DÜNYANIN OLUŞUMU VE YAPISI Yer in oluşumu sorunu, yüzyıllar boyunca insanı düşündüren ve düşündürmeye devam etmekte olan, önemli bir bilimsel sorundur. Gerçi Yer in oluşumu konusunda, bugün geçmişe oranla, daha çok şey bilmekteyiz. Ancak yine de, problemle ilgili görüşler, hipotez düzeyindedir. Bunların delilleri güçlü olmakla birlikte, kesin birtakım sonuçlara ulaşıldığı ileri sürülemez. Yer in yaşının 4,5 ile 5 milyar yıl dolayında olduğu sanılmaktadır. Bunun 10 milyar yılı bulduğunu ileri süren kaynaklara da rastlanır. Yer in nasıl oluştuğu sorusunu cevaplamayı amaçlayan teoriler ve bunların eksikliklerini daha iyi anlayabilmek için Güneş Sistemi nin nasıl oluştuğu sorusuna kısaca değinmek gerekir. Güneş sistemi bu sistemden çok daha büyük bir sistemdir. Fakat güneş sistemini de içine alan daha büyük bir dev sistem vardır. Bu sistemde pek çok sisteme ayıılmıştır. Bu sistemlerin herbirine Galaksi denir. Yer in de içinde yer aldığı insalığın Galaksi sine , Türkçe bir terim ola Samanyolu denir. Batı kaynaklarda Samanyolu, Sütlü yol diye geçer. Samanyolu nda bazı kaynaklara göre 100 milyar, bazı kaynaklara görede 200 milyar gök cismi vardır. Kuşkusuz bunlardan biri de şimdiki bilgilerimize göre insan barındıran tek gök cismi olan Dünya mızdır. Yer Samanyolu nun merkezi kabul edilen Güneş ten149,6 milyon km. uzaktır. Çapı hemen hemen 300 milyon km yi bulan yörünge adı verilen bir düzlem üzerinde dolanır. Bu düzleme, eliptik düzlem denir. Bunun üzerindeki dolanımını, bir yılda 365 gün 6 saatte tamamlar. Yer in oluşumu ile Samanyolu nun oluşumu, aynı esaslara ve büyük bir ihitimalle de aynı zaman dilimine rastlanmaktadır. Bu konudaki ilk teori ünlü Franız gök bilimci Laplace (Laplaş;1749-1827) tarafından 1796 yılında ileri sürülmüştür. Teori i ilme, Nebula kramı diye geçmiştir. Laplace ın varsayımına göre, Güneş ve gezegenler ile Samanyolun dakidiğer gök cisimleri, oluşum tarihinin (4.7 ile 5 milyar yıl) ilk evresinde, kütle çekimi etkisi altında sıkışarak dönmeye başlayan, bir toz kümesinin birleşmesi sonunucu oluşmıştur. İleri sürülen bu teoriye Birleşme hipotezi adı verilir. Teorinin kabülüne göre, nebula sıkıştıkça, halkalar teşkil etmeye başlamıştır. Oluşan halkaların giderek yoğuşması sonucu, gezegenler oluşmaya başlamıştır. Dolayısıyla iç gezegenler önce, dış gezegenler ise, daha sonra oluşmuştur. Kısaca söylersek, Laplace ın görüşüne göre Samanyolu, milyarlarca yıl önce, bir gaz ve toz kümesi idi. Ekseni çevresinde bir bulutsu, kütle çekimi etkisi altında çevresine gaz ve toz saçabilir. Esas kütleden uzaklaşan ve yine etkisi altında kalarak dönmeye, yani dolanıma devam eden kümeler zamanla yoğuşabilir. Gezegenler, bu esasa göre oluşmuştur. Bulutsu, ya da birleşme teorisi;uzun yıllar geçerliliğini korumuştur. Bundan sonra, gel-git kuramları diye ilme geçen, Laplace teorisini redetmeyen, fakat matamatiksel yanlışlıkların bulunduğunu doğrulayan bir dizi teori ortaya atılmıştır. Gel-git teorilerinin en güveniliri, ünlü İngiliz fizikçi ve gök bilimcisi James Jeans tarafından 1901 de ilri sürülenidir. Gerçi, matamatiksel olarak ispatı yapılmamıştır. Ancak yine de akla en yakındır. O na göre gezegenler ve Yer Güneş in çekim bölgesine girerek geçen bir gök cisminin, yan, yıldızın, çekim gücü etkisi ile, Güneş ten kopardoğı puro şekilli maddelerden oluşmuştur. Gezegenler ve Güneş sistemi Galaksisi ndeki diğer gök cisimlerinin Güneş ten koptuğu yani koparıldığı görüşü aslında söz konusu gel-git varsayımlarına dayanır. Ancak hem bu görüş de kanıtlanmış değildir, hem de, buna karşı savunulan, bir patlama-dağılma teorisi vardır. Güneş in manyetik çekim gücü, diğer Gökada cisimlerine göre, çok yüksektir. İlk evrede oluşmuş dev bir Güneş in nükleer enerji üretme evresinden sonra patlaması sonucu, farklı büyüklüklerdeki kütleler onun çekim alanına dağılıp, belli yörüngeler üzerinde dönmeye başlayabilirler. Bütün modern teoriler, bütün gezegenlerin, gaz ve ince toz bulutundan oluştuğunu Güneş in, ilk evrede bu tür bir madde topluluğu olduğunu kabul ederler. Ancak şunu iyi biliyoruz ki, evrenin sırrı, henüz çok bilinmeyenli bir denklem olma özelliğni korumaktadır. Güneş ve gezegenlerin aslı kızgın gaz ve toz kümesi de olsa, bilim ve teknik esasta var olup da bilinmeyenleri keşfetme çabasındadır. Örneğin nebulaların maddeleri nasıl oluşmuştur;ya da uzay nerede başlar nerede biter;daha sonrs ne başlar ve o da nerede biter gibi sonsuz denilen soruların cevabı henüz verilmemiştir. Ama bu güçlükler, müspet ilmi reddetmeyi gerektirmez. Çünkü ilim, sabırla düşünme-araştırma ve maraktan doğar;gelişir ve olgunlaşır. Peşin yargılar ve mistik düşüncelerin, objektif ilim kuralları arasında yer yoktur. Güneş sistemi elemanlarından biri olan Dünya, sahip olduğu başlıca üç doğal küreden oluşur. Bunlar ;katı yer kabuğu veya taşküre, yaklaşık %71 lik payı sularla kaplı bulunan suküre,800-900 km hatta dah çok seyrelmiş şekilde,8000 km yüksekliğe kadar devam eden, havaküredir. Bu doğal kürelerin hayat veren şartlar sunması, bitkiler-hayvanlar ve insanların, türemesi ve yaşamasını sağlamıştır. Coğrafi yeryüzü terimi ile tanımladığımız bu üç doğal kürenin kesişmesi, madde ve enerji değişimi sürecinin oluşmasına ve bu doğal süreç de, hayat imkanlarının doğmasına yol açmıştır. Yer, dıştan içe-yüzeyden merkezine doğru, başlıca üç farklı bölümden oluşur. 1-)Kabuk Bölgesi 2-)Manto Bölgesi a)Üst Manto b)Alt Manto 3-)Çekirdek Bölgesi a)Dış Çekirdek b)İç Çekirdek Bunlardan Kabuk bölgesi, yaklaşık 30 ile 40 km lik ortalama bir kalınlık gösterir. Bu değerler, yüksek sıra dağların derinliklerinde,70-75 km ye dek ulaşır. Okyanus kabuklarında ise, yaklaşık 5 ile 10 km ye iner. Yapısının, daha çok granit ve bazaltik olduğu kabul edilmektedir. Sismik hareketlerin odak noktaları, genel olarak bu bölge içindedir. Metalik madenler daha çok masif bir yapı gösteren granitik ve bazaltik bölgelerede doğal gaz ile hampetrol ve kömürler ise, bu kabuk içindeki tortul bölgelerinde rezerve olmuştur. Kabuk bölümün altında, deriniği 2900 km dolayında kabul edilen Manto yer alır. Yaklaşık 800-900 km lik dış bölüme dış manto,2000 kmye varan derinliğe kadarki bölüme ise, alt manto denilir. Radyometrik dalgalara uyarı vermesi nedeni ile bu bölümün de, katı yapıda olduğu kesindir. Teorik olarak, mantodan sonra, Yer in çekirdeği diye adlandırılan bölüm gelir. Artık bu bölge, akışkan-sıvımsı bir maddeden oluşur. Çünkü, elektrmanyetik dalgalara uyarı vermez. Bu bölge de, dış manto(kalınlığı 5000 km ye uzanır.)ve iç manto diye ikiye ayrılır. Böylece, üzerinde dolaştığımız katı bölgeden Dünya nın merkezine dek, ortalama 6370 km lik bir derinlik bulunduğu kabul edilmektedir.