Büyük Cengiz Han ın mezarı, uzun zamandır birçok ülkenin bilim adamlarının ve hazine avcılarının arayış ve tartışmalar konusu olmaya devam ediyor. Moğolistan daki yaygın bir kanıya göre ataları olan büyük hükümdarın mezarı Ulan Batur un kuzeyindeki dağlık bölgede bulunmalı. Rivayete göre Cengiz Han, Burhan Haldun Dağı nda gömülmüştü. 1990 yıllarında Amerikalılar ve Japonlar, Cengiz Han ın mezarını bulmak amacıyla Moğolistan a gitmeye başladı. Fakat yapılan aramalar, milyonlarca dolarlık harcamalara rağmen olumlu somut sonuçları vermedi. Son yıllarda, Çin bilim adamları, Cengiz Han ın Moğolistan-Çin sınırına yakın bir yerde, Altay dağlarının eteklerinde gömülmüş olduğunu iddia edip duruyor. Urumçi kentinden araştırmacıların kanısına göre Cengiz Han ın Tangutların ülkesi Xi Xia ya düzenlediği seferleri için kullandığı yolun bu bölgeden geçmesi, bunu doğrudan kanıtlıyor. Çin in kuzeyinde bulunan bu devlet 1227 yılında Cengiz Han ın büyük ordusu tarafından fethedilmişti. Cengiz Han da Tangut ülkesine yapılan sefer sırasında ölmüştü. Tuva Devlet Üniversitesi Profesörü, Tarih Bilimleri Doktoru Nikolay Abayev in varsayımına göre Cengiz Han ın mezarı Tuva da aranmalı. Çünkü Eski Uranhayların yani Tuva Türklerinin yaşadığı yerler Cengiz Han ın memleketiydi. Rus bilimcilerin birçoğu bu kanıya katılıyor. Moğolların tarihini araştıran tanınmış bilimci Yelena Boykova bu konuyu dile getirerek şunları söyledi: Cengiz Han ın mezarı nerededir sorusuna daha geniş bir açıdan yaklaşıp doğum yeri nerededir sorusuna bağlamak gerekir. Çünkü geleneğe göre mezarı memleketinde bulunmalı. Rusyalı tarihçilerin çoğu, şu anki Tuva nın olduğu Sayan-Altay bölgesinin ya da Tuva Türklerinin yaşadığı Moğolistan ın kuzeybatısındaki Hubsugul Gölü yakınında bir bölgenin Cengiz Han ın atalarının yurdu olduğu kanısında birleşiyor. Yani eski Uranhayların, yani çağdaş Tuvalıların yaşadığı bölgenin Cengiz Han ın yurdu olduğu anlaşılıyor. Yelena Boykova ya göre Cengiz Han mezarının Çin de bulunduğuna dair Çinli bilimcilerin kanısı tartışmalı olduğundan doğrulanması için daha güvenilir kanıtlara ihtiyaç var. Yelena Boykova şunları söyledi: Bence, Çinlilerin efsanevi hükümdarın mezarına yönelik gösterdikleri büyük ilginin bilimsel yanlarından başka politik amacı da var. Pekin, bölgesinde kimin gerçek lider olduğunu komşusuna bu yolla göstermek istiyor. Cengiz Han ın mezarına dair Rus bilimcilerinin varsayımını doğrulayan bir olgu daha var. Rivayetlerden birine göre Uranhit kabilesinden bin asker, Cengiz Han ın gömülmüş olduğu bölgeyi korumakla görevlendirilmişti. Uryanhit kabilesi de askerlikten muaf tutulmuştu. Moğollar, çağdaş Tuva Türklerinin atalarına Uryanhitler ya da Uryanhlar derdi. Daha sonra koruma kaldırılmış ve zamanla mezar yeri unutulmuştu. Ama bunda şaşılacak bir şey yok. Çünkü rivayete göre Cengiz Han ın mezarı, yağmacılardan korumak amacıyla bin at tarafından yerle bir edildi. Not: Alıntıdır.