Reisülküttab Babıali'deki ikinci büyük büro reisülküttabın dairesi idi. Bürokrasinin başı. Bütün katiplerin ve kalemlerin şefi durumunda olan bu yetkili sadaret teşkilatındaki her türlü yazışmayı idare ederdi. Kendisine bağlı beylikçi, tahvil ve ruüs kalemleri adıyla üç büro bulunmaktaydı. Bunlardan beylikçi kendisinin başyardımcısı, 1770'lerde kurulan amedi kaleminin başkanı amedci ise özel kalem müdürü durumundaydı. Reisülküttaplık 1835'te çıkarılan bir fermanla Umür-ı Hariciye Nezareti'ne dönüşmüştür. Dahiliye ve Umur-ı Hariciye nezaretleri Osmanlı Devleti'nin yıkılışına kadar Babıali'nin iki temel teşkilatını oluşturmuş, iç ve dış siyasetin belirlenmesinde en önemli iki kurum olmuştur. Memurları dahili ve harici diye sınıflara ayrılmış, her birine maaşlar tahsis edilmiştir Çavuşbaşı Nezaretler öncesi dönemde Babıali'de üçüncü büyük büro çavuşbaşıya bağlı daire idi. Adalet ve polis teşkilatı ile yakından alakalı olan çavuşbaşı suçluların yakalanması ve cezalandırılması ile ilgili işleri idare ederdi, Çavuşbaşı sadrazama verilen arzuhalleri ya bizzat kendisi inceler veya tezkirecilere inceletir, sonra bunları ilgili mahkemelere havale ederdi. Ancak bu hususta sadrazamın "sah" şeklindeki olurunu alması gerekirdi. Buna göre çavuşbaşı sadrazamın icra kuvvetinin uygulanmasında en önemli yardımcısı ve vekili idi. Çavuşbaşımn emri altında çok sayıda çavuşlar vardı. Bazı kaynaklar bunların sayısını 600'ün üzerinde olarak vermektedir . Çavuşbaşılık 1836 yılında Deavi Nezareti adını aldı. Deavi nazırının Babıali'de büyük bir dairesi ve maiyetinde büyük ve küçük tez-kireci adıyla iki yetkili kimse bulunurdu, bunların verilen arzuhalleri havale ederlerdi. Babıali civarında Tomruk Dairesi adını taşıyan hapishane de bu nezarete bağlı idi. Huzur murafaalarına Deavi nazırı da katılırdı. Deavi nazırının iki yardımcısı, Deavi kesedarı, birçok çavuştan oluşan yardımcıları ve maiyeti vardı. 1870 yılında Deavi Nezareti Adliye Nezareti olarak yeniden teşkilatlandı. Babıali'de üst düzeydeki bu üç görevliden sonra ikinci derecede büyük ve küçük tezkireciler, mektupçu. Beylikçi. Teşrifatçı ve Kahya Katibinin oluşturduğu altı müsteşar gelmekteydi. Bunlardan büyük ve küçük tezkireciler bir dereceye kadar çavuşbaşına tabi idiler ve öğleden önceki zamanlarını genellikle çavuşbaşı salonunda geçirir, verilen arzuhallere cevap yazarlardı. Sarayda ve Babıali'de toplanan divanlarda sadrazamın yakınında bulunarak sunulan arzuhalleri okurlar, sadrazamın vereceği kararları kaydederlerdi. Ayrıca sadrazam adına vilayetlere, mahkemelere, askeri birliklere ve ayanlara gönderilecek buyrulduları kaleme alırlardı. Sadrazamın özel kalem müdürü durumunda olan mektupçu efendi, sadaret dairesinden çıkan çeşitli yazıların düzenlenmesiyle meşgul olurdu. Mektupçuya ait kalemde otuz kadar katip bulunurdu. Mektupçu vilayetlerden gelen yazıların özetlerini çıkarır, asıllarıyla birlikte sadrazama arz ederdi. Beylikçi sadaretteki kalemlerin şefi ve reisülküttabın başyardımcısı durumunda idi. Önemli ve mahrem yazışmalar beylikçi tarafından kaleme alınırdı. Teşrifatçı başlangıçta Divan-ı Hümayun'a bağlı iken III. Ahmet zamanında Babıali'ye yani doğrudan sadrazama bağlanmıştır. Kahya katibi ise kahya beyin resmi ve özel işlerine bakmakla görevliydi. Bunlardan başka doğrudan doğruya Babıali heyetine dahil olmamakla birlikte devamlı orada bulunarak temsil ettikleri makamın işlerini takip eden. İrtibatı sağlayan memurlar vardı. Bunlar şeyhülislamın katibi olan Telhisçi, Beylerbeyi'lerin adamları olan Kapu Kahyaları, mültezimlerin. Eflak-Bogdan voyvodalarının ve Rum ve Ermeni patriklerinin Kapu Kahyaları, devlet erkanının, ulemanın kapu çuhadarları, yabancı sefaretlerin Babıali nezdindeki işlerini takip eden tercümanlardı. Nezaretler öncesi dönemde Babıali'nin çalışma düzeni kendine has bazı özellikler taşımaktadır. Geniş kadrolara sahip bu üç amir müstakil olmaktan ziyade sadrazamın maiyeti durumundadır. Bu dönemde Babıali iç ve dış siyasette tavır ve telakki bakımından önemli ölçüde eski geleneği devam ettirmektedir. Yine bu dönemde Babıali politikalarının ve kararlarının oluşmasında meşveret meclisleri önemli bir merhaleyi teşkil ediyordu. İç ve dış meseleleri görüşmek üzere toplanan bu meclislerin belirli bir zamanı olmadığı gibi sabit bir yeri de yoktu. Başta Babıali olmak üzere sarayda, Bab-ı Meşihat'ta, Ağa Kapısı'nda toplanabilirdi. Meşveret meclisleri. Divan-ı Hümayun'dan Tanzimat dönemi meclislerine geçişi sağlayan ara kurum niteliğindedir. Aslında bu tür meclisler Osmanlı Devleti'nin başlangıcından beri hemen her devirde toplanmış ise de resmi bir kurum haline gelmemiştir. İç siyasetle ilgili meclislerde kadronun daha geniş tutulduğu, dış siyasetle ilgili meşveretlerde ise daha dar tutulduğu görülmektedir. Sadrazam, şeyhülislam ve reisülküttab dışında konunun mahiyetine ve duruma göre vezirler, kazaskerler, kaptanpaşa ve bir hayli haceganın katıldığı bu meclislerin toplanması için padişah Babıali'ye bir hatt-ı hümayun gönderir, bazan hatt-ı hümayun olmadan da toplantı yapılırdı. Nezaretler Sonrası Babıali. 1826'da Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması ve özellikle 1830'lardan sonra nezaretlerin kurulması ile Babıali tedricen yeni teşkilat ve çalışma dönemine girmiştir. Bu dönem Avrupa tarzı hükümet ve idarenin model alındığı devredir. Yeni Meclisler. Tanzimat arifesinde 1838'de teşkil edilen Meclis-i Valayı Ahkam-ı Adliyye ile Dar-ı Şura-yı Babıali adlı iki meclis Babıali'nin gelişmesinde ve çalışmalarında Önemli bir merhale idi

eline sağlık yararlı bir paylaşım

BABIALİ Önce Mekan; Eminönü Yarımadasında Babıali'nin Kapladığı Alan Sözünü ettiğimiz mevkii daha doğrusu bahis konusu Babıali; Eminönü yarımadasının aşağı yukarı Sarayburnu istikametinde merkezi konumdadır. Şimdiki sokak ve cadde isimleriyle bir çerçeve çizecek olarsak; Ebusuut caddesi, Alemdar caddesi, Ankara caddesi ve hükümet konağı sokağı arasında kalan alan olarak düşünebiliriz. Sadrazamların bir devirden itibaren kendi özel konaklarından başka miri bir sarayda oturup burayı resmi bir makam olarak kullandıkları bilinmekle beraber Babıali denilen bu sarayın ilk defa ne zaman kullanılmaya başlandığı bilinmemektedir . Osman Nuri Ergin, Sadrazam Nevşehirli İbrahim Paşa zamanında Babıali'nin sadrazamlara tahsis edildiğini yazmaktadır. Değerli Sanat Tarihçisi, bilim adamı Semavi Eyice'ye göre ise daha Sultan İbrahim devrinde (1640–1648), Babıali denilen bu yerde sadrazama mahsus bir saray bulunuyordu. Babıali'nin XVII. yüzyıl içinde sadaret makamı olarak teşekkül ettiği bilinmektedir. Bu ilk Babıali'nin hangi ölçü ve özellikte olduğu pek bilinmemektedir. Sur-ı Sultan'nin Soğukçeşme kapısı yanında Alay Köşkü'ndeki köşesi karşısında esas girişi olan bu kompleksin alt tarafında 1565"te yapılmış Ebüssuud Efendi Medresesi bulunmaktadır. Babıali Caddesi tarafında ise esası Fatih devrine kadar inen İmam Ali Mescidi vardır. İlk Babıali de bu iki eski yapının arasında kurulduğu anlaşılmaktadır..

Babıali'nin Çalışma Düzeni. Babıali'yi en çok meşgul eden konular dış ve iç siyasetin meseleleriydi. XVIII. yüzyılın sonlarından itibaren diplomasinin Önemi artmış, Osmanlı Devleti Batı'nın daima müdahalesine, sık sık ültimatomlarına maruz kalmıştı. İngiltere. Fransa ve giderek güçlenen Rusya'nın Osmanlı Devleti'nin İç işlerine karışması Babıali'yi fevkalade rahatsız etmiş ve çeşitli diplomatik yollarla karşılık vermeye zorlamıştır. Namık Kemal Babıali'nin başarısızlığına sebep olarak yabancı müdahalelerini göstermekte ise de bu tür diplomatik müdahale ve rahatsızlıkların devlet erkanının tecrübesini arttırdığı, onları dış siyasette olgunlaştırdığı da bir gerçektir . 1793'te kurulan daimi ikamet elçilikleri, yabancı devletleri ve mütekabiliyet esasına dayanan diplomasiyi tanımada önemli bir merhale oldu. Ancak gönderilen elçilerin yeterli tecrübeye sahip olmamaları, diplomasideki acemilikleri ve dil noksanlıkları gibi sebeplerle bu elçilerden gereği gibi fayda sağlanamadı. Bazen elçilerin vukufsuzluğu sebebiyle Babıali'ye ve saraya tamamen yanlış bilgi verdikleri ve skandala yol açtıkları bile olurdu. Dış meseleler ve bilhassa Osmanlı ülkesinde stratejik, dini ve etnik açılardan önemi olan ve sık sık müdahalelere yol açan konular hakkında doğru bilgi sahibi olmak maksadıyla Babıali bölgenin uzmanı kişileri bizzat o bölgeye göndererek layihalar hazırlatır ve hükümet politikalarının belirlenmesinde bunların önemli rolü olurdu. 1876 sonrasında ise bu nevi layihaları Abdülhamid bizzat kendisi hazırlatmıştır. Bu türden yüzlerce layiha halen Yıldız Arşivi'nde bulunmaktadır . Diğer taraftan İstanbul'da yabancı elçilerin Babıali'yi sık sık ziyaret ederek kendi ülkelerinin menfaati için diğer devletlerin tasavvur ve faaliyetleri hakkında ihbar ve ikazlarda bulundukları da olurdu. Yabancı devlet elçilerinin verdikleri bu tür bilgilerin Babıali'nin dış siyasetinde ve denge politikasında önemli rolü olmuştur. Elçilerin Babıali İle temasları çeşitli şekillerde olurdu. Eğer elçi tarafından bir görüşme talebi olursa tercümanı Babıali'ye gelerek elçinin reisülküttab veya daha sonraki dönemde Hariciye nazırı ile görüşmek istediğini bildirirdi. Elçilerin siyasi, ticari ve dini taleplerini takrir halinde bildirmesi de mümkündü. Babıali'nin çok sık olmamakla birlikte bir elçiyi davet ederek herhangi bir konuda kendisinden bilgi aldığı, devletinin görüşünü sorduğu veya memleketine iletmek üzere kendisine bilgiler verildiği olurdu. Elçilerin resmi ziyaretlerinde Babıali'de merasim yapılır, kendilerine hil'atler giydirilirdi. Bu görüşmelerde denge siyasetine ve yerleşmiş protokole azami itina gösterilirdi. XIX yüzyıl boyunca Babıali'yi en çok meşgul eden ikinci konu ise iç siyaset ve ülke yönetimi idi. Bu yüzyılda merkez teşkilatında olduğu gibi eyalet teşkilatında da pek çok değişiklik yapılmış, bunları takip etmek adeta imkansız olmuştu. Bu düzenlemelerin yanında eyaletlerin etnik ve dini yapısından ve ekonomik durumundan kaynaklanan birçok problemi vardı. Babıali uzmanların yukarıda belirtilen layihalarına dayanarak çeşitli ıslahatlar yapmaya gayret ederdi. Bazan ihtilaflı yerlere uzun veya kısa vadeli müfettişler gönderilerek huzursuzluklar hakkında bilgi alınırdı. Mesela 1861'de çeşitli problemlerin mevcut olduğu Beyrut'a giden Fuad Paşa'nın meselenin halli için gönderdiği raporlar ve mektuplar önemlidir . Diğer taraftan gayri müslim cemaatlerin meseleleri Babıali'yi en çok meşgul eden hususlardan biri idi. Rum, Ermeni ve yahudi cemaatlerinin kendilerince oluşturulacak kurullar vasıtasıyla Babıali'nin nezaretinde durumlarını yeniden gözden geçirmeleri, sahip oldukları muafiyet ve imtiyazlar ve yapacakları reformlar hakkında Babıali'ye bilgi vermeleri 1856 Islahat Fermanında ifade edilmiştir. Eyaletlerin işlerini Babıali bünyesinde eyalet kethüdası denilen görevliler takip ederdi. Bunlar beylerbeyilerin Babıali'deki adamları ve iş takipçileri durumunda idiler. Lutfi Efendi'nin verdiği bilgiye göre taşradaki vezir ve valiler, İstanbul'daki kapu kethüdası ve kapu çuhadarları vasıtasıyla merkezle haberleşirlerdi. Ancak bu şahıslar devletin tayin ettiği kimseler olmayıp valilerin adamları idiler. Vali azledilince kapu kethüdası da kendiliğinden azledilmiş olurdu. Bu durum ise hizmetlerde devamlılığa engel oluyor ve işlemlerin aksamasına yol açıyordu. İdarede yapılan ıslahat sırasında kethüdalığın da bir esasa bağlanması hususu Babıali'de görüşülmüş ve valilerin değişikliğinde bunların değişmemesi, devamlı olarak temsil ettiği eyaletin işlerini takip etmesi benimsenmiştir. Kethüdalar için Babıali bünyesinde bir daire tahsis edilerek posta günlerinde gelip giden evrakın kayıt işiyle ve eyaletin meseleleriyle ilgilenmeleri kabul edilmiştir. Babıali'de geçici komisyonlar teşkili de sık sık görülen bir uygulama idi. İdari, siyasi ve mali konuların görüşülmesi ve çözümü için uzmanlardan oluşan geçici komisyonların kurulduğu, bu çalışmaların Babıali icraat ve kararlarında yol gösterici olduğu bilinmektedir. Uzmanlardan oluşan ve belli bir konuyu görüşen bu nevi komisyonlar meşveret meclislerinden tamamen ayrıdır. Babıali'de halkın davalarının dinlenmesi de önemli bir husustu. Nezaret öncesi dönemde huzur murafaası denilen sadrazamın huzurunda bakılan davalar vardı. Babıali'de sadrazam divanında cuma günü Rumeli ve Anadolu kazaskerleri, çarşamba günleri ise İstanbul kadısı halkın davalarını dinlerdi. halkın davalarını sadrazamın bu iki mahkemesine götürmeye gayret ettiklerini, bunun sebebinin ise bu mahkemelerde yalancı şahitliğin pek mümkün olamayacağı gibi davaların da çok kısa zamanda sonuçlanıp cezanın hemen verilmesi olduğu bilinir Ancak 1838'de sadaretin başvekalete dönüşmesiyle Dahiliye Nezareti'nin işleri de başvekalete devredilmiş, muamelatın artması üzerine huzur murafaalarının Babıali'den Bab-ı Meşihat'a nakledilmesi kararlaştırılmıştır.

Memuriyetin Nizama Bağlanması: Padişah Sultan Abdülaziz devrinin ilk yıllarında memurluk henüz bir meslek haline getirilmiş değildir. Memur olmak için bir menşe aranmıyordu. Mülkiye mektebinin kurulması üzerinden henüz dört sene geçmiştir. Zaten bu mektebin talebesi de o kadar azdı ki Memleketin ihtiyacı olan memurları yetiştirilmesi uzak bir gelecekte gerçekleşebilecek bir idealdi. Cevdet Paşa, bu meselenin, Mülki idari ile münasebetini de belirterek şu süratle halledilmesi icap ettiğini bir layihasında söz konusu etmiştir: "Osmanlı devletinde eskiden Merkeziyetçi bir idare usulü yürütülmediği halde Tanzimat-ı Hayriye'nin icrasında bazı mertebe merkeziyetçi idareye dönüşmüştü. İşte her şeyden önce bu karışık halden çıkılıp ittihaz olunacak usul-ı esasi kararlaştırıldıktan sonra memurların da derece derece ve vazifeleri ve mesuliyetleri tayin olunmak lazım gelir..." Paşaya göre memurlar, icra memurları, hakimler ve askeri memurlar olmak üzere üç kısımdır . Memurların işe devamlılığının sağlanması ve tatil günlerinin tesbiti: Memurlardın günlük çalışma yani işe başlama ve bitiş saatleri günümüzde olduğu gibi mevsime göre ayarlanmakta idi. Yalnız burada ramazan aylarında mesai saatlerini ayrıca düzenlendiği ve gündüzleri verimli çalışamayan yüksek dereceli memurların özellikle vükelanın iftardan sonra çalıştıklarını görüyoruz. Eskiden Bab-ı Defteri de pazartesi ve perşembe günleri olmak üzere haftada iki gün tatil idi. Bir ara tatil olarak yalnız pazar günü tahsis edildiyse de Mısır meselesinden dolayı meşguliyetlerinin artması ve tatilin ortadan kalkması üzerine 1249 (1833–34) tarihinde yapılan bir düzenleme ile işleri yeniden yoluna koymak üzere yalnız perşembe günleri, Bab-ı Defteri için tatil günü sayıldı . 1252 (1836) tarihine kadar Bab-ı Ali'nin tatil günü yoktu ve her gün açıktı. Bu tarihten itibaren Bab-ı Ali memurları da Bab-ı Defteri memurları gibi perşembe günleri tatil edildi. Perşembe günleri tatil yapan memurlar cuma günü de bazen memuriyet yerine gelmediklerinden bazen de cumadan dolayı verimli çalışmadıklarından iki gün tatil yapmış gibi oluyor ve buda işlerin aksamasına sebebiyet oluyordu. Bunun üzerine yapılan bir değişiklikler hem bu mahzuru ortadan kaldırmak ve hem de cuma gününe hürmet olmak üzere tatilin perşembeden cuma gününe kaydırılmasına karar verilmişti. Bazı memurlar için kefalet zorunluluğu: Devletin gelir ve giderlerinde teklif sahibi olan bütün mülkiye ve maliye memurları için H. 1289 (1872) den önce çıkan bir nizamnamede şu şekilde bahsedilmektedir: Madde 1: Vülat-ı izam hazeratından maada mutasarrıf kaymakam, muhasebeci, malmüdürü ve sandık emini misillü emval-ı devletin, ahz u sarfına mezuniyeti olan bilcümle memurin-i mülkiye ve maliye kefaleti rapt olunur . Tanzimat sonrası memuriyetin meslek haline getirilmesi ile ilgili: Memurin için ticaretle iştigalin memuriyeti, memurin-ı muhakemat kanunu, memurların gayrı siyasi gazete ve risale müdür-i mes'ullüğünü deruhte edebileceğine dair kanun ve nizamnameler çıkarılmıştı. Mekteb-ı Maarif-i Adliye ve Mekteb-i Ulum-ı Edebiyyenin açılması: Modern okullara numune olmak üzere ilk ziyade devlet memuru yetiştirmek amacıyla Mekteb-ı Maarif-ı Adliye adıyla bir okul açıldı. Modern manada ilk kurulan bu orta dereceli mektebin tarihi kesin olmamakla birlikte (2 Şubat 1839) dan biraz önce kurulduğu tahmin edilir. Hariciye ve Maliye nezaretlerinin gözetimi altında bulunacak olan mektep, öğretmen odası, kütüphane, altı dershane ve yüz kadar yatılı öğrencinin kalmasına yetecek şekilde inşa edildi. Alınacak öğrenciler öncelikle bab-ı ali ve bab-ı defteri de çalıştı. Devlet memurlarının çocukları arasından seçilecek ve mektebe girmek içinde söz konusu iki nezarete başvuracaktı. Kalemlerin ihtiyacı olan memurlar da dışarıdan değil, mektep memurlarından imtihanla seçilerek alınacaktı. 18 yaşından büyüklerin kabul edilmeyecekleri okulda birkaç yıl öğrenim görüp de başarılı olmayanlar kalemlerin dışında başka bir yerde istihdam olunmak üzere mektepten çıkartılacaktır. Memur yetiştirmek üzere kurulan bu okullardan ikincisi de Mekteb-i Ulum-ı Edebiyye'dir (19. Mart 1839). Üç sınıf halinde öğrenim görüyorlardı ve öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılamak için maaşlar bağlanırdı. Memurların istihdamı, vazife ve salahiyetleri. Abdülaziz devrinde mülki memuriyetleri tayin edilmek için bir talimat ortaya konmamıştı. Bu sebeple bilhassa küçük memuriyetlere tayinde, iltimas, rüşvet, hatır gönül ve bu gibi usuller revaçta idi. 1880 de nahiye müdürleriyle kaymakam adaylarının seçimi işleriyle meşgul olmak üzere bir komisyon kuruldu. Söz konusu memuriyete girmeye istekli kimseleri imtihan etmekte idi . Madde: Malumat-ı mahsusa ashabından olan ecnebinin lede'l-hace irade-i şahane ile hizmeti devlete kabulü caiz olur. Madde: Bir sene hapis ve muadil ve daha ziyade bir ceza ile mahkum olanlar hizmet-i devlete giremez . Memurların terfii ve disiplin durumları: Devlet hizmetine girmek isteyenler mesleğin en aşağı derecesinden başlamakla mükelleftir. Üst memuriyete yükselmek için bulunulan memuriyette en az iki yıl hizmet etmiş olmak şarttır. Memurları bulundukları dairenin iş talimatına uygun surette hareket etmekle mükelleftir. Memuriyetten azl edilmeleri Kanun-ı Esasi'de belirtilmiş olan ana prensiplere göredir. Memurlar hangi meslekten olursa olsun emeklilik hakkına sahiptir . Bir memur kanunlara aykırı alınmışsa bulunduğu dairede yılda 3 defa ceza almışsa, memurin bulunduğu memuriyet ilga edilmişse veya devletçe bir sebebi zaruri görülürse vb halde memuriyetten azl olur. Zaruretten azl edilen memurların sicilleri temiz ise aldıkları maaşın 1/4ü miktarı mazuliyet maaşı verilir. Memurlar hakkında vaki davalarda memurin muhakemesi nizamnamesine ve vilayetlerin kanun-ı ahkamına uygun muamele olunur. Memurlara maaş bağlanması: Osmanlı sistemine göre en küçüğünden en büyüğüne kadar bütün memurların yaptıkları işlerin karşılığı olarak aldıkları birtakım gayr-ı muayyen gelirleri vardı. Büyük memurların gelirleri, senede bir kere vali ve taşra memurlarının Bohça Bahası adı altında gönderdikleri hediyelerle teşrifat gereği olarak kendilerine verilen atiyye ve mevkuflar idi. Diğer memurlar ise kalemlerde yapılan işlerin karşılığından maslahat galibinden aldıkları harç kağıdı ilam ücretleri ile Divan-ı Hümayun Kalemi memurları da tahsis edilen timar ve zeamet gelirleriyle geçimlerini sağlıyordu. Padişah 27 Mart 1838 tarihinde yayınladığı bir hatt-ı hümayunla rüşveti önlemek ve halkın işlerini garazsız bir şekilde yürütülmesini sağlamak için memurlara maaş bağlandığını buna rağmen rüşvet almaya devam edilirse failleri şiddetli bir şekilde cezalandırılması gerektiğini belirtiyordu. Bu düzenlemeden sonra tahsis edilen maaşlara karşılık bulmak meselesi gündeme gelmiştir. Başvekil Rauf Paşa, valilere gönderdiği buyruldu ile daha önce büyük devlet memurlarına gönderilen Bohça bahanın bundan sonra hazineye gönderilmesini istedi. Bunun dışında devlet dairelerinde görülen işlerin karşılığı olarak alınan bilumum harç, kağıt ve kırtasiye masrafı da yine hazineye gelir kaydedilmiştir. Maaş tahsisi memurları eski alışkanlıklarından vazgeçirttirememiştir. Memur maaşları arasında korkunç fark vardır. Üst rütbeli memurlar yüksek maaşlar alırken, alt dereceli memurlar çok düşük düzeyde maaşla ve ileride aynı makama kendilerinin de gelebileceği ümidiyle çalışmalarına devam etmekteydi. Maaşlar kademe esasına göre değil, fakat mevki ve rütbelere göre tesbit edilmiştir

Memurlar için sicil tutulması Abdülhamid II. devrine gelinceye kadar mülkiye ve adliye memurları için muntazam ve sicil usulü yoktur. 1877'de ilk defa olarak bir komisyon tarafından tanzim edilen bir talimata göre şer'iye ve askeriyeye bağlı olanlar dışında kalan memurların sicillerinin tutulması mecburiyeti kabul edildi. Sicil, kelime olarak; resmi belgelerin kaydedildiği kütük, görevlilerinin her türlü davranışlarının geçirildiği dosya veya memurin-i devletin vukuat-ı resmiyetini havi defter diye, tarif edilir. Geniş anlamda tapu, vakıf ve mahkemelerde ahid, mukavele ve hükümlerin kaydedildiği defterler için de kullanılmaktadır. Günümüzde ise sicil, terim olarak; memurların yıl içindeki tutum davranış, yetenek ve görevlerindeki başarı ve verim derecelerini tayın için yapılan genel değerlendirme manasına gelir . İzafet terkibi olarak "Sicill-i Ahval" tabiri, "Memurinin tercüme-i hallerinden resmiyete intikali eden hususat" diye tarif edilmiştir. Sicill-i Ahval İdaresi de; memurinin tercüme-i hallerini kayd ve tespit eden daire-i resmiye veya kalemdir . Tarif içinde geçen "tercüme-i hal" yerine bugün eş manada biyografi, özgeçmiş tabirlerini kullanmaktayız. Bu tabir konumuz olan sicill-i umumi defterlerinin hazırlandığı dönemde şöyle anlaşılmaktadır. "Meşahirden veya umumen memurinden bir zatın ahval-ı mahsusası, tarihi, sireti, veya esna-yı memuriyetteki ahvali Anlaşılacağı üzere, memurlara ait vazifeleri süresince hal ve tercümelerine konu olan, özel haller veya memuriyeti esnasındaki haller, tarihi seyr, ahlak ve gidişat gibi durumların, resmi belgelerin kaydedildiği veya memurların resmi vukuatı için hazırlanan defterlere tescili işlemi "Sicill-i Ahval" tabiriyle ifade olunmuştur. Neticede meydana gelen defterlere de Sicill-i Umumi Defterleri adı verilmiştir. Memurlarda Sicil Sicill-i Ahval adıyla çalışmaların yapılmaya başladığı 1296 yılına gelinceye kadar Osmanlı Devleti vazifelilerinin sicillerini bir defterde toplayan büro hizmetlerine rastlanmamaktadır. Özlük işleri diyebileceğimiz "Umur-ı Zatiye Müdüriyeti" ancak II. Meşrutiyet döneminde görülür. Önemli ölçüde bürokratik düzenlemelerin yapıldığı Tanzimat dönemine gelinceye kadar uygulama şöyle olmaktadır: Göreve talip olan zat, istidasında daha önce bulunduğu görevleri zikreder. Bu bilgiler ilgili kalemlerde tahkik edilerek doğruluğu istidanın kenarına derkenar suretinde çıkarılır. Tayin muamelelerinde memur tevcihi ilk defa yapılıyorsa arz edilirken "ehl-i kalem olup her veçhile ehil ve müstehak olmağla" ifadesiyle veya buna benzer şekilde zatın vasıfları zikredilmektedir. Eğer tayin edilecek memur kıdemli ise "emekdar olup inayet rica etmeğin" şeklinde tavsif edilerek Sadrazama arz ile buyruldu tahakkuk ederdi. Bazen de Sadaret kethüdası talep edilen memuriyetin münhal olup olmağı tespit ettirir ve muameleyi böylece yürütürdü . XIX. Yüzyılda devlet hizmetlerinin merkezileşmesi ve çeşitli dallarda çoğalması, nüfusun artması, gayr-ı müslimlerin devlet görevlerine alınmaları, memur adedinin fazlalaşması vs. gibi sebeplerle kontroldeki güçlük toplu sicil düzenlemesini zaruri kılmıştır diyebiliriz. Diğer tarafta sicil çalışmalarının başlatıldığı yılda Tunuslu Hayrettin Paşa'nın Sadarette iken takdim ettiği 28 Şevval 1296 tarihli layihadan; açıkta kalacakların umumi bir deftere kaydedilmesini ve bu deftere müracaatla ehil ve erbap olanların tayininin yapılmasını istediği anlaşılmaktadır Yine bu tarihten hemen sonra tanzim edilmeye başlayan ve Arşivde muhafaza edilen Tekaüt Defterleri, bu layihada "Sinni derece-i şeyhuhete vasıl veya maluliyet cihetiyle istihdamı gayrı kabil olanlara tekaüt maaşı bağlanmasını" isteyen bir gayretin sonucunda tutulmuş olabilir. Memurin-i Mülkiye Komisyonu: Sicill-i Ahval Komisyonu yerine Receb 1314 (1896) yılında kurulmuştur. Kuruluşuyla neşredilen 19 Receb 1314 tarihli Memurin-i Mülkiye Komisyonu'nun suret-i teşkiliyle vezaifine dair nizamname ile hiç bir daireye merbut olmayacağı, münfesih olan sicill-i ahval görevlilerinin sicil muamelatında istihdam olunacağı belirtilmiştir . Memurin-i Mülkiye Komisyonu, doğrudan doğruya padişah tarafından nasb edilen bir reis ve altı azadan mürekkebdir. Vazifeliler yeminden sonra göreve başlayacaklardır. Görevleri: Memuriyetleri "İdare"ye bağlı mülki ve mali memurların intibahlarının nizamnameye uygunluğuna dair mütalaada bulunmak. Memurların hal ve hareketlerine dair icra kılınacak teftiş evrakının tetkik edilmesi. Memurların muhakemesine ait ilk tahkikatı yapmak, netice ve iktizasını, takip etmek. Bunlardan başka memur intihabında, Sadaretten gelen takrirlerin Sicill-i Ahval kaydına müracaat edilerek görüş bildirilmesi, ayrıca idari mahkemelerden memurlar adına çıkan ilanların sicill-i ahvale kaydettirilmesi komisyonun görevleri arasındadır . Komisyon, sicil ile ilgili olarak da, mevcut sicill-i ahval kayıtlarını yeniden gözden geçirip, gereken ıslahatı yapacak ve henüz tescil edilmeyen tercüme-i hal varaklarını ise imkan dahilinde getirterek nizamnameye uygun şekilde tescillerine itina göstermekle mükellef olacaktır. Gerçekten, Mülkiye Komisyonu da Sicill-i Umumi defterlerinden takiben 140 tanesini hazırlayarak düzenlemiş, şimdi kullandığımız 200 ciltlik seri böylece tamamlanmıştır. Zamanla ortaya çıkan hadiseler defterlerde şahısların sicil özetlerine ilave edilmiştir. 1327 (1909) yılında Sultan Abdülhamid'in hal'ini müteakip bu komisyon da lağvedilmiştir. Dahiliye Nezareti Sicill-i Ahval İdaresi: Sultan Reşad (1327-1336)'ın saltanatı devresinde sicil idaresini Dahiliye Nezareti teşkilatı içinde görüyoruz. Önceki iki komisyonun müstakil, merkezi dairelerden addedilip, sadarete bağlı çalıştıklarını belirtmiştik. Buna rağmen Osmanlı Arşivi'nde teamül olarak Sicill-i Umumi defterleri "Mülga Dahiliye Nezareti Sicill-i Umumi Defterleri" adıyla yer etmiştir. Gerçi, Sicill-i Umumi defterlerinden bir kısmının sahifelerinin sağ üst köşesinde "Nezareti Umur-ı Dahiliyye" ibaresiyle mühürlü bulunduğu görülmektedir. Ayrıca, bahsedilen ilk iki komisyonda görevli olan memur ve müdürlerin tayinlerine dair iradeler, Osmanlı Arşivinde 1310 (1892) yılından itibaren nezaret ve dairelere göre yapılan tasnifte "Dahiliye" adlı grupta bulunmaktadır. Fakat Dahiliye Nezareti Sicill-i Ahval idaresi, Sicill-i Umumi defterleri üzerinde çalışmayı sürdürmemiştir. Bilakis memurlara ilişkin tayin, terfi, nakil, nişan itası gibi konular perakende 50 bini aşkın vesika halinde Memurin Muamelat Dosyaları adı altında toplanmıştır. Halen bu ad altında Osmanlı Arşivinde muhafaza edilen dosyalar Sicill-i Umumi defterlerinin devamı sayılabilir. Ancak sicilden ziyade özlük hakları ile ilgili belgeleri ihtiva ettiğini söylemek mümkündür .

Nezaretlerin Kuruluşu Tanzimat'tan sonra, devletin mali, askeri, hukuki, inzibati, ticari vb. işlerinin yürütülmesinde ihtisaslaşmaya gidilmiş ve önceden bir kalem tarafından icra edilen bu tür işler için müstakil nezaretler kurulmuştur, ilk kurulan nezaret ise Evkaf-ı Hümayun Nezaretidir Başlıca nezaretler şunlardır: Evkaf-ı Hümayun Nezareti: (15–18 Ekim 1826) Çeşitli kişi ve kuruluşlar tarafından idare edilen vakıfların tek elden idaresi maksadıyla kuruldu. Maliye Nezareti: 1838'de Darphane-i Amire ile Hazine-i Amire'nin yerine, Seraskerlik (1908'de Harbiye Nezareti): 1826'da Yeniçeri Ağalığı'nın kaldırılmasıyla, Bahriye Nezareti: 1878'de Kapudan-ı Deryalığın yerine, Defter-i Hakani Nezareti: 1871'de Defterhane'nin yerine kuruldu. Hazine-i Hassa Nezareti: Daha önce Mabeyn Nazırı tarafından idare edilen padişah mallarının idaresi maksadıyla 1839'da kuruldu ve 1908'de Umum Müdürlüğe tahvil edildi. Zaptiye Nezareti: 1839'da kuruldu, 1908'de Polis Müdüriyeti unvanını aldı. Maarif Nezareti 1839'dan sonra kuruldu. Ticaret ve Ziraat Nezareti: 1839'da kuruldu. Zaman zaman Nafia, Meadin ve Orman Nezareti ile birleştirildi. Nafia Nezareti: 1863 yılında kuruldu. Ticaret ve Ziraat Nezareti ile birleştiği zamanlar oldu. On dokuzuncu asrın ilk çeyreğinden itibaren, nezaretlerden meydana gelen hükümetler eliyle idare edilmeye başlayan Osmanlı Devleti'nin kalemlerinde de değişiklikler meydana gelmiş ve Sadaret başta olmak üzere, hemen bütün nezaretlerde şu klasik kalemler teşekkül etmiştir: 1. Müsteşarlık 2. Mektubi Kalemi 3. Tahrirat Kalemi 4. Evrak Kalemi 5. Sicill-i Ahval Kalemi 6. Muhasebe Kalemi 7. Mühimme Kalemi 8. Evamir Kalemi Bu kalemlerin dışında, nezaretlerin hususiyetlerine göre değişik sayıda umum müdürlük, müdürlük ve kalemler de teşekkül ettirilmiştir. Osmanlı Bürokrasisi İle İlgili Genel Değerlendirmeler Osmanlı Devletinin idaresinin ve ordusunun dili Türkçe'ydi. Devşirme yeniçerilere rağmen ordu Türk dilini ve karakterini hassasiyetle muhafaza etmişti. Bürokratlar arasında Rumlar ve Ermeniler de vardı. Bunların sayıları son yüzyılda hayli artmıştı. Kesin olan bir şey vardı ki devletin resmi dili ve bürokrasinin altı asır kesintisiz kullandığı dil herşeye rağmen TÜRKÇE idi. Türk olmayan memurlar da dahil olmak üzere Osmanlı bürokrasisi Türkçe'yi her zaman iyi bilir ve yazardı. Geçmişteki Türk toplumlarında mutlak iktidar güçlü bir bürokrasi sayesinde kurulmuş, toplumsal düzen ve denge de bu sayede sağlanmıştır. Osmanlı bürokrasisi bu durumun en iyi örneklerindendir. XVI. yüzyılda Osmanlı askeri gücü zirve dönemini yaşarken bürokrasi gelişme dönemindedir ve XVII. ve XVIII. yüzyıllarda zirveye çıkmıştır. İlk büyük Osmanlı tarihini yazan Hammer de kendi dönemindeki Avrupa bürokrasisi ile kıyaslayıp Osmanlı bürokrasisini övmektedir. Osmanlının kuruluşundan itibaren bürokratik yazışmaları layıkıyla yapabilen bir teşkilatın olduğu anlaşılmaktadır. Devletin büyüyüp, işlerin çoğalması ve merkeziyetçiliğin oluşmasına paralel olarak Osmanlıda bürokrasi büyüdü. XVI. yüzyılın başlarında birkaç bürodan oluşan Osmanlı bürokratik yapısı XVII. yüzyılda üç ana daire ve 60 civarında alt bürodan oluşan büyük bir organizasyon haline geldi. Osmanlı İmparatorluğu'nda merkezde bürokratik işler üç büyük kurum ve bunların uzmanlaşmış alt büroları tarafından yapılırdı. Bu üç büyük daireden birincisi yasama ve yürütme görevlerini yerine getiren Divan-ı Hümayun'du. İkincisi Maliye ile ilgili işleri yürüten Defterdarlık, üçüncüsü ise Osmanlı devlet teşkilatının en önemli organizasyonu olan tımar sisteminin idare edildiği yer olan Defterhane-i Amire idi. Bu üç daireye bağlı onlarca alt büro kendi uzmanlık alanlarına giren faaliyetleri yürütürdü . Bazen bir meselenin çözümlenebilmesi için 8-10 bürodan ayrı ayrı işlem görmesi gerekebilirdi. Ancak bütün bunlar da çok kısa sürede bitirilmektedir. Çünkü merkezi sistemde bütün bürokratik yapılar aynı çatı altında ve çok sistematik çalışmaktaydı. 100 yıl önceki bir kaydı Osmanlı memurları 5 dakika içinde bulabiliyordu. Evraklar her dairenin kendi arşivinde saklanırdı ve hiçbir belge atılmazdı. Saklanan belgeler ve defterler sistematik şekilde arşivlenirdi. Evraklar tarih ve ait oldukları bölgeler göre saklanıyordu. Osmanlıda tutulan kayıtlara devlet büyük önem veriyor ve arşivlerini devletin üç hazinesinden biri olarak kabul ediyordu. Sabah mesai başladığında büroların arşivleri sadrazamın mührü ile açılır, akşam yine onun mührü ile devletin üst düzey bürokratlarının iştirak ettiği bir merasimle kapanırdı. Osmanlı İmparatorluğu'nda herhangi bir ihtilafta bürokrasinin kayıtları kesin delil olarak kabul edilirdi. Bugün dahi gerek Türkiye'de gerekse diğer Osmanlı coğrafyasında Osmanlı kayıtları çeşitli ihtilaflarda delil olarak kullanılmaya devam etmektedir. Osmanlı bürokratlarına Hacegan adı verilirdi. XVI yüzyıl başlarında bunların sayısı birkaç kişiyi geçmezken XVIII. yüzyılda 50'den fazla haceganlık vardır. Haceganlıklar kendi arasında önemlerine göre birkaç sınıfa ayrılmıştır. Genellikle belirli görevleri yapmayanlar daha üst amirliğe atanmazdı . Osmanlı bürokrasisinde çalışan memurlara katip denilirdi. Bunlara yardımcı olan ve şakird adı verilen görevliler de vardı. XIX. yüzyılda nezaretler kurulmadan Osmanlı bürokrasisindeki bürolar aynı zamanda kendi memurunu yetiştiren birer okul durumundaydılar. Ufak yaşlarda (7–10 yaşlarında) yetenekli çocuklar şakird olarak alınır ve burada büronun kıdemli katiplerinden birisinin yanına verilerek ondan yazı çeşitleri, hesap ve defter tutma yöntemlerini öğrenirlerdi. Şakirdlere iyice ustalaşana kadar yazı yazdırılmaz, defter ve evrakları götürüp getirme işlerini yaparlardı. Yazı yazabilecek seviyeye gelen şakirde yazdığı kayıtlarda kullanılmak üzere bir mahlas verilirdi. Tanzimat öncesi Osmanlı asırlarında İstanbul'da merkezde oturan 1000 kadar bürokrat dünyanın en büyük ve güçlü devletini yönetiyordu Memurların bir kısmı ulufe alırken bir kısmı da maaş olarak tımar tasarruf ederdi. Osmanlı vezirleri ve saray çalışanları genellikle devşirme kökenliyken bürokraside çalışanların büyük bir bölümü Türk'tü. Diğer birçok Osmanlı kurumunda olduğu gibi bürokraside de görevler eğer çocukları yeterliyse babadan oğula geçerdi İmparatorluğun XVI. yüzyıl sonlarında teşkilat yapısında girdiği değişim ve dönüşüm bürokrasinin mahareti sayesinde başarılmış ve Osmanlı Devleti yeni dünya şartlarına kendisini belirli bir ölçüde adapte etmişlerdir. Osmanlı Devlet sistemindeki değişiklikler ve aksaklıklar karşısında bürokrasi yeni çare ve çözümler getirmeye çalışmış ve yeni bürokratik yöntemler icad ederek XVIII. yüzyıl sonlarına kadar devletin gücünü belirli ölçüde ayakta tutmasını sağlamıştır. Osmanlı devlet adamlarının ve kültür hayatının önemli temsilcileri bürokrasi kökenlidir. Meşhur Sadrazam Mehmed Ragıb Paşa defterhanede katiplikten yetişmiştir. Meşhur şair Yusuf Nabi bir bürokrattı. Yine meşhur Osmanlı tarihçisi Naima da divan katipliğinden bir Osmanlı bürokratı idi. İşi olanlardan fazla para almak için işleri geciktiren ve rüşvet alan memurlara o zamanda rastlanılmaktadır. Osmanlı Devleti yolsuzluğa karışan memurları yaptıkları suiistimalin ağırlığına göre idam, el kesme, kürek çekmeye mahkum etme, sürgün ve işten çıkarma gibi cezalarla cezalandırılmıştır.

Babıali'nin Tarihçesi: Osmanlı düzeninde Devletin, Milletin, Adaletin ve Bürokrasinin, yani yönetimin merkezi Divan'dır. Bütün Devlet kararlarının alındığı yerdir Divan Divan veya tam söylenişi ile, Divan-ı Hümayun; Devlete ait siyasi, idari, askeri ve mali işlerle meşgul olur, her türlü davalara ve şikayetlere bakardı. Dini ve ırkı ne olursa olsun herkes, halledilmesi gereken meseleleri için Divan-ı Hümayun'a bizzat veya bilvasıta müracaat edebilirdi. Devletin üst siyaseti burada belirlenirdi . Devlette, herhangi bir tıkanmanın önüne geçmek için Divan-ı Hümayun'da bitirilemeyen işler sadrazam konaklarında halledilirdi. Böylece sadrazam konaklarında akdedilen ikindi divanı adı verilen uygulama ortaya çıkmış oldu. İkindi divanlarında yani paşa kapısında daha ziyade halkın şikayet ve davalarına bakılırdı. Bu divanlar, kubbe vezirlerinin katılımları dışında büyük divanın küçük bir modeli şeklinde faaliyet gösteriyordu . XVIII. yüzyılın sonlarında ise sadrazamın başkanlığındaki teşkilata Babıali denilmeye başlanmıştır. Bu döneme gelinceye kadar sadrazamların ikametleri ve devlet işlerini görmeleri için resmi belli bir yerleri bulunmadığından, Topkapı Sarayı'na yakınlığı sebebiyle bugünkü Babıali çevresinde muhtelif konak ve binaları resmi daire ve ikametgah olarak kullanmışlardır. XIX. yüzyıldan itibaren Babıali bahçesi ve binaları, yangınlar sebebiyle bir iki geçici yer değişikliği dışında Osmanlı Devleti'nin yıkılışına kadar sadaret dairesi olarak kullanılmış, Daha sonrada burası İstanbul Valiliği' ile Başbakanlık Devlet arşivleri Genel müdürlüğüne müştereken tahsis edilmiştir. Paşa Kapısı ve sonraları Babıali, bu yoğun merkezi idareyi yürütmek için kendine has. bir teşkilata sahipti. Bu teşkilatta sadrazamın başkanlığında kahya, reisülküttab ve çavuşbaşı adıyla başlıca üç yetkili amir ve onlara bağlı çok sayıda kalem yer almaktaydı.. Nezaretler öncesi dönemde sadrazamın Babıali'deki teşkilatını Harem Dairesi, Selamlık Dairesi ve Kalem Dairesi şeklinde başlıca üç kısma ayırmak mümkündür. Sadrazamlar göreve başladıklarında kendi köşk ve yalılarını bırakarak saraya yakın olması sebebiyle ve gece gündüz devlet işleriyle ilgilenebilmek için Babıali'nin Harem Dairesi'ne taşınırlar, ancak zaman zaman dinlenmek için kendi köşk ve yalılarına giderlerdi. Sadrazamın Harem Dairesi Beşir Ağa Mescidi tarafında Tomruk kısmında olup burada ailesinin kaldığı odalar, ara kısımlar ve geçitler bulunmaktaydı. Her türlü merasimin ve belli başlı toplantıların yapıldığı Selamlık kısmı ise Naili Mescid yakınında bulunuyordu. Bu dönemde Babıali'nin Selamlık ve Kalem'ine başlıca mekanlar: Arz Odası, Divanhane, Kürk Odası, Kethüda Odası, Reisülküttab Odası, Amedi Odası. Beylikçi Odası, Büyük ve Küçük Tezkireci Odası, Tahvil Kalemi Odası, Ruüs Kalemi Odası, Mühimme Kalemi Odası, Çavuşbaşı Odası, Mektubi Kalemi Odası, Kethüda Katibi Odası, Kapıcılar Kethüdası Odası, Teşrifatçı Odası, Sarık ve Hazine odaları ile Hünkar Köşkü ve Havuzlu köşkten ibaretti . Bunların içerisinde en önemlisi ise Divanhane ile Arz Odası idi. Divanhane sadrazamın divan akdettiği salondur. Mevcut bir plandan, Babıali'de 1821'de toplanan bir meşveret meclisinde Divanhane'de devlet erkanının nerelere, hangi sıra ile oturdukları anlaşılmaktadır "Yüce kapı" anlamında bir tamlama olan Bab-ı Ali, yaygınlığı sebebiyle çok defa tek kelime halinde kullanılmıştır. Osmanlılar'da ve bütün Türk-Turan coğrafyasında üç dilde kapı, bab ve der kelimeleri "kağan, han, padişah, bey ve sadrazam sarayı, devlet ve hükümet dairesi" anlamında olduğu bilinir. Osmanlılar'da Bab-ı Hümayun padişah kapısı ve sarayı, Bab-ı Asafi sadrazam kapısı ve sarayı, Bab-ı Meşihat şeyhülislam dairesi, Bab-ı Seraskeri seraskerlik dairesi. Bab-ı Defteri defterdarlık dairesi anlamında yaygın olarak kullanılmıştır. Batı'daki manasıyla Osmanlı hükümeti için kullanılan kelime, Avrupalı tarihçi ve seyyahların eserlerinde de "yüce kapı" manasına Sublime Porte, Hohe Pforte şeklinde kullanılarak tanınmış bir isim haline gelmiştir. XIX. yüzyılda özellikle Abdülmecit ve Abdülaziz'in saltanatlarında ise tek başına Osmanlı hükümetini ifade eden bir tabir olmuştur. Babıali'yi müştemilatı, çalışma düzeni ve devlet teşkilatındaki yeri bakımından nezaretler öncesi ve sonrası, yani 1830'lardan önceki ve sonraki Babıali olarak iki dönemde incelemek gerekir. Sadaret Kethüdası Başlangıçta resmi sıfatı olmadığından protokolda yer almaz, ancak bütün işlerde sadrazamın başyardımcısı olarak çalışırdı. Hayli çok yardımcısı bulunan kethüda daha çok dahili işlerle uğraşırdı. Kethüdanın maiyetinde Babıali nezdindeki işlerini takip etmek, aradaki haberleşmeyi sağlamak üzere çok sayıda görevli bulunurdu. Genel olarak dahili asayişten ve idareden sorumlu olan sadaret kethüdalığı 1838'te Mülkiye Nezareti'ne dönüşmüş, bir yıl sonra ise bu nezaretin adı Dahiliye Nezareti'ne çevrilmiştir

Babıali Yangınları Bahsedilecek olan yangınlar, Osmanlı devletinin idari merkezi olan Babıali'nin; 1740, 1755, 1808, 1826 ve 1839 senelerinde tamamen, 1878 ve 1911 senelerinde ise kısmen yanmasına sebep olan yangınlardır . 1740 yangını: Bu yangın, sadrazam Mehmed Paşanın devrinde vuku bulmuştur. Harem ağalarının oturdukları kısımda başlayan yangın, kısa bir sürede binayı sarmış, havanın rüzgarlı olması yüzünden arz odası, hasır odası ve bitişik daireler tamamen yok olmuştur. Devrin padişahı Sultan Birinci Mahmud, söndürme çalışmalarına bizzat nezaret etmiştir. Ancak kısmen kurtarılan kısımlar da, birkaç gün sonra çıkan bir yangınla kül olmuştur . 1755 yangını: Silahdar Tevkii Ali Paşanın sadrazamlığı sırasında meydana gelen yangın esnasında, Babıali binası da tamamen yanmıştır. Demirkapı semtinde çıkan yangın, kısa bir sürede bütün semti sarmış ve yangında ev eşyalarını kurtaranlar, mallarını Sultan Üçüncü Osman'ın emriyle Gülhane Parkına koymuşlardır. Babıali binası inşa edilinceye kadar, işler Esma Sultan'ın Kadırga semtindeki konağına nakledilmiştir. 1808 yangını: Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa'ya karşı ayaklanan yeniçerilerin, kasten çıkardıkları yangındır. 1808 yangınında da tamamen kül olan Babıali'nin, bir sene sonra yeniden inşasına başlanmış, bilahare binanın tamamlanmasıyla buraya taşınılmıştır . 1826 yangını: Büyük Hocapaşa yangını sırasında Babıali de yanmıştır. 36 saat süren bu yangın esnasında, Babıali, Çifte Saraylar, Büyük Çarşı semtlerinde sayısız bina kül olmuştur. Babıali dairesi, yangın neticesi geçici olarak Şeyhülislamın dairesine taşınmıştır. Babıali, tekrar, 1828'de yeniden inşa edilen binasında hizmet vermeye başlamıştır. 1839 yangını: Dahiliye dairesi ahırlarından çıkan yangın, binayı tamamen kül etmiştir. Devlet işlerinin gecikmesini önlemek için, memurlar, önce Necip Efendi Konağına, oradan da Defterdarlık binasına taşındılar. 1844'te inşaatı bitince merasimle açıldı ve çalışmalar kargir olarak yapılan binada devam etti . 1878 yangını: Rivayete göre yangın, odacıların ihmali neticesi Şura-yı Devlet Dairesinde çıkmış ve altı saat devam etmiştir. Ahkam-ı Adliye Dairesi, Dahiliye ve Hariciye nezaretleri tamamen kül olmuştur. Sadrazamlık Dairesi ise büyük gayret sonucu kurtarılabilmiştir. 1911 yangını: Sabaha karşı çıkan bu yangında, Sadrazamlık ile Hariciye Nezareti daireleri kurtulmuştur. Şura-yı Devlet, Dahiliye Nezareti, Mektubcu, Teşrifatçı, Beylikçi, Sadaret Kalemi daireleri ile Vakanüvis daireleri tamamen yanmıştır. Burada çok önemli bir hususu vurgulamak istiyorum; Çeşitli tarihlerde kısmen veya tamamen olmak üzere vuku bulan Babıali yangınları sırasında, evrak ve vesikalara hiçbir şey olmaması, Osmanlı Devleti'nin mükemmel işleyen bir arşiv istem ve teşkilatı olduğunu göstermektedir. Babıali hazine-i evrakı, orada özel olarak yapılmış mahzene konur, her gün o evraktan lazım olanlar kalem dairelerine getirilir ve işi bitsin bitmesin, akşamları tekrar mahzene konur, sabahları yine getirilirdi. Bazen bu hususa riayet edilmemesi yüzünden, Babıali yangınlarında odalarda bulunup mahzene konmayan evrakların yandığı görülmüştür. İstanbul Kültür ve Sanat Ansiklopedisi'nin "Babıali" maddesinde, 1808'den sonraya ait tarihi bir belge'ye göre Babıali'nin mimari düzeni hakkında bazı bilgiler verilmektedir. Buna göre Babıali'nin arka tarafında Tomruk Dairesi denilen ikinci bir kısım vardı. "Alt katının bir kısmı kagir olmak üzere Harem ve Selamlık daireleri, ahırları, anbarları ve silahhane ile cebehaneyi ve vasi avlu ve bahçeleri şamil cesim ahşap bir daire idi. Bu dairenin Soğukçeşme tarafından hakikaten ali olan cesim bir kapudan girilen büyük bir ev-alfa avlusu ve bu avludan Naili Mescid tarafından çıkılır bahçe kapusı ve bu bahçe meydanında Çavuşbaşı, Tevkii, Telhisçi kapulan ve Naili Mescid mahallesine nazır Divanhane ve bunun merasim kapusı var idi. Elyevm mescid denilen caminin etrafı hanelerle muhat ve o nam ile mevsuf bir mahalle olup buradan dar bir geçit ile zikrolunan resmi kapuların açıldığı meydanlığa geçilir idi. Vezir teşrifatına mahsus Babıasafi ve binek taşı dahi burada idi... Beşir Ağa Camii ve sebilin önündeki dar bir çıkmaz sokağın müntehasını Harem kapusı olan Tomruğun arka kapuları teşkil ederdi. Naili Mescid tarafından dahi Tomruğa girilen ve aynı mevkiden çavuşlar ve kavaslar ve seyisler dairesine ve hanedanın güzarına mahsus olan muhtelif kapular olup. Harem ile Selamlığın iltisakı olan zülvecheyn sofalar burada idi. Vezir dairesi bu kısmın üzeri olup dairenin buradan Ayasofya'ya doğru im-tidad eden kısmı reis ve kethüda dairelerini muhtevi idi. Şengül Yokuşu'na ve Fatma Sultan Mektebi sokağına muvazi sebil, cami ve kütüphaneye karşı olan aksam-ı ebniye. Sokak ile yüz teşkil eder ve şehnişinleri dahi havi bulunurdu. Alay Köşkü'nün tamamen karşısında Bab-ı Ekber denilen en muhteşem kapu mevcut olup. üstünde kethüda-yı sadr-ı alinin makam odası mebni idi. Odanın kapu üzerinde teşkil eylediği şehnişinleri ve altındaki payende direklerin arası boş idi. Babıali'nin sarnıç, izbe, mahzen gibi birçok teferruatı dairenin altında olduğu gibi tahtezzemin bodrumları ve tünelleri dahi vardı. Kalem memurları, hacegan vesair rüesa deniz tarafındaki kısımda icrayı me'muriyet ederler, herkesin hanesine avdetiyle dairenin tatilinden sonra bu kısımda hademeden ve nöbetçilerden başka kimse kalmaz idi. Sadrazamın dahi dairenin garp tarafındaki cenahı üzerinde Ebüssuüd caddesine kadar uzanan fevkani bir kısımdaki resmi odalarına çekilerek hususi Selamlık Dairesi olup Naili Mescid mahallesi tarafındaki mebni ve Divanhane'ye muttasıl olan daireye geçer ve beytutet için de Harem Dairesi'nin bulunduğu Tomruk Dairesi'ne geçerdi.. Tomruk denilen kısım iki parçadan ibaret idi. Doğu kısmında Sadrazamın harem Dairesi ve diğeri de batı kısmında mutbaklar ve kışlalar vesaire binalar yer alır idi. Etrafta değişik askeri sınıfların yer aldığı karakol haneleri var idi". Yukarıda Tarifi yapılan Babıali binalarının Beşir Ağa Külliyesi tarafındaki şahnişinli dairelerini tasvir ettiği tahmin edilen. 1802'de Konstantin İpsilanti'nin gösterişli biçimde Babıali'ye kabul törenini gösteren bir resim vardır . Sadrazam Alemdar Mustafa Paşa'ya karşı ayaklanan yeniçerilerin 16 Kasım 1808 gecesi Soğukçeşme tarafındaki büyük girişi önünde ot yakarak başlattıkları yangın bütün Babıali'yi sarmış ve Mustafa Paşa sığındığı bir mahzende asiler tarafından kubbenin delinmesine çalışıldığını anlayınca ateşlediği bir barut fıçısının patlaması ile mahzenin üstü ve çevresindeki yeniçerilerle birlikte berhava olmuştur. Alay Köşkü tarafındaki geniş saçaklı ve iki yanında çeşmeler olan gösterişli kapı ve buradaki yapılanmanın Sultan II. Mahmud devrine ait olduğu bilinmektedir. Bu devreler çevrede istimlaklere de girişilerek Babıali'nin yayıldığı saha genişletilmiştir. Sultan II. Mahmud devrinde başlayan yeniliklerle Babıali'nin sadrazamın ikametgahı olmasından vazgeçilmiş, burası sadece devlet dairesi olmuş ve 1839 yangınından sonra da Harem Dairesi tamamen kalkmıştır. Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi'nde Babıali binasının yapımının bitmesi üzerine yazılmış bir telhis bulunmaktadır . Bu yeni binanın dış manzarasını gösteren iyi bir resim. 14 Kanunusani 1867 tarihli Ayine-i Vatan dergisinde basılı olduğunu Sayın Semavi Eyice bize haber veriyor. İsviçreli Mimar G. Fossati'ye bir de arşiv binası siparişi verilmişti. Fossati'nin inşa ettiği binanın içi, yangına karşı emniyetli olması için Tersane'de hazırlanan demirlerden yapılmıştır. Ortasında bir kubbesi olan bu yapı hala durmaktadır. Naili Mescid'in arkasında yine kagir olarak inşa edilen küçük bina ise kütüphane olarak tasarlanmıştı. 23 Mayıs 1878'-de binanın tam ortasındaki Şurayı Devlet Dairesi'nden çıkan yangın altı saat sürdü. Adliye. Dahiliye ve Hariciye nezaretlerinin daireleri yanarken Sadaret Dairesi'ni kurtarmak mümkün oldu. O günlerde İstanbul'da bulunan L. Frager adında bir kişinin aldığı krokiye göre Ferat isimli bir ressamın çizdiği ve Paris'teki bir Fransız gazetesinde basılan resim bu yangını bütün dehşetiyle gösterir. 1878 Yangınından sonra eskisine göre daha alçak ve çok daha basit mimarili olarak yapılan Babıali binası Cumhuriyet devrinde İstanbul valiliği olmuştur. 1950'lerden itibaren binada değişiklikler yapılmış, bu arada eski çevre duvarı kaldırılmışsa da emniyet bakımından demir parmaklıklı bu duvarın yeniden yapılması 1985'te uygun görülmüştür. Babıali'nin Sadaret Dairesi kanadı ile buradaki esas girişi ve önündeki çevre duvarının iyi bir fotoğrafı. İsveçli fotoğrafçı G. Berggren'in XIX. Yüzyıl sonlarında çektiği resimler arasında bulunmaktadır -

Babıali Baskını Balkan Harbi sırasında İttihatçılar tarafından gerçekleştirilen hükümet darbesi (23 Ocak 1913). II. Meşrutiyetin ilanında rol oynayan İttihat ve Terakki Cemiyeti 31 Mart Vakası'ndan sonra ülke yönetiminde tek söz sahibi parti durumuna gelmişti . Ordu neredeyse ikiye ayrılmıştı bir tarafta İttihat ve Terakki cemiyeti mensubu subaylar diğer tarafta buna muhalif gurup "Halaskar Zabitan" denen muhalif gurup. 1911 yılında Hürriyet ve İtilaf Fırkası kurulmuş İttihatçıların karşısında 18 Ocak 1912 seçimlerini kaybetmişlerdi. Bu durum siyasi gerginliği artırmış tehlikeli bir şekilde kurumlarda bölünmeye doğru gidişi körüklemişti.. Arnavutluk'ta çıkan isyanı bastırmak üzere gönderilen asker arasında İttihatçılar'in politikasını beğenmeyen muhalif subaylar, "Halaskaran" veya "Halaskar Zabitan" adını verdikleri grup dağlara çıktılar. Bu grubun İstanbul'daki mensupları hükümete bir muhtıra vererek meclisin dağıtılmasını. Kamil Paşa başkanlığında yeni bir hükümet kurulmasını, aksi halde yönetime el koyacaklarını bildirdiler. İttihatçılar buna boyun eğmek zorunda kaldılar ve 16 Temmuz 1912'de Said Paşa kabinesi yerine Gazi Ahmed Muhtar Paşa başkanlığında yeni bir hükümet kuruldu. "Büyük Kabine" veya "Baba-oğul Kabinesi" denilen yeni hükümetin İttihatçılar'ın çoğunlukta bulunduğu meclisten güvenoyu alamaması üzerine sadrazamın isteğiyle padişah parlamentoyu feshetti. 8 Ekim 1912'de çıkan Balkan Harbi, siyasi görüş ayrılıkları dolayısıyla parçalanmış olan Osmanlı ordusunu hazırlıksız yakaladı. Birbiri arkasına alınan kötü sonuçlar Gazi Ahmed Muhtar Paşa hükümetini istifaya zorladı. Balkan devletlerinin Trakya'ya doğru ilerledikleri bir sırada Kamil Paşa kabinesi kuruldu (29 Ekim 1912) . Tekrar iktidarı ele geçirmek hırsı ile çırpınan ve savaşta meydana gelecek yenilgiyi hükümet değişikliği için kullanmayı amaçlayan İttihatçılar ordu içinde partizanca davranışlarda bulunmaktan çekinmediler. Halaskaran grubuna mensup olmayan subaylardan pek çoğunu elde ederek orduda bulunan eski taraftarlarını da siyasi faaliyetlere şevkettiler. Bu sırada Bulgar ordusu Çatalca'ya dayanmış ve Balkan devletleriyle Londra'da yapılan görüşmeler Edirne ve Adalar yüzünden sonuçsuz kalmıştı. Büyük Avrupa devletleri 17 Ocak 1913'te Babıali'ye verdikleri bir nota ile Edirne'nin Bulgaristan'a ve Adalar'ın da kendilerine bırakılmasını istediler. Tekliflerin görüşülmesi için Dolmabahçe Sarayı'nda iktidar ve muhalefetten ileri gelen devlet adamlarının katıldığı bir "şura-yı umumi" toplandı. Edirne için yeni bir çözüm şeklini teklif eden bir cevabi notanın yazılması kararlaştırıldı (22 Ocak 1913) İttihatçılar uzun süredir tasarladıkları hükümet darbesini gerçekleştirmek için harekete geçtiler. Bir gün önce sarayda alınan kararlan ve henüz büyük devletlere verilecek cevabi notanın hazırlanmadığını bildikleri halde halka Kamil Paşa kabinesini Edirne'yi Bulgarlar'a terk etmiş gibi göstererek yapacakları hükümet darbesine milli bir galeyan şekli vermek istediler. Elçilere verilecek cevabi notayı görüşmek üzere hükümetin Babıali'de toplandığı gün (23 Ocak 1913) Enver Bey. Yanında Yakup Cemil, Mümtaz. Mustafa Necib. Ömer Naci gibi İttihat ve Terakki'nin ileri gelenlerinden sekiz on kişi olduğu halde, partinin Nuruosmaniye Şeref sokağındaki merkezinden ata binerek Babıali'ye doğru yola çıktı. Talat Bey ise birkaç İttihatçı subay ile birlikte kıyafet değiştirerek daha önce Babıali'ye gitmişti. Enver Bey ve yanındakilere yol boyunca halk da katıldı. Kalabalık ellerinde bayraklar olduğu halde tekbir getirerek Babıali'ye doğru ilerledi. Enver Bey ve yanındakiler dış sofaya vardıklarında sadaret yaveri Nafiz Bey odasından fırladı ise de baskıncıların ateşi sonucu öldürüldü. Harbiye nazırının yaveri Kıbrıslızade Tevfik Bey de aynı şekilde vuruldu. Tevfik Bey de ölmek üzere iken ateşlediği tabancasıyla İttihatçılar'ın fedailerinden Mustafa Necib Bey'i öldürdü. Ortalığa dehşet salmak için sofanın büyük camlarına ateş edilerek camlar büyük gürültülerle yere indirildi. Gürültüyü duyan kabine üyelerinin her biri bir yere sığındı. Harbiye Nazırı Nazım Paşa ise ne olduğunu anlamak için dışarıya fırladı. Baskıncılar, bu sırada kapıyı bekleyen polis komiseri Celal Bey'i de öldürerek iç sofaya girmişlerdi . Nazım Paşa, İttihatçılar'a doğru ilerleyip yüksek sesle çıkıştığı bir sırada Yakub Cemil tarafından şakağından vurularak öldürüldü. Enver ve Talat Beyler kapıyı hızla açarak sadrazamın odasına girdiler. Enver Bey sadrazama sert bir ifadeyle milletin kendisini istemediğini ve istifa etmesini bildirdi. Kamil Paşa da hiçbir şey söylemeden bir kağıt alarak asker tarafından gelen teklif üzerine istifaya mecbur kaldığını padişaha hitaben yazdı. Enver ve Talat Beyler buna "ahali" kelimesini de ilave ettirip "ahali ve asker tarafından" şekline sokturdular. Enver Bey. Yanına Mabeyn Başkatibi Ali Fuad Bey'i de alarak saraya gitti. Sultan Reşad, İttihatçılarım teklif ettiği Mahmud Şevket Paşa'yı derhal sadrazam tayin etti. Mahmud Şevket Paşa. Yanında Enver Bey ve Ali Fuad Bey olduğu halde gece otomobille Babıali'ye geldiği zaman, sadarete tayin edildiğini bildiren fermanı okuyacak kimse bulunmadığı için bu işi bizzat kendisi yapmak zorunda kaldı. Bir taraftan da Cemal Bey İstanbul muhafızlığını. Azmi Bey polis müdürlüğünü ve Enver Bey'in amcası Halil Bey merkez kumandanlığını ele geçirerek etrafa gerekli emirleri vermeye başladılar . Talat Bey Dahiliye nazırı vekili unvanını kullanarak vilayetlere iktidar değişikliğini bildiren telgraflar çekti. Bu telgraflarda Kamil Paşa hükümetinin Edirne vilayetini tamamen ve Adalar'ı kısmen düşmana bırakmaya karar verdiği ve bu kararını gayri mesul bir meclise tastık ettirdiği ve bu sebeple milli galeyan sonunda devrildiği bildiriliyordu. Yeni hükümetin ilk icraatı. Ali Kemal ve Rıza Nur gibi muhalifleri tevkif etmek oldu . Eski kabine üyelerinden Sadrazam Kamil Paşa. Şeyhülislam Cemaleddin Efendi, Maliye Nazırı Abdurrahman Bey ve Dahiliye Nazın Reşid Bey memleketi terke mecbur edildiler. Sadrazam Kamil Paşa, Şeyhülislam Cemaleddin Efendi, dahiliye nazın olup ittihadçılar'ın şiddetle ürktükleri Ahmed Reşid Bey, maliye nazırı Abdurrahman Efendi tevkif edildi. Diğer nazırlara dokunulmadı. Harbiye nazın Nazım Paşa, zaten ölmüştü. Tevkif edilen dört kişi, Türkiye dışına çıkarıldı. Kamil Paşa, birkaç ay sonra doğduğu Kıbrıs'ın Lefkoşe şehrinde öldü. 18 yıl meşihatta bulunarak Osmanlı tarihinin en üzün müddet iktidarda kalan birkaç şeyhülislamından biri olan Cemaleddin Efendi, 1921'de 72 yaşında Kahire'de öldü. Bu arada hatıralarını yazdı. Bu sırada 43 yaşında olan Ahmed Reşid Bey, Avrupa'ya gitti. 1919'da İstanbul'a döndü; 1955'te 85 yaşında öldü. Yeni sadrazam ve harbiye nazın Mahmud Şevket Pasa, o günün akşamı 8.30'da Bab-ı Ali'ye geldi. Birkaç İttihadçı, birkaç İttihadçı senpatizanı, birkaç da tarafsızdan müteşekkil kabinesini kurdu Mahmud Şevket Paşa'nın sadareti sırasında, yukarıda anlatıldığı gibi, Balkan Savaşı tamamen kaybedildi. Edirne, Yanya ve İşkodra, kahramanca bir savunmadan sonra düştü. Yeni hariciye nazın İttihadçı Prens Said Halim Paşa, Büyük Devletler'in sulh tekliflerini kabul etti. 30 Mayıs 1913'te, Türkiye'nin tarih boyunca imza koyduğu en feci anlaşmalardan biri olan Londra Muahedesi imzalandı. Bu muahede ile Türkiye, Edirne'yi Bulgaristan'a bıraktıysa da, İkinci Balkan Savaşı patlayınca, geri aldındı Simon

Saray-Babıali Münasebetleri. Osmanlı Devleti'nde başlangıçtan itibaren her dönemde saray ile sadaret arasında sıkı bir ilişki olmuştur. Ancak devlet teşkilatında köklü ve Batı modeli değişikliklerin yapıldığı ve yeni bir hukuki statünün belirlendiği XIX yüzyılda saray ile Babıali arasında daha farklı münasebetlerin olduğu görülmektedir. Saraydan Babıali'ye sık sık hatt-ı hümayunlar gelir, bunlar içerisinde günlük hayatı ilgilendirenler çok olurdu. Halkın şikayet ve teşekkürünü ifade eden arzuhallerin gereğinin yapılması için Babıali'ye gönderilmesi, sadrazam, Hariciye nazın, kaptan paşa. üst seviyedeki idarecilerin tayini, meşveret talebi gibi mutat idari konularla ilgili hatt-ı hümayunlar olabileceği gibi cülüs-ı hümayunu, şehzade ve sultan doğumunu, Tanzimat dönemi padişahlarının ilk defa başlattıkları yurt içi ve özellikle yurt dışı seyahatlerinden dönüşünü bildirmek için gönderilmiş hatt-ı hümayunlar da olabilirdi. Bunların dışında Islahat Fermanı'nın bildirilmesi ve okunması gibi önemli hususlar için de Babıali'ye hatt-ı hümayun gönderilirdi. Bütün bu hatt-ı hümayunlar Mabeyn başkatibi eliyle Babıali'ye ulaştırılırdı. Özellikle toplumu ilgilendiren hatt-ı hümayunlar için Babıali ricali, vekiller. İstanbul'daki gayri Müslim cemaatlerin reisleri davet edilir, bunlar büyük bir kalabalık huzurunda Babıali'de okunur, böylece herkese tebliğ edilmiş olurdu . İdarecilere ihtar niteliğinde gönderilen hatt-ı hümayunlar ise sadece ilgililere okunur, bazan Babıali'den cevabi bir arz gönderildiği de olurdu. Memurluğun Meslek Haline Gelmesi Osmanlı devletinde bütün işlerdi padişah adına sadrazam yürütüyordu ve o sorumluydu. Sadaretin büyük memur ve müstahdem kadrosu vardır. Tanzimat'tan sonra ise mülkü ve idari taksimatlar yapıldı. Sadrazamın yetkileri azaltılıp nezaretler kuruldu. Bu ihtisaslaşmaya ve taksimata uygun olarak memur sayısında büyük artışlar oldu. Memuriyet bir meslek haline getirilip memur yetiştirilen okullar açıldı. Memurlar imtihanla istihdam edilmeye başlandı. Maaş bağlandı. Memurların yetki ve sorumlulukları belirlendi. Tanzimat öncesi Tanzimat öncesi Osmanlı Devletinde devlet dairelerinin ihtiyacı olan memurlar bizzat kalemlerde yetişirdi. Kalemde yetişen şakird, daha sonra olgunlaştığına bir işaret olmak üzere asıl isminden farklı bir mahlas alırdı . Şakirdler, kalemlerde hocaları durumunda olan katiplerin karşısında hasır üzerinde oturur ve kabiliyetli olanlara yavaş, yavaş kalemdeki bazı perakende ve önemsiz yazılar yazdırılırdı . Meşk usulü ile kalemdeki bilgileri öğrenen bu şakirdler, ilk memuriyete girdiklerinde maaş almazlardı. 3–5 sene sonra ayda bir kuruştan 8–10 kuruşa kadar maaş tahsis edilerek mülazım olurlardı. Zamanla kıdemi ile orantılı bir şekilde kalem gelirlerinden payları da artardı. Ancak baş halife olmak bazen 20–30, bazı büyük kalemlerde ise 40–50 seneye ihtiyaç gösterebilirdi. Üst kademelere yükselebilmek için bu kadar uzun ve mali açıdan zorlu yılların geçmesi çoğu kere şakirdleri bunu göze almamalarına ve memuriyetten ayrılmalarına neden olmaktaydı. Bu şekilde küçük yaşta kalemlerde görevlendirilen katip adayları zamanla dairenin gördüğü işlerin bütün inceliklerini öğrenir, bilgi ve kıdemi arttıkça bürokrasinin üst kademelerine doğru terfi ederlerdi. Bu sistem yani memur adaylarının kalemlerde görevlendirilerek yetiştirilmeleri Maliye, Bab-ı Ali ve Serasker kalemlerinde, yani bütün devlet dairelerinde aynen uygulanırdı . Katiplerin terfiinde zaman, iltimas ve adam kayırma yollarına başvurulması neticesinde bazı kişiler ehliyetli ve layık olmadıkları halde Hacelik ve Kapucubaşılık rütbelerine yükseltiliyordu. Diğer memurlar adına adaletsizlik demek olan bu durumu düzeltmek üzere 1253 (1838) tarihinde yapılan bir değişiklik ile katiplerinin rütbelerinin yükseltilmesinde imtihan esası getirildi.