ALAŞIMLAR Alaşım: İki veya birkaç maddenin muhtelif oranlarda beraberce eritilerek meydana getirilen karışıma alaşım denir. Alaşımda cıva bulunursa malgama adını alır. Cıva yalnız demir ve platin madenleriyle malgama yapmaz. Madenlerin çeşitli özellikleri vardır. Bazı madenler yumuşak yalnız başına kullanılamazlar. Altın ve gümüş gibi. Bazı madenler ise döküme elverişli değildirler. Bakır gibi, bazıları kolayca aşınabilirler. Bazıları dayanıklı veya dayanıksızdırlar. Bazıları yüksek ve bazıları da alçak sıcaklıkta ergirler. İşte madenlerin gösterdikleri bu çeşitli özelliklerden ötürü teknikte layıkıyla faydalanmak için ve daha elverişli olmalarını temin amacıyla alaşımlar yapıldı. Mesela bakır döküme elverişli olmadığından bakırı kalayla birlikte eriterek tunç ve çinko ile eriterek pirinç alaşımları yapıldı. Alaşımlar; kendisini meydana getiren madenlerin erime noktalarından daha aşağı derecede eridikleri için teknikte kullanılmaya elverişlidirler. Alaşımların Elde Edilmesi Alaşımlar: Birden fazla çeşitli maden parçaları eritilmek suretiyle elde edilir. Madenlerin oksitlenmelerine engel olmak için kömür tozu ile örtülür ve toprak bir pota içerisinde eritilir. Eğer madenlerden biri uçucu ise diğer maden erimekte iken diğeri ile karıştırılır. Uçmadan meydana gelecek eksikliği tamamlamak için biraz fazla miktar maden konur. Çok miktarda alaşım elde etmek için reverber fırınlarında ergitilerek yapılır Alaşımların Özellikleri Alaşımlar, yoğun olup maden parlaklığında, ısı ve elektriği iletirler. Bazıları beyazdır. Fakat bakır ve altın gibi renkli madenler yeteri miktarda bulunursa alaşımlar renklidir. Genel olarak alaşımlar, kendini teşkil eden maddelerden daha sert, fakat daha az levha haline gelebilir ve dayanıklıdırlar. Çok fazla levha ve yaprak haline gelebilen altın, antimon veya kurşun ile karıştırıldığı zaman sert ve kırılabilir. Bakırda, kalayla birleştiği zaman levha haline gelebilme özeliğini kaybeder. Alaşımlarda her iki metal, hem katı hem de sıvı halinde birbiri içerisinde ergimiştir. Metaller birbiri içerisinde erimezler. Bu takdirde alelade bir karışım meydana gelmiştir. Bu alaşım mikroskop altında iki çeşit kristal gösterir. Kurşun-Antimon alaşımı gibi. Alaşım kristali, her iki atom sayıları oranında ihtiva eder. Sodyum malgaması, Bakır-Çinko alaşımı, Alüminyum-Bakır alaşımı, Demir- Karbon alaşımı gibi. Fakat bu şekildeki alaşımlar teknik bakımdan kullanılmaya elverişli değildir. Çünkü bunlar çok kırılıcıdır. Alaşımlar genellikle kendilerini meydana getiren metallerden daha az aktiftirler. Örneğin, sodyum malgaması suyu daha yavaş ayrıştırır. Halbuki sodyum suya çok kuvvetli etki yapar. Alaşımlar: Yapılarına giren az eriyebilen madenlerden daha fazla ve daha kolaylıkla eriyebilir. Bir kısmı bu madenlerden en ziyade eriyebilen madenin erime derecesinden daha aşağı bir derecede erir. Mesele kurşun 335 0 C, bizmut 264 0 C, kalay 228 0 C eridiği halde Bi 8, Pb 5, Sn 3 kısımlardan ibaret olan alaşım 94,5 0 C de erir. darse alaşımı. Bakır ve kalay alaşımı zamanla dayanıklılığını kaybeder. Bakır birçok alaşımların yapısına girer. Kıymetli madenlerden gümüş ve altına sertlik verir. Parlaklık ve renklerini bozmadan, inceliklerini korur. Kimyasal Özellikleri Uçabilen bir madeni bulunan alaşımları ısı analiz eder. Bundan altın ve gümüş elde etmekte faydalanılır. Altın veya gümüş tozu önce cıva ile karıştırılır. Güderiden süzülerek cıvanın fazlası çıkarılır ve sonra alaşım ısıtılarak uçabilen madde ayırt edilir. Alaşımlar, alaşımları teşkil eden maddelerden daha az oksitlenebilen ve asitlerden daha az etkilenebilen karışımlardır. Genel olarak oksijen, alaşımlar üzerine etki eder. Bu halde madenden biri bir asit oksidi, diğeri, bir baz oksidi yapar. İşte bunun içindir ki kalay ve kurşun, antimon ve potasyumdan ibaret alaşımlar alevle yanar. Bazı madenler kimyaca birleşmişler ve birtakım alaşımlar yapmışlardır. Mesela; , , , bileşikleridir. Fakat bu alaşımların teknikte kullanılmaları elverişli değildir. Çabuk kırılabilirler. Bu alaşımlar belirli oranlar kanununa göre teşekkül etmişlerdir. Alaşımların mikroskopla incelenmelerine gelince; bir alaşımın parlak yüzeyi üstüne asitler veya bazı kimyasal ayıraçlar dökülürse alaşımda muhtelif renkler görülür. Etkimeler birbirinden farklıdır. Madenin cinsine göre çeşitli irili ufaklı çukurlar meydana gelir eski şekliyle karşılaştırılır. Mikroskopta incelenir ve fotoğrafı alınır. Önemli Alaşımları Bulunan Elementler Bakır Bakır, önemli alaşımların çoğunun bileşimine girer. Değerli madenlerle karışarak, onlara, renk ve parlaklıklarını bozmaksızın sertlik ve ince kısımlarını bile koruma özelliği verir. Bronzlar ; Bakır, kalay ile çok önemli olan tunçları teşkil eder. Topların tuncu dayanıklılık bakımından önemlidir. Çanların tuncu, top tuncuna göre kalayın daha çok oranda bulunduğu tunçtur. Bu tunç kırılabilir, fakat çok tınlar. Bakır alüminyum ile çok sert bir tunç meydana getirir. Silisli ve fosforlu tunçlar da vardır. Bakır, çinko ile pirinci oluşturur. Çinko ve nikel ile de mayekor yapar. Çinko Çinko, daima alaşımları halinde kullanılır. En önemli alaşımları pirinç, bronz ve beyaz metaldir. Pirinç; çinko ve bakır alaşımı olup, alaşımda bu iki metalin oranları çok değişiktir. Fakat en çok kullanılan tipinde bakır %60, çinko %40 oranında bulunur. Bronz; Bakır ve kalay alaşımı olup, bir miktar çinko ilave edilir. Beyaz metal; çinko bakır, alüminyum ve magnezyum metalleri karışımından ibaret bir alaşımdır. Son zamanlarda, otomobil endüstrisinde karbüratör, yakıt pompası, radyatör, kapı kolları v. b. gibi parçaları yapmakta çok kullanılır. Çinkonun ikinci derecede önemli bir alaşımı Alman gümüşüdür. . Bileşimi; bakır, nikel ve çinko metallerinden ibarettir. Alaşımın gümüşle ilgisi olmamasına rağmen, gümüşe benzediği için bu isim verilmiştir. Alüminyum Alüminyum tunçları, ekonomi bakımından, elektrik fırınında 70 kg bakır ile 40 kg korenden veya boksitle kömür parçalarından oluşan karışım ısıtılarak yapılır; alümin Al2O3 indirgenir. Karbon monoksit çıkar ve %14 alüminyumu bulunan bir alaşım elde edilir. Bu alaşım yeter miktarda bakır ile beraber eritilirse, tunçtan daha çok dayanıklı alaşımlar elde edilir. Demirli alüminyum; işlemde bakır yerine font konularak, %90 demir ve %10 alüminyumu bulunan demirli alüminyum elde edilir. Bu alaşım demir veya çeliği arıtmak için kullanılır. 10 kısım alüminyum ve 90 kısım bakırdan ibaret alaşımlar alüminyum tuncunu yapar; bu alaşım altın parlaklığını ve demirin sağlamlığını haizdir. Bu alaşım, 1 kg bakır ve 1 kg çinko ile beraber tekrar edilirse adi pirinçten daha sağlam ve daha sert alüminyum pirinci meydana gelir. Alüminyum pirinci nikel ile beraber tekrar eritilirse, gayet dayanıklı ve kolaylıkla kalıba dökülebilir bir yeni alaşım meydana gelir. 10 kısım kalay ve 100 kısım alüminyumdan ibaret alaşım, alüminyumun renk ve bir dereceye kadar hafifliğini korur. Daha kolay, işlenir. Alüminyumu lehimler. Silimin: %86 alüminyum ve %14 silisyumdan ibarettir. Bunlardan başka duralüminyum, magnalyum ve elektron alaşımları da vardır. Alüminyumun gümüş, altın ile olan alaşımları da ziynet yapmakta kullanılır. Kurşun Kurşun alaşımlarını yapmada maksat, sert, sert olduğu kadar esnek ve kırılmaya karşı dayanıklı, erime noktaları düşük bir metal karışımı elde etmektir. Bunlar arasında en önemlileri; Lehim; Erime noktası 182oC olan bu alaşım %40 kurşun, %60 kalaydan oluşur. Kurşun-antimon alaşımı: Bileşimi: %13-25 kurşun, %75-87 antimondur. Çok sert olup kırılganlıkları biraz fazladır. Yüksek basınçlara dayanamazlar. Bu kötü özelliği ortadan kaldırmak için karışıma bir miktar kalay ilave edilir. Örnek; %73 kurşun, %15 antimon ve %12 kalaydan ibaret alaşımdan matbaa harfleri yapılır. Sert ve basınca dayanıklıdır. En Önemli Alaşımlar Şimdi burada bazı önemli alaşımlar incelenecektir. Bakır alaşımları Bakır + Kalay Tunç Bakır + Çinko Pirinç Bakır + Çinko + Nikel Mayakor Bakır + Çinko + Kalay Teknik eserler tuncu Bakır + Alüminyum Fen aygıtlarında, deniz valfleri, pervaneler, dümenler. Altın, gümüş ve altın, bakır alaşımları Altın + Gümüş Yeşil altın Altın + Gümüş Solmuş yaprak altını Altın + Gümüş Su yeşili altını Altın + Gümüş + Bakır Roz altını Altın + Gümüş + Bakır Sarı, çok beyaz, değerli İngiliz altını Kurşun alaşımları Kurşun + Kalay Lehim Kurşun + Arsenik Saçma ve mermi Kurşun + Antimon + Kalay Matbaa harfleri Demir alaşımları Krom + Demir Tel-silindir yatakları Demir + Nikel Fen aletleri Demir + Nikel Ampul teli Demir + Molibden Yüksek hızlı dökümde Demir + Volfram Parça dökümünde Demirin fosforlu, karbonlu, silisyumlu, çelikleri de önemli alaşımlardandır. Nikel alaşımları Bakır + Nikel Asit tankları Nikel + Krom Elektrik demiri ve elektrik ızgarası. -

En Çok Bulunan Metal Adı Bileşim yüzdesi Bazı kullanış yeri ALÜMİNYUM Duralumin Al-95, Cu-4, Mg-1 Uçak endüstrisinde Mağnalyum Al-90, Mg-10 Uçak ends. ve terazilerde BİZMUT Wood metali Bi-50, Pb-25 Sn-12,5, Cd-12,5 Elektrik sigortalarında Alüminyum bronzu Cu-90, Al-10 Fen aletlerinde Çan metali Cu-75, Sn-25 Çan imalinde BAKIR Pirinç Cu-65, Zn-35 Elektrik malzemesi imalinde Bronz Cu-82, Sn-16, Zn-2 Madalya ve heykelde Alman gümüşü Cu-50 Ni-25 Zn25 Elektrik reostalarında Top metali Cu-90, Sn-10 Top imalinde Nikel para Cu-75, Ni-25 Para basmada ALTIN Altın para Au-90, Cu-10 Altın para basmada 18 ayar altın Au-75, Cu-25 Mücevhercilikte Beyaz altın Au-65, Ni-35 Mücevhercilikte Krom çeliği Fe-97, Gr-3 Silindir yatağı, tel Sert demir Fe-86, Si-14 Asit tankı İnvar Fe-64, Ni-36 Fen aletleri Manganez çeliği Fe-86, Mn-14 Kasa, dolap, taşkırıcı Molibden çeliği Fe-95, Mo-5 Yüksek hızlı dökümde DEMİR Nikel çeliği Fe-94, Ni-6 Asma köprü yapmakta Platinit Fe-85, Ni-15 Ampul teli Silisyum çeliği Fe-97, Si, 3 Otomobil yayı Krom çeliği Fe-85, Si-3 Mutfak malzemesi Tungsten çeliği Fe-92, W-8 Parça dökümünde KURŞUN Saçma, mermi Pb-99,5, As-0,5 Saçma ve mermi yapımı Matbaa metali Pb-82 Sb-15 Sn-3 Harf dökümünde CIVA Malgamalar Hg+SnCu, Ag, Au Metal elde etmek ve diş dolgusunda Monelmetal Ni-66, Cu-34, Fe-6 Asit tankları NİKEL Nikrom Ni-60, Cr-15, Fe-25 Elektrik demiri ve elektrik ızgarası Perm alaşımı Ni-80, Fe-20 Elektrik transformatörleri PLATİN Platinium Pt-95, Ir-5 Mücevhercilikte Gümüş para Ag-90, Cu-10 Gümüş para basmakta GÜMÜŞ Sterlin Ag-62,5, Cu-37,5 İngiliz gümüş parası ve gümüş eşya yapımı Babbitt metal Sn-45, Pb-40, Sb-13, Cu-2 Makine yatağı KALAY Britanya metali Sn-90, Sb-8, Gu-2 Süs eşyasında Lehim Sn-60, Pb-40 Metalleri birleştirmekte