Bu adamı Türkler beslememiş olabilir ama damarlarındaki kandandamı utanmadın be adam yoksa damarlarında kan değilde başka birşeymi dolaşıyordu. Sonunda hakettiğini bulmuş gözüküyor.

SAF VE TEMİZ DİNDAR! İngilizler Hindistan'ın çeşitli yerlerinden her beş yılda birkaç Hintli çocuk ayırır, bunları hükümet adına eğitmek üzere İngiltere'ye gönderirlerdi. Mustafa Sagir'i de henüz on yaşında iken seçip Londra'ya götürmüş, bir kasabada özel bir okulda okutmuşlardı. Sagir, Edinburg'da bir yıl çalışarak Oxford sınavlarına hazırlanmış, Oxford'daki Lincoln Koleji'ne girmişti. Burada dört yıl öğrenim gördükten sonra diplomasını alarak Hindistan'a dönmüştü. İngilizler kendisine, "İngiltere'ye sadık kalacağına, kralın taç ve tahtı tehlikeyle karşılaştığı takdirde, bu konuda hayatını bile feda etmekten çekinmeyeceğine" Kuran-ı Kerim üzerine yemin ettirmişlerdi. Mustafa Sagir ilk görev olarak 1910 yılında Mısır'a gönderilir. Orada Mısır milliyetçilerinin durumunu ve eylemlerini inceler. Povta valisi, 1911'de Hintli bir anarşist tarafından atılan bomba ile öldürülür. Kaçmayı başaran terörist hakkında yapılan araştırma, onun Morlu Dehar adlı bir genç olduğunu ortaya çıkarır. İngilizler, Almanya'da öğrenim gören Hintli gençlerden ürkmeye başlarlar. Mustafa Sagir bu kez bu öğrencilerin durumunu izlemek ve incelemek üzere Almanya'ya gönderilir. Orada da kendisine öğrenime gelmiş bir öğrenci süsü vererek Haydelberg Üniversitesi'ne girer. Bütün Hintli gençlerin durumunu öğrenir ve felsefe doktoru unvanı alarak İngiltere'ye döner. Mustafa Sagir, İngilizler için artık olgun ve mükemmel bir casustur. Casuslarını 1913 yılında bir savaş gemisiyle üç ay süren dünya gezisine çıkarırlar. Casuslukta ustalık ve başarı göstermiş olan Mustafa Sagir'i İngilizler bu kez görevlerin en önemlisine, Anadolu'da ulusal hareketi akamete uğratmak için çalışmaya ve elinden gelebilecek suikastları düzenlemeye ve yaptırmaya göndermişlerdi. Mustafa Sagir, Hint Müslümanlarının temsilcisi olarak, onların verdiği bir buçuk milyon altınla güya Anadolu'da okullar yaptıracaktı. Milli ordunun eksiklerini tamamlamaya çalışacaktı. Kendisini saf ve temiz bir dindar olarak gösteren bu casus, alttan alta Gazi'nin hayatını da araştırmıştı. Suikast düzenleyecekti. İngiliz Dışişleri Bakanlığı'nın ta gençliğinden beri öğrenimine özen gösterdiği ve özellikle Doğu için yetiştirdiği Mustafa Sagir'in ülkemize kastı ne idi? Bu ihaneti neden ve nasıl yapacaktı? Bir Müslüman olarak bu görevi neden kabul etmişti? Bu soruları sorduğumuzda verdiği cevap şu olmuştu: Bu memleketin evladı değilim, vatana ihanetle suçlanamam, Ben Türklerin nimeti ile büyümedim. Beni İngilizler yetiştirdi. Siz yetiştirmiş olsaydınız size da aynı hizmeti yapardım. Sözlerini şöyle sürdürmüştü: "Hayat tuhaf şey. İdam... Fakat korkmuyorum. İzzet-i nefis mahvolduktan sonra, hayatın değeri yoktur. İslam'da merhamet vardır. Siz merhamet ederseniz size daha çok İngiliz sırrı açıklayacağım ve yazacağım." Mustafa Sagir, 24 Mayıs 1921'de Karaoğlan Çarşısı'na getirilerek, büyük bir kalabalık önünde, mahkeme katibi Rıza Bey tarafından mahkemenin kararı okunduktan sonra asılarak idam edildi. (Atatürk'ün Sırdaşı Kılıç Ali'nin Anıları, Derleyen: Hulusi Turgut. Türkiye İş Bankası Yayınları. 2006)