ÖZELLEŞTİRME Özelleştirme Nedir? 1980'li yıllar, emperyalizmin dünya halklarına saldırısında yeni yöntemler geliştirdiği yıllardır. Serbest piyasa ekonomisi, globalleşme, küreselleşme gibi kavramlar bu yıllardan itibaren sıkça duyulmaya başlandı. ABD'de Reagan, İngiltere'de Thatcher gibi liderler bu politikanın öncülüğüne soyundular ve kısa sürede başta yeni-sömürge ülkeler olmak üzere pek çok ülke piyasa ekonomisi adı altında daha ağır bir sömürüye maruz kaldı. Emperyalizmin 1970'lerden itibaren çok yakından hissedilmeye başlanan yapısal krizinin çözümü için geliştirdiği politikalardan bir tanesi de özelleştirme oldu. Devletin ekonomiden tamamen elini çekmesi ve piyasaya bırakması aldatmacasına dayanan piyasa ekonomisi ile özelleştirme aynı zamanda ortaya çıktı. Emperyalist ülkeler, yeni-sömürge ülkelere tüm sorunlarının kaynağını devletin sahip olduğu kuruluşlar ve mal varlıkları olduğu demagojisini yapmaya başladılar. Borçların, enflasyonun ve her türlü ekonomik bozukluğun nedeni olarak özel de kamu iktisadi kuruluşları, genelde devlete ait olan zenginlikler gösterildi. Buradan yola çıkarak devlet mülkiyetinin özel sektöre devredilmesi gerektiğinin propagandası yapıldı. Ekonomisi zorda olan ülkeler için kısa vadede bir kazanç gibi görünen özelleştirme yağması hızla yayıldı. Asya'nın ve Latin Amerika'nın yeni-sömürge ve Avrupa'nın eski sosyalist ülkeleri kısa sürede büyük oranda özelleştirmeleri tamamladılar. Bu ülkelerde devlet sektörünün elinde bulunan zenginlikler ya doğrudan ya da işbirlikçi tekeller vasıtasıyla emperyalistlerin eline geçti. Bizim gibi ülkelerde daha önce işbirlikçi burjuvaziye ucuz hammadde ve ara mal üreterek hizmet sunan KİT'ler artık tamamen işbirlikçi tekellerin malı yapılmak isteniyordu. Özelleştirme Yapısal Krizine Çare Arayan Emperyalizmin Bulup Geliştirdiği Bir Sömürü Yöntemidir. Özelleştirme Devlet Elinde Toplanmış Ulusal Değerlerin Hiç Fiyatına Emperyalizme Peşkeş Çekilmesidir. Özelleştirmenin Amacı Nedir? Özelleştirme, emperyalizm lehine toplumda kökten bir değişiklik hedefler. Devletin elinde bulunan kuruluşların verimsizlik gibi demagojilerle özel sektöre satılışı özelleştirmenin sadece bir boyutudur. Saldırı çok daha geniş kapsamlıdır. Bu saldırı ekonomik, sosyal, siyasal, kültüreldir ve bunların da ötesinde ideolojiktir. Özelleştirme ile asıl hedeflenen -karı arttırmakla birlikte- işçiler, emekçiler ve onların her türlü örgütlenmeleridir. Özelleştirme bu anlamda ideolojiktir. Emperyalizm özelleştirme ile bir taraftan yeni oluşturmaya çalıştığı "dünya düzeni" için toplumdan gelecek muhalif dinamikleri kırarken, diğer taraftan çok ucuza elde ettiği karları düzenin tesisi için kullanır. "Devletin küçülmesi gerekliliği" gibi demagojilerle, devletin ekonomiden elini tamamen çekmesi ve yerini tekelci burjuvazinin doldurması aynı zamanda işçilerin, emekçilerin ekonomik alanda güçsüzleşmesi demektir. Onyıllardır devletin elinde bulunan kuruluşlarda emekçiler mücadele ile birçok hak almışlardır. Mülkiyet devletin elinden çıkınca bu haklar da, başta "istihdam fazlalılığı" denilerek önce öncü, devrimci işçiler, sendikacılar olmak üzere işten atmalara başlamaktadır. Yeni düşük ücretle işçiler alınmakta, sendikalaşma önünde önemli engeller çıkarılmaktadır. Ülkemizde 1986 yılında ilk özelleştirme uygulamasının yapılmasından bu yana nbinlerce işçi işten çıkarılmıştır. İşten çıkarılanların önemli bir bölümü sendikalı işçiler oluşturmaktadır. Öteden beri sendikalaşma oranının en fazla olduğu alan devlet sektörüdür. Ülkemiz için biraz daha özele inersek kurulduğu ünlerden bugüne Kamu İktisadi Teşekkülleri en fazla sendikalı işçi oranına sahip kuruluşlardır. Nitekim KİT'ler özelleştirilmeye başlandıktan sonra işten çıkarmalarla birlikte sendikalı işçi sayısında büyük azalmalar meydana gelmiştir. Burjuva ekonomistler özelleştirmenin bir amacının da kamuya ait olan tekeli kırmak olduğunu söylüyorlar. Yapılan satışlar sonucu kamuya ait tekel kırılırken, bu kez özel sektörün eline yeni yeni tekeller geçiyor. Şimdiden elektrik dağıtımında, yakıtta yeni tekeller oluşmuş durumdadır. Sırada Telekom, THY, PETKİM, BOTAŞ vardır. Bunların da elden çıkarılmalarıyla "devlet tekeli" kırılırken özel sektör yeni tekellere sahip olacak. Bu söylenen de tıpkı diğerleri gibi iğrenç bir demagojiden ibarettir. Şimdiye kadar yapılan özelleştirmelerin istisasız hepsinde de emperyalist ve işbirlikçi tekellere çekilen peşkeşin izini görmek mümkündür. Peşkeş, kimi zaman enerji santrallerinde olduğu gibi Yap-İşlet-Devret modeliyle, kimi zaman çok uzun sürelerle kiraya vererek, kimi zaman blok satışlarla gerçekleşiyor. En sık kullanılan yöntem ise "Halka Arz" yöntemi. "Sermayenin tabana yayılması" söylemleriyle satışa çıkarılan tesislerin hisse senetlerini büyük oranda dev tekeller ve spekülatörler el koyuyorlar. Hisselerin küçük bir bölümü kısa süreler için küçük alıcıların eline geçse de birkaç yıl içinde burjuvazinin mülkiyetine giriyor. Teletaş ve NETAŞ'da hisseler üç yıl içinde belli ellerde toplanmıştır. Dünyadan Örneklerle Özelleştirme Özelleştirme denilince ilk akla gelen ülkelerden biri Meksika'dır. Tüm ülkelere örnek olarak gösterilen Meksika deneyimi sonuçları itibariyle tam bir iflastır. Özelleştirme sonrası Meksika'da yoksulluk sınırı yüzde 45'ten yüzde 55'e çıkmıştır. Meksika'da 7 yıl içinde 23.7 milyar dolarlık özelleştirme yapılmış, ulusal bankalardan TV kanallarına kadar 1155 KİT'in 955'i satılmıştır. Bir süre için borçlarını ödemede ve enflasyonu düşürmede işe yaramış, ancak sıcak para tükendiği noktada ise Meksika ekonomisi geçmişten daha kötü bir noktaya gelmiştir. 1995 yılında borçlarını ödeyemez duruma gelen hükümet tekrar IMF kapılarına borçlarının ertelenmesi için dilenmeye gitmiştir. Özelleştirme saldırısından en fazla etkilenen ülkelerin başında Doğu Avrupa ülkeleri ve Rusya gelmektedir. Karşı-devrimlerin hemen ardından yangından mal kaçırır gibi başlayan özelleştirme saldırısının bedelini bugün Rusya halkları çok ağır ödüyor. 1994 yılında tamamlanan özelleştirmeyle Rusya'da yaklaşık 14 bin devlet işletmesi emperyalist tekellere peşkeş çekildi. Bu kadar kısa bir sürede bu kadar büyük sayıda işletmenin satışı tam anlamıyla bir yağmaydı. Kısa sürede Rusya'da özelleştirme zenginleri türedi. Kupon satışlarıyla yapılan özelleştirmede milyonlarca insan varlarını yoklarını yatırarak aldıkları hisseleri, borsalarda meydana gelen sürekli düşüşler sonrası kaybettiler. "Sosyalist" sistemlerin yıkılmasıyla, emperyalist tekellerin aç kurtlar gibi saldırdığı Doğu Avrupa ülkelerinde de birkaç yıl gibi kısa süreler içinde devlet kuruluşları haraç mezat satıldı. Doğu Almanya'da 4 milyon işçinin çalıştığı, 17 binin üzerinde devlet işletmesi tamamen özelleştirildi. Sonuçta onbinlerce işçi işten atıldı. Çekoslavakya'da bine yakın işletme topu topu 5-6 milyar dolar için peşkeş çekildi. Slovakya'da, Macaristan'da, Bulgaristan'da, Romanya'da, Polonya'da da durum farklı olmadı. Bu ülkelerin tamamı bugün büyük oranlarda işsizlik, enflasyon gibi sorunlarla karşı karşıyadırlar. Ülkemizde Özelleştirme 1985 yılında Turgut Özal Hükümeti döneminde başlatılan özelleştirme; eğitimden sağlığa, yeraltı zenginliklerinden limanlara, yüzbinlerce işçinin geimini sağladığı kuruluşlara kadar hayatın her alanında yayıyalarak devam ediyor. Onyılların emeğiyle kurulmuş tesisler bir avuç asalağı zengin etmek için heba ediliyor. Kapitalizmin iğrenç yüzünü özelleştirme ihalelerinde ortaya çıkan yolsuzluklarda görmek mümkün. Aslında yolsuzluk kelimesi da yaşananları karşılamıyor. Her türlü yalan, dolan, yağma, cinayet, rüşvet Türkiye'deki özelleştirmelere damgasını vurmuş durumda. Susurluk'la birlikte kontrgerila devletinin pislikleri halkın gözleri önüne serilmeye başlayınca, özelleştirmelerdeki yağma ve talanında boyutları gözükmeye başladı. POAŞ ve Türkbank ihalelerindeki çete ilişkileri, devletin kontrgerilla niteliğini tekrar tekrar ortaya seriyor. Türkbank'ı "6 yüz milyon dolara satın alan" Korkmaz Yiğit'in faşist mafya babası Alaattin Çakıcı'yla konuşmalarını belgeleyen kaset, tek başına kontrgerilla ilişkilerin bir belgesi aynı zamanda. Türkbank ihalesinde Çakıcı devreye girerek ihaleyi Korkmaz Yiğit'in kazanmasını sağlıyor. İşler bununla da bitmiyor ve devletin Merkez Bankası, Türkbank satılmadan önce buraya 480 milyon dolar para yatırıyor. Türkbank bu parayla birlikte elden çıkarılıyor. Özel okullar, özel hastaneler, özel limanlar, özel havaalanları, özel madenler... tüm zenginlikler bir avuç zümrenin elinde toplanıyor ve onların kullanımına açılıyor. Parası olmayanlar hastane kapılarında ölüyor. Üniversite kapıları emekçi çocuklarına kapanmak üzere. Halkın, ihtiyaçlarını nispeten ucuza karşıladığı Süt Endüstrisi Kurumu , Sümerbank, Et ve Balık Kurumu gibi kuruluşlar ilk satılanlar arasında. Her satışın arkasından zamlar birbiri ardına geliyor, işsizlik artıyor. Yağmalanan kuruluşlardan sendikalı işçiler çıkarılıyor ve yeni işçilerin sendikalara üye olması engelleniyor. İşçilerin en temel hakları ellerinden alınıyor. Burjuvazi taşları bağlayıp iplerini salıyor. Son yıllarda yaptığı özelleştirme ile Türkiye'nin dünyada üçüncü sırada bulunması, emperyalizme çekilen peşkeş'in boyutlarını gösteriyor. İlk iki sırada Macaristan ve Polonya var. Bu sene GSM cep telefonları lisans devriyle başlayan, İş Bankası'yla devam eden ve Türkbank, POAŞ ihalelerindeki yolsuzluklarla gündeme yerleşen özelleştirme, önümüzdeki aylarda da sürecektir. İç ve dış faizlerini ödemekte büyük güçlükler çeken oligarşi buradan elde edeceği gelire can simidi gibi sarılmıştır. Özelleştirme "gelir"inden elde edilen paraysa özelleştirme öncesi harcananlara eşit durumdadır. Satış bekleyen kuruluşlar arasında sırada Telekom var. Uzun yıllardır emperyalist tekellerin iştahını kabartan PTT'nin "T" sinin hisse senetleri çıkartılarak satışının yapılması için hazırlıklar başladı. Telekom, 1998 yılı içerisinde 328.2 milyar ile en fazla gelir getiren KİT olma özelliğine sahip. En fazla gelir getirenlerden TEDAŞ ise 272.006 milyar ile ikinci sırada. 1985-1998 yılları arasında yapılan özelleştirmeleri incelediğimizde satışa çıkarılan KİT'lerin çoğunun kar eden KİT'ler olduğu görülüyor. Aynı şeyi satılması ilk planda düşünülen KİT'ler içinde söylemek mümkün. Şimdiye kadar yaklaşık 30 işletmeden oluşan Yem Sanayi, 38 işletmeden oluşan SEK tamamen özelliştirildi. İrili ufaklı çeşitli orman, turizm işletmeleri, çimento fabrikaları, limanlar satıldı. Sümerbank, Etibank, Denizbank, Anadolubank, İş Bankası satıldı. Son olarak Türkbank ve yürütmesi durdurulan POAŞ. Özelleştirme 1986 yılında gündeme ilk getirildiğinde sık sık söylenilen, "KİT'lerin zarar ettiği ve devletin bu yükü kaldıramadığı" idi. Ülkedeki ekonomik krizin bütün yükü KİT'lerin üzerine atıldı. Oysa ki, KİT'ler kar elde etmek amacıyla oluşturulmuş kuruluşlar değildi. Bu noktada büyük bir ikiyüzlülük yapan burjuvazi aynı ikiyüzlülüğü kar eden KİT'leri satarak göstermektedir. Satışa çıkarılan ve satılan pek çok KİT'in sahip olduğu arsa, bina gibi gayrı menkullerin değeri, çoğu zaman elde edilen "gelir"den fazladır. Emperyalizme ve işbirlikçi tekellere çekilen peşkeşin boyutlarını görebilmek için birkaç uygulamayı incelemek yeterli fikir verecektir. TELEKOM: Özelleştirilecek KİT'ler arasında ilk sırada bulunuyor. Türk Telekom'un yüzde 20'si için yapılacak ihaleye Koç Holding, Amerikan tekeli SBS Communication ile birlikte giriyor. Çok açık ki bu ortaklık kalan hisseler için de devam edecek. 4105 sayılı yasa "yabancı bir şirketin Türkiye'de tekel oluşturacak kadar hisse sahibi olamayacağı"nı söylüyor. İşbirlikçi tekeller kurdukları "ortaklıklar"la bu yasayı boşa çıkartıyorlar. Telekom'un yüzde 20'lik hissesi için ihale bedelinin 500 milyon dolar civarında olacağı bildiriliyor. Oysa ki Telekom'un yıllık cirosu 4 milyar dolar ve bu sene içinde elde ettiği net kar 1.5 milyar dolar. Oynanan oyun açık. 2-3 milyar dolar para kazanabilmek için yılda 1.5 milyar dolar gelir getiren Telekom bu şekilde peşkeş çekilmek isteniyor. Kaldı ki Telekom'un gelirleri sürekli artarken, satış bedeli taksitlerle ödenecek. TEDAŞ için de durum çok farklı değil. TEDAŞ'ın yıllık karı 1 milyar doları buluyor. Oysa ki 30 yıllığına devir bedeli için istenen para 2.6 milyar dolar. TEDAŞ: Özelleştirmenin "tekelleştirme" uygulaması olduğuna en çarpıcı örnek TEDAŞ'ta yaşananlar. Çukurova Holding'in Uzan Ailesine satılmasıyla başlatılan özelleştirme kapsamında Akdeniz Bölgesi'ndeki elektrik dağıtım tesisleri tamamen Uzanlar'ın eline geçti. 1997 yılı karı 1.5 trilyon TL olan TEDAŞ elektrik dağıtım tesisleri Uzan Ailesine 557 milyar 767 milyon TL'ye 60 yıllığına devredildi. Üstelik satış bedeli aylık ve eşit taksitler halinde yani ayda 774 milyon 676 bin lira gibi komik bir para ile karşılanacak. Uzanlar böylece yok pahasına Akdeniz'deki elektrik dağıtım tekelini ellerine geçirmiş oldular. TEKEL: Türkiye'de en fazla kar getiren kuruluşlardan biri olan TEKEL'de de özelleştirme emperyalizme peşkeş şeklinde sürüyor. Kendi ülkelerinde sigara tüketiminin azalmasıyla bizim gibi ülkelerin pazarına gözünü diken ve sayıları beşi geçmeyen emperyalist sigara tekelleri önemli adımlar attılar. Dev sigara tekellerinden BAT ile TEKEL ortaklaşa bir şirket kuruyor. Akhisar'daki sigara fabrikası BAT'a satıldı ve Yeni Harman ile Samsun sigaralarının isim hakkı da bu şirkete 49 yıllığına devredildi. Ülkemizde yaklaşık üç milyon tütün üreticisini yakından ilgilendiren bu özelleştirme sonucunda emperyalist tekeller sigara üretiminde önemli ayrıcalıklar elde edecekler. POAŞ özelleştirilmesi ise çete ilişkilerinin açığa çıkmasıyla birlikte düzenin çürümüşlüğünü bir kez daha gözler önüne serdi. Patlayan skandal sonrası yürütmesi durdurulmak zorunda kalınan POAŞ, yakıt sektöründe ülke piyasasının yüzde 53.2'sini elinde tutuyor. POAŞ, Ayhan Garipoğluna satılmadan önce değerini az göstermek için yapılmadık yolsuzluk kalmadı. Kimi demirbaş eşyalar ve araçlar kayıtlarda gösterilmedi. Değerleri 2.5 trilyon TL olan üç gemi "3 Türk Lirası" olarak gösterildi. İstanbul, İzmir, İzmit'te yapımı süren dolum adalarının masrafları gider hisabından karşılandı. Bu hesaplar "yatırım hesabı" dışında tutularak bilançoya alınmadı. 72 bin dolara elden çıkarılan Öncü tankeri aylık 93 bin dolara, satıldığı şirketten kiralandı. Örnekleri çoğaltmak mümkün. Bu saydıklarımız günlük burjuva basında yer alanların bir kısmı. POAŞ, 12 bölge müdürlüğü, 13 işletme deposu, 6 hava ikmal işletme müdürlüğü, 10 hava işletme şefliği ve ülkenin her tarafına dağılmış 7535 akaryakıt bayisiyle tam anlamıyla dev bir şirket. 1997 yıllık cirosu 3.8 milyar dolar ve net karı ise 140 milyon dolar. Gayrı menkullerinin toplam değeri 2.1 milyar doları buluyor. Bankalarda ise 174 milyon dolar nakit parası var. Yürütmesi geçici olarak durdurulan satıştan ise alınacak para sadece 1.6 milyar dolar. Neresinden bakılırsa bakılsın bu satış tam anlamıyla bir yağma. Özelleştirme İdaresi Başkanı Uğur Bayar, 17 Ekim 1997 tarihinde gazetelerde çıkan bir konuşmasında şöyle diyordu: "Türkiye'nin dünyadaki kredibilitesini tesis edebilecek büyüklükte KİT'leri özelleştirmek istiyoruz. Bu şirketler THY, Tüpraş, Erdemir, PETKİM ve Petrol Ofisi'dir." Yükselen kredibilitenin tam anlamıyla emperyalizme daha fazla bağımlılık olduğunu emekçi halklarımız çok iyi biliyor. Özelleştirmeye Karşı Mücadele Özelleştirme ile emperyalizm tüm dünya halklarına saldırıyor. Son yıllarda bu saldırı ülkemizde de çok büyük boyutlara ulaşmış durumda. Saldırının boyutları gözönüne alındığında oluşturulan tepkilerin yeterli olmadığı görülüyor. İşsizlik, enflasyon, sendikasızlaştırma, sosyal hakların gaspedilmesi, doğanın kirlenmesi gibi pekçok sorunu beraberinde getiren özelleştirme aynı zamanda devrimin ittifaklarına önemli bir potansiyel katıyor. Özelleştirmeye karşı mücadele herşeyden önce en geniş emekçi kesimlerinin ortak bir mücadele perspektifinde birleşmesini orunlu kılıyor. İşçi sendikalarına çok büyük oranda egemen olan sarı sendikacıların mücadele gibi bir kaygıları olmadığı gibi, kimileri açıktan özelleştirmeyi savunur hale geldiler. Dolayısıyla mücadele bir taraftan emperyalizme ve işbirlikçi tekellere karşı verilirken, diğer taraftan sarı sendikacılık barikatlarını da aşmak zorunda. Bu da İşçi Meclislerini kurmak ve bir an önce geliştirmek görevini dayatıyor. Emperyalistler ve her türlü işbirlikçileri bilsinler ki, bu vatan sahipsiz değildir. Onyılların emeğiyle yarattığımız değerlerimize, ülkemizin zenginliklerine sahip çıkıyoruz ve çıkacağız. Bunlara uzanan elleri mutlaka kıracağız. -