Mi'raç ruhani mi? Cismani mi? veya ruh maal ceset mi? Mi'raç mevzuunda sabit ve köklü üç müteala vardır: 1) Mi'raç, ruhiyle ve uykuda olmuştur, 2) Mi'raç, ilamaşaallah semalara kadar hem ruhuyla, hem cismiyledir, 3) Derler ki; Resul-ü Ekrem cismiyle Mescid-i Aksaya kadar gitti. Oradan semalara kadar menamen yani; uykuda gitti diyenler. Bunlar, uykuda gitti diyen-ler esasen, mi'racı inkar etmiyorlar. Uykudadır, fakat bu bizim uykumuzdan başkadır. Çünkü Efendimiz , "gözüm uyur, fakat kalbim uyumaz." buyuruyor. Uykusu başka olan Bu İnsanın, uykuda mi'racıda bizim anladığımız manada rüya görmekten çok başkadır, derler. 1) "Mi'raç, ruhiyle ve uykuda olmuştur" diyenlerin delilleri şunlardır: Üç delilleri vardır: 1) Mi'raç münasebetiyle nazil olduğu kavi bir zan ile zannedilen: "... Gerek Mi'raçta sana gösterdiğimiz temaşayı, sırf insanları deneme vesilesi kıldık." ayet-i kerimesidir. Hz. Aişe ve Hz. Muaviye : "ayetteki rüyadan maksat, Mi'raç rüyasıdır." derler. "Mü'minlerin imanı artsın, müteredditler de girdikleri gayyaya gitsin, diye bu rüyayı gösterdik." İşte bu rüyadan maksat mi'raç rüyasıdır dediler. 2) İbn-i İshak'ın Hz. Aişe'dan naklettiği; "... Resul-ü Ekremin cesedi o gece hiç kaybolmadı. Lakin O'nu ruhuyla götürdü" Başka bir rivayette ise "... Resulullahın cesedini ben hiç o gece kaybetmedim." Buda gösteriyor ki, Efendimiz mi'raca rü'yasında ve ruhu ile gitti. 3) Resul-ü Ekrem mi'raç hadisinde, hususuyla İmam-ı Şerik'in naklettiği hadisi şerifte: "... Bir aralık ben Hicir de uyuyordum." Demek ki uyurken mi'raç yaptı, hükmü istimbat edilmektedir. Bir başka rivayette ise yine Şerik: "... O, Mescid-i Haram da uyku halinde idi." cümlesini rivayet eder. Ve yine Şerik'in naklettiği mi'raç hadisinin sonunda; "... Uyandım ve kendimi Mescid-i Haramda buldum." ilavesi vardır. Bu hadisi şerifdeki cümlelere dayanarak; demek ki, mi'raç uykuda, rüya ile ve ruhi ile olmuştur dediler. Burada hemen şunu ilave edelim ki, Şerik, Buhari ve Müslim'in ricalindendir. Fakat hafız olmadığı için hadisleri karıştırır. Şerik hakkında bu mutalaayı İmam-ı Müslim söylüyor. 2)- Mi'raç, ilamaşaallah semalara kadar hem ru-huyla, hem cismiyledir, diyenlerin delilleri; 1) Cumhur-u sahabe, tabiinin büyük imamları ve ondört asırdan beri cumhur-u ulemanın mi'racın ruh- maal ceset olduğuna inanırlar. Mi'racı pek çok sahabi nakleder: İmam Kastalani : yirmialtı sahabi zikreder. Suyut-i yirmibeş sahabi zikrediyor. Bunların arasında efadel sahabede var. Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömer, Hz. Ali, Hz. Cabir, Hz. Huzeyfatül Yemani, Ümm-ü Hani, Ümm-ü Seleme, Abdullah İbn-i Ömer, Abdullah İbn-i Amr, Abdullah İbn-i Abbas, Hz. Enes b. Malik, Übey İbn-i K'ab, Cabir b. Abdullah, Semure İbn-i Cündüb, Şeddad İbn-i Evs, Malik b. Sasaa, Ebu Ümame, Ebu Eyyüb-ül Ensari, Ebu Habbe, Ebuzer, Ebu Said-ul Hudri, Ebu Süfyan, Ebu Hureyre, Esma Bint-i Ebu Bekir Ruhani diyen sahabi, Hz. Muaviye ve doğru ise, Hz. Aişe gelir. Eazım-ı Sahabe, ruh- maal ceset olduğunu kabul eder. Fikirlerini izhar ederler. Bunların başında; Hz. Ebu Bekir, Hz. İbn-i Abbas, Hz. Cabir, Hz. Enes, Huzeyfet-ül Yemani, Ümm-ü Seleme, Hz. Ömer ve bunların başında bu mevzuda iddialı, Hz. Abdullah İbn-i Mes'ud gelir. İsmini duyduğumuz diğer ashab, fikrini izhar etmez. Fakat Efendimiz, "ben ruhumla mi'raç yaptım" demedi ki, fikirlerini izhar etsinler. Binaenaleyh onlarda mi'racı ruh- maal ceset kabul ediyorlar deriz. İkinci tabiin asrında; Dehhak İbn-i Merahim, Katade İbn-i Deame, Said İbn-i Cübeyr, İkrime, mücahid, İbn-i Cüreyc, Hz. Aişe'nin bizzat Tilmizi olan Mesruk b. Ecda, bütün bunlar, ittifakla mi'racın ruh- maal ceset olduğunu kabul ederler. Bunlar tefsirci ve hadiste mühim kanalların başında imamdırlar. Daha sonra fukaha ve imamlar asrına mesele geçince, imamların bu mevzuda hiç bir fikir; aksine, iddia etmediklerini görüyoruz. Cumhur-u ehl-i ilm-i Kelam da mi'raç ruh- maal cesettir derler. a) İbn-i Ebi Hatim, Beyhaki, Tabaraninin nakletti-ğine göre; Evs b. Şeddat naklediyor: Hz. Ebu Bekir , o gece Resul-ü Ekremi aramış ve bulamamıştı. Ertesi gün; Neredeydin? diye sorunca; Efendimiz: Mescid-i Aksaya gittim ve mi'raç yaptım buyurdu. 2) Ruh- maal ceset diyenler; Ruhuyla mi'raç yaptı diyenlerin delillerinin de; tutarsız olduğunu izah edip, onların delillerini çürütüyorlar: Mi'racın ruhani olduğu-nu iddia edenlerin delillerinden A)Birincisi Şu İdi A)Hz. Aişe ve Hz. Muaviye bu ayette geçen rüya-dan "... Gerek Mi'raçta sana gösterdiğimiz temaşayı, sırf insanları deneme vesilesi kıldık" maksat mi'raç 'tır derler; Ι)-Kur'an-ı Kerim "Fitne" tabirini kullanıyor. İmtihan demek. Rü'yasında bir insanın kuds-i şerife kadar gitmesi, hatta seyyarelere gitmesi, bütün cihanı teftiş edip geriye dönmesi; bu aklın haricinde bir mesele olmadığından, bu mesele insanları imtihan olmayacaklardır. Rüyasında insanın gayr-i akli, gayr-i mantıki şeylerde olur. Hatta gayr-ı meşru şeyler de olur. Ama bunu anlatırsa kimse bunu tekzib etmez. Kimse mantıksız görmez ve bu insanlar için bir imtihan da olmaz. Avamdan bile pek çokları rüyasında cenneti, cehennemi görmüşlerdir. Bu çok harika değildir. Demek ki, bu rüyanın dışında bir şeydi. Delilleri budur. Nitekim Hz. İbn-i Abbas dediğimiz zat, bu ayetteki rüya tabirine buyuruyor ki; bu rüya değil "Rö'yet"'tir. Meşhur edip Mütenebbi: Oda rü'ya tabirini rö'yet yerinde kullanmıştır. Arap dilinde rüya bazen rö'yet yerinde, bazen rö'yet rü'ya yerinde kullanıldığına dalalet eder. Kurba ve kurbet bir manaya oldukları gibi... ΙΙ)-Bu mevzuda ikinci bir mütalaa beyan eden, ; meşhur muhaddis Süheyli diyor ki: (kendi Şeyhi Kadi Ebu Bekir b. Arabiden bu görüşün doğrulandığını zikretmiştir.: Re-sul-ü Ekrem'ın ilk mi'racı uykuda olmuştur. Bu bir alıştırma idi. Nitekim bidayet-i vahy'de nübüvvet işinin alıştırılması için salih rü'ya ile başlamıştı. Mi'raç ta böyle. Daha önce rü'yasında alıştırıldı. Sonra, cismiyle semalara çıktı. Öyle ise iki defa Mi'racı vardır. Buhari Şarihi Mühelleb'inde aynı görüşü arz ettiğini görüyoruz. Bu mütalaalar serdedildiği zaman yine onların bu ayetten delil çıkaramayacaklarını görüyoruz. Resul-ü Ekrem'in İsra'ya mazhariyeti ruh-maal cesettir. Daha evvel bir kısım rüyalarla hazırlıklar olsa bile... İmam-ı Nevevi de: "iki kere mi'raç olmuştur, biri ruhu, biri cesedi ile..." der. ΙΙΙ)-Bu hususta ayrı bir mütalaa şudur; ayette ge-çen bu rü'ya mi'raç rüyası değil de, Hudeybiye ile fetih-lerin başlaması mevzuunda ki rü'yadır. Nitekim harf-i tarifle sure-i feth'in sonunda : "... Allah, Resulünün rüyasını elbette doğru çıkaracaktır." Derken bu rü'ya anlatılıyor. Mekke'nin fethi ile Mescid-i Haram'a gireceği rü'yadır ki, onlara delil olmadan çıkar. Bütün Müfessirin-i izam böyle anlamış . B) "Ruhanidir" diyenlerin delillerinin ikincisi; Muhammed İbn-i İshak, Hz. Aişe'den naklediyor: Hz. Aişe buyurdu ki: "... Resul-ü Ekremin cesedi o gece hiç kaybolmadı." "Lakin O'nu ruhuyla götürdü". Başka bir rivayette; "... O gece Allah Resulünün cesedini hiç kaybetmedim." Evet, sahabe-i kiramın icmaiyle mi'raç hadisesi Mekkede olmuştur. Ve en son tarihte, hicretten bir sene evveldir. O zaman efendimizin Hz Aişe ile tezevvücü yoktu ki, yatakta yatarken, Resul-ü Ekreme zevce olsunda, Resul-ü Ekrem onun yanından ayrılsın veya ayrılmasında o, onun farkına varsın... Mağazi yazarı İbn-i İshak vak'ayı anlatırken şöyle diyor; "Ali Ebu Bekr'den birisi bana anlattı ve Aişe bana dedi ki diyor..." Az hadis bilen bu hadisin mevzu ol-duğuna hükmeder. . Binaenaleyh hadiste ta'n edeceğimiz iki mesele var; 1-İbn-i İshak'ın adam atlayıp meseleyi bir meçhule bağlaması... 2-Hz. Aişe hazretlerine Resul-ü Ekremin cesedi hiç ayrılmadı gibi bir manayı isnad etmek, doğru olamaz. Çünkü Hz. Aişe validemiz ya hiç dünyada yoktu veya birkaç yaşında bir çocuk idi ki, mi'raç meydana geldiği zaman, bunu bilmesine imkan yoktur. Yukarıdaki sözleri de muhtemeldeki Aişe validemiz söylememiştir. Bir kezzab meseleyi karıştırmış ve bize nakletmiştir. Kaldı ki, Mevlana Saadettin Taftazani diyor ki; "Hz. Aişenin sözünün manası, cesedi ruhundan ayrılmadı, onunla beraberdi. Mi'raç ruh ve cesetle birlikte oldu demektir." dedi. Böyle olunca bu da onlara delil olmaktan çıkmış olur. C)-Ruhani diyenlerin üçüncü delili; Resul-ü Ekrem mi'raç hadisesinde, hususiyle Şerik'in naklettiği hadisde, Resul-ü Ekreme şu sözleri isnad eder: "... Bir aralık ben hıcirde uyuyordum" , demek uyurken rüyasında mi'raç yaptı derler. Bir başkasında da:" O Mescid-i Haramda uyuyordu" ... ve yine Şerik mi'raç hadisinin sonunda "... uyandım ve Kendimi Mescid-i Haramda buldum." Evet, zaten Resul-ü Ekrem mi'raç yapacağı gece uyuduğunu bize naklediyor. Yine İbn-i İshak, İbn-i Cerir gibi iki imamın, mürsel bir hadisle, Hasan El-Basri'den; bize naklettiğine göre; Resul-ü Ekrem ferman ettiler; "Hatimde yatıyordum, yanıma Cibril-i Emin geldi. Ayağıyla ayağımı dürtüverdi ve kolumdan tuttu. O'nunla beraber kalktımve Mescidin kapısına gittim..." , Resul-ü Ekrem ferman ediyor; "Ben uyandım, etrafta kimseyi göremeyince başımı yere koydum yattım. Yatınca bir daha ayağıma dürtüverdiler. Bir daha kalktım. Kolumdan tuttu. Beni kapıya kadar getiriverdi. Uyuyordum. İşte böyle uyandım. Sonra mi'raç başlayıverdi, demek suretiyle mi'raç başlamadan hakikaten Resul-ü Ekremin orada yattığını görüyoruz." Yine Ümm-ü Hani tarikiyle İbn-i Ebi Hatim rivayet ediyor, Ümm-ü Hani diyor ki: "Sabah namazında Resul-ü Ekrem'in yanına sabah namazı kılmaya geldiğimizde, buyurdular ki; "Akşam burada sizinle namaz kıldım, sabah namazını da sizinle kılıyorum ama gece ben çok uzaklara gittim. Mescid-i Aksaya gittim, geldim." Bundan da anlaşılıyor ki, Resul-ü Ekrem mi'racı uyanıkken ve mübarek cismiyle beraber yaptı. 3) İsra ayetinde geçen "Biabdihi" kelimesi, mi'racın ruh-maal ceset olduğuna delildir. Zira: "Abd, ruhla cesedin mecmuuna itlak olunur." 4) İsra ise lügatta geceleyin bir cismi yürütmektir. Mi'rac ruh-maal cesettir. 5) Küffarın şiddetli inkarı dahi mi'racın ruh ve ce-setle vaki' olduğuna delildir. Rü'ya olsa niye inkar etsinler, niye deli desinler.. Ebu Bekr'e gittiler... arkadaşın neler söylüyor... "O dediyse doğrudur" dedi Sıddik ki ünvan-ı alisini aldı. 6) Necm suresindeki ayetler de mi'racın ruh-maal ceset olduğuna delildir. 7) Rü'ya ile diyenlerin delilleri, İbn-i Hişam'ın siresinde ve mağazi kitaplarında ve tefsir-i taberide var. Hadis kitaplarında yoksa muteber değildir. Eğer mi'racı nakil bakımından ele alacak isek, gör-dünüz. Bütün nakiller mi'racın ruh -maal ceset olduğunu söylüyorlar. Yok, eğer akıl ve mantık noktasından ele alıyorsak, mi'raç mu'cizedir. Fevk-al kanundur. Kudret-i ilahi iledir. Pozitif ilimler müvacehesinden mi'raca çıktığını imkansız görüyorsak, Allah'ın gücünü kuvvetini labaratuvarlarımızda ki dar kalıpların içine sıkıştırdığımızı anlamalıyız ve utanmalıyız. Allah'ın kudreti namütenahidir. Davit Hume'un mu'cizeleri inkarı karşısında; Av-rupalı Edikton gibi, Jean gibi kimseler, Hz. İsa'nın muci-zelerini anlatmanın yanında, bu türlü tekellüflere düş-müşlerdir. Tuğlanın uçabildiğini izah için atom fiziğiyle meseleyi izaha kalkışmışlardır. Bu bir zavallılıktır. Cenab-ı Hakk'ın kudreti içinde cereyan eden hadiseleri, beşeri kıstaslar içinde tahlil etmek zavallılıktır. O bakımdan biz Avrupa da mu'cizeleri te'vil eden ilim adamları gibi düşünmüyoruz. Büyük tahkikçi Mevlana Şıbliyi bu hususa zorlayan ve büyük Allame Nedvi'yi bu hususta zorlayan ve Avrupalılara karşı kitap telif eden Muhammed Hamidullah'ı bu hususta hataya sevk eden, Avrupalıların atom fiziği, fizik, kimya anlayışıdır. "Mevcut ilmi kıstaslar içinde bir insanın semaya gitmesine imkan yoktur. Öyle ise biz bunu ruhen götürelim." dediler. Bizim gibi bir insan bile uykusunda gidebilir. Bu ise Allah Resulünün bir mu'cizesidir.

Kandilimiz mübarek olsun şimdiden

Öncelikle Mi'rac Kandiliniz Mübrek Olsun... İnşallah Hayırlara vesile olur hepimiz için bu kutlu günler.. Soru: Peygamberimiz Cenab-ı Allah ile arş aleminde mi görüşmüştür? Cevap: Sorunuzda, mi'raç hadisesini telmihen, mi'raçta "Efendimiz Cenab-ı Hakk'ın zatını görmüş müdür?" sorusu da var. Arş aleminde mi görüşmüştür? İfadesi de arş aleminde mi Hz. Allah'ı görmüştür? Manasında bir sorudur. Bu sorunun tafsilatlı cevabı için miraç ile alakalı önemli hususların sunulmasında fayda vardır. Görme meselesi için de, miracın cismani olması la-zım geldiği hususu akla geliyor. Öyle midir? Mi'raç'da Efendimiz, Hz. Allah'ı görmüş müdür? Görme keyfiyeti nasıldır? Ve bu görme yeri de arş mıdır? Yoksa bu başka mekanda veya verasında mı görmüştür? Bütün bunların izahı, açılımı gerekmektedir. Önce "arş" kelimesi üzerinde duralım, sonra diğerlerini ele almak suretiyle meseleyi tavzih etmeye çalışalım: Arş Arş, asıl manası "sakf" demektir ki, bir binanın veya yerin yüksek muhitini teşkil eder. Bir eve nispette tavanı, tavanına nispette üstündeki çatısı, kubbesi, tepesinde ki köşkü, cihannüması hep Arş manasına dahildir. Buna ilave olarak çadır ve çardak gibi yükselen ve gölge veren herşeye de denir. Bu şekilde Arş anlayışının en kesin gereği ulvilik ve üstünlük manasıdır. Bundan dolayıdır ki arş, hükümdarların oturdukları "taht" anlamında meşhur olmuş ve tahtın gereği olan mülkten, izzet ve saltanattan kinaye de yapılmıştır. "Sülle Arşühü" denilir ki, mülkün istila edildi, yıkıldı, bozuldu demektir. Mülkü kıvamında ve işi yolunda, emri muntazam ve ahenkli olduğu zaman da "Arşına hakim oldu, mülkünün tahtına yerleşti" denilir. Bunlardan başka bir işi ayakta tutan şeye, bir şeyin esasına ve bir toplumun işlerini idare eden başkanlarına ve "avva" denilen kuzey ta-rafın alt yanında Acuzü'l-Esed ve Avşü's-Simak da denilen dört küçük yıldıza, tabuta ve kuyunun dibinden adam boyu kadar taşla örüldükten sonra ağzına kadar yukarısına yaptıkları ahşaba, ayağın parmak tarafına doğru yüzündeki yumruca tümseğe ve kuşun yuvasına da denilir. Ve birçok manalarda masdar da olur. Ayetü'l-Kürside açıklandığı üzere bazıları, "O'nun kürsüsü, gökleri ve yeri kaplamıştır." ayetindeki Kürsi ile Arş'ın bir şey olduğunu kabul etmişlerdir ki, ikisini de "taht" manasından alınmış olarak düşünmüşler demektir. Fakat çoğunlukla nakledildiğine göre Arş, Kürsinin de üstündedir. Bu şekilde Kürsi, taht manasıyla düşünülürse Arş onu kaplayan saray ve sarayın tavanı gibi veya bütün memleketin muhiti gibi düşünülür Ve Kürsi, "Mevzi-i Kademi'l-Arş" olduğu rivayetine göre "başşehir" manasıyla düşünülürse, Arş da "taht" mefhumuyla düşünülür. Ve bu iki mana düşüncesiyle Arş, şeriat dilinde alemin hepsini saran, sınırlamanın ve beşer aklının takdirinin dışında, hakikati Allah'ın ilmine bırakılmış bulunan yüksek bir muhit olmak üzere yaygın olmuştur ki gökler, cennet, sidre, Kürsi hep bu-nun altında tasavvur edilir. Bu bir sondur ki, alem tasavvuru burada biter. Fakat Hakk'ın varlığı bitmez ve Sidre-i münteha geçilmeden Hak Teala'nın ce-malinin müşahedesine erilmez. Nitekim Resulullah Mi'rac'da Sidre-i münte-ha'yı geçmişti. Birinci düşünceye göre Arş'ın ihatasının, mekana ait bir ihata; İkinci düşünceye göre de manevi bir ihata kabilinden olması gerekir. Şimdi bu mana şekilleri ile yüksek nazmından şöyle bir anlam ortaya çıkar: Sonra da bir dize taht üzerine kuruldu. Fakat bundan ne anlamalıdır? Burada önce şunları dikkat nazarından uzak tutmamak gerekir: 1-Bilinen manasıyla "taht", bir hükümdarın, hükümeti icra ederken üzerine kurulduğu özel, mahdud bir cisimdir. Fakat asıl önemi, cisimliğinde değil, gereği olan hüküm, izzet ve saltanatındadır. 2- Bütün göklerin üstünde ve bütün alemi çevrele-yen Arş'ın bilinen mahdut "taht" manasına, tamamen hakiki lügat manası olarak uyuşmuş olamayacağı şüphesizdir. Bundan dolayı bunda muhakkak mecazi ve kinayi bir mananın bulunması ve daha doğrusu Arş ve taht cins ismi iken 'ın şer'i konumla bir özel isim gibi düşünülmesi gerekir. Ve o halde bu Arşd'a cisim olma zarureti de iddia edilemez. 3- Arş bir cism-i küll olsun, fakat yön ve cisimliğin hepsi bunda son bulacağından, bunun üstünde cisim, mekan, yön tasavvuru çelişkili olur. Burada "Sidretü'l- münteha" anlayışını iyi düşünmek gerekir. Kur'an-ı Kerim'de Efendimiz Allah'ı arş da mı gördü? Bu hususta net bir Kur'ani ifade olmamakla beraber, fakat Necm suresinde geçen 9, 10, 11, 12 ve 13. ayetlerde anlatılan "Kab-ı Kavseyn" ve "Sidre-i münteha"nın yanındaki Cennet-ül Me'va onun yanında da ayetlerinde anlatılan o alemlerde gördüğü görüştüğü hususu akla daha yatkın geliyor. Eğer arş bütün bunları kucaklayan daha şumullu bir tabir ise, arşda da görüşmüştür denebilir. Bu müna-sebetle miraç ve Rü'yetullah meselelerinide buraya ilave ediyorum. Mi'raç'ın manası Mi'racı hazırlayan sebepler, faktörler vardır. Fakat ilk olarak miraç nedir? Özelliği nasıldır? Onu öğrenmeliyiz. Mi'raç lügatta; yükselme manasınadır ki, bu yük-selme şekli bir kavis çizip sonra yukarıya doğru dikey şekilde çıkmaktır. Varabileceği en son noktaya ulaşma manasına da gelir. Mi'raç kelimesinin zıttı nuzüldür. Yukarılara kadar çıktıktan sonra inmeye de nüzul denir. Tasavvufi bir ifadeyle ele alacak olursak, bir salikin seyr-ü süluk ederken seyrini Allah'a doğru yapmasıyla arşı uruç yapmasıdır. Bu halktan hakka doğru gitmesi demektir. Ve netice de belli bir makama ulaştıktan sonra halk içine inmesi gerçekleşir ki, buna kavs-ı nuzül denir. Mi'raç'ın Tarifi Din-i mübin-i İslam'da anlaşılan mi'racın tanımı şöyledir; Hz. Muhammed'in , Allah'ın lütfu, inayeti ve keremiyle Mescid-i Haram'dan alınıp Mescid-i Aksa'ya getirilmesi, orada peygamberlerin ervahına imam olduktan sonra, semavat alemlerine seyr-ü sefer yaptırılıp O alemlerde –Cenab-ı Hakk'ın ifadesiyle- "büyük ayetleri" görmesi ve seyr-ü seyahat yaparak Sidret'ül Müntehaya çıkması, kab-ı kavseyn'e ulaşması, oradan da cennete götürülmesi, bu safhadan tekrar geriye döndürülmesi ve Mescid-i Haram'a indirilmesiyle son olan bir mu'cizedir. Mi'rac Mu'cizedir, Sebepler Üstüdür Mi'raç; Allah'ın yarattığı bir mu'cizedir. Allah'ın gücü ile yaratıldığından dolayı biz onu rahatlıkla kabul-leniyor ve inanıyoruz. Fakat bu olayı sebepler dairesinde değerlendirirsek, bir insanın sınırlı derecedeki aklının anlaması, kavraması ve kabullenmesi zor olacaktır. Ya batılı müsteşriklerin yaptığı gibi te'vile kalkışılacak, ya da Efendimiz'in bu mu'cizeye, ruhuyla mı? Yoksa ruh ve bedenle mi? Gerçekleştirdi, sorularına cevap arayacağız. Sebeplerle izahını yapamayacağımızdan belki de inkarına sapacağız ve böylece imanımızı lekedar etmiş olacağız. Mi'raç; mu'cizedir ve fevka'l-esbaptır. Takat-ı beşerin ve tabii sebeplerin çok üstündedir. Allah'ın kuvvetiyle, namütenahi güç ve kudretiyle meydana gelen, tabiatüstü müthiş hadisedir. Mu'cize lügat manasıyla "acze düşüren, bir şey yapmada başkalarını geride bırakan; kimsenin yapamayacağı bir yoldan olan" demektir. 8 peygamberler peygamberlikleri ile zuhur ettikleri zaman; a)- Peygamberlerin elinden meydana gelen, b)- Peygamberlerin peygamberliğine şehadet eden, c)- Allah'ın yaratmasıyla meydana gelen, d)- Harikulade hadiselerdir. Dini ıstılahta mu'cize tanım olarak şudur9: Mi'raç gibi şakk-ül kamer gibi mu'cizeler tabiatüstü, harikulade olan ve beşerin mantığıyla ve sebepler daire-sinde izah etmekten aciz kalacağımız olaylardır. Batılı'nın Mu'cizelere Bakışı Batıda Hz. İsa'nın mucizelerini inkar edenler, akıl ve mantıkla bunları te'vil etmeye çalıştılar, tabiattaki cari kanunlarla, sebeplerle bunları çözmek istediler. Fakat bu çalışma da başarılı olamayan ve izahını bulamayan inkar yolunu seçti. Mevcut ilmi kıstaslar içinde bir insanın semalara gitmeye imkanı yoktur. Öyleyse ya te'vil edecekler ya da inkara sapacaklardır. Batıda David Hume mu'cizeleri inkarı karşısın-da, Avrupalı H. Poinjare ve Jean gibi kimseler Hz. İsa'nın mu'cizelerini anlatmak için, bir türlü te'vile gir-mişler, tekellüflere düşmüşlerdir. Mesela; bir insan hava da uçar mı? Hz. İsa semaya yükselmiş, fakat tabiat kanunları içinde bu olayın vukuu mümkün mü? Hz. İsa'ın bu mucizesini inkar ederek, Edikton ve Jean tevil yolunu takip ettiler. İnkarcılar karşısında şirin görünmek maksadıyla dediler ki: "Efendim, mesela bir cisim havada çok süratli gidince enerjiye dönüşür. Enerjiye dönüştüğünde mahiyeti zarar görmez, ileride gittiği zaman ki yerinde, tekrar kesif haline gelir. Tekrar hareket ettiğinde enerji olur Enerji maddeye, madde enerjiye dönüşmek suretiyle bir cisim havada uçar." gibi tekellüflü te'villerle Hz. İsa'nın mu'cizelerini ele aldılar. Maddeci mantıkla Hz. İsa'nın mu'cizelerini değerlendiren batılı insanlar zuhur ettiği gibi; son devir-de İslam dünyasından da müsteşrik kafasıyla düşünen, batının bu alçak basıncının tesirinde yetişen, bizde de, az dahi olsa eziklik duygusu içinde yetişmiş ulema vardır. Ezher'in Muhammed Abduh'undan alın, Pakistan'ın Nedviler'ine kadar... Bu psikoloji ile Allah Rasulü'nün mucizelerini izah etmeye ve te'vile kalkıştılar. Akılla mu'cizeyi açıklayamayınca da te'vil etme lüzumunu duydular. Şarkta ve garpta nice insanlar, İbn-i Rüşt, Cemaleddin-i Afgani, Muhammed Abduh, Reşit Riza, Muhammed Heykel, Muhammed Hamidullah ve Muhammed El Gazali gibi ve Türkiye'deki uzantılarına kadar bu konuda maddeci bir mantıkla yaklaştılar. Mi'racın mu'cize olması yönüyle değil de akıl ve mantık dairesinde te'vil edilmesi, mu'cize mantığına terstir. Çünkü mu'cize, doğrudan doğruya Allah'ın yaratmasıyla meydana gelir. Allah'ın güç ve kudretini labaratuvarın dar kalıpları arasına sokmamız; tabiat kanunları içersinde ve sebepler dairesinde değer-lendirmemiz ve akılla onu anlamaya, kavramaya çalışarak tevil etmemiz doğru değildir. Bu faaliyetler hadd-i zatında Allah'ı tanıyamamak, güç ve kuvvetini tam olarak takdir edememekden kaynaklanmaktadır. Efendimiz miraca, "Ben gittim" demiyor. Kur'an-ı Kerim'de; "... Bir gece kendisine bazı delillerimizi gösterelim diye kulu Muhammedi, Mescid-i Haramdan, çevresini mübarek kıldığımız Mescid-i Aksaya götüren O zatın şanı yücedir..." , deniliyor. Allah'ın güç ve kudretiyle götürüldüğü ifade ediliyor. O Allah öyle bir Allah ki her zaman "La havle vela kuvvete illa billah" ile ifade ederiz. Güç ve kuvvetinin namüte-nahi olduğunu belirtiriz." Diğer bir ayet-i kerime de: "... Ama onlar, Allah'ın kudret ve azametini hakkıyla takdir edemediler. Ona layık tazimi göstermediler. Halbu ki bütün bir dünya kıyamet günü Onun avucunda, gökler alemi de bükülmüş olarak elinin içindedir. Böyle bir azamet ve hakimiyet sahibi olan Allah, onların uydurdukları şeriklerden yücedir, münezzehtir." demiştir. Benim çok rahat tesbihin tanelerini çevirdiğim gibi, Allah kevn-ü fesat aleminde, arş ve kürsi aleminde, şehadet ve gayp alemlerinde, ne kadar yarattıkları varsa, kabzay-ı tasar-rufunda, tesbih taneleri gibi çevirir. İşte bu güce ve kudrete sahip olan kudreti sonsuz olan Yüce Allah , bir gece abdini aldı. Mescid-i Haramdan mescid-i Aksa'ya götürdü. Oradan semavat alemine seyr-ü sefer yaptırıp büyük ayetlerini gösterdi. Sidre-i müntehadan kab-ı kavseyn'e kadar gezip dolaştırdıktan sonra yeniden eski yerine getirdi. Allah bir şeye "Ol!" der oluverir: "... Bir şeyi dilediğinde O'nun buyruğu, sadece 'Ol!' demektir, hemen oluverir..." Allah'a her şeyin kolay olduğunu anlıyoruz. Bu mu'cizeyi de Allah'ın güç ve kudreti noktasıyla ele al-mazsak, elbette ki, dar akıllılarla, sebeplerin dar kalıpla-rıyla bu büyük hadiseyi anlamak mümkün olmayacaktır. Ziya Paşa da; "İdrak-i meali bu küçük akla gerekmez. Zira bu terazi bu kadar sikleti çekmez." demiştir. Mi'raç, imanda Hakk-al Yakin mertebesi ufkudur; Mi'racı hazırlayan sebeplerden biri yakinidir; Varlıklar üç sınıf olarak değerlendirilir: Birincisi: mümkün'ül vücut, İkincisi: Vacibu'l- Vücut ve Üçüncüsü: de muhal vücut olan varlıklardır. Mümkün'ül vücut: Allah'tan başka bütün varlıklar; varlığı, yokluğu müsavi olanlardır. Bu mümkün'ül vücut varlıkların olabilmesi için bir Vacibu'l Vücuda ihtiyacı vardır. Vacib'ül vücut Allah'ın vücududur. Vücudu kat'i demek. Daimi vücut demektir. Ve Allah hakkında ilk olarak "Vacib'ül Vücut" tabirini İbn-i Sina kullanmıştır. Ve birde muhal vücut vardır ki, olması mümkün değildir. Allah'ın şeriki gibi. Evet, Hz. Muhammed mi'raç da imkandan, mümkün'ül vücuttan çıktı ve iki vücut arasındaki nok-tayla müşerref oldu. "Sonra o yaklaştı ve iyice sarktı. Öyle ki araları yayın iki ucu arası kadar veya daha az kaldı." , burada rü'yetullah ile müşerref oldu. Allah'ın büyük ayetlerini seyr etti. "Vallahi gördü, hem de Rabbinin ayetlerinden en büyüğünü gördü." , ifadesiyle bu gerçekleşti. İman-ı ilme'l-yakin den, ayne'l yakin'e, oradan da hakka'l yakin'e yükseldi. İmanın en zirve noktası, Hz. Peygamberimizde meydana geldi. Kur'an-ı Kerimde bu makamı zorlayan zatın, Hz. Musa olduğu belirtilir. Hz. Musa, "Kelimullah", Hz. Adem "Safiyullah", Hz. Nuh "Neciyullah", Hz. İbrahim "Halilullah" ve alemlerin fahri Hz. Peygamberimiz ise, "Habibullahtır" ve "Ru'yetullah"a mazhardır. Hz. Musa, "Kelimullahtır" zira Allah ile Tur dağında konuştu. Konuşurken, o sesi duyunca sesin sahibini görmeyi arzu etti. ..."Allah'ım ne olur göster ki seni göreyim" dedi. Allah şöyle cevap verdi. "... Sen beni göremezsin, ama şimdi şu dağa bak, eğer yerinde durursa sende Beni görürsün." Kıyamet kopun-caya kadar veya sen ölünceye kadar manasında te'kidi nefyi istikbaldir. "... Fakat şu dağa bak, şayet o dağ yerinde durursa sen beni görürsün" dedi. Hz. Musa Tur'a baktı ve Allah Tur'a tecelli etti "Allah Tur'a tecelli etti, Tur sarsıldı ve Musa bayıldı" bunun üzerine Hz. Musa tevbe etti. "... Hz. Musa kendine gelince, Allah'ım ben tevbe ettim. Bu makam benim makamım değil. Haddimin üstünde bir şey istemişim" dedi. Bu makam Hz. Musa'nın makamı değildi. Ru'yetullah'a mazhariyet makamının sahibi vardı. Mi'rac-ı güzinle şerebyab olan, Hz. Muhammed'a nasip olacaktı ve oldu. Hz. Muhammed ile Hz. Musa'nın Farkı Çok ilginçtir, İsra suresinde Cenab-ı Hakk, birinci ayet de Hz. Muhammed'in israsından, gece yürüyüşünden bahseder. Ve ikinci ayet de Hz. Musa ile ilgili hususa geçilir. Bunun çok hikmetleri olsa gerektir. Mühim bir hikmeti, belki de her iki peygamber arasın-daki farkı göstermek, Hz. Muhammed ile Hz. Musa arasında kıyas yapmak içindir. Zira Hz. Musa'nın Allah'ı görme isteği üzerine, Allah Tur dağına tecelli etti ve Tur'a yöneldiğinde Hz. Musa dayanamayarak bayıldı. Halbuki Hz. Muhammed Sidret'ül müntehaya, oradan kab-ı kavseyn makamına çıkarıldı, Allah sidret'ül müntehaya daha fazla tecelli ettiği halde, Sidret'ül münteha sarsılmadı ve Hz. Muhammed de bayılmadı. Bu iki ayetin ardı ardına ifadesi bu yönleriyle ilgili olması, her iki peygamberin, kıyas yoluyla değerlendirilmesi söz konusu olması içindir. Fakat asıl mesele, Hz. Muhammed'in o mualla şahsiyetini anlatmasıdır. özgür'