Dinsel boyut olarak ilk Türk dini olarak öne sürülen "Tengiricilik" olduğu, burada bir görüş ayrılığı var "Şaman" olarak adlandıranlarda var. Türklerin ilk dinin "Tengricilik" olduğu bana göre daha sağlam bir varsayım. Şaman tanımında da görüş ayrılık var. Türklerin İlk dini Şaman değil "Kam" diyenler olduğu gibi Ziya Gök Alp'e göre "Tuyonizm". Gök Türkler'in dini, Gök Tanrı dinidir. Şamanist dine göre dünya; Gök, Yeraltı, Yeryüzü olmak üzere üç boyutta oluşmaktadır. Dünyada Tanrı olarak bunu kelime haline getiren ilk medeniyet Türklerdir. Buda "Tengri" kelimesidir. Türkler Tengri kelimesini kullanırken başka medeniyetlerde bir Yaradanın olduğunu kelime halinde hiç kullanmamıştır. Ve kelime ile bir ad vermemiştir. Tengri göktedir ve görülemez. Orhun abidelerinde "Tengri" kelimesi görülmektedir. -

Türk mitolojisi, tarihi Türk halklarının inanmış oldukları mitolojik bütüne verilen isimdir. Eski efsaneler, Türk halklarının eski ortak inancı Tengricilikten öğeler taşır. Bunların bazıları sonradan İslami öğeler ile değiştirilmiştir. Türk mitolojisi, birçok araştırmacıya göre aynı Tengricilikte de olduğu gibi tektanrıcı bir temelden, zamanla çoktanrıcı bir biçime doğru gelişmiştir. Ayrıca tarihi Türk halklarının temasa geldikleri Zerdüştlük, Mani dini ve Budizm de Türklerin mitolojisinde izler bırakmıştır. Bu yüzden genel bir tanım olan Türk mitolojisine, halkların çeşitliliği ve inançtaki farklı unsurlar göz önünde tutulursa Türk Mitolojileri demek daha doğru olabilir. Türk Mitolojisi Eski Türk TANRILARININ İsimleri: Adad Adakutay Adar Ağaç han Ağada Ağilim Aiyanar Akhan Ak toyun Alasbatır Alda Altay han Amal Aman Ammezzad du Ammun Ammunki Ancazin Andarkan Ank Anshar Anu Anunnaki ler Arah Ardini Ardis Ark-hu Arsi mela Arunas Aş-kesapa Aştabi Ayata Ay han Babar Balala Baran Batır Bunçak Dağ han Darak Demir han Deniz han Devi Dingir Ea Ea Enki Enlil Enmesarru En urta Erlik han Gibili Gişzida Gizida Goğa Gök ejderha Gök han Gök tanrı Gramadevate Gud Gudatu Gudea Gün han Gölpön ata Haldi Halkı Hama-nni Haniş Hapantalliyas Harziş Haşameli Haşenil Huban Hurbi Hutran Hutuh Hu- tuini İgigiler İluİn İr İra İragal İrgal narada İrşirra lar İskur İşmekaralı İtoga Kabrides Kali Kambarata Kumruşapa Karakaplumbaga Kara han Karsa Kaşku Kayadan Kayra Ka-zal Kergiday Kuhumban Kındakarbu Kırsa- mas Kızıl kaplan Kızıl kuş Kuday Kumarbi Kusuk Lagamal Lama Lugal Lugal banda Lugan kurkura Magan silkilak Malahay Manyos Mergen Minki Mucera Mummu Mut Nabu Nahhunt Nalaini Nan nar, Napirtu Napsa Naruti Nergal Nerik Nin girsu Nin Ni-nip Nin karak Nin marki Ninuraş Nudimmu Oba Odine Oğan Okto han Ongol Orangay Öze gök Özen han Panintmri Papsukkal Piva Pushan Ra-mman Rudra Sabıray Sarı han Sarru Saspunas Sebitu Selardis Sin Sotrol Suiyesi Sulikatte Suma Sustuganah Şamaş Şandaş Şapak Şara Şar-rumma Şimege Şullat Şumukan Takiti Talay han Tarhan Tarhunza Tarila Telepinu Temti Tengere kaan Tesup Tinia Tiriyas Tirs Tor Toyer Tuiyesi Turani Turko Turmuş Turun Uduran Ugus Ulu toyun Upurkupak Uraş Utu Ülgen Yalpagan Yarri Yeşil han Yıldız han Zabba-ba Zas hazuna Zit, ariyas Zu TÜRK TANRILARI: Ülgen: Ülgen, Türk mitolojisinde Türklerin iyilik tanrısıdır. Tek Tanrı inancında Göktanrının oğlu ve Gök Aleminin Hükümdari olarak görülmüştür. Bai Ulgan, Ulgan gibi adlarla Sibirya kavimlerince de yaratıcı tanrı olarak anılır. Göğün on yedinci katında oturan Tengere Kayra Kan dan dönüşüm yoluyla yaratılan göksel üç tanrı sıralamasında ilk sırada yer alan ve göğün on altıncı katında oturduğuna inanılan, hava durumunu, verimliliği ve doğurganlığı yönettiği kabul edilen, sonraları işlevlenerek Göktanrı nın yerini alan tanrı; Bay Ülgen. Ülgen in dokuz kızı : Ülgen in Karakuş, Karşıt, Buura-Kan , Burça Kan, Yaşıl Kan, Er Kanım, Baktı Kan adında yedi oğlu, Ak Kızlar ve Kıyanlar diye adlandırılan dokuz kızı vardır. Ak Kızlar, Kamların esin perileri olan Tanrı Ülgen in dokuz kızı. Tanrısal saflıkları ve güzellikleri nedeniyle ak olarak anılırlardı. Herkese saz olan Gamsız guguk kuşu ile oynaşıp, gülüşüp, eğlenirlerdi. Ak, Altay Türkçesinde cennet demekti. Şaman davullarına resimleri yapılır, kimi zaman da putları şaman cüppelerine dikilirdi. Ülgen in yedi oğlu: Yabaş Kan: Erlik in yedi -ya da dokuz- oğlundan biri olduğuna inanılan ve Yeraltı ndaki ve Yeryüzü ndeki kötülükleri yönetenler arasında yer aldığına inanılan ve kamla Erlik arasında arabuluculuk yaptığı kabul edilen mitolojik karakter. Yaşıl Kan: Yedi Altay boyundan birinin koruyucu ruhu olduğuna inanılan ve doğanın yeşillenmesini, yani doğanın doğumunu yöneten olduğu kabul edilen, Ülgen in yedi oğlundan biri. Aldatıcı: Yeraltı tanrısı Erlik in insanların canını alması için yeryüzüne gönderdiği ve onun elçisi olduğuna inanılan kötü ruh. Ölüm meleği. Bu inanç Türklerin başka dinlerin etkisinde kalmalarıyla oluşmuştur. Altaylılara göre ölü bir evden çıktıktan sonra Aldacı denilen kötü ruhlar evde kalır. Bunun için o evden yedi gün dışarıya eşya verilmez ve içeriye de alınmaz. Ev, yedi gün sonra temizlenir ve ancak sonrasında o eve girilip yemek yapılır. Altay Han: Altaylar ın Tengricilik inancında, güçlü bir Yer Su dağ ruhudur. Altaylar onun Altay dağlarının en yüksek zirvesinde oturduğuna inanırlar. Tek tanrılı bir din olan Tengricilik dininde çeşitli ruhlar bulunmaktadır. Ancak bunların hiçbir tanrı değildir. Türklerde her yerde var olan Tengri vardır. Erlik Han: Eski Türklerin ve Moğolların inancı Tengricilikte yeraltı aleminin efendisidir. Tengri nin oğlu olmasına rağmen kötülüğü simgeleyen bir tanrıdır. Altayların bir yaradılış efsanesine göre Erlik Han, dünyanın yaradılışında Tengri ye karşı fenalık yapmış ve Tengri onu ceza olarak yeraltı aleminin efendisi yapmıştır. Erlik Han, yeraltı Aleminin en alt katında yeşil demirden bir sarayda, gümüşten bir tahtın üzerinde oturur. Orada kendine koyu kırmızı parlıyan ve çok az ışık veren bir güneş yaratmıştır. Emrinde dokuz semerli boğası vardır. Tanrıya fenalık eden Erlik Han lanetlenmiştir, Tanrı Sen bana hile düşündün, fenalık ettin, senin halkın da hep hileciler, fenalık düşünenler olsun der. ve yarattığı karada dokuz dallı çam ağacının dokuz dalından kendi halkını türetir. Erlik bu halk benim olsun der tanrıya. Tanrı da ona git kendi halkını kendin bul deyip Erlik i geri çevirir. Tanrının halkının bu ağacın yalnız doğuya bakan 5 dalından istifade etmelerine izin verilmiştir. Kalan 4 dal yasaklamıştır. Erlik gidip bu halkı baştan çıkarır. Erkek olan Törüngey ile dişi olan Eje, Erlik in şu sözüne kanarlar Bu 4 dal aslında size yasak değildir, meyveleri de pek tatlıdır. Dilediğinizce yiyin. Erlik sonra ağaca bekçi bulunan yılan uyurken ağzına girer ve ağaca çıkar, Eje ye müsaade ettiğini söyler. Bunun üstüne Eje meyveden yer, Törüngey in de ağzına sürer. Tanrı durumu fark eder ve Erlik i yer altına gönderir. Eje ye Sen benim sözümü tutmadın bundan sonra gebe kalasın ve doğum sancıları çekesin der. Yılana Sen benim sözümü tutmadın, bundan böyle Şeytan- diye bilinesin, herkes seni ezmeye öldürmeye çalışsın der. Törüngeye Sen benim sözümü tutmadın, 9 kızın 9 oğlun olacak ve hepsinden sen sorumlu olacaksın, insan neslini sen çoğaltacaksın der. Hepinizi hanemden kovuyorum, dünyaya gönderiyorum, burada sizi ben beslerdim, ben korurdum, artık kendinizi besleyip koruyacaksınız, bir daha da sesimi duymayacaksınız diye ekler. Böylece Erlik insanoğluna ilk kötülüğünü etmiş olur. Kıranları yapan tanrıdır. Kambar Ata: Kambar Ata Sibirya Türklerinin, özellikle Yakutların ve Altayların Tengricilik inancında, atları koruyan ruhtur. Kara Han: Kara Han ya da Kayra Han, Altaylılar, Ostyaklar veya Yakutlar gibi bazı Sibiryalı toplumların mitolojilerinde göğün 7. nci katında oturan yüksek derecede bir tanrı. Altayların yaratılış efsanesinde dünyanın yaratıcısı olarak gösterilir. Kara Han bu efsanede ayrıca tüm Tengricilikte yeraltı aleminin tanrısı olarak tanılan Erlik Han a ceza olarak yeraltı aleminin tanrısı olma görevini verir. Kerey Kan: Kerey Han ; Yeraltı tanrısı Erlik in yardımcılığını da yapan dokuz oğlundan biri, kötücül bir ruhtur. May-Ata: Altay mitolojisinde, Ülgen in, göğün üçüncü katında oturduğuna inanılan iki oğlundan biri. Ülgen in, insanların hamisi ve piri sayılan oğlu. Tengere Kayra Kan: Tengere Kayra Kan ; Altay topluluklarında, varlıkların başlangıcı, insanoğlunun anası ve atası olduğuna inanılan, göğün on yedinci katında oturarak evreni yönettiği, kendi özünün taşması yoluyla üç yüksek tanrıyı yarattığı, bunların ilkinin Bay Ülgen olduğu kabul edilen Göktanrı. Türk Tanrıçaları: Gün Ana: Gün Ana Altay Türklerinin Tengricilik inancında güneş ile birlikte Gök Alemi nin en yüksek katında oturan, güneş tanrıçası olarak görülebilecek kutsal bir varlıktır. Bu inanca göre gün ana insanların ilk büyük annesi, ve Ay Dede ilk büyük babasıdır. Satılay: Satılay Sibirya Türklerinin, özellikle Yakutların Tengricilik inancında, bir kötülük ruhu ya da tanrıçasıdır. Diğer Çor ruhları gibi, o da insanlara ruh hastalıkları ve kendini bilmemezlik getirir. Çaresiz kalmış ve umudu kesilmiş insanları intihar etmeye teşebbüs ettirir. Umay: Umay (Arapça:kelimesi Divan-ı Lügati t-Türk te, günümüzde ana rahmindeki plasenta kelimesini karşılayacak şekilde, son, kadın doğurduktan sonra karnından çıkan sonu olarak geçmektedir. Orhun Yazıtlarında da geçen Umay, Türk ve Moğol mitolojisinde bir bereket tanrıçası olup hamilelerin, doğmuş ve henüz doğmamış çocuklar ile hayvan yavrularının koruyucusudur. Tengricilik inancında Tengri den sonra gelen en önemli tanrısal varlıktır. Eski Türk yazıtlarında Tengri nin yanında ara sıra sadece onun adı geçer. Diğer tanrısal varlıkların adı eski yazıtlarda geçmez. Umay, bir çocuk doğacağı zaman oraya varır ve gök alemindeki Süt gölünden getirdiği bir damlayı çocuğun dudaklarına sürer, ona böylece dirilten bir Ruh verir. Lorne