AVINI BEKLEYEN BİR KURT: MALCOLM GLAZER Amerika'ya göç eden Litvanyalı bir ailenin çocuğu olan Malcolm Glazer, 1928 yılında Amerika'da doğdu. New York'a bağlı Rochester'de büyüyen Glazer, saatçi dükkanına sahip babasının ölmesiyle 15 yaşında iş hayatına atıldı. Babasından kalan küçük mirası yaptığı akıllı yatırımlarla büyüyen bir şirkete dönüştüren Glazer, ilk büyük satın alma savaşını iflas eden demiryolu şirketi Conrail'i almak için vermiş. Conrail için 7.6 milyar dolar teklif eden Glazer'ın bu teklifi, içinde kendine ait sadece 180 milyon dolar olması nedeniyle kabul edilmemiş. Ancak büyük bir tecrübe olan bu girişiminin sonucunda Glazer, televizyon, restoran ve gayrimenkul alanında başarılı yatırımlar gerçekleştirmiş. Yaptığı akıllı yatırımların karşılığını her geçen yıl çok daha fazla almaya başlayan Glazer, futbola ilk yatırımını 2004 yılında gerçekleştirdi. 2004 yılına kadar borsadan ve çeşitli yatırım fonlarından hisseler toplayarak Manchester United'ı yavaş yavaş ele geçirmeye başlayan genç işadamı, sahip olduğu toplam hisseyi birkaç ay içerisinde yüzde 28.11'e çıkararak Old Trafford tutkunları için her geçen gün sinsi bir tehlike olarak büyümeye başladı. Tek tek hisseleri topladı Amerikalı iş adamı 2005 yılının başında kulübü satın almak için 790 milyon avro değerinde bir teklifte bulundu. Glazer daha sonra İrlandalı hissedarları JP McManus ve John Magnier'in hisselerine de alarak kulübün yüzde 58'i eline geçirdi. Daha sonra ise borsadan yaptığı alımlar ile kulübün yüzde 75'ine sahip olmayı başardı. Gerçekleşen bu son alım hareketi için 790 milyon avro harcayan Malcom Glazer'ın elde ettiği kazanç ödediğinden fazla... Ancak, Manchester United'ı ufak ufak ele geçiren Glazer, taraftarlardan beklediği itibarı göremedi ve büyük bir hayal kırıklığına uğradı. Manchester taraftarları Amerikalı milyarder Malcolm Glazer`in kulübü almasından sonra protesto gösteriler yaparak ve biletleri boykot edecekleri açıklamışlardı. Ancak beklenen olmadı ve 68 bin kişilik 'Düşler Tiyatrosu'ndaki koltukların büyük bölümü satıldı. İngiliz Spor Bakanı Richard Caborn'ın, "Takımı almak ticari bir karardır. Ama satın alan kişinin, kulübün taraftarların görüşünü hesaplamadan bunu yapması budalaca hareket" açıklamasını yapması Glazer ve futbol ilişkisini tüm çıplaklığıyla gözler önüne seriyor. BİR HAYAL PEŞİNDE: ROMAN ABRAMOVICH Chelsea'yi 2003 yılında Kan Bates'ten satın alan Rus işadamı Roman Abramovich henüz 39 yaşında. Genç işadamı Aeroloft'un yüzde 26 hissesini ve dünyanın iki numaralı alüminyum üreticisi Rusal'ın yüzde 50'sini kontrol ediyor. Şu anda dünyanın en zengin 20 isminden biri olan Abramovich, 2008'de Sunday Times'a göre İngiltere'nin en zengin ikinci adamı olarak gösteriliyor. Aslında Rus sermayesinin İngiltere'ye akınını, 20 milyar dolarlık servete sahip işadamı Roman Abramoviç başlattı. Servetinin kaynağı 1990'larda Rusya'daki özelleştirme furyasında satın aldığı Sibneft petrol şirketiydi. Hisselerini iki yıl önce 5 milyar dolara Rus enerji şirketi Gazprom'a sattı. 2003'te İsrailli akıl hocası Pini Zahavi'nin önerisiyle Londra takımı Chelsea'yi satın aldı. 2003 yılında Rus petrol kralı Roman Abramovich, Chelsea'yi almak için 260 milyon dolar harcadıktan sonra, bir o kadar parayı da yıldız futbolcular için döktü. Temmuz 2003'te el değiştiren kulübünün yeni sahibi ile birlikte talihi de değişti. 2003-2005 yılları arasındaki süreçte futbolcu transferine 450 milyon dolar üzerinde harcama yapan Abramovich'in Chelsea'yi getirdiği nokta şu anda ortada! Bundan 10 yıl önce sadece 'Elit' bir kulüp olarak anılan Maviler, şu anda Avrupa'nın en büyük bütçesine sahip takımı olarak gösteriliyor. Roman Abramovich'in kısa zamanda yarattığı 'Chelsea efsanesi' anlatmakla bitmez. Paranın nereden, nasıl geldiği sorgulana dursun, Abramoviç'in Chelsea'yi satın aldıktan sonra İngiliz medyasına verdiği "Biz Ruslar erken yaşta ölürüz, sadece bir hayalimi gerçekleştirdim" demeci, futbola olan bakış açısını da gösteriyor. PRENSES DIANA İLE BAŞLAYAN SERÜVEN: MUHAMMED EL FAYED 31 Ağustos 1997'de Paris'te yaşanan tartışmalı trafik kazasında Prenses Diana ile birlikte can veren Dodi el Fayed'in babası Muhammed El Fayed, yaşanan bu olayla ilgili yaptığı sert ve çarpıcı açıklamalarla bir anda gündeme oturdu. Prenses Diana ve oğlunun 1997 yılında suikaste kurban gittiğini kanıtlamak için 10 yıldır büyük bir çaba harcayan El Fayed, mahkemelerin Diana ile El Fayed'in "Şoför Henri Paul ile çifti izleyen paparazzilerin ihmalkar hareketleri neticesinde öldükleri" kararına vardığını açıklamasının ardından bu sıkı takibinden vazgeçtiğini açıkladı. Tüm dünyada gündemi değiştiren ve tarihe geçen bu olaydan üç ay önce Fulham'ı 51 milyon avro'ya satın alan El Fayed, futbol ile sermaye ilişkisinin ilk örneklerinden biridir. Londra kulübünü 1. Lig'de mücadele ederken himayesi altına alan Mısırlı iş adamı, takımın başına önce Kevin Keegan, sonra Jean Tigana gibi önemli isimleri getirmiş, transferde ise Hollandalı kaleci Van der Sar, Belçika Milli Takım Kaptanı Phillip Albert, Luis Saha, Galli Chris Coleman gibi dönemim önemli isimleri kadrosun katarak bütün dikkatleri üzerine çekmişti. Yaptığı yatırım karşılığını 4 yılda 2 şampiyonluk elde ederek alan El Fayed, Fulham'ı Premier Lig'e çıkarmayı başardı. Yarım asırdır İngiltere'nin alt liglerinde sürünen Fulham'ı "devlerin arenası" Premier Lig'e çıkaran El Fayed'in yatırımlarının artarak devam etmesi bekleniyordu. Ancak Batı Londralıların bekledikleri olmadı ve yapılan basit transfer aşıları tutmadı. Bunun yanı sıra Fulham'ı Fulham yapan Fransız teknik adam Jean Tigana'nın takımdan uzaklaştırılması, Craven Cottage'ın kapasitesinin artırılamaması El Fayed'in Fulham üzerindeki planlarını alt üst etti. Yatırımlarını her geçen gün biraz daha azaltan Mısırlı işadamının, Premier Lig'deki futbola olan bakış açısının değişmesinde İngiliz vatandaşlığına kabul edilmemesinin etkili olduğunu savunanların sayısı hiç de az değil! NE PETROL NE DE KARA PARA: BJORGOLFUR GUDMUNDSSON West Ham United'ın küresel sermayenin kontrolüne geçmesi, ne zengin petrol kaynakları ile ne de kara para ile açıklanabilir. Bu satın alma operasyonu, sadece ve sadece "yatırım". İzlanda'nın ilk dolar milyarderi Bjorgolfur Gudmundsson önderliğindeki bir konsorsiyum 161 milyon dolar karşılığında West Ham United'ı satın alarak, İngiltere ile olan entegrasyonu sağlamlaştırdı. İzlanda Futbol Federasyonu Başkanı Eggert Magnusson'nun yönettiği satın alma operasyonunda önce West Ham United hisselerinin büyük bir bölümü ele geçirildi ardından tamamı. Bjorgolfur Gudmundsson'un verdiği gücü arkasına alan Magnusson, ilk olarak Alan Pardew'in görevine son vererek deneyimli teknik adam Alan Curbishley'yi takımın başına getirdi. Curbishley'nin takımın başına geçmesinden sonra Carlos Tevez ve Javier Mascherano gibi yıldız oyuncuyu yüksek maliyetler ödeyerek kadrosuna katan Magnusson, bu oyuncuların yanı sıra Nigel Reo-Coker, Marlon Harewood, Paul Konchesky, Yossi Benayoun, Craig Bellamy, Kieron Dyer, Freddie Ljungberg, Scott Parker ve Julien Faubert gibi flaş transferlere de imza attı. Sansasyonel transferlerin yanı sıra bir yandan da tesisleşme alanında büyük yatırımlar yapan İzlandalılar, Optown Park'ı 2012 Olimpiyatları için Doğu Londra'da inşa edilecek 80 bin kişilik stadyuma taşıma fikrini ortaya atarak bir anda dikkatleri üzerine çekti. Bu açıklamasıyla işçi kökenli taraftar kitlesini de memnun eden Magnusson, gelecek 10 yılda West Ham United'ın Arsenal, Chelsea ve Manchester United gibi dev kulüplerle mücadele edebilecek düzeyde olacaklarını söyledi.

"DONALD TRUMP": SÜLEYMAN EL FEHIM Arap sermayesi Avrupa'daki büyük yatırımlarını İngiltere Premier Lig'in köklü kulüplerinden olan Manchester City'ye yaptığı yatırımla taçlandırdı. Birleşik Arap Emirlikleri kraliyet ailesinin ardında bulunduğu ticaret grubu "Abu Dabi United Group ", 300 milyon dolar ödeyerek Taylandlı işadamı Thaksin Shinawatra'dan Manchester City'yi satın aldı. Abu Dabi Kraliyet ailesinin adına anlaşmayı gerçekleştiren Abu Dabi'nin "Donald Trump"ı lakaplı Süleyman El Fehim de Premier ligde yapacakları dev transferlere dikkat çekerek, yönetim anlayışlarını daha çok harcamayı gerektiren "yatırım, yatırım, yatırım" olarak açıkladı. Süleyman El Fehim'in "yatırım politikası" ilk etapta Premier Lig'in devleri Manchester United, Chelsea, Liverpool ve Arsenal'i yerle bir etmeyi içerse de, madalyonun diğer yüzü hiç de öyle değil. Yatırım politikasındaki ilk amaç, bir marka değeri yaratarak bu markadan sektörler arası bir ivme yakalamak. Bu politika çerçevesinde, Abu Dhabi United Group, Manchester City adını kullanarak fast food zinciri kuracak. Redbull ile anlaşıp City'li fanatikleri doğal müşteri haline getiren enerji içeceği çıkaracak. Yatırımı, marka yaratarak geri almanın planlarını 83 sayfalık ticari raporla sistematize eden Süleyman El Fehim'in planları arasında, City markalı otomobil piyasa sunmak, telefon ve banka kartları üretmek, giyim mağazaları kurarak Manchester City'nin marka değerini oluşturmak var. Aslında Süleyman El Fehim'in Manchester City'i aldıktan sonra yaptığı "Manchester City'yi spor olsun diye almadık" açıklaması her şeyi tüm ayrıntılarıyla gözler önüne seriyor: COCKNEY MAFIA OUT: MIKE ASHLEY 2006 yılında ekonomik krizde olan Newcastle United'ı 200 milyon dolar karşılığında satın alan Mike Ashley, İngiltere'nın saygın işadamlarının başında geliyor. Sportif ürünler sektöründe büyük bir sermayeye sahip olan Ashley, İngiltere başta olmak üzere Belçika, Slovakya, Slovenya ve İrlanda'da büyük mağaza zincirleri kurarak servetine servet kattı. Farklı ülkelerde kurduğu mağaza zincirlerinde 20 bin kişi çalıştıran Ashley, 2006 yılında Newcastle United'ı satın alarak gücünü tüm İngiltere'ye ispat etti. Kısa bir süre içerisinde Newcastle United'a 165 milyon dolar harcama yapan Aslhey, Avrupa'nın önde gelen futbolcularını ve teknik adamlarını takıma kazandırdı. Ancak beklenen başarı bir türlü gelmedi. Sermayenin, futbol sektöründe dibe vuruşunun temsilcilerinden olan Mike Ashley, 2.1 milyar dolarlık serveti ile ilk kez hedeflediği planlara ulaşamadı. 2006 yılında Newcastle United'ın Mike Ashley'ye satılmasına sıcak bakmayan St. James's Park sakinleri, takımlarının Hully City karşısında aldığı sonucun ardından "Cockney Mafia Out" pankartını tribünlere asarak 'sermayeye' ilk tepkisini gösterdi. Takımın aldığı kötü sonuçların ardından tehdit mektupları aldığını ifade eden Ashley, 2008 yılında Newcastle United'ı satılığa çıkardığını açıkladı. Ashley'nin gözden çıkardığı kulübe ilk talip olan ise yatırım bankası Seymour Finance oldu. İngiliz işadamının 200 milyon dolara aldığı kulübü 550 milyon dolar karşılığında satması bekleniyor...

Küreselleşmenin sınırları zorladığı son yıllarda, futbol da kendi sınırları içerisinde devrim niteliği taşıyan olaylar yaşadı. Sovyetler Birliği'nin dağılması, Arap ülkelerinin zengin petrol kaynaklarını değişik yatırım araçlarını kullanarak değerlendirme arzusu, dev Amerikan şirketlerinin yatırım kaynaklarını tüketmesi ve futbola yönelmesi, beklenin aksine saha içerisinde oldukça farklı bir etkileşim yarattı. Önce sponsorlar... Futbola, geniş sermayenin hakim olması romantik futbol tutkunlarını ürkütse de, gelişime ve değişime ayak uydurmak artık bir zorunluluk haline geldi. Kulüplerin hisseleri satılmaya, dolayısıyla işlem görmeye ve ticarileşmeye başladığı endüstriyel dönemde, sponsor firmalar sınırlarını biraz daha aşmaya başladı. Özellikle XL Leisure, Lehman Brothers, Northern Rock, Garmin ve JJB Sports'un Ada futboluna yatırımları ve çeşitli takımlara geniş bütçeler ile yaptığı sponsorluklar ilk zamanlarda her kesimi mutlu etti. Gelişmemiş bir ülkenin gayrisafi milli hasılası büyüklüğünde oyuncu transferlerine ayrılan bütçeler ve yapılan, yapılması planlan yatırımlar futbolun değişen yüzünün en büyük göstergesi olarak bir anda karşımıza çıktı. Körfez'den yükselen sermaye Öte yandan Batı dünyasının küresel finans kriziyle sarsıldığı dönemde, petrol fiyatlarının artması Körfez sermayesinin etki alanını genişletti. Citigroup gibi dünya finans piyasasının en önemli kuruluşuna ortak olan Arap sermayesi, petrol fiyatlarındaki yükseliş nedeniyle artan gelirlerini, ekonomilerini çeşitlendirmek amacıyla yurtdışı yatırımlara yönlendirmeye başladı. İngiliz basını, Arap sermayesinin Premier Lig'e yaptığı bu sürpriz yatırımı, bütün dünyada futbol sektöründe yaşanacak büyük bir dönüşümün başlangıcı olarak yorumluyor. Premier Lig odak noktası Yaşanan bu gelişmelerin gölgesinde İngiltere Premier Lig'in kalitesinin her geçen gün bir biraz daha parlaması zengin, tutkulu ve egosu yüksek işadamlarını bir mıknatıs gibi kendisine çekiyor. İngiltere'de birçok takım 'yakın tarihte' el değiştirdi ve aynı hızla el değiştirmeye devam ediyor. O DEVRİK BİR LİDER: THAKSIN SHINAWATRA Bir dönem "Asya kaplanları" olarak nitelerer ve üretim patlaması yapan Uzakdoğu ülkelerinin sayılı zenginlerinden olan Thaksin Shinawatra, hem politikacı hem de işadamı. Paranın verdiği güç ile siyasi otoriteyi de satın alma "başarısı" gösteren 59 yaşındaki işadamı, Tayland'da halkı mutlu edecek hiçbir icraat yapmamasına rağmen skandallarıyla uzun süre gündeme damga vurdu! Siyasi kariyeri açısından yaşanan bütün olumsuz gelişmelere rağmen, 2001 yılında Tayland'da Başbakanlık makamına oturan Shinawatra, halkın baskısı ve eşinin skandalları sonucu 2007 yılında askeri darbeyle görevinden alındı! Devrik lidere bir de 'beş yıl politikadan uzak dur' mesaja veren Tayland Askeri Mahkemesi, Shinawatra'nın malvarlığını da araştırmaya başladı. Çalkantılı geçen bu yıllarda paranın verdiği gücün rüzgarını arkasına alarak tamamen farklı bir sektöre el atan Shinawatra, bilişim ve telekomünikasyondan, futbola uzanan bir serüvene ilk adımını attı. 900 milyon dolara varan servetini legal bir yolla ispatlamanın peşinde düşen Taylandlı, önce Fulham'ın, hemen ardından da Liverpool'un kapısını çaldı, ama yanıt olumsuz oldu. Çok güvendiği kariyeri, parası ve aklı onu ilk iki denemesinde yolda bıraktı. Ama o yılmadı, üçüncü denemeyi hemen yaptı. Shinawatra'nın hedefteki yeni potansiyel yatırım aracı Manchester City oldu ve bu kez başardı. 2007 yılında, 123 milyon dolar karşılığında Manchester City hisselerinin yüzde 75'ini satın alarak kulübün başkanı durumuna gelen Shinawatra, ilk iş olarak Sven-Goran Eriksson'u takımın başına getirdi. Yaptığı flaş transferler ile İngiltere Premier Lig'de değişim rüzgarlarının sert bir şekilde esmesini sağlayan Shinawatra'nın, Ada'daki hakimiyeti pek de uzun sürmedi. Dibe vuran siyasi kariyer, çalkantı geçen, süren bir iş hayatı ve para akışının beklendiği gibi sağlanamaması Shinawatra ile Manchester City evliliğini sona erdirdi. 123 milyon dolar karşılığında satın aldığı Manchester City'i bir buçuk yıl sonra 300 milyon dolar karşılığında Abu Dhabi United Group'a satan Shinawatra, şimdi yeniden evine döndü. Biraz eksik, biraz bitkin!..