EVLİYA ŞEFKATİ Mevlana hazretleri, merhamet sahibiydi, Hayvanlara bile o, gayet şefkatli idi. Bir gün sevdiklerinden, para verip birine, Bir ekmek aldırarak, aldı onu eline. Sonra bir viraneye, gidiverip o saat, Yedirdi bir köpeğe, eliyle onu bizzat. Takib etti o kimse, nereye gittiğini, Ve gördü bir köpeğe, ekmek yedirdiğini. Mevlana ona gelip, buyurdu ki: "Ey filan, Bilirim, yedi gündür, aç duruyor bu hayvan. Yeni yavrulamıştır, hem de şu viranede, Onları bırakıp da, ayrılmıyor yine de. Bir anne şefkatiyle, yavrulara bakıyor, Yanlarında bekleyip, bir yere ayrılmıyor. Resulullah hadiste, buyuruyor ki zira; "Allah da rahmet eder, merhametli kullara. Ey Eshabım, siz dahi olun ki merhametli, Merhamet eylesinler size de sema ehli." O kişi ağlayarak, dedi ki Mevlana'ya: "Efendim, hamd olsun ki, Allahü tealaya, Sizleri tanımakla, şereflendirdi bizi, Himaye edersiniz, dünyada hepimizi. Ahiret için dahi, ümitliyim şimdiden, Bizi kurtarırsınız, Cehennem ateşinden." Buyurdu: "Velilerin, pek fazladır şefkati, Kurtarır dostlarını onların şefaati." HEPSİ İMAN ETTİLER Mevlana, tahsil için, Konya'dan bir gün yine, Şam'a gidiyordu ki, uğradı Nusaybin'e. Hıristiyan papazlar, bir yere gelmişlerdi, Acayip istidraçlar, halka gösterirlerdi. Gösteriş yapmak için, hazret-i Mevlana'ya, Bir oğlan çocuğunu, uçurdular havaya. Celaleddin-i Rumi, bir dua etti o an, Havada kala kalıp, düşmedi yere oğlan. Feryad ediyordu ki, korkusundan o çocuk; "Düşüp de öleceğim, indirin beni çabuk! Çok uğraştılarsa da, papazların birçoğu, Hiç indiremediler, havadan o çocuğu. Oğlan bağırdı ki: "Sizin yanınızdaki, O zatın duasıyla, işbu hal oldu vaki. Ancak onun duası, kurtarır beni bundan, Yoksa helak olurum, yere düşüp buradan." Papazlar bil-mecburi, ona gelip bu kere, Dediler: "Dua et de, o çocuk düşsün yere." Buyurdu ki: "Hiçbir şey kurtarmaz o çocuğu, Kelime-i şehadet, kurtarır yalnız onu." Oğlan bunu duyunca, sevinip bu habere, Kelime-i şehadet, söyleyip indi yere. Papazlar bunu görüp, hayrette kaldı hepsi Ve insafa gelerek, iman etti cümlesi.

Halbuki Celaleddin-i Rumi yine, Mesnevi'de bir çalgıcı ile hazret-i Ömer'in hikayesine yer verir. Hikayede yer alan çalgıcı uzun ve boşuna geçen bir ömrün sonunda mezarlığa gelmiştir. Sonunda pişman olmuş ve hazret-i Ömer'in elinde tövbe etmiştir. Büyük alim Abdullah-i Dehlevi hazretleri; "Üç kitabın eşi yoktur. Bunlar; Kur'an-ı kerim, Buhari-i şerif ve Mesnevi'dir." buyurdu. Yani evliyalık yolunun kemalatını bildiren kitapların en üstünü Mesnevi'dir. Fakat evliyalık ve nübüvvet kemalatını bildiren kitapların en üstünü, İmam-ı Rabbani hazretlerinin Mektubat kitabıdır. Mevlana hazretleri, ölüme, "Şeb-i Arus= düğün gecesi" adını vermektedir. Onun için, tasavvuf ehline göre ölüm; bir felaket değildir, güzel ve tatlı bir şeydir. Tekrar Allah'a dönmek olduğundan, ancak bir sevinç vesilesidir. Tasavvufta keder ve ümidsizlik yoktur. Yalnız sevgi ve tecelliler vardır. Bunun için Mevlana'nın "Gel, gel, her kim olursan ol gel! Allah'a şirk koşanlardan, mecusilerden, puta tapanlardan da olsan gel! Bizim dergahımız ümitsizlik dergahı değildir. Tövbeni yüz defa bozmuş olsan bile gel!" buyurduğu söylenmektedir. SANKİ ÜÇÜNCÜMÜZ SEN İDİN Şemseddin Attar anlatır: Mevlana bir gün camide vaz ederken, mevzu; Hızır ile Musa aleyhimesselamın kıssasına gelmişti. Bu kıssayı, öyle fesahat ve belagat ile anlatıyordu ki, herkes nefesini kesip, can kulağı ile dinliyordu. Benim yanımda bir şahıs başını önüne eğmiş bir şeyler mırıldanıyordu. Kulak verdim, dediklerini anladım. "Sanki yanımızda idin, sanki üçüncümüz sen idin." diyordu. Bunun Hızır olduğunu anladım. Yanına sokuldum. "Anladım. Sen Hızır'sın, ne olur, bana ihsan eyle!" dedim. Cevaben; "Burada hazret-i Mevlana varken, benim sana ihsanda bulunmam deniz yanında teyemmüm gibi olur. Senin bütün müşkillerini o halleder." dedi ve gözümden kayboldu. Ben bu hali Mevlana hazretlerine anlatmak için yanına gittiğimde, ben daha söze başlamadan; "Ey Attar! Hızır aleyhisselamın sözleri doğrudur." diyerek benim sözümü kesti. ŞÜPHESİZ MERHAMET EDER Mevlana, Allahü tealanın yarattığı bütün mahlukata merhamet sahibi idi. Bir gün Nefisüddin Sivasi'ye bir kuruş verip ekmek aldırdı. Ekmeği eline alıp bir viraneye gitti. Nefisüddin de gizlice onu takibe başladı. Sonunda, Mevlana'nın o ekmeği yeni yavrulamış bir köpeğe kendi elleriyle yedirdiğini gördü. Mevlana dönüşünde, Nefisüddin'in kendisini takib ettiğini anlayıp; "Bu hayvan yedi gündür açtır ve yavrularına şefkatle bakmış ve hiç yanlarından ayrılmamıştır. Resulullah efendimiz bir hadis-i şeriflerinde; "Merhametlilerin en büyüğü olan Allahü teala, kullarından merhametli olanlara merhamet eder. Ey ümmet ve Eshabım! Siz de O'nun yarattıklarına merhamet ediniz ki, size de sema ehli merhamet etsin" buyurdu. Nefisüddin bu sözler üzerine ağlayarak Mevlana'nın ellerini öptü ve hayvanlara bile bu kadar merhametli olan siz, tabiatiyle ahbab ve dostlarınıza da merhamet edersiniz." dedi. Bunun üzerine Mevlana; "Evliyaullahın merhameti pek çoktur; bütün mahlukata ve ahbablarına da şüphesiz merhamet eder." buyurdu. BU ALTINLARI ÇAMURA ATINIZ Selçuklu Sultanı Rükneddin, Mevlana'ya beş kese altın gönderip almasını arzu etti. Talebelerinden Mecdüddin, Mevlana'ya altınları arz edince; "Beni hakikaten seviyorsanız, bu altınları dışarıdaki çamurun içine atın!" buyurdu. Talebeleri bu emri derhal yerine getirdiler. Dünyaya kıymet veren bazı kimseler, bu altınları almak için çamurun içinde aramaya başladılar. Fakat üstleri, başları, yüzleri çamurdan görünmez hale geldi. Mevlana, talebelerine onların bu vaziyetlerini göstererek; "Bu altınlar, şu gördüğünüz dünya ehlinin üstünü başını batırdığı gibi, ahiret ehli olanların da kalbini karartır, kirletir. Çeşitli günahlara sevkedip, ibadetlerden alıkoyar. Bu sözlerimi yanlış anlamayınız. Dünya için çalışmayınız demek istemiyorum. Dünya malının muhabbetini kalbinize koymayınız diyorum. Hiç ölmeyecekmiş gibi dünyaya, yarın ölecekmiş gibi ahirete çalışmak lazım geldiğini herkes bilir. Burada dikkat edilecek nokta; hırs ve tama yapmadan kanaat üzere bulunmaktır. Dünyada, ahiret saadeti için çalışmalı, kazanmalı, niyeti düzeltmelidir. Çünkü İslamiyet, insanlara faydalı olmayı emreder. En büyük saadet, en büyük sermaye, helalinden kazanıp, hayır ve hasenat yaparak ahirete göndermektir. Buna rağmen asıl sermaye, mal, mülk, para sahibi olmak değil, ilim, amel, ihlas ve güzel ahlak sahibi olmaktır." buyurdu. AHİRETE BERABER GİTSİN Bedreddin Tirmizi isminde biri simya ile uğraşırdı. Mevlana'nın ismini duyarak Konya'ya ziyaretine geldi. Önce oğlu Sultan Veled'e uğrayarak, yapacağı altınlardan hergün bir dirhem Mevlana'nın talebelerine vereceğini vad eyledi. Bu haberi Mevlana'ya ulaştırdılar, fakat o hiç cevap vermedi. Birkaç gün sonra Bedreddin'in çalıştığı yere gitti. Bedreddin simya ilmiyle uğraşarak altın yapmaya çalışıyordu. Mevlana'nın geldiğini görünce, ayağa kalkarak hürmette bulundu. Mevlana, oradaki demirden, bakırdan ve diğer madenlerden yapılmış eşyaları teker teker alıp Bedreddin'e vermeğe başladı. Bedreddin, her eline gelen eşyanın en yüksek ayarda som altından yapılmış olduğunu hayretle gördü. Mevlana, Bedreddin'in şaşkın bir halde kendisine baktığını görünce; "Ey Bedreddin! Sen simya ile uğraşmayı bırak. Çünkü sen ahirete gidince, simya dünyada kalacaktır. Sen öyle bir simya ile uğraş ki, seninle beraber ahirete gitsin. İşte o da din ilmidir. Bu, kalbden masivayı, Allahü tealadan başka her şeyin sevgisini çıkarıp, Allahü tealanın beğendiği şeyleri kalbe doldurmakla olur." buyurdu.

Mevlana Celaleddin ile Şems-i Tebrizi hazretlerinin zahiri ve batıni çalışmaları devam ederken, onların bu sohbetlerini hazmedemiyen ve Mevlana'nın kendi aralarına katılmamasına üzülen bazı kimseler, Şems-i Tebrizi hakkında uygun olmayan sözler söylemeye başladılar. Bu söylentiler, Mevlana'nın kulağına kadar geldi. Diyorlardı ki: "Bu kimse Konya'ya geleli, Mevlana bizden tamamen uzaklaştı. Gece-gündüz hep birbirleriyle sohbet ediyorlar da, bizlere hiç iltifat göstermiyorlar. Yanlarına oğlu hariç kimseyi de almıyorlar. Mevlana, Sultan-ül-Ulema'nın oğlu olsun da, Tebriz'den gelen, ne olduğu belli olmayan bu kimseye gönül bağlasın. Onun için bize sırt çevirsin. Hiç Horasan toprağı ile Tebriz'in toprağı bir olur mu? Elbette Horasan toprağı daha kıymetlidir." Bu söylentilere Mevlana; "Hiç toprağa itibar olunur mu? Bir İstanbullu, bir Mekkeliye galip gelirse, Mekkelinin İstanbulluya tabi olması hiç ayıp sayılır mı?" diyerek cevap verdi. Fakat söylentiler durmadı. Şems-i Tebrizi hazretleri artık Konya'da kalamayacağını anladı. O çok kıymetli dostunu, o mübarek ahbabını bırakarak Şam'a gitti. Şems-i Tebrizi'nin gitmesi, Mevlana'yı çok üzdü. Günler geçtikçe ayrılık acısına sabredemiyordu. Ayrılık, kendisinde tahammül edecek bir hal bırakmıyordu. Şems'in ayrılık hasreti ve muhabbeti ile yanıyordu. "Şems, Şems!" diyerek ciğeri yakan kasideler söylüyor, göz yaşlarıyla dolu yazdığı mektupları Şam'a, Şems-i Tebrizi hazretlerine gönderiyordu. Ona bir mektubunda; "Ey gönlümdeki nur, gel! Ey gönlümde ona arzu olan gel. Ey sevgi ve samimiyetini ispat eden gel. Gelirsen ne mutluluk ve ferah. Gelmezsen ne hüzün ve akla durgunluk. Gel, sen güneş gibisin uzak ve yakın olduğunda. Ey uzaktakilere yakın olan gel." diye yazıyordu. Eğer bir kimse, Mevlana hazretlerine; "Şems'i gördüm." diye yalan söylese, ona müjde için üzerindeki elbisesini verirdi. Bir defasında birisi; "Şems-i Tebrizi'yi Şam'da gördüm. Sıhhati yerindeydi." dedi. Mevlana, ona elinde bulunan ne varsa hepsini verdi. Orada bulunan diğer bir kimse; "O, Şems-i Tebrizi'yi görmedi, yalan söylüyor." deyince, Mevlana da; "Ona verdiğim bu elbiseler, sevdiğimin yalan haberinin müjdesidir. Onun hakiki haberini getirene canımı veririm." diye cevap verdi. Böylece aylar geçti. Zamanla şehirdeki fitne ortadan kalktı. Şems-i Tebrizi'ye olan düşmanlıktan, vazgeçildi. Mevlana hazretleri artık dayanamayacağını anlayınca, oğlu Sultan Veled'i Şam'a göndermeye karar verdi. Oğlunu çağırıp; "Süratle Şam'a varıp, filanca hana gidersin. Şems-i Tebrizi hazretlerinin o handa bir genç ile sohbet ettiğini görürsün. O genci küçümseme sakın! O, Allahü tealanın sevdiği evliyanın kutuplarından biridir. Selamımı ve dua isteğimi kendilerine bildir. İçinde bulunduğum şu vaziyetimi, hasretimi dile getir. Buraya acele teşriflerini tarafımdan istirham et!" dedi. Sultan Veled hemen hazırlıklarını tamamlayıp yola çıktı. Şam'da, babasının tarif ettiği handa Şems-i Tebrizi'yi bir gençle konuşuyor buldu. Durumu dilinin döndüğü kadar anlattı. Konya'da bu hadiseye sebeb olanların tövbe ettiğini ve Mevlana'dan özürler dilediklerini de sözlerine ekledi. Bunun üzerine Şems-i Tebrizi, Konya'ya tekrar gitmeye karar verdi. Hemen yola çıktılar. Sultan Veled, Şems hazretlerini ata bindirdi, kendisi de arkasından yaya yürüyordu. Şems-i Tebrizi, Sultan Veled'in ata binmesi için ne kadar ısrar ettiyse, o; "Sultanın yanında, hizmetçinin ata binmesi bizce yakışık olmaz. Hizmetçilerin, efendisi arkasında yürümesi gerektiğini öğrendik." diyerek ata binmedi. Sultan Veled, Konya'ya yaklaştıklarında, babası Mevlana'ya haberci gönderip, Konya'ya girmek üzere olduklarını bildirdi. Mevlana hazretleri müjdeyi getirene o kadar çok hediye verdi ki, o kimse zengin oldu. Konya'da tellallar bağırtılarak, Şems'in Konya'ya teşrif etmek üzere olduğu bildirildi. Konya'nın, başta sultan olmak üzere, ileri gelen vezirleri, hakimleri, zenginlerinin yanısıra, bütün halk yollara döküldü. Büyük bir bayram havası içinde, mübarek veli Şems-i Tebrizi hazretlerini karşılamaya çıktılar. Öğleye doğru Şems-i Tebrizi ile Sultan Veled göründüler. Sultan Veled, atın yularından tutmuş, Şems de atın üzerinde başı önünde ağır ağır ilerliyorlardı. Bu muhteşem manzarayı seyredenler büyük bir heyecana kapıldılar. Mevlana koşarak ilerledi, atın dizginlerine yapıştı. Göz göze geldiler. Şems'in attan inmesine yardım eden Mevlana, üstadının ellerini sevinç gözyaşları arasında doya doya öptü. Bu arada yanık sesli hafızlar Kur'an-ı kerim okumaya başladılar. Herkes büyük bir haz içinde Kur'an-ı kerimi dinledikten sonra, sıra ile Şems-i Tebrizi hazretlerinin ellerini öptü. Sonra Mevlana'nın medresesine geldiler. Şems-i Tebrizi, Sultan Veled'in kendisine gösterdiği hürmeti ve yaptığı hizmetleri Mevlana'ya anlattı. Bundan çok memnun olduğunu bildirerek; "Benim bir serim (başım, bir de sırrım vardır. Başımı sana feda ettim. Sırrımı da oğlun Sultan Veled'e verdim. Eğer Sultan Veled'in bin yıl ömrü olsa da hepsini ibadetle geçirse, ona verdiğim sırra yani evliyalıkta ilerlemesine sebeb olduğum derecelere kavuşamaz." dedi. Mevlana Celaleddin ile Şems-i Tebrizi, eskisi gibi yine bir odaya çekilip sohbete başladılar. Hiç dışarı çıkmadan, yanlarına oğlundan başka kimseyi almadan, manevi bir alemde kendilerinden geçtiler. Halk, Şems gelince Mevlana'nın sakinleşeceğini, aralarına katılıp, kendilerine nasihatte bulunacağını, sohbetlerinden istifade edeceklerini ümid ederken, tam tersine eskisinden daha fazla Şems'e bağlandığını ve muhabbetinin ziyadeleştiğini gördüler. Şems-i Tebrizi hazretleri, Mevlana'yı evliyalık makamlarının en yüksek derecelerine çıkarmak için elinden gelen bütün tedbirlere başvuruyordu. Ona her türlü riyazet ve mücahedeyi yaptırdı. Bir gün; "Her kim; "Alimler, peygamberlerin varisleridir." hadis-i şerifinin sırrına vakıf olmak isterse, Mevlana'nın hareketlerine, ahlakına, davranışlarına baksın. Onun gibi olmaya çalışsın. Onu sevsin. Onda enbiya ve evliyanın bütün adet ve vasıfları toplanmıştır. Her fende emsalsizdir. Kısaca ben ona ulaşmış olmasaydım, mahrum olurdum. Fakat Mevlana'nın sırrı, alemde gizli kaldı, onu kimse keşfedemedi." buyurdu. Günler bu şekilde devam ederken, halk, Mevlana'nın hiç görünmemesinden dolayı yine Şems'e kızmaya başladı. Söylenenleri, Şems-i Tebrizi işitince, Sultan Veled'e; "Ey evladım! Hakkımda yine su-i zan etmeye başlandı. Beni, Mevlana'dan ayırmak için söz birliği etmişler. Bu seferki ayrılığımın acısı çok derin olacak!" buyurdu. 1247 senesi Aralık ayının beşine rastlayan Perşembe gecesiydi. Mevlana ile Şems hazretleri yine odalarında sohbet ediyor, Allahü tealanın muhabbetinden ve çeşitli evliyalık makamlarından anlatıyorlardı. Bir ara kapı çalındı ve Şems hazretlerini dışarı çağırdılar. Dışarıda bir grup kimse, bir anda üzerine hücum ettiler. Şems-i Tebrizi hazretlerinin; "Allah!" diyen sesi duyuldu. Mevlana hemen dışarı çıktı, fakat hiç kimse yoktu. Yerde kan lekeleri vardı. Derhal oğlu Sultan Veled'i uyandırıp durumun tetkikini istedi. Yapılan bütün araştırmalarda, Şems-i Tebrizi hazretlerinin mübarek cesedini bulamadılar. Bir gece Sultan Veled, rüyasında Şems-i Tebrizi'nin cesedinin bir kuyuya atıldığını gördü. Uyanınca yanına en yakın dostlarından birkaçını alarak, gördüğü kuyuya gittiler. Cesed hiç bozulmamıştı. Cesedi alıp Mevlana'nın medresesine defnettiler. Şems-i Tebrizi hazretlerinin bu ayrılığına, Mevlana pek üzüldü. Ayrılığın verdiği hasret ile nice beyitler, kasideler söyledi. Evliyalık hallerini, derecelerini nazım ile öyle güzel anlattı ki, o zamana kadar öylesini hiç kimse söyleyemedi. Hazret-i Ali'den gelen feyz ve bereketleri, vilayet yolunu, onun kadar açıklayan bulunmadı. Şems-i Tebrizi'ye olan muhabbetinden dolayı eserinde "Şems" ve "Hamuş" kelimelerini mahlas olarak kullandı. Divanına Divan-ı Şems dendi.

MEVLEVİLİK 1- Kuruluşu Ölüm gününü Hakk'la vuslat, sevgiliye kavuşma günü sayan Hz. Mevlana'nın bu dünyadan göçüp, sonsuzluk alemine doğmasıyla onu tanıyanlar, fikir ve görüşlerini benimseyenler büyük acılara boğuldular. Başta oğlu Sultan Veled, Çelebi Hüsameddin ve diğerleri... Hz. Mevlana'nın fikirleri ve yaşantısı kurumlaşmalı, yüzyıllar boyu tüm insanlığa uzanan bir el olmalıydı. İnsanlığı sevgiye, hoşgörüye, iyiliğe, doğruluğa ve güzel ahlaka yani İslam'a çağıran bir el... İslam Peygamberi, yaratılmışların en yücesi Hz. Muhammed'in yüzyıllar önce tüm insanlığa yaptığı çağrıyı Hz. Mevlana da yineliyordu. Baza! Baza! Her an çi hesti baza Ger kafir u gebr u but-peresti baza İn dergeh-i ma, dergeh-i novmidi nist Sad bar eger tövbe-şikesti baza Gel!.. Ne olursan ol, yine gel... İster kafir ol, ister ateşe tap, ister puta... İster yüz kere tevbe etmiş ol, ister yüz kere bozmuş ol tevbeni... Bizim kapımız umutsuzluk kapısı değil, nasılsan öyle gel. Çelebi Hüsameddin döneminde başlayarak, Sultan Veled ve onun oğlu Ulu Arif Çelebi zamanında toplanan Mevlana aşıkları, Mevlevilik Tarikatı'nın temelini attılar ve sistemini oluşturdular. Muhtelif yerlerde tekkeler kurdular, vakıflar sağladılar, insanların gönüllerine ışık götürdüler. Mevlana Celaleddin Rumi'nin düşünceleri çevresinde kurulan tarikat. Babasının düşüncelerini sistemleştirdiği ve tarikat biçiminde örgütlendirdiği için Mevlana'nın oğlu Sultan Veled, Mevlevilik'in asıl kurucusu ve ikinci piri sayılır. Mevlana'nın hayatı boyunca tarikatlara özgü birtakım kurallara uymadığı, kendisine bağlananlar için özel kurallar koymadığı bilinmektedir. Sözgelimi kendisine bağlananlar için ne bir giriş töreni düzenler, ne de belli bir zikir öngörürdü. Diğer tarikatlar gibi özel giysilerle ayrılma yoluna da gitmemişti. Bilinen başlıca uygulaması müridliğe kabul edilenlerin saç, sakal, bıyık ve kaşlarından birkaç kıl kesmek, kendisine halifelik verilenlere de bugün hırka denilen geniş kollu, yakasız, önü açık bir giysi olan fereci giydirmek, halkı aydınlatma görevini simgelemek üzere bir çerağ vermekti. Mevlevilik'in başlıca kurallarından birisi olan semayı da yalnızca aşk ve cezbe için yardımcı bir öğe sayardı. Ancak oğlu Sultan Veled, halifeliği döneminde Mevlana'nın düşüncelerini temel olarak Mevleviliği kendine özgü kuralları, törenleri olan bir tarikat durumuna getirdi. Mevleviliğe göre tasavvufi eğitimin amacı insanın kendine gelmesini, kendini bulmasını sağlamaktır. Gerçeğe ulaşmak için insan tabiatına aykırı yöntemlere başvurulmamalıdır. Zikir ve çile gerçeğe ulaşmanın temel yöntemi değildir. Zikir ancak düşünceyi harekete geçirdiği ölçüde yararlıdır. Gerçeğe ulaşmanın asıl yolu aşk ve cezbedir. Bunun için de isimlerden ve kelimelerden geçip Allah'ı bulmak Allah dışındaki varlıklardan arınmak gerekir. Bütün varlığı kuşatan Allah'ın varlığı tek gerçektir. Varmış gibi görülen varlıklar gerçekte yoktur; varolan, bu varlıklar aracılığı ile kendini gösteren Allah'tır. Evren her an yeniden yaratılmaktadır. Zıdlar alemi olan bu dünyada herşey izafidir. Allah'ı gerçek anlamda tanımayan insanlar dünyanın, altın ve gümüşün kulu, kölesi olurlar. Bu kölelikten kurtulmanın tek yolu da Allah aşkıdır. Mevleviliğe göre mürid kendini mürşidinde yok etmeli, kendine baktığında mürşidini görmelidir. Mürşidinin tüm isteklerini tereddüt etmeden kabul etmeli, ona itaatı Allah'a ve Peygamber 'e itaat, muhalefeti de Allah ve Peygamber 'e muhalefet bilmelidir. Kendisini şeyhinden uzaklaştıracak hiçbir sözü dinlememeli, onun iyiliğin mutlak temsilcisi olduğuna inanmalı, hakkında kötü düşünmemeli, yanında çok konuşmamalıdır. Nefsini zayıflatmaya, riyazet ve mücahede ile öldürmeye çalışmalıdır. Kötülüğü buyuran nefsi ancak mürşid öldürebilir. Bu nedenle mürid mürşidinin irşadına sıkı biçimde sarılmalıdır. Mevlevilikte başlıca tarikat ayini, ayin-i şerif de denilen semadır. Belli kurallar içinde ve müzik eşliğinde yapılan semadan başka zikir telkini, tac ve hırka giyme, halvet, tarikata giriş, halifelik verme de belli kurallara bağlanmıştır. Sözgelimi zikir telkininde şeyh müridi önüne oturtarak elini tutar, bütün günahlardan sakınacağına, iyilik ve takva üzere bulunacağına dair söz alır, kelime-i tevhidi üç kez telkin eder, sonra da onun için dua eder. Duanın arkasından şeyh, dünya ile ilgisini kestiğini simgelemek üzere müridin saçından birkaç kıl keser. Halvet, diğer tarikatlarda olduğu gibi kırk gün süren bir ibadet, riyazet biçiminde değil, tekkede hizmet biçiminde uygulanır. Binbir gün süren bu halveti tamamlayan kişiye derviş adı verilir.

YA RABBİ! Mevlana hazretleri gece-gündüz cenab-ı Hakk'a niyaz eder yalvarırdı: "Ya Rabbi! Bizim halimize bakarak muamele etme. Kendi ikram ve ihsanına göre bize muamele eyle. Ya Rabbi! Kerem ve lütfunla hidayet ettiğin kalbi tekrar dalalete, sapıklığa meylettirme. Belaları bizden sarf eyle, çevir ve değiştir. Ey affı çok olan, günahları örten Rabbim! O günahlar dolayısı ile bizden intikam alma. Bize azab etme. Ya Rabbi! Biz nefis ile şeytana köpek gibi tabi olduksa da sen, azab arslanını bize saldırtma. Ey Hayy, ebedi diri olan Rabbim! Taleb ve dua üzerine nasıl olur da kerem etmezsin. Sen kerem sahibisin. Ey mahlukatın, yaratıkların canlıların ihtiyacını gideren Rabbim! Sen varken hiç bir kimseyi hatırlamak ve ondan bir şey ummak layık değildir. Ya Rabbi! Ruhumda bir ilim katresi var. İlahi onu heva rüzgarıyla ten toprağından muhafaza eyle. Ey ihsanı çok olan Rabbim! Cefa içinde geçip giden ömre merhamet et. Ey affetmeyi seven Rabbim! Bizi affeyle. İsyan derdimize çare eyle. Ey yardım isteyenlerin yardımcısı! Bizi hidayete çıkar. Ya Rabbi! Dua ve yakarışlarımızda sana layık olmayan sözleri bilmeyerek söyleyip hatalarda bulunmuş isek, o kelimeleri sen ıslah et ve duamızı kabul buyur. Çünkü sözlerin hakimi ve sultanı ancak sensin. Ey alemin yaratıcısı! Kasvetli, kararmış, katılaşmış adeta taş gibi olmuş olan kalbimizi mum gibi yumuşat, feryadımızı, ah u vahımızı, hoş eyle ki rahmetini celbetsin, çeksin. Bizi köle gibi kullanan bu serkeş nefisten bizi satın al. O nefis bıçağı kemiğe dayandı . Ya Rabbi! Sana ne arz edeyim. Çünkü sen gizli ve açık her şeyi bilirsin." ALLAHÜ TEALAYA TEVEKKÜL EDİN Moğolların Anadolu umumi valisi Baycu Noyan, Konya'yı muhasara etti. Konyalılar gayet sıkıntılı ve ızdıraplı günler yaşadı. Muhasaranın kaldırılması için Mevlana hazretlerinin huzuruna çıkıp; "Efendim! Bize merhamet ediniz. Baycu Noyan, bildiğiniz gibi Konya'yı muhasara etti. Çoluk-çocuğumuzla gayet sıkıntıya düştük. Korku içinde yaşıyoruz. Şayet bize yardım etmezseniz, sonumuz felaket olur. Çünkü Baycu Noyan, hangi şehri fethettiyse halkı kılıçtan geçirip, mallarını yağmaladı. Bu işe bir tedbir istirham ediyoruz." dediler. Mevlana; "Siz, Allahü tealaya tevekkül edin. Doğru bir itikad ile cenab-ı Hakk'ın evliyasını vesile ederek dua edin. İnşaallah sıkıntınız def olur." buyurdu. Sonra şehirden dışarı çıkıp meydanın ortasında durdu. Kıbleye dönerek namaz kılmaya başladı. Etrafta binlerce Moğol askeri vardı. Baycu Noyan'a kocaman bir çadır kurmuşlardı. Askerler hemen komutanlarına koşup; "Şehirden yaşlı bir kimse çıktı. Mavi kaftanlı, sarıklı, heybetli bir kimse... Meydanda namaz kılmaya başladı. Ne bir korku, ne bir heyecanı var. Askerlerden hiçbiri yanına yaklaşmaya cesaret edemiyor..." dediler. Baycu Noyan, askerlerine; "Ok yağmuruna tutarak derhal öldürün!" dedi. Bu emir üzerine, okçular ellerini sadaklarına atmak için davrandıklarında, herbirinin kolları yerinden kalkmaz hale geldi. Hiçbirisi ok atamıyordu. Bu durumu gören Baycu Noyan, süvarilere; "Atlara binip kılıçla üzerine saldırın!"emrini verdi. Süvariler hemen ata binip sürmek istediler, fakat atların ayakları toprağa battı. Atlar, üzerindeki askeri götüremez hale geldi. Bunu da hayretle gören Baycu Noyan'ın canı sıkıldı. Kendisi okunu çekip yayını gerdi. Nişan alarak Mevlana'ya fırlattı. Attığı üç ok da hedefe değil, Baycu'nun önüne düştü. Bu hali de gören vali Noyan, iyice öfkelenip atını getirmelerini emretti. Ata bindiyse de, atı bir türlü hareket ettiremedi. Hiddeti ziyadeleşen Baycu, attan inip yaya olarak hücum etmek istedi. Fakat ayakları tutulup yüzüstü yere düştü. Yüzü yaralanan Baycu, ne yapacağını şaşırdı. Olanları şehirden takib eden halk, hayretten hayrete düştüler, hep bir ağızdan tekbir getirdiler. Nihayet Baycu Noyan hiçbir şey yapmaya kadir olamayacağını ve Mevlana karşısında acizliğini anlayınca; "Bu kimse, şimdiye kadar karşılaştığım insanların hiçbirine benzemiyor. Bunun, Allahü tealanın himayesi altında olan kimselerden olduğu anlaşılıyor. Bu kadar askeri gücümle, değil kendisiyle mücadele etmek, üzerine doğru bir adım bile atamadık. Dolayısıyle bununla iyi geçinmekte, anlaşma yapmakta fayda vardır." diyerek, askerini toplayıp muhasaradan vaz geçti. ÇOK SÖZ SÖYLEME Oğlu Sultan Veled'e şöyle nasihatlerinde; "Ey oğlum! Sana vasiyet ediyorum ki: Her halde ilim, edep ve takva üzerine bulun. Her zaman geçmiş din büyüklerinin eserlerini inceleyerek, Ehl-i sünnet vel-cemaat yolundan ayrılmamayı vazife edin. Fıkıh ve hadis-i şerif öğren, cahil sofulardan olma. Namazı her zaman cemaatle kıl, fakat imam ve müezzin olma. Şöhret isteme, zira şöhret afettir. Makama bağlı olma. Yazdığın şeylerde adını yazma. Mahkemede hakim huzuruna çıkma. Kimseye kefil olma. Halkın işlediği işlere karışma. Devlet büyüklerinin çocuklarıyla arkadaşlık etme. Uzlete çekilme, yalnız kalma. Çok söz söyleme. Çok söz işitmek kalbe nifak verir. Sözü inkar etme. Onun söyleyenleri ve sahipleri çoktur. Az söyle ve halkın kötülük ve eğrilerinden arslandan kaçar gibi kaç, bir kenarda dur. Kadınlardan ve dinde eğri yollara girenlerden sakın. Herkesle ve zenginlerle sohbet etme . Helal ye ve şüphelilerden kaçın. Dünya malına kapılma. Dünya arzusu dinin zayi olmasına sebeb olur. Çok gülme ve kahkaha atma. Zira fazla gülmek kalbin ölümüdür. Herkese şefkatle bak. Hainlikle bakma. Dışını süsleme. Zira dışın süsü; için, kalbin, ruhun harab olduğunu gösterir. Başkalarıyla mücadele etme ve hiç kimseden bir şey isteme. Kimseye hizmet buyurma. Alimlere, evliyaya, mal, can ve tenle hizmet et. Din büyüklerinin hallerini inkar etme. Zira inkar edenler rahat ve kurtuluş yüzünü göremezler." buyurdu. BENİ KASABIN ELİNDEN KURTAR Mevlana hazretlerinin sağlığında kasabın biri, bir öküzü kesmek için satın aldı. Öküzün ayaklarını bağlayıp yatırmak istediğinde, öküz, ipleri koparıp kaçtı. Kasap arkasından yakalamak için koştuysa da yetişemedi. Öküz, Mevlana'nın babasının mezarı yakınlarına geldi. O esnada mezarın başında Mevlana hazretleri Kur'an-ı kerim okuyordu. Hal lisanıyla ona; "Beni bu kasabın elinden kurtar." dedi. Mevlana, öküzün üzerine elini koyup okşadı; "Üzülme, cenab-ı Hak her şeye kadirdir." buyurdu. Bu sırada kasap, elinde urgan ve bıçak olduğu halde soluk soluğa çıkageldi. Mevlana gelen kasaba, öküzün azad edilmesini, hürriyetine kavuşturulmasını istedi. Kasap da Mevlana hazretlerinin hatırı için öküzü azad etti. Kasap gidince Mevlana, mübarek elini öküzün üzerine koyup dua etti ve o günden sonra bir daha o öküzü gören olmadı. Bunun üzerine Mevlana; "Bu öküz, kesilip pişirilecek zamana gelmiş iken, bizim tarafımıza gelmek suretiyle, kesilip parçalanmaktan kurtuldu. İşte bunun gibi bir insan da, Allahü tealanın evliyasına can u gönülden teslim olup emirlerine uygun yaşar, ona talebe olursa, kıyamet gününde Cehennem'e götüren meleklerin elinden kurtulur." buyurdu.

CELALEDDİN-İ RUMİ Tanınmış büyük evliyadan. Asıl adı Muhammed, lakabı Celaleddin, ünvanı Mevlana'dır. Hüdavendigar, Sultan-ül-Aşıkin, Sultan-ül-Mahbubin, Molla-yı Rum ve Molla Hünkar gibi lakapları da vardır. Babası, Sultan-ül-Ulema ismiyle meşhur Muhammed Behaeddin Veled hazretleridir. Soyu hazret-i Ebu Bekr'e ulaşır. Annesi saliha ve evliya bir hanım olan Mü'mine Hatun, İbrahim Edhem hazretlerinin neslindendir. 1207 (H.604) senesi Rebiulevvel ayının altıncı günü Horasan'ın Belh şehrinde doğdu. 1273 (H.672) senesi Cemaziyelahir ayının beşinci günü Konya'da vefat etti. Kabr-i şerifi Konya'nın en meşhur ziyaret yerlerindendir. Mevlana Celaleddin, küçük yaşta ilim tahsiline başladı. Alim ve evliya bir zat olan babasının terbiye ve himayesinde yetişti. Manevi olgunluklara kavuştu. Henüz beş yaşında iken kendisinden bir takım harikulade ve olağanüstü haller görüldü. Kiramen katibin meleklerini görür, evliyanın ruhlarıyla konuşurdu. Melekler ve Allahü tealanın rical-i gayb ismi verilen veli kullarının ruhları kendisini ziyaret ederlerdi. Zahiren tanımadığı bu kimselerin böyle sık sık görünmelerinden dolayı, mübarek benizleri sararıp solardı. Babası Sultan-ül-Ulema, ondaki bu halin, meleklerin ve velilerin oğlunu ziyareti sebebiyle olduğunu bildiği için memnun kalırdı. Ancak, aklına bir noksanlık gelmesin diye, talebelerinden birkaçını oğluyla meşgul olmaları için vazifelendirip; "Oğlum Muhammed'e görünenler, Allahü tealanın çok sevdiği veli kullarıdır. Şefkat ve merhametleri sebebiyle oğluma görünüp, onunla sohbet ediyorlar. Kendi hallerini ona öğretiyorlar, melekler alemini gezdirip gösteriyorlar. Her ne kadar bunlar iyi şeyler ise de, o daha küçüktür. Kendisini zaptedemeyip, aklına bir arıza gelmesinden korkarım. Bunun için sizler, onun heyecanlanmasına engel olun." derdi. Sultan-ul-Ulema hazretlerinin talebelerinden Bedreddin anlatır: "Hocam Muhammed Behaeddin Veled'in mübarek el yazısı ile yazılmış bir sayfada şu notları gördüm: "Belh'te, oğlum Celaleddin Muhammed beş yaşında iken, Cuma günleri bizim evlerin damları üzerinde dolaşır, daima Kur'an-ı kerim okurdu. Belh'in büyüklerinin oğulları da, her Cuma hazır bulunur, onunla sohbet ve ülfet ederlerdi. Namaz vaktine kadar onun yanında kalırlardı. Bir gün onların arasında bir çocuk, ötekine; "Gel bu damdan öteki dama atlayalım." deyip, bunun için de bahse tutuşuyorlar. Oğlum onlara gülümseyerek; "Ey kardeşler! Bu türlü hareketi, kedi, köpek ve diğer canlılar da yapar. Allahü tealanın şerefli kulu olan insana, hiç böyle şeylerle uğraşması yakışır mı? Eğer ruhani kuvvetiniz ve candan isteğiniz varsa, geliniz göklere uçalım, Melekut aleminin konaklarını dolaşalım." diye cevap verir. Hemen o anda gökyüzüne doğru uçarak, o topluluğun gözünden kaybolmaya başlar. Çocuklar bu hal karşısında feryad edip çığlık koparırlar. Nihayet herkesle birlikte ben de bu hadiseyi işittim. Çocukların yanına gittim. Biraz sonra Celaleddin'in rengi uçmuş, mübarek vücudunda da bir değişme olduğu halde tekrar dönüp geldi. Bütün çocuklar, Celaleddin'e sarılıp tebrik ettiler. Oğlum onlara dönüp; "Sizinle konuştuğum anda yeşiller giymiş, bazı kimseler beni aranızdan aldı. Gökyüzünün tabakalarında dolaştırdı, melekler aleminin görülmemiş şeylerini bana gösterdiler. Sizin çığlığınız kulaklarıma gelince, tekrar beni buraya getirdiler. Eğer sizin üzüntünüz ve babamın bana olan şefkat ve muhabbeti olmasa idi, bu alçak aleme geri dönmezdim." dedi. Sultan-ül-Ulema Behaeddin Veled hazretleri mübarek oğlu Mevlana Celaleddin'in terbiyesiyle meşgul iken, Belh civarındaki bazı hasetçiler onun hizmetlerini çekemeyip sultana şikayet ettiler. O da kimseye zarar dokunmasın diye bir takım yakınlarıyla birlikte Belh'ten ayrılıp Nişabur'a gitti. Nişabur'a geldiklerinde evliyanın büyüklerinden Feridüddin-i Attar hazretleri kendilerini karşıladı. Onlara izzet ve ikramlarda bulundu. O sırada küçük yaşlarda bulunan Mevlana Celaleddin bir rüya gördü. Rüyasında nur yüzlü bir pir, kendisine altı dallı bir gül fidanı verdi. Mevlana Celaleddin rüyasını babasına anlattığında o; "Altı dallı gül, senin altı ciltlik bir kitap yazacağına işarettir." buyurdu. O anda orada hazır bulunan Feridüddin-i Attar da; "Altı dallı güle kavuşuncaya kadar bu kitap ile meşgul olursunuz." diyerek; Mantık-ut-Tayr isimli kitabı Celaleddin'e hediye etti. Meğer rüyada görülen ve kendisine gül veren kimse, Feridüddin hazretleri imiş. Feridüddin Attar hazretleri, Mevlana Celaleddin'de ilahi nurlar ve fıtri, yaratılıştan gelen bir takım kabiliyetleri görmüş ve ona dua etmişti. Bir müddet Nişabur'da kalan Behaeddin Veled hazretleri ve Mevlana Celaleddin, daha sonra yakınlarıyla birlikte Bağdat'a gelip Mustansıriyye Medresesine yerleştiler. Sultan-ül-Ulema burada oğlu Mevlana Celaleddin'in ve talebelerinin terbiyesiyle meşgul oldu. Behaeddin Veled hazretleri bazı gecelerde oğlu Mevlana Celaleddin'den su isterdi. Mevlana Celaleddin de yatağından kalkar su aramaya giderdi. Geceleyin medresenin kapısına gelince kilitli kapı kendiliğinden açılır, Mevlana Celaleddin de Dicle'den kabına suyu doldurur, babasının odasına getirirdi. Medreseye gelişinde kapı kendiliğinden kapanır kilitlenirdi. Bir defasında kapıcı bu hadiseye vakıf oldu. Bazı kimselere de söyledi. Mevlana'nın babası bunu duyunca, o kapıcıyı çağırıp; "Bu hali kimseye açma, yoksa helak olursun." buyurdu. Bunun üzerine kapıcı Mevlana Celaleddin'in kerametini gizleyeceğine söz verip Sultan-ül-Ulema'nın talebeleri arasına katıldı.

Deyr-i Eflatun yani Eflatun Kilisesinde bir kimse vardı. Üzerine rahip elbisesi giyer, kiliseye gelenlere İslamiyetin üstünlüğünü anlatır, konuştuğu kimselerin müslüman olmasına vesile olmaya çalışırdı. Bu arada Mevlana hazretlerinin talebelerine de çok saygılı davranırdı. Bir gün kendisine; "Senin, Mevlana'nın yakınlarına bu kadar hürmetli olmanın, iltifat göstermenin sebebi nedir?" diye sordular. O da cevap olarak; "Biz Mevlana'nın pekçok kerametlerini gördük. İsterseniz size içlerinden birini anlatayım. Bir gün biz kırk papaz, cümlemiz Mevlana'ya bir sual sormak için giderken, kendisiyle bir fırının önünde karşılaştık. İçimizden biri; "Kur'an-ı kerimde, Meryem suresinin yetmiş birinci ayet-i kerimesinin mealinde; "İçinizden, hiçbiri istisna edilmemek üzere, mutlaka Cehennem'e varacaktır. Bu, Rabbinin katında kesinleşmiş bir hükümdür." buyruluyor. Bu ayet-i kerimeye göre, müslüman olsun kafir olsun, herkesin Cehennem'den geçeceği bildiriliyor. Madem ki herkes Cehennem'e girecek, o zaman İslamiyetin üstünlüğü nereden belli olacaktır?" dedi. Mevlana; "Evet. Ayet-i kerimede bildirildiği gibi, herkes Cehennem'e uğrayacaktır. Müminler Cehennem'e uğradığında, Cehennem'in ateşi ona tesir etmiyecektir. Hatta Cehennem; "Ey mümin, çabuk geç, nurun ateşimi söndürüyor." diyecektir. Aynı ateş, Allahü tealanın emriyle kafiri yakacaktır. Ateş, aynı ateştir. İsterseniz deneyelim ve şimdi size bunu göstereyim." dedi. Bizden, üzerimize giydiğimiz gömlekleri çıkarmamızı istedi. Çıkarıp, kendisine verdik. O da hırkasını çıkarıp, bizimkilerin içine sardı. Öylece fırının içine attı. Biraz sonra fırının kapağını açıp, elini alevlerin içine soktu. Biz hayretle hadiseyi takib ediyorduk. Sonra içerden hırkayı alıp önümüze koydu. Hırkada en ufak bir yanık izi yoktu. İçini açtığında, bizim gömleklerimizin hepsinin yanıp kül olduğunu gözlerimizle gördük. Sonra Mevlana bize dönerek; "Ey rahipler! İşte gördüğünüz gibi, biz ateşe böyle uğrarız. Siz de böyle uğrarsınız." deyince, hepimiz insaf edip, Kelime-i şehadeti getirerek müslüman olduk. Her birimiz de, bundan sonra İslamiyetin yayılması için çalışacağımıza, hıristiyanların doğru yola gelmesi için uğraşacağımıza söz verdik. İşte benim Mevlana'nın talebelerine hürmet ve iltifat etmemin sebebi budur." Bir gün Kadı Siraceddin ismindeki bir hoca, talebelerine; "Bugün Mevlana'ya gidip, onu soru yağmuruna tutalım. Öyle sorular hazırlıyalım ki, hiç birisine cevap veremesin." dedi. Talebeler soru hazırlamaya koyuldular. Kendisi de çalışmaya başladı. Bir ara Kadı Siraceddin'in yanında Mevlana hazretleri tecessüm etti. Kadı Siraceddin'in yüzüne dikkatlice bakıp oradan kayboldu. Kadı, talebelerine; "Mevlana buraya geldi." deyince, talebeler; "Biz görmedik efendim." dediler. Bu hal, Kadı Siraceddin'in zihnine takıldı, düşüncelere daldı. Bir saat kadar sonra Mevlana hazretleri tekrar orada göründü. Bunu kadı ve talebeleri gördüler. Hepsine selam verdi ve oradan ayrıldı. Biraz sonra kadı talebeleri ile namaz kılmak için büyük odaya geldiklerinde duvarlarda bir takım yazılar gördüler. İncelediklerinde, Mevlana'ya soracağı sorular ve bu soruların cevapları geniş olarak, yazılmış idi. Kadı Siraceddin ve talebeleri, hayretlerinden dona kaldılar. Böyle büyük bir alim ve velinin hakkında besledikleri kötü düşüncelerine pişman oldular. Hep birlikte gidip Mevlana'nın talebesi olmakla şereflendiler. Malatyalı Selahaddin Efendi anlatır: "Gençliğimde İskenderiyye'ye ticaret için gitmiştim. Gemimiz bir girdaba yakalandı, kurtulmamız imkansızdı. Korku içinde idik. Herkes adaklar adamaya başladılar. Tövbeler ettiler. Helallaşmaya başladılar. Bu arada bana, kurtulmak için dua etmemi rica ettiler. Konyalı olmam hasebiyle, aklıma bir anda Allahü tealanın evliya kullarından Mevlana hazretleri geldi. Hemen; "Ya hazret-i Mevlana! İmdadımıza yetişmen için yalvarıyorum." diye seslendim. O anda, herkesin gözü önünde, gelip gemimizin yanıbaşında göründü. Gemiye yapışıp girdaptan kurtardı ve kayboldu. İskenderiyye'den sonra Konya'ya gittik. Mevlana'nın huzuruna çıktığımızda bize; "Elhamdülillah. Allahü tealanın sevdiği kullarından birine tabi olanlar, dünyada da ahirette de halas olup, kurtulurlar." buyurdu. Bunun üzerine hepimiz Mevlana'ya talebe olmakla saadete kavuştuk." Tebrizli bir tüccar, ticaret için Konya'ya gelmişti. Konyalı tüccarlara; "Burada evliyadan bir kimse var mıdır? Bir müşkilim var, onu soracağım." dedi. Orada bulunanlar, Mevlana'nın kerametlerinden bahsettiler. Seni ona götürelim dediler. Tebrizli, Mevlana'nın namını önceden duymuştu. Kabul edip hemen Mevlana'nın dergahına gittiler. Tüccar huzura çıktığında; "Efendim, namazımı kılıyor, Allahü tealanın emirlerini yapıp, yasaklarından kaçınıyorum. Hayır-hasenatımı yapıyor, kimseye zararım olmuyor. Ancak, kalbimde ibadetlere karşı bir soğukluk var. Huzurum yok. Sebebini de bir türlü bulamıyorum. Bana yardım etmenizi istirham ediyorum." dedi. Mevlana, şöyle bir murakabeden sonra: "Ey Tacir! Sen, Magrib'de bir yol üzerinde, Allahü tealanın veli kullarından biriyle karşılaştın. Onun dış görünüşünü beğenmedin hatta hakaret gözüyle baktın. Sendeki huzursuzluğun sebebi budur. İsterseniz şuraya bakın." diyerek, karşıdaki duvarı gösterdiler. Tüccar duvara baktığında, bir anda duvardan pencere gibi bir boşluğun meydana geldiğini ve bu boşluktan o veli kulun yine bir yol kenarında oturduğunu gördü. Mevlana sözüne devam ederek; "Bu huzursuzluğunuzun çaresi de, o kimseye gidip, ondan özür dileyip, affına kavuşmaktır." buyurdu. Mevlana, tacire daha birçok nasihatler yaptıktan sonra; "Muhakkak onu bul, hakkını helal ettirip duasını al. Bizim de selamımızı söyle." dedi. Tacir; "Peki efendim!" deyip yol hazırlıklarını yaptı ve yola koyuldu. Araya araya o mübarek zatı buldu. Çok özür dileyip Mevlana'nın selamını söyledi. Affetmesini, hakkını helal etmesini istirham eyledi. Bunun üzerine o mübarek zat; "Öyle bir kapıya sığınmışsın, öyle bir kimseden yardım taleb etmişsin ki, reddetmek mümkün değil. Seni Mevlana hazretleri hürmetine affettim. Kendisini görmek istersen şuraya bak." deyince, tacir işaret edilen yerde Mevlana'yı gördü. Bu hale gözleriyle şahid olan tacir, o kimseyle vedalaşıp, Konya'ya geldi ve Mevlana'nın talebesi oldu. Mevlana hazretleri her halleriyle insanları doğru yola teşvik eder, vaz ve nasihatlarıyla hasta kalplere şifa olan sözler söylerdi. Bir gün talebelerine; "Ey bizi sevenler! Sevgili Peygamberimizin gittiği Ehl-i sünnet yolundan yürüyüp, bu yolu ihya etmelidir. Allahü tealanın sevdiği ameller, ibadetler ile, helal yollardan çoluk-çocuğunun ihtiyaçlarını kazanarak, razı olunan kullar zümresine dahil olmalıdır. Hep helali istemeli, helalinden yiyip, helalinden içmeli ve helalinden giymelidir. Söylediklerimiz, dinlediklerimiz, düşündüklerimiz hep helal olmalı. Her hareketimizi Peygamber efendimizin hal ve hareketlerine uydurmalıyız. Herkes, bir sanata sahib olmalı ve din ilimlerini iyi öğrenmelidir. Talebelerimden bunu hususen istiyorum. Bizim yolumuzda olanlara, kıyamet günü yardımcı olur, yüzlerinin ak olmasına çalışırız. Ancak, edebe riayet etmeyenler ve Ehl-i sünnet yoluna muhalefet edenler, kıyamet günü bizi göremeyeceklerdir." buyurdu. Bir gün huzuruna birbirlerine dargın iki kişi getirdiler. Onlara barışmalarını söyledi sonra da; "Allahü teala, bazı insanları su gibi latif, mütevazi, daima aşağıya akıcı ve yumuşak huylu, bazılarını da toprak, taş gibi sert mizaçlı yarattı. Su, toprağa karışır, meyvelerin büyümesini, canlıların içerek hayatlarının devam etmesini sağlar. O sulardan ruhlara ve bedenlere gıda temin edilip, menfaat sağlanır. Su toprağa gitmezse, topraktan ve sudan layıkıyla istifade edilmez. Ey Nureddin! Bu arkadaşın toprak hükmünde olup, yerinden kalkmaz ve barışmaz ise, sen su gibi tevazu üzere olup, anlaş. Herkes bilir ki, iki küs olan kimseden hangisi öbüründen önce davranırsa, Cennet'e ötekinden önce girecektir. Daha çok sevap kazanacaktır. Dolayısıyla, bu barıştan her ikiniz de istifade etmiş olacaksınız." buyurdu. Bunu dinleyen iki küs kimse, daha çok sevap kazanmak gayretiyle hemen barıştılar. Bir kimse, geçim darlığından şikayette bulundu. Bunun üzerine Mevlana hazretleri o kimseye; "Eğer sana, azalarından birini kesip, yerine bin altın verelim deseler razı olur musun?" diye sordu. O da; "Hayır, razı olmam." diye cevap verdi. Bunun üzerine Mevlana hazretleri; "Ey kardeşim! Madem ki razı olmazsın, niçin geçim sıkıntısından şikayette bulunursun? Fakirim diyorsun, bu kadar altından daha kıymetli azaların var iken, vücudun sıhhatte ve afiyette iken, niçin bunları sana bedavadan ihsan eden Allahü tealaya şükretmiyorsun? Allahü teala; mealen "Nimetlerimin kıymetini bilir, emrettiğim gibi kullanırsanız onları arttırırım." (İbrahim suresi: 7) buyurdu. Mevlana hazretleri bütün işleri ihlas ile, Allahü tealanın rızası için yapmak lazım olduğunu, bir misal ile şöyle izah ettiler: "Nişaburlu bir ilim talebesi ile bir tüccar yol arkadaşı oldular. Çok fakir olduğundan talebenin ayakkabısı yoktu. Yalın ayak yürürken, tüccar bir çift ayakkabı verdi. Sonra tüccar, talebeye ikide bir; "Ey talebe! Yolun düzgün yerinden yürü... Sivri taşlara basma... Ayaklarını sürüme... Dikenli yerlerden gitme.. Ayakkabıyı eskitme..." diye tembih ediyordu. Bu tenbihler talebeyi usandırdı. Sonunda talebe dayanamayıp ayakkabıları çıkardı, tüccarın önüne bıraktı ve; "Ben senelerce yalın ayak seyahat ederim. Kimse bana bunun için bir şart koşmuyordu. Şimdi verdiğin bu ayakkabılar için sana mahkum olamam." dedi. İşte burada olduğu gibi, yapılan hayır-hasenat karşılıksız olmalı Allahü tealanın rızası için yapılmalıdır. Ancak böyle olursa makbul olur.

Mevlana hazretleri, bundan sonra talebeleri arasına karışmaya, onlara ders vermeye, camilerde nasihat etmeye başladı. Pek çok velinin yetişmesine sebeb oldu. Bunların arasında en meşhuru, Hüsameddin Çelebi idi. İnsanların hasta kalplerine, tatlı, serin şerbetler vererek şifa olmaya çalıştı. İlim ve fazileti sebebiyle az zamanda, o derece şöhret buldu ki, ilim talebesi, her taraftan huzuruna kavuşmak için can atıyordu. Her zaman etrafında dört-beş yüz dinleyici bulunurdu. Evine gidip gelirken bile, etrafını sarıp, çeşitli sualler sorar, müşkillerini çözerlerdi. Mevlana, Kitap ve sünnetten zerre kadar ayrılmayarak, tasavvufta emsalinden üstün oldu. Binlerce talebesi vardı. Onları büyük bir itina ile yetiştirmeye çalıştı. Zamanla talebe sayısı arttı, medreseler çoğaldı. Büyük alimler yetişti. Mevlana Celaleddin Muhammed Rumi'nin talebelerinin en önde gelenlerinden biri, Selahaddin Zerkub idi. Selahaddin, önceleri kuyumculuk yapardı. Bir gün Mevlana, Selahaddin'in dükkanının önünden geçerken, içerden, altına şekil vermek için vurulan her çekicin; "Allah, Allah!" diye ses çıkardığını kalp gözüyle anladı. Bu hal çok hoşuna giderek, dükkan sahibi olan Selahaddin'i medreseye davet edip, iltifatlarda bulundu. Selahaddin, Mevlana'nın sohbetlerinden çok haz duyduğundan kuyumculuğu bıraktı. Artık her gün medreseye gidiyor, hocası Mevlana'nın sözlerini sahrada susuz kalan kimse gibi, damlasını telef etmeyerek adeta içiyordu. Mevlana da bu yeni talebesini çok sevip, bütün feyz ve teveccühlerini onun üzerine çevirdi. Selahaddin'i, kısa zamanda evliyalık derecelerine yükseltti. Ona olan sevgisinden dolayı oğlu Sultan Veled'e Selahaddin'in kızını isteyerek nikah yapıp akraba oldu. Selahaddin, on sene Mevlana hazretlerinin sohbetiyle ve hizmetiyle şereflendi. Mevlana'nın sağlığında vefat etti. Selahaddin'in vefatına çok üzülen Mevlana hazretleri, talebelerinden Çelebi Hüsameddin'in üzerinde çok durarak, onu kendisine vekil olacak şekilde yetiştirdi. Çelebi Hüsameddin'in, Mevlana'ya en mühim yardımı Mesnevi'yi yazması oldu. Mevlana hazretleri, manevi bir aşkla edebi değeri yüksek İslam ahlakının üstünlüğünü anlatan ince bilgiler ve Allah sevgisiyle dolu beytler söyledi. Mesnevi'nin ilk on sekiz beytini kendisi yazdı, diğer beyitleri ise, kendisi söyleyerek Çelebi Hüsameddin'e yazdırdı. Böylece daha bir benzeri yazılmamış olan Mesnevi-i Şerif meydana geldi. Mevlana bir gün meclisinde bir gencin, bir ihtiyarın üst tarafında oturduğunu gördü. O gence bir şey söylemeden, hazret-i Ali'nin sabah namazına giderken önünde yürümekte olan yahudi bir ihtiyarı, yaşına hürmeten geçmediğini, bu sebeple namaza geç kalınca, birinci rekatın rükuunda Cebrail aleyhisselamın Resulullah'ın sırtına lutf ile dokunup durdurduğunu ve hazret-i Ali'nin yetiştiğini anlatıp; "Yahudi ihtiyara hürmet edilince, müslüman ihtiyara daha çok hürmet edilir. Hele ömrünü dine uymakla geçirmiş ihtiyarlara saygı ve hürmet gösteren gençlerin, Allahü teala katında ne kadar yüksek mertebe kazanacağını düşünmelidir." buyurdu. Bu nasihatı dinleyen genç, mükemmel bir ders alıp, bir daha büyüklerin üst tarafına oturmadı. Bir yerde büyük bir cemiyet tertib edilmişti. İlim sahibi biri; "Bugün Mevlana, bu mecliste ne söylerse, karşı gelip, ters cevap vereceğim." dedi. Oradakilerin nasihatlerine rağmen, o sözünde ısrar etti. O sırada Mevlana kapıdan içeri girip, söze başladı: "La ilahe illallah Muhammedün Resulullah, söylüyorum. Bana karşı çıkıyorsan çık, ters cevap verebiliyorsan ver." buyurdu. Bu hali gören o kibirli adam, tövbe edip Mevlana'nın elini öptü, sadık talebelerinden oldu. Sultan Rükneddin'in hanımı anlatır: "Bir gün Mevlana hazretleri aniden aramızda peyda olup; "Acele bu evden çıkın, çabuk olun, evi boşaltın!" buyurdu. Biz hemen evden çıktık. Çıkar çıkmaz ev yıkıldı. Hepimiz kurtulduk. Mevlana'nın bu kerametinin bir şükranesi olarak, Sultan Rükneddin, bin altını Mevlana'nın medresesinde okuyan talebelere dağıttı. Bazı beyler, Sultan Rükneddin'i Aksaray'a davet ettiler. Mevlana; "Gitme!" dedi. İkinci davette sormadan gitti ve orada öldürüldü. İmam İhtiyarüddin anlatır: "Birgün Mevlana ile ikimiz Hüsameddin Çelebi'nin bağına gidiyorduk. Ben, Mevlana'nın ardından yavaş yavaş giderken, onun bir arşın kadar yüksekten havadan gittiğini gördüm. Hayretimden kendimden geçmişim. Ayıldığımda gördüm ki, Mevlana hazretleri gitmiş. Acele ederek kendilerine yetiştim. Kulağıma eğilerek; "İnsanoğlu bir kuştan daha mı aciz ki, havaya kalkmasına hayret ediyorsun?" buyurdu. Bağa vardık. Sohbet esnasında Mevlana, Hüsameddin Çelebi'ye; "İsterim ki, Şeyh Ziyaeddin'in dergahı bizim Hüsameddin Çelebi'nin olsun." buyurdu. Hüsameddin Çelebi; "Efendim! Başkalarının makamında gözüm yoktur." dedi. Mevlana; "İyi ama benim gönlümden öyle geçti." buyurdu. Sonra sohbet bitti. Ertesi sabah şehirden gelenler, Şeyh Ziyaeddin'in, dergahında aniden öldüğü haberini getirdiler. İki-üç gün sonra da Hüsameddin Çelebi oraya müderris tayin edildi." Hanımı anlatır: "Bir gün Mevlana evden kayboldu. Hiçbir yerde bulamadık. Bir ara uyumuşum. Uyandığımda Mevlana'yı namaz kılarken gördüm. Mübarek ayakları tozlu idi. Sonra ayakkabılarını çevirmek istedim, onlarda kırmızı kumlar gördüm. Sorduğumda; "Mekke'de bir veli dostum vardır. Biraz onunla sohbet ettim. O kum, Hicaz'ın kumudur." buyurdu. Bu kadar kısa zamanda oralara gidip gelmek nasıl olacağı aklıma geldi. Hemen anlayıp; "Allahü tealanın veli kulları gönül gibi, bir anda her yeri dolaşabilir." buyurdu. Böylece tayy-i mekanı tarif ettiler. Yani kısa zamanda uzak yerlere gitmeyi ve çok iş yapmayı anlattılar." Mevlana'yı çok sevenlerden biri, vefat etmeden yaptığı vasiyyetinde; kabrine Mevlana hazretlerinin gelip, Kur'an-ı kerim okumasını istirham etti. O zat vefat edince vasiyyeti Mevlana'ya bildirdiler. Mevlana da memnun olup, onun kabrinde Kur'an-ı kerim okudu. Vefat eden kişinin çocuklarından biri, rüyasında babasının çok iyi bir halde olduğunu görünce; "Babacığım! Bu dereceye nasıl vasıl oldunuz?" diye sordu. Babası da: "Beni kabre koyunca Münker ve Nekir melekleri sual sormaya gelirken, oraya güzel yüzlü bir melek geldi. Onlara; "Allahü teala bu zatı Mevlana'ya bağışladı. Onu bırakınız! dedi. O günden beri hamdolsun halim iyidir." diye cevap verdi. Mevlana'nın mübarek hanımı anlatır: "Mevlana hazretleri, bir gün namaza durdu. Sükunet ve tevazu içinde tazim ve hürmetle Kur'an-ı kerim okuyor, bir taraftan da gözlerinden yaşlar akıtıyordu. Evde bulunanlarla birlikte Mevlana'nın bu halini görüyor, hayretle ona bakıyorduk. Namazdan sonra her zamanki gibi tesbihini çekip cenab-ı Hakk'a uzun uzun yalvarıp yakararak duasını yaptı. Onun bu hali bana çok tesir etti, ağlamaya başladım. Sonra; "Ey efendi! Dünyada ve ahirette biz günahkarların ümidi sensin. Bu kadar çok ibadetinle, böyle korkar, ağlar, yalvarırsan, biz bu tenbel halimizle kıyamet gününde ne yaparız?" diye sordum. Yemin ederek; "Allahü tealanın bana verdiği nimetlerin, ihsanların yanında benim yaptığım ibadet, yalvarışlar ve bütün hareketlerim, ziyade kusur ve nihayetsiz eksiklikten başka bir şey değildir. Bütün bu korku ve yakarışlarımla; "Ey Kerim olan Allah'ım! Benim gibi bir acizin, bir çaresizin kuvveti ve takatı ancak bu kadardır, mazur buyur ya Rabbi!" demek istiyorum. YoksaO'na layık bir ibadeti kim yapabilir?" buyurdu.

Tac ve hırka giydirme de küçük bir törenle yapılır. Tac giyecek mürid başını açarak şeyhin önüne oturur, başını şeyhin dizine koyar. Mevlevi silsilesini okuyan şeyh Allah'tan müridi fakirlik yolunda başarılı kılmasını, başına manevi bir tac ihsan etmesini dileyerek tacı giydirir. Fatiha suresini okuyarak dua eder. Hırka ise ayakta giydirilir. Yine mevlevi şeyhleri silsilesi ve Fatiha okunur, dua edilir. Duanın arkasından hırkası giydirilen mürid şeyhin ve orada bulunan büyüklerin ellerini öper. Halvetten çıkmış, eğitimini tamamlamış ve gerekli olgunluğa ulaşmış dervişlere verilen üç tür halifelik vardır. Bunlar suret-i hilafet, mana-yı hilafet ve hakikat-ı hilafet olarak anılır. Suret-i hilafet, bir dervişe bir tekkenin yönetimini yürütmesi amacıyla verilen halifeliktir. Bu tür halifeler irşad yetkisine sahip değildir. Mana-yı hilafet, seyr-ü süluk denilen tasavvufi yolculuğun makam ve mertebelerini iyi bilen, Allah'ı tam anlamıyla tanıyan dervişe halkı irşad etmesi amacıyla verilen halifeliktir. Hakikat-ı hilafet de doğrudan irşad ve şeyhlik yetkisiyle verilen halifeliktir. Şeyhlik makamı boş olan tekkelere atanacak şeyhler bu halifeler arasından seçilir. Mevleviliğe mensup kişiler seyrü sülukteki durumlarına göre çeşitli derecelere ayrılır. İlk dereceyi mevlevilerin büyük çoğunluğunu temsil eden muhibler oluşturur. Seven kişi demek olan muhib, mevlevi kurallarına göre sikke tekbirletip tarikata giren, ancak dervişliğe ikrar vermeyen müriddir. İkinci derecede dede de denilen dervişler yeralır. Derviş ikrar verip tekke mutfağında üç gün saka postunda oturan, kararından dönmezse arakiye ve hizmet tennuresi giyinip çeşitli hizmetlerle binbir gün halvet çıkaran, onsekiz gün süren hücre çilesini de tamamlayan mevleviye verilen addır. Şeyhler üçüncü dereceyi oluşturur. Şeyh, bir tekkeyi yönetmek, muhib ve dervişlerin yetiştirme yetkisine sahip olan mevlevidir. Mevlevilikte son dereceyi halifeler meydana getirir. Halifeler, başkasına halifelik verme yetkisine sahip şeyhlerdir. Sultan Veled'ten sonra bütün Mevleviliği temsil eden Konya'daki merkez tekke şeyhliğinin babadan oğula ya da ailenin büyüğüne geçmesi gelenekleşti. Bu geleneğe bağlı olarak şeyhlik makamına oturan kişiye Çelebi adı verildi ve zamanla merkez tekke şeyhliği Çelebilik makamı olarak anılmaya başladı. Çelebiler, başlangıçta, şeyhlik makamında oturan kişi tarafından önceden belirlenirdi. Sonraları çelebiler dedelerin onayıyla atanmaya başladı. Daha sonra da, adaylar arasındaki çekişmeler nedeniyle çelebiler padişah iradesiyle atanır oldular. Çok uzun bir süre geçmemesine rağmen Anadolu'nun pek çok yerinde Mevlana aşıkları mevlevihanelerde toplanmaya başladılar. Oradan Arap Yarımadası'na, Asya ve Avrupa'ya yayıldılar. Artık padişahlar da, gedalar da aynı posta baş kesmedeydiler. Sultan III. Selim, Sultan II. Mahmud gibi bir döneme damgasını vuran Osmanlı sultanları mevlevihanelerde şeyhlerinin dizlerine baş koymadaydılar. Aşk, sınır tanımaksızın yüreklere ateşler yaktı, yaktı... Mevlevilik Türk düşünce ve sanat hayatına önemli etki ve katkıları olan bir tarikattır. Mevlana'nın vahdet-i vücud anlayışına dayanan düşünceleri yüzyıllar boyunca etkisini sürdürmüş, günümüze kadar canlılığını koruyabilmiştir. Mevlevi tekkeleri, tarikat faaliyetlerinin yanısıra bir sanat ve kültür kurumu gibi çalışmış, baştan beri birçok şair, yazar ve bestecinin yetiştiği merkezler olmuştur. Osmanlılar döneminde Türkiye'de en yaygın tarikatlardan birisi olan Mevleviliğin faaliyetine, diğer tarikatlarla birlikte, 13 Eylül 1925 tarihli bir kanunla son verildi. Faaliyetini bir süre Şam'da sürdürmeyi denediyse de başarılı olamadı. Ancak 1926 yılında Konya'daki merkez tekke ve Mevlana türbesi müze olarak yeniden açıldı. 2 - Çile Sistemi Mevlevilik, manevi bir eğitim sistemi olarak tarikate giren nevniyazları binbir gün süren "çile" denilen bir eğitimden geçiyordu. Çile şöyle uygulanıyordu: Mevlevi olmaya karar veren kişi gençse, ailesinin rızası alınırdı. Kendisine bu yolun güçlükleri anlatılır, ısrar eder ve kabul olunursa "matbah" denilen eğitim bölümünde, kapıdan girince hemen sol tarafta, kapı dibinde bulunan postta üç gün oturtulurdu. Bu üç gün içinde iki diz üstünde başı eğik olarak oturan aday, orada yapılan işleri seyreder, mecburiyet olmadıkça konuşmaz, mecbur olmadıkça posttan kalkıp bir yere gidemezdi. Üç gün sonra huzura çıkar, kararında durduğunu söylerse, geldiği elbiseyle on sekiz gün getir-götür işlerine bakardı. On sekiz günün sonunda ona artık mevlevilerin özel kıyafetleri giydirilir ve çilesi başlamış olurdu. Çile esnasında ortalığı silip süpürmek, odun getirmek, çarşıdan alış-veriş yapmak, çamaşır yıkamak gibi günlük işleri yapmaktan başka mutlaka sema' meşk eder, mesnevi okur, kabiliyeti varsa ney üflemek, kudüm vurmak, ayin okumak gibi musiki sanatı ile yahut hat, tezhib, minyatür gibi diğer güzel sanatlarla ilgilenirdi. Bu meşklere, çilesini doldurmuş, hücre sahibi olmuş "dede" ler nezaret ederdi 3 - Mevlevilik ve Sanat İslam dininde musiki ve raksla ilgili ilk belgelere Meraga'lı Abdülkadir'in Makasidü'l Elhan adındaki eserinde, sema'a ise miladi X. yüzyıldan itibaren bazı kaynaklarda rastlanır Mevlana'nın büyük bir din ve sanat bilgini olarak musiki hakkında yüceltici fikirleri vardı. Sofiyane vecd ve isitiğrakın, ilahi ilham ve neşvenin kaynağı haline gelmiş olan gönlünü şiir, musiki ve sema' gibi üç güzel sanatın ulviyet ve kudsiyetinde eritmişti. Bilhassa musikiyi bütün maddi ve fiziki hadiselerin üstünde tamamen ilahi bir anlayış ve sezişle "Elest Bezmi'nin avazesi" diye tarif etmişti. Bu yüzden mevlevihaneler, manevi eğitim işlevlerinin yanı sıra devrin güzel sanatlar akademileri yahut konservatuarlarıydılar. Mevlevilerin zikri olan sema', mutlaka musiki eşliğinde yapıldığından, mevlevihanelerde nazari ve ameli musiki eğitimi yaptırılmış, bu sebeple Türk Musikisi'nin en büyük bestekarları mevlevihanelerden yetişmişlerdir. Bu eğitimin yanı sıra edvarlar ve muhtelif nota mecmuaları tertip edilerek, eserlerin gelecek nesillere intikali de sağlanmıştır. Musiki sanatımız üzerinde Mevleviliğin tesiri o kadar büyüktür ki, "Türk Klasik Müziği mevlevihanelerde gelişmiştir" denebilir. Nefi, Neşati, Fasih Ahmed Dede, Esrar Dede, Nabi, Şeyh Galib gibi divan edebiyatımızın büyük şairleri de mevlevidirler. Hz. Mevlana'nın tasavvufunda gaye aşktır. Hz. Mevlana, insanın suretiyle değil, siretiyle -yani iç alemiyle- ilgilenmiş, ruhi olgunlaşmayı ve ahlak kaidelerinin en yücelerine ulaşmayı hedef almıştır. Mevlevilikte, tamamen ruhi bir tezahür olan şiir, musiki, raks ve diğer güzel sanatlar insanı kötülüklerden uzaklaştırıp, ilahi amaca yaklaştıracak araçlar olarak görülmüş, bu yüzden Mevleviliğin önemli rükünleri haline gelmiştir. ALINTIDIR

Mevlana hazretleri, müslim veya gayr-i müslim herkese karşı yaptığı iyi muamele ve güler yüz ile her tarafta meşhur oldu. O zamanlar İstanbul'da bulunan meşhur bir hıristiyan papaz, merak edip Mevlana'yı görmek istedi. Yollara düşüp Konya'ya geldi. Konya'da yaşayan hıristiyanlar onu karşıladılar. Yolda giderken Mevlana'yı gördüler. Papaz süratle yetişip, Mevlana'ya çok tazim ve hürmet gösterdi. Mevlana da onu iyi karşıladı. Papaza, papazın yaptığından daha fazla iltifatta bulundu. Papaz ve orada bulunan diğer hıristiyanlar, Mevlana'nın bu iltifat ve güzel ahlakı ve bu olgunluğu karşısında dayanamayıp, Kelime-i şehadet getirip müslüman oldular. Mevlana, bir gün oğlu Sultan Veled'e: "Oğlum! Eğer Cennet'te olmak istersen, herkes ile dost geçin, hiç kimseye kin tutma, herkese tevazu göster. Zira alçak gönüllü olmak asıl sultanlıktır." buyurdu. Mevlana, ezan-ı şerif okunmaya başladığı zaman, ya ayakta durur veya dizi üstüne oturarak huşu içinde dinlerdi. Bitince de ezan-ı şerif duasını okuyup, salevat-ı şerife söylerdi. Sonra namaza kalkar, talebelerine, namazı vaktinde kılmalarını tavsiye ederdi. Buyururdu ki: Belh şehrinde bir kimse vardı. Her ne zaman ezan okunmaya başlasa bütün işini bırakır, iki dizi üstüne gelerek otururdu. Ezanı, mütevazi bir halde dinler, bitince salevat-ı şerife getirir, ezan duasını okurdu. Sonra araya bir iş karıştırmadan hemen namazını kılardı. Bu kimse devamlı böyle yapar, hiç bu adetini bozmazdı. Nihayet bir gün vefat etti. Cenazesini teneşirde yıkarken ezan-ı şerif okunmaya başladı. Cenaze birden doğruldu, ezan bitinceye kadar diz üstü oturarak hareketsiz bekledi. Sonra tekrar yattı. Cenazeyi kabre koyduklarında, sual melekleri geldiler. Bu sırada onlara Allahü tealadan; "O kulum, ismim anıldığı zaman, ismimi aziz tutarak hürmetle beklerdi. Siz de onu ziyaret edip aziz tutun." hitabı geldi. Mevlana, başkalarından bir şey istemeyi talebelerine yasak ederek; "Başkasına el açıp bir şey isteyen, bizim talebemiz değildir. Ona dünyada da ahirette de şefaat etmeyiz ve ondan uzak dururuz. Biz, talebelerimize daima vermeyi, ihsan ve ikramlarda bulunmayı, herkese karşı tevazu üzere bulunmayı, tatlı sözlü, güler yüzlü olmayı tavsiye ediyoruz. El açıp istemek bizim yolumuzda yoktur." buyurdu. Sultan Veled anlatır: "Ben, beş yaşında idim. Bir gün babamın, talebelerine şöyle dediğini duydum: "Ben yedi yaşımda iken, nefsim tamamiyle ruhuma tabi oldu. Nefsi isteklerimden kurtuldum." Bunu dinleyen talebelerden biri; "Efendim! Biz, sizi devamlı nefsinizle mücahede eder halde görüyoruz. Bu sözünüzü nasıl anlamak icabeder?" dedi. Bu suale; "Nefs, yaratıkların içinde en ahmak olanıdır. Hep kendi zararını ister. Onun yakasını bırakmağa gelmez. Çünkü en büyük düşman nefstir. Büyüklerimiz, ölünceye kadar nefsle mücadele etmiştir. Biz de öyle yaparız." cevabını verdi. Önceleri Mevlana hazretlerinin büyüklüğünü anlayamayan, onun devamlı aleyhinde söz söyleyen biri bir gün rüyasında gördüklerini anlattı: "Rüyamda Karatay Medresesindeki dershanenin ortasında, Peygamber efendimizi oturur halde gördüm. Sanki güneş gökten inmişti. Nurundan gözler kamaşıyor, Eshab-ı kiram da hizmet ediyorlardı. Ben huzuruna doğru ilerleyip kendilerine selam verdim. Selamımı aldılar ve yanlarında bulunan tabaktaki yahniden bir parça sundular. Yahniyi alarak; "Ya Resulallah! Etlerin en lezzetlisi, en güzeli hangisidir?" diye sordum. Buyurdu ki: "Etlerin en iyisi, kemiğe bitişik olanıdır." O anda uyandım. Her tarafımı nur kaplamıştı. Büyük bir sevinç içinde Karatay Medresesine gittim. Dershanenin ortasında, Peygamber efendimizi gördüğüm yerde Mevlana hazretleri oturuyordu. Hayretle yanlarına yaklaştım ve selam verdim. Selamımı tebessüm ederek aldı. Daha ben rüyamı anlatmadan: "Sevgili Peygamberimiz; "Etlerin en iyisi, kemiğe bitişik olandır." buyurdu." dedi. Mevlana'nın rüyamdan haberdar olduğunu anlayınca, düşüp bayıldım. Ayıldığımda büyük bir sevgiyle ellerini öpüp, talebeliğe kabul edilmemi taleb ettim ve sarsılmaz bir itikad ile kendisine bağlandım." Bir kimse rüyasında Resulullah efendimizi görüp, huzuruna vararak hürmetle selam verdi. Peygamberimiz, mübarek yüzlerini öbür tarafa çevirdiler. O zat, öbür tarafa dolanıp tekrar selam verdi. Yine mübarek yüzlerini çevirip, iltifat etmediler. O zat çok üzülerek ağlamaya başladı ve sebebini sual etti. Peygamber efendimiz; "Sen, bizim dostumuz olan Celaleddin Muhammed Rumi'den yüz çeviriyorsun. Halbuki o, bizim çok sevdiğimiz evladımızdır." buyurdular. O kimse korku ile uyanıp hatasını anladı. Kendi kendine; "Ey bedbaht! Şimdiye kadar yarasa gibi güneşin ziyasından kaçtın. Bundan sonra bari Mevlana hazretlerinin huzuruyla şereflenip dünyada ve ahirette saadete kavuş." dedi. Hemen Mevlana'nın medresesine doğru, onun talebesi olmak için büyük bir ihlas ile yola koyuldu. Kapıya geldiğinde, Muhammed ismindeki talebeyle karşılaştı. Talebe, ona; "Beni hocam Mevlana hazretleri gönderdi. Bize kalbinde sevgi hasıl olan bir kimse geliyor, onu kapıda karşılayın." dediler. "Haydi içeriye buyurun!" dedi. O kimse içeri girip Mevlana'nın elini öpüp, talebesi olmakla şereflendi. Konya eşrafından Muinüddin Pervane, şehrin ileri gelenlerini yemeğe davet etti. Davetliler arasında Mevlana hazretleri de vardı. Herkese yemekler geldi. Mevlana'ya hususi olarak altın bir tabak içerisinde, bir kese altın konulmuş ve üzerine pirinç pilavı doldurulmuş bir halde arz olundu. Mevlana, tabağı görünce yüzünü çevirdi ve elini uzatmadı. Ev sahibi yemesi için; "Helal lokmadır, buyurunuz efendim." diye ısrar edince, Muinüddin'e; "Altın tabak içinde altın kesesi saklıyarak bizi imtihan mı ediyorsun? Bir de yememiz için ısrar ediyorsun, bu size yakışır mı?" dedi. Bu sözleri duyan ev sahibi, pek mahcub olarak Mevlana'nın ellerine sarılıp öptü ve kendisini talebeliğe kabul etmesini istirham etti. Mevlana'ya öyle bağlandı ki, onun manevi yardımları ile en önde gelen sadık talebelerinden oldu. Emir Ahmed anlatır: "Mevlana'nın ismini ve vasıflarını işiterek ona aşık olmuştum. Memleketim Diyarbakır'dan Konya'ya gitmeme, annem ve babam müsade etmiyorlardı. Her geçen gün ona olan kavuşma arzum artıyor fakat nasıl gideceğimi bilemiyordum. Bir gece iki rekat namaz kılıp, Allahü tealanın sevgili kullarını vesile ederek çok dua ve niyazlarda bulundum. Sonra En'am sure-i şerifini okuyarak uyudum. Rüyamda Mevlana hazretlerini gördüm. Siması bana anlatılanlara aynen uyuyordu. Bizim eve gelmişti. Onu görünce koşarak huzuruna yaklaştım ve hürmetle ellerinden öptüm. Beni kucaklayıp alnımdan öptü. Eline aldığı bir makas ile alnım üzerinden bir mikdar saçımı keserek; "Bu, Mesnevi alimi olacak." buyurdu. Uyandığımda, saçlarım ve makas yastık üzerinde duruyordu. Bu rüyanın tesiri altında idim. Annem ve babam, ısrarlarıma dayanamıyarak izin verdiler. Doğruca Konya'ya gittim ve Mevlana'ya talebe olmakla şereflendim. Mesnevi üzerinde çalışmamı emir buyurdular. Kısa zamanda Mesnevi hakkında sorulan her soruyu cevaplandıracak hale geldim." Kari, Kur'an-ı kerimi ezbere bilen Muhammed anlatır: "Hacca gidip vazifemizi yaptıktan sonra Konya'ya dönmüştük. Hacı arkadaşlarımızdan bir delikanlı, diğer arkadaşlarımı zaman zaman Mevlana'ya götürüyor, onun sohbetlerine katılmayı teşvik ediyordu. Onun bu haline şaşıyorduk. Birgün kendisine sebebini sorduğumuzda; "Hacca giderken bir konakda uyumuşum. Uyandığımda kafilenin beni unutup gittiğini gördüm. Çok üzüldüm, zira yolu bilmiyordum. Cenab-ı Hakk'a yalvararak göz yaşları arasında yaptığım dualardan sonra, herhangi bir istikamete doğru yürümeye başladım. Bir müddet gittikten sonra, kendimi büyük bir sahrada buldum. İleride bir çadır vardı. Yanına vardığımda, içeride heybetli birinin helva pişirdiğini gördüm. Durumumu ona anlattım ve bu helvayı kime pişiriyorsun? diye sordum. Bana; "Bu helvayı Sultan-ül-Ulema'nın oğlu Mevlana için pişiriyorum. Her gün buradan geçip gider. Birazdan gelmesi lazım. Sabredersen onu görürsün." dedi. Hakikaten biraz sonra Mevlana geldi. İkram edilen helvadan bir mikdar yedi, ayrıca bana da verdi. Sonra kendisine durumumu arzedince, kerem sahibi Mevlana hazretleri bana tebessüm ederek; "Hiç merak etmeyiniz, yalnız gözünüzü yumup biraz sonra açınız." buyurdular. Ben gözlerimi yumdum. Açtığımda kendimi kafilenin yanında buldum. İşte benim Mevlana hazretlerini çok sevmemin ve arkadaşlarıma tavsiyede bulunmamın sebebi budur." dedi. Mevlana'yı çok sevenlerden biri, ticaret maksadıyla İstanbul'a gitmek için izin istedi. Mevlana hazretleri de; "İstanbul'a gitmenize izin verdim. Yalnız İstanbul'da şu adreste bir kilise var. İçinde şu vasıflarda birini bulacaksın. Ona benden selam söyle." buyurdu. Tüccar; "Peki!" diyerek yola çıktı. İstanbul'da işini hallettikten sonra, emredilen adrese gidip kiliseyi buldu. İçinde tarif edilen kimse vardı. Ona, Mevlana'nın selamını söyledi. O kimse ile konuşurlarken, bir köşede Mevlana hazretlerini murakabe halinde oturuyor gördü. Hayretinden aklı gidip oraya düştü bayıldı. Kendisine geldiğinde, kilisede sadece selam getirdiği kimse vardı. Ayrılmak için izin istediğinde, o zat da; "Mevlana'ya benden selam söyleyiniz." diye tenbihte bulundu. Tüccar oradan ayrılıp, uzun bir yolculuktan sonra Konya'ya geldi. Doğruca Mevlana'nın huzuruna gitti. İstanbul'daki kimsenin de kendisine selamı olduğunu söyledi. Mevlana'ya bunu söylerken, Mevlana'nın önünde o İstanbullunun diz üstü oturduğunu gördü. Yine hayretinden aklı başından gidip, orada bayıldı. Ayıldığında, Mevlana; "Ey tüccar! Bu gördüklerini, sağlığımda kimseye söyleme." buyurdu. Bunun üzerine tüccar, bütün malını İslamın yayılması için harcadı ve Mevlana'nın huzuruna gelip talebesi olmakla şereflendi. Dünya ve ahiret saadetine kavuşmaya çalıştı.

Mevlana hazretleri çok ibadet ederdi. Yine bir gece sabaha kadar namaz kılmıştı. Yakınları kendisine; "Bu nasıl namazdır?" dediler. Mevlana hazretleri onlara; "Allahü tealanın yenilmez arslanı hazret-i Ali namaz vakti olunca titrer ve rengi solardı. Ona; "Ey İmam! Neyin var?" diye sorulduğunda, o; "Kur'an-ı kerimde mealen; "Biz emaneti, göklere yere ve dağlara teklif ettik de onlar bunu yüklenmekten çekindiler korktular. Onu insan yüklendi." (Ahzab suresi: 72) buyruldu. Emanet vakti geldi." derdi. Namaz sözle anlatılamayacak bir şekilde Allahü teala ile konuşmaktır. Hazret-i Ali'nin hali böyle olunca bizlerinki nasıl olmalıdır?" buyurdular. Buyurdular ki; "Sünnet-i seniyyeye harfiyen uymak lazımdır." "Helal kazanıp helalden yemeli, giyinmeli, çalışmalıdır. Her hareketi Resulullah efendimize uydurmalıdır." "Dargınlar barışmalıdır. Önce davranan önce Cennet'e girer." "Tenhada yalnız kalınca da günahtan sakınmalıdır." "Nefsi mağlub etmek için, onu rahatsız etmelidir. İstediği şeyi vermemelidir. En tesirlisi, gündüzleri oruç tutmak, geceleri az uyuyup namaz kılmaktır." Gururlu olmayınız, nefsinizle mücadele, riyazet ediniz. Peygamberimiz hep riyazet çekmiş, zenginlik istememiş, arpa ekmeğini bile doyuncaya kadar yememiştir." "Hakiki bir alime, rehbere teslim olmalıdır." Mevlana Celaleddin Rumi hazretleri 1273 senesinde hastalandı. Hasta iken başkalarına olan borçlarını gönderdi. Onlardan bazıları "biz helal etmiştik" dedilerse de tekrar gönderip almalarını sağladı. "Elhamdülillah bu tehlikeden kurtulduk." diyerek kul hakkına çok dikkat etmek lazım geldiğine işaret etti. Mevlana hazretleri hasta döşeğinde yatmakta iken yedi gece çok şiddetli derecede zelzele oldu. Birçok evler ve bağların duvarları yıkıldı. Herkes bu durumdan korkup feryad etmeye başladı. Bu sırada Mevlana hazretleri; "Evet zavallı toprak yağlı bir lokma istiyor. Bunu vermek lazım." buyurdu ve sonra da; "Ben size, gizlide ve açıkta Allahü tealadan korkmayı, az yemeyi, az uyumayı, az söylemeyi, günahlardan çekinmeyi, oruca, namaza devam etmeyi, daima şehvetten kaçmayı, halkın eziyetine ve cefasına dayanmayı, aşağı ve sefih kimselerle düşüp kalkmaktan uzak durmayı, kerim olan salih kimselerle beraber olmayı vasiyet ederim. Çünkü insanların hayırlısı, insanlara faydası dokunandır. Sözün hayırlısı da az ve öz olanıdır. Hamd, yalnız Allahü tealaya mahsustur." buyurdu. Mevlana hazretleri bir ara talebelerinin önde gelenlerinden Siraceddin'i yanına çağırdı ve ona bir dua öğretti. Bunu hoş ve sıkıntılı zamanlarda okumasını tenbih etti: "Ya Rabbi! Beni sana ulaştırmaya vesile olan Mevlana'ya hasret çekiyorum. Sana vesile olan sağlığı, sıhhati seni bol bol tesbih etmek, anmak için istiyorum. Ya Rabbi! Bana, ne senin zikrini unutturacak, sana olan şevkimi söndürecek, seni tesbih ederken duyduğum lezzeti kesecek bir hastalık, ne de beni azdıracak, şer ve kötülüğümü arttıracak bir sıhhat ver. Ey merhamet edenlerin en merhametlisi, merhametinle bu duamı kabul et." Mevlana hazretlerinin hastalığında, yanına hocası Sadreddin-i Konevi ve şehrin ileri gelen alimleri geldiler. Ziyaret esnasında Mevlana'ya; "Allahü teala acil şifalar versin. İnşaallah en kısa zamanda sıhhat bulursunuz? Zira siz, alemin ruhusunuz, alem sizinle hayat bulur." dediler. Mevlana onlara; "Bundan sonra cenab-ı Hak, size şifalar, sıhhat ve afiyetler ihsan eylesin. Artık bizim işimiz bitmiştir. Rabbimle aramızda, kıldan yapılmış bir gömlek kaldı. Kısa zamanda o gömleği de çıkarıp nuru nura ulaştırırlar. Artık bana dua ediniz." buyurdu. Mevlana hazretlerinin vefatı sırasında medresede bulunan bir kedi feryad etmeye başladı. Bunu hasta yatağında işiten Mevlana; "Bu kedicik niçin feryad ediyor biliyor musunuz?" Orada bulunan dostları ve talebeleri; "Siz bilirsiniz efendim." dediklerinde; "Bu günlerde siz, hakiki aleme, asıl vatana göç edeceksiniz. Biz çaresizleri yetim bırakacaksınız... Bizim halimiz ne olacak?.. diyor." buyurdu. Dostları, talebeleri; "Efendim! Zat-ı alinizden sonra kime tabi olalım. Yerinize kimi bırakacaksınız?" diye sordular. Mevlana hazretleri de; "Hüsameddin Çelebi'ye tabi olunuz. Onu yerime vekil bırakıyorum." buyurdu. Oradakiler bu suali üç defa sordular. Üçünde de aynı cevabı aldılar. "Cenaze namazınızı kim kıldırsın?" diye sordular. Ona da; "Hocam Sadreddin Konevi hazretleri kıldırsın." buyurdular. Hüsameddin Çelebi anlatır: "Mevlana hazretlerinin son günüydü. Fevkalade yiğit bir delikanlının, hocam Mevlana'nın bulunduğu yerde belirdiğini gördüm. Mevlana, kalkıp bu delikanlıyı karşılayarak, bana; "Döşeği kaldırın." buyurdu. Ben hayret ettim. Çünkü hocam hasta idi. O delikanlının yanına varıp; "Siz kimsiniz ki, hocam hasta yatağından kalkarak sizi karşıladı?" diye sordum. O da; "Ben Azrail'im. Rabbimizin emrini yerine getirmek, Mevlana'yı öbür aleme davet etmek için geldim." dedi. Mevlana da; "Rabbimiz, beni kendi hazretine davet ediyor. Artık gitmek zamanıdır. Ya Azrail! Çabuk ol! Beni Rabbime çabuk kavuştur!" deyip Kelime-i şehadet getirdi. Cemaziyelahirin beşine rastlayan Pazar günü ikindi vaktinde fani hayata gözlerini yumdu." Mevlana hazretleri vefat edince, İmam-ı İhtiyarüddin gasl eyleyip yıkadı. Gasl anında gördüklerini şöyle anlattı: "Mevlana'nın mübarek cesedini yıkamaya başlayınca, üzerime öyle bir ayrılık acısı çöktü ki ağlamaktan kendimi alamadım. Yıkamak şöyle dursun, zerre kadar hareket etmeye kadir olamadım. Yüzümü yüzüne dayayıp ağladım. Yardımcılarım hiç ses çıkarmıyor, bana mani olmuyorlardı. Bir ara dayanamadım. Vücuduna sarılarak ağlamak istedim. O anda Mevlana'nın eli bileğimi sıkıca tuttu. Korkumdan aklım başımdan gitti. Bayılmışım. Kulağıma uğultu halinde, sahibini göremediğim sesler geliyordu; "Nur, nura karıştı. Aşık, Maşuka kavuştu. Bunda endişe edecek bir şey yoktur. Çünkü, Allahü tealanın veli kulları için, hiçbir korku yoktur ve onlar mahzun da olmazlar. Müminler ölmezler, belki fani alemden, sonsuz aleme naklolunurlar." Bu sözler beni kendime getirdi." Şerafeddin-i Kayseri anlatır: "Sadreddin-i Konevi hazretleri, talebesi Mevlana'nın cenaze namazını kıldırmak için ilerlediği zaman, ona birden bire bir hıçkırık gelip kendinden geçti. Bir müddet sonra kendine gelip namazı kıldırdı. Mevlana'nın vefatına çok üzülmüştü. Talebelerinin ileri gelenlerinden bazıları; "Efendim! Namaz kıldıracağınız zaman, üzerinizde hiç görmediğimiz bir hal vardı. Acaba hikmeti nedir?" dediler. Bunun üzerine; "Namaz kıldırmak için ilerlediğim vakit, meydanda meleklerin saf saf dizilip, Peygamber efendimizin arkasında cenaze namazını kıldıklarını gördüm. Gökteki meleklerin hepsi mavi elbiseler giyinmiş ağlıyorlardı." buyurdu.

Sultan-ül-Ulema Behaeddin Veled hazretleri daha sonra Bağdat'tan, Mekke-i mükerreme ve Medine-i münevvereye geldiler. Hac ve Peygamber efendimizin kabr-i şeriflerini ziyaretten sonra Şam'a ve Erzincan'a, oradan da Larende'ye gelip yerleştiler. Sultan-ül-Ulema, Larende'de Emir Musa'nın kendisi için yaptırdığı medresede, başta oğlu Mevlana olmak üzere yedi sene kadar talebe okuttu. Yüzlercesine icazet verdi. Şöhreti her tarafa yayıldı. Mevlana Celaleddin, din ve fen ilimlerinde yetişip büluğ, evlenme çağına erince, babası onu Hoca Şerafeddin Lala Semerkandi'nin kızı Gevher Hatunla evlendirdi. Mevlana Celaleddin'in bu evliliğinden oğlu Sultan Veled dünyaya geldi. Daha sonra Mevlana'nın annesi Mü'mine Hatun ve ağabeyi Muhammed Alaeddin, Larende'de vefat ettiler. Bu sıralarda Mevlana Celaleddin'in babası Sultan-ül-Ulema'nın ismi Selçuklu Devletinin her köşesinde duyulmuştu. Konya'da oturan Sultan Alaeddin Keykubad onu Konya'ya davet etti. Bu davet üzerine Behaeddin Veled hazretleri Larende'den ayrılıp Konya'ya yerleşmek üzere yola çıktı. Kervan Konya'ya yaklaştığında sultan onu büyük bir hürmet ile karşıladı. Atının dizginlerinden tuttu. Saygı ve sevgi ile ellerinden öptü. Atın dizginleri sultanın elinde olduğu halde şehre girdiler. Behaeddin Veled ve yanındakiler, Konya'da Altun Han Medresesine yerleştirildiler. Mevlana Celaleddin burada da tahsiline devam etti. Konya'da iki seneyi doldurdukları sıralarda babası Sultan-ül-Ulema Hakk'ın rahmetine kavuştu. Babasının vefatından sonra Mevlana Celaleddin; babasının halifesi, vekili Seyyid Burhaneddin Tirmizi'nin ders halkasına girdi. Dokuz sene kadar hususi ve umumi sohbetleriyle iyice yetişip olgunlaştı. Mevlana Celaleddin'in çocukluk yıllarında, terbiyesiyle meşgul olan ve kendisini çeşitli ilimlerde yetiştiren Seyyid Burhaneddin Tirmizi hazretleri, babası Sultan-ül-Ulema'nın ileri gelen talebesiydi. Tirmiz şehrinde yaşardı. Bir gün talebeleriyle sohbet ederken birden; "Eyvah! Eyvah! Hocam Sultan-ül-Ulema vefat etti. Haydi namazını kılalım." diyerek, talebeleriyle gıyaben hocasının cenaze namazını kıldılar. Ondan sonraki gecelerden birinde, rüyasında hocasını gördü. Hocası Sultan-ül-Ulema; "Burhaneddin! Oğlum Celaleddin Muhammed'e ilim öğretmeye devam et!" emri üzerine yollara düştü. Konya'ya geldi. Bu sırada Mevlana, Larende'de bulunan kayınpederinin yanına gitmişti. Hocasının Konya'ya geldiğini duyunca, derhal döndü ve tahsiline devam etmeye başladı. Seyyid Burhaneddin, zahiri ilimlerde kemal derecesine yükselen Mevlana'yı marifet, Allahü tealayı tanıma ilminde de en yüksek seviyeye çıkarmak için Mevlana Celaleddin'e riyazet, nefsin isteklerini yapmama ve mücahede, nefsin istemediği ve ona zor gelen şeyleri yaptırmaya başladı. Bir müddet sonra Halep ve Şam'a gidip, oradaki alimlerden de ilim öğrenmesi gerektiğini Mevlana'ya anlattı. Böylece onu Halep ve Şam'a gönderdi. Kendisi de Kayseri'ye gitti. Hocasının emri üzerine Mevlana ilim tahsili için Şam'a giderken, Nusaybin'de hıristiyan papazlarının toplantısına rastladı. Papazlar sihir yapıp adet dışı bazı şeyler gösteriyorlardı. Mevlana'yı görünce, bir oğlanı havaya uçuruverdiler. Mevlana bu işe ilgi göstermeyip murakabeye, Allahü tealayı düşünüp kalbini uyanık bulundurarak, gafil olmama halini muhafazaya vardı. Oğlan, havada olduğu yerde kaldı. "Beni kurtarın, yoksa düşüp öleceğim." dedi. Papazlar ne yaptılarsa bir çare bulamadılar. Nihayet oğlan; "O yanınızdaki zatın murakabesi yüzünden ben bu hale düştüm. Onun yardımı olmazsa, muhakkak helak olurum." dedi. Papazlar ister istemez Mevlana'ya yalvardılar. Mevlana; "Onu bir şey kurtaramaz, ancak Kelime-i şehadet kurtarır." buyurdu. Oğlan bunu duyunca, hemen Kelime-i şehadet getirdi ve kolayca yere indi. Mevlana'nın ellerini öptü. Bu hali gören papazların hepsi müslüman olmakla şereflendi. Mevlana hazretleri, Halep'te el-Halaviyye ve Şam'da el-Makdisiyye Medresesinde bulundu. Muhyiddin-i Arabi, Kemaleddin bin Adim, Sadeddin-i Hamevi, Osman Rumi, Evhadeddin Kirmani, Sadreddin-i Konevi gibi zamanın alim ve velileriyle sohbet edip, onlardan da ilim öğrendi. Onların teveccühlerini kazanan Mevlana Celaleddin, Şam Medresesinde zaman zaman Hızır aleyhisselam ile görüştü. Tasavvuf ilminde bir müşkili olursa Hızır aleyhisselam ortaya çıkıp meselelerini hallederdi. Tefsir, hadis, fıkıh, mantık, usul, meani, edebiyat, matematik, fen, tıp gibi pek çok zahiri ilimlerde mütehassıs oldu. Gündüzleri ilim öğrenir, gecelerini ibadet içinde, Allahü tealayı zikrederek ve Kur'an-ı kerim okuyarak geçirirdi. Seher vakitlerinde tövbe ve istiğfar ederek çok ağlar, gözyaşları sel gibi akardı. Allahü tealanın muhabbetiyle yanar, O'na kavuşmak arzusuyla tutuşurdu. Tasavvuf ilminde de yüksek derecelere kavuşan Mevlana Celaleddin Muhammed Rumi, hocalarından icazet, diploma alıp, önce Kayseri'ye hicret eden Seyyid Burhaneddin hazretlerini ziyaret etti. Onun feyz ve teveccühlerine kavuşup, duasını aldı. Oradan beraberce Konya'ya döndüler. Seyyid Burhaneddin hazretleri, Mevlana'nın dört senelik Halep ve Şam tahsilinde bir hayli ilerlemiş olduğunu gördü. Tasavvuf yolunda riyazete ve mücahedeye devam ettirdi. Mübah olanları azaltıp, zaruret mikdarı kullanırdı. Ona; "Karnınız aç olsun. Bunun için de çok oruç tutunuz. Çünkü oruç, hikmet hazinelerinin anahtarıdır. Oruç tutmak; kalp gözünün açılmasına, kalbin rikkate gelmesine sebeb olur." buyurdu. Mevlana hazretlerinin, on beş gün ağzına hiç lokma koymadığı zamanlar olurdu. Nefsinin istediklerini yapmamak için kapıda köpekler için hazırlanan yemek artıklarının yanına gider, nefsine; "Ey nefs! Bana istediklerini yaptırıp, ruhumu emrin altına almak mı istiyorsun? Arzunun yerine gelmesini istiyorsan, önce yemek artıklarını yemen lazım! Ya ye veya beni bu halimle kabul et!" diyerek nefsiyle mücadele ederdi. Böylece nefsinin isteklerini hiç yapmaz, onu ruhuna köle ederdi ve bu halde aylar birbiri ardından geçer giderdi.

Devlet memurlarından bir kimse, zaman zaman Mevlana hazretlerini ziyaret eder, vazifesinden ayrılarak devamlı onun hizmetiyle şereflenmek istediğini bildirirdi. Mevlana da, vazifesini bırakmamasını ister, ona nasihatler ederdi. Bir gün ona şu menkıbeyi anlattı: "Abbasi halifesi Harun Reşid zamanında bir zabıta amiri vardı. Hızır aleyhisselam ile her gün görüşüp sohbet ederlerdi. Zabıta amiri bir gün vazifesinden istifa etti. Zahid olup insanlardan ayrı yaşamaya, kimseyle görüşmeyip tek başına ibadet yapmağa başladı. Fakat istifa ettikten sonra Hızır aleyhisselam kendisine hiç uğramaz oldu. Bu duruma zabıta amiri çok üzüldü. Her gün sabahlara kadar cenab-ı Hakka yalvarıp, gözyaşı döktü, tövbe istigfar etti. Bir gece rüyasında Hızır aleyhisselamı görüp yalvardı. "Ey vefalı dost! Ben seninle devamlı olarak sohbet etmek maksadıyla dünya makamlarından istifa ettim. Uzlete çekilip, yalnız başıma ibadet etmeye başladım. Böylece sana kavuşurum sandım. Halbuki tam tersine seninle artık hiç görüşemedim. Beni, mübarek cemalinize hasret bıraktınız. Acaba bunun hikmeti nedir? Yoksa bir kusur mu işledim? Bu şekilde daha ne kadar hasretinizle yanacağım?.." gibi sözlerle yanıp yakılarak ağladı. Zabıta amirinin bu acınacak durumuna dayanamayan Hızır aleyhisselam; "Ey aziz dostum! Benim sana görünüp sohbet etmemin sebebi, yaptığın ibadetler, hayır hasenat ile değildi. Senin o mühim vazifeni yapıp müslümanların işlerini hak ve adalet ile idare ettiğin için gelip seninle sohbet ediyordum. Halbuki, sen bu kıymetli vazifeyi bırakıp, müslümanlara hizmeti terkettin. Hatta onları adaleti olmayan biriyle başbaşa bıraktın. Sadece kendi menfaatin için bir köşeye çekildin. Kendi menfaatini müslümanlara tercih ettin. Şimdi o yerine geçen şahıs, müslümanlara zulüm ve gayr-i meşru işler ile elem vermektedir. Şu anda onlar sıkıntı ve üzüntü içindeler. Bunlara hep sen sebeb oldun. Elbette senin şahsi menfaatinin, müslümanların umumi menfaatleri yanında bir kıymeti yoktur. Çünkü uzlete çekilip abdest almayı, namaz kılmayı, oruç tutmayı, zikir etmeyi herkes yapabilir. Fakat makamı ile müslümanlara hizmet etmeyi herkes yapamaz. Bunun için artık senin yanına gelmiyorum." dedi. Zabıta amiri bunları dinledikçe gözyaşları sel oldu ve; "Çok doğru... Çok doğru..." dedi. Uyanınca, istifa etmekle ne büyük bir hata yaptığını anladı. Sabah olunca derhal hükümdarın huzuruna çıkıp, eski vazifesini yeniden istedi. Hükümdar anlayışla karşılayıp, onu tekrar eski vazifesine tayin etti. İşte bu zabıta amirinin vazifesi müslümanlar için ne kadar kıymetli ise, senin vazifen de o derece mühimdir. Bunun için, benim hizmetime gelmenden çok, vazifene devam etmen önemlidir. Çünkü senin vazifen, pekçok müslümanı ilgilendiriyor. Onların başında senin gibi adaletli ve emin bir kimsenin bulunması lazımdır. Böylece onlar da huzur ve refah içinde yaşasınlar. Bizim rızamız bundadır. İstifa edip bize hizmette bulunmana asla rızamız yoktur." Bir gün birkaç kişi gelip Mevlana hazretlerine; "Efendim! Allahü tealanın veli kulları vefat edince, tasarruf hakkına sahib olurlar mı? Hayatta oldukları gibi insanlara yardım edip, sıkıntılarını giderirler mi?" diye sordular. Mevlana hazretleri de; "Cenab-ı Hakk'ın evliya kulları ahirete intikal ettiklerinde, dünyadakine oranla daha çok tasarrufa sahib olurlar. Dünyadaki tasarruf hududlu, ahiretteki ise hududsuzdur." buyurdu. Oradakiler; "Dostlarınıza ve talebelerinize dünyadaki gibi ahirette de ihsan ve merhamet eder misiniz?" deyince, Mevlana; "Ey dostlarım! Kılıç kınında iken kesmez. Kınından çıktığı zaman keser. Bize şefaat hakkı verilirse, elbette biz de sizlere şefaat ederiz." buyurdu. Mevlana hazretleri kendisine vedalaşmak üzere gelmiş bulunan ve nasihat isteyen sevdiklerine; "Kardeşlerim! Aklınız bir servet ve bir makama bağlı kalmasın. Yalnız kalp gözlerinizin açılmasını düşünün. Birbirlerinizi çok seviniz. Çünkü düşmanlar pusudadır." buyurdular. Talebelerinden biri, Mevlana hazretlerine incir getirmişti. Mevlana hazretleri inciri aldı ve; "Hayli güzel incir, fakat kemiği var." buyurdu ve yere bıraktı. Talebe; "İncirin nasıl kemiği olur?" diye hayret etti ve yavaşça incirleri alıp gitti. Bir zaman sonra tekrar bir sepet incirle dönüp geldi ve sepeti Mevlana hazretlerinin önüne koydu. Mevlana hazretleri bir tane alıp yedi ve; "Bu incirin kemiği hiç yoktur." buyurdular ve incirleri orada bulunanlara dağıtmasını emrettiler. Herkes bu duruma şaşakaldı. O talebe dışarı çıktığında oradakiler ona gidip inciri nereden topladığını sordular. O da; "Vallahi bir dostum vardı. Onun bahçesine uğradım. Bahçıvanı bağda bulamadım. İzni olmaksızın bir sepet toplayıp Mevlana hazretlerine getirdim. Fakat niyetim bahçıvanı gördüğümde topladığım incirlerin bedelini ödemekti. Mevlana hazretleri velilik nuru ile bunu anladı ve yemedi. İşte incirin kemiği buydu. Bu defa doğruca o dostun bağına vardım. Ondan iyi incir satın alıp bedelini ödedim ve helallaştım. O da kabul etti. İşte Mevlana hazretleri bunu kabul edip iltifatlarda bulundu. Bir gün Mevlana hazretlerine kötü huylu ve kötü tabiatlı kimselerden soruldu. Bunun üzerine şu ibretli hadiseyi anlattı: "Bir gün bir akrep bir ırmağın kenarında dolaşıyordu. Birdenbire bir kaplumbağa akrebin yanına gelip ona; "Burada ne yapıyorsun?" dedi. Akrep; "Ben ırmağın öte yanına geçmek için bir çare arıyorum. Çünkü benim bütün yavrularım ırmağın öte yanındadır." diye söyledi. Kaplumbağa da şefkati ve yabancıya iyi davranması sebebiyle onu en yakın bir akrabasıymış gibi sırtına alıp su üzerinde yüzmeye başladı. Irmağın ortasına gelince akrebin sokmak arzusu uyandı. Kaplumbağanın sırtında iğnesini dokundurdu. Kaplumbağa; "Ne yapıyorsun?" diye sordu. Akrep; "Hünerimi gösteriyorum. Sen bana iyilik edip yarama merhem koydun. Ben de sana iğnemi sokuyorum. Benim göstereceğim şefkat de ancak budur." dedi. Bunun üzerine kaplumbağa hemen suya daldı. Akrep de boğulup gitti." Mevlana hazretleri bundan sonra şu beytleri okudu: "Cahil, yakınlık gösterse de sonunda cahilliğinden ötürü seni incitir." Sonra da; "Ahmağın sevgisi, ayının sevgisine benzer. Onun kini sevgi, sevgisi kindir. Haydi kötü nefsi öldürün. Bu hususta ihmal göstermeyin. Onu diri bırakmayın. Çünkü o akreptir." buyurdular. Bir kısım insanlar Mevlana hazretlerine gelip; "Bazı kimseler mescidde dünya lafı ediyor." diye şikayette bulundular. Bunun üzerine Mevlana hazretleri; "Her kim altı yerde dünya sözü ile meşgul olursa otuz yıllık temiz ve kabul olmuş ibadeti reddedilir ve boşa gider. Bu altı yerin birincisi mescid, ikincisi ilim meclisi, üçüncüsü cenaze, dördüncüsü mezarlık, beşincisi ezan vakti, altıncısı Kur'an-ı kerim okunurkendir. Bunların herbirisinin geniş açıklamaları vardır." buyurdu. Bir gün Selçuklu Sultanı İzzeddin Keykavus, Mevlana hazretlerini ziyarete gelmişti. Mevlana hazretleri ona gerektiği gibi iltifat etmedi. Sultan bu hale şaştı ve tevazu gösterip; "Mevlana hazretleri bana nasihatte bulunsun." dedi. Bunun üzerine Mevlana hazretleri; "Sana ne nasihat vereyim? Sana çobanlık emretmişler, sen kurtluk ediyorsun. Sana bekçilik emretmişler sen hırsızlık yapıyorsun. Allahü teala seni sultan yaptı, sen şeytanın sözü ile hareket ediyorsun." buyurdu. Bu ağır nasihat üzerine Sultan ağlayarak dışarı çıktı. Medresenin kapısında başını açıp tövbe etti ve; "Ya Rabbi! Mevlana hazretleri bana sert sözler söyledi ise de senin için söyledi. Ben zavallı kul da bu alçak gönüllülüğü ve yakarışı gösteriyor ve sana yalvarıyorum. Bana merhamet et." dedi ve pişmanlıkla oradan ayrıldı. Bir zaman Selçuklu veziri Muinüddin Pervane, Mevlana hazretlerini ziyarete geldi. Fakat Mevlana hazretleri onu karşılamaya çıkmadı. Vezir büyük bir sıkıntıyla Mevlana'nın kapısında beklemeye başladı. Sultan Veled babası adına vezire mazeretler beyan edip özür diledi ve; "Efendim! Babam dedi ki, çok defa benim Allahü teala ile işim ve hallerim olur. Vezirler ve dostlar beni her zaman göremezler. Onlar kendi halleri ve işleri ile meşgul olsunlar. Biz gider kendilerini buluruz." buyurdu. dedi. Vezir bu sözler üzerine başını iki eli arasına alıp düşüncelere daldı. Bu esnada Mevlana hazretleri çıkageldi. Vezir hemen ayağa kalkıp; "Efendim niçin bize geç görünüyorsunuz?" dedi. Mevlana hazretleri buna hiç ses çıkarmadı. Vezir; "Ben şöyle bir şey düşündüm. Sanki bana; "Ey Pervane! Muhtaç bir kimsenin beklemesi büyük zahmettir. Bunu öğren ve hiç kimseyi kapıda bekletme." demek istediniz öyle değil mi?" dedi. Mevlana hazretleri tebessüm edip; "Güzel düşünmüşsün. Ama öteden beri adettir. Birinin kapısına çirkin bir dilenci gelse, onun karanlık benzini görmemek ve sesini işitmemek için eline bir şey tutuşturulup yolcu edilir. Ne var ki, güzel huylu, hoş biri geldiğinde; "Ekmek pişinceye kadar biraz sabret ve bekle." derler. Bizim de geç gelmemizin sebebi sizin muhabbet ve sevginizin bize hoş gelmesi ve bunları daha çok işitmek içindir. Vezir sevildiğini anlayıp gözyaşlarını tutamadı. Sevinçli olarak oradan ayrıldı.

Mevlana'yı sevenlerden Fahreddin isminde biri vefat etmiş idi. Onu rüyada gördüler. Hali iyi idi. "Bu mertebeye nasıl kavuştun?" diye sorduklarında, "Mevlana'nın türbesi yapılırken bir direk lazım olmuş. Bana gelip durumu bildirdiler. Ben de can u gönülden direği verdim. Bu sebeple Allahü teala beni magfiret eyledi." diye cevap verdi. Muhammed Hadim şöyle anlatır: "Mevlana'nın yanında kırk yıl hizmet ettim. Hususi odasında ne yatak, ne de yastık gördüm. Bir gece bile, yatıp uyumak ve istirahat etmek için yanını yere koyup yattığını da bilmiyorum. Mevlana ezan sesini duyduğu zaman, ya dizleri üzerine oturur veya ayağa kalkarak, ezan bitinceye kadar o vaziyetini hiç bozmazdı. Bütün ömründe hiç ayağını uzatmamış ve yatmamıştır." Mevlana Celaleddin-i Rumi, olgun, alim ve veli bir müslüman idi. Onun çeşitli din, mezheb, meşreb sahibi kimseleri kendisine hayran bırakan merhameti, insan sevgisi, tevazuu, gönül okşayıcılığı gibi üstün vasıfları, İslam dininin emrettiği güzel ahlakından bazı nümunelerdir. Onda, bunlardan başka İslam ahlakının diğer hususları da kemal derecede mevcuttu. Bunların hepsini saymak, İslamiyeti tamam olarak anlamak ve anlatmakla mümkün olur. Hazret-i Mevlana'yı yalnız bir mütefekkir, şair gibi düşünmek ve o şekilde anlamaya çalışmak, aslı bırakıp, herhangi bir özelliği içinde sıkışıp kalmaya benzer. Bu ise, en azından Mevlana'yı çok eksik ve yarım anlamaya, hatta hiç anlamamaya sebeb olabilir. Nitekim hazret-i Mevlana'yı, sözlerini, yolunu anlamanın anahtarını, kendisi bir rubaisinde şöyle dile getirmektedir: Ben sağ olduğum müddetçe Kur'an'ın kölesiyim. Ben Muhammed Muhtar'ın yolunun tozuyum. Benim sözümden bundan başkasını kim naklederse, Ben ondan da bizarım, o sözlerden de bizarım. Mevlana Celaleddin-i Rumi hazretleri tasavvuf deryasına dalmış bir Hak aşığıdır. İlmi, teşbihleri, sözleri ve nasihatları bu deryadan saçılan hikmet damlalarıdır. O, bir tarikat kurucusu değildir. Yeni usuller ve ibadet şekilleri ihdas etmemiştir. Ney, rebap, tambur gibi çeşitli çalgı aletleri çalınarak yapılan törenler ve ayinler, ilk defa on beşinci asırda ortaya çıkmıştır. İlk mevlevi bestelerinin bestelenmesi de aynı zamana rastlar. Bu tarih, Mevlana hazretlerinin yaşadığı devirden 3-4 asır sonradır. Onun Mesnevi'sinde geçen "ney" kelimesi, bazı kimseler tarafından çalgı aleti olan ney şeklinde düşünülüp anlaşıldığı için, yanlış olarak, kendisinin ney çalıp dinlediği sanılmıştır. Allahü tealanın aşkı ile dolmuş, evliyanın büyüklerinden olan Celaleddin-i Rumi ney ve başka hiç bir çalgı çalmadı. Musiki dinlemedi ve raks etmedi. Yani dans etmedi. Mesnevi'de yirmi dört bin, Divan'da kırk sekiz bin beyit bulunmaktadır. Celaleddin-i Rumi hazretleri Mesnevi'sini nazım şeklinde yazarak, düşmanların değiştirmesine imkan bırakmamıştır. Mesnevi'sinden başka; Divan-ı Kebir, Fihi Mafih, Mektubat, Mecalis-i Seb'a gibi kıymetli eserleri de vardır. Mesnevi'sine her memlekette, birçok dillerde şerhler, açıklamalar yapılmıştır. Bunlardan pek kıymetlisi ve lezzetlisi, Mevlana Cami'nin kitabı, bunu da birçok kimse ayrıca şerh etmiştir. Bunların içinde de, Süleyman Neş'et Efendinin şerhinden elli altı sahifesi, yalnız dört beytin şerhi olup, Sultan Abdülmecid Han zamanında, 1847 (H.1263)'de Matba'a-i Amire'de tab edilmiştir. Bu kitapta, Mevlana Cami buyuruyor ki: "Mesnevi'nin birinci beytinde ney, İslam dininde yetişen kamil, yüksek insan demektir. Bunlar kendilerini ve her şeyi unutmuştur. Zihinleri her an, Allahü tealanın rızasını aramaktadır. Ney, Farisi dilinde, yok demektir. Bunlar da, kendi varlıklarından yok olmuştur. Ney denilen çalgı, içi boş bir çubuk olup, bundan çıkan her ses, onu çalan kimseden hasıl olmaktadır. O büyükler de, kendi varlıklarından boşalıp, kendilerinden, Allahü tealanın ahlakı, sıfatları ve kemalatı zahir olmaktadır. Neyin üçüncü manası, kamış kalem demektir ki, bundan da, insan-ı kamil kasdedilmektedir. Kalemin hareketi ve yazması kendinden olmadığı gibi, kamil insanın hareketleri ve sözleri de, hep Allahü tealanın ilhamı iledir." Sultan İkinci Abdülhamid Han zamanında Ankara valisi olan, Abidin Paşa, Mesnevi Şerhi'nde, ney'in insan-ı kamil olduğunu, dokuz türlü isbat etmektedir. Mevlevilik, sonraları cahillerin eline düşdüğünden, "ney"i çalgı sanarak, ney, dümbelek gibi şeyler çalmağa, dans etmeğe başlamışlar, ibadete haram karıştırmışlardır. Dinimizin ve Celaleddin-i Rumi'nin beğenmediği bu oyun aletleri, tekkelerden toplanarak, o tasavvuf üstadının türbesine konunca, şimdi türbeyi ziyaret edenlerden bir kısmı, bunları, onun kullandığını zannederek aldanmakda ise de, okuyarak, o hakikat güneşini yakından tanıyanlar, elbette aldanmamaktadır. Ney çalmak, ilahi okumak, oynamak, zıplamak şöyle dursun, Celaleddin-i Rumi , yüksek sesle zikr bile yapmazdı. Nitekim Mesnevi'sinde; Pes zi can kün, vasl-ı cananra taleb, Bi leb-ü bi gam migu, nam-ı Rab! buyuruyor. Yani, "O halde, sevgiliye kavuşmağı, can u gönülden iste. Dudağını ve damağını oynatmadan, Rabbin ismini söyle!" demekdir. Sonradan gelen, Mevlana'yı tanımayanlar, ney, saz, def gibi çalgılar çalarak, gazel okuyup dönerek, dans ederek, nefslerini zevklendirmişlerdir. Bu, dinimize uygun olmayan hallerine ibadet adını verebilmek ve kendilerini din adamı tanıtabilmek için, Mevlana da böyle yapardı. Biz mevleviyiz, onun yolundan gidiyoruz diyerek, asıldan uzaklaşmışlardır.

"ALLAH, ALLAH" NİDALARIYLA Mevlana'nın Celaleddin isminde bir talebesi vardı. Ticaretle uğraşır, at alıp satardı. O anlatır; "Bir gün Mevlana hazretleri sarığını sarıp, giyinmiş olduğu halde, bana bir at hazırlamamı emretti. Ben, atların içinden en güçlüsünü eğerlemek için huzurundan ayrıldım. Fakat at huysuzluk yaptığından, bir türlü eğerleyemiyordum. Yanıma iki kişi daha alıp, atı zorla eğerledik. Buna rağmen at hala huysuzluk yapıyordu. O haliyle Mevlana'nın bulunduğu yere getirip, atın hazırlandığını bildirdik. Mevlana dışarı çıkar çıkmaz at sakinleşti ve önceki huysuzluğu kalmadı. Mevlana ata binip, kıble istikametinde yola çıktı. Ancak akşama doğru, ter içinde, toza gark olmuş bir vaziyette döndü. At oldukça zayıflamış görünüyordu. Cesaret edip bir şey soramadık. Ertesi gün yine bir at hazırlamamı emretti. Başka bir atı eğerleyip getirdik. Dünkü gibi gitti, akşama doğru geldi. Üçüncü gün de aynı şekilde gitti. Akşama doğru geldiğinde; "Elhamdülillah! Ey cemaat! Müjdeler olsun ki, o kafir, Cehennem'in dibini boyladı." dedi. Biz edebimizden yine bir şey soramadık. Aradan birkaç gün geçmişti. Şam tarafından bir kafile gelip, o taraflarda, müslümanlar ile Moğolların yaptığı savaşı anlattılar. Dediler ki; "Düşman askeri oldukça çoktu. Müslümanlar mağlub olmak üzere idiler. Son üç günde, Mevlana hazretleri, bir atın üzerinde olduğu halde savaş meydanında göründü. En ön safta; "Allah, Allah" nidalarıyla düşmana hücum edip önüne geleni bir vuruşta ikiye bölüyordu. Müslümanlar, Mevlana'nın akıl almaz hallerini ve yardımını görünce, bozulan moralleri düzeldi. Ard arda yaptıkları hücumlarla düşmanı geriye püskürttüler. Mevlana hazretleri düşman komutanını öldürünce, kafirler kaçmaya başladılar." Ben bu haberi işitince, doğruca hocam Mevlana'nın huzuruna çıktım. Beni görünce; "Müslüman askerlere yardım edilmiş ve zafere kavuşmalarına sebeb olunmuştur. Ey Celaleddin! Bize can u gönülden hizmet edenler dünya ve ahirette gam ve kederden kurtulur." buyurdu. BAŞKA BİR ŞEY BİLMİYORUM Mevlana'nın talebelerinden biri, hac vazifesini yapmak üzere Hicaz'a gitti. O Hicaz'da iken, evinde hanımı, Arefe gecesi bir tepsi helva yapıp, Mevlana'nın talebelerine gönderdi. Mevlana, helvayı kabul edip, orada bulunan bütün talebelerine bizzat kendi eliyle taksim etti. Herkes hissesine düşeni aldığı halde, tepsiden hiçbir şey eksilmedi. Alanlar tekrar aldılar, doyuncaya kadar yediler, yine eksilmedi. Bunun üzerine helva dolu tepsiyi Mevlana mübarek eline alıp; "Bu tepsiyi sahibine göndereyim." diyerek dışarı çıktı. İçeri girdiğinde, elinde tepsi yoktu. Ertesi gün helvayı getiren hanım, tepsisini medresenin mutfağında arattı, ancak, bulamadı. Mevlana'yı da bunun için rahatsız etmedi. Aradan günler geçti, hacca gidenler dönmeye başladılar. Bu hanımın da beyi Kabe'den dönüp Konya'ya geldiğinde, o tepsi, eşyalarının arasından çıktı. Kadın tepsiyi görür görmez tanıyıp, hayretinden dona kaldı. Beyine; "Ben Arefe gecesi bu tepsi ile helva yapıp Mevlana'nın talebelerinin yemesi için göndermiştim. Tepsiyi ertesi günü arattığım halde bulamadım. Nasıl oldu da bu tepsi senin eline geçti?" deyince, şaşırma sırası hacıya geldi. O da; "Arefe gecesi hacı arkadaşlarımla oturup sohbet ediyorduk. Bir ara çadırın kapısından bir el bu tepsiyi uzattı. Biz de tepsiyi aldık, elin sahibini araştırmak da aklımıza gelmedi. Helvayı yedikten sonra tepsiyi tanıdım. Kimseye vermeyip eşyaların arasına koydum. Başka bir şey bilmiyorum." dedi. Bunun Mevlana'nın bir kerameti olduğunu anlayınca, ona olan bağlılıkları daha da arttı. NE SORARLARSA BİLİYORUM DE! Mevlana'yı sevenlerden bir kimse, Mısır'a ticaret yapmak için gitmeye hazırlandı. Akrabası gitmemesi için çok zorladı ise de, dinlemedi ve kararından vazgeçmedi. Bunun üzerine yakınları, durumu Mevlana'ya bildirip, gitmemesini istirham ettiler. Mevlana da: "Gitme!" dedi. Ancak o kimse dinlemeyip gizlice yola çıktı. Gemi ile yolculuk yaparken, bir küffar gemisi bu gencin bulunduğu gemiye saldırdı. Pek çok yolcu ile beraber, bu genci de esir aldılar. Memleketlerine götürüp çeşitli yerlerde çalıştırdılar. Genç, başına gelen felaketlerin sebeblerini, Allahü tealanın sevdiği bir kulun sözünü dinlememekten olduğunu anlayıp, çok pişman olup, tövbeler edip istigfarda bulundu. Bu şekilde kırk gün devam etti. Ertesi gün rüyasında Mevlana'yı gördü. Ona; "Yarın senden bazı şeyler soracaklar. Ne sorarlarsa, biliyorum, de!" diye tenbihte bulundu. Bir hastalık ile ilgili ilaç tarif etti. Genç uyandığında sevince gark olup, sabahı iple çekti. Sabahleyin yanına gelenler kendisine; "Doktorlukla ilgili bir bilgin var mı?" diye sordular. Genç de; "Var!" deyince, genci alıp o yerin hükümdarına götürdüler. Meğer o yerin hükümdarı hasta imiş. Hiçbir doktor derdine çare bulamamış, hükümdar da hastalıktan kurtulamamış. Bu genç, hasta hükümdarı görüp; "Bana, şu şu meyvelerden şu kadar, şu şu otlardan şu kadar getirin." dedi. Kısa zamanda bulup getirdiler. Genç, hepsini güzelce öğütüp karıştırdı ve macun haline getirerek hastaya yedirdi. Hasta, Allahü tealanın izniyle bir anda şifa buldu. Hükümdar bu hastalıktan ümidini kesmiş iken, birden şifaya kavuşunca, gence; "Bir muradın varsa söyle, yerine getireyim. Mal, mülk istersen seni zengin edelim." diye ısrarla sorunca, genç; "Ben, hiçbir şey bilmeyen bir kimseyim. Ailemden ve hocamdan izinsiz para kazanmak için evden çıktım. Beni yolda esir alıp, buralara getirdiler. Esir olunca, başıma gelen bu musibetin sebebini anlayıp, çok tövbe ettim ve hocam Mevlana hazretlerinden manen af diledim. Kendisini, kurtulmam için Allahü tealaya vesile eyledim. Bu akşam hocam Mevlana, bana bu size yaptığım şeyleri tarif eyledi. Ben de aynen yaptım. Gördüğünüz gibi, bütün bunlar, hocamın himmeti ve bereketiyle oldu." dedi. Hükümdar genci serbest bıraktı. Çok para vererek zengin eyleyip, memleketine gönderdi. Mevlana'ya da pek çok hediyeler gönderdi. EY TALİHSİZ KİŞİ! Konya'da Taceddin adında evliyayı ve hallerini inkar eden biri vardı. Mevlana hazretlerinin de aleyhinde bulunurdu. Bu kişi bir gece kendisini nasılsa Cehennem kapısında durmuş gördü. Cehennemliklerin durumunu olduğu gibi seyretti. Orada bir adamı eli ayağı bağlı olduğu halde bir Cehennem'den çıkarıp, öteki Cehennem'e sokuyorlardı. Dört kişi de orada durmuş; "Ey talihsiz kişi! Bu aman vermeyen ağır ve acıklı yükün altından kurtulman için velilerin sözlerini oku." diyorlardı. Taceddin bu heybetten orada donup kalmıştı. O zavallı kişi; "Bana Allahü tealanın rızası için birkaç kelime öğretiniz." diye rica ediyordu. Bu sırada kendisine Mevlana hazretlerinin Mesnevi'sinden birkaç beyit öğrettiler. O da bu beyitleri okudu. Okur okumaz bütün zincirleri ve bağları üzerinden çözüldü. Sonra da Cennet tarafına yönelip gitti. Taceddin uykudan uyanır uyanmaz Mevlana'nın medresesine koştu. Yolda Mevlana hazretleri ile karşılaştı. Mevlana hazretleri ona; "Ey Taceddin! Bir yerde sadece velilerin sözleri insanın böyle imdadına yetişir ve yardım isteyenlere yardım ederse, artık onların sohbetinin neler yapacağını ve onlara karşı beslenen sevginin bereketinin insanı nerelere ulaştıracağını düşün." buyurdu. Gördüğü rüyaya Mevlana hazretlerinin vakıf olduğunu anlayan Taceddin, ellerini öpüp sadık talebelerinden biri oldu.

Mevlana hazretlerinin iyice olgunlaştığını anlayan Seyyid Burhaneddin hazretleri ona; "Evladım! Şimdiye kadar bildiğim ne varsa hepsini sana öğrettim. Bundan sonra senin daha da olgunlaşman, pek büyük mertebelere kavuşman, Tebrizli Şems'in gelmesine bağlıdır. Onun şefkat kanatları altında aşamadığın engelleri aşar, manevi hallere kavuşursun. O, seni tasavvufun en mahrem noktalarına çeker, sen de ona, aynı alemi anlatırsın. Bu şekilde birbirinizi tamamlar ve yeryüzünün en büyük iki dostu olursunuz. Bense Kayseri'ye gidip ömrümün sonlarını orada geçiririm." buyurdu. Mevlana hazretleri hocasına, Kayseri'ye gitmeyip beraber kalmaları için çok ısrar ettiyse de kabul ettiremedi. Mevlana, Seyyid Burhaneddin hazretlerini Kayseri'ye uğurladı. Kayseri'de bir müddet yaşayan Seyyid hazretleri, bir gün abdestini alıp hizmetçisine; "Git kapıyı kapa ve dışarıda, Seyyid Burhaneddin vefat etti, diye bağır." buyurdu. Hizmetçi dışarı çıkınca, Seyyid hazretleri secdeye kapanarak; "Ya Rabbi! Seni ve Resulünü çok seviyorum. Sana kavuşmak arzum son haddine ulaştı. Beni bu sevgime ve arzuma bağışla. La ilahe illallah, Muhammedün Resulullah." dedi ve ruhunu teslim etti. Hizmetçinin haberi üzerine Kayseri bir anda anababa gününe döndü. Mevlana Celaleddin-i Rumi hazretlerine haber salındı. Cenaze hazırlıkları yapılıp kefenlendi. Namazı kılınıp, defn işleri halledildi. Mevlana hazretleri haberi işitince Kayseri'ye geldi. Hocasının kabri başında Kur'an-ı kerim okuyarak mübarek ruhuna bağışladı. Seyyid hazretlerinin kitaplarını Mevlana'ya teslim ettiler. Bu kitaplar arasında Şems-i Tebrizi'nin hazırladığı meşhur Makalat isimli eser de vardı. Mevlana hazretleri o sıralarda Konya'ya yerleşmiş bulunan zamanın en büyük kelam ve tasavvuf alimlerinden olan Sadreddin-i Konevi hazretlerinden de ilim öğrendi. Onun feyz ve teveccühlerine kavuştu. Manevi yolda yüksek derecelere ulaştı. Hocası Sadreddin-i Konevi hazretleri anlatır: "Rüyamda Fahr-i kainat efendimizi gördüm. Yanlarında Eshab-ı kiram ile medreseyi teşrif etmişlerdi. Sofanın ortasına oturdular. Bu sırada Mevlana Celaleddin-i Rumi de oraya gelip uygun bir yere oturdu. Peygamber efendimiz Mevlana'ya çok iltifat ettiler ve hazret-i Ebu Bekr'e dönerek; "Ya Eba Bekr! Ben Celaleddin ile diğer peygamberlerin arasında öğünürüm. Çünkü onun öğrendiği ilim, işlediği amelin feyz ve nuru ile ümmetimin gözleri aydın olur. O benim oğlumdur." buyurdular. Mevlana'yı sağ tarafına oturttular. Peygamber efendimiz bu rüya ile, talebelerimden Mevlana'nın derecesinin yüksekliğine işaret buyurdular. Bu durumu diğer talebelere hatırını gözetip, ilminin yüksekliğini anlamaları için anlattım." Bir gün büyük bir ilim meclisi kurulmuş ve Konya'nın büyükleri orada toplanmışlardı. Sadreddin-i Konevi de orada bir seccade üzerinde oturuyordu. Mevlana içeri girince seccadeye oturmasını teklif etti. Bunun üzerine Mevlana; "Terbiyesizlik edip sizin seccadenize oturursam, kıyamette bunun hesabını nasıl verebilirim?" deyince, Sadreddin hazretleri; "Senin oturmakta fayda görmediğin seccade bize de yaramaz." buyurup, seccadeyi oradan kaldırdı. Mevlana Celaleddin hazretlerinin hocalarından biri de Şems-i Tebrizi'dir. Şems-i Tebrizi, Tebriz şehrinde Ebu Bekr-i Tebrizi'nin talebesi idi. Şems-i Tebrizi evliyalıkta yüksek makamlara ve derecelere yükseldi. Lakin daha yüksek manevi makamlara kavuşmak istiyordu. Şems-i Tebrizi seyahat ettiği yerlerde, uğradığı memleketlerde iyi bir dost bulabilmek için dua ederdi. Israrla yaptığı bu duaların neticesi olarak rüyasında, Konya'da bulunan Celaleddin-i Rumi'ye gidip onun yetişmesinde yardımcı olması icabettiği bildirildi. Şems-i Tebrizi, Allahü tealaya şükrederek; "Böyle dosta canım feda olsun." dedi. Konya'ya gelip, Şekerciler Hanına indi. Günlerini orada geçirirken, bir gün kapıda oturmuş, Allahü tealanın mahlukatı hakkında tefekkür ediyordu. O sırada Mevlana hazretleri talebeleriyle oradan geçerken, kapı önünde tefekkür halinde duran, kıyafetinden yabancı olduğu anlaşılan Şems-i Tebrizi hazretlerine baktı, ona selam verdi ve yoluna devam etti. Kendi kendisine de; "Bu yabancı bir kimseye benziyor. Buralarda böyle birisini hiç görmedim. Ne kadar da nurlu bir yüzü var." diye düşünürken, aniden atının yularını bir elin tuttuğunu gördü. Mevlana hazretleri, atı durduran elin sahibinin o yabancı olduğunu görünce; "Buyurunuz! Bir arzunuz mu var?" dedi. O kimse; "İsminizi öğrenmek istiyorum?" deyince, o da; "Celaleddin Muhammed." diye cevap verdi. Bunun üzerine Şems-i Tebrizi; "Bir sualim var. Acaba Muhammed aleyhisselam mı, yoksa Bayezid-i Bistami mi büyüktür?" diye sordu. Böyle bir soruyu ilk defa duyan Mevlana hazretleri; "Elbette ki Muhammed aleyhisselam efendimiz büyüktür. Bütün mahlukat ve Bayezid, O'nun hürmetine yaratıldı." buyurdu. Bu cevabı bekleyen Şems-i Tebrizi; "Peki Muhammed aleyhisselam; "Biz seni layıkıyla bilemedik ya Rabbi!" dediği halde, niçin Bayezid-i Bistami; "Sübhani." "Benim şanım ne yücedir." diye söyledi. Bunun hikmetini söyler misiniz?" diyerek tekrar sordu. Mevlana hazretleri buna da şöyle cevap verdi: "Peygamber efendimizin mübarek kalbi öyle bir derya idi ki, ona ne kadar marifet, aşk-ı ilahi tecelli etse, ne kadar muhabbet, Allahü tealanın sevgisi dolsa onu içine alır, onu kuşatırdı. Hatta daha çoğunu isteyip; "Ya Rabbi! Verdiğin bu nimetleri daha da artır." derdi. Fakat, Bayezid-i Bistami'nin kalbi, o kadar geniş olmadığı için, ilahi feyzlere tahammül edemeyerek tecelli ile dolup taşardı". Bu izahata hayran kalan Şems-i Tebrizi; "Allah!" diyerek yere yığıldı. Bayılmıştı. Mevlana hazretleri, hemen atından inerek Şems-i Tebrizi'yi kucakladı, ayağa kaldırdı. Bu nur yüzlü zata o kadar ısınmıştı, kalbinde o kadar muhabbet hasıl olmuştu ki, ayılınca büyük bir hürmet ve edeple evine götürdü. Bu zatın, ilk hocası Seyyid Burhaneddin hazretlerinin geleceğini söylediği Şems-i Tebrizi olduğunu öğrenince; "Ey Muhterem efendim! Gerçi evimiz size layık değil ise de, zat-ı alinize sadık bir köle olmaya çalışacağım. Kölenin nesi varsa efendisinindir. Bundan böyle bu ev sizin, çocuklarım da evlatlarınızdır." diyerek hizmetine koşmaya başladı. Gece-gündüz hiç yanından ayrılmayıp, onun sohbetlerini büyük bir zevk içinde dinliyordu. Ondan hiç ayrılmıyor, talebelerine ders vermeye, insanlara camide vaz ü nasihate gitmiyordu. Yanlarına da, hizmetlerini görmek üzere, büyük oğlu Sultan Veled girebilirdi. Her gün Şems-i Tebrizi ile sohbet ederler, Allahü tealanın yarattıkları üzerinde tefekkürde bulunurlar, namaz kılarlar, cenab-ı Hakkı zikrederek muhabbetlerini tazelerlerdi. Bir gün Şems-i Tebrizi hazretleri, havuzun başında Mevlana ile sohbet ediyordu. Mevlana bir hizmet için oradan ayrıldı. Şems-i Tebrizi de Mevlana'nın kitaplarını havuza attı. Bir değnek ile de suyun dibine bastı. Mevlana hazretleri oraya geldiğinde kitapları suda görünce çok üzüldü ve "Diğerleri ne ise, Feridüddin-i Attar hazretlerinin hatırası olan Mantık-ut-Tayr kitabı ıslanmasaydı." diyerek ah etti. Bunun üzerine Şems-i Tebrizi hazretleri, kolunu sıvayarak havuza soktu. Kitabın birisini sudan çıkardı. Çıkan kitap Mantık-ut-Tayr idi ve hiç ıslanmamıştı. Bu hadise, diğer bir rivayette de şöyle anlatılır: Bir gün, Mevlana havuz kenarında idi. Yanında kitaplar vardı. Şemseddin gelip, kitapları sordu. Mevlana; "Sen bunları anlamazsın." dedi. Şemseddin, kitapları suya attı. Mevlana; "Ah! Babamın bulunmaz yazıları gitti!" diyerek çok üzüldü. Şemseddin, elini uzatıp herbirini aldı. Hiçbiri ıslanmamış görüldü. Mevlana; "Bu nasıl iştir?" deyince, Şems; "Bu zevk ve haldir. Sen anlamazsın." buyurdu. Mevlana, Şems-i Tebrizi'nin bu kerametini görünce ona olan bağlılığı daha da artıp, sarsılmaz bir kale gibi oldu. Mevlana'nın oğlu Sultan Veled, onların hallerini şöyle anlatır: "Ansızın Şems-i Tebrizi hazretleri gelip babam ile görüştü. Babamın gölgesi, onun nurundan yok oldu. Onlar birbirlerine öyle muhabbet gösterdiler ki, etraflarında kendilerinden başkasını görmüyorlardı. Şems-i Tebrizi, babama marifetten, Allahü tealanın zatına ve sıfatlarına ait ince bilgilerden ve O'na muhabbetten bahsediyor, babam da bunları büyük bir haz ile dinliyordu. Eskiden herkes babama uyardı, şimdi ise, babam Şems'e uyar oldu. Şems, babamı bu muhabbete davet ettikçe, o da, Allahü tealanın muhabbetinden yanıp kavrulurdu. Babam artık onsuz yapamıyor, yanından bir an ayrılmıyordu. Bu şekilde aylarca sohbet ettiler. Böylece babam, pek büyük manevi derecelere yükseldi."