PLASENTA İnsan plasentası iki komponenti olan fötomaternal bir organdır. Bu komponentler; 1) koryonik keseden gelişen büyük fötal kısım, 2)Endometriumdan gelişen küçük maternal kısımdır. Plasentanın fonksiyonları; besleme, solunum, boşaltım ve hormon üretimi olarak sayılabilir. DESİDUA: Desidua, gebe endometriumuna verilen isimdir. Artmış progesteron seviyelerine bağlı olarak endometriumdaki bağ dokusu hücreleri , büyüyerek açık renkte boyanan desidua hücrelerine dönüşürler. Gebeliğe bağlı olarak endometriumda oluşan hücresel ve vasküler değişikliklerin hepsine desidual reaksiyon adı verilir. Desidual hücreler bol miktarda glikojen ve lipid içerirler. Fötal beslenmeye yardımcı olurlar. İmplantasyon bölgesine göre desidua üç ayrı bölge gösterir. 1. Konseptusun altında kalan kısım desidua bazalis. 2. Konseptusun üzerini örten kısım desidua kapsülaris. 3. Bunların dışında kalan desidua kısmı desidua pariyetalis. PLASENTANIN GELİŞİMİ 2. haftanın sonunda oluşmuş olan primer koryonik villuslar kısa süre sonra dallanmaya başlarlar. 3. haftanın başında mezoderm primer villusların içine doğru büyür ve her bir villusun içinde gevşek bağ dokudan bir merkez oluşturur. Bu dönemde sekonder koryonik villus adı alırlar. Mezodermal hücrelerin bazılarının kan kapillerlerine farklılaşmasıyla 3. hafta içinde arteriokapiller venöz ağlar oluşur. Villuslar içinde kan damarlarının oluşmasıyla bunlara tersiyer koryonik villus adı verilir. Villuslar içindeki damarlar mezoderm tabakasında ve bağlantı sapında gelişen damarlar aracılığı ile embriyonik kalple bağlantı kurarlar. Üçüncü haftanın sonunda villuslar içindeki damarlarda kan akımı başlar. Sinsityum içinde gelişmiş bulunan lakunalar genişleyip, birleşerek villuslar arasında intervillöz boşluk adı verilen yapıları oluşturur. Besin maddeleri ve oksijen intervillöz boşluklardaki anne kanından, villus damarlarına villus duvarından diffüzyonla geçer. Karbon dioksit ve metabolitler de ters yönde diffuzyona uğrar. Tersiyer villusdaki bazı sitotrofoblastik hücreler proliferasyona uğrayarak sinsityum içine doğru çıkıntı yapar. Bu hücrelerin oluşturduğu tabakaya sitotrofoblast kabuğu adı verilir. Sitotrofoblast kabuğu koryonik keseyi endometriuma bağlar. Bu kabuk aracılığı ile anne dokusuna temas eden villuslara ise anchoring villus ya da ana villus denir. Ana villusun yanlarından gelişen yeni villuslara, villus dalları denir. 8. haftaya kadar koryonik villuslar koryonik kesenin tamamını kaplarlar. Kesenin büyümesiyle birlikte desidua kapsularis bölgesindeki villuslar baskılanır ve buraya gelen kan akımı azalır. Bu bölgedeki villuslar dejenere olur. Bu dejenerasyonla, bu kısma düz koryon adı verilir. Bu villusların yok olması ile birlikte desiua bazalis bölgesindeki villusların sayısı ve çapları hızlı bir şekilde artar. Koryonun bu kısmına ise villöz koryon adı verilir. Fötusun büyümesiyle birlikte, uterus ve plasentada genişler. Plasentadaki büyüme fötus 18 haftalık oluncaya kadar devam eder. Tam gelişmiş plasenta desiduanın %15-30'unu kaplar. Plasentanın fötal kısmını villöz koryon oluşturur. Plasentanın maternal kısmını desidua bazalis oluşturur. 4. ayın sonuna doğru plasentanın hemen hemen tamamını fötal plasenta oluşturur. Fötomaternal bileşke: Fötal plasenta, maternal plasentaya sitotrofoblastik kabuk ile bağlanmıştır. Ana villuslar bu kabuk aracılığı ile desidua bazalise sıkıca tutunmuşlardır. Anneye ait damarlar sitotrofoblast kabuğundaki deliklerden intervillöz boşluğa dökülürler. Plasentanın şekli diskoiddir. Koryonik villuslar desidua bazalise doğru yayılırlar, endometrial doku intervillöz boşluğun genişlemesine izin verecek şekilde erode olur. Bu olay sırasında desidua bazalisden koryonik plağın içine doğru uzanan septalar meydana gelir. Bunlara plasental septa adı verilir. Plasental septalar, plasentanın fötal kısımlarını düzensiz konveks alanlara ayırır. Plasental septalar arasında kalan bu alanlara kotiledon adı verilir. Her bir kotiledonda iki veya daha fazla ana villus ve bu villuslardan ayrılan villus dalları bulunur. 4. ayın sonunda desidua bazalis hemen tamamen kotiledonlarla kaplanmıştır. Konseptusu saran desidua kısmı olan desidua kapsülaris gebeliğin ilerlemesi ve fötusun uterus boşluğunu doldurmasıyla desidua parietalisle birleşir. Böylece uterus kavitesi kapanmış olur. 22. hafta civarında desidua kapsülaris azalmış kan akımı nedeniyle dejenere olur ve kaybolur. Anne kanı ile dolu olan intervillöz boşluklar sinsityum içindeki lakünaların genişlemeleri ve birleşmeleriyle oluşur. Bu boşluklar plasental septalarla kompartmanlara ayrılır. Septalar koryonik plağa erişmediği için bu kompartmanlar birbiriyle ilişkidedir. İntervillöz boşluğa kan desidua bazalisdeki spiral arterlerden girer. Bu arterler sitotrofoblastik kabuktaki deliklerden kanı intervillöz boşluklara boşaltırlar. Buradaki kanı direne eden spiral venler de sitotrofoblastik kabuktan başlarlar. AMNİOKORYONİK MEMBRAN: Amnion kesesi koryonik keseden daha hızlı büyür. Sonuçta amnion ve düz koryon birleşerek amniokoryonik membranı oluşturur. Bu membran daha sonra desidua kapsülarisle birleşir. Desidua kapsularisin silinmesinden sonra ise desidua parietalisle birleşir. Amniokoryonik membran doğum sırasında yırtılan membranı oluşturur. Bu membranın erken yırtılması erken doğuma neden olur. Yırtılırsa amnion sıvısı serviks ve vajen yoluyla dışarı atılır. PLASENTAL DOLAŞIM: Villus dallanmaları materyallerin plasental membrandan geçişimi için geniş bir yüzey oluşturur. Anne ve plasenta dolaşımları çok ince plasental membranla ayrılmıştır. Fötal plasental dolaşım: Oksijen içeriği düşük fötus kanı göbek kordonu içindeki iki adet arteria umblikalis aracılığı ile plasentaya ulaşır. Göbek kordonu ile plasentanın birleşim yerinde bu arterler dallara ayrılır. Bu dallanmalar radiyal olarak dağılır ve koryonik plak içinde yeni dallar verirler. Bu yeni dallar villus içinde geniş bir arteriokapiller-venöz sistem oluştururlar. Bu sistem fötus kanını anne kanına oldukça yaklaştırır. Normalde anne kanı ile fötus kanı arasında herhangi bir direkt geçiş söz konusu değildir. Ancak bazen plasental membranlarda oluşabilecek olan küçük defektlerden az miktarda fötus kanı anne dolaşımına geçebilir. Fötal kan ile anne kanı arasında geçişim oluştuktan sonra oksijen içeriği yüksek olan kan ince duvarlı venler aracılığı ile taşınır. Bu venler koryonik plak bölgesinde birleşerek göbek kordonunda uzanan v. umblikalisi oluşturur. Maternal plasental dolaşım: Desidua bazalisdeki yaklaşık 80-100 adet spiral arterden intervillöz boşluğa kan boşalır. Spiral arterden kan akımı pulsatildir. Anne kan basıncının yüksekliği nedeniyle fışkırır tarzda akar. İntervillöz boşluğa yüksek basınçla giren kan, villus dallanmaları civarında basıncın azalmasıyla göllenir. Villus dallanmalarında fötal kanla arasında gaz ve metabolit değişimi oluşur. Kan daha sonra endometrial venler aracılığı ile anne dolaşımına döner. Villus dallanmalarının anne kanı ile yeterince teması fötus için son derece önemlidir. Yetersiz uteroplasental dolaşım fötal hipoksi ve intrauterin gelişme geriliği ile sonuçlanır. Daha ciddi dolaşım yetersizlikleri fötal ölümle sonuçlanır. Tam gelişmiş plasentada intervillöz boşluklar yaklaşık 150ml kan içerir ve bu kan dakikada 3-4 kez yenilenir. PLASENTAL MEMBRAN Maternal ve fötal kanı ayıran membrandır. 20 haftaya kadar 4 tabakadan oluşur. 1)sinsityotrofoblast 2)sitotrofoblast 3)koryonik villusdaki bağ dokusu 4)fötal kapillerlerin endoteli. 20. haftadan sonra villuslarda histolojik değişiklikler oluşur. Villuslarda geniş bölgelerde sitotrofoblast hücreleri kaybolur. Yer yer, küçük yamalar halinde kalırlar. Plasental membran endojen ve ekzojen pek çok maddeye geçirgendir. Plasenta ancak, molekülün belirli bir büyüklüğü, konfigürasyonu, elektriki yükü varsa bariyer görevi görebilir. Bazı metabolitler, toksinler ve hormonlar plasental mebranı geçemezler. Gebelik ilerledikçe plasental membran incelir. PLASENTANIN FONKSİYONLARI Plasentanın 3 ana fonksiyonu vardır. 1)Metabolizma: Özellikle gebeliğin erken dönemlerinde glikojen, kolesterol ve yağ asitleri sentezler. 2)Transport: Plasental mebrandan pek çok madde geçer. Bu maddelerin geçişi çeşitli yollarla olur. Basit diffüzyon, kolaylaştırılmış diffüzyon, aktif transport veya pinositozis yolları kullanılır. 3)Endokrin fonksiyon: Protein ve steroid yapıda hormonlar sentezler. Protein hormonlar: Human koryonik gonadotropin , human koryonik somatomammotropin , human koryonik thyrotropin , human koryonik adreno-kortikotropin . Steroid hormonlar: Progesteron ve östrojen.