ÇINGIRAKLI YILAN Ağır gövdeli, genellikle çok zehirli yılanlardır, kuyruklarının ucundaki çıngıraklarıyla ün yapmışlardır. Çıngıraktan bazen, çan, kaynana zırıltısı, şıngırdak, vızıldayan zil, diye de söz edilir. Çıngıraklı yılan ürktüğü zaman kuyruğunu ya da çıngırağını titreştirir. Sanki böylelikle karşısındakine saldırıya geçeceğini ihtar etmektedir. Çıngıraklı yılanlar hemen hemen sadece Kuzey Amerika'da yaşar. Güney Kanada'dan Meksika'ya kadar olan bölgede 30 tür, 60'dan fazla alt tür bulunur. Bir tür ise Güney Amerika'da yaşar. Bir türün temsil ettiği ayrı iki grup çıngıraklı yılan vardır, cüce çıngıraklı yılanların kısa, ince kuyrukları ve pek küçük çıngırakları vardır. Boyları hiçbir zaman 60 santimi geçmez. Gerçek çıngıraklı yılanların boyu ise genellikle 105-150 santimdir, ender olarak boyu 2.4 metreyi bulan ve hatta daha da uzun olanlara rastlanır. Doğu eyaletlerinde bulunan kereste çıngıraklı yılanının ya da çizgili çıngıraklı yılanın üzerinde koyu renkli, ağzı iyice açık V harfine benzeyen işaretler vardır. Çayır çıngıraklı yılanında işaretler düzgün değildir, dikdörtgeni andırır. Diğerlerinin çoğunun sırtında baklava biçimi şekiller görülür. Çıngıraklı yılanlar da diğer çukurlu çıngıraklılar gibi düşük ısıya dayanıklıdırlar. Meksika kara çıngıraklı yılanı yükseldiği 4350 metreye kadar olan yerlerde yaşayabilir. BESİN Çıngıraklı yılanlar genellikle sıcakkanlı hayvanları, özellikle kemirgenleri, Amerikan tavşanlarını ve iri yaban tavşanların yavrularını yerler. Hem cüce, hem de gerçek çıngıraklı yılanların yavruları daha çok kurbağa, semender ve kertenkele gibi soğukkanlı hayvanları avlarlar. ÜREME Bütün çıngıraklı yılanlar yavrularını doğururlar. Her yıl ya da daha uzun aralıklarla yavrulayıp yavrulamaması iklime bağlıdır. Çayır çıngıraklı yılanı bölgenin güney kesiminde yılda bir kez yavrular. Ama kuzey kesimlerde yavrular ancak iki yılda doğuma hazır olabilirler. Çiftleşme baharda olur. Bir batında doğan yavruların sayısı ananın boyuna göre 1-60 arası değişir. Ama genellikle 10-20 kadar yavru doğar.

AĞAÇ YILANI Ağaç yılanı, zehirli dişi arkada olan yılanlardan biridir. Bu türlerde yukarı çenenin geri kısmındaki dişler genişlemiştir. Bunların ön yüzeylerinde zehiri iletmek için aşağıya doğru inen oluklar bulunur. Genellikle arka dişli yılanlar insanlar için tehlike sayılmazlar. Ama ağaç yılanı Bumsleng öyle değildir. Bumsleng, aslında Afrika'da kullanılan Hollanda lehçesinden alınan bir sözdür ve ağaç yılanı anlamına gelir. Ama bu, ağaç yılanlarının birçok türünden sadece biri için kullanılır. Bumslengin boyu 1.8 metreye kadar olabilir ama, ortalama uzunluğu 1.2 metredir. Vücudu ince, kuyruğu uzundur. Ayırıcı özelliği küt başı ve yuvarlak ya da bazen yarık gibi bebeği olan iri gözleridir. Vücudun rengi parlak yeşildir. Bazen üzerinde siyah lekeler de bulunur. Dişiler ise hemen hemen her zaman bir tek renkte, açık ya da koyu kahverengi olurlar. Renk değişiklikleri çok zaman bumslengin diğer ağaç yılanları türleriyle özellikle mambayla karıştırılmasına yol açar. Ağaç Yılanı, ağaçların arasında çevikce hareket eder. Kolaylıkla cisimlere dolanabilen kuyruğunun yardımıyla dalların arasından zarifçe kayar. Besin bulabilmek, ya da yumurtlamak için sık sık yere de iner. Yılan, zamanının çoğunu hareketsiz geçirir. Ya bir dalın üzerine çöreklenir, ya da vücudunun ön kısmını havaya kaldırarak vaziyet alır. Bumslengi hareketsizken farketmek zordur. Yeşil ya da yeşilli siyahlı vücudu yapraklara karışır. Yılanın en fazla yediği canlılar olan kuşların Bumslengin üstüne tünedikleri bile görülmüştür. BESİN Ağaç yılanının avları bukalemunlar ve diğer ağaç kertenkeleleri, yılanlar, ayrıca kuşlar, küçük memeliler ve kurbağalardır. Yılan, kurbanını çeneleriyle sıkıca tutarken, zehiri dişlerindeki oluklardan akar ve avı etkiler. Yılanın yakaladığı daha iri sürüngenler 15 dakikada ölür. Bu oldukça ağır bir can vermedir. Ama yılanın salgıladığı sıvı çok zehirlidir. Bunun pek az miktarı bile, eninde sonunda kurbanını öldürmeye yeter. Bir güvercin, iğneyle bumslengin zehirinden 0.0003 mg. verildiği zaman ölür. Yılan çoğu zaman yumurtaları ve yavruları kuş yuvalarından kapar. Ana ve baba kuşlar yuvalarının yakınında bir ağaç yılanı gördükleri zaman öfkeyle ama yine de ihtiyatla saldırırlar. Yılan yumurtaları olduğu gibi yutar. Güçlü sindirim suları kabukları eritir. ÜREME Yılanların çoğunun aksine ağaç yılanları ağaçta çiftleşirler.8-23 kadar yumurta, çiftleşmeden 4 ay sonra, yazın başlangıcında bırakılır. Dişi, yumurtalarını bırakmak için bir kovuk arar. Bu, bir ağaçta bir ağaçkakanın açtığı kovuk, ya da kumlu bir su kıyısındaki bir çukur olabilir. Seçilen yerin sıcak ve nemli olması gereklidir.

ANAKONDA En büyük yılanlar, boagiller familyasından olanlardır. Bunların en irisi de Anakonda, ya da su boasıdır. Herhalde, hiçbir hayvan cüssesi bakımından bu denli bir abartmaya uğramamıştır. Yılanın adının Tamil'ce iki kelimeden, Anai ve Kolra'dan oluştuğu söylenir. Aslında bu ad başlangıçta anakondanın akrabası olan Hint pitonunu kasdetmek için kullanılmış olmalıdır.42 metre boyunda anakondalar gördüklerini iddia edenler vardır. Aslında 6 metre boyundaki bir anakonda iri bir yılan sayılır. Ama tabii daha büyüklerin bulunabileceğini kabul etmek de gerekir. En iri anakondalarla ilgili gerçek bir kayıt bulmak zordur.11.25 metre boyundaki bir tür bilim adamlarının çoğu tarafından kabul edilmiştir, ama hepsi tarafından değil. Yıllar önce Yeni Zelanda zooloji kurumu 9 metre boyundaki bir anakonda için 5.000 dolar ödül vereceğini açıklamıştı. Bu güne kadar kimse bu ödülü kazanamadı. Anakonda, zeytin yeşilidir, vücudu boyunca iri, yuvarlak benekler vardır. Amerika'nın tropik kesiminde yaşar. And dağlarının doğusunda, genellikle Amazon ve Orinoco havzalarında ve Guyana'da bulunur. Kuzeye, Trinidad'a kadar uzanır. Türün boyu ve renkleri çeşitlidir. YAŞAYIŞ Anakondanın diğer adı olan su boası bu hayvana gerçekten uygun bir isimdir. Boaların içinde suya en düşkün olan bu yılandır. Sudan pek uzaklara gitmez. Ağır akan ya da durgun suları, çoşkun ırmaklara tercih eder. İşte yılanın bu tercihi, türün And dağlarının doğusundaki havzalar içinde kalmasına yol açmıştır. Bu hayvanın sevdiği yerlerden biri de bataklıklardır. Anakondaların genellikle belirli av alanları vardır ve yalnız yaşarlar. Zaman zaman gruplar halinde görüldükleri de olur. Daha çok geceleri faal olan anakonda, gündüz çukur yerlerde yatar, ya da çoğunlukla suya doğru uzanmış olan dalların üzerinde güneş banyosu yapar. Karada nispeten ağır hareket eder ama, suda hızlı bir yüzücüdür. Çok defa suyun yüzeyinde hareketsiz yatar, akıntının kendisini aşağıya sürüklemesine aldırış etmez. BESİN Anakonda genellikle pusu kurarak kurbanının su içmek için ırmağın ya da bataklığın kıyısına gelmesini bekler. Sonra başıyla hızla vurur ve talihsiz kurbanını yakalayarak suyun altına çeker. Av böylece boğularak ölür. Anakonda diğer zamanlarda da karada faal bir şekilde kurban avına çıkar. Pusuda bekleyerek yakaladığı avlar şunlardır: Kuşlar ve küçük memeli hayvanlar. Bu grubun içinde geyikler, pekariler ve agutiler gibi iri kemirgenler vardır. Balıklar da anakondanın aldığı besinin önemli bir bölümünü oluşturur. Bu kadar suya düşkün bir hayvanın bu merakı da şaşılacak bir şey değildir. Ama daha şaşılacak bir şey anakondanın bazen kaplumbağalara ve Güney Amerika Timsahı olan kaymanlara da saldırmasıdır.7.5 metre bir anakondanın 1.8 metre boyunda bir timsahı öldürdüğü belgelenmiştir. Yılanlara has özel çene bağlantısı, anakondanın timsah gibi iri bir kurbanı yutmasını sağlar. Bu çapta bir yemek, anakondaya birkaç hafta yeter. Yılan bu yemekten sonra sindirim tamamlanıncaya kadar bir hafta ya da daha uzun bir süre dinlenir. Anakonda normal olarak daha sık, daha küçük avlar peşinde koşar. Yılanların çoğu kendilerinden büyük avları yutacak şekilde gelişmişlerdir. Üst ve alt çeneler gevşekçe bağlıdır sadece. Beyin ise baskıya karşı iri kemiklerle korunmaktadır. Ayrıca solunum borusundaki özel bir kanal, yılanın avını yutarken aynı zamanda nefes almasını da sağlar. ÜREME Anakondanın üreme dönemi konusunda pek az gözlem yapılmıştır. Laboratuvarda incelenen güney anakonda türünün erkeklerinin dişilerin kokusundan tahrik oldukları anlaşılmaktadır. Erkek dişinin yanına yaklaşarak dilini onun üzerinde gezdirir ve sonunda başını dişinin boynuna koyar. Bu durumdayken iki mahmuzu dikleşir. Bunlar arka bacakların görülür son kalıntıları olan pençeye benzer uzantılardır. Mahmuzlar dişinin derisi üzerinde öne arkaya oynatırlar. İki vücut birbirine iyice yaklaşır ve birleşme olur. Anakondalar da, diğer boalar gibi vivipar yani doğurucudur. Yılın başlarında yaklaşık 20-40 bazen 100'e kadar yavru doğar.

Ve Diğerleri..

PİTON Pitonlar, Yeni Dünya'nın boalarının Eski Dünya'daki karşılığıdır. Boalar gibi bunlarda da arka bacakların izleri olan küçük mahmuzlar vardır. En büyük ve en iyi bilinen pitonlar gerçek piton türündendir. Bu iri pitonlar balta girmemiş ormanlarda rahatça yaşayarak ağaçlara tırmandıkları gibi, suların yakınlarında da sık sık görülürler. Yaklaşık 9.60 metre boyunda olan Afrika kaya pitonunun uzunluğu, boaların en büyüğü olan anakonda için kabul edilen rekora erişemez. Piton, çöller hariç Afrika'nın hemen her bölgesinde, açıklık yerlerde yaşar. Diğer Afrika pitonları, batı Afrika'nın Angola pitonu ve top pitondur. Güneybatı Asya'da piton yoktur. Ama Hindistan'dan Çin'e ve Endonezya adalarına ve Filipinler'e kadar olan kesimde birkaç tür bulunur. Kaplan pitonunun boyu 6 metre kadardır ve güneydoğu Asya'da, Hindistan'dan Çin'e kadar olan bölgede ve bir de Endonezya adalarının bazılarında yaşar.9.90 metre boyunda olan kafesli piton daha doğuda yaygındır. Burma'dan Filipin adalarına ve Timor'a kadar olan kesimde bulunur. Kısa kuyruklu piton, Malaya yarımadasında, Borneo ve Sumatra'da, Timor pitonu da Endonezya'da Timor ve Flores adalarında yaşar. Gerçek pitonlardan başka piton türleri de vardır. Bunlardan biri olan elmas pitonu Endonezya adalarında Filipinler'de ve Avustralya'da bulunur. Kaya pitonlarının en irisi ametist kaya pitonu ya da çalı pitonudur. Daha küçük bir grubu ise, öbür yılanları yiyen Avustralya Voma'sı oluşturur. Yeni Gine'nin yeşil pitonu ağaçlarda avlanır. Batı Afrika'da, Liberya'da ve Zaire'nin yağmur ormanlarında yaşayan gömülen piton, zamanını toprağın altında kemiricileri ve bir çeşit tarla faresini kovalayarak geçirir. BESİN Piton, avını sıkarak öldürür. Kurbanına öyle sıkıca sarılır ki zavallı nefes alamaz, ölen avı ağzına götürürken vücudunun halkaları ölüyü sıkıca tutar. Hayvan avını pusuya yatarak bekler, sonra fırlayarak başıyla vurup kurbanını devirir. Ardından ağzıyla yakalayarak, sarılır. Pitonun yediği hayvanlar sayılamayacak kadar çoktur. Memelileri tercih eder. Ardından kuşlar gelir. Ama yavru kaya pitonları da balık ağlarına yakalanmışlardır. Afrika pitonları kısa bacaklı, gazal, impala ve alacalı ceylan gibi birçok küçük memeliyi yer. İri bir piton, ağırlığı 55 kiloyu bulan bir avı yutabilir. Ama ender bir durumdur bu. Çoğunlukla tavşan, sıçan, güvercin ve ördek gibi küçük hayvanları yakalar. Bazen çakallarla maymunları yediği de olur. ÜREME Pitonların çiftleşmesi, küçük yılanlarınki kadar hareketli ve canlı değildir. Erkek dişinin peşinden sürünerek onun sırtına tırmanmaya çalışır. Bazen de doğrularak sağa sola sallanır. Daha sonra vücudunun alt arka tarafında bulunan mahmuzları ya da arka ayaklarından kalan izleri dişiyi kaşımak ve onu uyararak vücudunu kaldırmasını sağlamak için kullanır. Böylece erkek, vücudunu dişininkine sarar ve birleşme olur. Yumurtalar çiftleşmeden 3-4 ay sonra dökülür. Dişi, bir seferde yumurtladığı 100 yumurtayı yığın haline getirerek, etrafında çöreklenir. Böylece 2-3 ay süren kuluçka devresinde yumurtaların başında bekler. Bu arada suya gitmek için sık sık yanlarından ayrılır. Daha seyrek olarak da besin bulmaya çıkar. Pitonların çoğu yumurtalarını sadece korurlar. Ama kaplan piton adeta kuluçkaya yatarak vücut ısısını çevreninkinden birkaç derece yukarıda tutar. Kafesli piton yavrularının boyu, yumurtadan çıktıkları zaman 60-75 santimdir. İlk birkaç yılda boyları senede 60 santim ya da daha fazla uzar. Bir kaplan pitonu hayatının ilk yılında boyunu hemen hemen üç katına çıkarmıştır. Pitonlar 20 yıldan fazla yaşayabilir.

KÖR YILAN Kör yılangiller familyası iki yüz türden fazla ufak, zehirli olmayan yılanları içine alır. Bu yılanlar çoğunlukla 15-17 santim boyundadır. Bazı türlerin boyu 30-60 santime erişir. Güney Afrika'da bulunan Şlegel kör yılanın boyu 90 santimi bulmuştur. Bu yılanlar solucana benzer. Kafaları küt, gövdeleri uzun, silindir biçiminde, kuyrukları da kısadır. Gözleri çok küçüktür. Ancak aydınlıkla karanlığı ayırt etmeye yarar. Kafatasının özelliklerine dayanılarak kör yılanların aslında yılan değil, kertenkele oldukları, bacaklarını kaybederek tembel solucan gibi karınlarının üzerinde kaymaya başladıkları ileri sürülmüştür. Bunların iskeletinde yürüyen bir hayvandan geldiğini gösteren bir havsalanın izleri vardır. İnce kör yılangiller familyası da yine kör yılanlar olarak tanınır. Bunlar, dış görünüşleri ve yaşayışları bakımından Kör yılangillere çok benzerler ama onlarla akraba değillerdir. Bu familyadakilere iplik yılanları, solucan yılanları ve ince kör yılanlar adları verilir. Kör yılanlar dünyanın sıcak bölgelerinin çoğunda bulunur. Bu yılanlar Büyük Okyanus adalarında görülmez. Amerika'da güney Meksika'dan Paraguay'a kadar olan bölgede yaşarlar. Bir tür Avrupa'da Yunanistan ve Balkanlar'da bulunur. Arabistan'dan Endonezya'ya kadar uzanan bölgede yaşayan başka bir tür buradan dünyanın başka kesimlerine de yayılmıştır. Bu türe çiçek saksısı yılanı adı da verilir. Çünkü saksı bitkilerinin kökünde yaşar, ihraç edilen bitkilerle birlikte Güney Afrika, Hawaii ve Meksika'ya gitmiştir. BESİN Kör yılan, toprağın, kayaların veya kütüklerin altında yaşayan solucanlar, böcekler ve diğer küçük hayvanlarla beslenir. Birçok tür genellikle karıncaları ya da termitleri yer. Hatta bazıları termit yuvalarında yaşar. Güney Afrika karınca yiyeniyle dev sırtları gibi karınca ve termitlerle beslenen memelilerde sadece birkaç zayıf diş olduğunu biliyoruz. Bu durum sürüngenlerde de görülmektedir. Kör yılanın sadece üst çenesinde diş vardır. Yalnız bir Amerikan türünde alt çenede iki, yanda birer diş bulunur. İplik yılanlarında yine sadece alt çenelerinde diş vardır. ÜREME Toprak altında yaşamaları yüzünden gözlemek çok zor olduğu için, bu hayvanların üreme yöntemleri konusunda fazla bilgi yoktur. Bazı türler vivipardır, yani doğururlar. Ama çoğu yumurtlar. Çiftleşme sırasında, erkek vücudunu dişiye bir tirbuşon gibi sarar. Dişi, yaşına göre değişik miktarda yumurta bırakır. Şlegel kör yılanının genç dişileri 12 kadar yumurta dökerken, yaşlıları 60'a kadar yumurta bırakır. Yumurtalar ananın gövdesine oranla büyük sayılır. Erginliğe eriştiği zaman boyu 37 santimi bulan Bibron kör yılanı 8'e kadar yumurta bırakır. Bunların her birinin çapı 8 mm., uzunluğu da 18 mm.'dir.

YUMURTA YİYEN YILAN Birçok yılan yumurta yer ama, yalnız Hint ve Afrika yumurta yiyen yılanları hemen hemen sadece yumurtayla beslenir. Hayvanlar bunu başarabilmek için ilginç bir yöntemi de uygularlar. Afrika'da beş tür yumurta yiyen yılan vardır. Hindistan'da bir tür. Hint yılanı, Afrika'dakilerin akrabasıdır. Bu yılanlar incedir. Burunları küt ve yuvarlağımsıdır. Dar kafaları, diğer bir çok yılanın ok biçimi başları gibi, boyunlarından ayırt edilmez. Mısır'dan Güney Afrika'ya kadar birçok kesimde bulunan adi yumurta yiyen yılan, genellikle 75 santim boyundadır.90 santim boyundaki bir yılan uzun sayılır. Rengi koyu kurşuniden zeytinimsi kahverengine kadar değişiklik gösterir. Sırtta iri, dört köşe lekeler vardır. Bunlar bazen zigzag bir çizgi oluşturur. Aynı boyda olan Doğu Afrika yumurta yiyen yılanı Kenya'nın güney sınırlarında Mozambik'e kadar uzanan bölgede yaşar. Rengi pembemsiden kırmızımsı kahverengine kadar değişir. Sırtında daha koyu renk V biçimi şekiller ve çapraz çizgiler uzanır. En iri tür güneydeki yumurta yiyen yılandır. Bu yılanın boyu ortalama 90 santimdir ve 112 santim boyunda olanlarının görüldüğü bildirilmiştir. Yumurta yiyen yılanlar genellikle gece dolaşırlar. Zamanlarının çoğunu ağaçların yaprakları arasından kayarak kuş yuvaları aramakta geçirirler. İnsanlara zarar vermezler. Zehirleri yoktur. Ağızlarının gerisinde sadece birkaç zayıf dişleri vardır. Bu dişler deriyi yaramazlar. Zaten yılanlar da hiçbir zaman birini ısırmaya kalkışmazlar. BESİN Başı ve boynu bir insan parmağı çapında olan bir yumurta yiyen 31 mm. çapındaki bir tavuk yumurtasını bütünüyle yutabilir. Kendilerinden daha geniş olan cisimleri yutmak bu yılanların özelliğidir. Avlarını yutabilmek için çenelerinde özel bir eklem vardır. Boğazları da besini alabilmek için genişleyebilir. Yılan bu yumurtayı yutarken, başındaki ve boynundaki pullar, alttaki deri çekilerek iyice inceldiği için birbirinden ayrılır. Yılan, yumurtayı koku duygusuyla arar. Bulduğu zaman diliyle dikkatle inceler, yumurta cılksa yemez. Eğer iriyse büyüklüğünü başıyla boynunu yumurtanın üzerinden geçirerek anlamaya çalışır. Bulduğu yumurtayı beğendiği zaman, yılan kayıp yuvarlanmaması için etrafına çöreklenir. Sanki kendisini alıştırıyormuş gibi birkaç defa esner. Sonra yumurtayı bir ucundan yutmaya başlar, ağır, kesin yutkunmalarla içeri çeker. Bu yumurta yutma işlemi 15 dakika sürebilir. Ondan sonra yılan yumurtanın kabuğunu çok ilginç bir yöntemle kırar. Boğazın tavanında yaklaşık 30 diş vardır. Bunlar omurganın uzantılarıdır ve boğazın derisinden çıkmıştır. Bu dişlerin ilk 17-18'i uzundur ve bıçak biçimindedir, daha sonraki birkaç tanesi geniş ve yassıdır. Geri kalan 6-7 diş ise ileriye doğru uzanmış sağlam çivilere banzer. Boğaz kaslarının iki ucun etrafında kasılmasıyla yumurta bu dişlere dayanır. Yılan o zaman başını yerden kaldırarak arkaya öne eğmeye başlar. Böylece uzun dişler yumurtanın kabuğunu testere gibi keser. Hayvan daha sonra boynunu yukarıya doğru büker. Bu yüzden kabuk ortadaki yassı dişlere bastırılır. Bu dişler yumurtanın kabuğunu yuvarlanmış, kayık biçimi bir sucuk haline sokarlar. Yumurtanın içindekiler yutulur. Midenin önündeki yumurtayı içeride tutacak bir düzen vardır. Yılan o sırada boş kabuğu atmak için kıvrılıp bükülmektedir. ÜREME Yumurta yiyen yılanın davranışlarının çoğu olağanüstü olduğu için daha çok bunlarla ilgilenilmiş ve sürüngenin üreme yöntemlerine pek önem verilmemiştir. Yumurta yiyen yılanın dişisi 12-15 yumurta bırakır, Bunlar 3-4 ay içerisinde çatlarlar. Yumurtadan çıkan yavru 17-20 santim boyundadır. Bunların küçükken yumurta yutmayı başarıp başaramadıklarını öğrenmek ilginç olur. Eğer yutabiliyorlarsa herhalde o zaman kuş yumurtalarının en küçüklerini seçmeleri gerekir.

KOBRA Gerçek kobralara Naja denir. Bu ad Sanskritçe, yılan anlamına gelen "naga" sözünden alınmıştır. Bazı türlerin boyu ortalama 1.8-2.1 metredir. Hint kobrasının vücudu koyu renktir, üzerinde diziyle açık renkli halkalar bulunur. Bütün kobralarda olduğu gibi boynunun arkasında da bu yılanların özelliği olan kukuleta vardır. Boyun uzun, hareket edebilir kaburga kemikleriyle yatay bir şekilde yassılmıştır. Bu kemikler boynun gevşek derisini germek için yana doğru uzanabilirler. Bu, tıpkı bir şemşiyenin tellerinin kumaşı germesine benzer. Kobra korktuğu ya da heyacanlandığı zaman doğrulur ve kukuletasını gerer. Hint kobrasında bu durumda, pullar kayarak birbirlerinden ayrılırlarken aralarından benekli şekil gözükür. Bu şekil ensedir, ama önden de görülebilir. Çünkü gerilen deri yarı saydamdır. İyi bilinen diğer bir tür de Mısır kobrasıdır, Eski Mısır resimlerindeki başlıklarda kukuletasını şişirerek başını kaldırmış durumda gösterilmiştir. Ergin bir yılanın ortalama boyu 1.65-1.8 metre olmakla beraber bu kobraların 3 metre boyunda olanlarının bulunduğu bildirilmektedir. Ama belgelenmiş güvenilir boy 2.4 metreden biraz uzundur. Yılanın vücudu sarımsıdan hemen hemen siyaha kadar değişik renklerde olabilir. Açık renkli kobralarda ise çoğu zaman daha koyu benekler olur. Kobralar Asya ve Afrika'da yaşar. Ama Avrupa'da da kobra fosilleri bulunmuştur. Bunların iklimin daha sıcak olduğu çağlardan kaldığı sanılmaktadır. Asya'da iki ya da dört tür vardır. Bu sayı, değişik uzmanların sınıflandırma yöntemlerine bağlıdır. Bunlardan biri Hint kobrasıdır. Bu yılan Hazar denizinde başlayan, Asya'yı aşarak, Himalayalar'ın güneyinden Çin'in güneyine ve Filipinler'e kadar uzanan, güneyde Endonezya'da Bali'ye kadar uzanan alanda yaygındır. Bu bölge boyunca, yılanın üzerindeki şekiller de değişir. Batıda kukuletada o tipik gözlük işareti vardır. Ama Hindistanın doğu kesimine doğru, daha çok bir tek halka biçiminde şekil görülmeye başlanır. Keşmir ve Hazar bölgesinde ise kukuletada siyah çaprazlama çizgiler vardır. Afrika'da dört tür yaşar, siyah-beyaz kobra, Kap kobrası, tüküren kobra ve Asya'da da bulunan Mısır kobrası. Mısır kobrası gibi bazı türler gündüzleri, bazıları da Hint kobrası gibi geceleri faaldir. ZEHİR Kobra zehirini gözlerin hemen arkasındaki bezlerden salgılar. Zehir, kanallardan, üst çenenin ortasından çıkmış olan dişlere gider. Her zehir dişinin ön kenarında bir kanal vardır. Bazı türlerde kanalın kenarında bir kanal vardır. Bazı türlerde kanalın kenarları kıvrılarak, enjektör iğnesine benzeyen içi boş bir borucuk oluşturur. Böylece bu dişler, engerekgillerin içi boş dişlerine benzer bir hal alır. Kobra, burun kısmını geriye doğru çevirerek dişlerini ortaya çıkarır ve yukarıya doğru bir vuruş yapar. Dişler kurbanın derisini deler delmez zehir, zehir bezlerini sıkan kasların yardımıyla dişlerden aşağıya püskürtülür. Çok saldırgan bir kobra, bu kasları çok erken kasarsa zehir ağzından damlayabilir. BESİN Kobralar genellikle kemirgenleri yer. Farelerin peşi sıra evlere girer ve böylece birçok kazaya da sebep olurlar. Kobralar su ve kara kurbağalarını ve kuşları da avlar. Yuvaları yağmalamak için ağaçlara tırmanırlar. Mısır kobrası sık sık çiftliklerdeki kümesleri basar. Kap kobrası çok zaman yılanları yer. Bunların arasında kendi akrabaları da vardır. Siyah-beyaz kobranın balık avladığı da bildirilmektedir. Besin az olduğu zaman kobralar çekirgeler ve diğer iri böceklerle beslenirler. ÜREME Birleşecek çift, önce danseder. Kafalarını yerden 30 santim yukarıya ya da daha yükseğe kaldırarak öne arkaya sallanırlar. Bu dans bir saat kadar sürebilir. Sonra erkek gödenini dişininkine bastırır ve vücudu dalgalanır. Kap kobrası eylül ve ekim arası çiftleşir. Yumurtalar bir ay sonra bırakılır. Bu tarihler kobranın yaygın olduğu bölgede çeşitli değişiklikler gösterir. Çünkü hayvanlar yavrulara bol besin sağlanacak mevsimde çiftleşip yumurtlarlar. Yumurtalar 8-20 kadardır. Bunlar yerdeki bir oyuğa ya da bir ağaca bırakılır. Dişi yılan nöbet bekleyebilir. Dişi, üreme mevsiminde sinirli ve saldırgan olur. Eğer yuvası bir patikanın yakınındaysa hiç sebep yokken saldırabilir, bu da oradan geçenler için kötü sonuçlar doğurur. Yeni yumurtadan çıkan kobraların boyu 25 santim kadardır.

AVRUPA ENGEREĞİ Adi engereğin akrabası olan Avrupa engereği zehirli engerek ya da haziran engereği, engerekgiller familyasındandır. Ancak engerek diye adlandırılmasına rağmen bu familyaya girmeyen ve gerçek engerek olmayan yılanlarda bulunduğu için bu tarife fazla bir şeyi açıklamış olmuyoruz. Renk bakımından adi engerekle Avrupa engereği birbirine oldukça benzer. Avrupa engereğinin toprak rengi biraz daha açıktır. Çok defa gri, grimsi-kahve, bakırımsı kırmızı ya da turuncu olur. Alt kısımları ise gri, kirli sarı ya da siyahımsıdır. Kuyruğun ucunun altında kükürt sarısı veya turuncumsu kırmızı bir leke vardır. Vücudun üst kısımlarında çoğunlukla siyah yahut koyu kahverengi çaprazlama çizgiler, bazen zigzaglar ve birkaç türde de kafada ters bir V bulunur. Boy ve renk farkları adi engerekteki kadar belirli değildir. Avrupa engereğinin boynu, adi engereğinkinden daha incedir. Bu türün boyu ender olarak 60 santimi geçer. Bilinen en uzun Avrupa engereğinin boyu 66 santimdir. Adi engerekle Avrupa engereğini birbirinden hemen ayırt etmek için kafaya dikkatle bakmak yeterlidir. Adi engereğin başındaki pullar küçüktür. Gözün renkli kısmı parlak sarıdır. Halbuki Avrupa engereğinin iri tabakası bakırımsı kırmızı olur. Bundan başka Avrupa engereğinin burnu yukarı doğru kıvrılarak sivri bir uzantı oluşturur. Bu özellik, akraba iki türde daha belirlidir. Güney Avrupa'nın uzun burunlu engereğinde ve İspanya'yla kuzeybatı Afrika'da yaşayan Lataste engereğinde. YAYILMA VE YAŞAYIŞ Avrupa engereği bu kıtanın birçok kesiminde bulunur. Genellikle adi engerekten daha güneyde yaşar. Ama bazen iki bölgenin birbirine karıştığı yerlerde, bir örneğin hangi türden olduğunu kestirmek zorlaşır. Yılan, özellikle tepeli ya da alçak dağlı kesimlerden hoşlanır. Çoğunlukla yüksek yerlerde bulunur. Alplerde 3000 metreye yaklaşan yükseklikteki yerlerde Avrupa engerekleri görülmüştür. Avrupa engereğinin yaşadığı yerler, adi engereğinkinden genellikle daha sıcak ve daha kurudur. Adi engerek gibi kumlu fundalıklar yerine kayalıklar, çorak topraklar çitler ve çalılıklarda bulunur. Her yılanın kendine has küçük bir arazisi vardır. Buradan, ender olarak ayrılır. Avrupa engerekleri gece ve gündüz faaldir. Düzgün olmayan aralıklarla yerdeki ya da kayalar arasındaki bir kovuğa çekilirler. Kışın uykuya yatarlar. Bazen birkaç yılan kış uykusu ininde birlikte çöreklenerek uykuya çekilir. Avrupa engereği ağır ağır hareket eden bir yılandır. İnsanlar için adi engerekten daha tehlikelidir. Sokmalar, özellikle bu hayvanın yaygın olduğu, Fransa'nın güneyinde sık sık görülür. Sokma ölüme de yol açabilir. BESİN Avrupa engereğinin besininin önemli bir kısmını sıçanlar, tarla fareleri gibi memeli küçük hayvanlar, kuş yavruları ve kertenkeleler oluşturur. Çok küçük yavrular solucanları ve böcekleri yer. ÜREME Çiftleşme nisan ve mayısta olur. Erkekler töresel savaşa girişirler, dişiler de onları seyreder. İki erkek önce kafalarını kaldırıp, bir S oluşturacak şekilde dikleşerek birbirlerini korkutmaya çalışır. Birinden biri kaçmazsa, o zaman birbirlerinin vücuduna sarılmaya çabalarlar. Hiçbir zaman rakiplerini ısırmazlar. İkisi de bir zarara uğramaz. Avrupa engereği ovivipar'dır. Yani yumurtalar çatlayacak duruma gelinceye kadar ana yılanın karnında kalır. Bazen yumurtalar yumurta kanalındayken çatlar ve yavru canlı olarak doğar. Bir dişi 4-18 yılan yavrular. Bunların boyu 17-20 santimdir.

YILANLAR Yılanlar omurgalı hayvanlardan sürüngenler sınıfının pullusürüngenler takımına giren bir alttakımıdır. Uzun vücutlu, bacaksız sürüngenlerdir. Bacakları olmayan başka sürüngenler de olmakla birlikte, aslında kertenkele olan bu türleri yılanlardan ayıran birçok yapısal özellikler vardır. Bu özellikler daha çok gözler, kafatası ve iç organlara ilişkin anatomik farklardır. VUCUT YAPISI Yılanların gözkapakları hareketsizdir, kulaklarında timpanal zarlar yoktur. Dilleri çatallıdır ve ağızdan dışarı uzatılabilir. Ürkütülen bir yılanın ilk tepkisi, dilini dışarı uzatıp çevresini kontrol etmek olur. Dil içeri çekildiğinde, çatal uçlarının, ağzın üst kısmındaki Jakobson organlarına sokulduğu sanılmaktadır. Böylece dil, bir kimyasal duyu organı niteliği kazanmakta ve yılan, dili ile koku izlerini takip edebilmektedir. Burun çıkıntısı ile beyin kemikleri arasında menteşe şeklinde bir bağlayıcı vardır, bu yapı. yılanlara büyük avlarını kolayca yutma olanağı kazandırır. Bu özelliği daha kolaylaştıran bir başka durum da, çenelerin çok gevşek olarak birbirlerine eklemli oluşudur. Üstçene ile altçene birbirinden bağımsız olarak hareket ettirilebilirler. Üstçene kafatasına 4 yerden bağlı olan, hareketli bir kemiği asılıdır, altçene ise kafatasına bağlı durur. İki parçadan oluşan altçene, önde esnek bir doku ile birbirine tutturulmuşlardır. Yılan avını, yutarken, bir taraftaki çeneler avı tutar, Öbür yandaki çeneler ise serbest bırakılarak öne itilirler. Böylece av daha sıkı kıstırılır ve çenelerin testere hareketini andıran bu işleyiş şekli ile yavaş yavaş içeri çekilir. Bütün yılanlarda çok gelişmiş üst dudak bezleri vardır, bunlar salgıladıkları sıvılarla avın yutulmasını kolaylaştırırlar. Çenelerini sonuna kadar açmış olan bir yılan normal solunumunu yapamaz, bu yüzden soluk borusunu altçenenin iki yarısı arasına uzatır, bir soluk aldıktan sonra geri çeker. ANATOMİ Yılanların ataları konusunda henüz kesinlik kazanmış bir görüş yoktur. Gözlerinin incelenmesi sonucunda, bu hayvanların gece hareketlenen atalardan geldikleri görüşü ortaya çıkmıştır. Yılanların kertenkelelerle aynı atadan türedikleri düşünülebilirse de bunu doğrulayacak taşıl ya da anatomik bulgu yoktur. Yılanların evrimleşmeleri içinde önemli bir yeri olan bir tek taşıl bilinmektedir. Arjantin'deki Tebeşir dönemi kayaçlarda bulunan Dinilysia adlı taşılın günümüzdeki kimi cinslerle akraba olduğu sanılmaktadır. Tebeşir döneminde, günümüz familyalarından bazılarının atası sayılabilecek yılanlar yaşamıştır. Buna göre, günümüzdeki ilkel yılanların Dinozorlar devri bitmeden önce ortaya çıkmış ataları olması gerekir. Daha gelişmiş yılanlardan kobraların, engereklerin, suyılanlarının ve çıngıraklıyılanların taşılları Miyosen döneminden sonrasına aittir. Bu durum, yılanların son 20 milyon yıl içinde büyük ölçüde evrimleştiklerini gösterir. Bunda yılanların başlıca besinlerini oluşturan küçük memeli hayvanların ve kemiricilerin aynı dönemde hem çeşit hem de sayıca çoğalmalarının büyük payı vardır. Yılanlarla kertenkeleler arasındaki ilgi konusunda çeşitli görüşler vardır. Bunlardan birine göre yılanlar günümüzdeki varanlarla akrabadırlar. Varanlar Tebeşir döneminde iyi gelişmiş ve çeşitlilik kazanmışlardı. Başka bir görüşe göre ise yılanlar günümüzdeki kertenkelelerden çok farklıdırlar. Günümüz kertenkele familyaları Tebeşir döneminde ortaya çıkmışlar ve günümüz alttakımları da Jura döneminde görünmüşlerdir. Buna göre yılanların kertenkelelerden Triyas döneminde ayrılmış olmaları gerekir. Triyas döneminde yaşayan kertenkeleler, günümüzdeki grupların en ilkel tipleri idiler. DUYU ORGANLARI Çoğu yılanlarda Jacobson organları en önemli duyu organlarıdır. Kimyasal duyu algılayan bu organları destekleyen ikinci derecede önemli bir duyu da görmedir. Bütün yılanlar, çevreyi tanımak için dillerini oynatır ve toprağa dokundururlar. Ağaç yılanları dillerini, havada hızla titretirler. Yılan, dilini kullanarak avının yerini saptayıp izleyebilir. Toprakta açtıkları deliklerde yaşayan veya gizlenerek dolaşan yılanlar için bu duyu organlarının önemi büyüktür. Açıkta yaşayan yılanlarda ise avın farkına varılır varılmaz ısırılması gerektiğinden görme duyusu daha önemlidir. Çıngıraklı yılanlar gibi kimi yılanlarda sıcakkanlı hayvanların vücutlarından yayılan sıcaklığı algılayan duyu organları vardır, bu yılanlar, bu organların aracılığıyle karanlıkta bile avlarına yönelebilirler. Yılanlar topraktaki titreşimlere karşı duyarlıdırlar. Dış kulakları olmadığı halde, havadaki düşük frekanslı sesleri algılayabilirler. YAŞAYIŞ Yılanların en yaygın hareket biçimi, vücutlarını yanlara doğru kıvırarak ilerlemektir. Bu tipik hareket şeklinde vücudun yanları, yüzeydeki girinti ve çıkıntılara dayanırken vücut geriye doğru dalgalanır, bu arada yılan, karnındaki düz pullar üzerinde ileri doğru kayar. Bu hareket biçimi çok düz yüzeyler dışında bütün ortamlarda, hatta su içinde bile ilerlemeye uygundur. Toprak üzerinde hareket eden yılanlar bir su birikintisiyle karşılaşınca hareket biçimlerini hiç değiştirmeksizin suya girip ilerlemeye devam ederler. Ağaç yılanları da bu şekilde hareket ederler. Başka bir hareket şekli de tırtıl gibi ilerlemektir. Bu şekil, daha çok ağır gövdeli iri yılanların geliştirdikleri bir yöntemdir. Bu hareket biçiminde, yılan karın yüzeyindeki pulların serbest uçlarına dayanarak ilerler. Her pul birbiri ardından dikleştirilip öne uzatılır ve gövdeyi çeker. Yılanların yaşama biçimleri çok çeşitlidir, buna bağlı olarak değişik ortamlarda yaşamaya uymuşlardır. Toprak altında yaşayanlar, küçük omurgasızlara beslenen küçük yılanlardır. Bunlar arasında köryılanlar, zırhkuyruklular ve kimi su yılanları sayılabilir. Kumlarda, ormanların bitki örtüsü altında veya çamurda yaşayanlar daha çok yüzeyde dolaşırlar, küçük omurgalılarla beslenirler, avlarını yakalamak için onların yuvalarına girerler. Kimi boalar ve su yılanları bu gruba giren türlerdir. Yılanların çoğu gözden uzak yerlerde yaşarlar. Bu türler bitki örtüsü altında, yarıklarda, taşların altında ya da ağaç kökleri arasında gizlenir, buralarda bulunan küçük omurgalı ve omurgasız hayvanlarla beslenirler. Başka yılanlara saldırıp yedikleri de olur. Kimi boalar, su yılanlarının, engereklerin, kobraların ve çıngıraklı yılanların çoğu bu yaşama biçimine uymuşlardır. BESİN Yılanların besinleri arasında karıncalar, böcekler gibi eklembacaklılar, solucanlar ve salyangozlar gibi yumuşak vücutlu omurgasızlar, yengeçler ve tatlı su istakozları gibi kabuklular yer alır. Omurgalılardan da balıkları ve yumurtalarını, amfibileri yerler. Kimi yılanlar ise başka yılanlarla, kuşlarla, kuş yumurtalarıyla ve memelilerle beslenmeye alışmışlardır. Bütün yılanlar avlarını çiğnemeden, bütün olarak yutarlar. Çenelerle kıstırılan av, sıkılarak veya zehirlenerek öldürülür ve sonra yutulur. Bütün yumuşak kısımlar sindirilir, geriye eklembacaklılardan kütiküller, kuşlardan tüyler, memelilerden ise kıllar ve tırnaklar kalır. ÜREME Yılanların çiftleşme davranışlarında kimyasal duyunun önemi büyüktür. Çiftleşmeye hazır bir dişi yılan, erkeklerin farkına varacağı bir salgı çıkarır. Bu salgının izlerini takip eden erkek, dişiye kolayca ulaşır. Önde diliyle çeşitli hareketler yaparak ya da dişinin sırtını çenesiyle okşayarak çiftleşmeye razı etmeye çalışır. Bunu çiftleşme izler. Çoğu yılanlar yumurtlayarak kimi türler ise doğurarak ürerler. Doğurucu yılanlar özellikle daha sucul bir yaşama biçimine uymuşlardır. ALT TÜRLER 1) Avrupa Engereği 2) Boa Yılanı 3) Boynuzlu Çıngıraklı Yılan 4) Boyunduruklu Yılan 5) Çıngıraklı Yılan 6) Engerek Yılanı 7) Garter Yılanı 8) Kobra 9) Kör Yılan 10) Kral Yılan 11) Mamba 12) Mercan Yılanı 13) Piton 14) Şişen Engerek 15) Yumurta Yiyen Yılan 16) Anakonda 17) Ağaç Yılanı Kaynak -

MAMBA Öldürücü zehiri ve hayret uyandıran çevikliğiyle bütün Afrika'nın korktuğu mamba, Dünya'nın en tehlikeli yılanlarından biridir. Bu türün en irisi, kara ya da kara ağızlı mambadır. Aslında bu yılan tam siyah değil koyu kahverengidir. Genellikle 2.4-2.7 metre boyunda olur.4.2 metre boyunda olanları da vardır. Yeşil mambanın boyu hiç bir zaman 2.7 metreyi geçmez. Genellikle 1.8 metre uzunluğundadır. Yeşil mamba çekingen ve kolay ele geçmeyen bir yılandır. Zehiri kara mambanınkinin ancak yarısı kadar güçlüdür. Bir zamanlar bu iki mambanın aynı türün ayrı renkli bireyleri oldukları sanılıyordu. Kara mamba, Zaire'nin doğusu ve Etopya'nın güney kesiminden başlayan ve aşağıya Natal ve güneydoğu Afrika'ya kadar uzanan bölgede bulunur. Yeşil mambanın bir türü, Afrika'nın batı kısmında, Kenya'dan güney Natal'a kadar olan kesimde yaşar. Diğer iki tür ise doğu Afrika'dan batı Afrika'nın içerlerine kadar uzanan bölümde bulunur. Taçlı kara mambalarla ilgili hikayelerin kaynağı yaşları ilerlemiş yılanlardır. Bu kara mambalarda deri tam olarak değişmez ve vücuda özellikle kafaya yapışık kalır. Mambalar yerde yaşarlar. Bazen av ya da eş aradıkları için uzaklara giderler ama çok geçmeden evlerine dönerler. Ev dediğimiz, toprakta, kayalar arasında ya da devrilmiş bir ağaç gövdesinin altındaki bir kovuktur. Bu kovuklar daha çok bir Afrika karınca yiyeninin kazdığı tüneller ya da termit yuvalarının içindeki kovuklardır. Mamba ürktüğü zaman hemen evine döner, bu arada yolda rastladıklarına da saldırır. BESİN Kara mamba avı hemen hemen sadece kuşlar ve küçük memeliler, kemirgenler gibi sıcakkanlı hayvanlardan oluşur. Yılan, besinini çabucak sindirir. İri bir sıçan 8-10 saat içerisinde tamamiyle sindirilir. Yeşil mamba, kuşları, kuş yumurtalarını, bukalemunları, gekoları, diğer ağaç kertenkelelerini ve bir de küçük memeli hayvanları yer. ÜREME Her iki mamba da yumurtlayarak ürer. Yeşil mambanın yumurtaları biraz küçüktür. Üreme mevsimi bahar ve yaz başıdır. Dişi kara mamba 9-14 yumurta bırakır. Oval biçimindeki yumurtaların uzunluğu 7.5 santimdir, yumurtadan çıkan yavrular 37-60 santim boyunda olur. Bunlar fareleri ya da sıçanları öldürebilirler. Yavrular çabucak büyür, bir kara mambanın bir yılda 1.8 metre uzunluğu eriştiği bilinmektedir. Bu sürüngenleri iyi bilenlerin 1.8 metreden daha kısa kara mambaların ender olduğunu söylemeleri de bu yılanların hızla büyüdüğünü gösterir. Yavru kara mambaların rengi doğdukları zaman grimsi yeşilden zeytin yeşiline kadar değişiklik gösterir. Yavrular büyüdükçe renkleri de koyulaşır. Yavru yeşil mambalar mavimsidir, zamanla parlak yeşil bir renk alırlar.

MERCAN YILANI Parlak renkli olan vücutlarıyla kuyruklarında halka biçiminde şekiller bulunan birçok yılana mercan adı verilir. Bu yılanların gövdesi incedir. Engerekgillerde olduğu gibi başla boyun birbirinden belirgin bir şekilde ayrılmaz. Kuzey ve güney Amerika'da birkaç gerçek mercan yılanı türü vardır. Bunlar kobraların yakın akrabasıdır. Matikor türü doğu mercan yılanları da öyle. Güney Afrika'da yaşayan Çamur yılanlarının bazı türleri de yine mercan yılanları diye adlandırılır. Bunlar görünüş ve yaşayış bakımından Amerikalı akrabalarına çok benzer. Kuzey Amerika'daki iki mercan yılanı türünden sadece iki kuzeye, Birleşik Devletler'e kadar yayılmıştır. Adi mercan yılanı Meksika'dan başlayarak kuzeye doğru uzanan, Teksas'ın doğusundan geçerek Kentucky alçak topraklarına ve Kuzey Carolina'ya erişen, güneyde de Florida'ya kadar inen bölgede bulunur. Arizona mercan yılanı Arizona, New Mexico ve Kuzey Meksika'nın çorak topraklarında yaşar. Diğer mercan yılanları güneyden kuzey Arjantin'e kadar olan bölgede yaygındır. Mercan yılanları kobra gibi hızla saldırmazlar. Ağır ağır yaklaşarak, başlarını düşmanının vücudunun üzerine kaydırırlar. Zehir dişleri kısadır. Yılan, öldürücü miktarda zehir verebilmek için eti dişleyip çiğner. Deriyi yırtar. Böylece fazla miktarda zehirin girmesini sağlar. Zehir, sinir sistemini etkiler. Etkisi çok güçlüdür. Meksika'da adi mercan yılanına 20 dakika yılanı adı verilmiştir. Çünkü yılanın ısırığının bir insanı bu sürede öldüreceğine inanılır. Ama gerçeğe yakın süre 24 saattir. Mercan yılanları geceleri faaldir. Gündüzün taşları, ağaç kabuklarının altındaki, ya da yosun yığınlarının arasındaki kovuklarda yatarlar. Ama yağmur yağmışsa o zaman gündüzde dolaşabilirler. BESİN Mercan yılanlarının çeneleri fazla açılmaz. Onun için ancak ince gövdeli avları yiyebilirler. Bunların arasında küçük kertenkeleler, diğer yılanlar ve belki böcekler de vardır. ÜREME Adi mercan yılanı mayıs ya da haziranda topraktaki bir çukura ya da bir kütüğün altına 3-14 yumuşak, uzunca yumurta bırakır. Yumurtalar 10-12 hafta sonra çatlar ve 17-20 santim boyunda yavrular çıkar. Yavruların derisi açık renktir. Büyüdükçe renkler de koyulaşır.

KRAL YILAN Bunlar Kuzey Amerika yılanlarıdır. Kalabalık familyaları, Su yılanıgillerin üyelerinin çoğu gibi, insanlar için zararsızdır. Kral yılanlara bu adın verilmesinin sebebi kendilerine has bir özellikleridir. Bu sürüngenler, diğer yılanları yer, avlarının arasında çıngıraklı yılan gibi zehirli türler de vardır. Diğer bir özellikleri de çeşitli renkleridir. Zincir yılanı ya da gökgürültüsü yılanı adıyla da bilinen kral yılanın boyu 1.8 metreye kadar olabilir. Amerika Birleşik Devletleri'nin doğu kıyıları kesiminde yaşayan yılanların tipik rengi parlak siyahtır. Sarı ya da beyaz çapraz çizgiler, yanlarda zincire benzer bir şekil oluşturur. Alt kısım siyahtır. Üstünde beyaz, ya da sarı lekeler vardır. Yılanın kafası dardır ve boyun hafifçe bellidir. Missisippi vadisinde yaşayan kral yılan yeşilimsi olur, üzerinde sarı ya da beyaz benekler bulunur. Georgia, Alabama ve Florida'da yaşayanlar ise siyah ya da kahverengi, üzerindeki şekiller ise sarıdır. Kaliforniya alt türleri renk bakımından ikiye ayrılır. İki alt türün rengi de siyah ya da kahverengidir. Yalnız birinde sarı halkalar, diğerinde ise sarı çizgiler vardır. Bunlar ve diğer türlerde alt türler Amerika Birleşik Devletleri'nin hemen her yerinde bulunur. Buradan kuzeye, Kanada'nın güneyine ve güneyde de Meksika'ya kadar yayılır.105 santim boyunda olan süt yılanları, kral yılanlarıyla akrabadır. Değişik kesimlerde kral yılanlara bu ad da verilir. Kral yılanların bazılarında kırmızı, sarı ve siyah halkalar vardır. Bunlar zehirli mercan yılanına çok benzer. Bu yüzden bazen bunlardan yalancı mercan yılanı diye de söz edilir. Bu ad ayrıca Güney Amerika'da yaşayan ve yine Su yılanıgiller familyasında olan arka-dişli parlak kızıl yılana da verilir. Bu yılan kırmızıdır ve üzerinde kırmızı halkalar vardır. BESİN Öğleden sonraları ve akşamları faal olan kral yılan diğer yılanları kovalamaz. Küçük memeli hayvanları, genellikle kemirgen hayvanları ve kertenkelelerle kurbağaları yer. Bunları çok zaman kırlarda ve ağaçlıklı yerlerde yakalar. Ama başka bir yılanla karşılaştığı takdirde onu da yer. Kral yılan avına dişiyle vurur. Sonra kurbanını boynundan yakalar ve aynı anda vücudunu ona dolar. Piton ve boaların yaptığı gibi, kurbanını havasızlıktan boğarak öldürür. Kral yılanın, diğer yılanların zehirine karşı bağışıklığı vardır. Hatta çıngıraklı yılanınkiyle bakırbaşınkine bile. ÜREME Çiftleşme baharda olur. Dişi yılan yazın 10-30 parşömen kabuklu beyaz yumurta bırakır. Bunları bazen yere döker ama çoğunlukla yumurtaları yaprakların altına ya da çürük bitki yığınlarının arasına bırakır. Bazı türlerde dişi ilk gün ya da biraz daha uzun bir süre yumurtaların etrafında çöreklenip yatar, sonra bırakıp gider. Yavrular 4-6 hafta sonra yumurtadan çıkarlar. Boyları 17-20 santimdir. Renkleri ana ve babaların rengine benzer. Ama yavruların tonları daha parlaktır.

BOA YILANI Boa yılanı, romantik hikayelerde, gezginlerin karşılaştığı alışılagelmiş tehlikeli hayvanlardan biridir. Boagiller familyasından birkaç yılana, günlük dilde boa yılanı adı verilir. Ama bunların arasında hiçbiri avını sıkarak öldüren boa yılanı kadar ünlü değildir. Oysa boa ismi de artık herhangi bir iri yılan anlamına gelmektedir. Aslında boa, Boagiller familyasının en iri yılanı da değildir. Mesela bir Anakonda'nın yanında cüce kalır. Boaların çoğunun boyu abartılmıştır. Ama 5.55 metre boyunda bir boa yılanı görüldüğüne dair inanılır belgeler vardır. Genellikle 4.5 metre boyunda bir boa, bu tür için çok uzun sayılır. Boa yılanı, Amerika'nın sıcak kesimlerinde, Meksika'nın kuzeyinden Arjantin'e kadar olan bölgede ayrıca Trinidad'da ve Küçük Antillerden birkaç adada bulunur. YAŞAYIŞ Aslında boa yılanı, insanlar için hemen hemen zararsızdır. Bununla beraber insanların oturduğu bir yerin yakınında görüldüğü zaman büyük bir korkuya yol açar. Halbuki Boa yılanı zehirsizdir ve hayvanların çoğu gibi durup savaşmaktansa, kaçmayı tercih eder. Bir boa yılanı, saldırmaya zorlansa bile herhalde bir insanı sıkarak öldürecek büyüklükte değildir. Yani insanı boğmak için, gövdesine birkaç defa sarılacak kadar uzun olamaz. Üstelik bir saldırı karşısında bir insan koşarak kolaylıkla kaçabilir. Çünkü bu hayvanlar karada hızla hareket edemezler. Daha küçük bir tür olan Kaliforniya pembe boa yılanının saatte 400 metre hızla ilerlediği, zaman zaman bunun iki katına çıkarabildiği belgelenmiştir. Boa yılanı, suyun yakınından ayrılmayan akrabası anakondanın aksine, çeşitli yerlerde yaşar, Meksika'da çöllerin çevresindeki yarı kulak yerlerde bulunur, tropik Amerika'da ise sık, nemli ormanlarda yaşar. Ama suya pek ender girdiği için, besin konusunda anakondayla rekabet etmez. Bundan başka, boa, ağaçlarda daha uzun zaman kalır. Anakonda ise ağaca pek az tırmanır. Boa yılanı daha çok geçmeden faaldir ama gündüz ava çıktığı da olur. Bu hayvan ekinler arasında ve çiftliklerde görülebilir. Aç kalınca besin peşinde köylere de girer. Boa yılanı besin olarak genelde, iri kertenkele, iri kuşlar, böcekler gibi canlıları tercih eder. ÜREME Boa yılanlarıyla pitonların hem erkeklerinde hem de dişilerinde, cinsiyet ve boşaltım açıklığı olan gövdenin iki yanında, bir çift mahmuz vardır. Bu mahmuzlar arka ayakların son kalıntılarıdır. Boa yılanlarında ayrıca kalça kuşağının izleri de bulunur. Erkeğin mahmuzları dişininkinden uzundur. Erkek dişiyi uyararak çiftleşmeyi sağlamak için mahmuzlarıyla onun vücudunu özellikle cinsiyet bölgesinin etrafına kaşır. Sonunda dişi, kuyruğunu kaldırarak, erkeğin kuyruğunu kendisine dolamasına izin verir ve birleşme olur. Üremenin ayrıntıları iyi bilinmemektedir. Trinidad'da aralıktan marta kadar çiftleşme olduğu görülmüştür. Yavrular canlı olarak doğar. Ortalama uzunlukları 50 santimdir. Bir dişi genellikle bir seferde 20-60 yavru yapar. Yavruların boyu bir yılda iki katına çıkabilir. Aslında büyüme hızı ısıya ve besin bolluğuna bağlıdır. Bazı yavrular 2 ya da 3 yaşındayken erginliğe erişirler.

GARTER YILANI Garterler, Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada'da en çok bulunan ve en iyi tanınan yılanlardır. Meksika'da da yaşarlar. Batı yarım küresinde bütün diğer sürüngenlerden daha kuzeyde de görülür. Adi garter yılanı Yukon'da, 67 kuzey enlem derecesi gibi çok yukarı kesimlerde bile yaşar. Garter yılanları zehirli değildir. İnce yapılıdırlar, üzerlerinde uzunlamasına çizgiler vardır. Boyları 60 santim, bazen de 90 santim olur. Rekor uzunluk 1.5 metredir. Adi garter yılanı, siyah, kahverengi ya da zeytin rengi olur. Üzerinde sarımsı, turuncu ya da kırmızı, üç çizgi bulunur. Çizgiler parlak renkte de olabilir, donuk tonda da. Karın genellikle sarı ya da yeşilimsidir. Bazen tamamiyle siyah olanlar görülebilir. Şerit yılanı diye bilinen bir türde altın sarısı üç çizgi vardır. Pulları diğer garter yılanlarınkine oranla daha omurgamsı biçimdedir. Kanada'nın güneydoğu kesiminde ve Birleşik Devletler'de Missisippi'nin doğusunda, özellikle bataklık yerde yaşar. Suya kolaylıkla alışır. Diğer bir alt tür olan batı şerit yılanı Missisippi'nin batısında yaşar. Garter yılanları deniz düzeyinden kayalık dağların yüksek tepelerine kadar değişik yerlerde bulunur. Kayalık dağlar milli parkında bulunan tek sürüngen, dağ garter yılanıdır. Meksika garter yılanı 900 metre yükseklikte yaşar. Amerika Birleşik Devletleri'nin batı yarısındakiler akarsuların ve göllerin yakınlarında bulunur, nemli doğu yarısında ise hemen her yerde görülürler. Ova garter yılanı New York ve Chicago gibi şehirlerin banliyölerinde bile vardır. Bunlar binaların temellerinin yakınlarında, yerdeki çatlaklarda kış uykusuna yatarlar. BESİN Garter yılanı yavruları ilk yıl hemen hemen sadece solucanlarla beslenir. Daha sonra, baş besinlerini yine solucanların oluşturmasına rağmen, kara ve su kurbağalarını, semenderleri, bazen balıkları ve arada sırada da kuş yumurtalarını yerler. İri garter yılanları fare de avlayabilir. ÜREME Çiftleşme, yılanlar kış uykusundan uyanır uyanmaz kış uykusu inlerinin yakınlarında olur. Erkeğin çenesinin altında ufacık sakallar vardır. Dişiyle çiftleşmeye hazırlanırken bunları onun sırtına sürer. Çiftleşme sona erince yılanlar yazlık yerlerine dağılırlar. Yavrular yazın canlı olarak doğar. Bir dişi, bir batında 50-60 yavru dünyaya getirebilir. Bu sayının 12-78 arası değişiklik gösterdiği de olur. Dünyaya yeni gelen bir garter yılanının boyu 15 santimdir. Yavru ilk 2-3 yıl senede 30 santim uzar.2 yaşında erginleşir. Üçüncü baharında çiftleşmeye hazırdır. Yılan 12 yıl yaşayabilir. İlk birkaç ayda yavrular arasındaki ölüm oranı fazladır. Bunun sebebi, yavruları yiyen hayvanların çokluğu ve açlıktır.

BOYNUZLU ÇINGIRAKLI YILAN Bu yılan, yan sarılgan ya da yan bükülen diye de tanınır. Bunun sebebi yumuşak kum üzerinde ilerlemesini sağlayan acayip hareket yöntemidir. Boynuzlu çıngıraklı, küçük bir yılandır. Ergin, ancak 45-60 santim boyunda olur. Dişiler, genellikle erkeklerden iridir. Oysa diğer çıngıraklılarda durum bunun tersidir. Vücut kalındır, boyuna doğru daralır. Kafa geniştir ve bir ok başına benzer. Her gözün yukarısında küçük bir boynuz gibi çıkan bir pul vardır. Her gözden koyu renk bir çizgi geriye doğru uzanır. Vücut açık gri, ya da açık kahverengidir. Sırtta iri koyu kahverengi benekler kuyruğa doğru gider. İki yanında ise daha küçük benekler vardır. Kuyrukta sırayla koyulu açıklı halkalar bulunur. Vücudun ve kuyruğun alt kısımları beyazdır. Bir tek türü olan boynuzlu yılan Amerika Birleşik Devletleri'nin güneybatısında, Nevada, Utah, Kaliforniya ve Arizona'yı içine alan bölgedeki çöllerde, Meksika'da Kaliforniya eyaletinin kuzey kesiminde yaşar. Boynuzlu yılanlar, gevşek kumların rüzgarda uçuştuğu yörelerde çok görülür. Kayaların arasında, ya da kumları basılmış yerlerde bulunurlar. Zaten bu gibi yerlerin civarında yine gevşek kum bulunur. Başka çıngıraklı yılanlar da, çölde ve gevşek kumların arasında yaşarlar. Ancak boynuzlu çıngıraklı, bu tür topraklarda yaşayan sürüngenlerin en tipik örneği olduğu gibi bu tür topraklarda yaşayan diğer yılanlardan daha üstün durumda olması ihtimali de vardır. BESİN Kumda, boynuzlu yılanların dinlendiği, fincan tabağına benzeyen, derin olmayan çukurlar çok zaman fare ve sıçan yuvalarının yakınlarında bulunur, daha doğrusu bol av bulacakları için, hayvanlar bu yerleri tercih ederler. Temel besinleri çöl faresi, zıplayan sıçan ve dikenli cüce fare gibi kemirgenler, ağaca tırmanan uta ve çöl iguanası türü kertenkelelerdir. Boynuzlu çıngıraklı yılan ayrıca parlak yılan türünü, hatta diğer boynuzlu çıngıraklıları ve birkaç küçük kuşu da yerler. ÜREME Boynuzlu çıngıraklı yılanların üreme yöntemleri diğer çıngıraklı yılanların üremesine benzer. Çiftleşme, yılanlar baharda, kış uykusundan kalktıkları zaman olur ve yavrular canlı doğarlar

ŞİŞEN ENGEREK Afrika'da 8 tür şişen engerek bulunur. Bunların boyları Peringuey'nin 30 santim uzunluğundaki çöl engereğinden, 1.8 ve daha da uzun olan Gabon engereğine kadar türlü değişiklik gösterir. Şişin engerekler kısa kuyruklu, şişman gövdeli yılanlardır. Baş boyuna oranla çok geniştir yanları, üst üste binen küçük pullarla kaplıdır. Burun deliklerinin üzerinde, fonksiyonunun ne olduğu bilinmeyen derin bir çukur vardır. Birçok türde, bir ya da daha fazla dik pul, burunda gergedan yılanında olduğu gibi, boynuzlar oluşturur. Bütün şişen engereklere bu ad verilmez ama, hepsi de aslında aynı türdendir. Bu yılanlar iki gruba ayrılır: Birinci grup tropik Afrika ormanlarının sivriburun yılanı ve çok renkli Gabon engereğini içine alır. İkinci grupta ise çöllerde ve savanlarda yaşayan koyu renkli kurşuni ve kahverengi şişen engerekler vardır. Bu ikinci gruptan olan adi şişen engereğin rengi sarıdan kahverengine kadar değişir. Sırtında koyu renk çizgiler ya da V harfine benzeyen şekiller bulunur. Yılan, Fas'tan başlayarak güneye inen, Sahra'yı geçerek Kap'a kadar uzanan bölgede yaşar. ZEHİR Şişen engereğin geniş kafasında iri zehir bezleri vardır. Bu yılanın sokmasının etkisi, mamba ya da kobrada olduğundan daha geç görülür, ama aynı derecede öldürücüdür. Ne varki bunlar, sadece avlarının gücünü kesmek ya da kendilerini savunmak için sokarlar. Bir düşmanı sokmaları için çok fazla öfkelenmeleri gerekir. Şişen engerekler bir seferde 15 damla zehir salgılayabilirler, bu zehirin 4 damlası bir insanı öldürmeye yeterlidir. BESİN Şişen engereklerin besini türlere göre çok değişir. Kurbağa gibi küçük avlar yakalanınca, zehirlenmeden yutulur. İri avlara zehir dişleriyle vurulur sonra hayvanın kaçıp bir kenarda ölmesine yetecek kadar bir zaman tanınır. Daha sonra yılan kurbanını yemek için onu izler. Leş, yılanın alt çenesindeki dişlerinin yardımıyla ağıza çekilir. Kurbanın bir kısmı boğaza eriştiği zaman kasların yutma hareketleri avı aşağıya gönderir. Yılan da buna yardım etmek için başını kaldırır. Adi şişen engerek ve Gabon engereği fare ve sıçanları, yerde yaşayan kuşları, su ve kara kurbağalarını, kertenkeleleri yer. Çok boynuzlu engerek ve boynuzlu engerek kuma gömülür, sadece gözleriyle burnu ortada kalır, böylece kertenkeleleri yakalar. Boynuzlu şişen engerek saldırabileceği kadar yakın olan kurbanlarını çekmek için kuyruğunun ucunu kumdan çıkarıp sallar. ÜREME Şişen engerekler ovovivipar'dırlar. Yani yumurtalar annenin içinde çatlar ve böylece yavrular canlı olarak doğar. Ya da yumurta bırakıldıktan kısa bir süre sonra kıvrılıp bükülerek kapsülden çıkarlar. Çiftleşme genellikle ekimle aralık arası olur. Yavrular mart ve nisanda doğar.90 santim boyundaki bir ananın yavruları doğdukları sırada 20 santim uzunluğundadır. Ufak türlerde bir batında 8-15, iri şişen engereklerde ise 70-80 ya da daha fazla yavru doğar.

BOYUNDURUKLU YILAN Boyunduruklu ya da koşucu yılan, kamçı yılanın akrabasıdır. Vücudu ince ve düzgün, başı nispeten iridir. İri gözleri ve küçük, kıvrık dişleri vardır. Bütün boyunduruklu yılanların karınları daha açık renktir. Ama türe göre sırtları siyah, zeytin, kahverengi ya da kızılımsı olabilir. Bu yılanların 20 türü vardır. Genellikle nemli kesimlerde yaşayan boyunduruklu yılanların rengi, kuru yerdekilerden daha koyudur. Çizgili boyunduruklu yılanın yanlarında çok belirgin sarı bir şerit vardır. En iri olan tür siyah boyunduruklu yılandır, boyu çoğu zaman 105 santimden uzun olur. Dişiler erkeklerden daha büyüktür. Yavruların rengi genellikle erginlerin renginden parlak olur. Boyunduruklu yılanlar zehirli değildir, avlarını da sıkarak öldürmez, vücutlarıyla yere bastırarak yakalarlar. Boyunduruklu yılanlar Amerika Birleşik Devletleri'nin hemen her tarafında, Meksika'da, güney Avrupa'da, kuzey Afrika'da ve güneybatı Asya'da yaşar. Boyunduruklu yılanlar çoğunlukla çalılıklarda, meralarda ve ürünlerin arasında bulunur. En iri tür ise daha çok açık korularda görülür. Yılanlar yerde yaşarlar ama tehlikeden kaçmak için çalılara ya da ağaçlara tırmanırlar. Hatta yüzdükleri de olur. Bütün hayatları boyunca evlerinden pek ayrılmazlar. Çok defa 80 dönümlük bir alanın içinde kalır, daha uzaklara yolculuk etmezler. Ama bu alanın içinde göçler yapabilirler. Mesela hasat zamanı ekinlerin arasından kaçar ya da kış uykusu için uygun yerler ararlar. BESİN Boyunduruklu yılan, avını yakalamak için gözlerini kullanır. Av bulabilmek için hızla bitkilerin arasında dolaşır. Besin bulma işinde koku duyusu da rol oynayabilir. Çünkü bunların bazı hayvanları tünellerinde yakaladığı bilinmektedir. Av yakalanınca boyunduruklu yılan başını onun başına doğru uzatır, kurbanını başından başlayarak yutar. Yenilen besinin türü daha çok yılanın boyuna bağlıdır. Yavrular genellikle böcekler, kertenkeleler, kurbağalar ve çekirgelerle beslenir. Ama daha iri yılanlar fareleri, kır sıçanlarını, kuşları ve daha küçük yılanları yer. Siyah boyunduruklu yılan daha çok sıçan, gelincik ve tavşan yavrularını avlar. Boyunduruklu yılanların kendi türlerinin yavrularını yediği de söylenir. ÜREME Boyunduruklu yılanın kur yapması, daha önce bahsettiğimiz garter yılanın kuruna benzer. Erkek ilkbaharın başlarında kendisini iyi karşılayan bir dişi bularak onun yanına uzanır. Vücudunu zaman zaman dalgalandırır. Dişi bazen uzaklaşır ama, bu görünüşe göre bu erkeğin ilgisini daha da artırır. İki erkek boyunduruk yılanı aynı zamanda bir dişiye kur yapabilirler. Dişi bir seferde 10-20 yumurta bırakır. Yumurtaların sayısı daha çok dişinin iriliğine bağlıdır. Yumurtalar beyaz ve derimsidir. Bunlar 30 santimden daha derin bir keseli sincap ya da yer sincabı oyuğuna gömülür, nemli iklimlerde, yüzeye daha yakın olabilirler. Dişi, yumurtalarını gevşek bir toprak parçasının ya da bir tahtanın altına bırakır. Gelişme 2 ay kadar sürer. Bu süre, çevrenin nemine ve sıcaklığına bağlıdır. Yavru yılanlar kabuğu delmek için yumurta dişlerini kullanarak ağustos ve eylülde çıkarlar. Yumurtadan çıktıktan birkaç gün sonra da bu dişler kaybolur. Yavrular yaklaşık 25 santim boyundadır. Uzunlukları ekimde kış uykusuna yatmadan önce 42 santimi bulur.

ENGEREK Engerekgiller familyasından bir yılan olan engereğin vücudu nispeten kalın, kuyruğu kısadır. Erkeğin boyu ortalama 55, dişininki 60 santimdir, rekor uzunluk 80 santimdir. Kafa yassıdır. Gözlerin gerisinde genişleyerek bir ok ucu şekil oluşturur. Renk ve vücuttaki şekiller önemli değişiklikler gösterir. Engerekler, erkekle dişinin renklerinin farklı olduğu birkaç yılan türünden biridir. Genellikle ana renk kahverengi, zeytin yeşili, gri ya da kremdir. Ama şekillerin silindiği siyah türler de oldukça çok görülür. En karakteristik şekil, sırtta uzanan ve iki yanında sırayla benekler bulunan zigzag çizgidir. Kafada bir çift siyah çizgi vardır. Bunlar çoğunlukla ya bir X ya da bir Y şeklini meydana getirir. Bir engereğin cinsiyetini çok defa renginden anlamak kabildir. Krem, kirli sarı, gümüşümsü ya da açık gri olan ve üstlerinde siyah şekiller bulunanlar genellikle erkektir. Dişiler, kırmızı, kızıl kahverengi, ya da sarı olurlar. Üzerlerinde daha koyu kırmızı ya da kahverengi şekiller bulunur. Erkeğin boynu siyah ya da beyazımsıdır. Bu beyazımsı pulların üzerlerinde ya siyah benekler vardır, ya da kenarları siyahla çevrilmiştir. Dişilerin çenesi sarımsı beyazdır. Bazen hafif bir kırmızılık da görülür. YAŞAMLARI VE YAYILMA ALANLARI Engerek bütün Avrupa'da ve Asya'da vardır. Yayıldığı alan doğuda Japonya'nın kuzeyindeki Sahalin adasına kadar uzanır. Britanya adalarında ise sadece İrlanda'da ve kuzey adalarında yoktur. Bu yılan çoğunlukla kumlu fundalıklar, kırlar ve tepelerin güneşli yamaçları gibi kuru yerlerde görülür. Hayvan çoğu zaman buralarda, bayırlardaki çitlerin, kütüklerin ve taş yığınlarının üzerinde güneşlenir, ama nemli yerlerde de bulunur. Engereğin soğuğa karşı olan dayanıklığı hayvanın Kuzey Kutup Dairesi'nin ötesinde, Finlandiya'ya kadar olan kesimde de yaşamasını sağlar. Yılan, kış uykusuna yatarak soğuktan kaçar. Hayvan, gölgedeki ısı 9 dereceden aşağıya düştüğü zaman uykuya yatar. Hava ısısı 8 dereceden yukarı çıktığı vakit de kalkar. Hatta kara bile çıkar. Ama bir soğuk dalgası yılanın yeniden yuvasına çekilmesine sebep olur. Onun için kış uykusunun süresi iklime bağlıdır. Kuzey Avrupa'da bu süre 275 gün sürebilir. Buna karşılık 105 gün kadar kısa da olabilir. İngiltere'de engerekler çoğunlukla ekim mart arası yaklaşık 135 gün kış uykusuna yatarlar. Ama bu da yine havaya bağlıdır. Birçok yılanın aksine engerek toprağa girmez. Çatlaklar ve kovuklar arar ve kışı böyle yerlerde yatarak geçirir. Engereğin seçtiği yerin derinliği de, kış uykusunda olduğu gibi yine iklime bağlıdır. İngiltere'de ortalama derinlik 23-30 santimdir. Kışların daha şiddetli olduğu Danimarka'da engerek 1.2 metre derinlikte bulunur. Engereklerin gündüz mü yoksa gece mi faal oldukları henüz kesinlikle bilinmiyor. Gözlerinde gece faal olan hayvanlarda görülen özellikler vardır. Yani bunlar duyarlı çubuk hücreler bakımından zengindir. Böyle gözler geceleri iyi görür ama gündüz korunmaları gerekir. Engereğin yarık gibi duran göz bebekleri de ışığın yoğunluğunu azaltır. Diğer taraftan bütün bu uyarlamalara rağmen engerekler genellikle gündüz de faaldirler. Kur yapma ve bazen besin alma tamamiyle, gündüz yapılır. Beslenme engereğin açlık derecesine bağlıdır. BESİN Engereğin temel avı kertenkeleler, fareler, soreksler ve tarla fareleridir. Engerek yavruları önceleri böcekler ve solucanlarla beslenirler. İri kurbanlar zehirleyici bir ısırmayla öldürülür. Zehirin etkisi avın büyüklüğüne bağlıdır. Bir kertenkele birkaç dakika, hatta bazen 30 saniye içerisinde ölür. Ama bir engereğin ısırması insanlar için nadiren öldürücü olur. Engereğin avlanma yöntemi şöyledir: Yılan avının kokusunu alarak onu izler, Sonra başıyla hızla vurarak kurbanını zehirler. Zehir etkisini gösterirken kurban bazen saklanabileceği bir yere kaçmayı başarır. O zaman engerek bir süre bekler, sonra da gidip ölü kurbanını yer. ÜREME Çiftleşme mevsimi martın sonuyla mayısın başı arasındadır. Ama bazen bunun sonbahara kadar sürdüğü de görülmüştür. Avrupa'nın kuzeyinde yazlar, yumurtaların bir yıl içinde olgunlaşmasına yetmeyecek kadar kısadır. Bu yüzden üreme birer yıl arayla olur. Çoğalma mevsiminin başında erkeklerin arasında yer meselesinden dolayı bir hayli rekabet olur. Bu engereklerin dansıyla sonuçlanır. İki erkek karşılıklı geçerler. Vücutlarının ön kısmını yerden kaldırmışlardır, başları dimdiktir. iki yana sallanır, sonra birbirlerine sarılırlar. İkisi de birbirlerini itip kakarak yere yatırmaya çalışır. Ama birbirlerini ısırmazlar. Sonunda biri kavgadan vazgeçerek uzaklaşır. Eğer yakında bekleyen bir dişi varsa kazanan erkeklerden birini kabul eder. Bir erkek de herhangi bir dişiyle çiftleşir. Erkek sürünerek arkadan dişiye yaklaşır. Halkalarını onun vücuduna dolar. Cildi özellikle duyarlı olan çenesini dişi yılanın sırtına sürer. Sonunda onun boynuna erişir ve birleşme olur. Engerekler "Ovovivipar"dır. Yani yumurtalar tam anlamıyla gelişinceye kadar annenin karnında kalır. Yılan yavruları çörekleşmiş halde bir zarın içinde doğarlar. Kıvrılıp bükülmeleri yüzünden bu zar delinir. Yavrularda bir yumurta dişi vardır. Başka sürüngenlerde bu diş zarını delmek için kullanılır. Ama engereklerde, buna gerek olmadığı için diş yozlaşmıştır. Zaten yeri bakımından da dişin bu amaçla kullanılmasına imkan yoktur. Doğumdan birkaç gün sonra bu diş düşer. Yavrular ağustos ya da eylülde doğar. Dişi yılan, 5-20 arası engerek yavrulayabilir. Genellikle 10-14 yavru olur. Yavru engereklerin boyu 15-20 santimdir. Bunlar hemen bağımsız olarak yaşamayı başaracak durumdadırlar. Ama çok defa annelerinin yanında kaldıkları sanılmaktadır. Yavru engerekler, korktukları zaman çok çabuk ortadan kaybolurlar.