SUÇ VE CEZA YA DA ÖZGÜRLEŞTİRİCİ İLİŞKİLER Herhangi bir şey ile ilgili olarak duyularımız ile edindiğimiz izlenim "algı"dır. İnsanlar dış dünyayı "algıları" ile anlar ve şekillendirir. Algı değişmez ve tek değildir. Bu verili doğrulardan hareketle iki önerme üretebiliriz: 1. Aynı olayın "algısı" tüm dünyadaki bireylerin sayısı kadar çok olabilir. 2. Dünyadaki bütün olaylar tek bir algı ile açıklanabilir. Gördüğü tüm olayları "belli" bir siyasal sistemin kuralları ile yorumlayanlar ikinci önermeye zengin bir kaynak oluşturur. McCarthy dönemi Amerikasının "komünist tehdit" algısı ya da günümüz Türkiye'sinin "bölünme" algısı bunun örnekleridir. Bir an için toplumsal algının "suç ve ceza" üzerine şekillendiğini düşünelim: Toplumun bir grubu tüm faaliyetlerinin "suç" olduğu varsayımı ile yaşa makta ve buna yönelik "ceza" yaptırımları ile yola getirilmeğe çalışılmaktadır. Şimdi de olayı tersinden okuyalım: Toplumun bir grubu tüm faaliyetlerinin "suç" olduğu varsayımı ile yaşa makta ve bu nedenle "karşılaştığı" her şeyi "ceza" olarak algılamaktadır. Bu tür bir algının insanın yaşamına etkisinin 'Kalecinin Penaltı Anındaki Endişesi'ne benzer bir duruma yol açacağını ve bu yolla sonsuz bir "suç ve ceza" zincirine yol açacağını düşünüyorum. Bir insanı tanımlarken hepimiz çağrışımlardan yararlanırız. Tanıdığımız bir kişinin ismini duyduğumuzda o kişiye ait "birincil" çağrışım da peşinden gelir. Sorulan kişiye ait düşünce ve tanımlamalarımız da ister-istemez bu "birincil" çağrışım merkezli değerlendirmelerden oluşur. "Leyla" denince "Mecnun" gelir hepimizin aklına, çünkü Leyla'nın "birincil" çağrışım ögesidir "Mecnun", bundan sonra dağarcığımızda yeşerecek "öykü" herkesçe bilinir... Bu noktada bir soru sormak gerekiyor: Mecnun bize Leyla'nın kendisini anlatabilmek ya da anlayabilmek için ne verebilir, bizim bu çağrışımla varabileceğimiz nokta "ümitsiz bir aşk öyküsü"nü aşabilir mi? Şöyle de sorabiliriz soruyu: Leyla'nın kendisi Mecnun ile olan aşkından mı ibarettir? Örneğin aklımıza ilk anda gelmeyen "çöl" Leyla'yı anlatabilmek/anlayabilmek için Mecnun'dan daha mı az katkı sağlamıştır Leyla'nın "şekillenmesine"? İnsanlar tanışma anlarında "çağrışım ögesi"ne sahip olmadıklarından dolayı, karşılarındaki insanı deyim yerindeyse "kısıtlamazlar", bunun yanında tanışmış olanlar... Birincil çağrışım yolu ile insanlara kafamızın içinde bir hapishane kuruyor ve buradan dışarı çıkmalarını yasaklıyoruz aslında. İlişkilerimizde insanların gerçekte "çok yönlü" varlıklar olduklarını aklımızda tutabilmemiz gerektiğini düşünüyorum.