ATATÜRK'ÜN TARİHÇİ KİŞİLİĞİ VE TÜRK TARİHİNİN ÖĞRETİMİ İLE İLGİLİ DÜŞÜNCELERİ Kahramanlar, toplumların kaderinin belirlenmesinde önemli rol oynayarak, tarihin akışını etkilerler. Hatta tarihin kahramanların eseri olduğunu, bu insanlar olmasaydı, tarih diye bir kavramdan bahsetmenin mümkün olamayacağını söyleyenler bile vardır (Turan, 1996:6). Kahramanlar, kişilik, bilgi ve beceri yönünden diğer insanlardan farklıdırlar. Onlar; a) Yaptığı işin nereye varacağını, memlekete ne gibi yarar sağlayacağını önceden kestirebilmek, b) Yalnız bu günü değil, gelecek kuşakları da düşünmek, c) Çağdaş uygarlığı amaç edinmek, d) Hayale ve gurura kapılmamak, e) Uzak görüşlü olmak, f) Zaman, mekan, imkan faktörlerini en iyi biçimde değerlendirebilmek (Baydar, 1973:12), gibi özellikleriyle insanları peşlerinden sürüklerler. Atatürk de tarihin yetiştirdiği büyük kahramanlardan birisidir. O, bir taraftan hürriyet, istiklal, milli birlik ve irade, öbür taraftan da milli şahsiyet, din, kültür, tarih diyerek her ferde hitap etmiş ve herkesi bir inanç altında toplamayı başarmıştır (Kodaman, 1986:30). Bu durum Atatürk'ün büyüklüğünü bariz bir şekilde ortaya çıkarmıştır. Atatürk'ü diğer kahramanlardan farklı kılan özellikleri de mevcuttur. Bu özelliklerin başında da, Türk Milletini çağdaş uygarlıklar seviyesine ulaştırmak maksadıyla gerçekleştirdiği Türk İnkılabını, milli, dini ve avrupai fikirleri yanına alarak ve onların senteziyle yapabilecek kadar geniş bir ufuk sahibi olması gelmektedir. O, aynı zamanda Anadolu'da tek irade, tek devlet, tek hakimiyet, tek kumandan, tek meclis, tek millet fikirlerinden hareket ederek (Kodaman, 1986:30), o dönemde düşünülmesi bile çok zor bir hareketi başarıya ulaştırmıştır. Dolayısıyla Atatürk, başta karakteri olmak üzere, askeri ve siyasi dehası, kültürü ve değişik konulardaki bilgi birikimi sayesinde, Türk Milletine önderlik yapmış olan bir kahramandır. Atatürk, tarih konusunda da önemli bir bilgi birikimine sahiptir. O, gerçekleştirdiği büyük inkılabı, gelecek nesillere tam ve doğru bir şekilde aktarabilmenin, ancak tarih sayesinde mümkün olabileceğine inanıyordu. Bu sebeple tarih ile yakından ilgilenmiş ve çeşitli konuşmalarında bu konuya temas ederek, tarihin önemini vurgulamaya çalışmıştır. 1. Atatürk'ün Tarihçi Yönü, Tarihe Olan İlgisi ve Tarih Bilimi Hakkındaki Düşünceleri Atatürk, daha 1915 yılında; "Tarih ne güzel aynadır. Tarihin sinesine geçen büyük hadisatta, bu hadiseler içinde amil ve fail olanların etvar ve harekat ve muamelatı, onların ahlak seciyelerini ne bariz gösterir." (Aksan, 1986:114) sözleriyle, tarihin insanlar üzerindeki etkisine ve insanları doğru tanıma noktasındaki önemine işaret ediyordu. Tarihin kendisi üzerindeki etkisini de 1924 yılında yaptığı bir konuşmadaki; "... Arkadaşlarımızdan biri bana, nereden kuvvet ve ilham aldığımı sordu. Bu suale kısa bir cevap vermek isterim. Diyebilirim ki, bu güne intibahı, düne, maziye medyunuz..." (Aksan, 1986:114) sözleriyle ifade eden Atatürk, şüphesiz bu kuvvet ve ilhamı, çocukluk yıllarından itibaren okuduğu tarih kitapları sayesinde elde etmişti. Atatürk, kendi ifadesine göre, mektep sıralarındaki derslerinden itibaren tarih okumasını sevmiş ve hayatının her devrinde muhtelif tarih kitapları ve meseleleri ile meşgul olmuştu (Afet İnan, 1968:191). Bu da Onun tarihe olan ilgisini en açık bir şekilde ortaya koyuyordu. Atatürk, özellikle batıda yeni çıkmış antropoloji, arkeoloji, eskiçağ, tarih ve dil konularındaki kitapları okur, okuduğu konularla ilgili, o sahaların uzmanlarına danışır, tartışır ve bilgi edinirdi (Dilaçar, 1975:475). Gerek okuduğu kitaplar arasında tarih hakkında yazılmış olanların fazlalığı, gerekse düzenlediği toplantılarda tarihçilerle sık sık tarihi konularda görüş alış verişinde bulunması, Onun bu bilime olan ilgisinin bir başka göstergesiydi. Atatürk, bilhassa siyasi hayatının çeşitli safhalarında tarih bilgisinden daima en geniş manasıyla faydalanmış ve gerek Büyük Millet Meclisinde gerekse halk toplantılarında söz söylerken, tarihi mevzular Onun en heyecanlı hitabelerini teşkil etmişti (Afet İnan, 1968:192). Bu durumu Onun tarihe olan ilgisinden başka bir şekilde izah etmek mümkün görünmemektedir. Bu ilginin bir sonucu olarak da Atatürk, bir tarihçi gibi sık sık tarih sohbetlerine katılıyor ve buralarda yaptığı konuşmalarla, tarih hakkındaki düşüncelerini ifade ediyordu. Özellikle "Tarih yazmak yapmak kadar mühimdir, yazan yapana sadık kalmazsa, değişmeyen hakikat insanlığı şaşırtacak bir mahiyet alır." (Aksan, 1986:115) ve "Tarih hakikatleri tarif eden bir sanat değil bir ilim olmalıdır." (Gündüz, 1973:184) sözleriyle de, tarih ilminin hangi istikamette ilerlemesi gerektiğine dair görüşlerini açık bir şekilde ortaya koymuştu. "Tarih bir milletin nelere müsait olduğunu ve neler başarmaya muktedir bulunduğunu gösteren en doğru bir kılavuzdur." (Aksan, 1986:115) sözüyle, tarihin bir millet için ne kadar mühim bir hazine olduğuna işaret eden Atatürk, tarihin önemini en iyi şekilde kavramıştı. O, "Türk çocuğu ecdadını tanıdıkça daha büyük işler yapmak için kendisinde gerekli kudreti bulacaktır." diyerek de, hem gelecek nesillerin istenilen vasıflarda yetiştirilebilmeleri için mutlaka tarihi iyi ve doğru bir şekilde öğrenmeleri gerektiğine dair düşüncelerini ifade ediyor, hem de onların tarihin önemini kavramasını sağlamaya çalışıyordu. 2. Atatürk'ün Türk Tarihi Hakkındaki Düşünceleri Tarih, toplumların ve olayların değişkenliklerine uyarak sürekli değişen bir bilim dalıdır. Özellikle büyük inkılaplar, büyük felaketler ve buhranlar, tarih ilminin ilerlemesi ve tarih görüşünün değişmesine sebep olurlar (Kodaman, 1982:3). Milli Mücadele döneminde Türk Milleti de, büyük felaketlerle karşılaşmış ve sıkıntılar çekmişti. Milli Mücadelenin başarıyla tamamlanmasından sonra Atatürk, sıranın Türk Milletini muasır medeniyetler seviyesine ulaştıracak inkılaplara geldiğini düşünüyordu. Ona göre, gerçekleştirilecek inkılapların başarıya ulaşabilmesi ve en önemlisi kalıcı olabilmesi ise, mevcut tarih anlayışı ve görüşünün değişmesi ile yakından alakalıydı. Çünkü inkılaplar, eskiyi yıkarken onun tarihi temellerini en azından sarsıyor, yeniyi ortaya koyarken ise, çok defa ona tarihi temel ve izah tarzı arıyordu. Bu yüzden cumhuriyet döneminde mazinin yeniden yargılanması ve yazılması gerekiyordu. Böylece, gerçekleştirilecek inkılaplar ve konulacak yeni ilkeler açısından tarihe bakılmasına ve yeni sorular sorulmasına zemin hazırlanacaktı (Kodaman, 1982:6). Atatürk, "Gelecekte Türk milleti ve devleti ne olacak ve nasıl olacak?" sorusuna büyük önem veriyordu. Bir millet yada devletin gelecekte ne olacağı sorusunun cevabını, ancak tarihte ne olduğuna bakarak vermek mümkün olabilirdi. Dolayısıyla bu sorunun cevabı tarihte saklıydı. Türk Milletinin mazide ne olduğunu ve nasıl olduğunu bilmek ise, Türk Milletinin tarihini, yani milli tarihimizi öğrenmekle mümkün idi. Ancak şimdiye kadar ihtiyaç hissedilmediğinden, böyle bir tarih anlayışı mevcut olmamış ve bu yönde bir çalışma da yapılmamıştı. Halbuki milli bir tarih anlayışına sahip olmanın çeşitli faydaları söz konusu idi. Her şeyden önce, cumhuriyetin ilk yılları Türkiye'de milli bir kimlik oluşturma süreci idi (Bilgin, 1994:114). Dolayısıyla milli tarih anlayışıyla yeni rejiminin Türkiye'de oluşturmaya çalıştığı; gelenekçiliğe ve medreseye karşı cephe almış, her meseleyi fikir açısından objektif olarak ele alabilen ve akılcı özelliklere sahip yeni insan tipinin ( Karpat, 1967:51) meydana getirilmesi daha kolay olabilirdi. Bu sebeple konu, üzerinde ciddiyetle durulması gerekecek kadar önemliydi. Atatürk, inkılap nesillerine milli bir bakış açısından ele alınmış tarih anlayışı kazandırabilmek için tarihle meşgul olmak gerektiğini düşünüyordu. Çünkü, Osmanlılar daha çok dini tarih anlayışını benimsediğinden, Osmanlı tarihçiliği, ananevi İslam tarihini esas alan bir istikamette gelişmişti. Bu sebeple Türk tarihi, Selçuklu ve Osmanlı tarihlerinden ibaretmiş gibi ele alınmış, dolayısıyla Orta Asya Türk tarihine temas edilmemişti (Kodaman, 1982:4).