Kırım Tatarlarının Göçleri Rusya'nın Kırım'ı istila planı, siyasi coğrafya bakımından adım adım yürüyen ve günden güne hedefine yaklaşan bir tarzda işlemiştir. Rusya hakim olduğu yerleri öncelikle merkeze bağlıyor ve buraları kendisi için sonraki adımlarında bir dayanak haline getiriyordu. Böylelikle daha önce düşman olarak çatıştığı bölgeler Rusya için sonraları en önemli ittifak merkezi oluyordu. Kırım'ın istilasına giden süreçte Rusya önce batıda Polonya'yı ele geçirerek ardından Ukrayna'yı zaptetmiş, böylece güneyde yer alan Kırım'a ulaşmadan önce bütün kuzey bölgesi kendisi açısından emniyetli duruma gelmişti. XVII. yy. ın sonlarına doğru Rus emperyalizmi Kırım'a karşı silahlanmış ve harekete geçmişti. Bu yıllardan itibaren Kırım gittikçe büyüyen Moskova tehdidi ile karşı karşıyaydı. XVIII. yy. da askeri gücünü, teknik imkanlarını artıran Rusya coğrafi ve jeopolitik konumu ile çok önemli bir ülke olan Kırım'ı istila etmeye hazırlandı. Rusya için Kırım güneye ve Akdeniz'e açılan bir kapıydı. 1774 Küçük Kaynarca antlaşmasıyla Osmanlı Devletinden ayrılan Kırım görünüşte bağımsız bir yapıya kavuşuyordu ancak Rusya istediği gibi Kırım'ın içişlerine karışmaya başlamıştı. Rusya'nın kısa sürede Kırım'a hakim olmasında Kırım'ın kendi iç meseleleri ve yöneticilerin çekişmeleri de önemli rol oynamıştır. Bu konuda E. Feyzi Gözaydın şu tespiti yapar: "Asrileşmek isteyen ve bunun için de Rus emperyalizminden medet uman Şahin Giray, ne Katerina'nın Kırım istiklalinin korunması uğrunda boş ve aldatıcı vaatlerini, ne de onun arzularını tam bir imtiyazla istediği gibi idare eden Potemkin'in emperyalist politikasını ve hafiye sistemini anlayabilmiştir." Kırımdaki iktidar mücadelelerinden kendi lehine yararlanan Rusya 1783'te Kırım'ın Rusya'ya ilhak edildiğini halka ilan etti. Bu işin hile ile oldu bittiye getirilmesine Osmanlı Devleti tepki göstermek istemişse de pek net bir tavır konulama-mıştır. Kırım bağımsızlığının hile ile gasp edilmesini Kırım tarihi yazarı Boudrier "tarihte eşine rastlanmayacak bir saygısızlık ve hilekarlık örneği" diye nitelemektedir. 1783'te Kırım'ın ilhakının ardından Rusya, yerli halkın inanç ve kültüründe serbestçe hareket edeceğini vaat etse de sonraki uygulamalar bunun sadece kağıt üzerinde kaldığını göstermiştir. Öncelikle din adamları ve camiler hedef alınarak toplumun dini yaşayışı baskı ve engellemelerle yok edilmeye çalışılmıştır. Hatta ilk yıllardan başlayarak camilerin kiliseye çevrildiği görülmektedir. Rusya'nın bundan sonraki Kırım politikası, yerli halkın baskı altına alınarak göçe zorlanması ve boşalan yerlere Rusların yerleştirilmesi temeline dayanıyordu. Rus Hıristiyan kültürünün Rus olmayanlara aşılanması Ortodoks kilisesinin işiydi. Rusya bu politikayı güderken dış dünyaya da "şarka ve şark milletlerine Hıristiyan medeniyetini götürdüğü" izlenimini vermeye gayret ediyordu. İçeride ise Kırım Türkleri türlü eziyetlere maruz bırakılıyor, toprakları ve mülkleri ellerinden zorla veya hile ile alınıyor ve göç etmeye zorlanıyorlardı. Böylece Kırım Türklerinin sosyal ve kültürel hayatı tam anlamıyla bitirilirken Kırım Türk kültürü yok edilerek yerine Rus Ortodoks kültürü ikame ediliyordu. Kırım Türkleri ise bu inanılmaz baskı ve zulümlere direnmeye çalışıyor artık durum dayanılmaz hale gelince de küçük gruplar veya büyük kitleler halinde göç yollarına düşüyorlardı. Bu süreç XVIII. yy sonundan başlayarak XX. asır başlarına kadar devam etmiştir. Kırım'ın Ruslar tarafından işgaliyle başlayan ve uzun bir süre devam eden göçler, kitlesel olarak ya da gruplar halinde gerçekleşmiştir. Bazen yoğunluk kazanan bazen de azalan göç hareketlerini, gerçekleştiği tarihe göre belli başlı olarak şöyle sıralayabiliriz: 1- 1785–1788/1789–1790 Yıllarında Gerçekleşen Göçler XVIII. yy. sonlarında Kırım'dan yapılan ilk göçler 1783 Rus işgali sonrasında görülmektedir. Kırım Tatarları topraklarının haksız şekilde ellerinden alınması, çeşitli bahanelerle yurtlarından çıkarılma, aşağılanma, dini hayatın kısıtlanması gibi sosyal ve psikolojik engellemelerle karşı karşıya kalınca bu koşullar altında onlar için yurtlarından göç etmek dışında seçenek kalmamıştı. İlk olarak kıyı bölgelerinde yaşayan halk Balkanlara ve Anadolu'ya göçmek için mülklerini yok pahasına elden çıkararak göç yollarına düştüler. Göç eden Kırımlıların yerlerine çarlık idaresince yüksek rütbeli prensler yerleştiriliyordu. 1789–90 yıllarında göç dalgasının en şiddetli ve acıklı safhası başladı. 1800 yılına kadar devam eden göç sürecinde binlerce insan yurdunu terk etmek durumunda kalmış, göç yollarında hastalık, açlık sebebiyle veya denizde fırtınaya yakalanarak birçok insan hayatını kaybetmiştir. Bu yıllarda göç edenlerin sayısı 500 bin civarında olup Osmanlı Devleti kayıtlarında ancak 300 bin olarak geçmektedir. 1770 yılında Kırım'ın nüfusu bir buçuk milyona yakın olarak tahmin edildiğine göre bu göç dalgası ile nüfusun %30 unun Kırım'ı terk ettiği görülmektedir. Kırım Türklerinin boşalttığı verimli araziler yağma edilerek üst düzey Sovyet idarecilerine dağıtılmıştır. 2- 1812 Yılı Göçü Kırım'da yaşamaya devam eden Tatar halkının özellikle fakir durumda bırakılan köylü kesimi gittikçe artan baskılar, ağır vergiler karşısında bunalmıştı. Sovyet yönetimi bunları yurtlarından çıkarmak için halkın sözüne itibar edeceği din adamlarını, önde gelen beylerini de kullanmıştır. İlginçtir ki Kırım Türklerinin yüksek rütbeli mirzaları, zenginleri ve beyleri Sovyetlerin sürdürdüğü Tatar düşmanlığına ve göç ettirme politikasına rağmen Rus prens ve çiftlik sahipleriyle anlaşmışlar ve çarlık yanlısı bir tutum izlemişlerdir. Sovyet politikasını kabul etmeyen köylüler için tek seçenek kalmıştı ki oda öz yurtlarını terk etmekti. Göç ettirme politikası, Sovyet yönetimince ülkenin sosyo-ekonomik yapısını sarsabileceği endişesiyle zaman zaman gözden geçirilse de göçler XIX. yy. boyunca aralıklarla devam etmiştir. 3- 1856–1862 Yıllarındaki Göçler Kırım Türklerinin aleyhine olan mevcut durum, Osmanlı Devleti ve müttefikleri İngiltere ve Fransa ile Rusya arasında yapılan Kırım savaşı (1853–1856) sonrasında daha da kötüleşmiştir. Savaşın sona ermesiyle Kırım'da bulunan Osmanlı kuvvetlerinin geri çekilmesini yeni bir göç dalgası izledi. Savaşın ardından 1860 yılına kadar yaklaşık 140.000 kişi göç etmiştir. Bu dönemde Rus yönetiminin Kırım'ı Tatarlardan temizleme ve bölgeyi Slavlaştırma çabaları artarak devam etmiştir.1860–62 yıllarında öncekilere nazaran daha yıkıcı ve büyük bir göç hareketi meydana gelmiş ve yaklaşık 230 bine yakın Kırımlı öz yurdunu terk etmek zorunda kalmıştır. Kırım savaşından sonraki yedi yılda yurtlarını terk etmek durumunda kalanların sayısı 370.000'e yaklaşmaktadır.1874'te Kırım Türklerinin ilk defa askere alınmak istenmesi yeni göçlere neden olmuştur. 4- 1890–1893 Göçü 1877–1878 Osmanlı-Rus harbi ve sonrasında Kırım Tatarları daha ağır şartlar ve sıkıntılara maruz kalmıştır. Rusların genişleme amacına yönelik olarak takip ettiği baskı siyaseti, eğitim ve dini hayata dair baskı ve kısıtlamalar, topraklarının ellerinden alınması ve zorla askere alınma gibi durumlar karşısında Kırım Tatarları göç etmekten başka çare bulamadı. Burada özellikle dini hayatın kısıtlanması dikkat çekicidir. Toplum için birleştirici rolü açık olan din hedef alınarak yerli halk göçe zorlanmıştır. Müslümanlar açısından camilerin birliği sağlamadaki önemini bilen Ruslar doğrudan camileri yıkmaya girişmişlerdir. Bu ortam 1890–92 yıllarında yeni bir kitlesel göç dalgası meydana getirmiş ve bu süre zarfında yaklaşık 20 bin kişi göç etmiştir. 1902 yılından itibaren yine göçler başlamış ancak o dönemde Gaspıralı İsmail Bey'in çıkarmış olduğu Tercüman gazetesindeki yayınların olumlu tesiriyle göçlerde kısmi bir azalma görülmüş, sonraki göçler kitlesel değil bireysel veya ailelerin göçü şeklinde meydana gelmiştir. Kırım'da Rus işgalinin başladığı 1783'ten 1914'e kadar siyasi sosyal ve ekonomik baskı ve yıldırma politikaları nedeniyle devam eden kitlesel veya gruplar halindeki göç dalgaları sonucunda adada mevcut 1.5 milyona yakın nüfustan ancak 238 bin kişi kalmıştır.