Arapları hiç sevmem, hem pistirler hem de arkadan hançerlerler derdi annem. Kürtler medeni değildir ama sadık olurlar , Babanın çok Ermeni arkadaşı var ama hepsi iyidir , Yahudiler bu memleketin kanını emiyorlar , Rumlardan korkarım, çocukken kopiller bana taş atmışlardı , Çingeneler hırsızdır. ... Cumhuriyet in ilk öğretmen kuşaklarından annemin ötekilere ilişkin duygu ve düşünceleri böyleydi. Bunları çok doğal biçimde, safiyane bir beyaz Türk pervasızlığıyla söyleyen annem, 1940 lar İstanbulu nun en kozmopolit semtlerinden biri olan Bakırköy de, karşımızdaki Yahudi, yan evdeki Ermeni ve alt dairedeki Rum komşularımızla çok iyi geçinir, gerektiğinde beni onlardan birine emanet eder, gözü hiç arkada kalmazdı. Mektep Sokak ta Kürt komşular var mıydı bilmiyorum, varsa bile, o günlerde Kürt oldukları bilinmezdi zaten. Babamın Vartolu emireri Kürt Haso Kürtlerin sadakatinin canlı kanıtıydı annemin gözünde. Cumhuriyet kızı genç muallime Behice Hanım, kendisinin milleti hakimenin parçası olduğu bilinci ve bu durumun doğurduğu üstünlük duygusuyla, ötekilerle kurduğu gündelik, bireysel ilişkilerde hoşgörülü ve rahattı. O noktada ideolojik önyargılar sona eriyor, insani ilişkiler devreye giriyordu. Belki, annemle yaş farkları neredeyse 22 yıl olan, çocukluk ve gençliği Cumhuriyet öncesine, Osmanlı nın son dönemlerine rastlayan, farklı bir zihniyet dünyasından gelen babamın Türk milliyetçiliğiyle uzaktan yakından ilişkisi olmaması yüzünden, belki de neredeyse Türklerin azınlıkta kaldığı bir okulda okuduğum için, hatta belki çok küçük yaştan dünya edebiyatıyla tanışmam ve kendimi başka insanların hikayelerine kaptırmam nedeniyle milliyetçiliğe hep uzak kaldım. Ya da... Ya da kendimi öyle sandım. Taa ki dilimde, kafamda, yüreğimde ayrımcılığın, ötekileştirmenin, üsttenciliğin tortularını keşfedene kadar; taa ki kendimle yüzleşme cesaretini bulup önce dilimden, sonra kafamdan, yüreğimden bu tortuları kazımaya başlayana kadar. Zihniyet kardeşliğimizi itiraf edelim Bunları, CHP milletvekili Birgül Ayman Güler in Türk ulusuyla Kürt milliyetini eşit gördüremezsiniz... ve BDP milletvekili Sırrı Sakık ın Kafkaslardan, Boşnaklardan gelenler bu ülkenin sahibi değilsiniz, haddinizi bilin... sözleri üzerine hatırladım. Türkü Kürdüyle, solcusu sağcısıyla, ümmetçisi ulusalcısıyla derece derece hepimizin içine işlemiş, ya da hepimizin soluduğu zihniyet iklimi üzerine düşünmeye başladım. CHP milletvekili akademisyen hanımı tanımam. Bir önceki Meclis te kendisine hali tavrıyla, üslubuyla ve kafasıyla ikiz kardeş gibi benzeyen bir başka kadın milletvekili vardı: Canan Arıtman. İşi, Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ün annesinin Ermeni olup olmadığına bakılsın , demeye kadar vardırmıştı . Değişim eğitiyor; öğreneceğiz Arap saçı , Acemi nalbant Kürt eşeğinde öğrenir , Yağmur yağıyor, seller akıyor, Arap kızı camdan bakıyor Korkak Yahudi , Ermeni dölü , Rum kopili , Gavurun piçi , mum söndü , Şafi köpeği , Çingene pazarlığı , daha yüzlerce benzer sözcük, deyiş, kavram... Hepimiz kendimize dönüp soralım. Benzer sözler söylemeyenimiz var mı? Çoğu zaman alışkanlıkla, hatta şaka yerine bilinçsizce; kimi zaman da ötekini k için bilinçli bir milliyetçi, ayrımcı refleksle ağzımızdan çıkan sözler bunlar. Ayman Güler ve Sırrı Sakık ın aynasında kendimize bakma cesaretini gösterirsek, ulusalcı ötekiliştirici zihniyetin, kendisini bundan arınmış görenlerin bilinç altında bile derinlerde bir yerde kıpırdandığını, bir an gelip ağzımızdan kaçıverdiğini görürüz. Yine de umutluyum. Bu zihniyetten kurtulmamızın mümkün olduğunu düşünüyorum, iş ki kendimizi terbiye edebilelim. Eskiden pervasızca söylenip hiç tepki almayan benzer sözler, yorumlar, maksadını aşan beyanlar günümüzde artık kolay kolay geçiştirilemiyor. Hassasiyetler ne mutlu, ne güzel ki gelişiyor, yaygınlaşıyor. Dün, kendi ağzımızdan çıkmış sözleri düşündüğümüzde bugünün değerleriyle yargılayıp bazen kendimiz bile utanıyoruz. Maksadını aşan sözler için özür dilemenin tükürdüğünü yalamak değil erdem olduğu kavranmaya başlıyor. Yaşam, hepimizi eğitiyor; derece derece hepimizde: kimimizde derinliklerde zerre, kimimizde köpüren umman halinde var olan ötekileştirici egemen ulus zihniyetinin sorgulanmasını sağlıyor. Türkiye nin büyük bir değişim dönüşüm girdabına girdiği şu dönemde, bazen şoklar da yaşayarak büyük bir zihniyet sorgulaması sürecindeyiz. Dil sürçmelerinin aslında zihniyet sürçmelerimizden kaynaklandığını bilerek; ama dilin de zihniyete kendi damgasını vurduğunun bilincinde olarak, önce dilimizden başlayarak kendimizle hesaplaşmamız, kendimizi eğitmemiz gerektiğini düşünüyorum. Örneğin ben, bu yaşımda bunu gerçekleştirmeye çalışıyorum. Dilimden çatışmacı, savaşçı, ötekileştirici, ayrımcı, vb. sözcükleri kaldırdıkça zihniyet iklimimin de daha uzlaşmacı, barışçı, vicdanlı; ötekini hemen mahkum etmek yerine önce anlamaya yönelik bir değişim geçirdiğini hissediyorum. Aslında zihin sürçmelerimizin sonucu olan dil sürçmelerim azalıyor. Son hafta boyunca sözlerini çok konuşup tartıştığımız CHP milletvekiliyle BDP milletvekili yurttaşlarımız, kuşaklar boyunca hepimizi bir ölçüde etkilemiş, karşıtlarını bile aynı potada şekillendirmiş ötekileştirici zihniyetin aynasını tuttular bize. O aynada suretimize bakıp dilimizi ve asıl kafamızı, yüreğimizi arındırıp düzeltebiliriz. Oya Baydar Birgül A. Güler ile Sırrı Sakık ın bize tuttuğu ayna Yazının tamamını yayınlamadım yazıda doğru söylediğine inandığım tespitleri sizler ile paylaştım - Gila