Kurt veya boz kurt , köpekgiller familyasının en yaygın ve en iri türü. Köpek, boz kurdun bir alt türüdür. Gri kurt ya da orman kurdu olarak da bilinen boz kurt, dünyadaki en yaygın ve en çok bilinen kurt türüdür ve bu nedenle sıklıkla kurt sözcüğü ile eş anlamlı olarak kullanılır. Güneydoğu ABD'de bir zamanlar yaygın olarak bulunan kızıl kurt boz kurttan daha küçüktür. Yakın zamana kadar çakal olduğu düşünülen Habeş kurdu ise Etiyopya'nın dağlık bölgelerinde yaşar. Bu sayfa genel olarak boz kurt hakkındadır. Özellikleri Daha yakından incelendiğinde vücudunun köpekten daha uzun, göğsünün daha yüksek ve daha ince olduğu görülür. Kurtların kafası büyük, kulakları kısa, püsküllü kuyrukları vücutlarının üçte biri uzunluktadır. Renkleri alt türlerine göre yöresel olarak değişir, beyaz, krem rengi, sarımsı, kızıl, gri ve siyah olabilir. Avrupa'nın ve Asya'nın fazla sıcak olmayan bölgelerinde boz kurtlar çoğunluktadır. Daha kuzeye gidildiğinde siyah ve beyaz renkli kurtlara rastlanır. Kurtların boyutları da yöresel olarak değişir: En büyük kurtlar Doğu Avrupa, Alaska, Orta Rusya, İskandinavya ve Kuzeybatı Kanada'da görülür, 160 cm vücut uzunluğuna (+ 52 cm kuyruk) ve ayakta dururken 80 cm boya erişirler. Bu kurtlar 65-80 kg ağırlığa kadar ulaşabilir. En küçük kurtlar Ortadoğu, Akdeniz çevresi, Meksika ve Arap Yarımadası'nda bulunur, ancak 80 cm vücut uzunluğuna (+ 29 cm kuyruk) ve 20-30 kg ağırlığa ulaşırlar. Köpek ile kurt arasındaki farklar Genelde kurtları köpeklerden ayırt etmek mümkündür, ama bazen bir türün kurt olduğunu tespit etmek çok zor olabilir. Kurtlar kuyruklarını çoğu zaman yatay ya da hafif dik tutarlar ama köpeklerin kuyrukları çoğu zaman dik ya da kıvrık durur. Özellikle kafatasları çok farklıdır: Göz yüksekliği, kulak içi, Praesphenoid, Basis vomerus, Fissura petrobasialis, çene ve kesicı dişler kurtlarda ve köpeklerde birbirinden farklıdır. Kurtlar senede bir kez yavru yapar, köpekler ise çoğunlukla iki kez yavrular. Bir ayak izinin kurda mı yoksa köpeğe mi ait olduğu, izlerin sayısı ile tespit edilebilir. Kurtlar arka ayakları ile ön ayaklarının bastığı noktaya basarlar. Dağılımı İnsanlar tarım ve sürü hayvancılığını geliştirmeden evvel, kurt, dünyanın en yaygın yırtıcı hayvanıydı. Tüm Avrasya'da, Kuzey Afrika ve Kuzey Amerika'da yaygındı. Ancak özellikle Batı Avrupa gibi yoğun yerleşim olan gelişmiş ülkelerde insanlarca soyu tüketildi. Günümüzde Doğu Avrupa, Balkan yarımadası, Kanada, Sibirya, Moğolistan ve İran'da kurtların bulunduğu büyük bölgelere rastlanır. Bunların dışında sadece, yalıtılmış (bazen 100'den az hayvan bulunan) ufak bölgeler bulunur. Çok iyi uyum sağlayabilen bir hayvan olan kurt, kuzey kutbunun buz çöllerinden, Orta Asya'nın ve Kuzey Amerika'nın kum çöllerine kadar farklı habitatlarda yaşayabilir. Çoğu kurt, bozkırlarda ve ormanlarda yaşar. Erken çağlardan beri insanların sahip çıktığı açık alanlardan ormanlara kaçması yüzünden bir orman hayvanı olarak tanınmıştır. Davranışlar, sosyal yaşam Kutup kurdu Ara sıra yalnız gezen kurtlara rastlanırsa da, genellikle bir sürüye bağlı olarak yaşarlar. Bir kurt sürüsü, anne, baba ve yavrularından oluşan bir ailedir. Kurtlar, ev köpeklerinden daha geç, ancak iki yaşında üreyebilir, bu nedenle iki yaşını dolduruncaya kadar ailelerinin yanında kalırlar. Bir önceki senenin yavruları kendilerinden küçük kardeşlerine bakarak ebeveynlere yardımcı olur. Anne ve baba, çocuklarına karşı daima serttir, bu yüzden sürünün içindeki hiyerarşi bellidir ve kimse otoriteyi sarsmaya cesaret etmez. Akraba olan iki kurdun çiftleşmesi hiç görülmemiştir. Kurtlar çiftleşmek için yabancı bir kurt bulamazlarsa ömür boyu çiftleşmezler. hiç görülmesede, köpekler ve kurtlar hala günümüze kadar aralarında çiftleşebilir ve yine yavrulayabilen yavrular dünyaya getirebilirler. Bazı eski kitaplarda bir kurt sürüsünün yapısı şöyle tarif edilir: ".. Sürünün başı alfa çiftidir ve onların dışında hiçbir üye çiftleşip yavru yapamaz. Sürünün içinde her üyenin farklı statüsü vardır. Sürünün içinde en son sırada, herkesin sataştığı bir "Kara koyun" vardır. Ara sıra kurtlardan birisi alfa üyelerine baş kaldırır ve kendi statüsünü yükseltmek için onunla dövüşür." Akraba olmayan kurtların bilimsel araştırmalar için bir araya kapatılarak izlenmesi sonucu ortaya konulan bu bilgiler doğadaki gerçekleri yansıtmaz. Bu şekilde bir araya getirilen yabancı kurtlar neredeyse her gün dövüşür. Kurtlarda gebelik yaklaşık 60 gün sürer. Genellikle 3 ila 6 (en az 1, en fazla 14) yavru doğururlar. Beslenme Kurtlar en çok otobur memeliler ile beslenir, ama daha iyi bir şey bulamayınca kemirgenler ve kuşlar gibi küçük hayvanları da avlarlar. Gıdanın kıt olduğu zamanlarda leş bile yiyebilirler. Diğer bazı yırtıcı etoburlar gibi vitamin ihtiyaçlarını sadece otobur hayvanların mide içeriği ile gidermezler, kendileri de ara sıra böğürtlen ve diğer yabani meyveleri yerler. Ayrıca yavru kurtlar böcek de yer. İnsanlar ve kurtlar Belgeler, 14.000 yıl evvel, kurtların insan çöplerini yiyerek onlara yaklaşması ve insanların kurtların kabiliyetlerinden faydalanma isteği ile ilk köpeklerin evrildiğini gösterir. Ama günümüzdeki moleküler genetik araştırmaların sonucunda ev köpeklerinin çok daha erken, 100.000 yıl evvel kurtlardan koptuğu tespit edilmiştir. Nerdeyse hiç görülmesede, köpekler ve kurtlar hala günümüze kadar aralarında çiftleşebilir ve yine yavrulayabilen yavrular dünyaya getirebilirler. Mitoloji Roma şehrinin kurucuları Romulus ve Remus'u emziren kurt, antik heykel, bebek figürleri 15. yy'dan Boz Kurt Kurt, dünyanın çeşitli kültürlerinde farklı şekilde mitolojiye yansımış, bazen hayranlık duyulmuş, bazen de tehlike olarak görülüp nefret edilmiş bir türdür. Avrupa kültürlerindeki masallarda ve efsanelerde çoğunlukla tehlikeli ve nefret edilen bir kötülük sembolü olarak geçer. Bu kötü yansımanın bazı örnekleri, İskandinav mitolojisindeki dev kurt Fenrisulfr ile Skoll ve Hati karakterleri ve kurtadam efsanesidir. Ortaçağ Almanyası'ndan kalan Kırmızı Şapkalı Kız masalı ve bazı diğer masallarda da kötülüğün sembolü bir kurttur. Öte yandan, antik Roma kültüründe, kurt, Roma şehrinin kurucuları Romulus ve Remus'u emziren kutsal bir yaratıktır. Orta ve Kuzey Asya kültürlerinde ve bu kültürlerle eski bir bağı olan Kuzey Amerika yerli kültürlerinde kurt daima hayranlık duyulan ve kutsal sayılan bir hayvan olarak karşımıza çıkar. Türklerde, Kuzey Amerika'nın Erokez, Aleut ve Tlingit halklarında kutsal ata ve halkın totemi olarak görülür. Alaska'da yaşıyan Aleut halkı, atalarının ruhlarının kurtların içinde yaşadığına inanır ve her sene göç eden bufalo sürüleri geldiğinde vahşi kurt sürüleri ile yan yana koşarak onlarla birlikte bufalo avlarlar. Türk mitolojisinde kurt Bu kurt kültürünün Türklerdeki en eski kanıtları, Türklerin ataları olarak görülen Hsiung-nu halkında (MÖ 1700 - MS 300) ve bunlardan sonra gelen Türk halklarında, kültürlerinin önemli bir unsuru olarak görülür. Türkler, Tengri tarafından gönderilen Asena adında bir dişi kurdun ilk hükümdarlarının annesi olduğuna inanmış ve kurdu kutsal saymışlardır. Kurt resimleri bazı eski Türk bayraklarında yer almış ve Türk ordusunun başında bulunan kimseye "kök börü" denilmiştir. Kurdun eski Türk kültüründeki yerini gösteren bir kanıt da, bir çocuğu emziren dişi kurdun, MS 6'ncı yüzyılda kabartma olarak Bugut dikilitaşına kazınmış resmidir. Türklerin en eski düşmanlarından olan Çinlilerde ise kötülüğün, acımasızlığın ve oburluğun sembolüdür. Ayrıca Orhun Yazıtlarında da Türk ordusu Kurt'a benzetilmiştir. Türklerin eski inançlarında ve mitolojilerinde kurtlar kutsal sayılır ve göğe doğru uluyarak Tengri'ye dua ettiğine inanılırdı. Ayrıca günümüz kültüründe de milliyetçi bir kuruluş olan Ülkü Ocakları Eğitim Kültür Vakfı ile Türk Ocakları Derneğinin amblemi kurt şeklindedir. Türk Milliyetçileri arasında kurt kafasına benzeyen bir el işareti yaygındır. Kurt Cinslerinin Avlanma Biçimleri ve Töreleri Kurtlar, cins cinstir. Bu cinsler, karakter ve yaşayış biçimlerine göre birbirlerinden ayrılırlar. Bozkurt, kurt türleri arasında üstün nitelik ve özellikleri olan bir kurt cinsidir. Onu, Karakurt denilen bir başka kurt cinsi ile Canavar adıyla adlandırılan bir başka kurt cinsi izler. CANAVAR: Canavar denilen kurt, bir sürüye daldığında sürünün tümünü telef eder ancak, içinden yalnızca birini kendisine yem yapar. Canavar diye adlandırılan kurtların belli bir töresi yoktur. KARAKURT: Karakurt, bir sürüye daldığında sürünün yarısını telef eder, bu telefatın içinden de tek bir tanesini kendine yem yapar. Karakurtlar, kısmen törelidirler. BOZKURT: Bozkurt, bir sürüye daldığında yalnızca bir hayvanı telef eder ve bunun da yarısını kendisine yem yapar; öteki yarısını ise varsa ailesine, yoksa avlanamayacak denli yaşlı bozkurtlara taşır. Bozkurtlar, töreli yaratıklardır. GÖK BÖRÜ: Bir de Bozkurt ile aynı cüsse ve karakterde olan ve adına Gökbörü denilen bir kurt vardır. Gökbörü, Bozkurtaa a ¢un tüyü gök renginde olanıdır. Türk efsane ve destanlarına göre Gökbörü, 100 yılda 1 ya da 2 kez görünür. Oğuz Kağan Destanıaa a ¢ndaki kurt, işte bu Gökbörülerden biridir. KURTaa a ¢UN GENEL ÖZELLİKLERİ Kurt, yalnızca kuzey yarımkürede yaşar. Postunun rengi, yaşadığı bölge ve yaşına göre değişiklikler gösterip kara-kahverengi-ak arasında değişirse de genel olarak boz sarı renktedir. Seyrek olarak ak renkli ve kızıla çalan renkli kurtlara da rastlanır. Kurt, yırtıcı ve etçildir. Kulakları sivri uçlu, bacakları uzundur. Yaklaşık 122 cm uzunluğu ve 45 cmaa a ¢e yaklaşan kuyruğu ile iri ve güçlü bir hayvandır. Ağırlığı 25-55 kg arasında değişir. Göğsünde krem; omuz, kuyruk ucu ve dilinde ise kara benekler bulunur. Kurt, genellikle geceleri avlanır. Kışın sürüler halinde dolaşır. Issız yerlerde dolaşmayı sever. Tavşan, geyik vb yabani hayvanları yediği gibi koyun, keçi türündeki evcil hayvanlar da avları arasında yer alır. Dağlık yörelerde yaşayan evcil hayvanlar için en büyük tehlike kurttur. Kurt yılda bir kez doğurur ve bir kerede 5-6 yavru yapar. Çiftleşme mevsimi dışında tek başına yaşar . KURT OYUNU TURAN TAKTİĞİ Kurtların kışın aç kaldıklarında uyguladıkları bir avlanma taktikleri vardır. Bu taktiğe göre kurt sürüsü iki kümeye ayrılır. Birinci küme fedai kümesidir; ikinci küme ise pusu kümesi. Fedai kümesi köpeklerin bulunduğu yerleşim yerine girer ve köpeklere saldırır. Biraz mücadele verdikten sonra fedai kümesi, yenilmiş gibi davranıp köpeklerden kaçmağa başlar; tabi ki köpekler de kurtların ardından onları kovalamağa başlarlar. Ama köpekleri bir sürpriz beklemektedir. Çünkü asıl ve kalabalık topluluk olan pusu kümesi, onları yerleşim yerinin dışında beklemektedir. Pusu kümesi hilal biçiminde dizilmiş ve iyice gizlenmiştir. Fedai kurtlar, köpekleri kurnazca bu hilalin ortasına çekerler. Köpekler hilalin içine tümüyle girince, pusu kümesi, hilali uçlarından kapatır ve köpekler bir çember içine alınmış olur. Artık köpeklerin kurtuluş umudu yoktur; zafer kurtlarındır ve karınlarını doyurmak için avlarını parçalarlar. Eski Türkler, kurtlarda gördükleri bu oyunu bir savaş manevrası durumuna getirmişler ve yaptıkları birçok savaşta kullana gelmişlerdir. Bu savaş manevrasına aa Kurt Oyunuaa , Hilal Taktiği, Turan Taktiği gibi adlar verilir. Tarihi kayıtlar incelendiğinde, Roma imparatoru Sezarın, sahte geri çekilme ve pusuya dayalı Kurt Oyununu Asyalı göçebe savaşçılardan öğrenip uygulamağa çalıştığı anlaşılmaktadır. Fakat Roma ordusunun, Türk ordusu gibi süvariliğe dayanmayıp piyade ağırlıklı olmasından ve Roma ordusunda okçuluğa verilen önemin az olmasından ötürü, Roma ordusu Kurt Oyununu uygulamakta yetersiz kalmıştır. Çünkü Kurt Oyunu hızlı bir manevra yeteneği ve yüksek okçuluk kabiliyeti gerektirir ki bu da o zamanlar ancak atlı birliklerle sağlanabilirdi. Türkler, zamanımıza kadar birçok savaşta bu taktiği maharetle uygulamışlardır. Zaten Türkler, yaptıkları savaşların hemen hemen tümünde düşmandan sayıca az bulunmuşlardır. İşte sayıca az Türk ordusunun kalabalık düşman ordularını alt etmesinin arkasında yatan sırlardan biri kurtlardan alıp uyguladıkları bu savaş taktiğidir. BOZKURTUN YAPISI Bozkurt, adını tüyünün boz olmasından alır. Öteki kurt türleri arasında boz renkte olanlar bulunsa da Bozkurt, onlardan boy pos bakımından ayrılır. Bozkurt, burnunun ucundan kuyruğunun sonuna dek yaklaşık 1.65 m boyundadır. Omuz başları yerden 0.80 m yüksekliktedir. Başka kurt cinslerinde bu azamet yoktur. Bozkurtaa a ¢un ömrü ortalama olarak 15 yıldır. 2 yaşına değin yavru olan Bozkurt, 8-10 yaşlarından sonra yaşlı bozkurt olur. Bozkurt özgürlüğüne son derece düşkündür. Onu bir hayvanat bahçesinde, kafes arkasında ya da bir sirkte maskaralık yaparken göremezsiniz. GÖK BÖRÜ : Bir de Bozkurt ile aynı cüsse ve karakterde olan ve adına Gökbörü denilen bir kurt vardır. Gökbörü, Bozkurtun tüyü gök renginde olanıdır. Türk efsane ve destanlarına göre Gökbörü, 100 yılda bir ya da iki kez görünür. Oguz Kağan Destanındaki kurt, işte bu Gökbörülerden biridir. BOZKURTUN TÖRESİ Bozkurt, fevkalade töreli bir varlıktır. Bir Bozkurt ailesi, bir başka Bozkurtun kendilerine katılma isteğini, birtakım sınavlar uygulayarak kabul eder. Yuvadan ayrılmak isteyen bir bozkurt, aileden izin almak zorundadır. Her Bozkurt ailesinin ve ortak hareketlere katılan bozkurtların bir başkanı vardır ve buna EKE adı verilir. TÖREDEN AYRILAN BOZKURTLAR: Bazen, seyrek de olsa, Bozkurtların içinden töreyi hiçe sayarak ayrılanlar olabilir. Bu ayrılanlar, Bozkurtun yalnız yaşayamama özelliğine uygun olarak Karakurt, Canavar gibi alt kurt cinslerinin, hatta çakal, tilki, köpek gibi hayvanların sürülerine karışırlar. Genelde böyle bir durumda o Bozkurt, yeni katıldığı bu alt düzeyden sürü içinde yüksek bir mevkide bulunur. Bozkurt topluluğu dağda, ormanda, bozkırda zaman zaman alt tabaka sürüleri ile karşılaşırlar. Karşılaştıkları alt tabaka sürüde eğer bir bozkurt varsa, onu hemen hissederler. Yavru Bozkurtlar, kendilerinden olan bu yaratığın neden yabancı bir sürü içinde olduğunu anlayamazlar; hatta onu, hala kendi topluluklarının bir ferdi olarak algılarlar ve o bozkurdu kendi topluluklarına çağıran kimi sesler çıkarırlar. Bu sesler, bozkurtluk niteliğini yitirmiş olan yaratığa kıvanç verir. Öylesine gururlanır ki, içinde bulunduğu sürünün üyelerine, ne denli önemli bir yaratık olduğunu hareketleriyle anlatmak ister gibidir. Bazen geri dönmek ve Bozkurt sürüsüne yeniden katılmak ister. Ama yavru bozkurtları kandırabilse de, yetişkin ve yaşlı bozkurtları kandıramaz ve genelde sınavları geçemediği için de yuvaya geri dönemez. YALNIZ BOZKURTLAR: Bozkurt topluluğundan ayrılıp da başka bir sürüye katılmayan, dağa çıkan Bozkurtlar ise sınavları başarıyla verirlerse, yeniden yuvaya kabul edilirler. TÜRKÇEDE KURT SÖZCÜĞÜ Türkler kurda çok eskilerden beri böri ya da börü derlerdi. Bu sözcük Anadoluda da söylenmekte ve yaşamaktadır. Ayrıca Anadoluda, tek başına gezen azılı kurtlara yalınsak adı verilir. Fakat Oguz Türklerine yani Türkmenlere geldiğimizde ise, onların börü sözcüğü yerine daha çok kurt sözcüğünü kullandığını görüyoruz. OGUZ TÜRKLERİNİN BÖRÜ YERİNE KURT KELİMESİNİ KULLANMASI Oğuzlar, bugünkü Anadolu, Kerkük, Suriye, Irak, İran Türklerinin, Azerbaycan Türklerinin, Orta Asyanın çeşitli bölgelerinde yaşayan bugünkü Türkmenlerin, Karakalpak Türklerinin doğrudan atalarıdır. Yukarıda da belirtildiği üzere, Oğuz Türkleri genelde börü yerine kurt sözünü kullanırlar. Türkologlarca bunun nedeni şudur: BÖRÜ YERİNE KURT SÖZCÜĞÜNÜN KULANILMASININ NEDENİ Türklerde büyüklere adı ile değil de bir akrabalık kelimesi ile seslenilmesi gelenektir. Mesela bir kişi Oktay adını taşıyan amcasına Oktay diye hitap etmez, ona amca diye seslenir. Yine, bir çocuk babasına baba demez de adı ile seslenirse tokatı yiyiverir. İşte kurt da Eski Türk kültüründe ata olarak kabul edildiğinden, kurt için, esas adı olan börü değil, kurt kelimesi kullanılmıştır. aa KURTaa SÖZCÜĞÜNÜN ESAS ANLAMI Yukarıda, börü yerine kurt kelimesinin kullanılmasının nedeni anlatıldı. Peki öyleyse, kurt kelimesinin esas anlamı nedir? Kurt sözcüğünün Türkçede ki esas anlamı vahşi dir. Örnek vermek gerekirse, eski bir Türk şiirinde şunlar söylenmektedir: Kurt kuş hepsi dirildi Erkek dişi derildi Bölük olup dağıldı İnlerine giremeyecekler. Dikkat edilirse bu eski Türk şiirinde kurt kelimesi, esas anlamı olan vahşi kavramını ifade etmekte ve Kurt kuş sözcükleri ile vahşi ve yırtıcı kuşlar anlatılmak istenmektedir. KURTLA İLGİLİ TÜRK ATASÖZÜ ve DEYİMLERİ İtin sahibi varsa, kurtun tanrısı var. Böri koşnısın yimez. El ile oyun olmaz, kurt ile koyun olmaz. Goyuna gurt gelende, bir geçilini tapar. Gözüm görmedikten sonra, isterse götümü kurt yesin. Gurtdan gorhan, goyun sahlamasun. İl ogrısız bolmaz, tag börisiz bolmaz. Kazak, Kırgız ve kurt kardeştirler. Keçi kurttan kurtulursa gergedan olur. Keçiye rakı içirmişler, kurdun evini sormuş. Komşu kurt beni talasın. Koyun sürüsüne kurt dadanmış. Koyunu güden kurdu görür. Koyunu kurda ısmarlar. Koyunu kurta ısmarlırı. Koyununu kurda kaptıran çobanın ağzını bıçak açmaz. Köyün itleri kendi aralarında düşman olsalar da, kurdu görünce birleşirler. Kurda koyun sürüsü inanmak. Kurda varan. Cesur kişilere aa kurda varanaa , korkaklara ise aa çömelip ürüyenaa , yani kurttan korkan ve köpek gibi havlayan denilir. Kurdu koyunla barıştırır. Kurda ensen neden kalın demişler, kendi işimi kendim görürüm demiş. Kurt ağzından kuzu alınır mı? Kurt ile koyun, ateş ile su. Kurt ile koyun dost olmaz. Kurt ile kuzuyu bir arada yürüttü. Kurt komşusunu talamaz. Kurt, koyunun pahalı olduğunu bilmez. Kurtla koyun olmaz, ciğerle oyun olmaz. Kurtla koyun, kılıç ile oyun olmaz. Kurtla koyun, kılıçla oyun. Kurttan yer, koyunnan şivan eder. Kurt yağmuru. İnanca göre, güneşli havada yağan yağmurda kurtlar doğar. Tilki mi togdı, azu böri mi? Eski Türklerde bir çocuk doğunca bu soru sorulur; tilki aldattığı için kızı, kurt da yiğitliğinden ötürü erkeği temsil ederdi. Tüklü koyunu kurt yemez. TÜRKÜN AĞLAMASI BİLE KURDA BENZER! Bozkurt, Türk kültüründe çok önemli bir yere sahiptir. Kurt ile ilgili efsane, inanış ve gelenekler, Türk kültüründe derin izler bırakmıştır. O derece ki, yabancı kaynaklar bile Kurt ile Türk arasında ilişki kurmuşlar, hatta Türklerden bahsederken aa Kurttan Türeyenleraa deyimini kullanmışlardır. İşte yine buna benzer olarak, Türklerin ağlaması bile Çin kaynaklarınca kurt sesine benzetilmiştir. Eski Çinli tarihçiler Töles Türkleri için şöyle der: Tölesler, kurttan türedikleri için, ağlamaları ve şarkıları da kurt sesine benzer. aa . Benzer biçimde, Kaşgarlı Mahmudaun Divan-ı Lugaat-it Türk adlı eserinde kayıtlı bulunan eski bir Türk şiirinde, büyük Türk kahramanı ve hükümdarı Alp Er Tonganın yoğ töreninde bulunanların, aa kurt gibi uluduğu, gözyaşları döktüğü, haykırarak yakalarını yırttığı anlatılmaktadır. KUMAN BAŞBUĞU SAVAŞTAN ÖNCE BOZKURT GİBİ ULUDU Kuman Türkleri ile ilgili, Rus salnamelerine geçmiş, Bozkurtla alakalı olan ilgi çekici bir rivayet vardır. Kuman Türkleri 11. yy. da Doğu Avrupa bozkırlarında yaşıyorlardı. Bizans ve Rusya baş düşmanları idi. Macarlara karşı da savaşırlardı. Kuman başbuğu Bönek Han, Macarlarla savaşmak zorundaydı. Ama durum umutsuz görünüyordu. Çünkü komutası altındaki küçük süvari ordusuna karşılık, karşısında büyük ve ağır silahlı bir ordu vardı. Bönek Han savaştan önceki gece çadırından çıktı. Bir kurt gibi ulumağa başladı. Bönek Hanın ulumasına önce bir kurt yanıt verdi; sonra bir başkası. En sonunda bütün kurtlar ulumağa başladılar. Bu durum üzerine Bönek Han, yarınki savaşta üstün geleceğini anladı. Ve ertesi gün Kuman Türklerinin ordusu, kendisinden çok güçlü olan Macar ordusu karşısında parlak bir zafer kazandı. TÜRK DESTAN ve EFSANELERİNDE KURT Kurt, Türk efsanelerinde merkezi bir konumdadır. Kök-Türk kağan sülalesi olan Aşına ailesinin atası bir dişi kurt idi. Kök-Türk kağanları, atalarının anısına saygı olarak, otağlarının önüne altından kurt başlı bir tuğ dikerlerdi. Böylece kurt başlı sancak, Türklerde kağanlık alameti olmuştur. Ancak bu gelenek yalnızca Kök-Türklere özgü olmayıp, kökeni Asya Hun Türklerine ve Türklerin eski atalarına değin gider. MÖki Asya Hunlarında ve hatta o çağlarda Batı Türkistanda yaşayan U-sun Türklerinde, tıpkı bildiğimiz Bozkurt Destanında olduğu gibi, kurttan türeme efsanesi ve dişi kurdun verdiği süt ile beslenme inancı yaşıyordu. Aynı efsane Tabgaç Türklerinde de vardı; Tabgaç ülkesinde kurt dağları, kurt ırmakları bulunmaktaydı. Uygur Türklerinin kökenlerine ilişkin bir efsane de onları kurda bağlıyordu . Kurt, eski Türk kültüründe at ile birlikte en önemli yeri tutan hayvandır. Türkler kendilerinin kurt soyundan indiklerine, seferlerde kendilerine kurdun yol gösterdiğine inanmışlardır. Türkler, güçlü ve saldırgan bir hayvan olan kurdu kendilerine simge olarak seçtikleri gibi, komşuları da onları kurttan türemiş saldırgan karakterli insanlar olarak tanımışlardır. Eski bir Arap şairi Türkleri şöyle anmaktadır: Nasl ibn-i dabbat-a basil yani YIRTICI KURDUN OĞULLARI. Kök-Türklere göre dişi kurt ulu ana, Uygur Türklerine göre de erkek kurt ulu atadır. Oğuz Kağan Destanında, Oğuza her sefere çıkışında gök bir kurt öncülük eder. Çingiznamede Alanguva, gökten inen bir kurttan gebe kalır ve doğan çocuğun soyundan da Cengiz Han gelir. Dede Korkut Öykülerinde kurt yüzünün mübarek olduğu belirtilir. Yine Dede Korkut Öykülerinden birinde Salur Kazan, kurtla haberleşir, kendisine yurdundan haber vermesini ister. Türkler ile kurdun arasında olan efsanevi ilgi, İslam ve Süryani kaynaklarında da yer almıştır. Kaynaklarda Avrupa Hun Türklerinden Kuzey Kurtları olarak söz edilmesi ve Avrupa Hun Türklerinin aa Hun-Wulfaa gibi adlarla anılması da Batı Hunlarındaki kurt geleneğini göstermektedir. Türkler arasında kurda verilen büyük önem yüzyılımıza değin süregelmiş ve Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu ulu önder Atatürkte de yankısını bulmuştur. Etnoloji bilimine göre, kurt motifi Türkler için tipik tir; yani, başka kavimlerde görülmeyen etnografik bir belirtidir. Eski Çin kaynaklarında bile Türk soyundan olan kavimler Kurtatan Türeyenleraa olarak tanımlanırken, Türk soyundan olmayan kavimler Kurttan Türeyenlerden Değildirler biçiminde ayırt edilmiştir. Türk destanlarında kurt yol gösteren, sıkıntılı anlarda yardıma yetişen bir varlıktır. Uygur Türklerinin Kutlu Dağ Destanında kurt, ülaaae bolluk ve mutluluk getirdiğine inanılan kutlu bir kayanın Çinlilere verilmesinden sonra, üzerine uğursuzluk çöken ülkenin açlığa mahkum olması üzerine kendilerine yeni bir yurt arayan Türklere kılavuzluk etmişti. Batıda (11. yy. ın sonu) Kuman Türklerinde yardımına başvurulduğuna ilişkin kayıtlar bulunan kurdun kılavuzluk işlevi, 2. yy. ın ortalarına değin gitmektedir. 160-170 yılları arasında topraklarından ayrılmak zorunda kalan Tabgaç Türklerinin ataları bir Bozkurtun önderliğinde yolsuz dağlardan aşabilmişlerdi. Yapılan araştırmalarda, bütün Avrupa, Amerika, Hindistan masal ve öykülerinde yer alan kurt motiflerinin prehistorik çağlarda Orta Asyadan dünya yayıldığı sonucuna varılmıştır. Başta eski Roma kültüründe olmak üzere dünyadaki kurt mitolojisini ayrıntılı bir biçimde inceleyen A. Alföldi, Romadaki dişi kurt efsanesi ve Luperkale törenlerinin Asya bozkırları kökenli olduğunu ve Savaşçı Çobanlardan -Etrüskler aracılığı ile- batıya intikal ettiğini ortaya koymuştur. En büyük ve en eski Türk destanı olan Oğuz Kağan Destanında Oğuz Kağan, gün ışığının içinden çıkan bir Bozkurtun öncülüğünde dünyayı fethetmiştir. Şimdiki Bulgaristan topraklarında bulunan Madaradaki kaya kabartmasında görkemli bir atlı biçiminde gösterilen Kurum Hanın yanındaki kurt tasviri de, Türk bozkurt geleneğinin taşa işlenmiş örneklerinden biridir. Kurt motifi, çobancılık ve besicilikle olan sıkı ilgisinden ötürü bozkırlı ve doğrudan doğruya Türktür. Bundan dolayı, bugün dahi dünya Türkleri arasında söylenen masal ve halk öykülerinde hem ata, hem de kurtarıcı-kılavuz nitelikleri ile Bozkurt, bütün Türklerce kutlu sayılmış ve Türklüğün milli simgesi olmuştur. Bozkurt, destanlarda Türkün yaşam ve savaş gücünü temsil eder. Türkler, onun soyundan geldiklerine inanmışlardır. Türkler, birçok kutsal varlığa verdikleri gibi kurda da Kök Böri adını vermişlerdir. Gök renk, Eski Türklerde kutsallığın, ululuğun simgesi idi; bir şeyi gök rengine büründürmek ya da o şeyin adını gök sözü ile birlikte söylemek, o şeyi kutsal ya da ulu saymak anlamına gelirdi . Türkler kahramanlarını gök kurtlara benzetmiş, kağanlarının gövde yapılarına bile kurt çizgisini işlemişlerdir. Oğuz Kağan Destanında Oğuzun beli kurt beline benzetilir. Aynı destanda Oğuz Kağan, hükümdarlığını halka bildirdiğinde Kök Böri bolsungıl uran demiştir. Yine Oğuz Destanında, Türk ordularına gök tüylü, gök yeleli bir erkek kurt yol gösterir. Türkler Ergenekondan çıkarken de kağanlarının adı Börte Çine yani Boz Kurt idi. Ergenekon Destanına göre Türklere, Ergenekondan çıkış yolunu Bozkurt göstermiştir. Kırgız Türklerinin büyük destanı Manas Destanında kurt, bir düş yorumu olarak karşımıza çıkar. Destana göre Manas Hanın karısı Kanıaaa Hatun düşünde bir eğe görür ve eğeyi alıp saklar. Ertesi gün uyanınca ülkenin deneyimli yaşlı kişilerine düşünü anlatır. Yaşlı kişiler bu düşü duyunca sevinip Kanıaaa Hatuna şöyle derler: Senin çocuğun, gök yeleli korkunç bir kurt gibi olacak Kırgız Türkleri, cins ve güzel atlara da Kök Börü adını verirlerdi. Günümüz Anadolu folklorunda görülen kurtla ilgili inançlar, yukarıda anlatılanların bir birikimidir. Türkçede kurdun özelliklerine ilişkin çok sayıda atasözü ve deyim vardır. Şiire de yansımıştır. İşte birkaç örnek: Demişler kurda boynun nite yoğun Eyitmiş işlerimin az u çoğun Dahi inandığım yok kimseye hiç Kamu kendim tutarım er eğer geç Mesel-i rastdır cihanda bu söz Baş keser tilki kurdun adı var Şahin kocasa da vermez avını Ta ezelden kurt eniği kurt olur Türklerde Kurt İle İlgili İnanışlar Erzurum ve çevresinde doğum yapacak hanımı al basmaması için yastığının altına bir parça Kurt derisi konulur. Kadını ve çocuğu koruyacağına inanılan bu uygulamanın derinliklerinde Ata Ruhu, Kurt Ata inancı olmalı. Güney Doğu Anadoluda kırsal kesim ebelerin de mutlaka bir Kurt Kafatası kemiği bulunur. Ebeler kırk basan çocukları bu kurt kafatasını hamam tası gibi kullanarak yıkarlarsa çocukların şifa bulacağına inanılır. Karaçay Türklerinde hamile kadınlar yanlarında kurt dişi taşırlar. Dünyaya gelmiş erkek çocuğun beşiğinin dört yönüne kurt resmi çizerler. Kuzey Azerbaycan da loğusa kadının yastığının altına bebek erkek ise; kurdişi, bıçak, kurt ağzı, kartal gagası, kemik konulur. Kız olsa dopak, makas, iğne, sap, üsküf, ayna konulur. Sarıkamış, Kars ve çevresi Türk aşiretlerinde erkek çocuğun büyüyünce cesur olmaları için burun kanatları iğne ile delinip buradan kurt kılı geçirilir. Bu yörede çocuk beşikleri için yapılan koruyucu büyülerin içerisinde Kurttırnağının da konulduğu olur. Salıncakta sallanmakta olan kıza çubukla vurulur ve aniden nişanlısının ismi sorulur. Kızın ismini söyleyeceği genç erkeğe hemen gidilip müjde verilir ve kız istetilir oğulları olur ise kurt dişi ve kurt damağı ile yıkanılır. Böyle çocukların cesur olacağına inanılır. Moğollara yenilen Kumanların bir kısmının Kafkasya çevresine ve Gürcistana iner, bir kısmı da Böneke inip Hıristiyan olurlar. Hıristiyan Kumanların Şamanlıktan / Tengricilikten bir türlü ayrılamadıkları belirtildikten sonra aa Å Bönek gece çadırından çıkarak kurt gibi uludu Kurtlar buna cevap verdi. Buradan düşmanı yeneceğini anladıa. Kaşkarlı Mahmutun verdiği bilgiye göre hamile kadına aa Å tilki mi yoksa kurt mu diye sorarlar. Tilki diye cevap verenin kızı, kurt diye cevap verenin ise oğlunun olacağına inanılır. Bulgaristan Türklerinde Hıdırellez de üzerinden atlanılan ateşten alınan közün üzeri örtülür. Sabahleyin külün üzerindeki şekillere mana verilir. Şekiller kurt izine benzer ise mutluluğa yorumlanır. Kurt gelecekteki başarıların simgesi olarak kabul edilir. Bu tespitte yeniden doğuşun simgesi olan Hıdırellez motifi koruyuculuğun simgesi olan od/ateş/ocak ile ve gelecekten haber veren yol göstericiliğin simgesi olan Kurt motifi ile birleşmiştir. Avar ve Kumuklarda da köpeğin kurt gibi uluması ölüm haberi olarak algılanır. Kırımda köpeğin kurt gibi ulumasının uğursuz işareti olduğu inancı çok yaygındır. Kötü bir haberin geleceğine yorumlanır. Yol gösterici geleceğin iyi haberinin müjdeleyicisi olarak bilinen kurdun uluma şeklinin köpek tarafından taklit edilmesi halinde uğursuzluğa yorumlanışı anlamlı olmalı. Kafkasyada Kumuk ve Nogaylar arasında köpeğin kurt gibi uluması, onun gözüne bazı kara iyelerin görünmüş olması şeklinde izah edilmektedir. Tatar Türklerinde insan ismi olarak Kurtneziraa a ¢in olması Kurt Nezir, kurda adak, veya kurdun adağı demektir. Nitekim Muhammed Nezir, HZ. Muhammede adak kurban veya Muhammed Adağı kurbanı demek olmaktadır. Kurdun kutsal olduğu dönemdeki bir ifade biçimi İslamiyette içeriğini yitirmeden sürmüştür. Yine Kırım Türklerinde Seyit Börü, Seyit Kuvtov ve Kurt Seyidov gibi insan isimleri vardır. Seyit bilindiği gibi Peygamber soyundan gelenlere verilen bir isimdir. Don değiştirme itibariyle kurt bahsine tekrar dönülecek olursa, Cebe kelimesi metinlerde, miğfer bazen de Cübbe karşılığı olarak kullanılmaktadır. Kurtun başta, miğferde veya sırtta, kaftanda oluşu onun genel anlamda don karşılığında kullanılmasından kaynaklanmaktadır. Şahıs böyle bir dona bürünmüş olmaktadır. Kurtcebe, Kurtdonlu demek olmalı. Nitekim Kurtcebe ismini, insan ve aile adı olarak tanıyoruz. Karaim Türklerinde köklü bir kurt kültü vardır. Karaimlerde Kurttan türemiş olma inancı çok yaygındır. Karaimlerde sık tekrarlanan bir söze göre aa Å Temelimiz kurttan olmuşturaa . Kurt veya boz kurt , köpekgiller familyasının en yaygın ve en iri türü. Köpek, boz kurdun bir alt türüdür. Gri kurt ya da orman kurdu olarak da bilinen boz kurt, dünyadaki en yaygın ve en çok bilinen kurt türüdür ve bu nedenle sıklıkla kurt sözcüğü ile eş anlamlı olarak kullanılır. Güneydoğu ABD'de bir zamanlar yaygın olarak bulunan kızıl kurt boz kurttan daha küçüktür. Yakın zamana kadar çakal olduğu düşünülen Habeş kurdu ise Etiyopya'nın dağlık bölgelerinde yaşar. Bu sayfa genel olarak boz kurt hakkındadır. Özellikleri Daha yakından incelendiğinde vücudunun köpekten daha uzun, göğsünün daha yüksek ve daha ince olduğu görülür. Kurtların kafası büyük, kulakları kısa, püsküllü kuyrukları vücutlarının üçte biri uzunluktadır. Renkleri alt türlerine göre yöresel olarak değişir, beyaz, krem rengi, sarımsı, kızıl, gri ve siyah olabilir. Avrupa'nın ve Asya'nın fazla sıcak olmayan bölgelerinde boz kurtlar çoğunluktadır. Daha kuzeye gidildiğinde siyah ve beyaz renkli kurtlara rastlanır. Kurtların boyutları da yöresel olarak değişir: En büyük kurtlar Doğu Avrupa, Alaska, Orta Rusya, İskandinavya ve Kuzeybatı Kanada'da görülür, 160 cm vücut uzunluğuna (+ 52 cm kuyruk) ve ayakta dururken 80 cm boya erişirler. Bu kurtlar 65-80 kg ağırlığa kadar ulaşabilir. En küçük kurtlar Ortadoğu, Akdeniz çevresi, Meksika ve Arap Yarımadası'nda bulunur, ancak 80 cm vücut uzunluğuna (+ 29 cm kuyruk) ve 20-30 kg ağırlığa ulaşırlar. Köpek ile kurt arasındaki farklar Genelde kurtları köpeklerden ayırt etmek mümkündür, ama bazen bir türün kurt olduğunu tespit etmek çok zor olabilir. Kurtlar kuyruklarını çoğu zaman yatay ya da hafif dik tutarlar ama köpeklerin kuyrukları çoğu zaman dik ya da kıvrık durur. Özellikle kafatasları çok farklıdır: Göz yüksekliği, kulak içi, Praesphenoid, Basis vomerus, Fissura petrobasialis, çene ve kesicı dişler kurtlarda ve köpeklerde birbirinden farklıdır. Kurtlar senede bir kez yavru yapar, köpekler ise çoğunlukla iki kez yavrular. Bir ayak izinin kurda mı yoksa köpeğe mi ait olduğu, izlerin sayısı ile tespit edilebilir. Kurtlar arka ayakları ile ön ayaklarının bastığı noktaya basarlar. Dağılımı İnsanlar tarım ve sürü hayvancılığını geliştirmeden evvel, kurt, dünyanın en yaygın yırtıcı hayvanıydı. Tüm Avrasya'da, Kuzey Afrika ve Kuzey Amerika'da yaygındı. Ancak özellikle Batı Avrupa gibi yoğun yerleşim olan gelişmiş ülkelerde insanlarca soyu tüketildi. Günümüzde Doğu Avrupa, Balkan yarımadası, Kanada, Sibirya, Moğolistan ve İran'da kurtların bulunduğu büyük bölgelere rastlanır. Bunların dışında sadece, yalıtılmış (bazen 100'den az hayvan bulunan) ufak bölgeler bulunur. Çok iyi uyum sağlayabilen bir hayvan olan kurt, kuzey kutbunun buz çöllerinden, Orta Asya'nın ve Kuzey Amerika'nın kum çöllerine kadar farklı habitatlarda yaşayabilir. Çoğu kurt, bozkırlarda ve ormanlarda yaşar. Erken çağlardan beri insanların sahip çıktığı açık alanlardan ormanlara kaçması yüzünden bir orman hayvanı olarak tanınmıştır. Davranışlar, sosyal yaşam Kutup kurdu Ara sıra yalnız gezen kurtlara rastlanırsa da, genellikle bir sürüye bağlı olarak yaşarlar. Bir kurt sürüsü, anne, baba ve yavrularından oluşan bir ailedir. Kurtlar, ev köpeklerinden daha geç, ancak iki yaşında üreyebilir, bu nedenle iki yaşını dolduruncaya kadar ailelerinin yanında kalırlar. Bir önceki senenin yavruları kendilerinden küçük kardeşlerine bakarak ebeveynlere yardımcı olur. Anne ve baba, çocuklarına karşı daima serttir, bu yüzden sürünün içindeki hiyerarşi bellidir ve kimse otoriteyi sarsmaya cesaret etmez. Akraba olan iki kurdun çiftleşmesi hiç görülmemiştir. Kurtlar çiftleşmek için yabancı bir kurt bulamazlarsa ömür boyu çiftleşmezler. hiç görülmesede, köpekler ve kurtlar hala günümüze kadar aralarında çiftleşebilir ve yine yavrulayabilen yavrular dünyaya getirebilirler. Bazı eski kitaplarda bir kurt sürüsünün yapısı şöyle tarif edilir: ".. Sürünün başı alfa çiftidir ve onların dışında hiçbir üye çiftleşip yavru yapamaz. Sürünün içinde her üyenin farklı statüsü vardır. Sürünün içinde en son sırada, herkesin sataştığı bir "Kara koyun" vardır. Ara sıra kurtlardan birisi alfa üyelerine baş kaldırır ve kendi statüsünü yükseltmek için onunla dövüşür." Akraba olmayan kurtların bilimsel araştırmalar için bir araya kapatılarak izlenmesi sonucu ortaya konulan bu bilgiler doğadaki gerçekleri yansıtmaz. Bu şekilde bir araya getirilen yabancı kurtlar neredeyse her gün dövüşür. Kurtlarda gebelik yaklaşık 60 gün sürer. Genellikle 3 ila 6 (en az 1, en fazla 14) yavru doğururlar. Beslenme Kurtlar en çok otobur memeliler ile beslenir, ama daha iyi bir şey bulamayınca kemirgenler ve kuşlar gibi küçük hayvanları da avlarlar. Gıdanın kıt olduğu zamanlarda leş bile yiyebilirler. Diğer bazı yırtıcı etoburlar gibi vitamin ihtiyaçlarını sadece otobur hayvanların mide içeriği ile gidermezler, kendileri de ara sıra böğürtlen ve diğer yabani meyveleri yerler. Ayrıca yavru kurtlar böcek de yer. İnsanlar ve kurtlar Belgeler, 14.000 yıl evvel, kurtların insan çöplerini yiyerek onlara yaklaşması ve insanların kurtların kabiliyetlerinden faydalanma isteği ile ilk köpeklerin evrildiğini gösterir. Ama günümüzdeki moleküler genetik araştırmaların sonucunda ev köpeklerinin çok daha erken, 100.000 yıl evvel kurtlardan koptuğu tespit edilmiştir. Nerdeyse hiç görülmesede, köpekler ve kurtlar hala günümüze kadar aralarında çiftleşebilir ve yine yavrulayabilen yavrular dünyaya getirebilirler. Mitoloji Roma şehrinin kurucuları Romulus ve Remus'u emziren kurt, antik heykel, bebek figürleri 15. yy'dan BozKurt Kurt, dünyanın çeşitli kültürlerinde farklı şekilde mitolojiye yansımış, bazen hayranlık duyulmuş, bazen de tehlike olarak görülüp nefret edilmiş bir türdür. Avrupa kültürlerindeki masallarda ve efsanelerde çoğunlukla tehlikeli ve nefret edilen bir kötülük sembolü olarak geçer. Bu kötü yansımanın bazı örnekleri, İskandinav mitolojisindeki dev kurt Fenrisulfr ile Skoll ve Hati karakterleri ve kurtadam efsanesidir. Ortaçağ Almanyası'ndan kalan Kırmızı Şapkalı Kız masalı ve bazı diğer masallarda da kötülüğün sembolü bir kurttur. Öte yandan, antik Roma kültüründe, kurt, Roma şehrinin kurucuları Romulus ve Remus'u emziren kutsal bir yaratıktır. Orta ve Kuzey Asya kültürlerinde ve bu kültürlerle eski bir bağı olan Kuzey Amerika yerli kültürlerinde kurt daima hayranlık duyulan ve kutsal sayılan bir hayvan olarak karşımıza çıkar. Türklerde, Kuzey Amerika'nın Erokez, Aleut ve Tlingit halklarında kutsal ata ve halkın totemi olarak görülür. Alaska'da yaşıyan Aleut halkı, atalarının ruhlarının kurtların içinde yaşadığına inanır ve her sene göç eden bufalo sürüleri geldiğinde vahşi kurt sürüleri ile yan yana koşarak onlarla birlikte bufalo avlarlar. Türk mitolojisinde kurt Bu kurt kültürünün Türklerdeki en eski kanıtları, Türklerin ataları olarak görülen Hsiung-nu halkında (MÖ 1700 - MS 300) ve bunlardan sonra gelen Türk halklarında, kültürlerinin önemli bir unsuru olarak görülür. Türkler, Tengri tarafından gönderilen Asena adında bir dişi kurdun ilk hükümdarlarının annesi olduğuna inanmış ve kurdu kutsal saymışlardır. Kurt resimleri bazı eski Türk bayraklarında yer almış ve Türk ordusunun başında bulunan kimseye "kök börü" denilmiştir. Kurdun eski Türk kültüründeki yerini gösteren bir kanıt da, bir çocuğu emziren dişi kurdun, MS 6'ncı yüzyılda kabartma olarak Bugut dikilitaşına kazınmış resmidir. Türklerin en eski düşmanlarından olan Çinlilerde ise kötülüğün, acımasızlığın ve oburluğun sembolüdür. Ayrıca Orhun Yazıtlarında da Türk ordusu Kurt'a benzetilmiştir. Türklerin eski inançlarında ve mitolojilerinde kurtlar kutsal sayılır ve göğe doğru uluyarak Tengri'ye dua ettiğine inanılırdı. Ayrıca günümüz kültüründe de milliyetçi bir kuruluş olan Ülkü Ocakları Eğitim Kültür Vakfı ile Türk Ocakları Derneğinin amblemi kurt şeklindedir. Türk Milliyetçileri arasında kurt kafasına benzeyen bir el işareti yaygındır. Kurt Cinslerinin Avlanma Biçimleri ve Töreleri Kurtlar, cins cinstir. Bu cinsler, karakter ve yaşayış biçimlerine göre birbirlerinden ayrılırlar. Bozkurt, kurt türleri arasında üstün nitelik ve özellikleri olan bir kurt cinsidir. Onu, Karakurt denilen bir başka kurt cinsi ile Canavar adıyla adlandırılan bir başka kurt cinsi izler. CANAVAR: Canavar denilen kurt, bir sürüye daldığında sürünün tümünü telef eder ancak, içinden yalnızca birini kendisine yem yapar. Canavar diye adlandırılan kurtların belli bir töresi yoktur. KARAKURT: Karakurt, bir sürüye daldığında sürünün yarısını telef eder, bu telefatın içinden de tek bir tanesini kendine yem yapar. Karakurtlar, kısmen törelidirler. BOZKURT: Bozkurt, bir sürüye daldığında yalnızca bir hayvanı telef eder ve bunun da yarısını kendisine yem yapar; öteki yarısını ise varsa ailesine, yoksa avlanamayacak denli yaşlı bozkurtlara taşır. Bozkurtlar, töreli yaratıklardır. GÖK BÖRÜ: Bir de Bozkurt ile aynı cüsse ve karakterde olan ve adına Gökbörü denilen bir kurt vardır. Gökbörü, Bozkurtaa a ¢un tüyü gök renginde olanıdır. Türk efsane ve destanlarına göre Gökbörü, 100 yılda 1 ya da 2 kez görünür. Oğuz Kağan Destanıaa a ¢ndaki kurt, işte bu Gökbörülerden biridir. KURTaa a ¢UN GENEL ÖZELLİKLERİ Kurt, yalnızca kuzey yarımkürede yaşar. Postunun rengi, yaşadığı bölge ve yaşına göre değişiklikler gösterip kara-kahverengi-ak arasında değişirse de genel olarak boz sarı renktedir. Seyrek olarak ak renkli ve kızıla çalan renkli kurtlara da rastlanır. Kurt, yırtıcı ve etçildir. Kulakları sivri uçlu, bacakları uzundur. Yaklaşık 122 cm uzunluğu ve 45 cmaa a ¢e yaklaşan kuyruğu ile iri ve güçlü bir hayvandır. Ağırlığı 25-55 kg arasında değişir. Göğsünde krem; omuz, kuyruk ucu ve dilinde ise kara benekler bulunur. Kurt, genellikle geceleri avlanır. Kışın sürüler halinde dolaşır. Issız yerlerde dolaşmayı sever. Tavşan, geyik vb yabani hayvanları yediği gibi koyun, keçi türündeki evcil hayvanlar da avları arasında yer alır. Dağlık yörelerde yaşayan evcil hayvanlar için en büyük tehlike kurttur. Kurt yılda bir kez doğurur ve bir kerede 5-6 yavru yapar. Çiftleşme mevsimi dışında tek başına yaşar . KURT OYUNU aa a  TURAN TAKTİĞİ Kurtların kışın aç kaldıklarında uyguladıkları bir avlanma taktikleri vardır. Bu taktiğe göre kurt sürüsü iki kümeye ayrılır. Birinci küme fedai kümesidir; ikinci küme ise pusu kümesi. Fedai kümesi köpeklerin bulunduğu yerleşim yerine girer ve köpeklere saldırır. Biraz mücadele verdikten sonra fedai kümesi, yenilmiş gibi davranıp köpeklerden kaçmağa başlar; tabi ki köpekler de kurtların ardından onları kovalamağa başlarlar. Ama köpekleri bir sürpriz beklemektedir. Çünkü asıl ve kalabalık topluluk olan pusu kümesi, onları yerleşim yerinin dışında beklemektedir. Pusu kümesi hilal biçiminde dizilmiş ve iyice gizlenmiştir. Fedai kurtlar, köpekleri kurnazca bu hilalin ortasına çekerler. Köpekler hilalin içine tümüyle girince, pusu kümesi, hilali uçlarından kapatır ve köpekler bir çember içine alınmış olur. Artık köpeklerin kurtuluş umudu yoktur; zafer kurtlarındır ve karınlarını doyurmak için avlarını parçalarlar. Eski Türkler, kurtlarda gördükleri bu oyunu bir savaş manevrası durumuna getirmişler ve yaptıkları birçok savaşta kullana gelmişlerdir. Bu savaş manevrasına aa Kurt Oyunuaa , aa Hilal Taktiğiaa , aa Turan Taktiğiaa gibi adlar verilir. Tarihi kayıtlar incelendiğinde, Roma imparatoru Sezaraa a ¢ın, sahte geri çekilme ve pusuya dayalı Kurt Oyunuaa a ¢nu Asyalı göçebe savaşçılardan öğrenip uygulamağa çalıştığı anlaşılmaktadır. Fakat Roma ordusunun, Türk ordusu gibi süvariliğe dayanmayıp piyade ağırlıklı olmasından ve Roma ordusunda okçuluğa verilen önemin az olmasından ötürü, Roma ordusu Kurt Oyunuaa a ¢nu uygulamakta yetersiz kalmıştır. Çünkü Kurt Oyunu hızlı bir manevra yeteneği ve yüksek okçuluk kabiliyeti gerektirir ki bu da o zamanlar ancak atlı birliklerle sağlanabilirdi. Türkler, zamanımıza kadar birçok savaşta bu taktiği maharetle uygulamışlardır. Zaten Türkler, yaptıkları savaşların hemen hemen tümünde düşmandan sayıca az bulunmuşlardır. İşte sayıca az Türk ordusunun kalabalık düşman ordularını alt etmesinin arkasında yatan sırlardan biri kurtlardan alıp uyguladıkları bu savaş taktiğidir. BOZKURTaa a ¢UN YAPISI Bozkurt, adını tüyünün boz olmasından alır. Öteki kurt türleri arasında boz renkte olanlar bulunsa da Bozkurt, onlardan boy pos bakımından ayrılır. Bozkurt, burnunun ucundan kuyruğunun sonuna dek yaklaşık 1.65 m boyundadır. Omuz başları yerden 0.80 m yüksekliktedir. Başka kurt cinslerinde bu azamet yoktur. Bozkurtaa a ¢un ömrü ortalama olarak 15 yıldır. 2 yaşına değin yavru olan Bozkurt, 8-10 yaşlarından sonra yaşlı bozkurt olur. Bozkurt özgürlüğüne son derece düşkündür. Onu bir hayvanat bahçesinde, kafes arkasında ya da bir sirkte maskaralık yaparken göremezsiniz. GÖK BÖRÜ : Bir de Bozkurt ile aynı cüsse ve karakterde olan ve adına Gökbörü denilen bir kurt vardır. Gökbörü, Bozkurtaa a ¢un tüyü gök renginde olanıdır. Türk efsane ve destanlarına göre Gökbörü, 100 yılda bir ya da iki kez görünür. Oguz Kağan Destanıaa a ¢ndaki kurt, işte bu Gökbörülerden biridir. BOZKURTaa a ¢UN TÖRESİ Bozkurt, fevkalade töreli bir varlıktır. Bir Bozkurt ailesi, bir başka Bozkurtaa a ¢un kendilerine katılma isteğini, birtakım sınavlar uygulayarak kabul eder. Yuvadan ayrılmak isteyen bir bozkurt, aileden izin almak zorundadır. Her Bozkurt ailesinin ve ortak hareketlere katılan bozkurtların bir başkanı vardır ve buna EKE adı verilir. TÖREDEN AYRILAN BOZKURTLAR: Bazen, seyrek de olsa, Bozkurtların içinden töreyi hiçe sayarak ayrılanlar olabilir. Bu ayrılanlar, Bozkurtaa a ¢un yalnız yaşayamama özelliğine uygun olarak Karakurt, Canavar gibi alt kurt cinslerinin, hatta çakal, tilki, köpek gibi hayvanların sürülerine karışırlar. Genelde böyle bir durumda o Bozkurt, yeni katıldığı bu alt düzeyden sürü içinde yüksek bir mevkide bulunur. Bozkurt topluluğu dağda, ormanda, bozkırda zaman zaman alt tabaka sürüleri ile karşılaşırlar. Karşılaştıkları alt tabaka sürüde eğer bir bozkurt varsa, onu hemen hissederler. Yavru Bozkurtlar, kendilerinden olan bu yaratığın neden yabancı bir sürü içinde olduğunu anlayamazlar; hatta onu, hala kendi topluluklarının bir ferdi olarak algılarlar ve o bozkurdu kendi topluluklarına çağıran kimi sesler çıkarırlar. Bu sesler, bozkurtluk niteliğini yitirmiş olan yaratığa kıvanç verir. Öylesine gururlanır ki, içinde bulunduğu sürünün üyelerine, ne denli önemli bir yaratık olduğunu hareketleriyle anlatmak ister gibidir. Bazen geri dönmek ve Bozkurt sürüsüne yeniden katılmak ister. Ama yavru bozkurtları kandırabilse de, yetişkin ve yaşlı bozkurtları kandıramaz ve genelde sınavları geçemediği için de yuvaya geri dönemez. YALNIZ BOZKURTLAR: Bozkurt topluluğundan ayrılıp da başka bir sürüye katılmayan, dağa çıkan Bozkurtlar ise sınavları başarıyla verirlerse, yeniden yuvaya kabul edilirler. TÜRKÇEaa a ¢DE aa KURTaa SÖZCÜĞÜ Türkler kurda çok eskilerden beri aa böriaa ya da aa börüaa derlerdi. Bu sözcük Anadoluaa a ¢da da söylenmekte ve yaşamaktadır. Ayrıca Anadoluaa a ¢da, tek başına gezen azılı kurtlara aa yalınsakaa adı verilir. Fakat Oguz Türklerine yani Türkmenlere geldiğimizde ise, onların aa börüaa sözcüğü yerine daha çok aa kurtaa sözcüğünü kullandığını görüyoruz. OGUZ TÜRKLERİaa a ¢NİN aa BÖRÜaa YERİNE aa KURTaa KELİMESİNİ KULLANMASI Oğuzlar, bugünkü Anadolu, Kerkük, Suriye, Irak, İran Türklerinin, Azerbaycan Türklerinin, Orta Asyaaa a ¢nın çeşitli bölgelerinde yaşayan bugünkü Türkmenlerin, Karakalpak Türklerinin doğrudan atalarıdır. Yukarıda da belirtildiği üzere, Oğuz Türkleri genelde aa börüaa yerine aa kurtaa sözünü kullanırlar. Türkologlarca bunun nedeni şudur: BÖRÜ YERİNE KURT SÖZCÜĞÜNÜN KULANILMASININ NEDENİ Türklerde büyüklere adı ile değil de bir akrabalık kelimesi ile seslenilmesi gelenektir. Mesela bir kişi Oktay adını taşıyan amcasına aa Oktayaa diye hitap etmez, ona amca diye seslenir. Yine, bir çocuk babasına aa babaaa demez de adı ile seslenirse tokatı yiyiverir. İşte kurt da Eski Türk kültüründe ata olarak kabul edildiğinden, kurt için, esas adı olan aa börüaa değil, aa kurtaa kelimesi kullanılmıştır. aa KURTaa SÖZCÜĞÜNÜN ESAS ANLAMI Yukarıda, aa börüaa yerine aa kurtaa kelimesinin kullanılmasının nedeni anlatıldı. Peki öyleyse, aa kurtaa kelimesinin esas anlamı nedir? Kurt sözcüğünün Türkçede ki esas anlamı aa vahşiaa dir. Örnek vermek gerekirse, eski bir Türk şiirinde şunlar söylenmektedir: Kurt kuş hepsi dirildi Erkek dişi derildi Bölük olup dağıldı İnlerine giremeyecekler. Dikkat edilirse bu eski Türk şiirinde aa kurtaa kelimesi, esas anlamı olan aa vahşiaa kavramını ifade etmekte ve aa Kurt kuşaa sözcükleri ile aa vahşi ve yırtıcı kuşlaraa anlatılmak istenmektedir. KURTaa a ¢LA İLGİLİ TÜRK ATASÖZÜ ve DEYİMLERİ İtin sahibi varsa, kurtun tanrısı var. Böri koşnısın yimez. El ile oyun olmaz, kurt ile koyun olmaz. Goyuna gurt gelende, bir geçilini tapar. Gözüm görmedikten sonra, isterse götümü kurt yesin. Gurtdan gorhan, goyun sahlamasun. İl ogrısız bolmaz, tag börisiz bolmaz. Kazak, Kırgız ve kurt kardeştirler. Keçi kurttan kurtulursa gergedan olur. Keçiye rakı içirmişler, kurdun evini sormuş. Komşu kurt beni talasın. Koyun sürüsüne kurt dadanmış. Koyunu güden kurdu görür. Koyunu kurda ısmarlar. Koyunu kurta ısmarlırı. Koyununu kurda kaptıran çobanın ağzını bıçak açmaz. Köyün itleri kendi aralarında düşman olsalar da, kurdu görünce birleşirler. Kurda koyun sürüsü inanmak. Kurda varan. Cesur kişilere aa kurda varanaa , korkaklara ise aa çömelip ürüyenaa , yani kurttan korkan ve köpek gibi havlayan denilir. Kurdu koyunla barıştırır. Kurda ensen neden kalın demişler, kendi işimi kendim görürüm demiş. Kurt ağzından kuzu alınır mı? Kurt ile koyun, ateş ile su. Kurt ile koyun dost olmaz. Kurt ile kuzuyu bir arada yürüttü. Kurt komşusunu talamaz. Kurt, koyunun pahalı olduğunu bilmez. Kurtla koyun olmaz, ciğerle oyun olmaz. Kurtla koyun, kılıç ile oyun olmaz. Kurtla koyun, kılıçla oyun. Kurttan yer, koyunnan şivan eder. Kurt yağmuru. İnanca göre, güneşli havada yağan yağmurda kurtlar doğar. Tilki mi togdı, azu böri mi? Eski Türklerde bir çocuk doğunca bu soru sorulur; tilki aldattığı için kızı, kurt da yiğitliğinden ötürü erkeği temsil ederdi. Tüklü koyunu kurt yemez. TÜRKaa a ¢ÜN AĞLAMASI BİLE KURDA BENZER! Bozkurt, Türk kültüründe çok önemli bir yere sahiptir. Kurt ile ilgili efsane, inanış ve gelenekler, Türk kültüründe derin izler bırakmıştır. O derece ki, yabancı kaynaklar bile Kurt ile Türk arasında ilişki kurmuşlar, hatta Türklerden bahsederken aa Kurttan Türeyenleraa deyimini kullanmışlardır. İşte yine buna benzer olarak, Türklerin ağlaması bile Çin kaynaklarınca kurt sesine benzetilmiştir. Eski Çinli tarihçiler Töles Türkleri için şöyle der: aa Tölesler, kurttan türedikleri için, ağlamaları ve şarkıları da kurt sesine benzer. aa . Benzer biçimde, Kaşgarlı Mahmudaa a ¢un Divan-ı Lugaat-it Türk adlı eserinde kayıtlı bulunan eski bir Türk şiirinde, büyük Türk kahramanı ve hükümdarı Alp Er Tongaaa a ¢nın yoğ töreninde bulunanların, aa kurt gibi uluduğu, gözyaşları döktüğü, haykırarak yakalarını yırttığıaa anlatılmaktadır. KUMAN BAŞBUĞU SAVAŞTAN ÖNCE BOZKURT GİBİ ULUDU Kuman Türkleri ile ilgili, Rus salnamelerine geçmiş, Bozkurtaa a ¢la alakalı olan ilgi çekici bir rivayet vardır. Kuman Türkleri 11. yy. da Doğu Avrupa bozkırlarında yaşıyorlardı. Bizans ve Rusya baş düşmanları idi. Macarlara karşı da savaşırlardı. Kuman başbuğu Bönek Han, Macarlarla savaşmak zorundaydı. Ama durum umutsuz görünüyordu. Çünkü komutası altındaki küçük süvari ordusuna karşılık, karşısında büyük ve ağır silahlı bir ordu vardı. Bönek Han savaştan önceki gece çadırından çıktı. Bir kurt gibi ulumağa başladı. Bönek Hanaa a ¢ın ulumasına önce bir kurt yanıt verdi; sonra bir başkası. En sonunda bütün kurtlar ulumağa başladılar. Bu durum üzerine Bönek Han, yarınki savaşta üstün geleceğini anladı. Ve ertesi gün Kuman Türklerinin ordusu, kendisinden çok güçlü olan Macar ordusu karşısında parlak bir zafer kazandı. MİLLİ SEMBOLLER Millet halinde yaşamanın şartlarından biri de milli sembollere saygı göstermektir. İnsan, medenileştiği oranda hürriyetlerinden bir bölümünü fedaya ve bazı kaidelere saygı göstermeye mecburdur. Medeni insan, hayvan gibi rastgele yerde uzanıp uyuyamaz. Her istediği zaman bağıramaz veya türkü söyleyemez. Her istediği şeyi her zaman ve her yerde yapamaz. Medeni insan milletçe kutlu sayılan canlı veya cansız varlıklara da saygılı davranır. Kutlu sayılan nesneler bayrak gibi, arma gibi, milli marş; gibi, şeref ve namus gibi şeylerdir. Hayvan için bütün bunlar, bu arada bayrak da değersiz bir şeydir. Çünkü yetmez. Şeref ve namus diye bir duygu veya içgüdünün hayvanda bulunmasına imkan yoktur. Hayvan milli sembolü de bilmez. Çünkü hem millet değildir, hem de milli sembol onun için taş ve ağaç gibisinden herhangi bir nesnedir. Milleti millet yapan kaidelerin içinde milli semboller de bulunduğu için bir milleti yıkmak isteyenler onun milli sembollerine de hücum ederler. Bir toplumun milli sembolleri olmadı mı artık sürüleşmiş demektir. Bilginlerine, profesörlerine ve her şeyine rağmen onun koyun sürüsünden veya karınca yuvasından farkı yoktur. Milli sembollere saldıranlara dikkat edilmelidir: bunu cehalet veya hamakatlarından mi, yoksa gizli maksatlarından mı yapıyorlar? Milli sembol olan Oğuz Hanaa a ¢a dil uzatıldı mı, biliniz ki, o, bilerek veya bilmeyerek düşman için çalışıyor demektir. Milli sembol olan Bozkurtaa a ¢a köpek diyenler için de durum aynıdır. Üstelik onlar aynada kendilerini görmektedir. TANRIKUT Hüseyin Nihal ATSIZ BOZKURT BİR TOTEM YA DA PUT MUDUR? Totemcilik anaerkil düzene dayalı olmasına karşın, Eski Türklerde ataerkillik vardır. Bir klan dini olan totemcilikte mülkiyet ortaklığı olduğu halde, Türklerde özel mülkiyet vardı. Totem inancında aynı toteme bağlı olanlar birbirleri ile akraba sayılırken Türklerde kan akrabalığı geçerlidir. Totemcilik daha çok asalak ekonomiye dayanırken, Türk ekonomisi hayvan yetiştiriciliği üzerine kurulu idi. Totemci topluluklarda her klanın, ata olarak tanıdığı ayrı bir totemi bulunur; Türklerde ise, bütün bir ulusun kutlu saydığı yalnızca tek bir hayvan vardır. Kurt efsanesinin toplayıcı bir vasfının bulunması, klanları birbirinden ayıran ve karşı karşıya koyan totemcilik düşüncesine aykırı düşmektedir. Klanların bireyleri totemlerinin adı ile anılırlar; Türklerde ise her bireyin, her ailenin ayrı adı vardır. Klan, totemine taptığı halde, Türklerde kurda tapılmaz. Totemcilikte ruhun ölmezliğine inanılmamasına karşın, evreni bile ruhlar dünyası olarak gören Eski Türklerde dini inancın temellerinden birini ruhun ebediliği teşkil eder. Dilbilim araştırmaları da Türklerde totemciliğin olmadığını kanıtlamaktadır. Türkçede totem kavramını ifade edebilecek bir sözcük yoktur. Çünkü Türklerde totem kavramı yoktur ve bir dilde, olmayan bir kavramın karşılığı bir sözcük bulunamaz . Sonuç olarak: Eski Türklerde kurdun totem, put ya da ilah olması diye bir durum söz konusu değildir. Kurt, Türklerde yalnızca özgürlük ve bağımsızlığın timsali olarak kullanılmış bir simgedir. TÜRK DESTAN ve EFSANELERİNDE KURT Kurt, Türk efsanelerinde merkezi bir konumdadır. Kök-Türk kağan sülalesi olan Aşına ailesinin atası bir dişi kurt idi. Kök-Türk kağanları, atalarının anısına saygı olarak, otağlarının önüne altından kurt başlı bir tuğ dikerlerdi. Böylece kurt başlı sancak, Türklerde kağanlık alameti olmuştur. Ancak bu gelenek yalnızca Kök-Türklere özgü olmayıp, kökeni Asya Hun Türklerine ve Türklerin eski atalarına değin gider. MÖaa a ¢ki Asya Hunlarıaa a ¢nda ve hatta o çağlarda Batı Türkistanaa a ¢da yaşayan U-sun Türklerinde, tıpkı bildiğimiz Bozkurt Destanıaa a ¢nda olduğu gibi, kurttan türeme efsanesi ve dişi kurdun verdiği süt ile beslenme inancı yaşıyordu. Aynı efsane Tabgaç Türklerinde de vardı; Tabgaç ülkesinde aa kurt dağlarıaa , aa kurt ırmaklarıaa bulunmaktaydı. Uygur Türklerinin kökenlerine ilişkin bir efsane de onları kurda bağlıyordu . Kurt, eski Türk kültüründe aa ataa ile birlikte en önemli yeri tutan hayvandır. Türkler kendilerinin kurt soyundan indiklerine, seferlerde kendilerine kurdun yol gösterdiğine inanmışlardır. Türkler, güçlü ve saldırgan bir hayvan olan kurdu kendilerine simge olarak seçtikleri gibi, komşuları da onları kurttan türemiş saldırgan karakterli insanlar olarak tanımışlardır. Eski bir Arap şairi Türkleri şöyle anmaktadır: aa Nasl ibn-i dabbat-a basilaa yani aa YIRTICI KURDUN OĞULLARIaa . Kök-Türklere göre dişi kurt aa ulu anaaa , Uygur Türklerine göre de erkek kurt aa ulu ataaa dır. Oğuz Kağan Destanıaa a ¢nda, Oğuzaa a ¢a her sefere çıkışında gök bir kurt öncülük eder. Çingiznameaa a ¢de Alanguva, gökten inen bir kurttan gebe kalır ve doğan çocuğun soyundan da Cengiz Han gelir. Dede Korkut Öyküleriaa a ¢nde kurt yüzünün mübarek olduğu belirtilir. Yine Dede Korkut Öyküleriaa a ¢nden birinde Salur Kazan, kurtla haberleşir, kendisine yurdundan haber vermesini ister. Türkler ile kurdun arasında olan efsanevi ilgi, İslam ve Süryani kaynaklarında da yer almıştır. Kaynaklarda Avrupa Hun Türklerinden aa Kuzey Kurtlarıaa olarak söz edilmesi ve Avrupa Hun Türklerinin aa Hun-Wulfaa gibi adlarla anılması da Batı Hunlarıaa a ¢ndaki kurt geleneğini göstermektedir. Türkler arasında kurda verilen büyük önem yüzyılımıza değin süregelmiş ve Türkiye Cumhuriyetiaa a ¢nin kurucusu ulu önder Atatürkaa a ¢te de yankısını bulmuştur. Etnoloji bilimine göre, kurt motifi Türkler için aa tipikaa tir; yani, başka kavimlerde görülmeyen etnografik bir belirtidir. Eski Çin kaynaklarında bile Türk soyundan olan kavimler aa Kurtaa a ¢tan Türeyenleraa olarak tanımlanırken, Türk soyundan olmayan kavimler aa Kurtaa a ¢tan Türeyenlerden Değildirleraa biçiminde ayırt edilmiştir. Türk destanlarında kurt yol gösteren, sıkıntılı anlarda yardıma yetişen bir varlıktır. Uygur Türklerinin Kutlu Dağ Destanıaa a ¢nda kurt, ülaaae bolluk ve mutluluk getirdiğine inanılan kutlu bir kayanın Çinlilere verilmesinden sonra, üzerine uğursuzluk çöken ülkenin açlığa mahkum olması üzerine kendilerine yeni bir yurt arayan Türklere kılavuzluk etmişti. Batıda (11. yy. ın sonu) Kuman Türklerinde yardımına başvurulduğuna ilişkin kayıtlar bulunan kurdun kılavuzluk işlevi, 2. yy. ın ortalarına değin gitmektedir. 160-170 yılları arasında topraklarından ayrılmak zorunda kalan Tabgaç Türklerinin ataları bir Bozkurtaa a ¢un önderliğinde yolsuz dağlardan aşabilmişlerdi. Yapılan araştırmalarda, bütün Avrupa, Amerika, Hindistan masal ve öykülerinde yer alan kurt motiflerinin prehistorik çağlarda Orta Asyaaa a ¢dan dünya yayıldığı sonucuna varılmıştır. Başta eski Roma kültüründe olmak üzere dünyadaki kurt mitolojisini ayrıntılı bir biçimde inceleyen A. Alföldi, Romaaa a ¢daki dişi kurt efsanesi ve Luperkale törenlerinin Asya bozkırları kökenli olduğunu ve Savaşçı Çobanlardan -Etrüskler aracılığı ile- batıya intikal ettiğini ortaya koymuştur. En büyük ve en eski Türk destanı olan Oğuz Kağan Destanıaa a ¢nda Oğuz Kağan, gün ışığının içinden çıkan bir Bozkurtaa a ¢un öncülüğünde dünyayı fethetmiştir. Şimdiki Bulgaristan topraklarında bulunan Madaraaa a ¢daki kaya kabartmasında görkemli bir atlı biçiminde gösterilen Kurum Hanaa a ¢ın yanındaki kurt tasviri de, Türk bozkurt geleneğinin taşa işlenmiş örneklerinden biridir. Kurt motifi, çobancılık ve besicilikle olan sıkı ilgisinden ötürü bozkırlı ve doğrudan doğruya Türkaa a ¢tür. Bundan dolayı, bugün dahi dünya Türkleri arasında söylenen masal ve halk öykülerinde hem ata, hem de kurtarıcı-kılavuz nitelikleri ile Bozkurt, bütün Türklerce kutlu sayılmış ve Türklüğün milli simgesi olmuştur. Bozkurt, destanlarda Türkaa a ¢ün yaşam ve savaş gücünü temsil eder. Türkler, onun soyundan geldiklerine inanmışlardır. Türkler, birçok kutsal varlığa verdikleri gibi kurda da aa Kök Böriaa adını vermişlerdir. Gök renk, Eski Türklerde kutsallığın, ululuğun simgesi idi; bir şeyi gök rengine büründürmek ya da o şeyin adını aa gökaa sözü ile birlikte söylemek, o şeyi kutsal ya da ulu saymak anlamına gelirdi . Türkler kahramanlarını gök kurtlara benzetmiş, kağanlarının gövde yapılarına bile kurt çizgisini işlemişlerdir. Oğuz Kağan Destanıaa a ¢nda Oğuzaa a ¢un beli kurt beline benzetilir. Aynı destanda Oğuz Kağan, hükümdarlığını halka bildirdiğinde aa Kök Böri bolsungıl uranaa demiştir. Yine Oğuz Destanıaa a ¢nda, Türk ordularına gök tüylü, gök yeleli bir erkek kurt yol gösterir. Türkler Ergenekonaa a ¢dan çıkarken de kağanlarının adı aa Börte Çineaa yani Boz Kurt idi. Ergenekon Destanıaa a ¢na göre Türklere, Ergenekonaa a ¢dan çıkış yolunu Bozkurt göstermiştir. Kırgız Türklerinin büyük destanı Manas Destanıaa a ¢nda kurt, bir düş yorumu olarak karşımıza çıkar. Destana göre Manas Hanaa a ¢ın karısı Kanıaaa Hatun düşünde bir eğe görür ve eğeyi alıp saklar. Ertesi gün uyanınca ülkenin deneyimli yaşlı kişilerine düşünü anlatır. Yaşlı kişiler bu düşü duyunca sevinip Kanıaaa Hatunaa a ¢a şöyle derler: aa Senin çocuğun, gök yeleli korkunç bir kurt gibi olacakaa ¦aa Kırgız Türkleri, cins ve güzel atlara da aa Kök Börüaa adını verirlerdi. Günümüz Anadolu folklorunda görülen kurtla ilgili inançlar, yukarıda anlatılanların bir birikimidir. Türkçede kurdun özelliklerine ilişkin çok sayıda atasözü ve deyim vardır. Şiire de yansımıştır. İşte birkaç örnek: Demişler kurda boynun nite yoğun Eyitmiş işlerimin az u çoğun Dahi inandığım yok kimseye hiç Kamu kendim tutarım er eğer geç Mesel-i rastdır cihanda bu söz Baş keser tilki kurdun adı var Şahin kocasa da vermez avını Ta ezelden kurt eniği kurt olur Türklerde Kurt İle İlgili İnanışlar Erzurum ve çevresinde doğum yapacak hanımı al basmaması için yastığının altına bir parça Kurt derisi konulur. Kadını ve çocuğu koruyacağına inanılan bu uygulamanın derinliklerinde Ata Ruhu, Kurt Ata inancı olmalı. Güney Doğu Anadoluaa Ëda kırsal kesim ebelerin de mutlaka bir Kurt Kafatası kemiği bulunur. Ebeler kırk basan çocukları bu kurt kafatasını hamam tası gibi kullanarak yıkarlarsa çocukların şifa bulacağına inanılır. Karaçay Türklerinde hamile kadınlar yanlarında kurt dişi taşırlar. Dünyaya gelmiş erkek çocuğun beşiğinin dört yönüne kurt resmi çizerler. Kuzey Azerbaycan da loğusa kadının yastığının altına bebek erkek ise; kurdişi, bıçak, kurt ağzı, kartal gagası, kemik konulur. Kız olsa dopak, makas, iğne, sap, üsküf, ayna konulur. Sarıkamış, Kars ve çevresi Türk aşiretlerinde erkek çocuğun büyüyünce cesur olmaları için burun kanatları iğne ile delinip buradan kurt kılı geçirilir. Bu yörede çocuk beşikleri için yapılan koruyucu büyülerin içerisinde Kurttırnağının da konulduğu olur. Salıncakta sallanmakta olan kıza çubukla vurulur ve aniden nişanlısının ismi sorulur. Kızın ismini söyleyeceği genç erkeğe hemen gidilip müjde verilir ve kız istetilir oğulları olur ise kurt dişi ve kurt damağı ile yıkanılır. Böyle çocukların cesur olacağına inanılır. Moğollara yenilen Kumanların bir kısmının Kafkasya çevresine ve Gürcistanaa a ¢a iner, bir kısmı da Bönekaa a ¢e inip Hıristiyan olurlar. Hıristiyan Kumanların Şamanlıktan / Tengricilikten bir türlü ayrılamadıkları belirtildikten sonra aa Å Bönek gece çadırından çıkarak kurt gibi uludu Kurtlar buna cevap verdi. Buradan düşmanı yeneceğini anladıaa . Kaşkarlı Mahmutaa a ¢un verdiği bilgiye göre hamile kadına aa Å tilki mi yoksa kurt mu diye sorarlar. Tilki diye cevap verenin kızı, kurt diye cevap verenin ise oğlunun olacağına inanılır. Bulgaristan Türklerinde Hıdırellez de üzerinden atlanılan ateşten alınan közün üzeri örtülür. Sabahleyin külün üzerindeki şekillere mana verilir. Şekiller kurt izine benzer ise mutluluğa yorumlanır. Kurt gelecekteki başarıların simgesi olarak kabul edilir. Bu tespitte yeniden doğuşun simgesi olan Hıdırellez motifi koruyuculuğun simgesi olan od/ateş/ocak ile ve gelecekten haber veren yol göstericiliğin simgesi olan Kurt motifi ile birleşmiştir. Avar ve Kumuklarda da köpeğin kurt gibi uluması ölüm haberi olarak algılanır. Kırımaa a ¢da köpeğin kurt gibi ulumasının uğursuz işareti olduğu inancı çok yaygındır. Kötü bir haberin geleceğine yorumlanır. Yol gösterici geleceğin iyi haberinin müjdeleyicisi olarak bilinen kurdun uluma şeklinin köpek tarafından taklit edilmesi halinde uğursuzluğa yorumlanışı anlamlı olmalı. Kafkasyaaa a ¢da Kumuk ve Nogaylar arasında köpeğin kurt gibi uluması, onun gözüne bazı kara iyelerin görünmüş olması şeklinde izah edilmektedir. Tatar Türklerinde insan ismi olarak Kurtneziraa a ¢in olması Kurt Nezir, kurda adak, veya kurdun adağı demektir. Nitekim Muhammed Nezir, Muhammedaa a ¢e adak kurban veya Muhammed Adağı kurbanı demek olmaktadır. Kurdun kutsal olduğu dönemdeki bir ifade biçimi İslamiyetaa a ¢te içeriğini yitirmeden sürmüştür. Yine Kırım Türklerinde Seyit Börü, Seyit Kuvtov ve Kurt Seyidov gibi insan isimleri vardır. aa Å Seyitaa bilindiği gibi Peygamber soyundan gelenlere verilen bir isimdir. Don değiştirme itibariyle kurt bahsine tekrar dönülecek olursa, Cebe kelimesi metinlerde, miğfer bazen de Cübbe karşılığı olarak kullanılmaktadır. Kurtaa a ¢un başta, miğferaa a ¢de veya sırtta, kaftanda oluşu onun genel anlamda aa Å donaa karşılığında kullanılmasından kaynaklanmaktadır. Şahıs böyle bir dona bürünmüş olmaktadır. Kurtcebe, Kurtdonlu demek olmalı. Nitekim Kurtcebe ismini, insan ve aile adı olarak tanıyoruz. Karaim Türklerinde köklü bir kurt kültü vardır. Karaimlerde Kurttan türemiş olma inancı çok yaygındır. Karaimlerde sık tekrarlanan bir söze göre aa Å Temelimiz kurttan olmuştur. aa -

Paylaşımlarında kullandığın görseller arasına en azından bir boşluk bıraksan göze daha çekici gelecek sanki!

Kurtlar İle Dostluk! Gila

Keçiye rakı içirmişler, kurdun evini sormuş. Bu söz iyimişş