Laikliğin anayasaya girişinin yıldönümü Bugün Türkiye Cumhuriyeti açısından çok önemli bir ilke, temel bir kavram olan "laiklik ilkesinin" Anayasaya girişinin yıldönümü Osmanlı Devleti'nin yıkılması ile, onun temelleri üzerine kurulan genç Cumhuriyet, tamamen farklı kuruluş ilkelerine dayanıyordu. Tek kişinin egemenliği yerine "milletin egemenliği"; aileden geçen yöneticilik esası yerine "seçimle gelen yöneticilik" anlayışı; halkın oylan ile seçilen tek Meclis'in üstünlüğü, hiç şüphe yok ki, hepimizin bildiği gibi bu yeni devletin temel unsurlarını oluşturuyordu. Bu devletin bir özelliği daha vardı. O da, eskisi gibi din kurallarının ağırlıkla uygulandığı bir devlet değil, kaynağını halkın iradesinden alan kurallarla yönetilen bir devlet oluşu. Bu biliniyordu. Ancak, bu ilkenin anayasa hukukunda geçerli olan adı, daha yerine konmamıştı. 5 Şubat 1937'de, 1920'lerden beri, yeni kurulan devletin en önemli özelliklerinden biri olan bu husus, Anayasa'ya eklendi. Ve Türkiye devletinin "laik" olduğu vurgulandı. O günden beri de laiklik, Türkiye Cumhuriyeti'nin en önemli niteliklerini oluşturan ilkelerden biri olarak, tüm anayasalarımızda yer almaktadır. Gerçi, o günden bu yana, bu ilkelerin her biri çok yoğun tartışmalara neden oldu ve bir bölümünü bazen bir dönem için, bazen çok uzun bir süre için rafa da kaldırdık. Örneğin, bazen "insan hakları anlayışını" rafa kaldırdığımız dönemler oldu. Bazen "demokrasiyi, bazen "hukuk devleti anlayışını". Çok uzun bir dönemden beri de, "sosyal devlet" niteliğinin uygulanıp uygulanmayacağını; arük dönemi geçmiş bir kavram olup olmadığını tartışmaya başladık. Hatta devletin "sosyal" olmasını istemek, bunu ileri sürmek, ciddi bir zaaf, oy kaybettirecek bir unsur olarak da kabul edilmeye başlandı. Ama, "laiklik ilkesi" halen, Cumhuriyetin dayandığı en önemli ilke olarak varlığını sürdürmektedir. Laiklik deyince, Türkiye'de üzerinde en fazla oynanan kavramlardan, maddelerden biri olduğunu unutmamak gerekir. Bugüne kadar, neler ileri sürüldü. Kimileri, laikliğin bir Hıristiyan icadı olduğunu, islam'la bağdaşmayacağını ileri sürdüler. Kimileri, kişinin laik olamayacağını söyledi. Başkaları, "laikcilik" diye kavramlar geliştirdi. Diğer bazıları, laikliğin, "din ile Devletin birbirlerinden tamamen ayrılması, nerdeyse birbirleri ile hiç ilgilenmemeleri" anlamına geldiğini iddia ettiler. Kimileri, laikliği, "din ve vicdan özgürlüğü" olarak tanımladı. Oysa, laiklik ilkesi bunların hem hepsini ifade ediyor, hem de hiçbirini. Laiklik ilkesi, öyle bir takım "ben merkezci" batı düşünürlerinin söylediği gibi, sadece Hıristiyan düşüncesi ile bağdaşabilecek bir kavram değil. Öyle olmadığını Türkiye Cumhuriyeti gösterdi. Türkiye Cumhuriyeti, laiklik ilkesinin, bir islam ülkesinde de geçerli olabileceğini açıklıkla gösterdikten sonra, bir de şu gerçeği ortaya koydu. Çok farklı uluslann, dinlerin, mezheplerin bir araya gelip bir devlet kurmaları, birbirlerini ortadan kaldırmanın yollarını aramamaları için, "laiklik ilkesi" en önemli yapıştırıcı, en önemli kurucu ilkelerden biridir. Bu kadar önemlidir. Peki, madem, bazılarının iddia ettiği gibi, laiklik, "din ile devletin tamamen ayrılması, birbirlerini hiç tanımamaları" anlamına gelmiyor, o halde nedir anlamı? Diğer bir söyleyişle, laikliği nasıl tanımlayabiliriz? Avrupa devletleri, yüzyıllar boyunca, dinin boyunduruğu altında yaşadı. Din, onlarda "papa" ve "papalık" görüntüsü altında kavramlaştı, "maddileşti". Ve yüzyıllar boyunca, bu maddi gücün baskısı, etkisi altında yaşadılar. Laiklik anlayışı ve uygulaması da, bu yüzyılların bir sonucu olarak ortaya çıktı ve şu anlama geldi; "Laiklik, devletin, devlete egemen olan kuralların, din kuralları olmaması, dinin etki ve egemenliğinde olmaması, kısaca devletin dine dayalı olmaması anlamına gelir". Ve başka hiçbir anlama da gelmez. Bu özelliği ile, düşünce özgürlüğünün, din ve vicdan özgürlüğünün, demokrasinin, hukuk devletinin temeli olmuştur. 66 yıl önceki 5 Şubat'in önemini, "Ortadoğu'da bir model oluşturuyoruz" dediğimiz bugünlerde bir kez daha anlıyoruz.