Yahya Kaptan, (1891 - 9 Ocak 1920) 1891'de Makedonya'nın Köprülü kasabasında doğdu. 21 yaşındayken amcasına saldıran bir Bulgar'ı öldürüp dağa çıktı. Müslüman Türk köylerine saldıran Sırp ve Bulgar çetelerine karşı kendi çetesini kurarak savaştı. Her çete reisi gibi Kaptan lakabını aldı. Balkan Savaşı çarpışmalarına katıldı. I. Dünya Savaşı'nda gizli haber alma örgütü Teşkilat-ı Mahsusa'dan, örgüte katılma teklifi gelince hemen kabul etti. Teşkilat-ı Mahsusa'da bulunduğu sürede iki görev üstlendi. İlkinde, Sırplara karşı sabotaj eylemleri gerçekleştirdi. İkincisinde ise Halil Paşa'nın Irak cephesindeki mücadelesinde, Arap aşiretlerinin çöl çeteciliği taktiğine, karşı-çeteci eylemler üretti. İttihat ve Terakki'nin ünlü silahşörü Yakup Cemil ile Irak Cephesi'nden dönerken tanıştı ve yeni bir kabine kurmak için başlattıkları mücadelede tutuklanıp yargılandılar. Yakup Cemil idam edildi, Yahya Kaptan ise Irak'a sürgüne gönderildi. I. Dünya Savaşı bittiğinde, Osmanlı orduları merkeze çekilirken, Yahya Kaptan da İstanbul'a geldi. Ama Teşkilat-ı Mahsusa dağıtıldığından İstanbul'da kalamadı. Eski İttihatçıların kurduğu gizli örgütlerden en önemlisi olan Karakol Cemiyeti'nin Menzil gurubuna katıldı. Yenibahçeli Şükrü Bey liderliğindeki Menzil Gurubu, Anadolu'da başlaması olası mücadeleye malzeme ve insan aktarımını sağlamak için Kocaeli Yarımadası'nı kontrol altında tutmayı amaçlamıştı. Dağınık birlikler toplanarak başına Yahya Kaptan getirildi, Kurtuluş Savaşı başlarında Mustafa Kemal ile ilişki kurdu ve onun direktifleri, İstanbul'daki Karakol Cemiyeti'nin de yardımlarıyla İstanbul'dan Anadolu'ya geçmek isteyenlere yardım etti. Gebze'de Kuvay-ı Milliye'yi örgütleyerek İstanbul-Kocaeli yöresinde çeşitli eylemlere girişti. İstanbul'da Bekirağa Bölüğü'nü basarak Halil Paşa, Şadi Bey ve Talat Bey'in kaçırılmasını sağladı. Aralık 1918'de Tavşancıl'da konuşlanmış, Ahırkapı Cephaneliği Baskını, Darıca Un Deposu Baskını, Rum çetelerinin imhası gibi önemli hizmetler yapmıştı. İstanbul Hükümeti kuvetleriyle Tavşancıl'da girdiği çarpışmada yakalandı ve 9 Ocak 1920'de başı kesilerek öldürüldü. Adı İzmit'te pek çok yere verilmiş ve öldürüldüğü yere Mustafa Kemal'in emriyle anıtı dikilmiştir. Bu anıt daha sonra dönemin belediye başkanı tarafında yıkılmıştır Nutuk'ta Yahya Kaptan meselesi Vicdan Görevlerimden Biri Beyler, Yahya Kaptan'ın öldürüldüğüne kuşku kalmamıştı. Bu gerçek bilindikten sonra, onu öldürmüş olan hükümetin, yasal kovuşturmaya başlamış olması, cinayeti işleyenlerin meydana çıkamayacağına delil değil miydi? Ancak Beyler; zaman, her şeyin, her gerçeğin, tarih önünde içten olarak incelenmesine olanak hazırlar. Saygıdeğer Beyler; hükümeti ve İstanbul'daki örgütümüzün başkanlarını böyle çirkin bir cinayetin işlenmesinde araç olmaya yönelten neden ve etkenlerin incelenmesinin, gerçekten ibret verici sonuçlar getireceğine inandığım içindir ki ilk bakışta önemsiz gibi görülebilecek bir olayı delillere ve belgelere dayandırarak açıkladım. Bu açıklamamla, ulusun gözünde, gerçeği açıkça ortaya koyabilecek bir ortamın doğmasına yardım edebildiysem vicdan görevlerimden birini yapmış olduğuma inanacak ve gönül huzuru duyacağım. Beyler, bu olayı incelerken iki noktayı göz önünde bulundurmak yararlı olur. O noktalar da : Birincisi : Sait Molla'nın üyesi bulunduğu gizli örgüt ve Gebze, Kartal bölgelerinde bu örgüte bağlı bireysel çetelerin oynadığı rol ile bu rolü bizim adamlarımıza yüklemekte ve yurtsever geçinen kimseleri aldatıp kandırmada gösterilen ustalık ve başarı. İkincisi : İstanbul örgütümüzün başkanlarıdır ki bunlar, bizim yani Temsil Heyeti'nin buyruğunda ve onun verdiği talimat ve bilgilere göre hareketle yükümlü bulunuyorlardı. Bunların bu yükümlülüğü ancak içten olarak yerine getirdikleri takdirde, asıl hedefe doğru yarılmadan yürümenin olanaklı olabileceğini de kabul etmeleri gerekirdi. Oysa bu kişiler, kendi akıl ve önlemlerini, Temsil Heyeti'nin uyarılarına karşın yüksek görmekten geri durmamışlar ve hareket serbestliklerine engel olunmasını bir onur meselesi yaparak sinirlenmişler ve bu sakat duygunun etkisiyle aldatılmaya kadar varmışlardır. Şimdi Beyler, vicdan ve şefkat sahibi olanların yüreklerini gerçekten kan ağlatan bir telgrafı daha merhametli gözlerinizin önüne sererek bu konuyla ilgili açıklamalarıma son vereceğim : İstanbul,14.1.1920, Ankara'da Kuvayı Milliye Başkanı Mustafa Kemal Paşa Hazretleri'ne, Eşim Yahya Kaptan, sırf sizinle olan ilgisi dolayısıyla ve yasa karşısında suçlu olmaksızın teslim olduğu halde, Gebze Jandarma Yüzbaşısı Nail ve Üsteğmen Abdurrahman Beyler tarafından alçakçasına şehit edildi. Bütün Tavşancıl halkı olayın tanığıdır. Hakkın yerini bulması için Adliye ve Dahiliye Nazırlıklarına başvuruldu. İki tane yetimle perişan bir durumdayız. Bu konuda yüksek girişim ve yardımlarınızı bekliyoruz, buyruk sizindir. Karagümrük'te Keçeciler'de Karabaş Mahallesinde 19 numarada Yahya Kaptan eşi Şevket Hanım

Kocaeli ve çevresinin Kuvayi Milliye komutanlarından Makedonyalı Yahya Kaptan Yahya Kaptan, kısa ömrü boyunca, hayatını serüvene çeviren bir cesarete sahipti. Henüz 29 yaşında iken hayata gözlerini yumduğunda, ismi zamana asılı kaldı. Tarihsel sürece etkisi, birkaç ömre sığacak kadar büyüktü. Peki, bu etki nasıl gerçekleşti? 1910 yılında, Makedonya'da, amcasına saldıran bir Bulgar'ı öldürüp dağa çıktığında, kendisi yazgısını da çizmiş oldu. Dağa çıkarken, yaşama koşullarını tükettiği kentler, Osmanlı egemenliğindeydi. Fakat, gerçekte bu bölgede Osmanlı otoritesi son derece sınırlanmış, gerilemiş ve çürümüştü. Uluslararası Jandarma gücü, sömürgecilerin Balkanlardaki gücünün göstergesiydi. Birer nüfus savaşına dönen yerleşim bölgelerinde, ulusçuluk, yüzyıllarca birlikte yaşayan, aynı otoriteye boyun eğen halkları birbirine düşürdü... Yangın, şaşırtıcı boyuttaydı: tam bir toplumsal cinnet yaşanıyordu. Yahya Kaptan dışında, dağlar eşkıya ile doluydu. Sıradan eşkıyaların yanı sıra, bir çok ulusçu ve meşrutiyetçi çete bu dağlarda barınmıştı. Böylece Makedonya dağlarında bir "çete kültürü" oluştu... Örgütsel yapısı, hiyerarşisi, sıfatları gelenekseldi. Örneğin, çete reislerine "kaptan" denirdi. Kurtuluş savaşında ismi geçen bir çok "kaptan" bu gelenektendi. Sırp çeteleri içinde yetişen Yahya Kaptan, kendi çetesini kurduktan sonra, Bulgarlara karşı mücadelesini sürdürdü. Bölgedeki ulusçu çarpışmaların bilinçli bir tarafı değildi. Fakat, doğduğu Köprülü kasabasında Bulgarların başlattığı katliamlarda doğal taraf oldu. Bulgar milliyetçilerin bölgedeki Müslümanlara yönelik baskılarına karşı direndi. Balkan Savaşları bittiğinde Sırplar tarafından onurlandırıldı. Ancak, kısa zaman sonra, bölgede kurulan yeni otoriteler, çetelerin hayat koşullarını ortadan kaldıracak kadar güçlendi. Yahya Kaptan için Makedonya'da var olma koşulları kalmadı. O da İstanbul'a yöneldi. Dünya Savaşı başlamadan önce İttihat ve Terakki liderlerinden Enver Paşa'ya bağlı olarak Teşkilat-ı Mahsusa kuruluyordu. Bu örgüt, güvenilir ve çete deneyimi olan bireyleri arıyordu. Osmanlı ordusunun yanında, bilgi toplamak, sabotaj ve karşı propaganda gibi görevleri üstlenmek üzere kurgulanan örgüt, Yahya Kaptan'ın hayat biçimine uygundu. Örgüte katılma teklifi gelince hemen kabul etti. Teşkilat-ı Mahsusa içinde bulunduğu sürede iki görev üstlendi. İlkinde, Sırplara karşı sabotaj eylemleri gerçekleştirdi. İkincisinde ise Halil Paşa'nın Irak cephesindeki mücadelesinde, Arap aşiretlerinin çöl çeteciliği taktiğine, "karşı-çeteci" eylemler üretti. Dünya Savaşı koşullarında, İttihat ve Terakki'nin ünlü silahşörü Yakup Cemil ile Irak Cephesi'nden dönerken tanışan Yahya Kaptan, onun coşkusundan, diriliğinden oldukça etkilendi. Yakup Cemil'in idealinin bir parçası oldu. Yeni bir kabine kurmak için başlattıkları mücadelede tutuklanıp yargılandılar. Yakup Cemil idam edildi, Yahya Kaptan Irak'a sürgüne gönderildi. I. Dünya Savaşı bittiğinde, Osmanlı orduları merkeze çekilirken, Yahya Kaptan da İstanbul'a geldi. Fakat, İstanbul'da iklim değişmişti. Artık, Mondros Ateşkes Antlaşması koşulları vardı. Osmanlı Hükümdarı meşrutiyete son vermiş, meclisi kapatmıştı. Hükümdar, İtilaf Devletleri'nin ve özellikle İngilizlerin desteği ile var olmayı kurguladığından, İtilaf Devletleri'nin doğal müttefiki haline gelmişti. Kurduğu hükümet de bu doğrultuda bir perspektife sahipti ve en sert yüzünü "İttihatçılara" gösteriyordu. İttihatçılık, Osmanlı ülkesinde Mondros'a kadar öyle yaygın bir eğilimdi ki, askerlerin bir çoğu İttihatçı veya İttihatçılık sempatizanıydı. Bürokrasi İttihatçılığa göre şekillenmişti. Osmanlının son 20 yılına İttihatçılık damgasını vurmuştu. Teşkilat-ı Mahsusa da İttihatçıların kurduğu bir örgüttü ve hemen dağıtıldı. Yahya Kaptan da bu "önyargıdan" nasibini almıştı. İstanbul'da yaşayabileceği koşullar kalmamıştı. Eski İttihatçıların kurduğu gizli örgütlerden en önemlisi olan Karakol Cemiyeti'nin Menzil gurubuna katıldı. Yenibahçeli Şükrü Bey liderliğindeki Menzil Gurubu, Anadolu'da başlaması olası mücadeleye malzeme ve insan aktarımını sağlamak için Kocaeli Yarımadası'nı kontrol altında tutmayı amaçlamıştı. Kocaeli Yarımadası, Makedonya koşullarına benziyordu. Dağlar eşkıya doluydu. Bunların bir kısmı, tıpkı Makedonya'da olduğu gibi sıradan eşkıya iken, bir kısmı, özellikle Rum eşkıyalar, "ulusçu" bir kültüre sahipti. İtilaf Devletleri de azınlıkların "çete" eylemlerini destekliyordu. İtilaf Devletleri, Kocaeli Yarımadasına özel bir önem vermekteydi. Tasarladıkları Boğazlar Bölgesi ve Anadolu'dan gelecek tehlikelere karşı kilit bir konumda olan yarımadanın kontrolde tutulması, özellikle İngiliz Hükümeti'nce elzem kabul edilmekteydi. Yahya Kaptan, bölgeye geldiğinde, bölgedeki çeteler, Karakol Cemiyeti'nin bu bölgedeki üyelerince, özellikle Dr. Fahri Can tarafından, eylemleri denetlenecek bir yapıya kavuşmuştu. Yüzbaşı Nail ve Binbaşı Necati, bu yapının askeri kanadını oluşturuyordu. Her ikisi de Osmanlı askeri sıfatı sürdürürken, Karakol Cemiyeti üyesi idiler. Yenibahçeli Şükrü Bey'e bağlı çalışıyorlardı. Bölgedeki eşkıyalar ve Karakol Cemiyeti'nin örgütlediği yapı birleştirildi ve başkanlığına, lider kişiliği ve deneyimi ile Yahya Kaptan getirildi. Karakol Cemiyeti'nin Başkanı Kara Vasfi Bey, ülkeyi terk etmiş olmasına karşın, Teşkilat-ı Mahsusa kasasını elinde bulunduran ve ödeme hakkı bulunan Enver Paşa'nın örgüte gönderdiği paralardan, zaman zaman Yahya Kaptan'ın liderliğindeki örgüte de aktarma yapıyordu. Böylece, bölgedeki azınlık örgütleri, İtilaf Devletleri, İstanbul Hükümeti ve Karakol Cemiyeti Kocaeli Yarımadası'nın denetimi için bir mücadele başlatmış oldular. Bu mücadele Mustafa Kemal'in Anadolu'da kurduğu ulusal örgütle yeni bir boyut kazandı. Sivas Kongresi ile bütün ulusal güçlerin bir çatı altında toplanmaya başlaması ve Heyet-i Temsiliye'nin kuruluşu, Kocaeli Yarımadasındaki güçler çatışmasını hızlandırdı. Temsil Heyeti'nin egemenliğine girmek istemeyen ve bağımsız hareket etmek isteyen Karakol Cemiyeti ile Temsil Heyeti ve özellikle Mustafa Kemal Paşa arasında bir gerginlik başladı. Bu gerginlik Kocaeli Yarımadasına da yansıdı. Yahya Kaptan, Kocaeli Yarımadasında örgütünü sağlamlaştırdıktan sonra Mustafa Kemal Paşa'ya bağlılığını bildirdi. Böylece, Karakol Cemiyeti yerine Temsil Heyeti'ne bağlanmış oldu. Bağımsızlık mücadelesinin bir parçası olma kararı, Kocaeli Yarımadası'nda birbiriyle çatışan güçleri korkuttu... İtilaf Devletleri, İstanbul Hükümeti ve Karakol Cemiyeti, Ulusal mücadele karşısında "çıkar" birliği ile bir ittifak oluşturdular. Bu ittifakın oluşmasında, İngiliz Muhipler Cemiyeti'nin katkısı, pek olasıdır. Temsil Heyeti ile simgeleşen ulusal direniş, kırılma yeri sayılabilecek bir noktada; Kocaeli Yarımadası'nda, ulusal direnişin karşısında yer alan ittifak ile mücadele etmeye başladı. Bu mücadelenin simgesi Yahya Kaptan'dır. Bu mücadele çok çetin ve ilginç manevralar barındırıyordu. Yahya Kaptan ile Temsil Heyeti arasındaki ilişkinin kesilmesine yönelik taktikler uygulanıyordu. Yahya Kaptan, ulusal mücadelenin Kocaeli Yarımadası'ndaki temsilcili olmakla; İtilaf Devletleri'ne, yerel ulusçu örgütlere, Karakol Cemiyeti'nin baskılarına, İngiliz Muhipler Cemiyeti'nin oyunlarına ve elbette İstanbul Hükümetinin Jandarma kuvvetine karşı mücadele etmek zorundaydı. Zaman zaman küçük yılgınlıklar yaşasa da, mücadeleyi hiç bırakmadı. Ulusal mücadele karşıtı güçler, Temsil Heyeti'nin Yahya Kaptan'a desteğini zayıflatmayı başaramamış olsalar da, Heyeti Temsiliye'nin bölge ile iletişimini telgraf tellerini keserek bir süre engellediler. Böylece, İstanbul Hükümeti'nin Jandarma Komutan Vekili Hilmi Bey komutasındaki askeri birlik, destek alma olasılığı kalmayan Yahya Kaptan'ı Tavşancıl'da kuşattı. Yahya Kaptan, tutuklandıktan sonra, pınarda su içerken öldürüldü. Mustafa Kemal Paşa, bu trajik ölüm karşısında çok etkilendi. Nutuk'ta, Yahya Kaptan olayına yaklaşık 20 sayfa yer veren Mustafa Kemal Paşa, Yahya Kaptan'ı, devrim tarihimizin en önemli kişiliklerinden biri olarak görür. Bazı anlatılarda, Yahya Kaptan'ın heykelinin dikilmesi istediğini de söylemiştir. Yahya Kaptan öldürüldüğünde (8 Ocak 1920) henüz otuz yaşını doldurmamıştı. Kocaeli Yarımadası'nda, Yahya Kaptan'dan sonra, o düzeyde bir direniş lideri çıkmadı. Bu durum, Yahya Kaptan'ın rolü ve öneminin en güçlü göstergesidir. O, ulusal mücadelemizin Kocaeli Yarımadası'ndaki görüntüsüdür. Bu nedenle Yahya Kaptan ismi, ulusal mücadele ve Türk Devrimi ile organik bağa sahiptir. Cumhuriyet varoldukça, Yahya Kaptan ismi de var olacaktır.

bir kocaeli li olarak bu konuyu görmesden gelmem mümkün deil heleki emeğini karşılıksız bıraqmaq