Abİ Ben İkİ Dakkİka DÖnsem Bİr Saat Kendİme Zor Gelİrİm... semazenlere Helal Olsun... saygilar Jazz

NEY SÖZCÜĞÜNÜN ETİMOLOJİSİ VE NEY'İN TARİHÇESİ Sümerce' den Farsça' ya geçen " na " veya " nay ", kamış, kargı anlamlarına da gelen bu çalgının en eski adıdır. Arap toplumunda üflemeli çalgıların hemen tümü için kullanılan " mizmar " sözcüğü, ney için de kullanılmıştır. Türkçe' de ise hemen her zaman " ney " olarak anılmıştır. Çeşitli Avrupa ülkelerinde de benzer adlarla adlandırılmıştır Farsça çalan, icra eden anlamına gelen " zeden " sözcüğünden takılanarak oluşturulan " neyzeden " bozularak, ney icracısı anlamında günümüzde de kullanılan " neyzen " e dönüşmüştür. Aynı anlamda Arapça kurallarına göre oluşturulan " nayi " sözcüğü de kullanılmıştır. Sümer toplumunda MÖ 5000 yıllarından itibaren kullanıldığı sanılan bu çalgıya ait elimizdeki en eski bulgu, MÖ 2800-3000 yıllarından kalan bugün Amerika'da Phledelphia Üniversitesi Müzesi' nde sergilenen neydir. Çalgının o dönemlerde de dinsel törenlerde kullanıldığı sanılmaktadır. Assomption rahiplerinden Thibaut' un "esrarengiz, cezbedici, tatlı ve ahenkli bir ses" diye tanımladığı ve şu şekilde şiirleştirdiği ney sadası, her dönemde insanları derinden etkilemiş, özellikle dinsel duyguları çağrıştırmıştır: " Kamışların üzerinden geçerken, Kuşları uyandırmaya korkan tatlı bir meltemin kanat çırpınışları" Sadasından gelen bu özellik neyi, ilişkide bulunduğu her toplumda önemli bir çalgı haline getirmiştir. Türklerin İslamiyeti kabul ile birlikte kullanmaya başladıkları ney, Xlll. yüzyıldan itibaren İslam tasavvufunun sembolü haline gelmiştir. Bunda bu yüzyılda yaşamış büyük mutasavvıf, filozof, şair ve veli Mevlana Celaleddin-i Rumi 'nin rolü büyüktür. XV. yüzyılda yaşamış bir gezgin olan Hoca Gıyaseddin Nakkaş' ın seyahatnamesinde kendilerine mahsus bir nota yazısı geliştirip kullandıklarını da bildiğimiz Hıtay Türkleri' nin hakanlık sarayında gördükleri oldukça ilginçtir: " Sadinfu şehrindeki hakanlık sarayının önünde üçyüzbin kadar kadın ve erkek toplanmıştı. İkibin kadar sazende sazlarını aynı sese düzenleyip , hep bir ağızdan hakana dua ettiler. Köslerin iki yanlarında kemençe, ney, musikar ve diğer sazlarla hanendeler oturmuşlardı. Neyzenlerin bazıları neyi bilindiği üzere çalıp, bazıları ortasındaki deliklerden üflüyorlardı. Musikide çok ileri gittikleri bilinen Hıtay Türkleri' nin neyi, Orta Asya' da eskiden beri kullandıkları ve hatta onu tıpkı bir yan flüt gibi de üfledikleri anlaşılmaktadır. Tarihte Nay-ı Türki, Hoş Nay , Kurre Nay gibi adlarla anılan bugün yapısını ve özelliklerini tam olarak bilemediğimiz ney adından türemiş pek çok çalgı bulunmaktadır. Ancak birer meydan sazı olarak kullanılan bu çalgıların bugünkü formundan çok farklı olduğunu sanıyoruz. NEY'İN TÜRK TASAVVUF DÜŞÜNCESİ'NDEKİ YERİ Türklerin İslamlaşma süreci X. yüzyılda başlamıştı. İslamiyet ile birlikte zaten toplumda var olan mistik düşünce ve anlayış islami bir kimliğe bürünerek, Türk tasavvuf anlayışının temellerini oluşturdu. Hoca Ahmet Yesevi, Hacı Bektaş-ı Veli ve Mevlana Celaleddin-i Rumi bu anlayışın Türk toplum hayatına yerleşmesini sağlamışlardı. Türklerin İslamiyetten önceki dinleri olan Şamanizm, Animizm ve Totemizmde de musikinin çok önemli rolü vardı. Bu dinlerin tümünde törenler müzik eşliğinde yapılırdı. Örneğin çoğunlukla hakim olan Şamanizmde kam, baksı veya şaman denilen din adamları ellerinde kopuz ile dolaşır, dini mesajlarını musiki yardımıyla iletirlerdi. İslamiyette de musikiye karşı bir cephe mevcut değildir. Peygamberimiz Hz. Muhammed, Kuran' ın güzel sesle ve kaideye müstenid ahenkle okunmasını öğütlemiştir. Tecvid ve Kıraat işte bu rağbetin sonucunda doğmuştur ve musiki ile yakın ilişkileri vardır. Dinimizde musiki her zaman yer almıştır. Özellikle tekke hayatında, ayin ve diğer dini törenlerde musikinin rolü büyükse de bir çok tarikatin törenlerinde telli çalgıların yer almasına cevaz verilmemiştir. Ancak hemen hemen bütün tarikatlerin törenlerinde bendir ile birlikte ney yer almıştır. Bilhassa Mevlevilikte neyin önemi çok büyüktür. Hz. Mevlana Mesnevi' sine şu sözlerle başlamıştır: '' Bişnev ez ney çün hikayet mi küned Ez cüdayiha şikayet mi küned Gez neyistan ta mera bübride end Ez nefirem merd ü zen nalide end Sine hahem şerha şerha ez firak Ta beguyem şerh-i derd-i iştiyak '' '' Dinle neyden, zira o birşeyler anlatmada Ayrılıklardan şikayet etmededir. Ney der ki: Beni kamışlıktan kopardıklarından beri, İniltim kadın - erkek herkesi ağlattı. Ayrılık bağrımı delik deşik eylesin, Ta ki aşk derdini anlatabileyim." Hz. Mevlana' ya göre musiki Allah' ın lisanıdır. Yüce yaratıcı Bezm-i Elest' te ruhlara musiki ile seslenmiştir. Bu sebepten hangi milletten, hangi dilden olurlarsa olsunlar, insanlar musiki ile aynı duyguları paylaşabilirler. Hiçbir sanat insan ruhuna musiki kadar doğrudan doğruya ve içinden kavrayacak şekilde nüfuz edemez. Musiki, son derece değerli bir manevi temizlenme, ferahlama ve yücelme vasıtasıdır. Ruhu kir ve paslardan temizlediği gibi, ona batmış olan dikenleri de ayıklayarak tedavi eder. Musiki ile temizlenmeyen ruh yükselemez, aksine yerdeki bayağı ihtiraslara bulaşarak kirlenir ve körelir. Gerçek musiki insana hayvani hisleri hatırlatmak şöyle dursun, ona "sonsuz varlık" ı hissettirir, sezdirir. Bu sezgiyle onu O' na yaklaştırır ve nihayet ulaştırır. Bunda en etkili ses ise ney sadasıdır. Jazz

2. bölüm Hz. Mevlana' nın felsefesinde ney, "insan-ı kamil" in sembolüdür ve aşk derdini anlatmadadır. Benzi sararmış, içi boşalmış, bağrı dağlanarak delikler açılmış, ancak Yüce Yaratıcı' nın üflediği nefesle hayat bulan, tıpkı insan gibi geldiği yere özlem duyan ve delik deşik olmuş sinesinden çıkan feryad ve iniltileri ile insanlara sırlar fısıldayan bir dosttur. Bu sebeple ney, mevlevilerce kutsanmış ve " nay-ı şerif " diye anılmıştır. " Ney hadis-i rah-ı pür hun miküned Kıssaha-yı ışk-ı Mecnun miküned Ney, kanla dolu bir yoldan bahsetmede, Mecnun' un aşkından hikayeler anlatmadadır." " Ateş-i ışkest ke'ender ney fütad Cuşiş-i ışkest ke'ender mey fütad " " Aşk ateşi ki neyin içine düşmüştür, Aşk coşkunluğu ki meyin içine düşmüştür." " Hem çü ney zehri vü tiryaki ki did Hem çü ney demsaz ü müştaki ki did " " Ney gibi hem zehir, hem panzehir, Ney gibi hem hemdem, hem müştakı kim gördü? " NEY'İN BUGÜNKİ ÖNEMİ Türk Musikisi çalgıları hakkında bugüne kadar yapılan bilimsel araştırma ve çalışmalar yok denecek kadar azdır. Bu sebeple ney de hakkında çok az şey bilinen bir çalgımızdır. Yüksek teknik imkanlara sahip olan bu çalgımızın yapılacak araştırmalarla geliştirilmesi, öncelikle Türk Musikisi' ne büyük yararlar sağlayacaktır. Çünkü tamamen doğal malzemelerle imal edilen bu çalgımızın bugün için dahi ciddi bir malzeme sorunu vardır. Önümüzdeki kısa bir süre içinde bu doğal malzemeler hiç bulunamaz hale gelecek, bu malzemeleri ikame edecek yeni malzeme arayışları kaçınılmaz olacaktır. Ney, sesinin özel rengi ile tüm dünyada beğenilerek dinlenen bir çalgıdır. Ayrıca her türlü müziği icra etmeye muktedir olan bu çalgımızın, yalnız ülkemizde değil, gereğince tanıtılırsa dünyanın her yerinde sevilerek kullanılacağına inanmaktayız. Birçok çalgı için önemli bir zorluk, hatta sorun haline gelen transpozisyonun ney için söz konusu olmayışı, neyin bir avantajı olarak belirmektedir. Bu çalgının saz grubu içindeki etkinliğini artırmanın yanısıra, yalnız ney veya değişik ahenkteki neyler için yazılacak eserlerin tanıtım açısından önemli olacağı muhakkaktır. Bu konuda Kültür Bakanlığı, TRT, konservatuarlar ve diğer kamu kuruluşlarına teşvik edici görevler düşmektedir. Jazz

3. Bölüm... NEY NEVA EYLER... Jazz

4. Bölüm... NEY İLEN DÖNER, AŞK'A SEMAZEN... SEM-A'YA GİDER, NEY İLE SEMAZEN... Aşk Ateşi... Ney in tarihçesini, Türk Musiki ve İslam ile ilişkisini, buna bağlı olarak, aşk , neyin sesi ile aşka eren semazenleri anlatmaya çalıştım sizlere. Hz Mevlana'nın bu şekildeki önemini belirtmeye çalıştım... Beğeniceğinizi umuyor... saygı ve hürmetlerimi sunuyorum...