Kanuniyi kanuni yapan eserlerden biri... Eyvallah Kerim kardeş..

ADALET KASRI Yüzyıllar boyu üç kıtaya hükmetmiş bir imparatorluğun payitahtlarından olan Edirne'de tarihi yapılar arasında dolaşıldıkça geçmişin ihtişamlı günlerini hatırlatan tatlı esintileri hissetmemek mümkün değildir. Tunca ve Meriç vadilerinin birleştiği noktada, eşsiz bir doğal güzellikte, verimli tarım topraklarıyla çevrilmiş ticari ve politik önemi olan bir yolun üzerinde, Hadriyanos'un yaptığı surlar içinde düzenli, planlı, ilginç bir müstahkem kent olan Edirne, bu özelliğiyle Osmanlı sultanlarının devamlı ilgisini çekmiştir. Birinci Sultan Murat tarafından 1361 yılında fetholunan Edirne, bu tarihten sonra Türklerin Rumeli'yi fethetme hareketlerinin vazgeçilmez bir üssü olmuş ve II. Sultan Murat'ın cülusuna kadar geçen süre içerisinde sultanlar bu şehri yüksek minareli camiler, ilim-irfan dolu medreseler, yoksulluğun yarattığı sefaleti önlemeye yönelik imaretler inşa ederek süslemişlerdir. Edirne Sarayı ve Adalet Kasrı Türkler Edirne'yi aldıktan sonra burada imar hareketlerine başladıkları gibi, Osmanlı sultanlarının oturmaları için de saraylar, köşkler yaptırmışlardır. Edirne'de Osmanlılar tarafından yaptırılan iki saraydan biri olan ve Saray-ı Cedid-i Amire olarak da bilinen Edirne Sarayı'nın inşası 1451 yılında II. Sultan Murat tarafından başlatılıp Fatih Sultan Mehmet zamanında tamamlanmış, saray uzun yıllar içerisinde yapılan ilavelerle genişlemiştir. Sarayda ilk yıllarda Bab-ı Hümayun, Alay Meydanı, Cihannüma Kasrı, Kum Kasrı, Harem ve Enderun bulunuyor iken; Kanuni döneminde Terazi ve Adalet Kasırları saraya eklenmiştir. İhtiyaç sahiplerinin dilekçe ve arzuhallerini sarayın emniyet teşkilatının başı durumundaki Bostancıbaşı'ya iletilmek üzere, bu kulenin önündeki iki taş sütundan biri olan Seng-i Hürmet Taşı'na bıraktıkları için olsa gerek bu kuleye Adalet Kasrı denilmektedir. Seng-i İbret denilen diğer sütunda ise boğdurulan devlet bü-yüklerinin başları padişahın görmesi için teşhir edilirdi. Adalet Kasrı'nın dilekçe kabulü ve ibret için teşhir dışında da önemli işlevleri var idi. Nitekim; Osmanlı İmparatorluğu'nun merkezi yönetim örgütü öğelerinden olan Divan-ı Hümayun toplantılarının bu kulede yapılıyor olması ve Kanuni Sultan Süleyman'ın Osmanlı İmparatorluğu'nun yasalarını yine bu kulede biraraya toplayarak bir Kanunname oluşturması oldukça önemlidir. Divan-ı Hümayun Toplantıları ve Adalet Kasrı: Divan, devlet adamlarının her türlü kamu işini gözden geçirmek ve halkın dilek ve yakınmalarını dinleyerek yürütme ve yargı kararları almak üzere toplanmaları demektir. Osmanlı sisteminde en önemli ya da yüksek divan, padişahın katıldığı Divan-ı Hümayun'dur. Sultan, sadrazam, öteki vezirler , kazasker , defterdar, nişancı ve Rumeli Beylerbeyi'nden oluşan Divan-ı Hümayun mülki, askeri ve şer'i konularda müzakere ve karar alınan yerdir. Önemli mali sorunlar, toprak meseleleri gibi yöneticilerin tek başlarına karar alamayacakları bütün konular burada görüşülmektedir. Fatih Sultan Mehmet dönemine kadar Sultanın başkanlığında toplanan Divan 1475 yılından itibaren veziriazam başkanlığında toplanmaya başlamıştır. Ancak padişah, arzu ettiği takdirde divanın toplandığı salonun üstünde "kasr- ı adl" denilen kafes pencerenin arkasından divandakilerin haberi olmadan toplantıları takip edebilirdi. Divan-ı Hümayun'da makamlar şikayetleri bizzat dinlediklerinden, divan görüşmelerini "kasr-ı adl"de dinleyen padişah tarafından mahalli idarecilere, halkın şikayetlerini önlemek ve çeşitli sorunlarını çözmek; bey, paşa, kadı gibi güçlü yetkilere sahip kişilerin halkı ezmesini, kanunsuz ceza verilmesini, kanun dışı vergi alınmasını önlemek üzere adaletnameler gönderilmesi mümkün olmuştur. Divan- Hümayun aynı zamanda en üst temyiz kurumu idi. Kaza mahkemelerinde hükme bağlanmış kararlara itiraz edildiği takdirde konu Divan'da görüşülürdü. Divan'ın verdiği kararlar kesindi ve derhal icra edilirdi. İmparatorluk yönetimi açısından böylesine önemli görevleri bulunan Divan-ı Hümayun toplantılarının Edirne Sarayı'ndaki Adalet Kasrı'nda yapılıyor olması bu taş yapının varlığını oldukça anlamlı kılmaktadır. Osmanlı İmparatorluğu'nda Hukuki Yapı ve Adalet Kasrı: Osmanlı Hukuk Mevzuatı iki kısımdan oluşmaktadır: Şer'i ve örfi hukuk. Klasik fıkıh kitapları içinde yer alan ve geçmiş dönemlerde devletin müdahelesinden bağımsız olarak oluşan hukuka Şer'i hukuk, padişahların emir ve fermanlarıyla oluşan hukuka örfi hukuk adı verilmiştir. Padişahların amme hukukuna, idare teşkilatına, ceza işlerine dair çıkardıkları birçok kanun vardır. Bunların çok çeşitli olmaları dolayısıyla biraraya toplanıp standart hale konmaması hak ve yükümlülüklerde eşitsizliklere sebep olmaktadır. Aynı konuda çeşitli sınıf, zümre ve bölgelere göre ayrı kural ve uygulamalar göze çarpar, kodifikasyon söz konusu değildir. "Kanunname" şeklinde bir kodifikasyon ameliyesini başlatan Fatih Sultan Mehmet olmuştur. Osmanlı Devleti'nde tedvin edilmiş olan kanunnamelerin en önemlileri Fatih Sultan Mehmet ve Kanuni Sultan Süleyman'a ait kanunnamelerdir. Fatih'in Teşkilat Kanunnamesi eskiden beri mevcut hükümleri derleyip toparlamaktadır. Kanuni Sultan Süleyman devrinde tedvin olunan kanuname ise yalnızca idari alana özgü olmayıp; idari, hukuki, mali ve cezai alanları, usul hukuku alanını kapsamakta ve böylece daha geniş bir hukuk sahasını kanunlaştırmaktadır. Bu Kanunnamenin ise, Kanuni tarafından sadrazam ve şeyhülislam nezaretinde Edirne Sarayı'ndaki Adalet Kasrı'nda oluşturulması şehrimizdeki bu yapının tarihi değeri açısından oldukça önemlidir. 1361 ile 1453 tarihleri arasında Osmanlı İmparatorluğu'nun payitahtı olan müze şehir Edirne'nin sinesindeki Edirne Sarayı içinde yer alan ve geçirdiği onarımlar sonucu yüzyıllara direnebilmiş olan Adalet Kasrı, bir imparatorluğu yüz-yıllarca yıkılmadan ayakta tutmuş "adalet" kavramını çevresindeki onca yıkım ve felakete direnerek vurgulamıştır. KAYNAKÇA: -GÜLSÜN, Hakan, vd., "Osmanlı Saray Mimarlığında "Devlet"Kavramını Vurgulayan Mimarlık Öğeleri",1. Edirne Sarayı Sempozyumu Bildirileri,25-27 Kasım,1995, T. Ü. Rektörlüğü Yayınları No:16, Edirne,1999. -İNALCIK, Halil, Osmanlı'da Devlet, Hukuk, Adalet, Eren Yayınları, İstanbul -KAZANCIGİL, Ratip, Nilüfer, GÖKÇE, "Edirne Sarayı ve Hekim Beşir Çelebi",1. Edirne Sarayı Sempozyumu Bildirileri,25-27 Kasım,1995, T. Ü Rektörlüğü Yayınları No:16, Edirne,1999. -KUBAN Doğan, "İstanbul`un Batıya Dönük Yüzü:Edirne"1. Edirne Sempozyumu Bildirileri,25-27Kasım 1995, T. Ü Rektörlüğü Yayınları No:16, Edirne,1999. -ONUR Oral, Edirne Kadıları, Kasr-ı Adl, Edirne Valiliği Yayını, İstanbul,1999. -ORTAYLI, İlber, "Osmanlı Bürokrasisinin Özelliklerine Karşılaştırmalı Bir Yaklaşım Denemesi", Osmanlı İmparatorluğu'nda İktisadi ve Sosyal Değişim, Makaleler I, Turhan Kitabevi. -ORTAYLI, İlber, Türk İdare Tarihi, TODAİE Yayınları, No:180, Ankara,1979. -SENCER, Muzaffer " Tanzimata Kadar Osmanlı Yönetim Sistemi", Amme İdaresi Dergisi, C.17, S.2.(Haz.1984'ten ayrı basım), Ankara,1984. -ÜNAL M. Ali, Osmanlı Müesseseleri Tarihi, Genişletilmiş 3. Baskı, Kardelen Kitabevi, Isparta,1999. -http:// www.osmanli.gen.tr/padişahlar/10hayati.html. TurkishOnlyTurkish

Konu içerikleri, konunun işleniş tarzı ve kaynak konularındaki hassasiyetin bu işin nasıl yapılacağının en güzel kanıtıdır. Teşekkür ederim nesta_34.

Sırf bu sütunu görmek için Edirne'ye gidecem..

İlginç bilgiler ve resimler. Teşekkürler...