Antik Çağ filozoflarından Matrix filmine kadar geçen süreçte birçok düşünür gerçekliği sorguluyor. Gerçeklik diye bir şey var mı? Yoksa gerçeklik, algılarımızın ve duyularımızın bir ürünü mü? Wesley Snipes'ı ünlü vapan Demolition Man filminde başrol oynayan Sylvester Stallone, Sandra Bullock'la ilişkiye girmek istediğinde siber seks duvarına çarpmıştı! Gariptir, 2030'ların anlatıldığı geleceğin dünyasında tensel temas iğrenç bir şey olarak kabul ediliyordu ve cinsel ilişkinin yerini özel başlıklar takmayı gerektiren sanal cinsellik almıştı... Peki, Hollywood haklı çıkar mı dersiniz? Hayatımız sanal gerçekliğin basit bir parçası olur mu? Yoksa tatlı bir rüyada mıyız? İşin kolayına kaçarak, "Zaten bir hayal alemindc yaşıyoruz" diyebiliriz ve herhalde görünüşte haklı oluruz: Bir düşünelim, reklam panoları her yerde... Şirketler hangi ürünü satın alacağımıza bizim yerimize karar veriyorlar: "Beyazlar hiç olmadığı kadar beyaz"ken, "çok ünlü" olduğu söylenen şarkıcıların radyo anonslarına göre ilk ona giren şarkılarını dinliyoruz. Keanu Reeves ve Carrie-Anne Moss'un oynadığı Matrix fılminde ise, bütün 20. yüzyıl dünyası bir bilgisayar simülasyonundan ibaret. Sadece gören hayvan olmak Ancak meselenin başka bir yönü var... Her ne kadar kendimizi bilgisayar oyunları oynamaya kaptıracak olsak bile, gerçek dünyada acıkıyor ve susuyoruz. İşte bir elma! Orada, masanın üstünde duruyor. Kırmızı elmayı görüyoruz ve elimize alsak sert ve etli olduğunu da anlardık. Elmadan hala şüphemiz varsa ısırır, afiyetle yiyerek emin olurduk. Gerçeklerden kopmamız imkansız gibi. Peki, neden insanoğlu sanal gerçeklikler icat etmeye bu kadar yatkın? Belki bunun ipucu, biz insanların fazlasıyla görsel hayvanlar olmasında yatıyor: Bizler iyi göremeyen köpekler gibi etrafı koklayarak dolaşmıyoruz. Kör yarasalar gibi ultrasonik ses dalgalarıyla karanlıkta yolumuzu bulmuyor ya da yılanlar gibi durmadan dilimizi çıkararak hava sıcaklığım ölçmüyoruz... Bizler, yağmur ormanlarında meyve arayan atalarımızdan kalma üçboyutlu yön bulma yetimizi kullanıyoruz. Meyvelerin çürük çarık olup olmadığını anlamak için yetkinleşmiş gözlerimizle dünyayı renkli görüyoruz ve mesafeleri ölçmek için de perspektif algısına muhtacız. Kısacası, bilgisayar simülasyonlarına eğilim duyuyoruz. Zaten tek yaptığımız, gerçek ormanlar yerine sanal ortamlarda, örneğin büyük şehrin beton yığınlarında yaşamak. Peki bunun bilimsel bir açıklaması var mı? İtalyan genetikçi Edoardo Boncinelli'ye göre var: Bizim duyularımız dünyayı görmüyor, dünyayı sorguluyor. Dolayısıyla biz de yalnızca cevabını bilmek istediğimiz soruları soruyoruz". Homo sapiens'in algıda seçici olduğunu vurgulayan genetikçi, görsel seçiciliğimizi de örneklerle açıklıyor: "Kurbağanın gözlerinde, yalnızca bir sineğin geçtiğini gördüğünde devreye giren algılayıcılar var. Bizim beyin ka-buğumuzda ise, sadece yatay çizgiler görünce harekete geçen bazı hücreler bulunuyor. Demek ki, Homo sapiens sadece dikkat ettiği bir şeye bakıyor ve yalnızca dikkat ettiği şeyi görüyor. Galiba Bakıyorsun. ama görmüyorsun deyişi de buradan geliyor. Yanılsamanın bilimi Son zamanlarda yapılan araştırmalarda , dikkatin, algının hem temeli hem de önceli olduğu keşfedildi. Üstelik dikkat pasif bir edim değil, tersine aktifti; yani insan özellikle dikkat etmediği hiçbir şeyi fark etmiyordu. Örneğin, Topkapı Sarayı'ndan. Haydarpaşa Liman'na baktığımızı düşünelim; Görüş açımızın sol köşesinde bir yerlerde Kızkulesi, sağ köşesinde, uzaklarda ise Kadıköy bulunacaktır. Oysa büyük İhtimalle, biz sadece tam karşımıza düşen gemileri ve turuncu vinçleri "göreceğiz". Özellikle dikkat etmediğimiz sürece. Kızkulesi gibi göz ucunda kalan hiçbir şeyi ayırt edemeyeceğiz. işte görsel algıda seçicilik dedikleri bu. Tam da bu noktada bir bilgisayar oyununu ele alalım. Hatta bu, özel gözlükler takarak içine dalabildiğimiz tam bir sanal gerçeklik ortamı olsun... Karanlık koridorlarda elinde pompalı tüfeğiyle ilerleyen bir deniz piyadesiyiz. Gerçi sanal gözlüklerle uyumlu değil, ama piyasaya geçenlerde çıkan Doom 3 oyunu böyle bir ortamda geçiyor ve insanı ekrana mıhlıyor. Çünkü bütün o ani hareketler, ses ve ışık oyunları dikkatimizi çekiyor istesek de oyundan kolay kolay kopamıyoruz. Bunun kökeni yine atalanmızın yaşadığı yağmur ormanlarına uzanıyor. Orada da en ufak sesi, ağaç dallarından avlanan bir jaguar çıkarıyor olabilirdi! İşte bu yüzden, bizler ani hareketlere, seslere, parlak ve sıcak renklere tepki veriyoruz ve yine bu yüzden, modern bilgisayar oyunları ya da Yıldız Savaşları filmleri bizi çok etkileyebiliyor.