Enver Paşa, 1914-1918 yılları arasında Osmanlı'nın en güçlü adamıydı. Ülke savaştan yenik çıkınca Rusya'ya gitti ve "Turan İmparatorluğu" kurmaya çalıştı. Türkiye nin 1914 ile 1918 yılları arasında en güçlü adamı olan Enver Paşa, Birinci Dünya Savaşı ndan yenik çıkmamız üzerine önce Almanya ya, oradan da Rusya ya gidip bir Turan İmparatorluğu kurmaya çalışmış ama hayatı 4 Ağustos 1922 de bir Rus mitralyözünün mermileriyle noktalanmıştı. Paşa, Rusya dan eşi Naciye Sultan a yazdığı ve tamamı yaklaşık iki bin sayfa tutan mektuplarında aşkını ve hasretini káğıtlara dökerken siyasi faaliyetlerini de gün gün ve ayrıntılarıyla anlatmıştı. İşte, bu mektuplardan biri: Enver Paşa, eşine 16 Temmuz 1921 de Moskova dan yazarken önce üzüntülerinden sözediyor, daha sonra da Mustafa Kemal Paşa nın bir demecine nasıl sinirlendiğini söylüyor. ENVER Paşa, eşi Naciye Sultan a yazdığı yüzlerce mektupta hem hasretini ve aşkını terennüm ediyor, hem de siyasi ve askeri faaliyetleri hakkında bilgi veriyor. Paşa, 1921 in 16 Temmuz günü Moskova dan o sırada Almanya da bulunan Naciye Sultan a nasıl müteessir olduğunu yazıyor, arkasından da Mustafa Kemal Paşa nın İttihadçılar ın memlekete dönmelerine izin verilmeyeceği yolundaki bir demecinin kendisini ne derece hiddetlendirdiğini anlatıyor. İşte, Enver Paşa nın mektubunun bir bölümünün bazı özel ifadelerin çıkartılıp günümüz Türkçesi ne uyarlanmış şekli: Sevgili Naciyeciğim, sultanım, Dünkü mektubumun tesiriyle pek müteessir iken öğleden sonra aldığım postanın getirdiği 7 Temmuz tarihli kısa fakat sanki eninlerimi duyarak teselli için yazdığın kalbi satırların elemimi tadil etti . Ah! Naciye, hele bugünler senin şöyle ellerin arasına başımı bırakarak ağlayıp can sıkıntılarımı gidermeye ne kadar muhtacım. Mahpeyker in rahatsızlığına da acındım. ... Bilmem Allah kederi de, sevinci de verince birbiri üstüne veriyor. İnşallah bu kadar kederden sonra sevinç verir. Derken, İstanbul gazetelerini okudum. Mustafa Kemal e evvelce açık olarak bütün iyi niyetimle herşeyi anlatmış iken kendisini Halil ve Küçük Talát ın çıkarılması üzerine haklı göstermek ve belki de iyi olacak bir barıştan sonra yalnız benim değil, bütün İttihadçılar ın memlekete gelmemizi engellemek için yazdırdığı... satırlar da canımı sıktı. Fakat Allah büyüktür. elbet... millet yakında anlar da hakikati görür. Bunları okuduktan sonra... Çiçerin e gittikti. ... Bizim istediklerimizi yapıp yapamayacaklarını kat i olarak anlamak istedik. Aşağıdaki suallere hemen hep kaçamaklı ve olmayacak cevaplar verdi: 1. Afganistan sınırında Cemal Paşa ile görüşmek isterim: Lütfen telgraf gönderiniz. Pekiyi, fakat telgraf bazen iki ayda gitmiyor. Kábil den hududa kadar altı hafta niye çekelim ki? Evet! dedik. Bundan işi uzatmak, ádeta imkánsız kılmak istediği anlaşıldı. 2. Trablus ve Mısır ve Arnavutluk a yardım hakkında. Bunun için iki ay sonra Roma da oranın komünist reisi Çinari nin emri altında bir komisyon olacakmış. Onlarla kararlaştırılmak lázım imiş. Bu da boş demek. ... Hülása, hep hiç. ... İstanbul gazetelerine Mustafa Kemal Paşa ya son gönderdiğim mektubun birer suretini göndererek... biraz yüzüne vurmak istiyorum. Bakalım, sabaha ne olur? Ah Naciyeciğim! Bunlarla başını ağrıtmak istemem. Eminim, senin de orada nasıl canını sıkıyorlar? Hele, Mahpeyker in rahatsızlığı geçsin. ... Ah! Ben bunu düşününce her derdimi unuttum. Sen sağ ve o da mes ud olsun, ben herşeye katlanırım. Şimdilik... öper, seni Allah ın birliğine emanet ederim. Enver in Türkiye, Rusya ile dost olursa Avrupa nın karşısında daha güçlü durur ENVER Paşa, amcası Halil ve kardeşi Nuri Paşalar ın Türkiye ye girmelerine izin verilmemesi üzerine, Moskova dan 16 Temmuz 921 günü Mustafa Kemal Paşa ya oldukça uzun bir mektup göndermişti. Mektubunda Birinci Dünya Savaşı sonrasındaki faaliyetlerini ve Moskova daki çalışmalarını anlatan Enver Paşa, daha sonra memlekete eninde sonunda geleceğini ve bunu hiç kimsenin engelleyemeyeceğini söylüyordu. Aşağıda, Enver Paşa nın mektubunda o günlerdeki faaliyetinden söz ettiği bölümün bir kısmını günümüz Türkçesi ne uyarlayarak veriyorum. Mektubun Mustafa Kemal Paşa ya hitap eden diğer bölümünü ise sonra yayınlayacağım Anadolu Büyük Millet Meclisi Reisi Mustafa Kemal Paşa ya. Muhterem Paşam, ... Sizin İttihad ve Terakki manevrası başladı diye Üzerimize yükleniyorlar buyurmanız ve sonra da Bolşevikler le münasebette bulundunuz demenizden sonra Halil in memleketten çıkmasından ısrar edildiğini, ... Küçük Talát Bey in tevkif ettirilerek yine çıkarılmış olduğunu, Nuri nin de Erzurum da kalebend edildiğini öğrendim. Herşeyi size açık bildirdiğim halde akraba ve arkadaşlarımın bu muameleye maruz kalmalarını doğru bulmuyorum. Dolayısıyla, size bir defa daha vaziyeti izah etmeyi muvafık buldum: Ben, Kırım da kalıp Kafkasya ya geçmeye savaştım. Birçok tehlikelere rağmen muvaffak olamadım. ... Bir sene zarfında iki defa tutularak beş ay hapis olmak ve altı defa tayyareden düşmek suretiyle nihayet Moskova ya geldim. ... Zannedilenin aksine, bizlere Bolşeviklik teklif edilmedi. 15 BİN TÜFEK GÖNDERDİM Maddi yardıma gelince: Ne verirlerse alınması prensibinin takip edilmesinin uygun olacağı, böylece Anadolu nun Rusya yardımıza geliyor diye manevi kuvvetinin artacağını ve Avrupa nın Anadolu, Bolşeviklerle anlaştı diye bizi daha kuvvetli göreceğini düşünerek bildiğiniz ilk maddi anlaşmayı yapmaya çalıştım. Fakat hiçbir vakit resmen Anadolu adına hareket etmedim. Bakü ye geldiğimde, değil yalnız Türkiye de, fakat bütün İslam memleketlerinde derhal aksi tesir göreceğinden ve bunun da İngilizler in işine yarayacağından emin olduğum için Türkiye de ve Şark ta komünizm taraftarı olmadığımı kongrede açıkça söyledim. ... Ankara delegeleri, Ruslar dan 200 bin tüfek vesaire istediler. ... Ruslar ın bunu veremeyeceğini ve işin sürüncemede kalacağını farkettim, ne verirlerse kabul edeceğimizi söyledim ve işi yapılabilir hale getirmeye çalıştım. Bu suretle bir miktar altın parayla 15 bin tüfek vesairenin alınması sağlandı. ... Anadolu nun kazandığı başarının şerefini üzerime almayı hiçbir zaman düşünmedim. Anadolu hükümeti námına resmen bir işe girişmediğim halde, Moskova ya geldiğimiz zaman Anadolu heyeti üyelerinin her önüne gelen Rus a Enver Paşa nın ve arkadaşlarının bizimle münasebeti yoktur demelerinin sebebini de anlayamadım. Hatta arkadaşların filmi çekilirken Ruslar benim de bulunmamı ısrar ettikleri halde, bütün şerefin bunu resmen yapanlara ait olduğunu ileri sürerek kabul etmedim.

eline sağlık toprak sapol