Umutsuz evlilikler Sadullah Paşa ile Necibe Hanım'ın dört çocuğu olmuş. En büyükleri Asaf Bey, babasının yolundan gidip devletin pek çok kademesinde çalışmış, 1895'te Berlin sefareti başkatipliği sıraşında yine babası gibi yaşadığı bir gönül macerası yüzünden intihar etmiş. Sadullah Paşa öldüğünde, henüz Viyana'da öğrenci olan küçük oğlu Ragıp Bey, eğitimini Almanya'da tamamlamış. Alman ordusunda görev yapan Ragıp Bey, Osmanlı ordusuna gelmek için dilekçe vermiş ve dilekçesi kabul edilmiş. Ancak daha sonra ne yaptığına dair bir bilgi yok. Nazlı Hanım, evlenip dört çocuk sahibi olmasına rağmen bir türlü mutlu olamamış ve bu evliği sona erdirmiş. Onun çocuklarının soyundan gelenlerin bugün neler yaptığına dair elimizde pek bilgi yok. Sadullah Bey'in cenazesinde de bulunan oğlu Nusret Sadullah Ayaşlı ise hakkında en çok bilgiye ulaştığımız kişi. Zaten yazının başında da kendisinden bahsettiğimiz Vanda Ayaşlı Esen, Nusret Sadullah Bey'in gelini. Nusret Sadullah Bey de ağabeyi ve babası gibi devletin hizmetinde çalışmış. Viyana, Brüksel ve Lahey'de büyükelçilik yapan Nusret Sadullah Ayaşlı, ilk evliliğini Kavalalı Mehmet Ali Paşa ailesinden Prenses Rukiye Halim ile yapıyor. Nusret Sadullah Bey, Rukiye Hanım'a yüz görümlüğü olarak da Kanlıca'daki Prenses Rukiye Yalısı olarak anılan yalıyı hediye ediyor. Basında Vanda Ayaşlı Esen'in oturduğu yalı Prenses Rukiye Yalısı olarak geçiyor ama bu doğru değil; çünkü Prenses Rukiye, Nusret Sadullah Beyle ayrıldıktan sonra bu yalıyı satmış. Şu anda bu yalıda Özdemir Atman'ın çocukları oturuyor. Prenses Rukiye ile daha sonra Ayaşlı olmaları nedeniyle Ayaşlı soyadını alan Nusret Sadullah Bey'in üç çocukları olmuş. Emine Tevfika Ayaşlı, Halim Sadullah Ayaşlı ve Hatice Halime Hanım. İlk başlarda iyi giden evlilikleri daha sonra bozulmuş ve ayrılmışlar. Kimilerine göre bunun nedeni yalının başındaki uğursuzluk. Ama gerçek sebebi pek bilinmiyor. Nusret Sadullah Ayaşlı, 1930 yılında Münevver Ayaşlı ile evlenmiş ve 1944'te ölene kadar onunla evli kalmış. Sözün kısası Sadullah Paşa'ya yakıştırılan uğursuzluk çocuklarına da sirayet etmiş. Bir oğlu intihar etmiş, diğerinin akıbeti bilinmiyor, kızı mutsuz bir evlilik yapıp hayata küsmüş ve Nusret Sadullah Bey de başarısız bir evliliğin ardından ikinci kez evlenmiş. Münevver Ayaşlı, Sadullah Paşa Yalısı'na gelin gitmiş. Ama o evin uğursuzluğuna öyle inanmış ki, taşınmak istemiş. Prenses Rukiye Yalısı da Nusret Sadullah Ayaşlı'nın ilk eşine ve çok kaldığından yeni evli çift onun Teşvikiye'de bir apartmanda oturmuş, sonra Beylerbeyi 'nde bir yalı almışlar. Münevver Ayaşlı, bugün Beylerbeyi'nde Villa Bosphorus adlı restoranın verdiği binada 1999'da ölümüne kadar yaşamış. Nusret Sadullah Bey'in çocuklarına, yani üçüncü kuşak Sadullah Paşa ailesine geçmeden önce ikinci kuşakla ilgili bir bilgi daha vermemiz gerekiyor. Sadullah Bey ile Münevver Hanım tüm mirasını küçükken evine alıp baktığı ve son günlerinede ona hizmet eden Fatma Hanım'a bırakmış. Tasavvufa çok meraklı olan Münevver Ayaşlı'nın bu yalıda son dönemlerinde zikir ve sema törenleri yaptığı da söyleniyor. Dokuz kitabı yayımlanan Münevver Ayaşlı, son günlerinde aileyi bir araya getirmeye çalışmış. Nusret Sadullah Bey'in kızı Hatice Halime Hanım'ın torunu Rukiye Kuneralp "Bütün aileyi Münevver Hanım toparladı. Evinde büyük bir çay düzenleyip hepimizi bir araya getirdi. Herkesle görüşürdü" diyor. Münevver Ayaşlı'nın herkesi toplamış olması önemli bir ayrıntı; çünkü öğrendiğimize göre Sadullah Paşa ailesi çok kibar ve iyi eğitimli insanlar olmalarına rağmen, fazlaca alıngan olmak gibi bir huyları var. Dolayısıyla ailede pek çok küskünlük yaşanmış. Münevver Ayaşlı, aile üyelerinin birbirine büyü yaptırdığına inanıyor. Asaf Bey'in çocukları Sadullah Paşa Yalısı'nda oturmaya devam ediyor. Emel Esin o dönemi şöyle anlatıyor: "19. yüzyılda, Seyfullah'ın hatırladığına göre yalıda Sadullah Pasa'nın torunu, Asal Bey'in oğlu Nizameddin oturmaktaydı. Seyfullah'ın Ankara'da Dışişleri Bakanlığı hizmetinde bulunduğu bir gün, hemşiresi ve Nizameddin Ayaslı Bey'in refikası Ferdiye Hanım Çankaya'deki evimize gelerek, yalının izale-i şüyuu davası ile satışa çıkarıldığını bildirdiler. Ferdiye Hanım, yalının aileden çıkmasını istemiyor ve beraber almamızı teklif ediyordu. Nizameddin Bey o sıra yurt dışında sefirdi; imkanları daha fazlaydı ve yalının üçte ikisini aldılar. Ben de, merhum babam Ferid Tek'in mali desteği ile üçte birine sahip oldum. Seyfullah ve ben yalıya sanat eseri gözü ile bakarak restorasyon istemekteydik. Ferdiye Hanım ise, daha ziyade aile hatıralarına bağlı bulunuyordu. Masrafı bizden olmak üzere restorasyona rıza gösterdi. Fakat sonradan, restorasyon neticesinde hatıralarının yok olduğunu görüp çok üzüldü. Nizameddin Bey ise, o sıralarda emekli olmuş ve yalıda yaşama zorluklarını göze alamıyordu. Kalan hisseleri de yine böylece aldık. Az sonra, Seyfullah da sefir olunca şahsi gelirimi, restorasyona sarf imkanını buldum, çünkü zevcim tarafından bütün ihtiyaçlarım karşılanabildi". Daha sonra da Emel Esin, Tek-Esin Vakfı'nı kurup yalıyı vakfa bağışlıyor. 1987'de de vefat ediyor. Seyfullah ve Emel Esin çiftinin de çocuğu olmadığını hatırlatalım.

Sadullah Paşa'nın lanetli yalısı... Sadullah Paşa Yalısı'nın sahibi olan aile, yıllar içinde o kadar felaket yaşamış ki, bu yapının "uğursuz" olduğuna inanmamak mümkün değil. Yalı son uğursuzluğunu Sadullah Paşa'nın oğlunun gelini Vanda Ayaşlı Esen'e yaptı. Yaşlı kadın bir çetenin kurbanı oldu. Biz de Boğaziçi'nin bu güzel yalısını sizin için araştırdık, ortaya en sürükleyici romanları aratmayacak bir hikaye çıktı... Sadullah Pasa Yalısı, Boğaziçi'nin en güzel yalılarından biri. Mayıs ayında Yem Yayın tarafından yayımlanan "Sadullah Paşa ve Yalısı" adlı kitapla yeniden gündeme gelen yalı, Haziran ayı boyunca gazete manşetlerindeydi. Arna durum bu kez farklıydı, çünkü yalı üçüncü sayfa haberlerine konu olmuştu. Sadullah Paşa ailesinden gelen Vanda Ayaşlı Esen'in bir tapu çetesinin kurbanı olması herkesi üzdü ve korkuttu. Halen süren davaya göre Vanda Ayaşlı Esen ve evlat edindiği İbrahim Ayaslı Esen, bir tapu çetesinin eline düşüyor. Esen yalısında aç bırakılarak öldürülüyor, oğlu da çete tarafından kaçırılıp işkence ediliyor. Sekiz ay sonra çetenin elinden kurtulan İbrahim Ayaslı Esen, ifadesini verdikten sonra basına yaptığı açıklamada yaşadıklarını "Bunlar insanlıktan nasibini almamış kişilerdir. Beykoz Tapu Müdürü Gülten Doğantemur da yılan kadının biridir. Çetin Acar, kendisini Ermeni asıllı işadamı olarak tanıtıp yalıya müşteri olduğunu söyledi. Hıristiyan olduğunu belirtip samimiyeti ilerletti. Kız arkadaşını da eşi diye tanıttı. Görüşmek için Şişli'deki ofisine gittim. Burada bana içinde uyku ilacı bulunan çay ikram etti. Uyandığımda yoldaydım. Adana'ya ardından Mersin'e götürdüler. İşkence gördüm. Bir benzinliğin tuvaletinde yerimi bildiren bir not yazarak dışarı attım ve işte o not benim hayatımı kurtardı. Annemin öldüğünü ve yalının satıldığını kurtulduğumda öğrendim. Beykoz Tapu Müdürü yılan başlı o kadın bu işlemler için 300 bin dolar almış. Bankadaki 10 milyon dolar değerindeki ziynet ve manevi eşyalar çalınmış" diyerek anlatmıştı. Bu haber neredeyse bütün günlerce yazılıp çizildi ve ucu Sadullah Paşa'ya kadar ulaştı. Çünkü Vanda Ayaşlı Esen'in soyulduğu söylenen kasasında eşyalarının yanı sıra Sadulah Paşa'ya ait belgeler de vardı. Berlin Antlaşması'nı imzalayan sefirlerin imzalarının bulunduğu yelpaze, elmas, pırlanta, yakut, altın ve incilerden oluşan yaklaşık 50 parça mücevher kısa bir süre sonra ortaya çıktı. Bu olayla birlikte Sadullah Paşa'nın hikayesi herkesin dilinde dolaşmaya başlayınca, biz de ailenin geçmişini araştırmaya başladık ve çıkan haberlerin pek çoğunun gerçekleri yansıtmadığını gördük. Araştırmamız sırasında Sadullah Paşa Yalısı'nı korumak için paşanın torunu Seyfullah Esin'in eşi Emel Esin tarafından kurulan Tek-Esin Vakfı'ndan yardım alamadık açıkçası. Ama vakfın hazırlayıp Yem Yayın'ın bastığı kitap rehberimiz oldu. Sadullah Paşa'nın şu an hayatta olan az sayıdaki akrabalarından Rukiye Kuneralp'in bize anlattığı hatıralar ise hikayedeki eksik yerleri tamamladı. Ortaya Tanzimat Dönemi'nden günümüze ulaşan uğursuzlukları, görkemi ve tanıklıklanyla roman tadında bir hikaye çıktı. İntihar mı, cinayet mi? Sadullah Paşa'nın hikayesi 1838'de başlıyor. Aslen Ayaşlı olan Sadullah Paşa, o yıl babasının görevi nedeniyle Erzurum'da doğmuş. Yalı, bir Osmanlı aydını olarak yetiştirilen Sadullah Paşa'ya babası Esad Muhlis Paşa'dan kalmış, Sadullah Paşa, kardeşlerinin hakkını ödeyerek yalıya tek başına sahip olmuş ve siz deyin tesadüf biz diyelim uğursuzluk o yıllarda başlamış. Yalıyı araştırırken kapısını çaldığımız ve yalının restorasyonunda bulunan Mimar Yaman İrepoğlu "Boğaziçi yalılarının hep bir uğursuzluk hikayesi vardır. Kimseye hayır etmemiştir" demişti. Bu hikayeyi öğrenince ona katılmamak mümkün değil. Sadullah Paşa'ya tekrar dönersek, Tanzimat döneminin önemli aydınlarından ve devlet adamlarından biri olduğunu çeşitli kaynaklardan öğrendik. Sadullah Paşa Farsça, Fransızca ve Almanca biliyormuş ve kimya okumuş. Osmanlı hükümetinin çeşitli kademelerinde çalıştıktan sonra 1877'de Osmanlı-Rus Savaşı'nın başlaması üzerine Berlin Sefirliği'ne atanmış. Bu savaşın Osmanlılar'a büyük zararlar vermesi sonucunda imzalanan Ayastefanos Antlaşması'na ve Berlin Kongresi'ne Osmanlı İmparatorluğu'nun temsilcisi olarak katılmış. Bu görüşmeler süresinde kurduğu iyi ilişkiler üzerine II. Abdülhamit, 1881 'de kendisine paşa unvanı ve vezirlik rütbesi vermiş. Sadullah Paşa, daha sonra da Viyana Sefirliği'ne atanmış. Ama ülkesinden ve eşi Necibe Hanımla çocukları Nazlı Hanım, Ragıp Bey, Nusret Sadullah Ayaşlı ile Asaf Bey'den ayrı kalması onu gün be gün bir bunalımın eşiğine sürüklemiş. Üstelik padişah onun ülkesine dönmesine de izin vermemiş. Bir çöküntünün eşiğine gelen Sadullah Pasa, elimizdeki kaynaklara göre sefirlikte oda hizmetçisiyle ilişkiye girmiş. Kadın hamile kalınca zor günler başlamış. Bu işten sıyrılmanın yollarını ararken iyice çökmüş Sadullah Paşa. Sonunda böyle bir olaya karışmayı onuruna yediremeyip intihar etmeye karar vermiş. Aldığı hortumun bir ucunu gaza bağlayıp, diğer ucunu ağzına sokmuş ama hemen ölmemiş. Sefirliktekiler onu kurtarmış ve tedavi etmek için her akşam şampanya içirmişler. Bir süre iyileşir gibi olsa da daha sonra kötüleşmiş ve 1891'de vefat etmiş. Sadullah Paşa'nın oğlu Nusret Sadullah Ayaşlı'nın ikinci eşi Münevver Ayaşlı, paşanın intihar hikayesine kesinlikle inanmamış. 1999'da ölen ve çeşitli gazetelerde köşe yazarlığı yapıp, pek çok kitabı yayımlanan Münevver Ayaşlı "İşittiklerim, Gördüklerim, Bildiklerim" adlı kitabında, "Yakınlarda bir gazete Sadullah Paşa hakkında pespaye ve uydurma bir aşk hikayesi yazdığı gibi Selanik dönmesi bir profesör bayan da sefaretteki bir oda hizmetçisiyle Sadullah Paşa'nın aşk hikayesini bir tiyatro piyesi olarak sahneye koyma müsaadesi istiyor" diye yazmış. Yine aynı kitapta Münevver Ayaşlı Sadullah Paşa'nın vefatında dört evladından yalnız Nusret Bey, Viyana'da. Şayet böyle bir şey olsaydı uzun seneler hayat arkadaşlığı ettiğimiz zamanlarda muhakkak bana naklederdi. Zira böyle çok beşeri zaaftan dolayı çok hürmet ettiğim, saygı duyduğum ve sevdiğim babası Sadullah Paşa hakkında, ne fikirlerimde ne nişlerimde bir değişiklik olmayacağını zevcim pek iyi bilirdi" diye yazıyor. Sadullah Paşa, yıllardır hasret kaldığı ülkesine ancak ölünce dönebilmiş. Cenazesi oğlu Nusret Sadullah'ın da hazır bulunduğu devlet erkanıyla İstanbul'a getirilerek Sultan II. Mahmut Haziresi'ne gömülmüş. Eşi Necibe Hanım ise Sadullah Paşa'nın ölümünü öğrenince şuurunu kaybetmiş ve öldüğü yıl olan 1917'ye kadar, gençken Sadullah Paşa'nın ona pembenin çok yakıştığını söylemesinden yola çıkarak her gün pembe elbisesini giyip yalının bahçesinde eşini beklemiş. Yalının ilk kuşağı hayata bu şekilde veda etmiş.