Güzel bir konu eline sağlık ama neden Türk ve Dünya tarihine değilde genele açtın yanlışlıkmı var?

Urartular, Başkenti Tuşpa idi. Urartu Devleti en güçlü döneminde (M. Ö. 8-7. yy), günümüzdeki Doğu Anadolu, Kuzeybatı İran, Irak'ın küçük bir bölümü ile kuzeyde Aras Vadisi'ne egemendi. Sınırları kuzeyde Erzurum-Kars Yaylası, güneyde Toroslar, doğuda Urmiye Gölü havzası, batıda Fırat Nehri olarak çizilebilir. Bu geniş ve çoğu zaman dağlar ve vadilerle birbirinden ayrılmış engebeli bölgede özellikle tarım alanları ve buralara ulaşan bölgelerde büyük inşa projeleri yürütmüş ve önemli kentler kurmuşlardı. Urartu orduları bu sınırların ötelerine daha çok yağma seferleri yapmak için ilerlemişlerdi. Urartu ülkesinin kuzeyinde Diauehi , Qulha ve Tariu yerel krallıkları ile bozkırlı Isqugulu toplumları, batısında Hatti , güneyinde Assur doğusunda Mana ve Parşua ülkeleri bulunmaktaydı. Genel Özellikleri Kent ve kale inşa etmede yetenekli, çok iyi taş ustası idiler. Demir silahlar ve savaş aletleri üreten savaşçı bir toplumdu. Doğu Anadolu'da sulama amaçlı ilk göletleri kurdular, kanallar ve karayolu sistemleri geliştirdiler. Bölgedeki zengin gümüş, bakır ve demir yataklarını işlettiler, bu dönemde madencilik çok gelişti. Bazıları dinsel motiflerle süslü, kendilerine özgü kemerler, miğferler, at koşum takımları, situlalar ve kazanlar ürettiler. Fildişi oymacılığı ve mühürcülük gelişmişti. Köken ve Dil Urartular, eklemeli dil yapıları ortak özellikler gösteren Hurriler ile aynı kökenden gelmekteydiler. Urartuca günümüzde ise Doğu Kafkas dil ailesinden Çeçence, İnguşça ve Tuşça ile benzerlikler göstermektedir. Urartu Krallığı'nın tarih sahnesinden kalkmasından oldukça sonra aynı coğrafyada konuşulan Hint-Avrupa dil grubuna ait Ermenice ve onu izleyen Kürtçe ile Urartuca farklı dil ailelerine mensupturlar ve aralarında akrabalık söz konusu değildir. Kronoloji Urartu adına ilk kez M. Ö. XIII. yy'da Assur yazıtlarında Uruatri biçiminde rastlanır. Bu belgelerden anlaşıldığına göre M. Ö. XIII yy ile IX. yy arasında Uruatri ve Nairi gibi toplumlar Doğu Anadolu'da beylik ve aşiretler halinde yaşamaktaydılar. Krallık M. Ö. IX. yy ortasında I. Sarduri ile ilan edilir. İlk Urartu yazıtı ve Van Kalesi'ndeki ilk anıtsal mimari bu krala aittir. M. Ö. VII. yy'daki en güçlü krallardan biri olan II. Rusa'dan sonra ise gittikçe zayıflamış ve M. Ö. VI. yy başlarında tarih sahnesinden çekilmiştir. Urartu krallarının sıradüzeni ve tarihlendirilmesi, daha iyi belgelendirilmiş Assur kralları listesi ile kurulabilen paralellikler yardımıyla sağlıklı hale getirilebilmektedir. Kazılarla İncelenmiş Önemli Merkezler Van Kalesi : Başkent, stadel ve aşağı şehirden oluşuyor. Stadelde yöneticilerin oturduğu saraylar, tapınak, anıtsal kaya mezarları gibi yapılar var. Aşağı şehirde halkın oturduğu sivil yapılar vardı. Aşağı ve Yukarı Anzaf: Yukarı Anzaf'ta Haldi tapınağı, büyük depolar ve surlar Çavuştepe : Büyük bir saray yapısı, Haldi ve Irmuşini tapınakları, depolar, atölyeler ve surlar Toprakkale : Haldi tapınağı Ayanıs : Tapınak, depolar, surlar, aşağı şehir Karagündüz: Höyükte sivil yerleşme, mezarlıkta içinde 80'i bulan sayıda gömü olan 9 oda mezar Altıntepe: Başkent Tuşpa'nın mezarlığı Dilkaya: Höyükte sivil yerleşme, mezarlıkta 3 sandık-oda mezar, küp mezarlar ve kum mezarlar Altıntepe/Erzincan: Tapınak, yönetici yapıları, oda mezarlar Habibuşağı /Elazığ: Sınır kalesi, mezarlar, en batıdaki Urartu yazıtı Giyimli: Mezarlık ve giyimli ev planları mevcuttur Kefkalesi: Saray, tapınak Kayalıdere: Kale, tapınak, kaya mezarları Iğdır: Mezarlık Oşakan/Ermenistan: Arin-Berd : Armavir-Blur : Karmir Blur Horom Bastam Haftavan Tepe Hasanlu: Yazıtların Dağılım Alanı Urartular, yönetim merkezi, kale, anıtsal kaya mezarı gibi inşa programları yürüttükleri ve merkezi bölgeyle sıkı bağlar oluşturdukları bölgelerin çok uzaklarına, yerel beylerin, kabilelerin yaşadığı topraklara da sık sık sefer yapmış ve buralarda yazıt dikmişlerdir. Bu gelenek komşuları Assur'dan da bilinmektedir. Yazıtlar daha çok başkent Tuşpa ve Van Gölü havzasından gelmektedir. Batıda Fırat kıyısında İzoli , kuzeyde Taşköprü , Hanak , Kanlıca ve Gulidzan , güneydoğuda Urmiye Gölü'nün güneyine dağru İran'da Kelişin , Topzava , Taştepe ile doğuda Erdebil'in güneyinde Naşteban ve Razliq tarafından çevrelenen geniş bölgede yazıt dikmişlerdir. Din ve Tanrılar Van/ Meher Kapı anıtındaki yazıta göre, Urartuların inandığı, kutsadığı ve adlarına belirli dönemlerde kurban kestiği 79 tanrı, tanrıça ve tanrısal özellik bulunmaktadır. Bunlardan ilk üç sırayı Haldi, Teişeba ve Şivini paylaşır. Haldi - Urartuların baştanrısı idi. İsim olarak kökeni XIII. yy Assur yazıtlarına kadar inmektedir. En büyük tapınağı Muşaşir'de idi. Teişeba Hurri kökenlidir ve Hititlerde Teşup ile aynı tanrı olmalıdır. Şivini de Hurri kökenlidir. Hititlerdeki Şimegi'nin karşılığıdır. Urartular büyük merkezlerde tanrıları için kule tipi tapınaklar ve açık alanlardaki kayalara kapı görünümlü kutsal nişler yapmışlardı. Ölü Gömme Urartu'da yakarak veya yakmadan gömü

guzelde konuu nerdenmı guzell dedımm tez konum urartulardakı duvar resımlerı ıdı ama yanlıs yerde yer almakta.. kayıp olmasınn hemen tasıyam.. elıne saglık +k