Türk ün dışında, Kürt genel adıyla ayrı bir milliyet oluşturmaya çalışıp, bu yönde çaba sarf eden ayrımcı çevreler, öteden beri kendilerine bir tarih yaratma lüzumunu hissetmişlerdir. Bu grupların ileri sürdükleri iddialar, başlıca iki kaynakta toplanmıştır: Birincisi, M. Emin Zeki nin Trih-i Kurd-u Kurdıstan , ve ikincisi de, İhsan Nuri nin Tarih-i Rişeyi Nejad-i Kurd adlı kitaplardır. Söz konusu çevrelerin tarihimiz dedikleri hikayelerin ne olduğuna kısaca değinmek istiyoruz. Adı geçen kaynaklarda; milattan önceki tarihlerde Mezopotamya da tarih sahnesine çıkmış ne kadar topluluk varsa, hepsinin Kürt olduğu ileri sürülmektedir. Mesela isimleri tarihlerde anılan; Sümer, Subari, Asur, Guti, Lulu, Kusi, Kasit, Mitani, Nayri, Muşki, Halti, Mannai, Urartu, Cyrtii , Kimmer, Saka, Kardu, Med, Pers, Sasani v. s gibi kavimler, bu kaynaklara göre tamamıyla Kürt idiler. İ. Nuri ise kitabında, İran destanlarına konu olan efsanevi padişahlardan Cemşid ve Feridun dahil, gelmiş geçmiş bütün İran sultanlarının ve hanedanlarının , Kürt soyundan olduklarını ileri sürmektedir. Yine İhsan Nuri, Ermeniler in de Hıristiyan Kürt olduklarını ne yazık ki, yazabilmiştir. Aynı yazar, daha da ileri giderek Zerdüşt ün bir Kürt Peygamberi olduğuna, keza Nemrut un da Kürt asıllı olup, isminin Kürt lehçesinde ölümsüz anlamına geldiğine değinmektedir. Hazreti İbrahim in dahi Kürt olduğunu ileri süren yazar, delil olarak, İbrahim Peygamber in babası kabul edilen Azer in isim olarak manasının Kürtçe de ateş i ifade ettiğini belirttikten sonra, çizmeyi daha da aşarak, Hazreti İbrahim in neslinden olan, Allah ın son elçisi, ahir zaman peygamberi Hazreti Muhammed in bile Kürt asıllı olduğuna işaret etmektedir. Bir başka ayrımcı kaynak da, Nuh Peygamber in Kürt olduğunu iddia etmektedir. İddia sahipleri; Nuh un bizzat Kürt olduğunu, adının Kürtçe de yeni anlamına geldiğini, gemisinin oturduğu yerin adı olan Cudi nin de Kürtçe bir söz olduğunu, bunun Kürtçe de cıh di şeklinde geçtiğini ve yer buldu anlamını verdiğini beyan etmektedirler. Doğrusu, bu gibi iddialarla ne elde edileceği, nereye varılacağı merak konusudur. Bütün semavi dinlerde Nuh Aleyhisselam, İkinci Adem olarak kabul edilir. İnanca göre; Nuh ile birlikte dünya yeniden kurulmuştur. Gerek yeryüzünde mevcut bulunan ve gerekse tarihe gömülüp varlıklarından artık eser bile kalmayan bütün kavimler, kısacası bütün beşeriyet ; Nuh un üç oğlu olan Sam, Ham, Yasef ten türemişlerdir. Hayalcilerin yukarıda naklettiğimiz iddiasına dönelim tekrar. Bir an için, Nuh Peygamber in Kürt olduğunu farz edelim. O zaman ne olur? Gelmiş geçmiş bütün dünya milletlerinin, kavimlerinin, daha açıkçası yaşayan-yaşamayan bütün insanların Kürt olması gerekir. Değil mi? İşaret ettiğimiz gibi, Kürttürkleri nin menşei hakkındaki yakıştırmalar, siyasi amaç güden çevrelerden gelmiştir. Bunlar, Kürttürkleri ni Türk ten uzak tutmak için her yolu denemişlerdir. Adeta; Türk soyundan olmasın da hangi soydan olursa olsun zihniyeti içerisinde, soy kökü bulacağız diye, Türk Dünyası nın dışında her yerde arayış yapmışlar, İskandinav ülkelerine kadar uzanmışlardır. Ancak, elde ettikleri şey ise, sadece bir sıfır dır. Çünkü her şeyden önce, konuya yaklaşımlarında samimi değildirler ve dürüstçe davranmıyorlar. Bu şekilde hareket ettikleri için de, işin içinden çıkamıyorlar, çıkmaz lardan bir türlü kurtulamıyorlar. Giriş te de belirttiğimiz gibi; Kürttürkleri ni Türk kültürü tarih ve medeniyeti dairesi haricinde aramak boşunadır. Hakikatleri kabullenmekten başka çıkar yol yoktur. Çünkü güneş balçıkla sıvanamaz. Her şey meydandadır ve apaçıktır... Asıl mevzua geçmeden önce, pek çok kişiyi ister istemez tereddütler içinde bırakan ve kafalarda soru işaretlerinin yer etmesine yol açan bir hususa açıklık getirmek istiyoruz. Şöyle ki: Selçuklular dan önceki devirlerde acaba Anadolu da Türk unsuru var mıydı? Yapılan araştırmalar, Oğuzlar dan çok önceleri esaslı Türk unsurları olan Su lar ın, Sabir ler in, Kimmerler in, İdil Bulgarları nın, Hunlar ın Doğu Anadolu yu iskan ettiklerini, yine Kars ve Van taraflarında görülen Bulgar kütleleri ile Peçenek kıt alarının bu topraklara gelerek bölgeyi bir Türk yurdu haline getirdiklerini göstermektedir. Macar bilginlerinden Prof. Dr. Làszlò Rasonyi nin şu tespitleri de bu doğrultudadır: Yazılı tarihlerden önce de, binlerce yıl önce Çin de, Hindistan da, Mezopotamya da, Anadolu da ve Orta Avrupa da öyle kültür unsurlarına rastlanır ki, bunların hareket noktasını steppe kültüründe, yani Türkler in cetleri arasında aramak gerekir. Ancak bu zamanda onlara henüz Türk denmiyordu. Tarih sahnesine çıkan ilk Türk kavmi bilindiği gibi Su lar dır. Bazı kaynaklara göre Su Türkleri, M. Ö.7000 ile 625 tarihleri arasında varlıklarını sürdürmüşlerdir. Kurdukları imparatorluğun sınırları ise; Çin hududundan, Afganistan, Kafkaslar, Anadolu, İran, Suriye, Filistin ve Mısır kapılarına kadar uzanmaktaydı. Günümüzde, ilim adamlarının üzerinde ehemmiyetle durdukları konu, Kürttürkleri nin Sakalar ın ahfadı olabilecekleri konusudur. Bizce de en isabetli görüş budur. İncelememiz bu yönde sürecektir... Tarihi kayıtlara göre; Azak denizi çevresindeki Kimmerler i yurtlarından çıkarıp kovalayarak ilerleyen atlı göçebe Saka Türkleri, ilk önce M. Ö. 680 yıllarında Kafkas geçitlerinden aşıp Kür Irmağı boylarına yayıldılar. Arkasından gelen yeni ve daha güçlü Saka göç kolları Aras boylarını da ele geçirip Urmiye gölüne varınca Azerbaycan a yerleştiler. Az sonra da bütün Anadolu, Suriye ve Filistin e yayılarak, İran ı da haraca kesip kendilerine bağladılar. Doğuda Çin den batıda Tuna boylarıyla Karpatlar a, kuzeyde Sibir den, güneyde Mısır kapısı Sina ya değin Asya ve Avrupa topraklarına hakim olarak; dünyanın bilinen en ulu ilk geniş imparatorluğunu kuran Sakalar a Asurlular Aşkuzai/ Askuzai ve İşkuza , bazen de Asagarta/Sakarta/Zakarti/Zakruti/Zikirtu ; Yahudiler in Tevratında Aşkenaz ; Eski Yunanlılar Scythe , hükümdarlar boyuna Sokolot ve sonraları Sak/Saka ; İranlılar Saka ; Hintliler Sakya ve Çinliler de hükümdarlar sülalesine göre- Su ve Se diyorlardı. Kaşgarlı Mahmud un Divan-ı Lügati t Türk ünde anıldığı gibi, Tanrı dağlar bölgesindeki Şu/Su sülalesi, M. Ö. 8. yüzyıldan beri Sakalar ın hükümdarlar sülalesi idi. Herodot un anlattığı gibi, bütün Asya ya hakim olan Sakalar ın en güçlü ve en ulu hükümdarları Madova/Madyes adlı cihangirleri M. Ö. 625 yıllarında İranlılar tarafından Urmiye gölü yanında maiyetiyle birlikte hile ile öldürülmüştü. Bunun üzerine başsız kalan Sakalar ın Ön Asya hakimiyeti sona ermiş, kendilerini toparlayan uruklar Aras boylarına çekilerek, Kafkaslar üzerinden ana kolla bağlılıklarını sürdürmüş; saldıran İran lı Med orduları karşısında yolları tutulup çekilemeyenlerin, Dicle solunda, Zap suları ile Van Gölü arasındaki çok dağlık ve balkanlık bölgede tutunarak, Karduk ismiyle yad edilip bugünkü Kürttürkleri nin ataları oldukları, çok kuvvetli belgelerle sabittir. Bugünkü Kürttürkleri nin meskun bulundukları bölgeler, eski çağlarda hep Sakalar ın yurdu olarak adlandırılmıştır. Yunanlı tarihçi ve coğrafyacı Arrianos un İskender çağında Sakasin diye andığı Ağrı Dağı, Gence ve Gökçe göl çevresindeki Sakalar kolunun yurdunu, Amasyalı tarihçi Strabon (M. Ö. 60- M. S. 20) Sakasen , Romalı tarihçi Plinius (MS. 23-79) Sakassun ve M. S. 150 yıllarında eserini yazan Yunanlı coğrafyacı Potelemeus da Sakapen diye tanıtıyor. Ermeni tarihçisi Khorenli Movses, Hayasdan Tarihi adlı eserinde ; Gökçe göl çevresiyle doğuda Hazar denizine değin Aras boylarının ilbeğliği verilen yerli hanedana Si-Sak veya Si-Uni denildiğini; İranlıların ise, daha gerçek şekliyle Si-Sakan adını verdiklerini bildiriyor. Bir başka Ermeni tarihçisi Vardabed Egiş Elize, Mamıkonlu Vardan ile Armenyalılar ın Savaş Tarihi isimli eserinde; Kafkaslar kuzeyinden aşıp (M. S. 445 yılında) gelen Hunlar ın Ağwan-Eli ülkesindeki Bala-Sakan a başbuğlarıyla birlikte yerleştiklerini bildiriyor. Khorenli de, Udi eyaletinin komşusu olarak 413 yıllarında, İncil in yerli dile çevrilmesi sırasında da Bala-Sakan sancağı anlatılıyor. Yukarıdaki Ermenice kaynaklarda anlatılan Bala-Sakan sancağı, Doğu-Karabağ da ve Gence nin güneydoğu yanında bulunuyordu ki, göçebeler için en güzel bir kışlak yer sayılırdı. 645 deki ilk İslam fethinden 1597 de Şerefname nin yazılışına değin Aras-Kür/Aran Ülkesi nde, eski Sakalar ın torunları olan göçebe Kürttürkleri nin tanındığını görmekteyiz. Kuzeylerindeki Dağıstan-Macar Kürtleri gibi ana dillerini bırakmadan, Türkçe konuştukları anlaşılan Kür-Aras/Aran Kürtleri, Ortaçağ da iki yerli ve bir de göçmen sülale çıkardıkları için bile ayrıca incelemeye değer. Müslüman Şeddadlılar ile Eyyublular ve Hıristiyan Kolu Uzunoğulları gibi üç ünlü sülale, Saka Türkleri nin torunları olan bu Kür-Aras Kürtleri nden çıkmıştır. Ünlü İslam bilgini Belazuri (...?-897), Fütuhü l Büldan adlı eserinde; 645 yılındaki Arap fetihlerini anarken, yerli kaynaklara da dayanarak, Arap ordusunun; Sakasın/Sagasın , Moski-Van , Ud gibi sancak ve kasabaları kolayca zaptettiğini, ancak bu arada, Ekradü l Bala-Sacan denilen göçebelerin Araplar a karşı koyup savaştıklarını yazmaktadır. Kendilerini, 5. yüzyılda Avrupa ya hakim olan Hun Türkleri Hükümdarı Atilla nın torunları sayan ve Macarlar dan önce Erdel bölgesine yerleşmiş olup bugün Macarca konuşan Sekel Türkleri arasında da bir Kürt topluluğu yaşamıştır. Barabàs Samus, Székely Oklevéltàr isimli kitabında, 1505 yılında Sekeller in Medgyes oymağının bir tiresi olan Kürt ler in tanındığını bildirmektedir. Prof. Dr. Làszlò Ràsonyi de Sekel ler içindeki Kürttürkleri nin mevcudiyetinden bahsetmektedir. Bu açıklamaların ışığı altında, pek çok kişiye karanlık gibi gözüken ve aslında hiç de öyle olmayan Kürttürkleri nin ilk çağlardaki durumunu veya menşeini daha açık bir şekilde aydınlığa çıkarmak için; Saka-Kürt ilişkisine dair, üzerinde duracağımız birkaç önemli nokta daha vardır. Bilindiği gibi Kürttürkleri ne Ön Asya da, M. Ö. 7. yüzyılda Sakalar ın Kafkaslar üzerinden Aras ve Dicle boylarına yayılmalarından sonra rastlanılmaktadır. İslam tarihi coğrafyası üzerinde otorite olarak gösterilen V. Minorsky, Kürttürkleri ile ilgili olarak Brüksel de 1938 yılında yapılan Milletlerarası 20. Müsteşrikler Kongresi nde, Kürtler in Med-İskit menşei nden geldikleri yolundaki tebliği ile İslam Ansiklopedisi nde yer alan Kürtler isimli yazısındaki fikrini düzeltmiş ve Kürt adına Ön Asya da M. Ö. 7. yüzyılda Saka/İskit göçünden sonra tesadüf edildiğini belirtmiştir. İhsan Nuri de ; Kürtler den söz eden bazı tarihçiler, Kürtler in M. Ö. 650 yılında Kürdistan a gelmiş olabileceklerini belirtirler demektedir. Ermeni tarihçileri de Kürttürkleri nin menşeini Saka/İskit Türkleri ne bağlamaktadırlar. Bu hususa dair düşünceleri şöyle: Hazar denizinin ötesinde bulunan ve Türk diye adlandırılan İskitler , kitle halinde Pers ve Medya ülkesine akın ettiler, birçok yerleri ele geçirdiler ve buradaki inançları benimseyerek din ve dil yönünden onlara benzediler. Bunlar arasından birçokları Med prensleriyle birleşerek Karduklar la Mosklar ın sınırları içindeki Ermenistan a akın ettiler, bu ülkeleri ele geçirdiler ve buralara yerleştiler. Arşak Safrastyan adlı bir Ermeni de, Londra da Kürttürkleri hakkında yazdığı İngilizce kitabında, bunların atalarının yaman savaşçı İskit okçuları olduğunu, itiraf etmiştir. W. E. Allen, Gürcü Kavminin Tarihi adlı eserinde, Kürttürkleri hakkında şu hükmü veriyor: Kürt adı; dağlarda yaşayan ilkel ve karışık bir ırktan bir grup aşireti kapsar. Bu aşiretler, muhakkak ki bünyelerinde İskit ve Kimmer istilaları çağından kalma bir takım unsurların torunlarını taşırlar. Ve Ksenofon un Fırat la Aras ın yukarı vadilerindeki aşiretlere verdiği Karduk lar adı, bu adın çeşitli biçimleri arasındaki tarihi bağı gösterir. Karduklar adı ile anılan topluluk, bilindiği gibi Sakalar ın bir koludur. Bunlardan ilk bahseden Yunanlı Ksenofon dur. Ksenofon M. Ö. 401 yılında, gördüğü bu Türkler hakkında bize çok kıymetli bilgiler vermektedir. Ksenofon a göre Karduklar , İranlılar a son derece düşman olup, dil, giyim-kuşam ve silahlar bakımından da İranlılar dan tamamen ayrı özellikler taşımaktadırlar. Karduklar ın İranlılar a olan bu düşmanlığı, belki de Saka-İran mücadelelerinden ve daha çok, bu mücadeleler sırasında bir hileye kurban giden Sakalar ın başbuğu Alp Er Tunga nın öldürülmesinden (M. Ö.625) ileri geliyordu. Ne olursa olsun, akla gelen budur ve muhtemelen Ksenofon un da dediği gibi Karduklar ın İranlılar a karşı uyguladıkları imha harekatı, evveliyatın temelinde yatan intikam eseridir. Ksenofon un beyanına göre; Karduklar ın en iyi silahları yaydır. Bu yayların uzunluğu da aşağı yukarı üç kol uzunluğundadır. Hele ok atmada çok mahirdirler ve her ok atışlarında sol ayaklarıyla basarak kirişi ta yayın sonuna kadar çekerlerdi. Attıkları oklar iki kol uzunluğunda idi... Dikkat edilecek olursa, yayı sol ayakla gererek ok atma adeti, İskit/Saka larda görülmektedir. Karadeniz kuzeyindeki İskitler den kalma M. Ö. 4. Yüzyıla ait bir gümüş tabak üzerinde, atçı bir kavme mahsus kemerli çekmen ve gövdeye sıkıca gelen uzun pantolonla uzun saçlı erkeklerden birinin sol ayağının yardımıyla yayı kurduğu resmedilmiştir. Şayet Sakalar ın Ön Asya ya akınlarından sonra, Karduklar ın tarih sahnesine çıktıkları göz önüne alınacak olursa, bunların Sakalar ile birlikte, bugün Türkistan diye anılan Orta Asya dan geldikleri anlaşılır. Günümüzde dahil Doğu Türkistan da kadim bir Türk boyu Kurtuk adını taşırken, Tiyanşan ın güneyinde Karduk isimli bir Türk köyünün mevcudiyetinden de haberdarız. Kelime olarak, Kardu Türkçe dir. Kaşgarlı Mahmud bunu, zemheri sıralarında su üzerinde yüzen fındık büyüklüğündeki buz parçaları şeklinde izah etmiştir. Karduk Türkleri nin torunları olarak gösterilen bu günkü Kürt boyunun isminin de Türkçe de, yatkın kar , sertleşmiş kar anlamına geldiği ileri sürülmüştür. Karluk adıyla yad edilen bir Türk zümresini de burada zikretmek yerinde olur. En eski Saka lardan kopup gelerek Mezopotamya da üstün bir medeniyet yaratan Sümer Türkleri ne ait, yaklaşık M. Ö. 2000 tarihli iki eşik taşında geçen Kar-da-ka memleketinin ismi de, doğrusu anılmaya değer. Driver e göre, Kar-da-ka memleketi, Van Gölü nün güneyindeki Su taifesi nin yanında bulunuyordu. Şerefname de Bitlis bölgesinde bir Suy Kalesi nden bahsedilir. Sakalar ın en eski ve asıl adının Su olduğunu hatırlayacak olursak, bu bilgiler bize Kürttürkleri nin ataları olarak kabul edilen Karduklar ın Türklüğü hakkında önemli ipuçları veriyor. Ayrıcalık davası güden çevrelerin de Kürttürkleri nin menşeini Sakalar a dayandırmaları, üzerinde önemle durulması gereken bir husustur. Prof. Reşit Yasemi, Mecelle-i İran daki (9. sayı) Dillerin Dirilişi başlıklı makalesinde şunlar yazıyor: Doğubilimciler Kurti lerin yurdunu İran ın doğusu diye gösteriyorlar. Bu taifenin ilk bölümünün İran ın doğusundan geldiğini ve Sakarti olduğunu, bunlara Asurlular ın Zakruti dediğini belirtiyorlar. İhsan Nuri de bu görüşe içtenlikle katılıyor ve şöyle diyor: Kurtiler in en cesur taifesi olan Zakruti ler, Sakarti lerin adını andırır ve Sakarta-Zakarta-Bakarta adları benzerlik gösterir. Bu Sakartiler, Kurti ler den idiler. Yerleri İran ın doğusu olarak gösterilir. Hangi tarihte Zagros dağlarından geldikleri tam olarak bilinemiyor. Zagrosların doğu eteklerinde ve Erbil yöresinde yerleşmişlerdi. Adlarını da Zagros dağlarına vermişlerdir. Zagros, Zagrut adları birbirinin hemen hemen aynıdır. Guti, Kusi, Mitani v. s. gibi toplulukların Kürttürkleri nin ataları oldukları görüşü üzerinde ısrarla duran İhsan Nuri, bunların da menşeini Saka Türkleri ne dayandırıyor ve şunları vurguluyor: Acaba, Kürtler in ataları olan Guti, Kusi, Mad ve Mitaniler, Pars taifesiyle aslında Sakalar dan mı idiler? Eskiden Sakalar ın sınırı Türkistan ve Moğalistan ın doğusunda ve Afganistan ın güneyinde, şimdiki İran da Mazenderen denizinin batısında diye gösterilmiştir. Aslında Toroslar a dek uzanmıştır. E. Herzfeld, Asagarta dediği Sakarta lar ı Kürtler in ataları saymaktadır. Bazil Nikitin de; Sagartalar, önce Seistan da yaşıyorlardı.. Bunların adı bir gart unsuru taşıdığına göre belki de bunu, tahlil edilen benzeri köklere yaklaştırmak mümkündür demektedir. Yine Bazil Nikitin, Asurlular ın Kimmerliler ve İskitler için manda sürüleri tabirini kullandıklarını zikretmektedir. Dikkate şayandır ki, Sakalar/İskitler in günümüzdeki torunları olarak kabul edilen Kürttürkleri nin konuştukları lehçede kullanılan sak kelimesi, manda yavrusu anlamına gelmektedir. Bu çok enteresan bir benzerliktir. Yine Kürttürkçesi ndeki sakol kelimesi de, çelimsiz, zayıf, değersiz hayvan manasında kullanılır. Sibirya nın kuzeyinde yaşayan Yakut Türkleri, bugün bile kendilerine saka derler. Cengiz Han ın ilk dayandığı kabilelerden biri de sakait adını taşıyordu. Altaylar da yaşayan sakay adlı bir Türk kabilesinin varlığı da bilinmektedir. Aristov, bu sakay kabilesi ile Kırgız Türkleri nin sakay boyunu, eski Sakaylar dan arta kalan oymaklar olarak kabul etmektedir. Orta Asya dan Anadolu ya kadar olan geniş sahada ve Kürttürkleri arasında, sak veya saka adı yahut bunun ekler almış şekilleri yada bu ismin bozulmuş hallerini, yer adı olarak gördüğümüz gibi, aşiret isimlerinde de görmekteyiz. Van Tarihi nde zikredildiğine göre, Celali diye adlandırılan kabilelerden biri Sakan adını taşımaktadır. Kürttürklerini etraflıca anlatan Şerefname de, Şakaki adıyla bir aşiret zikredilir. S , Ş değişimi ile bunun Sakaki yada Şakaki olması muhtemeldir. Osmanlı arşivlerinde de zikredilen bu aşiretin iskan ettiği yerler şöyle gösterilir: Kilis, Diyarbekir, Erzurum, Musul, Halep, Çıldır, Hısn-ı Keyf Sancağı , Aksaray Sancağı, Kars, Van Eyaleti, Hakkari Sancağı, Mardin, Rakka, Ergani . Günümüzde, bu aşiretin bir bölümü Van dolaylarında meskun iken, büyük bir kısmı da İran topraklarındadır. Meşhur Simko İsmail Ağa nın mensubu ve reisi bulunduğu aşiret buydu. Yine bu aşiretin Tunceli nin Pertek ve Çemişkezek İlçelerinde Şekakan adıyla anılan kolları bulunmaktadır. Şerefname de zikredilen bir diğer aşiret de Sekran dır. Tunceli de bu adı andıran bir Sekaran aşireti mevcuttur. İran daki aşiretlerden biri Sekur adını taşırken, küçük Lor aşiretlerinden bir kabile de Sekevend adıyla yad edilir. Farsça -vend eki kaldırılırsa, Seke kalır ki, Saka ile aynıdır. Ayrıca Sekili aşireti de, daha önce sözünü ettiğimiz Sekel lerin hatırasını saklar. Osmanlı arşivlerinde de Saka adının değişik şekilleriyle yad edilen bir hayli aşiret ve cemaat vardır. İşte birkaç misal: Sekatelli : Mardin Sancağı, Rakka Eyaleti, . Sekenli : Rakka, Diyarbekir, Erzurum, Kaş Kazası , . Seker : Haleb, Maraş, Kiğı Sancağı Yeni İl Kazası , Sakamehmedli : Zülkadriye Kazası , Tarsus Sancağı . Sakaratlı : Günyüzü Kazası , Kırşehir Sancağı, . Sakcalı : Maraş, Kırşehir ve Bozok Sancakları, . Saklı : Gelibolu Sancağı Sake : Dimetoka Kazası Şerefname de Sakaman hükümdarlarından söz edilir ki, bu Sakaman bugün Tunceli de bir nahiyedir ve Sağman adını taşımaktadır. Sakaman ın -man ı mübalağa ekidir. Karaman, şişman, kocaman v. s. gibi. Önündeki Saka ise, bildiğimiz Saka nın kendisidir. Yine Erzincan da ve Erzurum da Sekman adıyla yerler vardır. Siirt te Saka , Ahlat ta Sak , Muş ta Sakavi , Bingöl de Sakaviran , Artvin de Sakalar , Tunceli de Sakarat , Palu da Sekarat , Diyarbakır da Sakar , Bismil de Seko , Lice de Sağatan , Hakkari de Sekan v. s. gibi köy isimleri hep eski Saka Türkleri nin günümüzde yaşayan bakiyeleri olarak kabul edilir..