Çoğu dizüstü bilgisayar üreticisi pillerini herhangi bir zorlama izini hemen belli edecek şekilde tasarlar. Pilleri kendi başınıza açmanızı iki neden dolayı önermiyorum: 1) Yanlışlıkla tornavidayı elinizden kaçırırsanız ve hücrelerden birisini kısa devre yaparsanız zarar görebilirsiniz! 2) Bir dizüstü bilgisayar pilini tekrar bir araya getirmek zor bir iştir! Dizüstü bilgisayar pilini açmak için bazı geçerli nedenler olabilir: 1) Pilinizi yakmışsınızdır ve kendiniz müdahale etmek istiyor olabilirsiniz. 2) Daha fazla başarım istiyorsunuzdur ve piliniz üzerinde değişiklik yapacaksınızdır. Dikkat edin ne yaptığınızı bilmiyorsanız ne ben ne de THG Publishing LLC sonuçlarından sorumlu tutulamaz. NiMH Pillerin İçi İşte size güzel bir Toshiba 9.6V 3000 mAh NiMH pil. Her ne kadar bu eski bir teknoloji olsa da bunu daha sonra farkları görmek açısından Dell Li-ion pille karşılaştıracağım. Pilin üzerinde herhangi bir ek yeri görünmüyor ancak pilin altı şu şekilde: Çok işe yarayan genelde küçük olan açıklıkları görebilirsiniz. Ancak buradaki biraz büyük ve tornavida girebilir. İşte! Açıyoruz. Gördüğünüz gibi kenarlarda bazı izler bıraktığından tornavida bu konuda çok işe yarayan bir alet değil. Bir kenarı biraz kaldırdıktan sonra diğer kenarları da dikkatlice açıyoruz. Toshiba içeride son derece temiz bir iş çıkarmış. Neredeyse her santimetre küp NiMH hücrelerle doldurulmuş. Kabuğu soymaya devam edelim. Gördüğünüz gibi sağ tarafta bulunan pil bağlantıları doğrudan pil hücrelerine bağlanıyor. NiMH teknolojisi son derece güvenlidir bu yüzden herhangi bir koruma mekanizması kullanılmamış. Yanlışlıkla kısa devre yapmamak için bağlantıların üzerine yağlı kağıt konulmuş. Yağlı yalıtım kağıdını da kaldıralım. Burada görülen kırmızı sağlam plastik 4 NiMH hücresini bir set halinde koruyor. Bu setlerden pilin içinde iki adet bulunuyor. Toshiba'nın kutunun şekline uygun olan standart dışı piller kullanması gerçekten ilginç. Genellikle pil hücreleri, bildiğiniz AA büyüklüğündeki alkalin pillere benzer silindir şeklinde olurlar. Bu pilde Toshiba başarımı daha da arttırabilmek için kutunun her yerini tam olarak dolduran NiMH pilleri tercih etmiş. Pilin tamamı 9.6 V 3000 mAh olarak tanımlandığından iki adet 4.8V 3000 mAh set kullanıldığını anlıyoruz. Her bir set de muhtemelen 1.2 V 750 mAh kutu şeklinde hücrelerden oluşuyor. Bu pil nispeten eski bir dizüstü bilgisayardan alındı. NiMH pil teknolojisinin ne kadar ilerlediğini görmeniz için aşağıya Ebay'den 1.99 $ fiyatla satın aldığım bir set pilin resmini koydum. Bu NiMH pillerin bir tek tanesi yine 1.2 V gerilime sahip ve yukarıda içini açtığımız kutudakilerden 3.6 katı daha fazla enerji depolayabiliyor. Eğer bu kutunun içindeki pilleri değiştirmek isteseydim toplamda 9.6 V 10,800 mAh gücünde yaklaşık 3.6 kat daha fazla enerji sunabilen bir dizüstü pili yapabilirim. Ama şimdilik bu projeyi bir kenara bırakıyoruz. Li-Ion Pillerin İçi Şimdi de daha yeni bir teknolojiye sahip olan Dell Lityum-İyon pillere bakalım. Bu pil elimdeyken bozuldu. 14.8 V ve 3600 mAh değerlerine sahip. Her ne kadar Dell'in bu pilinin ek yerleri kolayca görülüyor olsalar da son derece sağlam şekilde kapatıldıklarını söyleyebiliriz. Tornavidanın ucuna bakarsanız ek yerinin ne kadar sıkı kapatıldığını görebilirsiniz. Fakat biraz da şansın yardımıyla pil bağlantısına yakın bir yerde ek yerinin biraz genişlediğini fark ettim. Bu kısma tornavidayla ufak bir müdahale ile sonuca ulaştım. Ek yeri boyunca dikkatlice ilerledikten sonra içerde farklı bir marka karşımıza çıkıyor. Bu şaşırtıcı bir durum değil. Eğer son haberlere dikkat ettiyseniz Sony Energytec fabrikasının bir süredir Dell'e pil ürettiğini duymuşsunuzdur. Gördüğünüz şey 5 LED göstergeli Sony Li-Ion şarj devresidir. Toshiba'nın piliyle karşılaştırıldığında bu ürün çok daha karmaşık bir devreye sahip. NiMH pile dikkat ettiyseniz bağlantı uçları doğrudan pillere bağlanıyordu arada herhangi bir şey yoktu. Bu kadar karmaşık devreler neden kullanılıyor? Daha önce de söylediğim gibi Li-Ion piller çok kolay bozulabiliyorlar. Eğer tabloyu hatırlıyorsanız tehlikeli durumların oluşmasını engellemek için bir koruyucu devre şart. Biraz daha derinlere inelim: İki set dört yeşil pil. Bunlar da AA pillere çok benziyorlar fakat öyle değiller. Temelde aynı şekilde üretiliyorlar fakat farklı kimyasallar ve boyutlara sahipler. Yakından bakalım: Bunlar Sony Energytec 18650GR hücreler. Bu hücreler pek çok modelde sıkça karşımıza çıkıyorlar ve 1800 mAh 3.7 V tanımlamalarına sahipler. Bütün paket 3600 mAh ve 14.8 V olarak belirtilmiş. Resimden de görüldüğü gibi hücreler ikili gruplar halinde seri olarak bağlanmışlar. Yani her set 7.4 V 3600 mAh özelliklerine sahip. 14.8 V değerine ulaşabilmek için her bir çift diğerlerine seri olarak bağlanıyor. Genellikle piller birbirine bağlanan daha küçük hücreler halinde üretilirler, bunun birkaç nedeni vardır: 1) şarj devresi basitleştirilebilir; 2) şarj mekanizması farklı setleri daha düşük gerilim değeriyle doldurabilir; 3) hücrelerden herhangi birisi bozulduğunda şarj devresi onu devre dışı bırakabilir. Bazı yeni koruma devreleri olası bir patlama durumunu önceden fark edip sıcak gazların çıkışını kolaylaştırarak patlamayı önlemek için pilin üzerinde bulunan bir basınç düşürme deliğini açabiliyor. Sonuç Pillerin Geleceği Çoğu büyük markanın pilleri Japonya tarafından üretiliyor ve bunların da önemli bir kısmı Sony Energytec imzalı. Bunun temel nedeni pil teknolojisi konusunda Sony'nin ileri seviye tecrübeye ve bilgiye sahip olmasıdır. Gördüğünüz gibi Sony pil teknolojisinin daha güvenli olması konusunda ciddi ilerleme kaydetmiş fakat yine de bu ürünleri %100 güvenli yapmak imkansızdır. Şu ana kadar bildirilen patlayan pil haberlerinin büyük bir çoğunluğunda üzerinde herhangi bir koruma devresi olmayan Çin malı isimsiz piller başrol oynuyor. Ancak bu durum markalı pillerin herhangi bir sorun yaratmayacağı anlamına da gelmez. Pil teknolojisinin geleceği ne olacak? Yakıt hücreli piller konusunda büyük bir umut var. Bu teknoloji, benzin gibi yoğun enerji taşıyabilen bir sıvının veya jelin bir çeşit depolama kutusu içinde taşınabilir aygıtınıza yerleştirilmesini gerektiriyor. Alkol ya da diğer hidrokarbon sıvılar yüksek yoğunlukta enerji taşıdıkları için tercih ediliyorlar. Bu teknolojinin gelişip, günümüz pil yapısının yerini alıp alamayacağını bekleyip göreceğiz. Dikkat Edilmesi Gereken On Şey Dizüstü bilgisayar pilinizi serin tutun ve hem bilgisayarınızın hem de pilinizin ömrünü ciddi şekilde uzatın. "Hızlı şarj" özelliği olan bilgisayarlar pil ömrünü çok çabuk harcarlar. Pilinizi sık sık doldurma boşaltma döngüsüne sokarsanız daha çabuk eskimesine neden olursunuz. Pilleri karşılaştırmak için Watt-saat birimini kullanın (gerilim x mAh / 1000). İyi bir nedeniniz yoksa dizüstü bilgisayarınızın pilini açmayın! Li-ion %100 güvenli değildir fakat bir patlamanın sizin başınıza gelme ihtimali çok düşüktür. NiMH piller daha güvenlidir fakat kapasiteleri düşüktür. Li-ion piller sıcak dizüstü ortamı nedeniyle 12-18 ay içinde eskirler. NiMH pilin ömrü genellikle döngü şeklinde belirtilir (300 doldurma ve boşaltma). Basit görünen dizüstü bilgisayarınızın pili son derece renkli bir içeriğe sahip olabilir! Yayın Tarihi: 10 Kasım 2006 Hazırlayan: Calvin Chu Çeviren: Hamdi Kellecioğlu Bölüm: Taşınabilir Aygıt Ek Bilgi / Düzenleme: Mr.666 1337

Giriş Son zamanlarda ne zaman bir haber sitesine girsem yeni bir patlayan taşınabilir aygıt haberiyle karşılaşıyorum. Birkaç yıl önce pantolonun cebinde patlayan ya da arabanın içinde bırakıldığı için yangın çıkaran cep telefonu haberleri bir anda artış gösterdi. Bu tür olayların çoğunluğu gizlendi ve daha mahkemeye bile taşınmadan büyük bütçeli firmalar tarafından susturuldu. Bu arada teknoloji de gelişimini sürdürüyor; artık mp3 çalıcılar bir uzay mekiğinin sistemlerinden daha güçlüler, cep telefonları SETI arama projesine katkı yapabiliyorlar ve daha da iyisi dizüstü bilgisayarlar öyle güçlü bir noktaya geldiler ki artık donanımsal cephanelik olarak bile adlandırılabilirler. Peki, arka planda neler oluyor? Neden alçakgönüllü gariban piller? Eğer bloglara inanıyorsanız eski alçakgönüllü dost birden bire çıldırabiliyor. Pillerle ilgili sorunları biraz daha belirginleştirmek ve bu hayati donanımı daha iyi anlayabilmek için otopsiye girişmemiz gerekiyor. Öncelikle Google aramasıyla başlayalım: 73,000 arama sonucu sizi şaşırtmasın en iyi ihtimalle hafif yanıklarla kurtulmuşlardır! Daha da komiği uçağa binmek için sıra beklerken patlayan dizüstü pili. Bu arkadaş durumu açıklamak için gerçekten çok zaman harcamış olmalı! Bir de Yahoo çalışanlarından birinin patlayan bilgisayarı haberi var, bina saatlerce boşaltılmak zorunda kalmıştı! Eğer pillerin nasıl çalıştığını ve ne güvenlik önlemlerinin olduğunu merak ediyorsanız okumaya devam edin. Genel Bakış Herkesin farklı bir düşünme mekanizması olduğundan pilleri birkaç farklı yoldan anlatmayı deneyeceğim. Öncelikle pillerin en basit şekliyle nasıl çalıştığını daha sonra da kendi dizüstü bilgisayarımın pillerini açarak içlerinde ne olduğunu size göstermeye çalışacağım. Bu arada da pil ömrünü uzatmak için neler yapmanız gerektiği ve güvenlik uyarıları gibi bilgiler vereceğim. Su Kulesi Ve Pil Benzerliği Elektronik bileşenleri anlamak açısından suyla benzerlikler kurmak yardımcı olabilir. Yani işleri kolaylaştırmak için elektronlar ve kablolar yerine su ve boruları kullanabiliriz. Bu bakımdan pilleri bir su kulesi olarak düşünebiliriz: Kapak açıldığında depodaki su boşalıyor ve pompa sayesinde yeninden dolduruluyor. Her su kulesi farklı yükseklik ve boyutlara sahip olabilir bu yüzden farklı kapasitelere ve basınçlara sahiptirler. Yani benzerliği kuracak olursak: gerilim = basınç, kapasite = depo büyüklüğü ve akım = akış hızı. Pompayı da duvardaki elektrik prizi olarak düşünebiliriz. Farklı pil kimyası bu benzerlikte farklı depo üretim tekniklerine benzetilebilir: duvar kalınlığı, malzeme, şekil, basınç sınırları gibi. Ayrıca güvenlik açısından benzerlik kurarsak deponun kaldırabileceğinden daha hızlı su doldurur veya boşaltırsanız depoya zarar verirsiniz! Piller söz konusu olduğunda da bu durum aynen geçerlidir. Yüksek enerji yoğunluğu sunabilen Lityum-iyon pilleri de aynı depolama alnına daha fazla su alabilen depolar olarak düşünebilirsiniz. Herhangi bir dizüstü piline bakarsanız genellikle aşağıdaki resme benzer şekilde tanımlamalar görürsünüz: Bu pile baktığımızda diğer pillere göre nispeten düşük gerilimli ve yüksek kapasiteli olduğunu görüyoruz. Bu pili bir su kulesi olarak düşünürsek çok alçak fakat büyük depolama alanı sunan bir kule düşünmemiz gerekiyor. Çok fazla su depolayabiliyor fakat çok fazla basınç sunamıyor. Bu pille fazla gerilime ihtiyaç duymayan bir sistemi çalıştırabiliyorsunuz fakat pili yeniden doldurmadan önce uzun bir süre sistem çalışabiliyor . Bu özellikler küçük dizüstü serisi Sony TX için mükemmel uyuyor. Pil Teknolojisi Günümüzde en çok kullanılan iki pil kimyası vardır Nikel Metal Hidrid ve Lityum-iyon . Her iki teknolojide eski Nikel-Kadmiyum pil teknolojisinin yüksek yoğunluk eksikliği ve hafıza etkisi gibi eksikleri üzerine yapılan geliştirmelerle ortaya çıkmıştır. Pillerin Doldurulması Ve Bakımı Her yönden Li-ion piller çok titizler. Yukarıdaki tablodan da görebileceğiniz gibi bu tip pillerin bozulması için çok küçük şeyler yetebiliyor. Fazla ısıyı veya fazla soğuğu sevmezler. Derin boşalma , hızlı doldurma veya boşaltma gibi şeylerden nefret ederler. Eğer piller boşken çalıştırmaya çalışırsanız hemen bozulurlar. Diğer taraftan NiMH piller nispeten daha güvenli ve daha az zehirlidir. Bu tip piller yüksek sıcaklıkları sevmezler ve bir rafta unutulurlarsa birkaç ay içerisinde boşalırlar. Tekrar tam kapasite çalışabilmeleri için birkaç kez doldurup boşaltma döngüsünün uygulanması gerekir. Yanlış kullanım yüzünden ortaya çıkabilecek sorunlardan kaynaklanan patlama tehlikesi azdır. Her ne kadar blogların ve gazetelerin söylediğine ters olsa da satılan milyonlarca pilden sadece birkaç yüz tanesi alev alır ve bunlarında çok küçük bir kısmı patlar. Böyle bir şeyin başınıza gelme ihtimali kafanıza bir meteor düşmesi ihtimalinden daha azdır. Ancak Li-ion pilleri düzgün kullanmazsanız kapasitelerini kolayca kaybederler bu yüzden "bakım ve besleme" önemlidir. Pil Ömrünü Kısaltmak İçin 1. Yöntem: Pişirme Neredeyse bütün yeni dizüstü bilgisayarların sıcaklığı uzaklaştırmak için bir fanı vardır. Ancak ne yazık ki bazen yanlış kasa tasarımı yüzünden ısı doğrudan pillerin üzerine aktarılır. Özellikle Li-ion piller için pişirme etkisi dediğimiz bu durum pil ömrü için bir numaralı düşmandır. %40 dolu konumda soğuk bir ortam saklanan Li-ion piller on yıl boyunca bozulmadan bekleyebilir. Ancak duvara takılı bir dizüstü bilgisayarın içinde pişirildiklerinde ömürleri 12-18 aya kadar düşer. Eğer aradan bir yıl geçtikten sonra dizüstü bilgisayarınızın eskisi kadar uzun çalışmadığını düşünüyorsanız cevap belli: Sıcaklık! Bilgisayarınız duvara takılıyken pili sisteminize bağlı kullanmak elektrik kesilmelerine karşı bir önlem sağlayabilir ancak çoğu zaman pilinizin ömrünü fazla ısıdan dolayı tüketir. Bu durum dizüstü bilgisayar soğutucularının işe yaradığını gösterir mi? Belki! Peki dizüstünüz hep masaüstünde duruyorsa? Pilinizi dolu bir şekilde buzdolabında tutmak daha iyi olmaz mı? Pil Ömrünü Kısaltmak İçin 2. Yöntem: Hızlı Doldurma Pil kimyasından bağımsız olarak pek çok dizüstü bilgisayar pil hücrelerini hızlı doldurmaya çalışır. Hızlı dolum işlemi pilinizin ısınmanıza neden olur ve pilin içindeki kimyasal maddelerin buharlaşarak kaybolmalarını sağlar. Eğer su kulesi benzetmesini hatırlarsanız depoyu yüksek basınçlı suyla hızlı bir şekilde doldurduğunuzu düşünün. Bu durum pilinizin çok daha çabuk eskimesine neden olacaktır. NiMH piller genellikle birkaç yüz kere doldurma boşaltma döngüsüne sahipken hızlı şarj işlemi bu döngü sayısını ciddi şekilde azaltır. Ek olarak pilinizde olan herhangi bir hatanın daha da kötü olmasına neden olur. Dizüstü üreticilerinin isteğe bağlı olarak pil doldurma hızını düşürebilen bir ayar koymaması gerçekten üzücü. Satın Alma İpuçları Sonuç olarak bir gün yeni bir pil almak zorunda kalacaksınız. Hatta çoğu zaman daha yüksek kapasiteli bir pil çıktığında ötekinin eskimesi beklenmeden piller değiştirilir. İki pili karşılaştırmak için en temel kural şudur: Kapasiteyi Gerilim ile çarpın ve Watt-Saat değerini bulmak için 1000'e bölün. Örnek olarak: Kullandığınız pil üzerindeki mAh ve gerilim değerlerini okuyun. Daha sonra bunları çarpın ve çıkan sonucu 1000'e bölün. Eğer pilinizin üzerinde Ah yazıyorsa zaten 1000'e bölünmüş olarak geldiğinden yeniden bölmenize gerek yoktur. Eğer elinizde 10.8V @ 4400 mAh piliniz varsa: 10.8 x 4400 / 1000 = 47.52 veya kabaca 48 Watt Saat . Bu sayı herhangi iki pili karşılaştırabilmeniz için tek bir enerji ölçüsü kullanabilmenize imkan sağlıyor. Elinizdeki pil 48 Wh değerine sahipse ve reklamlarda 95 Wh değerine sahip bir pil gördüyseniz şu anki pilinizden iki kat daha iyi olduğunu düşünebilirsiniz. Düşük ve yüksek kapasiteli piller genellikle hücre sayısına göre belirlenebilir. Daha fazla hücre daha büyük pil demektir. Aşağıdaki resimde 12 hücreli pil kullanıldığında bilgisayar birkaç santim yükseliyor. Eğlenceli Bölüm: İki Dizüstü Bilgisayar Pilinin İç Yapısı Pillerin teorisinden biraz bahsettikten sonra korkutucu otopsi aletlerimi ortaya çıkarmanın ve bir dizüstü bilgisayarın pilinin içinde ne olduğunu görmenin vakti geldi. Bir şeyin altında yatan teknolojiyi anlayabilmek için en iyi şey onu parçalara ayırmaktır. Patlayan piller söz konusu olduğunda pek çok insan üreticinin kesinlikle pillerin içini açmayın talimatına uyarlar. Bu benim için geçerli değil... Mr.

İyi bir çalışma olmuş, güzel paylaşım teşekkür ederiz. Konuyla ilgili olunca ayrıca eklemek istedim. Çoğunuzun bildiği gibi pillerin patlama tehlikesi olması sebebiyle, uçaklara yolcuların dizüstü bilgisayar sokmalarına izin verilmiyordu. Yapılan testler sonucunda sadece HP laptoplar bu konuda güvenlik testlerinden geçmişler. Yani uçağa binerken yanınızda sadece HP marka Laptop alabilirsiniz. Diğerlerine halen izin verilmiyor. Bu da aklınızın bir köşesinde