çözümlerden biri şöyle olabilir.. neo keynesyen teoriye göre, bu tip kriz durumlarında kamu harcamalarını daraltırsan kriz daha içinden cıkılmaz bir durum alır.. devlet kamu harcamalarını daraltmamalı..

KORKU PANİĞE DÖNÜŞÜRSE İŞ ÇIĞIRINDAN ÇIKAR -O halde, şu durumda hangi tedbirler alınmalı? Şu anda durum henüz panik haline gelmedi. Korku var. Korku paniğe dönüşürse iş çığırından çıkar. Korkunun paniğe dönüşmemesi için gerekli tedbirlerin tamamının alındığına inanmalı vatandaş. Ama vatandaş, "Eyvah, Hükümet durumun ciddiyetini algılayamıyor" derse yandı gülüm keten havla. Başbakan Diyarbakır konuşmasında hala, "Paradan 6 sıfır attık" demekle meşguldü. TÜSİAD durumu görmeye başladı ama uzun süre Hükümet'e destek verdiler, Hükümet taraftarlığı yaptılar. TÜSİAD geçen gün Hükümet'e, "Bizimle 45 gün önce konuşmalıydınız" dedi. 45 gün önce ne oldu? Lehman&Brothers battı. Bu iş bankaların battığı gün mü konuşulur? Daha akıllı olmuş olsalardı, çok daha evvel konuşurlardı bunu. Bizim özel sektör de dünyadaki durumu zamanında yeterince algılayamadı. 16 Kasım 2007'de İMF Hükümete, "Özel sektöre açılan kredileri azaltın" dedi. Hükümet buna uymadı. Hükümetin şu anda algılaması gereken şudur; bu iş ciddidir. Türkiye'deki durum dünyadaki durumdan çok daha ciddidir çünkü bu global krizin etkileri dışında, ayrıca kendi içindeki durum kötüdür. Türk firmalarının borçları çok ileri düzeyde. Evlerin kredi borcu çok fazla. Şirketlere ve vatandaşa söylenmesi gereken şudur; ayağınızı yorganınızın yarısı kadar uzatın. Atasözü, "Ayağını yorganına göre uzat" der ama bizim şu anki durumumuz, "Ayağını yorganının yarısına göre uzat"tır. Borçlanma. Alacaklarını tahsil et. Borçlarını ödemek için gerekirse malını, mülkünü sat. Çünkü malını, mülkünü satacak kişi bile bulamayacak bir hale gelinebilir. Hükümete söylenecek olan ise şudur; ey Hükümet, henüz panik yok ama tedbir almazsan bu iş paniğe gider ve toparlayamazsın. ABD ne yaptı mesela, kurtarma paketi yaptı. Sen de durumun ciddiyetini anla ve çözüm üret. Teknik yardım al. Beni çağır mesela. Yardım al. Verecek aklımız var. Bush bile ekonomik krizde muhalefetten yardım aldı ama bizdeki Hükümet buna hiç yanaşmıyor. -Hükümetin korkunun paniğe dönüşmemesi için üretebileceği somut ve etkin çözümler var mı? Var, tabii. Neler bunlar? Bu bilgiler bu şekilde verilmez. HÜKÜMET YEREL SEÇİM EKONOMİSİ YÜRÜTEMEYECEK -Hükümetin panik olmasın diye halka belli etmese de aldığı önlemler var yok mu sizce? Yok. Bir şey görmüyorum. -Ekonomideki kriz durumu yerel seçimlerin sonucuna nasıl yansır? Ekonomik krizin yerel seçim sonuçlarına çok büyük etkisi olacak. Hükümet şu anda İMF ile anlaşmak için can atıyor ama böyle bir anlaşma yaparsa yerel seçimler öncesinde mali daralma yaşayacağı için bunu erteliyor. İMF ile anlaşma yapmak aynı zamanda belli bir harcama kalıbını kabul etmek demek. Hükümet ise, yerel seçimleri çok harcama ile kazanmak istiyor. Ama yerel seçimlere kadar dayanamayacak ve yerel seçimlerden önce İMF ile masaya oturmak zorunda kalacak. Bu durum Hükümetin yerel seçim ekonomisini de etkileyecek ve bu yönüyle de yerel seçim sonuçları üzerinde çok etkili olacak. 2 ay önce herkes, "Yüzde 60 oy alacak" diyordu. Şimdi öyle denebilir mi? Yok artık öyle bir şey. Gazeteport -

CHP İstanbul Milletvekili İlhan Kesici, Hükümetin önlem paketlerini acilen uygulamaya koyması gerektiğini aksi takdirde korkunun paniğe dönüşeceğini söyledi. Ekonomi denince de akla ilk gelen isimlerden İlhan Kesici. Ekonomik krizin hayatımıza yeniden girdiğinin iyice belli olmaya başladığı şu günlerde ona sorular yönelttik. Bu esnada bir şey fark ettik. Kesici çok disiplinli bir insan. Anlattıklarını çok strüktüre ve ardışık bir biçimde anlatıyor. Dağınık anlatımı sevmiyor. Bilgiyi iyi aktarmaya çok özen gösteriyor ve anlattığının iyi anlaşıldığından emin olmak istiyor. Yani, bir gün bir yerde ders verir de, dersine girerseniz, imtihanda sizden sıkı disiplin ister. Kesici bunun dışında çok canlı, pozitif ve esprili olduğu izlenimini bıraktı bizde. Bu özelliğinin ise, içi canlı ama bunu dışa pek yansıtamayan Baykal'ın onu tercihinde bir etken olabileceği geldi aklımıza. Şimdi sıra geldi onun bize anlattıklarını size aktarmaya. Aktarımda bir hata yaparsak durumumuz fena. Konuşmayı telefonla yaptık. Şimdi elimizde notlarımız ve sorularımız ve Kesici'nin cevapları: HÜKÜMET DURUMU GÖRMÜYOR, BU DÜNYANIN İLK GLOBAL KRİZİDİR -Ekonomik kriz gündem maddesi 1. Ne yapılması lazım ki, durum kötüleşmesin? En evvela, mevcut hal nedir. Ciddi midir? Az ciddi midir? Çok ciddi midir? Bu ekonomik bir sıkıntı mıdır, mali bir sıkıntı mıdır, yerel midir, global midir, orta boylu mudur, büyük boylu mudur, bunu tanımlamak lazım. Bu durumu Hükümet nasıl algılıyor? Ben Hükümetin algılamasını ve tanımlamasını sorunlu görüyorum. Başbakan'ın en son Diyarbakır'da yaptığı konuşmaya dikkat ettim. Durumun ciddiyetini kavradığını gösteren bir emareye rastlamadım. Önce durumun tarifinin doğru yapılması lazım ki, duruma uygun gerekli önlemler alınabilsin. Şimdi, işin aslı şudur. Bu ekonomik kriz özü itibariyle dünyanın ilk global krizidir. 1989'da Berlin duvarının yıkılmasından itibaren tekli bir dünya oluştu. SSCB yıkıldıktan sonra o "domain"de kalan, yani o sistemin etkisinde olan ekonomik sistemler ortaya çıkan yeni düzende liberal ekonomik sistemi benimsedi. İşte, SSCB'nin yıkılmasından sonra onun etkisi altındaki ekonomilerin de liberal düzene geçmesiyle oluşan tekli dünya ekonomik sisteminin ilk global krizidir şu anda yaşanan. -Bizdeki 2001 ekonomik krizi böyle bir kriz değil midir? Hayır. O yerel bir krizdi ve sebebi kurdaki baskılama idi. Dünyada da bu arada yerel krizler oldu. 1994'de kamu finansmanı alanındaki sorunlardan çıkan Meksika krizi, 1996-97'de finans sistemi kaynaklı Uzak Asya Krizi, 1997'de kamu finansmanı kaynaklı Arjantin ve Brezilya krizleri, 1998'de Rusya krizi ve 2001'de de bizdeki kur baskısı+kamu finansmanı kaynaklı yerel kriz. Şu andaki kriz ise, yerel değil global karakterli ve ilk olarak ABD'den neşet etti. Ve, 1.5 senedir Türkiye'de bu durum öngörülüyordu. Bu duruma hem kamu bürokrasisinde hem üniversitelerde hem de özel sektörde kafa yoruluyordu 1.5 senedir. Bugünkü ekonomik krizin iki ayağı var. Birincisi, özellikle ABD'deki düşük vasıflı ev kredileri ve bunların geri ödenememesinin ortaya çıkardığı tablo. Ödeme kabiliyeti az olan insanlara bile ev kredisi verilmiş olması. Mesela, diyelim ki, adam ayda en çok 10 Dolar taksit ödeyebilir ama adama ayda 50 Dolar ödemeli kredi veriliyor. Kredi verilirken, aslında, hem banka hem de müşteri bu işin müşkülatlı olacağını biliyorlar ama banka krediyi, "İnşallah ödeyebilir" diyerek veriyor ve de banka "Ben bu krediyi vereyim ama kendimi de sigorta ettireyim" diyor ve müşteriye verdiği krediyi bir sigorta şirketine sigortalattırıyor. Sigorta yapan şirket de diyor ki, "Ben bunu sigortaladım ama bu iş çürük, ben de kendimi sigortalattırayım." Böylece bu iş bir halkaya dönüşüyor ve ayrıca da hem sigorta şirketleri hem de sigortayı sigorta edenler kağıtlar çıkardılar. Hisse senedi ve bunlara benzeyen kağıtlar, yani türev mali enstrümanlar. Bir faktör de kredi kartı limitleri idi. Adamın diyelim 100 Dolarlık geliri var ama kredi kartı limiti 1000 Dolar. Tüm bu mekanizmanın sonucunda dünyada insanlar tüketim kabiliyetlerinin üzerinde tüketim yaptılar. 1975'de ABD'deki hane halkının gelecekteki gelirlerini harcama miktarı 700 milyar iken, bu rakam 2005'de 14 trilyon Dolara, yani 20 katına çıktı. Ve, bu durum devam edemedi. İnsanlar ev kredisi alırken, "Ben 10 faiz vereceğim ama evin değeri 20 artacak" şeklinde borçlanınca ve sonra bankaların mali sistemlerini etkileyecek sayıda insan kredileri geri ödeyememeye başlayınca bankaların sisteminde sarsıntı başladı. Bankalar bu durumdan etkilenince bankaların hisse senedi aldığı kurumlar da sıkıntıya düşmeye başladı. Bu kuruluşların tamamı ABD'de değil. Bir kısmı Avrupa'da, bir kısmı da Türkiye'de. Dünyayı etkileyen ev kredisi sistemi Türkiye'de yok. Olmadığı için de bu sıkıntı bizde görülmedi ama global kriz Türkiye'ye çok ciddi bir biçimde yansıyacak. O durum şu. Dünya ekonomilerindeki büyüme hızı düşecek, üretim azalacak, üretimin hem miktarı hem de çeşitliliği düşecek, yani ekonomi daralacak. Bu durum en çok da ABD'de görülecek. Ama ABD dünya iç tüketim piyasasının 10 trilyon Dolarlık bölümüne sahip. Tüm dünyadaki iç tüketim piyasası 40 trilyon Dolar hacminde. Bu nedenle bu durum, Avrupa da dahil olmak üzere, ABD'ye mal satan herkesin ekonomisini daraltacak. Bu durum Türkiye'nin dış ticaret kabiliyetini de daraltacak. Bizim durumumuzda ama şöyle bir ek kötülük var. Biz cari işlemler açığı ile döviz harcamaları arasındaki fark bakımından çok sorunlu bir durumdayız. Bu fark yüzde 2 civarında ise, bu tolere edilebilir bir farktır ama bizdeki fark şu anda yüzde 10 dolayında. 2008-2009 itibariyle 50 milyar Dolar cari işlemler açığına sahibiz, milli gelir 500 milyar Dolar. Bu fark çok büyük. Öyle olunca Türkiye için çok ciddi bir tehlike çanı çalıyor. Türkiye'nin dışardan para bulma ihtiyacı çok artacak. Türkiye yüzde 20 faizle borçlanan bir ülke durumunda. Yunanistan yüzde 5 ile, Mısır yüzde 7 ile, iç savaşlar yaşayan Pakistan bile yüzde 13 ile borçlanırken, bizdeki Hükümet yüzde 20 ile borçlanıyor. Ve, artık kredi mekanizmaları daraldı dünyada. Ekonomik sistem daralınca, bankalar gelirlerini toplayamayınca batmaya başladılar. Türkiye mesela Lehman&Brothers'dan kredi alıyordu, o da batanlar arasında. Yani, bu durumda biz yüzde 20 faizle bile kredi alamayız. Durumumuz şuna benziyor, 100 liramız var, 50 lira da borç almamız lazım ama borç bulamıyoruz. Borç bulamayınca da çocuğun okul taksitleri, kira, değişik ödemeler vs. yapılamaz hale geliyor. Eğer bizim borcumuz az olsaydı, dünyanın bu durumundan daha az etkilenirdik. Ama biz paraya ihtiyacı çok olan ve dünyadan çok miktarda kredi arayan bir ülke durumundayız. Bakınız. Bu Hükümetin 2003-2008 arasında yarattığı ekonomik resim nasıl. Türk şirketlerinin 2003'deki borcu 44 milyar Dolar idi. Şu andaki borçları 180 milyar Dolar. Türk aileleri 5 sene önce 4 milyar Dolarlık bir borcun sahibiydi. Bugünkü borçları 80 milyar Dolar. 5 senede 20 kar artmış borç. İşte, "Ekonomik durum iyi, memnunuz" denen şey bu. Hükümet borca batmış, borca. Bu çok ciddi bir hal. -