AS İTLER VE BAZLAR ASİTLER Asitler, çözeltiye hidrojen iyonu bırakan bileşiklerdir. Bütün asitler hidrojen içerir. Genelde; 1- Ekşi bir tada sahiptirler. 2- İndikatörlerin rengini değiştirirler. . 3- Bazlarla reaksiyona girdiklerinde tuz ve su oluştururlar. Bundan başka çok çeşitlilik gösteren başka özellikleri de bulunur. Bu spesifik özellikler, anyon muhtevasi ve ayrilmamiş molekülerden dolayi olur. Çeşitli asitlerin molekülleri, çözeltiye farkli miktarda serbest Hidrojen birakma egilimindedirler. Hidroklorik asit HCI H + CI - Asetik asit C2 H4 O2 (CH3COOH) Asetik asit; zayıf iyonize olur ve serbest oksijenden az miktarda çözeltiye bırakır. Güçlü asit ve bazlar iyonlarına ayrılır ve ayrılmış halde bulunur. Bu asit olarak tek yönlü ok ile ifade edilir. Zayıf asit ve bazlar sürekli olarak iyonizasyon prosesi altındadırlar. Serbest iyonlar sürekli olarak tekrar kombine olurlar. Bu durum çift yönlü ok ile belirtilir. Asidik olan bir su asit nötralizerleri ile ar ıtılır. Su asidik ise geçtiği yerlerde zamanla mavi-yeşil lekeler ortaya çıkar. pH testleri ile suyun asidik olup olmadığı anlaşılabilir. Asit nötralizer olarak kalsit kullanıldığı zaman suya karışan çözünmüş kireç taşları su sertliğinin artmasına neden olur. Soda veya sodyumhidroksit ile de pHyükseltilebilir. BAZLAR Bazlar, hidroksit iyonu b ırakan maddelerdir. Örnek olarak Sodyum hidroksit ve amonyum hidroksit (NH4OH) verilebilir. Sodyum hidroksit, Na OH Na + + OH - Amonyum hidroksit, NH4OH NH4+ + OH - Genelde; 1- Acı tada sahiptirler. 2- Kaygan hissiyatı verirler. 3- İndikatörlerin rengini değiştirirler. . Amonyum hidroksit, zayıf bir bazdır ve çökeltiye az miktarda hidroksit iyonu bırakırlar. Güçlü baz ve zay ıf baz durumu da asitlerde olduğu gibidir. pH pH suyun asitlik veya bazlık durumunun bir ölçüsüdür ve logaritmik bir ölçüdür. Saf su H ve OH iyonları açısından dengelidir ve PH değeri 7'dir. PH<7 ise asidik, PH>7 ise baziktir. PH H+ iyonlarının elektrik potansiyellerine bağlı olarak veya renk indikatörleri ile ölçülebilir. Düşük PH'lı sular çoğunlukla, hız kısıtlayıcı reaksiyon olan katot reaksiyonunu kolaylaştırıp, korozyonu artırır. Bu parametre içme suyunun güvenliği hakkında direk bilgi vermez. Düşük pH ve aynı zamanda düşük TDS 'li sular korozif olduğu için borulardaki birtakım zehirli metalleri çözebilir. Yüksek pH 'a sahip sularda da pH'ı yükselten kimyasalların zararlı olup olmadığı belirlenmelidir. pH: hidrojen iyon konsantrasyonu veya sudaki hidrojen potansiyeli. pH'ın asitlik ve alkalilikle ilişkisi Asidite, alkalinite ve pH derecesi ayrı ayrı şeylerdir. Mesela hidroklorik asidin, sülfirik asidin ve hidroklorik asidin 0.1 normal eriyiklerinin (1 litre suda 1 litre eşdeğer gram ağırlıkta asit bulunan eriyik normal eriyiktir.) asiditesi birbirinin aynıdır. Halbuki bu eriyiklerin pH değerleri farklı ve sırasıyla 1.08, 1.20,2.889'dur. Asitlik bir yetenek faktörü olup bazları nötürleştirmek kapasitesi olarak belirlenir; aynı şekilde alkalilikte bir yetenek faktörüdür ve asitleri nötrleştirme kapasitesidir. Halboki pH değeri aksine bir şiddet, yoğunluk faktörü olup hidrojen iyonlarının konsantrasyonunu gösterir. PH değeri asitlik ve alkalilik aktivitesinin bir ölçüsüdür. Alkalilik bir sudaki HCO3, CO3 ve OH köklerinin toplamının me/lt veya mg/lt cinsinden eşdeğeri kalsiyum karbonat olarak verilmektedir. Asitlik de aynı şekilde sudaki SO4, CI, NO3 ve diğer asit köklerinin toplamına karşı gelen eşdeğer CaCO3 miktarını me/lt veya mg/lt cinsinden göstermektedir. Yani alkalilik ve asitlik terimleri eriyikte mevcut HCO3 ve SO4 gibi birçok köklerin ağırlığını göstermekte fakat bunların hiçbiri eriyiğin kimyasal aktivitesi hakkında fikir vermemektedir. Halbuki pH, eriyiğin kimyasal aktivitesinin bir ifadesidir; zira eriyik ne kadar aktif ise o kadar çok iyonize olacak ve içindeki H+ iyonu miktarıda ona göre artacaktır. Günlük hayatta kullandığımız besin ve malzemelerdeki bazı asitler ve bazlar Günlük hayatta kullandığımız sabun, çamaşır suyu, tuz ruhu, bazı ilaçlar, gazoz, sirke, tıraş köpüğü, cilt bakım kremi, ketçap gibi maddelerin yapısında asit yada baz bulunmaktadır. Bazı asit ve bazlar ise yediğimiz sebze ve meyvelerde doğal olarak vardır. Hatta bazı asit ve bazların eksikliğinde canlı vücudunda birtakım hastalıklar meydana gelir. Folik asit eksikliğinde aneminin oluşması gibi. Şimdi önemli asit ve bazların özelliklerini ve kullanıldığı alanları inceleyelim. Formik asit : Bakterilere küf ve mayalara etki eder. Mikrobik bozunmayı önlemek için gıdalarda koruyucu olarak kullanılır. Karınca salgısında bol miktarda bulunur. Asetik asit (CH 3 COOH): Sirke asidi olarak bilinir asetik asidin %5-8 lik çözeltisi sirke olarak kullanılır. Asetik asit bir çok ilaç ve endüstri maddesinin hazırlanmasında kullanılır. Tahriş edici kokuya sahip bir sıvıdır. Alüminyum asetat tuzu, taze kesilmiş yaralarda kan dindirici olarak kullanılır. Sorbik asit (HC 6 H 7 O 2 ): Küf ve mayaların gelişmesine engel olur. Bu özelliğinden dolayı yiyeceklerde antimikrobik koruyucu olarak kullanılır. Kokusu, lezzeti yoktur. Sülfürik asit (H 2 SO 4 ): Endüstride kullanılan en önemli asit ve dünyada en çok üretilen kimyasallardan biridir. SO 2 kullanılarak Kontak Metodu denilen bir metotla üretilir. Endüstride bir çok alanda kullanılan bu asit, özellikle gübre üretiminde, amonyum sülfat üretiminde, patlayıcı yapımında, boya sanayiinde, petro kimya sanayiinde kullanılmaktadır. Benzoik asit(C 6 H 5 COOH): Beyaz renkli iğne ve yaprakçık görünümünde bir maddedir. Gıdalarda mikrobik bozunmayı önlemek için kullanılır. En çok kullanıldığı alanlar, meyve suyu, marmelat, reçel, gazlı içecekler, turşular, ketçap ve benzeri ürünlerdir. Benzoik asit, bir çok bitkinin yaprak, kabuk ve meyvelerinde bulunur. Benzoik asit, genellikle sodyum tuzu olarak kullanılır. İlave edildiği gıdanın tadını etkiler. Folik asit: Folik asit, yaşayan tüm hayvan ve bitki dokularında az da olsa bulunur. Folik asit en çok koyu yeşil yapraklı sebzeler ve gıda olarak kullanılan hayvanların böbrek ve karaciğerlerinde bulunur. Biftek, hububat, sebzeler, domates, peynir ve sütte az miktarda bulunur. Folik asit eksikliğinde vücutta anemi ortaya çıkar. Hidrojen sülfür(H 2 S): Renksiz bir gazdır. Kokmuş yumurtayı andıran bir kokusu vardır. Çok zehirlidir. Uzun zaman solunduğunda insanı öldüre bilir. Havada seyrektik olarak bulunduğunda yorgunluk ve baş ağrısı yapar. Nitrik asit(HNO 3 ): Nitrik asit, dinamit yapımında kullanılır. Nitrik asidin gliserin ile reaksiyonundan nitrogliserin meydana gelir. Ayrıca nitrik asit NH 4 NO 3 içeren gübrelerin üretiminde kullanılır. Fosforik asit(H 3 PO4): Saf fosforik asit, renksiz kristaller halinde bir katıdır. Fosforik asit, en çok, fosfatlı gübrelerin yapımında ve ilaç endüstrisinde kullanılır. Hidroflorik asit : Hidroflorik asit yüksek oktanlı benzin yapımında, sentetik kriyolit(Na 3 AlF 6 ) imalatında kullanılır. Ayrıca hidroflorik asit, camların üzerine şekil yapmak için kullanılır. Bu iş için, önce cam eşya yüzeyi bir parafin tabakası ile kaplanır. Sonra parafinin üzerine bir çelik kalem ile istenen şekil çizilir. Bu çizgilere hidrojen flüorür gazı veya çözeltisi tatbik edilir. Camdaki parafinin temizlendikten sonra camda yalnız sabit şekiller kalır. Sodyum hidroksit : Beyaz renkte nem çekici bir maddedir. Su da kolaylıkla çözünür ve yumuşak kaygan ve sabun hissi veren bir çözelti oluşturur. İnsan dokusuna kaşındırıcı bir etkisi vardır. Sodyum hidroksit, laboratuvarda CO 2 gibi asidik gazları yakalamak için kullanılır. Endüstride bir çok kimyasal maddenin yapımında, yapay ipek, sabun, kağıt, boya, deterjan endüstrisinde ve petrol rafinelerinde kullanılır. Potasyum hidroksit : Endüstride arap sabunu üretiminde, pillerde elektrolit olarak ve gübre yapımında kullanılır. Kalsiyum hidroksit(Ca 2 ): Beyaz bir toz olup, suda hamurumsu bir görünüş alır. Sönmemiş kirece su ilave edilmesiyle elde edilir. Kalsiyum hidroksit asidik gazların uzaklaştırılması, kireç ve çimento yapımı alanlarında kullanılır. Amonyak(NH 3 ): Renksiz, kendine özgü keskin kokusu olan bir gazdır. Sıvı amonyak özellikleri bakımından suya benzer, polar yapıdadır, hidrojen bağı yapar ve su gibi iyonlarına ayrışır. Amonyak, endüstride en çok azotlu gübrelerin ve nitrik asidin üretiminde başlangıç maddesi olarak kullanılır. Laboratuvarlarda ise amonyak, zayıf baz olarak ve bir çok kimyasal maddenin elde edilmesinde kullanılır. Amonyak, bilhassa nitrik asit ve amonyum tuzları imalatında, üre, boya, ilaç ve plastik gibi organik madde imalatında kullanılır. Amonyak gazı, normal sıcaklıkta basınç uygulandığında kolaylıkla sıvılaşır. Oluşan bu sıvının buharlaşma ısısı yüksektir (327kkal/g). Bundan dolayı amonyak endüstride soğutucu olarak kullanılır.

Hidrosiyanik asit : Tabiatta bulunan zehirlerin en kuvvetlisidir. HCN' nin kokusu şeftali çekirdeği içi kokusuna benzer. Metreküpte 34 miligram HCN varlığında kokusu hissedilebilir. Öldürücü tesir hızı yaklaşık 16 dakikadır. Öldürücü dozu konsantrasyonuna bağlıdır. Laktik asit: Zeytine lezzet ve bileşenlerinin salamuraya geçişini sağlıyor. Probiyonik asit: Peynirde, ekmek ve unlu mamullerinde rop hastalığına karşı, küflere karşı etkili bir asittir. Malik asit: Hafif ekşimsidir. Asitliği düzenlemek için kullanılır. suda çözünürlüğü yüksektir. Tartarik asit: Çözünürlüğü yüksek bir asittir. Asitlik ve tat için kullanılır. Üzümde bulunur. Şampuan: Ammonium lauryl sulfate. Sodium chloride. Ammonium xylenesulfanete. Sodyum citrate. Sitrik asit. Hydrogenated polydecene. Terasodium EDTA. Disodium EDTA. Diş macunu: Kalsiyum karbonat. Sodium lauryl sulfate. Sodium monofluorophosphate. Sodium carrageenan. Sodium silicate. Saç spreyi: Cetrimonium chloride. Stearalkonium chloride. Laktik asit. Palmitik asit. Salicylic asit. Sabun: Sodium cocoly ısethionate. Stearic asit. Sodium ısethionate. Sodium tallowate. Coconut asit. Sodium stearete. Sodium polm kernelate. Sodium chloride. Trisodium EDTA Cilt bakım kremi: Sodium cetearyl sulfate. Sodium carbomer. Tıraş köpüğü: Palmitik asit. Stearic asit. Sodyum silikat. Potasyum klorür. Vitamin hapı: Sorbik asit. Folik asit. Sitrik asit anhidr. Ketçap: Askorbik asit. Sodyum benzoat. Potasyum sorbat. Mayonez: Sorbik asit. Kola: İnorganik asitliği düzenleyici H3PO4 Fosforik asit Margarin: Sitrik asit. Potasyum sorbat. Limon sosu: Sitrik asit. Askorbik asit. Kabartma tozu: Stabilizor(sodyum asit pirofosfat E450) . Yiyecek ve içeceklerimize bulunan asitlerin yenilip içilmesinde bir mahsur yokken suni olarak elde edilen asitlerin yenilip içilmesi tehlike arz eder. Simdi sağlığımız için zararlı olan asitleri inceleyelim. E-230 Sorbik asit: Vitamin B12'yi yok ediyor. E-250 sodyum nirit, E251 Sodyum nitrat : Kalp damar hastalıkları. E-120 Karminik asit: nörolojik hastalıklar. E-330 sitrik asit: En tehlikeli kanserojen etki maddesi olup ne yazık ki bir çok hazır gıdada bulunuyor. E-300 Askorbik asit : Kanserojen etki maddesi. Yurt dışında yasaklanan bizde hala kullanılan katkılar: E-211 sodyum benzoat : ketçaplarda bulunur. E-210 Benzoik asit, E-211 Sodyum benzoat, E-213 Kalsiyum benzoat, E-214 Etil-p-hidroksibenzoat, E-215 Sodyum etil-p-hidroksibenzoat, E-216 Propil-p-hidroksibenzoat, E-217 Sodyum propil-p-hidroksibenzoat Bunlar renkli draje çikolatalarda ve kaymaklı bisküvilerde kullanılır. Kalp hastalıkları, damar sertlikleri ve tıkanıklıklara yol açan katkı maddeleridir. Mide ve bağırsak hastalıklarına yol açan katkılar: E-338 Ortofosforik asit. E-339 Sodyum fosfat. E-340 Monopotasyum fosfat. E-341 Monokalsiyum fosfat. TURŞU YAPIMINDA ASİDİN ve ASİDİK ORTAMIN ÖNEMİ İyi yapılmış bir turşuyu yemenin keyfine doyulmaz, ama turşuyu tutturması zordur. Su, tuz, sirke, limon gerekir ve bunların birbire oranıda turşunun kalitesini belirler. Turşu yapmanın amacı, asitli bir ortam meyve ve sebzeleri korumaktır. Tuz ve sirke, ortamda çürükçül bakterilerin ve küflerin çoğalmasına engel olur. tuz az konulursa meyve ve sebzeler çürümeye neden olan bakterilerin ortamda çoğalması nedeniyle bozulur; turşu amacına ulaşamaz. Sebze ve meyvelerin zevkle yenilen turşulara dönüşmesini ies siekede doğal olarak bulunan bakteriler sağlar. Turşu yaparken fermantasyon ürünü asetik asit olan acetobacter bakterilerine oksijensiz bir yaşama ortamı sağlamak için, kavanozun kapağını hava almayacak şekilde kapatmak gerekir. Günlük hayatta karşılaştığımız maddelerden bir kısmı asit ve baz içerir. Asit ve bazlar her zaman evimizde bulundurduğumuz bazı mamullerin içinde bulunur. Şimdi bu mamullerin içinde bulunan asit ve bazları sırasıyla aşağıda gösterelim.