Spad xiii ESTERGON smodum bir küçük katkıda benden olsun İstiklal Savaşı'mız sırasında 20 adet SPAD XIII, İtalyan tüccarı Parakini'den satın alınıp Milli Kuvvetler'imizin standart uçaklarına katılmıştır. Gemi ile Mersin'e getirilen uçaklar Konya'ya nakledilmiş ve orada makinalı tüfek takılmıştır. İstiklal Savaşı esnasında getiririlen SPAD'lar Bleriot Aeronautique yapımıdır. SPAD XIII'ler 1926'ya kadar hizmette kalmıştır. -

Milli Mücadele'de Hava Savaşları Birinci Dünya Savaşı'ndan kalma birkaç eski uçakla, bozuk uçak parçalarını Eskişehir Şimendifer Atölyesi'nde bir araya getiren Türk havacıları, Milli Mücadele'nin tüm safhalarında hem keşif görevi yaptılar hem de düşmanla savaştılar. Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa, 25 Ağustos 1922 akşamı Cephe Tayyare Bölük Komu tanlığı'na şu emri gönderdi: "26 Ağustos 1338 (1922) tarihinden itibaren ordumuz umumi taarruza başlayacaktır. Yarın öğleden evvel saat 06.00 ile 08.00 arasında düşman ihti yat grubunun vaziyeti tesbit olunacaktır. Afyon cenup mıntıka sındaki düşman kıtaatının vazi yeti keşif yapılacak, harp tayya relerimiz düşmanın keşif faaliyetine mani olacaktır." Ertesi sabah Türk tayyareleri erkenden göreve çıktılar Hava çok kötüydü, şiddetli bir fırtına vardı. Ancak bölük komutanı Yüzbaşı Fazıl Bey yönetimindeki tayyareciler daha ilk gün, 4 hava muharebesi yapıp düşmanın 3 keşif uçağını kendi hatları gerisi ne sürdüler. Yüzbaşı Fazıl Bey de Afyon Hasanbeli civarında bir düşman uçağını düşürdü. Milli Mücadele başlama dan önce birkaç uçakla kurulan tayyare bölüğü Türk tayyarecileri kısıtlı im kanlarla sürdürdükleri savaşı çok az kayıpla, uçak ve yedek parça açısından da büyük gani metler elde ederek sonuçlandır dılar. Milli Mücadele başlama dan önce birkaç uçakla kurulan tayyare bölüğü, Ekim 1922'de Yunanlılardan ele geçirilenler ayrıca İtalya ve Fransa'dan satın alınanlarla birlikte, 50 uçaklık bir filoya sahip olmuştu. Oysa Birinci Dünya Savaşı sonunda ordunun tüm birimleri gibi, havacılar da her şeylerini kaybetmişti. 1919 sonunda Mustafa Kemal'in askerlerinin elindeki hava gücü kısmen hur da haline gelmiş, güçlükle hare ket eden makinelerden ya da düşman kuvvetleriyle yapılan muharebelerde ele geçirilmiş kullanılmaz durumdaki uçak lardan ibaretti. Tayyareler şimendifer atölyesinde onarıldı Bozuk veya kırık-dökük tay yareler Eskişehir'deki şimendifer tamir atölyesinde onarılarak kullanılır hale getiriliyordu. Bu uçakların birçoğu keşif görevin de kullanılabiliyordu. Türk tayyarecileri 20 subay , 10 sivil pilot ve 10 kişi de maki nist ve tamirci olmak üzere, to pu topu 40 kişiden oluşuyordu. Garp Cephesi'nden iki tayyare bölüğü Yüzbaşı Fazıl Beyin ko mutasında İsmet Paşa'ya bağlı olarak görev yapıyordu. Ancak tayyare yedek parçası ve tamir malzemesi yoktu. Çoğunluğu yurt dışından gelmesi gereken parçalar, kaçak yollardan İstan bul'daki gizli teşkilat "Felah Grubu" tarafından ve işgalci kuvvetlerin depolarından rüşvet karşılığı temin ediliyordu. Emayit kaplama yerine yumurta akı ve patates Bu durum Sakarya Savaşı öncesinde öyle bir hal almıştı ki, uçakların bir bölümü kanatla rında kullanılan emayit adlı özel kaplamanın eksikliği nedeniyle yumurta akı ve patatesten yapı lan karışımın sürüldüğü branda lar kullanılarak uçuruluyordu. İlk pilotlardan Sıtkı Tanman da anılarında, Fransız siyaset adamı Franklin Bouillon'un aynı gün lerde Eskişehir'deki uçaklarımızı gördüğünde: " Ne delice kahra manlık, elbette kazanırsınız azizim! " dediğini yazıyor. Sakarya Savaşı'nın kazanıl masından sonra Türk ordusu nun elinde keşif ve avcı uçağı olarak kullanılabilen toplam 16 tayyare kaldı. Büyük Taarruz günleri yaklaşırken hızla silahla rını arttırmaya başlayan Türk ordusu artık barış halinde oldu ğu Fransa ve İtalya'dan birçok askeri malzemeyle birlikte uçak da satın aldı. Erzurumlu Nafiz Beyin desteği O günlerde Erzurum'un ta nınmış ailelerinden Hacı Ahmetzadelere mensup Nafiz Bey, bü yük bir fedakarlıkla İtalyan lar' dan 3 uçak satın alarak İs tanbul üzerinden kaçak yolla Anadolu'ya getirtmiş ayrıca bir telsiz istasyonunu da yurtdışın dan aldırarak Türk ordusuna hediye etmişti. Nafiz Bey bu uçaklarla düşmanın üzerine ilk bombayı atacak kişiye 200 Lira ödül vereceğini duyurmuştu. Ancak özellikle uçak benzini hiç bulunmuyordu Dışarıdan temin edilmesi ise uzun zaman alıyordu. Benzin hem Rusya'dan hem de Antalya yolu ile İtalyan lar' dan satın alınıyordu. Benzin at sırtında cepheye taşınıyordu. Kendi pervanesini delen uçaklar 1921'de Paris'te toplanan Yüksek Barış Meclisi'nde, "özel şirketler savaş halindeki ülkeler le silah ticareti yapabilir" yolun da bir kararın alınmasından sonra, Fransa ve İtalya'dan si lahsız olarak teslim alınan uçak lara eski Alman uçaklarının Maksim makineli tüfekleri takıl dı. Fakat Alman uçaklarının mo tor dişlilerine göre yapıları bu tüfekler yeni uçakların motorlarına uymuyordu. Pervane ara sından ateş eden bu uçaklardan atılan mermilerin çoğu kendi pervanesini delerek pilotu zor durumda bırakıyordu. Büyük Taarruz sırasında birçok kez kendi mermileriyle pervanesi de linen uçak, alana geri dönmek zorunda kaldı. Bu şartlar altında girilen Büyük Taarruz'dan sonra ele ge çirilen her kentte, düşmana ait çeşitli tiplerde tayyareler, Türk hava gücüne katıldı. Özellikle İtalyanlardan satın alınan ve düşmandan ele geçirilen Spad av uçakları, 1922 başından itibaren büyük yarar sağladı. Büyük Ta arruz'da avcı görevi yapan Spad lar, o günlerde Yunanistan'da çı kan iç karışıklıkları yazan Rizos patris, Elefteros Tipos ve Patris gazetelerini ve Türk ordusu tara fından esir alınmış Yunan asker lerinin teslim ol çağrılarını içe ren bildirileri, cephe gerisine ata rak Yunan ordusunun dağılma sını sağladılar. Kurtuluş Savaşı boyunca Türk tayyarecileri Yunanlıların 15 uçağını sağlam ele geçirip 10 uçağını tahrip ettiler. Türklerin kaybı ise sadece 3 uçaktı. Spad'larla Yunan Mevzilerine Atılan Bildiri Asker kardeşler, Türklere teslim olduktan sonra çok iyi karşılandık. Bizi dilediğimiz gibi serbest bıraktılar. Eğer sizler de teslim olursanız söylediklerimizin tamamen birer hakikat olduğunu anlarsınız. Tek başına teslim olmak isterseniz uzaktan mendil sallayarak Türk siperlerine doğru yaklaşın. Bu yaklaşma sırasında Türk siperlerinden "Teslim, teslim" diye duyacağınız kelimelerden ürkmeyin. Eğer gruplar halinde teslim olacaksanız, üçer üçer gruplara ayrılarak ilerleyip beyaz mendillerinizi sallayın, Türk siperlerine 100 metre kala tüfeklerinizi yere atarak teslim olun. Önce teslim olanlarla sonradan olanlar arasında istisnai bir muamele olmayacaktır. Söylediklerimizi dinleyerek hisse alırsanız rahat ve huzura kavuşursunuz. Er Hristos Yoğokiu Selanik Er Pevko Anastasiu Selanik Çavuş Konstan Kiryakopulos Atina Kaynak: Kansu Şarman / Popüler Tarih – 5. Sayı / Ekim 2000