Doğan Hızlan TÜYAP Kitap Fuarı'nın onur yazarı. Deneme ve eleştiri yazarlığında yarım yüzyılı geride bırakan Doğan Hızlan, 'Daima gördüğüm şeyde eleştirel bir yan bulurum. İnsanlarla dalga geçerim, kendimle çok dalga geçtiğim için...' diyor. CEM ERCİYES DOĞAN HIZLAN bizim meslekte bir zirvedir. Türk edebiyatının, sanatının yarım yüzyılına hakim, ülkenin en etkili gazetelerinden birinde günlük yazılar yazan, televizyonda kitap programı yapan Hızlan, edebiyat dünyasının da tartışmasız en saygın ve etkin isimlerinden biridir. Doğan Hızlan'ın ilk yazısını yayımlatmasının üzerinden 50 yıl geçmiş. Bu sene TÜYAP İstanbul Kitap Fuarı'nın onur yazarı ilan edildi. Bu nedenle bu yıl Doğan Hızlan'a dair pek çok kitap okuyacağız. İş Bankası'ndan çıkacak Kürşat Başar'ın nehir söyleşisi ile TÜYAP için Alpay Kabacalı'nın hazırladığı Doğan Hızlan kitabı bunlardan ikisi. Dünya Yayıncılık'tan Feridun Andaç'ın 'deneme ve eleştiri' üzerine odaklanan söyleşi kitabı da fuara yetişecek. Hızlan'ın denemelerinden oluşan 'Eleği Duvardan İndirelim' ile en yeni kitap yazılarını içeren 'Kitaplar Kitabı 3 - Aynadaki Bakışlar' da geçen ay çıktı. Yeni kitapları ve TÜYAP'ın onur yazarlığını bahane edip Doğan Hızlan'la Hürriyet binasının 11. katında, her yanı kitaplarla kaplı odasında buluştuk. Ben hep merak ettiğim birçok şeyi sordum. Doğan Bey, kendisi söz konusu olduğunda hiç esirgemediği ironisi ve her zamanki dürüstlüğüyle yanıtladı. 1950'lerden başlayalım. Yetiştiğiniz ortamı, '50 kuşağını a dergisi çevresini anlatır mısınız? 1950 kuşağı benim kuşağım. Bunun altını çiziyorum çünkü aynı dergide yazdığınız, her gün görüştüğünüz insanlarla edebiyata yaklaşımınız, edebiyat karşısındaki tavrınız aynı. Edebiyat konusunda bazı temel görüşleri birlikte düşünmeniz açısından böyle. Hepimizin arasında farklar var, hiç kuşkusuz olacaktır. Çünkü edebiyat bireysel bir iştir. Ben eleştirmen olarak hepsinin hakkını, Türk edebiyatındaki yerini tespit ettim ama sonra 'benim kuşağım diğerlerine ne ekledi' sorusuna yoğunlaştım. '50 kuşağının dostluk ilişkisi farklıdır. Diğer kuşaklarda da belki bir edebiyat akımı vardır ama sonra kavgalar, ayrılmalar, çekiştirmeler olur. Bizim kuşakta böyle bir şey yaşanmadı. Çünkü biz asgari müşterekte buluştuk, azami müştereklerde hepimiz kendi düşünsel farkımızı koyduk. Nedir bu asgari müşterekler? Edebiyatı sevmek, edebiyatçıya saygı göstermek, edebiyatı doğrudan doğruya bir bireyin sesi olarak düşünmek. Sonradan Özyalçıner de, kısmen Onat Kutlar da bir ölçüde Kemal Özer de bu prensiplerle edebiyatı toplumun sesine dönüştürdüler. Gerçi ben şöyle düşünüyorum, bir iyi edebiyat eseri zaten toplumun sesidir, o dilin övündüğü bir şeydir. Ben o konuda anglo sakson anlayışını benimsiyorum, Elliot'ı, Shelley'i. İyi bir şiir iyi bir dil ürünüdür, bu da zaten ülkesine karşı görevini yapmıştır. İlle de buna doktriner açıdan bakılmasına, ille de buna bir ideolojinin eşlik etmesine gerek görmedik. 27 Mayıs'tan sonra arkadaşlarımızın bir bölümü sosyalist, Marksist çizgiye geldiler. Onlar o çizgiye gelirken siz ne yaptınız? '60'lar, '70'ler sizin için nasıl geçti? '60'tan sonra benim kuşağımın değişimini, gelişimini yansıtmayı sürdürdüm. Genelde '50 kuşağının iki eleştirmeni var, biri Konur Ertop diğeri de ben. Ama Konur daha çok dil açısından bütün edebiyata yönelen bir takım çalışmalar yaptı. Ben doğrudan doğruya kuşağıma yöneldim ve yazdım, değişimi yansıttım. Mesela ben hep kendi kuşağımı övüyorum, ama kendim romancı ya da şair olmadığım için belki kendi kuşağımı biraz abartarak övüyorum, bunu hep rezervde tutuyorum. Ondan sonra diyorum ki bakın bütün yazanlar hangi kuşak olursa olsun kendi eleştirmenini çıkartmalı. Çünkü birlikte olduğunuz insanı, eserini daha iyi anlarsınız. Kendi kuşaklarını yazsınlar, sonra dönüp önceki kuşakları da yazsınlar. 'Şairler benim korumam altındadır' diyecek kadar tavrınızı şiirden yana koyuyorsunuz. Neden edebiyat türleri içinde şiiri seçtiniz? Belki şiir benim tür anlayışıma, yaşamıma, dünyayı kavramama çok uygun. Bir de ikinci bir şey var, ben bir sözü anlatırken fazlalığı kaldıramam; fazlalaştırmadan değil, azaltmadan yanayım. İyi şiir de atarak güzelleşiyor, artırarak değil. Bir de insanın düz yazıyla uzun, belki de bir mantık silsilesi ile anlatacağı şeyleri şiir kendi mantığı içinde anlatıyor. Şiirin bu kaypaklığı, oynaklığı, akılla duygu arasında gidiş gelişleri, bir yerde duramayışı da beni çeken yanlarından biri. Şiirde ve tüm edebiyatta geleneğin tamamını önemsiyorsunuz. Peki her yapıt bir diğerine eklemlenir mi? Hiç şüphem yok. İlle de 2006'da yazılan bir roman 2007'de etkisini göstermez. 2006'da yazılan bir şey birden bire 2010'da bir başka şeyi etkiler. Ya tepki biçiminde etkiler, ya etki biçiminde oluşur bu. Mesela Divan şiiri unutuldu ama Divan şiirine kuyumu, işçiliği, ustalığı ile ulaşılması bence İkinci Yeni'de oldu. Şiirin içeriğiyle uğraşanlar biçimi ihmal ettiler. Aynı şekilde bizim '60, '70'in sol şiiri de Divan edebiyatı ustalarından hiç yararlanmadı. Hep Divan edebiyatı, saray edebiyatı dendi, dışlandı. Böyle bir şey yok oysa. Sonra '40 şiiri de unutuldu. Önce çok bir etkisi olmadı, ama sonra toplumcu bir kuşak '40 şiirinin gerçekçiliğinden yararlandı. O da belki '40'ın toplumcu gerçekçi olmayan şairlerini unuttu. O zaman da İkinci Yeni ile gene onlar geldiler. Yani verilen iyi bir eser her zaman etki tepki dairesine giriyor. Şiirin son zamanlarda eskisi kadar gözde olmaması biçimci yaklaşımlara bağlanıyor, siz ne dersiniz? Biçimçi yaklaşımlar olduğu kadar, şiirin artık az insanın okuduğu bir sanat olmasıyla ilgisi var. Bu sadece Türkiye'nin meselesi değil. Dünyanın meselesi. Artık meydanların şiiri bitmiştir. Öyle şiir artık okunmaz, öyle şiir iyi şiir de değildir zaten. Toplumcu şiir öldü mü, hayır ama toplumcu şiir de artık başka bir imge yapısı içinde anlatılıyor. Bazı şairler var çok yalın yazıyor, anlattığının anlaşılmasını önemsiyor, o tür şiirler tabii büyük kitleler buluyor. Ama artık şiir büyük kitlelere gitmez, zamanı bitti. Her şeyin zamanı var. Klasik müziğe ilgi azalıyor, çünkü başka şeyler çıkıyor mesela etnik müzik çıkıyor; bütün ülkelerin sesleri birbirine karışıyor. Her zamanın bir deformasyonu, bir dejenerasyonu vardır. Bu inişler çıkışlar yok oluşları da kapsar mı? Olmaz, çünkü içinden başka bir şey çıkar. Klasik ölmez, çünkü soylu eserdir. Artık bazı yazarlar okurla asla buluşmuyor. Siz değerlendirmelerinde bazı yapıtları zamanın terazisine vuran bir eleştirmen olarak bu unutuluşları nasıl yorumluyorsunuz? Edebiyat da bir modadır. Düşün ki Goethe'nin 'Genç Werther'in Istırapları' çıktığında intiharlar artmış. Edebiyatın artık hayatı o kadar birebir etkileyen bir yanı yok, çünkü sinema var. Bunların hepsini bünyesinde topluyor sinema. Ama sadece modaya bağlamak da iyi değil, bir dönem geliyor bütün yazarlar, romancılar unutuluyor. Türk edebiyatının zirvesine iki adam oturutuluyor; biri Ahmet Hamdi Tanpınar diğeri Oğuz Atay. İkisi de sevdiğim, okuduğum yazarlar, ikisi de Türkiye'nin çok önemli yazarları ama Türk edebiyatı bundan ibaret dendiği zaman ben bunları söyleyenlerin cehaletinden ürküyorum. Eğer geleneği, edebiyat tarihini bilmiyorsan her zaman yeni keşfedilmiş duygusuna kapılırsın ya da bu duyguyu veren insanların tuzağına düşersin.