EXOS-2, 700 Watt'ın üstündeki soğutma gücüyle oldukça güçlü bir harici su soğutma sistemi. Tabii bu 700 Watt güç tükettiği anlamına gelmiyor ama 25 derece oda sıcaklığında 55 santigrat derece sıvı sıcaklığı için 700 Watt'lık ısı enerjisini dışarı atabiliyor, yani tam 700 Watt'lık soğutma yapabiliyor. EXOS-2, işe hemen koyulabilmeniz için gerekli tüm boru ve eklentilerle beraber geliyor, ancak soğutma blokları hariç. Ne yazık ki bileşenlerinizi soğutmaya başlayabilmeniz için ilgili blokları satın almanız şart. Birden Fazla Parçayı Soğutmak Çoğu sıvı soğutma sisteminin avantajlarından bir tanesi genişletilebilmeleri, yani sadece CPU'yu değil kasanızın içindeki herhangi yongalı bir bileşeni de soğutabilmeleridir. Şöyle ki sıvı soğutucu ilk önce işlemcinin soğutma bloğundan geçip ısınmış olsa da hala anakartın yonga seti ve ekran kartı gibi birçok bileşeni soğutma becerisini muhafaza eder. Hatta bunu bir adım öteye taşıyacak olursak bu temel bileşenlerin de haricinde sabit disk gibi daha birçok bileşeni de beraber soğutabilirsiniz. Sadece soğutulacak bileşenler için uygun sıvı bloğunu seçmeniz ve belki de sıvının kanallardan verimli biçimde aktarılabilmesi için bazı ufak düzenlemeler yapmanız gerekecektir. Peki, iyi bir su sistemi ile CPU, yonga seti ve GPU'yu beraber soğutmak neden avantajlıdır? Herkes CPU'yu su ile soğutmanın ne kadar iyi bir fikir olduğunu bilir. İşlemciler PC kasası içinde büyük miktar ısı meydana getirirler ve bilgisayarınızın çalışma sırasındaki kararlılığı CPU'nun yeterli miktarda soğutulmasına bağlıdır. İşlemciler ayrıca bir PC'nin en pahalı parçalarından biridir ve ne kadar iyi soğutursanız o kadar uzun ömürlü olurlar. Sonuç olarak, hızaşırtma yapacaksanız daha da iyi bir soğutma gücü ile hedefinize ulaşabilirsiniz. İşlemci su bloğu ve sabitleme donatıları Anakartın yonga setini suyla soğutmak birçok kişiye yabancı olan bir eylemdir. Fakat bir PC düşünün ki kararlılığı yonga setine bağlı. Bazen yonga setinin başka bileşenlerle daha iyi soğutulmasını sağlamak sistem kararlılığına cidden yardımcı olur, özellikle de hızaşırtma uygulanacaksa. Yongaseti su bloğu ve sabitleme donatıları Muhteşem üçlünün üçüncü elemanı, bilgisayarında sadece oyun oynamak için çok güçlü ekran kartı kullanan bazılarımız için oldukça hayatidir. Çoğu zaman bir bilgisayardaki en fazla ısıyı üreten bileşen ekran kartının yongasıdır . Yine GPU'lara da ne kadar iyi soğutma uygulanırsa kullanım ömrü, kararlılığı ve hızaşırtma olanağı o ölçüde artacaktır. Elbette bilgisayarlarını üstün oyun başarımının hazzına varmak için kullanmayanlar da var ve az güç tüketen küçük ekran kartları kullanıyorlar. Böyle kartları su ile soğutmak zaman ve su israfından başka bir şekilde nitelendirilemez. Fakat günümüzün en güçlü ekran kartları kasanızın içindeki kalorifer petekleri gibidirler, su soğutma onlar için tanrının bir lütfüdür. Bu makalemizde ekran kartı soğutmasını da anlatacağız ve deneyde kullanacağımız kart bir Radeon X1900 XTX. Bu kart şu an piyasadaki en yeni ve en güçlü kart olmayabilir ama yine de oldukça başarımı yüksek ve inanılmaz miktarda ısı üretiyor. Koolance sadece ekran kartına has olmak üzere, GPU/bellek su bloğunun yanında ayrı bir tane gerilim düzenleyicisi bloğunu da beraber sunuyor. Grafik işlemcisi su bloğu ve sabitleme donatıları Havayla soğutma çözümleri GPU sıcaklığını kabul edilebilir düzeylerde tutabilirken, X1900'ün inanılmaz derecede sıcak gerilim düzenleyicileri (yük altında kolayca 100 dereceye varabiliyor) için herhangi bir pasif soğutma çözümüyle karşılaşmamıştık. Gerilim düzenleyicinin soğutma bloğunun X1900 üzerinde etkisini nasıl göstereceğini açıkçası merak ediyoruz. Ekran kartı gerilim düzenleyicisi su bloğu ve sabitleme donatıları Temel bileşenlerin soğutma bloklarını görmüş olduk. Şimdi de daha önce bahsettiğimiz gibi sıvı soğutma ile soğutulabilecek başka parçalara bakalım. Koolance'ın 1200 Watt'lık sıvı soğutmalı güç kaynağını buna bir örnek olarak verebiliriz. Bu güç canavarının içi kendine has, harici bir ısıyayardan pompalanan yalıtkan bir soğutucu ile dolu ve elektriksel bileşenler de bu özel sıvının içine batmış bir şekilde bulunuyorlar. İşte bu, başka parçaların da sıvı ile soğutulabileceğinin sıra dışı bir örneği, fakat görevini tam manasıyla yerine getiriyor açıkçası. Koolance 1200 watt sıvı soğutmalı güç kaynağı Artık hangi bileşenleri soğutacağımıza karar verdiğimize göre, sistemi nasıl bir araya getirdiğimizden bahsetmeye başlayabiliriz. Planlama & Kurulum Havayla soğutma bileşenlerinden farklı olarak, bir sıvı soğutma sistemi kurulumu en azından ufak bir planlama gerektirir. Çünkü sıvı soğutma kullanıcının hesaba katması gereken bazı özel durumları da içinde barındırır. Her şeyden önce şunu unutmamalısınız ki sistemin kurulumu olabildiğince kolay olmalıdır. Daha sonra amaç bu olduğuna göre borular için kasanın içine girip diğer bileşenlere ulaşmalarını sağlamak adına uygun ve boş bir yol olmalıdır. Ayrıca, soğutma sistemi bileşenleri yerleştirilirken kasanın içinde yeterli boşluk payının bıraktığınızdan emin olun ki ilerde kasanın içinde bir değişiklik yapacağınız zaman zorluk çekmeyin. Dikkat edilmesi gereken ikinci mesele ise soğutucu sıvının akışı mümkün olduğunca kısıtlamasız olarak sağlanmalıdır. Ayrıca sıvının her su bloğundan geçerken biraz daha ısınacağını da unutmamalıyız. Şöyle ki eğer soğutucu sıvı sırayla tüm soğutma bloklarından akıp en son ekran kartının gerilim düzenleyicisine ulaşıyor olsaydı, gerilim düzenleyici her zaman diğer bileşenler tarafından önceden ısıtılmış olan sıvıyı kullanacaktı. Bu senaryo sıvı şebekesindeki işte bu son bileşenin durumu için pek de ideal görünmüyor. Bu sorunu ortadan kaldırmak amacıyla soğutucu sıvıyı paralel hatlarla vermek iyi bir düşünce olacaktır. Bu işlem doğru şekilde tamamlandığında soğutucu sıvının debisi azalacak ve her parçaya başka bir parçaya da bağlı olmayan ayrı borulardan sıvı verilecektir. Tabii böylece hiçbir parçaya da ısıtılmış sıvı gitmemiş olacak. Bu Makalemiz için kullandığımız Koolance EXOS-2 seti, öncelikle 3/8" borularla kullanılmak üzere tasarlanmış ve buna uygun olarak CPU soğutma blokları da 3/8" boyutundaki rakorlarla borulara bağlanıyor. Ne var ki Koolance'ın yonga seti ve GPU blokları ancak daha küçük boyuttaki 1⁄4" borularla kullanılabiliyor. Bu da kullanıcıyı 3/8"den çift 1⁄4" çıkış veren rakorları kullanmaya zorluyor. Aslında soğutucu sıvıyı iki ayrı yönde dağıtacağımızdan avantajlı bile denilebilir. Mesela bu uygulamamızda kullanacağımız 1⁄4" borulardan biri anakartın yonga setini ve diğeri ise ekran kartı bloklarını soğutacak. Bahsettiğimiz bileşenler soğutulduktan sonra iki boru yine aynı rakoru kullanarak birleştirilecekler ve ısınmış sıvı 3.8"lik tek bir boru üzerinden soğutulmak üzere ısıyayara geri dönecek. Size göründüğünden daha karmaşıkmış gibi gelebilir, o halde sistemin işleyişini bir şekille görmenizi sağlamak bin kelimelik bir anlatıma bedeldir diye düşünüyoruz: İşte bu bizim planladığımız su soğutma sistemi yapılandırması Sulu soğutma sisteminizi tasarlarken basit bir diyagram çizmek hem iyi bir fikir hem de kurulum sırasında yapılacak şeyleri bir düzene koymanızda yararlı olur. Her şeyi kağıt üzerinde güzelce planladığımıza göre her ne kadar ellerimizin biraz kirleneceğini bilsek de artık işe koyulabiliriz. İşe ilk önce soğutma bloklarını masanın üstüne yayarak ve ihtiyacınız olan boruları uygun uzunlukta keserek başlayabilirsiz. Yalnız boruları keserken mutlaka pay bırakın; daha sonra gene kısaltabilirsiniz ve en önemlisi daha uzun bir boru gerektiğinde zorluk çekmezsiniz. Önişlemleri hallettikten sonra soğutma bloklarımızı takmaya başlayabiliriz. Koolance CPU bloğunu takabilmek için ilk önce CPU soketinin tam arka tarafına metal destek plakasını yerleştirmeliyiz. Destek plakası ile anakartın elektriksel temasını engellemek amacıyla plastik bir plaka ile beraber sunuluyor. Kasadan anakartı çıkarıp destek plakasını yerleştirmekle başlıyoruz: Anakartın arka tarafındaki CPU bloğunun destek plakası Mr.

Giriş "Sıvı soğutma" terimi size otomotivle alakalı bir şeyler çağrıştırıyor, değil mi? Aslında sıvı ile soğutma zaten 100 yıldan beridir benzinli motorları soğutmanın en önemli parçası konumunda. Bu durum aklınıza şu soruları getirebilir: Pahalı otomobil motorlarını soğutmak için sıvı soğutma neden tercih edilen bir yöntem? Sıvı ile soğutmayı vazgeçilmez kılan şey ne? Bu soruların cevabını verebilmek için havayla soğutmayı sıvı soğutmayla karşılaştırmalıyız. Soğutma yollarının verimliliğini karşılaştırırken, meselenin çoğunu ilgilendiren iki kıstasa göre hareket etmemiz gerekiyor: Isıl iletkenlik ve özgül ısı kapasitesi. Isıl iletkenlik bir maddenin ısıyı ne kadar iletebildiğini belirten fiziksel bir özelliktir. Suyun ısıl iletkenliği havaya göre 25 kat daha fazladır. Açıkçası, sıvı soğutma havayla soğutmaya göre çok büyük bir avantaja sahip çünkü birim zamanda daha fazla ısı aktarımına imkan tanıyor. Özgül ısı kapasitesi ise bir santigrat derecede bir maddenin ne kadar enerji aldığını veya verdiğini belirleyen diğer önemli bir fiziksel özelliktir. Sıvı suyun özgül sıcaklığı havadan dört kat daha fazladır. Yani belli bir miktar suyu ısıtmak için aynı miktardaki havayı soğutmak için gerekenden dört kat daha fazla enerji gerekir. Burada şunu görüyoruz ki su daha fazla enerji soğursa bile sıcaklığı havaya göre daha az artacaktır ve bu havayla soğutmaya karşı oldukça büyük bir üstünlüğe sahip olduğunu bize bir kez daha kanıtlıyor. İşte az önce de okuduğunuz gibi sıvı soğutmanın vazgeçilemez cazipliğinin en büyük sebebi havaya göre çok daha verimli olmasında yatıyor. Fakat gene de bu durum onu PC bileşenlerimiz için daha iyi bir çözüm yapmaya yetmiyor, değil mi? PC'ler İçin Sıvılı Soğutma Suyun mükemmel ısı aktarım yeteneklerine rağmen, PC'leri su ile soğutmanın bazı ciddi sakıncaları da mevcut. Bu sakıncalardan en önemlisi sıvı soğutucunun elektriksel iletkenliğidir. Şayet arabanızın ısıyayarını suyla doldururken, benzin motoruna yanlışlıkla belirli bir miktar su dökerseniz, bu çok tehlikeli bir durum oluşturmaz; su motora zarar veremez. Diğer yandan, bir bardak suyu bilgisayarınızın anakartının üzerine dökerseniz, bu çok kötü bir durumla sizi baş başa bırakacaktır. Özetle PC dünyasında su soğutma ile alakalı gerçekten büyük bir risk etkeni var. Su ile alakalı dikkate alınması gereken diğer bir önemli etken ise bakım zorluğudur. Havayla soğutma sistemleri basittir ve tamiri ile üretilmesi ucuzdur ve ısı emicilerin ara sıra tozlarını silmekten başka herhangi bir bakım gerektirmez. Öte yandan, sıvı soğutma sistemleri uğraşması kesinlikle daha zordur. Daha fazla düzenlemeye ihtiyaç duyar ve çok sık olmasa da ara sıra bakımlarının yapılması gerekir. Üçüncü önemli etken su soğutma sistemlerinin, havayla soğutma çözümlerine göre çok daha pahalı oluşudur. İşlemci, GPU ve yongaseti için piyasadaki bir sürü ısı emicisini 150 doların altında bulabilirsiniz, ancak aynı bileşenleri bir sıvı soğutma sistemi için kullanacaksanız 500 doları rahatlıkla gözden çıkartmanız gerekebilir. Bütün bu eksiler sıvı soğutma sistemlerini çetin ceviz haline getiriyor. Ancak sıvı soğutmanın ısıl anlamda getirdiği kazanımlar o kadar çekici ki hiç tereddüt etmeden eksi yanlarıyla başa çıkmaya razı oluyoruz. Günümüzün "kuruluma hazır" sıvı soğutma sistemleri sistem meraklılarını geçmiş senelerde olduğu gibi farklı parça karmaşası içinde kaybolmaktan kurtarıyor; denenip onaylanmış sistemler bunlar. Üstelik sıvı soğutma artık göründüğü kadar tehlikeli olmaktan çıkma yolunda hızla ilerliyor: Elbette PC'lerinizi bir sıvı ile beraber kullanmak her zaman için bir risk teşkil etmekte fakat bu parçaları doğru kullanmaya özen gösterirseniz bu risk her zaman en alt seviyede kalacaktır. Bakımdan bahsetmişken, günümüz soğutucu sıvıları oldukça nadiren yenilenme gereği duyuyor, belki sadece senede bir kez. Eğer soğutması, başarımı kısacası her şeyi ile en iyi bilgisayar benim olmalı diyenlerdenseniz fiyat meselesi sizin için hiç mi hiç sorun olmamalı. Ha garajınızda bir Ferrari, ha bilgisayarınız için kaliteli bir sıvı soğutma sistemi... Öyleyse bu makalemizde sizin için çok uygun olduğunu varsaydığımız ya da en azından bir sıvı soğutma sisteminin nasıl işlediğini, eksilerinin ve artılarının neler olduğunu kavrayabileceğinizi düşündüğümüz bir ürünü test edeceğiz. Sulu Soğutma Hakkında Temel Bilgiler Her PC soğutma sisteminin amacı çalışma sırasında ortaya çıkan ısıyı bileşenlerinizin üzerinden uzaklaştırmaktır. Geleneksel işlemci soğutucularında ısı, işlemciden ısı emicisine aktarılır ve emiciye temas eden hava yardımı ile dışarı atılır. Fanın buradaki görevi metal ısı emicisinin kanatçıkları arasında dolaşan bu ısınmış havayı daha çabuk uzaklaştırabilmektir. Bilgisayarınızın içinde havayı dışardan kasanın içine doğru çeken ve kasanın içindeki ısınmış havayı dışarıya tahliye eden fanlar mevcuttur. Aşağıdaki şekilde işlemci ısısının hava yardımıyla hangi yollarla dışarı atıldığını görüyorsunuz: Sıvı ile soğutmada ise mantık gene aynıdır fakat bu sefer soğutucu olarak hava yerine sıvı bir madde kullanılır. Sıvı soğutucu bulunduğu hazneden, kendisini soğutması gereken yere nakleden borulara pompalanır. Sıvı soğutma donanımı bilgisayar kasasının dışına yerleştirilen ayrı parçalardan da oluşabilir veya kasanın içinde de yer alabilir. Aşağıdaki şeklimizde, sulu soğutucu birimi kasanın dışında olan bir soğutma sistemini görüyorsunuz. Sulu soğutmada işlemciden alınan ısı "soğutma bloğuna" aktarılır. Bir soğutma bloğu basitçe sıvı soğutucu için giriş ve tahliye delikleri bulunan oyuklu bir ısı dağıtıcısı olarak tanımlanabilir. Sıvı bu soğutma bloğunun içinden geçerken ısıyı da kendi içine hapseder ve havadan çok daha iyi soğutma sağlar. Isınmış sıvı daha sonra bir haznenin içine pompalanır. Hazneden de bir ısıyayara nakledilir ve sıvı bu ısıyayarın içinde dolaşırken bir fan yardımıyla soğutulur. Son olarak soğumuş olan sıvı tekrar soğutma bloğuna doğru pompalanır ve döngü bu şekilde devam eder. Evet böylece bir PC sıvı soğutma sisteminin temellerini kavramış olduk. Peki ya piyasada ne gibi soğutma seçeneklerimiz mevcut? En Uygun Soğutma Sistemini Seçmek Günümüzde su soğutma sistemlerinin üç temel çeşidi bulunmakta ve onları birbirinden asıl ayıranlar barındırdıkları ısıyayarlar, su pompaları ve hazneler . Bu üç temel çeşit dahili, harici veya tümleşik sıvı soğutma sistemleri olarak adlandırılabilir. Bir tümleşik soğutma sistemi, adından da anlaşılabileceği gibi, PC kasasıyla beraber sunulan soğutma sistemidir. Tüm soğutma bileşenleri kasanın içinde halihazırda bulunduğundan su soğutmalı bir sisteme sahip olmak için en kolay seçenek bundan başkası olamaz. Üstelik sistemin her parçası bütünleştirilmiş halde geldiği için harici parçalara yer ayırıp, onları bir araya getirme zahmetinden de kurtulmuş oluyorsunuz. Kötü tarafı ise elbette eğer tümleşik soğutma sisteminizi yeni bir teknoloji ile değiştirmek isterseniz, PC kasanıza da veda etmek zorunda kalacak olmanız. Tümleşik sulu soğutma sistemi Eğer kendinizi PC kasanıza aşık hissediyorsanız ve onsuz yapamayacağınızı düşünüyorsanız, diğer iki seçenek aklınıza yatabilir: dahili ya da harici bir su soğutma sistemi. Dahili su soğutma sisteminde ilgili bileşenleri kasanın içine yerleştirebilirsiniz. Öte yandan PC kasaları çoğunlukla buna el verecek şekilde tasarlanmadıklarından, zor anlar yaşayabilirsiniz. Bununla beraber, az da olsa bu sıkıntıyı çekerek dahili soğutma sistemleri sayesinde çok sevdiğiniz kasanızın estetiğini bozmadan istediğinize kavuşabilirsiniz. Dahili sulu soğutma sistemi Var olan PC kasalarını değiştirmek istemeyen kullanıcılar için üçüncü seçenek daha önce de belirttiğimiz gibi harici sıvı soğutma sistemleri. Böyle bir sistemde ısıyayar, hazne ve pompa tek bir harici bileşen içinde tutulur. Soğutucu sıvı dışardan kasanın içine pompalanır ve ısınmış olan sıvı kasanın dışına çıkarak haznesine geri döner. Harici sistemin en büyük yararı kasanın içindeki çalışma alanını daraltmak gibi bir sorununun olmaması ve her kasa ile kullanılabilir olmasıdır. Ayrıca daha büyük bir ısıyayarın kullanılmasına olanak tanıyarak, tümleşik soğutma sistemlerinden çok daha güçlü soğutma kapasitesi sunabilir. Olumsuz yanı ise dahili ve tümleşik sistemler kadar taşınması kolay olmamasıdır. Harici sulu soğutma sistemi Bizim yapacağımız uygulamada taşınabilirlik çok da önemli değil fakat eski kasamızı kullanmak istiyoruz. Ayrıca harici bir ısıyayarın yüksek soğutma gücü de bizi kendine çekiyor. O yüzden bu rehberimiz için harici bir soğutma sistemini kullanmayı kararlaştırdık ve Koolance firması bize güzel bir ürün sunacak kadar da nazikti açıkçası: EXOS-2 sıvı soğutma sistemi. Koolance EXOS-2 harici sulu soğutma sistemi Mr.

Anakartı hazır dışarı çıkarmışken, yonga seti üzerindeki ısı dağıtıcısını da yerinden sökebiliriz. Bizim durumumuzda anakartımız bir Biostar 965PT'ydi ve yongaseti plastik kancalarla tutturulmuş bir pasif ısı emicisi ile soğutuluyordu Yonga setinin ısı emicisini kaldırarak onu su bloğu takmaya hazır hale getirdik. Bu işlemi de yaptıktan sonra yongaseti su bloğu ile beraber gelen kurulum malzemelerini yerine takmalıyız. Kurulum esnasında, yongaseti bloğunun kurulum malzemelerinden birinin anakartın arka tarafındaki bir dirence baskı yaptığını fark ettik. Bilgisayarınıza özel yapılandırma uygulayacağınız zaman bunun gibi birçok sorunla karşılaşmamanız olanaksızdır zaten. Yani eğer bu kurulum malzemelerinin cıvatalarını gereğinden fazla sıkarsanız anakartınıza geri döndürülemeyecek bir hasar verebilirsiniz, o yüzden lütfen dikkatli olun! CPU ve yonga seti kurulum malzemelerini taktıktan sonra, anakartı PC kasamıza tekrar yerleştirebilir ve CPU ve yonga seti üzerine su bloklarımızı nasıl takacağımızı düşünmeye başlayabiliriz. Su bloklarını yerleştirmek için ince bir film şeklindeki termal macununuzu CPU ve yonga seti üzerine yaymadan önce, üzerlerindeki eski termal macun artıklarını temizlemeyi de unutmayın. Su bloğunun yardımcı malzemelerini yerleştirdiğimiz haliyle CPU'nun görünümü. Sıvı soğutucu borularını su bloklarına onları daha anakarta yerleştirmeden takmak isteyebilirsiniz. Her ne kadar bu şekilde çalışmaya karar vermek zor bir yol olsa da boruları basınç rakorlarına takarken daha rahat hissediyorum, çünkü bu malzemeleri kullanmayıp borulara kıvırmakla yön verseydim hassas CPU ve yonga setine fazladan basınç uygulanmasına sebebiyet vermiş olurdum. Siz yeter ki elinizde yeteri derecede uzun borular bulunduğundan emin olun. Zaten boyu gereğinden fazla uzun gelirse pekala kısaltabilirsiniz. Artık size sunulmuş yardımcı malzemelerle beraber su bloklarını işlemciye ve yongasetine dikkatlice yerleştirebilirsiniz. Unutmayın, takma işlemi süresince gereğinden fazla kuvvet uygulamaktan kaçının: Soğutma bloğu CPU ve yonga seti üzerine iyi oturduğu zaman işlem tamamdır. Aşırı baskı uygulamak donanımlarınıza kalıcı hasar verebilir. CPU ve yonga seti soğutma bloklarını anakarta sorunsuzca taktık CPU ve yonga seti bloklarımızı takmayı hallettiğimize göre, artık dikkatimizi ekran kartına verebiliriz. İlk önce ekran kartımızın pasif hava soğutucusunu kaldırıyoruz ve daha sonra da GPU üzerine su bloğumuzu yerleştiriyoruz. Bir sonraki adımda boruları bloğa yerleştiriyoruz. Son olarak soğutma sistemini hazır hale getirdiğimiz kartımızı PCI Express yuvasına takıp bu işlemimizi de tamamlıyoruz. GPU/Bellek ve gerilim düzenleyicisinin su bloklarının karta yerleştirildikten sonraki görüntüsü Tüm bu işlemlerden sonra geriye sadece kalan rakorları ve boruları da sisteme eklemek kalıyor. Kullanacağınız son borular kasanın dışına çıkıp harici sıvı soğutma birimine gidecek olan borular. Dikkat etmeniz gereken noktalar sıvı soğutucunun dolaştığı yolları iyi bilmeniz ve soğutulmuş suyun CPU bloğuna verimli bir biçimde aktarılıp aktarılmadığını kontrol etmeniz. Gördüğünüz gibi tüm soğutma bloklarını ve borularını yerine yerleştirmiş olduk. Bu noktada soğutucu sıvıyı depoya koymanın vakti geldi. Depoyu, üreticinin el kitabında belirttiği noktaya kadar doldurmak konusunda dikkatli olun. Siz depoyu doldurmaya başladıkça sıvı hortumlara doğru yavaşça akacaktır. Bu aşamada bağlantı noktalarına dikkat edin ve beklenmedik bir durum oluşması ihtimaline karşı yanınızda bir havlu bulundurun. En ufak bir sızdırma işareti gördüğünüzde işlemi durdurun ve sorunun nerede olduğunu bulmaya çalışın. Bütün bileşenleri taktıktan sonra sistem soğutucu sıvı için hazır. Sizin dikkatli olduğunuzu ve sistemde hiç bir sızıntı olmadığını varsayarsak şimdide sıvının içinde bulunan hava kabarcıklarından kurtulmalısınız. Koolance EXOS-2'de bunu yapmak için ATX güç kaynağı iğnelerini kısa devre yapıyoruz böylece pompaya gerekli güç sağlanmış oluyor ancak anakart çalışmıyor. Bir süre bu şekilde çalışmaya bırakın ve soğutma sistemi çalışırken bilgisayarın kasasını sağa sola eğerek sıkışmış olan hava kabarcıklarını hareket ettirmeye çalışmak iyi bir fikir olabilir. Hava kabarcıkları sistemi terk ettikçe biraz daha soğutucu sıvı eklemeniz gerektiğini fark edeceksiniz, bu iyi bir şeydir. 10 dakika bu işlemi yaptıktan sonra hortumlar içinde gezinen hiç bir hava kabarcığı olmaması lazım. Eğer sistemde kapalı kalmış hava kabarcığı ve herhangi bir sızıntı olmadığından eminseniz artık gerçek anlamda sistemi çalıştırabiliriz. Tamadır, hazır ve çalışıyor! Deney Sistemi & Deneyler Kurulumun tüm zorluklarına başarıyla göğüs gerdiğimize göre artık su soğutma sisteminin bize sunacağı avantajları görmenin zamanı geldi. Deneyimizde bir Core 2 Duo platformu kullandık çünkü E4300 harika bir hızaşırtma potansiyeline sahip bir işlemcidir. Bu durum CPU'yu belli bir miktar hızaşırtarak suyla soğutmanın havayla soğutmaya karşı ne kadar etkili olduğunu karşılaştırma şansı veriyor. Deney mantığımız oldukça basit: İlk olarak E4300'ü standart hava soğutucusu ile olabildiğince zorlamak, daha sonra aynı deneyi su soğutma ile gerçekleştirerek sonuçları karşılaştırmak. Bilindiği gibi E4300 kendi varsayılan hızı olan 1.8 GHz'den çok daha yüksek değerlere ulaşabilme kapasitesine sahip. Nitekim CPU hızı 1800 MHz'den 2250 MHz'e kolayca ulaştı. Üstelik bu 450 MHz'lik artımı çekirdek gerilimini herhangi bir şekilde arttırmadan elde etmiş olduk. Bununla beraber, standart soğutucu böyle bir yükü kaldıracak kadar kaliteli olmadığını kanıtladı: CPU sıcaklığı tam işlem yükü altında rahatsız edici bir değer olan 62 Santigrat dereceye ulaştı. İşlemcinin bu değerden de yüksek frekanslara çıkabileceğini biliyorduk, fakat sürekli artan yüksek sıcaklık değerleri hiç hoşumuza gitmiyordu, öyleyse biz de sonuçları kaydedip su soğutma sistemimizi hazır hale getirdik. Yük altında çalışma sıcaklıklarını detaylıca irdelemeden önce, boşta çalışma sıcaklıklarına bir göz atalım: Sistem Boşta Sıcaklık Grafiği Boşta çalışmada, su soğutma kullanıldığı zaman hatırı sayılır 10 derecelik bir sıcaklık düşümü görmekteyiz. Standart soğutucunun alt sınıf bir ürün olduğunu hesaba kattığımız zaman elde ettiğimiz değerlerin bizi şaşırttığını söyleyemeyiz. Nitekim tanınmış bir markanın fanlı soğutma çözümü elbette ondan daha etkili olacaktı. Şunu unutmamalıyız ki suyla soğutma işlemci sıcaklığını çevre sıcaklığından daha alt bir seviyeye (Deney sırasındaki çevre sıcaklığı 22 derece idi) indiremez. Sistemi Orthos zorlama test edicisiyle 10 dakika boyunca yük altında bıraktığımızda su soğutma gerçekten ne kadar etkili olduğunu bize kanıtlıyor: Yük Altında Sıcaklık Grafiği Şu an her şey ilginç bir boyut kazanmaya başladı. Standart fanlı soğutucu CPU sıcaklığını oldukça yüksek bir değer olan 60 derecenin bile altında tutamazken su soğutma sistemi en yavaş fan hızında 50 derecenin altında tutmayı başarıyor. Üstelik her şey daha serin çalışmakla da kalmıyor, işlemcinin standart soğutucusunun fanına göre çok daha sessiz bir ortama kavuşuyoruz. Su soğutma sistemimizin fanlarını tam hızda çalıştırdığımızda ise CPU sıcaklığı 40 derecenin altına iniyor! Bu tam yük halinde standart soğutucu ile yakaladığımız değerden tam 24 derece daha soğuk ve boşta çalışma deneyinde standart soğutucunun elde ettiği değerle de neredeyse kafa kafaya bir sonuç. Su soğutma sisteminin fanı bu kez umduğumdan da gürültülü çalışsa da gerçekten etkileyici bir sonuçla karşı karşıyayız. Bununla beraber fan hızı 10 adımda ayarlanabiliyor ve hangi koşullarda onu tam hızda çalıştıracağımı hayal bile edemiyorum. Orthos işlemciyi bilgisayarımda kullandığım karşılaştırma testi dışında kullanacağım herhangi bir yazılımdan daha fazla zorluyor, ama su soğutma sisteminin teorik olarak nasıl bir başarım sergilediğini görmek gerçekten ilginç doğrusu. Son olarak, ekran kartı ile elde ettiğimiz sonuçlara odaklanalım. X1900 XTX genellikle ateşli bir canavar olarak bilinir, fakat ilk deney için paranın satın alabileceği en iyi fanlı soğutuculardan birini kullandık: Thermalright HR-03. O halde Atitool's kusur test edicisiyle 10 dakika boyunca zorlama uygularsak, su soğutma bize ne gibi avantajlar sunabilir? Mr.

Ekran Kartı Sıcaklık Grafiği Standart yapılandırma ile gördüğümüz sıcaklık değerlerinin oldukça uçuk olduğunu görüyoruz: GPU 89 derece ve gerilim düzenleyicisi ise 100 derecenin üstünde! Thermalright HR-03 GPU sıcaklığını 65 dereceye kadar düşürerek görevini iyi yapıyor ama gerilim düzenleyicisi hala inanılmaz derecede yüksek bir değerde, yani 97 derecede çalışıyor! Su bloğu ise GPU'yu 59 derecede tutmayı başarıyor. Standart yapılandırmaya göre 30 derecelik bir iyileşme anlamına gelen bu değer HR-03'ün elde ettiğinden sadece altı derece daha serin ve bu açıdan bakarsak HR-03'ün daha etkileyici olduğunu söylemek mümkün. Bunun yanında, gerilim düzenleyicisinin ayrı su bloğu harikalar yaratıyor. HR-03 gerilim düzenleyicisi için soğutma uygulayamazken, su bloğu standart yapılandırmaya göre 25 derece daha serin çalışmasını sağlıyor. Bu çok olumlu bir sonuç. Sonuç Sıvı soğutmayla aldığımız sonuçları incelersek bir şey açıkça görülecektir: Sıvıyla soğutma havayla soğutmadan çok daha üstün ve verimlidir. Sulu soğutma artık sadece PC uzmanları için yararlı ve olmazsa olmaz bir araç değil; yavaş yavaş sistem meraklıları için de uygun bir şekle bürünüyor. Ayrıca günümüzün sulu soğutma sistemleri (EXOS-2), eskiden olduğu gibi ancak "muslukçuların" anlayabileceği bir uğraş olmaktan da çıkmış durumda ve kurması oldukça basit sistemler. Tüm bunlara ilaveten biraz ışıklandırma ve stil sahibi kutularla, modern su soğutma setleri çok şık görünebilir! Eğer bir sistem meraklısı iseniz ve ısı emicileriyle derin anılarınız varsa, sıvı soğutmaya geçmeniz mantıklı bir adım olacaktır. Evet, haklısınız bazı riskleri de var ve ekipmanları hava soğutma ekipmanlarına göre oldukça pahalı fakat size sunduğu yarar kesinlikle göz ardı edilemez. Yorumu Su soğutma uzun zamandır uzak durduğum şeylerden biriydi çünkü yararından çok zararının olacağını varsayıyordum. Yani, şu an gönül rahatlığı ile şunu söyleyebilirim ki bu düşüncem değişti: Sahip olmaya gerçekten değer, kurulumu zannettiğimden de kolay ve sonuçlar fazla açıklamaya gerek bırakmıyor. Ben ayrıca Koolance firmasına su soğutma rehberimizi hazırlayabilmemiz için bize EXOS-2 setini sundukları için şahsım adına teşekkürlerimi sunuyorum. Onunla eğlenmek gerçekten büyük bir zevkti. Yayın Tarihi: 26 Mayıs 2007 Hazırlayan: Don Woligroski Çeviren: Salih Güler Bölüm: Nasıl Yapılır? Ek Bilgi/ Düzenleme: Mr.666 1337

güzel düküman olmuş karma veremiyorum daha önce vermişim sabitlendi