A-TERÖR TERÖR NEDİR Terörün pek çok tarifi yapılabilir. Ancak genel olarak terör; bir kişinin ya da grubun, kuvvet veya şiddeti yasa dışı olarak kullanmasıdır. TERÖRÜN AMACI Amaç; korkutmak, siyasi veya ideolojik inançları toplumlara ya da hükümetlere zorla kabul ettirmek, gündemi veya toplumun algısını değiştirmek olabilir. TERÖRİST SALDIRI YÖNTEMLERİ Terörist saldırı yöntemleri, teröristlerin hayal gücü ile sınırlı ya da başka bir değişle sonsuzdur. Suikastlar Kaçırma Bombalama Silahlı saldırılar Kundaklama Siber saldırılar Kimyasal, Biyolojik, Nükleer, Radyolojik Silah Kullanımı TERÖR EYLEMLERİ İÇİN YÜKSEK RİSKLİ YERLER Askeri Tesisler Devlet Binaları Büyük Şehirler Büyük Halk Toplantıları, Konser ve Gösteriler, Spor Karşılaşmaları Hava Alanları Su Depoları ve Gıda Depolama Alanları Kamusal Alanlar ve Kamu Hizmetleri Metro ve Tren Sistemleri ve İstasyonları Büyük Alış-Veriş Merkezleri, Pazar Yerleri Posta ve Ulaştırma İstasyonları TERÖRÜN 8 İŞARETİ Aşağıda açıklanan 8 madde; Teröristlerin eylem öncesi gerçekleştirdiği hazırlık aşamalarını içerir. Bir vatandaş olarak bu tarz faaliyetlere karşı uyanık olmak ve fark edildiğinde yetkili makamları uyarmak, terörist saldırıların önlenmesindeki en önemli unsurdur. Keşif ve Gözetleme : Çevrenizde izleme ve gözetleme yapan kişilere karşı uyanık olun. Özellikle kamera ve fotoğraf çekerek, notlar alan ve çizimler yapan, dürbün taşıyan ve kullanan kişileri gözlemleyin. Bilgi Toplama : Askeri birlikler, resmi kurumlar, önemli kişiler ve bunun gibi konularda bilgi edinmeye çalışan, sorular soran kişilere karşı uyanık olun. Bilgi edinme faaliyeti yüz yüze olmayabilir, telefon, posta ya da mail yoluyla da yapılabilir. Güvenlik Testleri : Her hangi bir kurumun güvenlik tedbirlerini, tepki sürelerini ve yöntemlerini test etmeye çalışan basit, masumane ya da yanlışlıkla gibi yapılmış girişimlere karşı uyanık olun. Kaynak Sağlama : Bir terörist saldırıda kullanılacak malzeme ve ekipmanın temin için yardım ve bağış adı altında para toplama, gazete ve dergi dağıtma, ayrıca soygun girişimlerine karşı uyanık olun. Malzeme Temin Etme : Bir terörist saldırı için gerekli olabilecek; askeri üniforma, polis kıyafeti, kimlik ve rozeti veya bunları imal etmeye yarayacak ekipmanları almak isteyenlere, patlayıcı, silah, mühimmat satın alma ya da çalma girişiminde bulunanlara, patlayıcı madde yapımında kullanılan düdüklü tencere, havai fişek, kimyasal madde gibi malzemelerden fazla miktarda satın almak isteyenlere karşım uyanık olun. Ortama Uymayan, Aykırı ve Şüpheli Kişiler: Bulunduğunuz ortamdaki yabancı kişilere dikkat edin. Üzerindeki kıyafeti ortama uymayan, mevsimsel koşullara göre çok fazla giyinmiş, yüzünü göstermekten çekinen, kask, atkı, peçe, kar maskesi takmış ayrıca her hangi bir yere doğal ve yasal olmayan yollardan girmeye çalışan kişilerden şüphe duyun. Kuru Çalışma/Tatbikat : Teröristler, eylem gerçekleştirmeden önce; kuru çalışma ve tatbikat yapmak isterler. Yolları, trafik ışıklarını, güvenlik ekiplerini ve hareketlerini gözlerler, harita çalışması yaparlar. Bu tarz faaliyetlere karşı uyanık olun. Kişileri Elde Etme ve Kullanma: Teröristler eylemlerini gerçekleştirebilmek için uygun pozisyon ve görevdeki kişileri kullanmak isterler. Bu amaçla; kişilerin zaaflarını kullanırlar. Bazen parayla, şantajla veya korkutarak, aile fertlerini rehin alarak bunun yaparlar. B-BOMBALI TERÖRİST SALDIRILAR Bombalı saldırılar; teröristlerin en çok tercih ettiği saldırı yöntemlerinden biridir. Yapılan bir istatistiğe göre, 1970 ve 2011 yılları arasındaki terörist saldırıların yaklaşık %52'si bombalı saldırı şeklinde olmuştur. Bunu yaklaşık %35 ile silahlı saldırılar takip etmektedir. NEDEN BOMBALI SALDIRI Patlayıcı yapımında kullanılan maddelerin, piyasadan kolayca temin edilebilmesi, Hazırlanış tekniklerine internet ortamından rahatlıkla ulaşılabilmesi Patlayıcı düzeneklerinin teröristler tarafından uzaktan ve yakalanma riski olmadan harekete geçirilebilmesi Büyük çaplı maddi hasar ve can kayıplarına imkan vermesi sebebiyle, bombalı saldırılar teröristler tarafından sıklıkla kullanılmaktadır. ŞÜPHELİ PAKET VE KOLİLER Şüpheli paketler, koliler ve mektuplara karşı uyanık olun. Çünkü patlayıcı, kimyasal veya biyolojik maddeler taşıyor olabilirler. Şüpheli paketlerin bazı karakteristik özellikleri vardır. Beklenmeyen bir kişi, kurum veya yerden geliyorsa, Hiçbir gönderen adresi yoksa veya adreste tutarsızlıklar varsa, Doğrudan bir kişi veya makama adreslenmiş, kişiye özel veya gizli ibareleri var ise, Gönderen ve alıcının bilgileri ayrıca zarf veya koliye yapıştırılmış ise, Kötü bir yazı ve imla hataları ile yazılmışsa, Üzerinde gereğinden fazla, değerli ve olması gereken yerden farklı bir yerde pul varsa, Paket üzerinde delik yırtık, ele gelen girinti ve çıkıntılar, teller, alüminyum folyo belirtileri, garip koku ve yağ lekeleri var ise, Gönderici adresi ile üzerindeki şehir veya ülke damgası eşleşmiyor ise, Gönderi boyutu ile orantısız, sıra dışı, dengesiz bir ağırlığı ve tuhaf bir şekli varsa, Zarf katı bir durumda ise, Koli veya zarf bantlı veya gereğinden fazla bantlı ise, Gönderiyi getiren kişi tedirgin tavırlar sergiliyor, kıyafetleri tutarsız, kaskını çıkartmıyor ya da yüzünü göstermemeye çalışıyor, aceleci davranıyor ve alındı belgesi istemiyor ise; gönderi şüpheli paket olarak değerlendirilmelidir. PATLAYICI MADDELER VE ETKİLERİ Terörist saldırılarda; içinde patlayıcı madde ve ateşleme düzeneği bulunan, mektup, bavul, çanta, araç gibi nesnelerin patlaması veya intihar bombacıları vasıtasıyla gerçekleştirilir. Sonuç olarak; patlama yaralanmaları genel olarak aşağıdaki şekillerde olur. Şok dalgaları hava içeren; akciğer, bağırsak, mide gibi organları etkiler ve kulak hasarlarına sebep olur. Patlama rüzgarı yüksek yoğunluk ve hızı ile parçalayıcı etki yapar. En fazla ölüm sebebi şarapnel yaralanmasıdır. Oluşan ısı termal yaralanmalara sebep olur. Patlama sonucu oluşan yıkım ve enkaz ölüm ve yaralanmalara sebep olur. BİR PATLAMA SIRASINDA NE YAPMALIYIM Patlamadan Direkt olarak Etkilenmediyseniz; İkamet ettiğiniz konut veya mekanda kalın. Sokağa çıkmayın. Ulusal haber ve gelişmelere karşı uyanık olun, takip edin. Yapılacak her hangi bir sokağa çıkma yasağı veya güvenlik kısıtlamalarına uyun. Çevrenizde göze çarpan olağandışı şahıslara, davranışlara, araç ve nesnelere karşı uyanık olun, böyle bir durumun farkına varmanız durumunda, derhal polise veya güvenlik güçlerine haber verin. Bir terörist saldırı içinde bulunduğunuz konut veya işyerine yakın bir yerde ise pencerelerden uzak durun. Bir terörist saldırının sadece ilk başladığı yerle sınırlı kalmayarak, farklı yerlerde, belki sizin yakınınızda da ek saldırılar olabileceğini unutmayın, tedbirli olun. Bulunduğunuz yere yakın hastane, karakol gibi güvenli yerleri her zaman zihninizin bir yerinde hazır tutun. İçinde olduğunuz binayı da etkileyecek bir patlama var ise ya da çıkan bir yangının sizin binanıza da sıçrama riski mevcutsa; en kısa sürede bölgeyi terk edin. Bina saçaklarından ve yapılardan uzak durun. Cam malzemelerden ve vitrinlerden uzak durun. Sahipsiz görünen araç, çanta, valiz, bebek arabası gibi nesnelerden uzaklaşın, patlayıcı yüklü olabilirler. Çevrenizde yaralı var ise yardımcı olun. Ama önce kendi emniyetinizi alın. Güvenlik güçleri tarafından verilecek tüm talimatlara uyun. Önceden planladığınız güvenli yere doğru hareket edin. Dışarda iseniz ve kaldığınız otel veya konuta dönmüşseniz pencerelerden uzak durun. Televizyon ve radyo dinleyerek gelişmeleri takip edin. Ulaşabildiğiniz aile fertlerini veya arkadaşlarınızı arayarak durumunuzu ve konumunuzu haber verin. Ancak telefon hatlarının çok meşgul olabileceğini veya çalışmaya bileceğini unutmayın, panik yapmayın. Olay anında gördüklerinizi ve yaşadıklarınızı bir yere yazın. Sonradan hatırlayamaya bilirsiniz. Soruşturma aşamasında olayın aydınlatılmasına katkı sağlayabilirsiniz. Kapalı Bir Alandayken; Bina İçindeki Veya Dışındaki Bir Patlamanın Etki Alanındaysanız; Çalıştığınız yerde olaya maruz kaldıysanız, kurumunuzun acil durum ve afet planlarına uygun hareket ederek, belirlenmiş güvenli toplanma alanına gidin, verilecek talimatları bekleyin. Tekrar olay yerine dönmek sizin için risk yaratacaktır. Tavandan üzerinize düşebilecek malzemeye ve cam kırıklarına karşı dikkatli olun, mümkün ise sağlam bir masa altın girin. Merdiven ve zeminlerin zayıflamış olduğunu göz önünde bulundurun ve hızla binayı terk edin. Çıkarken mümkünse gaz ve su vanalarını kapatın, elektriği kesin. Duman varsa mümkün olduğunca yere yakın hareket edin. Asansörleri kullanmayın. Dışarıda pencere, cam, kapı ve diğer potansiyel tehlikeli yapıların yakınında durmayın. Kaldırım ve yolları kullanacak acil durum görevlilerinin yolunda durmayın. Enkaz içinde sıkışıp kalırsanız; konumunuzu kurtarma ekiplerine bildirmek için mevcut olanakları kullanın. Sert bir cisimle borulara vurun, düdük öttürün, el feneri kullanın vs. Gaz kaçağı ihtimaline karşı açık alev kullanmayın Son çare olarak bağırın. Havalanan tozlar tehlikeli bir şekilde nefes almanızı güçleştirebilir. Gereksiz hareket etmeyin, toz kaldırmayın. Mümkünse bir bez giysi veya benzer malzeme ile ağız ve burnunuzu kapatın. Yangın ve diğer tehlikeler karşı çevreyi kontrol edin. Yangın başlamışsa süratle binayı terk edin. Bir kapı dokunulamayacak kadar sıcaksa açmayın. Duman seviyesinin altında kalın. 155 ve 112'yi arayın. Şoka karşı uyanık olun. Açık Alandayken; Bir Patlamanın Etki Alanındaysanız; Hemen patlama bölgesinden uzaklaşın. Kalabalıklardan kaçının. İnsanların toplandığı kalabalık alanlar ikinci bir saldırının hedefi olabilir. Sahipsiz görünen araç, çanta, valiz, bebek arabası gibi nesnelerden uzaklaşın, patlayıcı yüklü olabilirler. Üzerinize düşebilecek cam, tuğla, kiremit, bina kaplama malzemelerinden korunmak için binalardan uzaklaşın Patlama ile hasar görmüş binalardan en az 200 metre uzaklaşın. Tek başınıza hareket edemiyorsanız çevrenizden yardım isteyin. Olay yerine gelen polis, itfaiye ve kurtarma birimlerinin talimatlarına uyun. Güvenli bir alanda iseniz ve henüz resmi makamlar gelmedi ise 155 ve 112'yi arayarak olayı haber verin. Mümkün ise diğer insanların bölgeden uzaklaşması için yardımcı olun, yol gösterin. Yaralılara yardımcı olun. Tek başınıza baş edemeyeceğiniz durumlar için mutlaka çevrenizdeki insanlardan yardım isteyin. Sizi merak ederek bulunduğunuz yere gelmek isteyecekleri haberdar etmeye çalışın. Haber kaynaklarını takip etmeye çalışın. Her durumda, yaralı iseniz ve özellikle aşağıdaki durumlardan biri yaşanıyorsa mutlaka yardım alın. Çevrenizdekilerden yardım isteyin. Aşırı kanama varsa Nefes almada sorun yaşıyorsanız İnatçı öksürük varsa yürümekte ve dengenizi sağlamakta sorun yaşıyorsanız Mide, sırt ya da göğüs bölgenizde ağrı varsa Baş ağrısı varsa Bulanık görüş veya gözlerde yanma varsa Ağız kuruluğu varsa Bulantı, Kusma ve ishal varsa Deride yanma veya döküntü oluşmuşsa İşitme problemi varsa Aşırı ağrılar ve giderek artan şişmeler varsa 14. Her hangi bir yaralanma durumunda, durumunuz çok acil değilse en yakın sağlık kuruluşu yerine, uzakta olanı tercih edin. 15. Bu seyahat süresini uzatmak gibi görünse de, sizin daha hızlı yardım almanızı sağlayacaktır. Sağlık ekipleri durumu en ciddi olan yaralıları en yakın sağlık kuruluşuna götürecektir. Ayrıca sağlık kuruluşları ilk gelene değil durumu acil olanlara öncelikle müdahale edecektir. triyajın amacı mümkün olduğunca çok hayat kurtarmaktır. 16. Büyük bir saldırı sonrası sağlık kurumlarının yoğun olacağını, uzun süre yardım alabilmek için bekleyebileceğinizi, her yaralıyı kimlik bilgileri ile takip etmesinin zor olacağını unutmayın. Sevdiklerinizden haber alabilmek için sabırlı olun. C-SİLAHLI TERÖRİST SALDIRILAR Silah teminin patlayıcı temin etmekten daha kolay olması sebebiyle ve saldırının amacının ve planlayıcılarının daha açık bir şekilde ortaya konmasının istendiği durumlarda, silahlı terörist saldırı yöntemlerine daha sık başvurulur. SİLAHLI SALDIRILARDA TERÖRİSTLERİN HAREKET TARZI Silahlı bir terörist; öncelikle kendisine yakın hedefleri, daha sonra hareketli hedefleri, ardından hareketsiz ancak canlı hedefleri ve son olarak hala canlı olma ihtimali olan hedefleri ateş altına alır. Saldırının etkisini artırmak amacıyla el bombası ve patlayıcı maddeler de kullanabilirler. SİLAHLI BİR SALDIRI SIRASINDA NE YAPMALIYIM Paris'teki konser baskınından kurtulan pek çok kurban, hareketsiz kalarak ve ölü taklidi yaparak hayatta kaldığını açıklamıştır. Ölü taklidi yapma yöntemi tartışılan ve kurbanların kendi durumlarını değerlendirerek verebileceği bir karardır. Eğer yaralı iseniz ve hareketlerinizde bir kısıtlama varsa, düşünülebilir. Karşınızda gerçekten profesyonel bir katil var ise ilerlerken yerde yatan her kurbanın ölümcül bir noktasına tekrar ateş edecektir. Ölü taklidi yapıyor olsanız dahi, kaçış için mutlaka uygun fırsatlar kollanmalıdır. Bir başka durum da patlamaları veya silah seslerini duyduğunuzda sizin olduğunuz yer ateş altında değil ise, bir süre için hareketsiz kalmaya devam etmek doğru bir davranış biçimi olacaktır. Sonrasında gizlenmek mi kaçmak mı konusunda hızlı bir şekilde karar vermeniz gerekir. Kaçmak için uygun koşullar var ise mutlaka kaçın. Bir saldırı durumunda saldırganın üzerine atlamak ve engellemeye çalışmak özel eğitimli değilseniz çoğu zaman başarısızlıkla sona erecek bir girişim olacaktır. Ancak saldırganın çok yakınında iseniz ve ilk hedeflerinden biri olacaksanız, kaçabilme şansınız yoksa ve böyle bir ortamda bu kadar hızlı karar verebilecek bir yapıdaysanız, son çare olarak bunu düşünebilirsiniz. Fakat pek çok saldırıda, saldırganların tek başına hareket etmediği de unutulmamalıdır. Öyleyse; Silahlı Bir Saldırıdan Direkt Olarak Etkilenmediyseniz; Yukarıda; ''Bombalı bir saldırıdan direkt olarak etkilenmediğinizde yapmanız gerekenler'' başlığında açıklanan uygulamaları yapın. Açık veya Kapalı Bir Alandayken; Silahlı Bir Saldırının Etki Alanındaysanız; 1. KOŞ : eğer güvenli bir yerde isen Güvenli bir rota belirleyin. Rotanız ateş hattından geçmemeli. Hızlı ve sessiz hareket edin. Beraberinizdeki eşyaları bırakın. Telefon hariç. Başkalarının sizinle gelmesine müsaade edin ama sizi yavaşlatmalarına izin vermeyin. Koşmak teslim olmaktan daha iyi bir seçenektir. 2. SAKLAN; eğer güvenli bir yere ve rotada koşamayacaksan Bir saklanma yeri seçerken çıkmaz yolları ve mekanları seçme. İyi bir saklanma yeri sizi mermilerin ve patlamanın tesirinden korumalıdır. Bunun için; bina içinde ana taşıyıcı kolonları ve yüksek yoğunluklu metal içeren cihazların arkasını, açık alanlarda ise; araçların motor bölümlerini, jant kapaklarının arkasını, kalın ağaç ve taş duvarları seçin. Unutmayın! Siz saldırganı görebiliyorsanız, saldırganda sizi görebilir. Bir odaya gizlendiyseniz; kapıya bir barikat yapın ve uzaklaşın. Sessiz kalın ve yardım istemek için bağırmayın. Telefonunuzu sessize alın, titreşime kapatın. Alternatif saklanma mekanları arayın. Son çare olarak doğal savunma araçları temin etmeye çalışın. 3. HABER VER; saldırıyı resmi makamlara bildirin. Eğer tehlikeden yeterince uzaktaysanız; saldırıyı, kendi bulunduğunuz yeri, sayınızı ve durumunuzu, Bilginiz varsa; saldırganların sayısı, silahları, kıyafetleri, niyetleri, kimlikleri, bulundukları yeri, Diğer kurbanların durumu, rehine, yaralı ve hayatını kaybeden var mı? Biliyorsanız içeri giriş-çıkış için güvenli yolları, İçeri girmenin güvenli olup olmadığını bildirin. Güvenlik görevlilerinin girişi sırasında sakin ol, verilen talimatlara uy, ani hareketler yapma, Mümkünse daha güvenli bir alana geç, Ellerin görünecek şekilde, olabilecek patlama ve mermi yollarından güvende hareketsiz bekle. D-AİLENİZİ TERÖRİST SALDIRILARA KARŞI EĞİTİN/KORUYUN İşyeriniz, okulunuz ve yaşadığınız yer ile ilgili genel afet ve yangın talimat/planlarını öğrenin. Konut, okul veya iş yerinize yakın sağlık kuruluşlarının yerlerini öğrenin, alternatif sağlık kuruluşları tespit edin. En yakın olanın her zaman en yoğun olacağını unutmayın. Kendiniz ve aileniz için afet planları oluşturun. İlkyardım eğitimi alın, bilgilerinizi güncelleyin ve ilkyardım çantası hazırlayın. Aileniz için toplanma noktaları tespit edin. İletişim planı yapın. Kuru çalışma, tatbikatlar yapın. Bunları konuşmaktan ve paylaşmaktan çekinmeyin. Burada amaç; onları korkutmak değil, bilgilendirmek ve hayatta kalmalarını sağlamaktır. E-SEYAHATLARDE TERÖRİST SALDIRILARA KARŞI HAZIR OLMAK Ziyaret edeceğiniz bir ülkedeki terörist faaliyetler ve gruplar ile ilgili mümkün olduğu kadar çok bilgi edinmeye çalışın. Geçmişte terörist saldırının hedefi olmuş yerlerden uzak durun. Gezeceğiniz ülkedeki ana turistik alanları belirleyin, uzak ve daha az güvenli görünen yerlere gitmeyin. Bagajlarınızı kontrolsüz bırakmayın. Farklı amaçlarla size yakınlık gösterebilecek insanların davranışlarına karşı uyanık olun. Her kese güvenmeyin. Açık veya kapalı alanlarda yapılacak, özellikle siyasi içerikli, büyük toplantılar gösteri ve protestolardan uzak durun. Konsolosluk, yerel polis ve hastanelerin telefon numaralarını not edin. Bir grup olarak bulunuyorsanız; kaybolduğunuzda veya dağıldığınızda toplanmak için güvenli noktalar belirleyin. Bir olay olma ihtimaline karşı önceden bir tahliye ve kaçış planı yapın. Bulunduğunuz bölgenin bir haritasını yanınızda taşıyın. Yerel ulaşım imkanlarını, araç kiralama şirketlerini öğrenin ve iletişim numaralarını not edin. Yaralanma ihtimaline karşı, kimlik bilgilerinizi ve acil durumlarda aranacak yakınlarınızın iletişim bilgilerini yanınızda, güvenli bir yerde taşıyın. Kararsız kalmanız durumunda konsolosluğunuzdan bilgi ve tavsiye alın. F-GENEL ÖNERİLER Var ise; resmi kurumlar tarafından yayınlanmış, terörist saldırı acil durum talimatlarına uyun. Sakin olun ve başınızı daha fazla belaya sokmayın. Panik yapmayın, içinde bulunduğunuz durumun değerlendirmesini yapın ve güvenli bir yer bulmaya çalışın. Konuşarak ve fiziksel olarak durumunuzu daha kötü bir hale getirmeyin. Ama bu her zaman kolay olmayabilir. Bazı durumlarda hareketsiz ve sessiz kalmak daha doğru olabilir. Ancak en doğru kararı siz vereceksiniz. Olay yerindeki büyük gruplara katılmak her zaman en güvenli yol olmayabilir. Büyük gruplar daha fazla gürültü yapacak ve teröristlerin daha fazla dikkatini çekecek hedefler olacaktır. Çünkü onların amacı olabilecek en fazla zararı vermektir ve büyük gruplar daha kolay hedeflerdir. Dikkatli olun ve alarm seviyenizi yüksek tutun. Sadece saldırı sırasında değil, sonrasında da dikkatinizi dağıtmayın, tetikte olun. Yaşadıklarınızı ve gördüklerinizi not edin ve güvenlik. Bunlar polis ve kurtarma ekiplerinin işini kolaylaştırabilir. Gelecek zararlardan kendinizi koruyun. Bazı ender durumlarda, olay yerinde bulunan kurbanların teröristlere müdahale ettiği ve başarılı olduğu vakalar vardır. Ancak bu olayların çoğunda müdahale edenleri fiziksel olarak formda, genellikle asker ve polis kökenli, eğitimli kişiler olduğu görülmüştür. Başarısız olanlar ise başarılara göre çok daha fazladır. Genel olarak uzmanlar teröristlere müdahale etmeyi önermez. Ancak bu sadece sizin verebileceğiniz bir karardır, anlık gelişir ve şans faktörü önemlidir. Ayrıca karşınızdaki kişilerde eğitimli teröristler olabilir. Ve tek başına hareket etmiyor olabilir. Ancak saldırganın çok yakınında iseniz ve ilk hedeflerinden biri olacaksanız, kaçabilme şansınız yoksa ve böyle bir ortamda bu kadar hızlı karar verebilecek bir yapıdaysanız, son çare olarak bunu düşünebilirsiniz. Bırakın profesyoneller işini yapsın. İlkyardım, yangın, kurtarma gibi her hangi bir konuda becerininiz varsa; resmi makamlara bu konuda yardıma ihtiyaçları olup olmadığını sorabilirsiniz. Aksi takdirde onların işlerini yapmalarına fırsat verin ve işlerini güçleştirmeyin, seyretmek için olay yerinde kalabalık yapmayın. Elleme, dokunma, taşıma. Olay yerinde göreceğiniz hiçbir nesneye dokunmayın ve yerini değiştirmeyin. Yardımlaşın ve birlikte çalışın. Çevrenizdeki insanlarla yardımlaşın. Yardımlaştığınızda olay yerini çok daha hızlı tahliye edebilirsiniz. Bu sizin ve onların hayatta kalma şansını arttıracaktır. Yaşanmış birçok olayda sakin ve soğukkanlı davrananların, kafası karışık, şoka girmiş birçok kurbanın hayatta kalmasını sağladığı görülmüştür. Olay anında yardımlaşmak sizden başkalarının da hayatta kalmasını sağlayacaktır. Genel insan davranışı öncelikle kendini hayatta tutma refleksi olacaktır, ancak sosyal olarak gelişmiş düşünceler ya da insani bazı güdüler sizin olay anındaki davranışlarınızı şekillendirecektir. Yardım etme davranışımızı bir refleks haline getirelim. www.buyukayi.com.tr