hakkında etraflıca bilgi almak için doğan avcıoğlu'nun türklerin tarihi adlı 5 ciltlik kitabını öneririm. salt mete ha değil. tüm türk tarihini etraflıca anlatır bu yapıt.

" Tarihte iki millet vardır ki, başından binlerce felaket geçmesine rağmen günümüze kadar varlığını devam ettirmiştir. Bunlardan birisi Çinliler, diğeri de Türklerdir " Bunu bilip tarihimizden kopmamız gerekirken, tersi durumları çevremizde görmek üzücü...

Tarihte iki millet vardır ki, başından binlerce felaket geçmesine rağmen günümüze kadar varlığını devam ettirmiştir. Bunlardan birisi Çinliler, diğeri de Türklerdir. Dolayısıyla dünyanın en eski milletlerinden birisi olan Türklerin, elbette ki tarihleri de o nispette köklü ve renklidir. Bilinen beş bin yıllık tarihi boyunca bu şanlı milletin içerisinden binlerce kahraman, büyük devlet ve ilim adamı çıkmıştır. Bunların birçoğu dünya tarihini yakından ilgilendirdiği gibi, tamamı da Türk milletinin geleceğini belirlemede önemli bir faktör olmuştur. İşte bu yazı dizisinde Türk ve dünya tarihine yön veren büyük Türk kahramanları içerisinden bir seçme yaparak, özellikle genç neslimize bunları tanıtmak istiyoruz. Tarihi bir sıra takip etmemiz gerekince de; elbette ki bunu Motun Yabgu ile başlatmamız lazım. Belki destani kahramanlarımız üzerinde de durulması gerekir, ancak zaten o destanlar bu kahramanlarımızın şöyle veya böyle hayat hikayeleridir. Motun Yabgu, çoğumuzun Mete olarak bildiği büyük Hun hükümdarıdır. Milattan önce 209 senesinde Hun Devletinin başına geçen, bu kahramanın hükümdar olması da ayrıca bir destan mahiyetindedir. Babası Tuman ın , varis olarak yerine üvey kardeşini ataması üzerine emrindeki tümen ile hareket ederek, babasını bir sürek avında öldürtmüş ve Türk Devletinin başına geçmiştir. Devlet teşkilatını ve orduyu yeniden nizama sokan Motun , Mogolların atalarından Tunguzların , kendisinden devamlı toprak istemesi üzerine onları bozguna uğratmış ve arkasından da milattan önce 203 te, yine Asya nın tarihi bir kavmi olan Yüe-çileri yenmiştir. Motun , Asya daki siyasi hakimiyetini sağladıktan sonra Çin topraklarına doğru akınlara başladı. Çin Seddi ni kolayca aştığı gibi, hatta Çin imparatoru Kao-ti yi (M. Ö. 206-195) sıkıştırmış (M. Ö. 201), imparator yıllık vergi ile bir prenses vermek suretiyle onun elinden kurtulabilmiştir. Çin kaynaklarının bildirdiğine göre, bu durum o kadar aşağılayıcı ve bayağı idi ki, uzun müddet bunun konuşulması ve hatırlanması Çin imparatorluğu tarafından yasaklanmıştı. Kuşatılan Çin imparatoru artık sonunun geldiğini anlayınca, çok güvendiği bir adamını muhtemelen yanında Çin in en güzel kızları ve prenseslerin resimleriyle Motun un hatununun yanına yollamıştı. Bu kişi, hatuna şimdi siz bizim imparatorumuzu çok güç durumda bıraktınız, ama imparator bu kızları kağana göndermek istiyor deyince; hatunun kıskançlık duygularını kabartmış, o da kuşatmanın kaldırılması için Motun a telkinlerde bulunmuştur. Motun Yabgu ölmeden evvel (176) Çin e tehditkar bir mektup yolladı. Bu mektubunda; Orta Asya ve batıyı birleştirmekle meşgul olduğunu, eli ok-yay tutan kavimleri idaresine alarak onları Hun yaptığını söylüyordu. Motun Yabgu, M. Ö. 174 tarihinde öldüğü zaman, Orta Asya da Türk birliğini sağladıktan başka, birçok yabancı kavmi de kendi hükümranlığı altına almıştı. Devletin sınırları doğuda Kore ye, batıda Aral Gölü ne, kuzeyde Yenisey in yukarı mecralarına, güneyde de Hindistan ın kuzeyine kadar ulaşmıştı. Böylece Mo-tun, tarihte ilk defa olarak Türk birliğini gerçekleştirmişti. Motun Yabgu nun ardından, kısa bir süre sonra Hunlar hızla çökmeye yüz tuttular. Çin siyasetindeki eski güçlerini yitirdikleri için, bu kez Çin in Türkler üzerindeki politikaları etkili olmaya başladı. Özellikle Türkistan ın doğu taraflarının elden çıkması askeri, siyasi ve ekonomik açıdan Türklere büyük darbe vurdu. Bu yüzden daha önce Hun birliğine dahil olan pek çok boy ve kavim onlardan ayrılarak Çin ile ittifak yaptılar. M. Ö. 71 yılında kuzeyden bazı Tölös kabileleri, batıdan Wu-sunlar ve doğudan da Wu-huanlar aniden Hunlara saldırarak ağır bir hezimete uğrattılar. Ama Motun un torunları bir vakit geldi, yine dünyanın efendisi oldular. Bununla birlikte sadece Türk milletinin tarihinde değil, Türklerin dışındaki Orta Asya halkları için de Motun Yabgu mühimdir. Pek çok devletin tarihten silinmesine vesile olmakla beraber, Asya coğrafyasının şekillenmesi de onun sayesindedir. Böylesine değerli bir şahsın unutulması elbette ki beklenemez. Türk milletinin hafızasına yer etmiş bu zat ve onun hizmetleri kulaktan kulağa sözlü olarak geldiği gibi, yazılı olarak da yaşamıştır. Bu yüzden pek tabiki, bazı ilim adamları tarafından Oğuz ile Motun un aynı olabileceği görüşü ortaya atılmaktadır. Bilindiği üzere Tengri Kut Mo-tun, M. önce 174 te öldüğünde yerine oğlu Kök tahta çıkmıştı. Babasına çok benzeyen bu şahıstan sonra Türk devletinin başında M. önce 160 senesinde de Kök ün oğlu Kün-içen i görmekteyiz. Burada okuyucuların dikkatini Tengri Kut Motun un gerçek hayattaki oğlu ve torununun adına çekmek istiyoruz. Bizim tesbitlerimize göre, bunlardan birisi Kök tür , diğeri de Kün dür . Yani Motun Yabgu dan sonra gelen iki Türk hükümdarının ismi Oğuz Kağan Destanı ndaki Oğuz un destani çocuklarından iki tanesiyle aynıdır. Bu herhalde, Oğuz ile Mo-tun arasındaki benzerlik konusunda göz-ardı edilemeyecek bir ipucudur. Ayrıca Oğuz Kağan ın seferleri ile Motun un siyasi faaliyetlerinde de ortak noktalar vardır. Şimdilik bilinen ve kabul edilen ilk devletimiz Hunlar ile onların efsanevi kağanı Motun ya da Mete nin attığı temel, Türk milletinin ve devletinin ebedileşmesinin esasını oluşturur. Bu bakımdan Motun Yabgu nun Türk tarihinde ayrı bir yeri vardır. Kaynak: Prof. Dr. Saadettin GÖMEÇ Türk Büyükleri I / Motun Yabgu Polis Dergisi, 13/51, Ankara 2007

Sanırım, Gumilev'in Hunlar isimli kitabında da bununla ilgili bir şey geçiyordu.. Teşekkür ederim öneriniz için. Saygılarımla.

Haklısınız sayın Metatron. Çin Kaynaklarında Türk-Hun hükümdarı Mao-tun diye geçiyor. Türk Kaynakları sanırım günümüz Türkçesine uygun olsun diye Motun şeklinde yazmaktadırlar.

aslında motun değil. Mao-tun tabii bu mao-tun ismi çin kaynaklarında geçen ismi. tam okunusu nasıl diye bilemiyoruz