Muazzez hanım, dünyada yaşayan 3 Sümerelog'dan biridir. Sözü edilen tabletleri okuyabilen bir insandır. Sümerler ile Türklerin bağlantıları ile ilgili bir çok tarihçi ve bilim adamının iddiaları vardır. Kolay gelsin.

Bu kuş Akadlılarda Anzu adını alarak birinci yüzyıla kadar çiviyazılı metinlerde varlığını korumuştur. Bazen kartal olarak da algılanan bu kuş ve yılanla ilgi bazı hikayeler var Sumer metinlerinde. Bunlardan bi rinde aşk tarnıçası İnanna tanrılar bahçesinde dalsız budaksız bir ağaç yetiştiriyor. Ağacın tepesine Imdugud kuşu, ortasında Lilit isimli bir cin ve köküne de bir yılan yuva yapmış. Bu yüzden tahtasından yapmak is tediğini yaptırmak için ağacı kestiremiyor. Gılgameş imdadına yetişip on ları kaçırıyor ve ağacı keserek tanrıçaya veriyor. 10 İkinci hikaye: Kral Etana'nın çocuğu olmuyor. Çocuk yaptıran bitki gökte imiş ama göğe çıkma imkanı yok. O, bir gün bir çukura düşmüş kartal yavrularını bir yılanın yemesinden kurtarıyor. Kuş buna çok se viniyor. Buna karşılık olarak, kralın otu alabilmesi için kanatlarının üze rine bindirerek göğe çıkarmaya başlıyor. Kuş her yükselişte aşağıda ne gördüğünü sorması üzerine kral evvela geniş bir alan olduğunu, gittikçe onun küçüldüğünü, en sonunda da birşey göremediğini, korktuğu için hemen indirmesini söylüyor. 11 Üçüncü hikaye: Kahraman Lugalbanda, Zabu ülkesinden kendi şeh ri olan Uruk'a dönmesi için, İmdugud kuşunun dostluğunu kazanmak istiyor. Kuş yuvasında bulunmadığı zaman yavrularına yağ, bal, ekmek veriyor ve onlara bakıyor. Kuş yavrularına böyle güzel bakana candan dost olmaya, ona yardım etmeye karar veriyor ve Lugalbanda'nı n şehri ne rahatlıkla dönmesini sağlıyor. 12 Bu üç hikayedeki kuş ve yılan motifi Asya efsanelerinde çeşitli şekil de bulunuyor. Telüt Türkleri arasında Merküt soyundan bir boya göre sağ kanadını güneş, sol kanadını ay kaplayan kutsal bir gök kuşu var (B. Ögel, s. 599). Sibirya'da şehirlerin ve yurtların yanında bir sırık üzerin de ağaçtan yapılmış bir kuş resmi bulunuyor. Kuşa gök kuşu, direğe de göğün direği deniyor. Orta Asya ve Sibirya efsanelerinde bu direk "Hayat ağacı" gibi anlatılmış. Hayat ağacı yerle göğü birleştiriyormuş (B. Ögel, s. 598). Bu kuş ve ağaç İnanna'nın bahçesine diktiği dalsız budak sız ağaca benziyor. Sibirya ve Orta Asya şamanları kartalı tanrı elçisi olarak görmüşler, esasen Şamanlığın babası da kartal imiş. Altaylıların Kögütey destanında kahraman Karabatur, atlarım çalan Kaankerede adın daki kuşu ararken onun iki yavrusunu ejderden kurtarıyor. Kuş da Ka rabutur'a atlarını geri veriyor? Yolda düşmanları tarafından öldürülen kahramanı, kuş hayat suyu vererek canlandırıyor. 13 Kırgızların kahramanı Ertöştük, tepesi göklere uzamış bir çınar ağacı üzerinde Alp Karakuş'un yavrularım yemeğe gelen ejderi öldürüyor. Kuş da ona birçok iyilik yapıyor. 14 Başka bir efsanede Ertöştük'ü kuş yeraltından yeryüzüne çıkarıyor. Çıkarken yiyecekleri bitiyor. Adam etlerinden koparıp veriyor. Yeryü züne çıktıklarında adamın etlerini iyi ediyor kuş. Bu iyileştirmenin, ku şun hayat ağacı üzerinde olmasındandır, deniyor (B. Ögel, s. 541). Bir Uygur efsanesinde, Bilge Buka'nın atalarından birinin dibinde yattığı ağaca bir kuş gelerek ötmeğe, daha sonra adamı tırmalamaya baş lamış, o sırada ağaçtan zehirli bir yılan indiğini görerek adam kuşu bı rakmış. Bu kuşa Uygurlar tanrı gözüyle bakıyorlarmış (B. Ögel, 86). Ögel, bu kuş motifinin eski İran Zend Avesta'dan gelmiş olabileceği ni söylüyor. Bunda Hazer denizi ortasında bir ağaç üzerinde bir kuş bu lunduğu yazılı imiş. Tahmuruf ve zal'in tılsımları bu kuştan geliyormuş. İranlılar buna Sireng veya Simurg diyorlar. Araplar da adı Anka, Züm rüdü Anka. 15 Bunun Araplardan İran'a geçtiği de söyleniyormuş. Buna karşılık Ögel'e göre Türklerdeki Hüma kuşu, peygamberin hadislerinde cennet kuşu olarak bildirilen kuşmuş. Bu cenette oturuyor, zaman za man 7 kat göğe çıkıp tanrıya gidip geliyor, deniyormuş. İranlılar bunun Çin topraklarında yaşayan bir kuş olduğunu, savunuyorlarmış. Çin ede biyatında "Cennet Kuşu" motifi büyük önem taşıyormuş. Bu kuş moti finin, "gök gürültüsü kuşu" adı altında Alaska'dan Güney Amerika'ya kadar bulunduğunu müşahade ettim. Çeşitli adlar almış ve efsanelere karışmış bu tanrısal kuş hikayesi İ. Ö. en az 3000 yıllarında Sumerliler de başlamış olduğunu gördük. Hüma kuşunun da aynı kaynaktan geldi ği kuşkusuzdur Çünkü Sumer'in taıırısal bahçesinde, cennet bahçesindeki dalsız budaksız bir ağaç üzerine tünemiş bu kuş 7 kat göğe çıkıyor. Görüldüğü gibi, Sumerlilerin İmdugud kuşu, Akatlılarda Anzu, Arap larda Anka, Zümrüdü Anka, İran'da Simurg, Hindlilerde Garuda, Türklerde Hüma adları altında çeşitli efsanelere konu olarak sürmüştür. Amerika yerlileri arasına kadar uzanan bu kuş motifi de Sumerlilere mi dayanıyor, yoksa hepsi birden daha önce var olan bir kültürden mi alın mıştır, bunu şimdi söyleyemiyoruz. Sumer'de kahramanlar tanrılarla bağlantılı, insanüstü güçlere sahip. İlk işleri ülkeye zararlı olan büyük güçteki hayvanı öldürmek. Aynı mo tifi Türk kahramanlarında da buluyoruz. Sumer'de 7 temel sayı olarak görülüyor. 7 dağ aşmak, 7 kapı geçmek, 7 kat gök, 7 tanrısal ışık, 7 ağaç gibi. Türklerde temel sayı 9 olmasına karşın 7 sayısı da bulunuyor. Ögel'e göre bu Mezopatomya' dan batı Türk lerine geçmiş. Göktürk devrinde Kozmolojik bir anlam kazanmış. 7 ik lim, 7 yıl, 7 gün, 7 gök kısrağı gibi (B. Ögel, s. 314). Türklerde tanrı ülkeyi uygarlaştırıyor. Sumer inanışına göre de tan rılar şehirleri, kurumları yapıp insanlara vermişlerdir. Türk Kaganı, tanrı tarafından çeşitli güçler verilerek insanları ida re etmek üzere tahta oturtulmuştur. Sumer'de tanrılar şehir beylerini kendileri geçerek ve güçler vererek kendileri yerine ülkeyi idare ettiri yorlar Türklerde dağlar tanrıya yakın sayıldığından kutsal olmuşlar. Kur banlar verilmiş, dağlara. Sumer'de de dağlar tanrılarla insanlar arasın da bağlantı kurdukları düşüncesiyle kutsal sayılmış. Onun için dağ olmayan Mezopotamya' da Sumerliler tanrı evlerini yapay tepeler üzeri ne yapmışlardır. Sumerliler kendilerine "Karabaşlı" derlerdi. Bu deyimin Türkler de olup olmadığını merak ediyordum. Divan-ı Lugat-it Türk, cilt III, s. 222'de, Türkler arasında erkek ve kadın kölelere "Karabaş" deyimi kul lanıldığı yazılı. Manas destanında ise Manas ziyafete yalnız çağrıldığın da "karabaşlı kişiyiz" demiş. Bu yalnız başımıza "yiğidiz" demekmiş (B. Ögel, s. 513). Alanguva hikayesinde, Alanguva ışıktan olan çocukları için onların tanrı oğlu olduklarını, "karabaşlı" insanlarla karıştırılma maları nı söylüyor. 16 Sumer'de birbirine karşıt olan nesnelere kendi özelliklerini saydıra rak atışmalar yaptırılmıştır. Kuş balık, bakır gümüş, kazma saban, yaz kış gibi. Bu Türklerde de varmış. Buna "aytışma" deniyor. Bunun örne ğini Divan-ı Lugat-it Türk yaz ile kışın atışması olarak buldum. 17 Konu değişik ama motif aynı. Türklerde de Sumer'de olduğu gibi yaz ve kış tanrıları bulunuyor. Sumer bilgin ve yazarları vaktiyle yaratılmış ve düzenli olarak işle yen kozmik varlıkları ve kültür olaylarını m e kelimesi altında toplamış lardır. Bir tablet üzerinde 100'den fazla m e bulunmuşsa da bunların ancak 60 kadarı okunabilmiştir. Bu kelimenin anlamı bilinmiyor. Bir birlerine karşıt kavram ve nesneleri içeriyor gibi görünüyor. Kavga ba rış, doğru yanlış, beylik tanrılık, krallık çobanlık, yalancılık doğruluk, fahişelik gök cenneti fahişeliği gibi. 18 Bu tarz Türklerde de var: Tanrı şeytan, iyilik kötülük, bilgi cehalet, sadakat vefasızlık, yükseklik alçak lık, ölür yaşam gibi. Buna dualizm deniyor. Ögel'e göre İran mitoloji sinden girmiş Türklere. Eski Türk Maniheizminde bunlar iki yıldız, daha doğrusu iki kök sembolü ile ifade edilmiş. Hayat ve ölüm ağacı kökleri olabileceği söylenmiş (B. Ögel, s. 421). Burada Sumer kültürü ile Türk kültürü arasındaki parelellikleri elim den geldiğince özetlemeye çalıştım. Bunlara daha birçokları ekleneceğinden kuşkum yok. Rahmetli Prof. Bahaeddin Ögel'in belirttiği gibi, Türk efsane ve destanlarında komşularından, Mani dininden, budizmden, Lama dininden, İran'dan, Hrıstiyanlık ve Müslümanlıktan birçok etkiler bulunduğu anlaşılıyor. Sumer etkisi bunlar yoluyla mı gelmişti, yoksa vaktiyle aynı Topraklar üzerinde yaşamış olmalarından mı kaynak lanıyordu? Bunu bugün söyleyecek durumda değiliz. Yalnız şunu belirtmeden geçemeyeceğim; Sumerlilerin yaradılış efsanesinden biraz farklı olan Babil yaradılış efsanesinden Türklerde bir iz bulamamam oldukça ilginç. Aziz Atatürk'ün büyük bir içtenlikle arzuladığı bu tür araştırmaları, daha derin ve kapsamlı olarak genç kuşakların yapacağı ümidiyle sözlerimi bitiriyorum. Teşekkürlerimle.

İlk olarak Promete'nin insanlara yazıyı, matematiği, astronomiyi, tıbbı, hayvanları evcilleştirmeyi, gemi yapmayı, kahinliği öğrettiği efsanesi nedeniyle, batı dünyasında, bütün kültürlerin Yunanlılardan kaynaklandığı inancı yüzyıllar boyu süregelmiştir. Diğer taraftan, Tevrat da bir kısmı tanrı tarafından yazdırılmış, bir kısmı İsrailliler tarafından yaratılmış ilk dinsel ve edebi kitap olarak kabul edilmişti. Geçen yüzyıl içinde, Mezopotamya' da yapılan kazılardaki buluntular, çıkan binlerce yazılı belgenin çözülüp okunması ile her iki inanç da kökünden sarsıldı. Çünkü Promete'den an az 2000 yıl önce Sumerliler bunların hepsini bulmuşlar, yapmışlar ve kullanmışlardı. Diğer taraftan Tevrat'taki birçok konuların Sumerlilerden kaynaklandığı, metinler okundukça meydana çıkmış ve çıkmaktadır. Bilindiği gibi Sumerlilerin en önemli bulgularından biri, dillerine göre bir yazı icat etmeleri, onu geliştirmeleri ve kil üzerine yazarak zamanımıza kadar ulaşmasını sağlamaları olmuştur. Bulunan belgeler arasında büyük değeri olanlar edebi yazıtlardır. Bunlar daha çok Sumerlilerin tanrıları ve dinleri ile ilgili konuları kapsamaktadır. Sumer yazarları ve ozanları tanrılarıyla ilgili çeşitli efsaneler yaratmışlar, şiirler yazmış, ilahiler bestelemişlerdir. Bunlardan başka, destanlar, ata&shy;sözleri, hikayeler gibi konular da bulunuyor bunlar arasında. Sumerlilerin dinleri ve edebi yapıtları gerek kendileri zamanında yaşayan, gerek daha sonra gelen Ortadoğu milletlerini etkisi altına alarak izleri, bir taraftan Yunanlılar yoluyla Batı dünyasına, diğer taraftan Tevrat ve Kur'an'a kadar ulaşmıştır. Sumerlilerden Tevrat'a geçen konular üzerinde Batıda bazı yayınlar yapılmışsa da bu hususta ülkemizde bir yayın yoktu. Aynı konuların Kur'&shy;an'da bulunup bulunmadığı, bulunuyorsa ne düzeyde olduğu soruları beni bir hayli meraklandırmıştı. Bu nedenle geçtiğimiz aylarda Sumer edebiyatından ve efsanelerinden Tevrat ve Kur'an'a geçen konuları karşılaştırmak suretiyle oldukça ayrıntılı bir yazı hazırladım. 1 Sumerlilerin dillerinin Türkçeye benzediği ve dağlık yerden göç ettikleri kamsı gittikçe yaygınlaşmaktadı r. Bu nedenle Orta Asya Türk Kültürü ile onların kültürü arasında bir bağlantı bulabilir miyim, düşüncesi ile Prof. Bahaattin Ögel'in Türk Mitolojisi 2 kitabını zaman zaman incelemekte idim. Hakikaten bazı parellellikler tesbit ettim. Bunları bir başlangıç olarak bu kongrede sunmaya karar verdim. Fakat araştırma&shy;larım ilerledikçe konunun daha genişleyeceğini ve kongre süresini aşacağım anlayarak araştırmayı kısa kesmeye mecbur oldum. Bahaattin Ögel, Türk mitolojisi temelinin uzay ve dünya ile ilgili inanış ve anlayış olduğunu yazmış. Sumer mitolojisinde de böyle. Sumerliler yaradılış ve evrenle ilgili düşüncelerini toplu bir halde yazmamışlar Ancak bunlar, destanların baş kısımlarında veya ortalarında kısım kısım anla&shy;tılmış. Aynı geleneği Türk destanlarında da buluyoruz. Sumer yaradılış efsanesine göre, önce her taraf derin ve geniş bir su ile kaplıydı. Bunun adı tanrıça Nammu. Bu tanrıça sudan bir dağ çıkarıyor. Oğlu hava tanrısı Enlil onu ikiye ayırıyor, üstü gök, altı yer olu&shy;yor. Göğü, gök tanrısı An, yeri de yer tanrıçası Ninki ile hava tanrısı Enlil alıyor. 3 Buna göre önce evreni meydana getiren suda olan ana tanrıça ile hava tanrısıdır. Gök ve yer birer tanrı değil onların sahibidirler. Türk efsanelerinde çok çeşitli yaradılış motifi var 4 Buna rağmen ana motif birbirlerine benziyor. İlk olarak evren büyük bir sudan oluşuyor. Tanrı Ülgen, bazısında insan olan kişi, bazısında şeytan olan Erlik ile bu suların üzerinde uçuyor. Birinde denizden bir taş çıkarak Ülgen'e konacak bir yer oluyor. Başka birinde Erlik, diğerinde kişi, bir diğerinde ise yaban ördeği suyun içinden toprağı çıkararak yeri meydana getiriyor. Bir başkasında ise Su içindeki tanrıça Akana veya Ak-ene, Ülgen'e yeri ve göğü nasıl yaratacağını söylüyor (s. 332). Ülgen de yere ve göğe "ol" diyor, onlar da oluyorlar (s. 433). Ülgenin yer ve göğe "olun" demesi ve evreni 6 günde yaratarak yedinci gün dinlenmesi Tevrat ve Kur'an'daki Allahın "ol" diyerek yeri göğü 6 günde yaratması ve yedinci günü dinlenmesi motifi ile paraleldir. İnsanın yaradılışı: Sumer'de tanrılar çoğalmaya başlayınca kendi iş&shy;lerini yapıp yetiştiremediklerind en yakınıyor ve bütün tanrıların yara&shy;tıcısı tanrıça Nammu'ya gelerek işlerini yapacak kimseler yaratması için yalvarıyorlar. O da oğlu bilgelik tanrısı Enki'yi derin uykusundan uyan&shy;dırarak tanrıların işlerini görecekleri yaratmasını söylüyor. Enki de annesine derin sudan çamur almasını, ona tanrıların görüntüsünde şekil vermesini, ona bu işte yer tanrıçası ile doğum tanrısının yardım edece&shy;ğini söylüyor. Enki, ey anneciğim! yeni doğanın kaderini söyle, diyor, so&shy;nunda o bir insan oluyor. 5 Türk efsanelerinde insanın yaradılışı: Bunların birinde tanrı Ülgen deniz yüzünde toprak parçası görüyor. Bu toprağa "insan olsun" diyor, o insan oluyor. Adı Erlik. Bu tanrı ile kendini bir tutmaya kalkınca, tan&shy;rı etleri çamurdan, kemikleri kamıştan 7 insan daha yaratıyor Türk Mem&shy;lük efsanesinde, bir mağaraya dolan çamurlardan, yağmur ve sıcak etkisiyle 9 ay sonra ilk erkek meydana geliyor. Buna "Ay Atam" demiş&shy;ler, tekrar mağraya dolan çamurlarla 9 ay sonra da bir kadın dünyaya gelmiş. Buna da "Ayva akyüzlü" demişler. Başka bir efsanede tanrı in&shy;san şeklinde 7 erkek ve 4 kadın yapmış. Diğer bir Altay efsanesine göre tanrı Ülgen insanın etlerini topraktan, kemiklerini taştan yapıyor. Kadını da erkeğin kaburgasından. Kadının, Tevrat'a göre Adem'in kabur&shy;gasından yaratılması, Adem ile Havva'nın cennetten kovulması motifi hak&shy;kında Ögel kitabının 475'inci sahifesinde bazı yorumlar yapmışsa da yine bu hikayenin kaynağı Sumerlilere dayanmaktadır. Sumer'de Dilmun adında saf temiz tanrıların yaşadığı bir ülke var. Hastalık, ölüm bilinmeyen yaşam ülkesi. Fakat orada su yok. Su tanrısı, güneş tanrısına, yerden su çıkararak orasını tatlı su ile doldurmasını söylüyor. Güneş tanrısı istenileni yapıyor. Böylece Dilmun meyva bahçele&shy;ri, tarlaları ve çayırları ile tanrıların cennet bahçesi oluşuyor. Bu bahçede yer tanrıçası 8 şifa bitkisi yetiştiriyor. Bunlar meyvelenince bilgelik tan&shy;rısı Enki hepsinden tadıyor. Yenmesi yasak olan bu meyveleri yiyen tan&shy;rıya, tanrıça çok kızıyor ve onu ölümle lanetleyerek ortadan yok oluyor... Diğer tanrılar büyük güçlüklerle yer tanrıçasını bularak tanrıyı iyi et&shy;mesi için yakarıyorlar. Tanrıça, tanrının 8 bitkiye karşı hasta olan 8 or&shy;ganı için birer şifa tanrısı yaratıyor. Bunlardan 5 tanesi Tanrıça. Hasta olan organlardan biri kaburga. Onu iyi eden tanrıçanın adı, kaburganın hanımı anlamına gelen Nin. ti'dir. Bu kelimede Nin hanım, ti kaburga&shy;dır. ti'nin diğer anlamı "yaşam" dır. Bu hikaye Tevrat'a geçerken ka&shy;burgadan bir kadın yaratılmış ve ti kelimesinin ikinci anlamı alınarak "kaburganın hanımı" yerine İbranicede "hayat veren hanım" anlamı&shy;na gelen "Havva" adı verilmiştir. 6 Özbeklere göre İnsanın ilk atası Kil Han imiş. Ögel, bunun İran'da&shy;ki Kil Şah'ın bir devamı olduğunu söylüyor. Tevrat'taki "Adam"ın anla&shy;mı da kırmızı toprak. Görüldüğü gibi gerek tek tanrılı dinlerde, gerek Türk efsanelerinde, Sumer'de olduğu gibi, evren sudan, insan topraktan meydana gelmiştir. Türklerin Yeraltı Dünyası hakkındaki inanışları da Sumerlilerin ina&shy;nışına benziyor Sumerlilere göre Yeraltı Dünyasında ölüler nehir yoluyla götürülüyor. Nehrin sonunda Yeraltı tanrıçası Ereşkigal'ın 7 kapıdan ge&shy;çilen sarayı bulunuyor. Oraya gitmek isteyenler için bazı yasaklar var. 7 Aynı motif Türk efsanesinde de bulunuyor. 8 Ögel Kur'an'daki cennetin ırmağı olarak yorumlamak istemişse de bunun Sumer'deki Yeraltı nehri olduğu kuşkusuz. Aynı nehir Tevrat'ta, Şeol, Yunan'da Hades olarak bu&shy;lunmaktadır. Sumer metinlerinde gök gürültüsü bulutlarını simgeleyen İmdugud adlı kutsal bir kuş var. Bu kuş kaderleri veriyor, sözüne karşı gelinmi&shy;yor ve yardımlar yapıyor. Onun kanatları açılınca bütün göğü kaplıyor. 9 alpi_09 En istikrarlı üye 21 Eylül 2008

Bu şekilde araştırmalar yapan başka insanlarımız varmı şimdi merak ediyorum, devletin ve üniversitelerin bu araştırmaları destekleyip genç insanlar yetiştirmesi çok önemli bana kalırsa. Sümerlerle Türklerin çok ortak noktası var gibi gözüküyor, bilmiyorum aralarında herhangi bir tarihsel bağ yada temas varmıdır. Bu güzel konu için teşekkürler Alpi.