Programmable Logic Controller , Türkçesi, Programlanabilen Mantıksal Denetleyici olan bu alet işimizi kolaylaştırmada ve insan gücünden tasarruf sağlamada bize çok geniş olanaklar sağlamaktadır. Plc dendiğinde akla ilk gelen tanımı; programlanabilen otomatik iş yaptırma kabiliyeti olan cihazdır. Genel tanımı ise; girişleri lojik, veri işleme, sayma, karşılaştırma, aritmetik gibi bir veya birkaç işlem yaptıktan sonra çıkışa atayan, programlama desteği olan entegre bir cihazdır. Örneğin; bir trafik lambasında sırasıyla yeşil sarı ve kırmızı yanması, bunu Plc dilinde söylemek istersek şu şekilde yapabiliriz; yeşil yan, 30 saniye bekle, yeşil sön, sarı yan, 5 saniye bekle, sarı sön, kırmızı yan, 20 saniye bekle, kırmızı sön. Programı baştan başlat. Elektriği kesene kadar programı sürdür. Plc lerin tavsiye edilme nedenlerinden bazıları şunlardır: Hazırlanmış fonksiyonları direk olarak kullanılabiliriz. Kolaydılar. Az yer tutarlar, daha az kablo bağlantısı vardır. Dayanıklıdır, çevre koşullarından kolay etkilenmezler. Giriş ve çıkışların durumlarını izleyebiliriz. Az arıza yapalar, güvenilirdir, bakımları kolaydır. Plc ler sayısal prensiplere göre yazılmışlardır. Bir sistemi ; aritmetik işlem, hafızaya alma, sayma, zamanlama, denetleme yapabilirler. Endüstriler tarafından çok fazla ihtiyaç duyulduğundan, güvenilir ve ucuz olduğundan endüstrilerin bir numaralı elemanıdır ayrıca uzaktan kontrol edilebilirler . Plc lerin genel kullanım alanları: 1) Sıra Kontrol: Plc nin en çok kullanılan özelliğidir. Bu özellik paketlemeden başlayarak asansör endüstrilerinde bile kullanılmaktadır. 2) Hareket Kontrol: Adımları takip eden sonsuz makinelerde örneğin; kauçuk, film ve kartezyen robot endüstrilerinde kullanılır. 3) Süreç Denetimi: Makineler çalışır durumda olduğunda makinelerin hız ayarlarını, ağırlıklarını, debini, basıncını, sıcaklığını kontrol eder. 4) Veri Yönetimi: Burada çoğu Plc ler zaman v. b kavramlarla değil algılama kavramıyla çalışır. Örneğin; aydınlatma, havandırma , çimento, tekstil, robot vb. sanayilerde kullanılır. Plc lerin beş ana parçası vardır: 1) Merkezi İşlem Birimi Burası cihazımızın beynidir, burada işlemci ve bellek arasındaki haberleşme sağlanır. Programın derlenmesi için gereklidir. 2) Hafıza Burası programlarımızı veya işlemlerimizi ( 1200 paketleme, 1100 gönderim yapıldı) kayıt altında tuttuğumuz yerdir. 3)Programlama Makinesi Burası elde tutulabilen dokunmatik bir ekranıdır. Verdiğimiz komutları Plc yerine getirir. 4) Güç Katı Bağlı olduğu şebekeden istendiği gerilimi (220 VAC veya 24 VDC) temin eder. 5) Giriş/Çıkış Bölümleri Plc nin duyu organlarıdır. Örneğin; Sensörlü bir lambada sensör giriş bölümünde Plc nin lambayı yakmasını sağlayan gözüdür. Kaynakça: http://tr. wikipedia. org/ Endüstriyel Kontrol Sistemleri 1 Kitabı 1. Modülü

PLC ile röleli sistemlerin karşılaştırılması 1. PLC ile daha üst seviyede otomasyon sağlanır. 2. Az sayıda denetim yapılan durumlarda tesis yatırımı PLC de daha fazladır. 3. PLC li sistem daha uzun süre bakımsız çalışır ve ortalama bakım onarım süresi daha azdır. 4. Arızalar arası ortalama süre PLC li sistem için 8000 saatten daha fazladır. 5. Teknik gereksinimler değişip arttıkça PLC li sistem az bir değişiklikle ya da hiçbir değişikliğe gereksinim duyulmadan yeniliğe adapte edilebilirken röleli sistemde bu oldukça zordur. 6. PLC ler daha az bir yer kaplar ve enerji harcarlar SMATIC S7-200 MICRO PLC SIMATIC S7-200 PLC Ne işe yarar? Küçük boyutları ve güçlü komut seti ile S7-200 ü, küçük otomasyon projelerinin her dalında kullanabiliriz. Bazı uygulama alanları bina otomasyonu, hidrolik presler, trafik lambaları, otomatik kapılar, asansörler, ısı kontrolü gereken fırınlar, karıştırıcılar, şişeleme makineleri, paketleme makineleri, pompalar, hidrolik pnömatik kaldırma platformları gibi birçok dalda kullanılır. Bu örnekleri daha ayrıntılı olarak incelersek; 1. Konveyör Sistemi: Motorları durdurmak-çalıştırmak ve gelen malzemeleri saymak için bir program yazmak için 15 dakika ayırmak yeterlidir. Ayrı ayrı taşınan malzemeleri sayabilir ve stoklarınızı da dah rahat tutabilirsiniz. 2. Kapı Kontrol Sistemi: Küçük boyutları ile en küçük makinelere bile sığar; mesela giriş çıkışlarda kapıların kontrolünü yapabilir, araç geldiğinde kapıları otomatik olarak açıp kapayabilir. 3. Trafik Lambaları: Trfiğin durumuna ve hatta yoğunluğuna göre trafiği yönlendirebilirsiniz. 4. Fırınlar: Isı ve proses değerlerinin ölçülmesi, sıcaklığın ve prosesin istenilen şekilde yönlendirilmesi ve vanaların açılıp-kapatılması için 50 satırlık bir program yazarak, hem yer, hem de maliyet olarak daha avantajlı ve daha güvenilir bir sistemle çalışacaksınız. Sistemde hata bulmanız kolaylaşacak, fırın ısısını ve çalışma süresini kontrol etmek için kolaylıkla ekran takabileceksiniz. 5. Pompalar: Bir Pompanız var, son seferde kaç litre satış yaptınız veya makine açıldığından beri kaç litre satış çıkış elde ettiniz. Litre fiyatınız ne kadar ve müşteri size ne kadar bir ücret ödeyecek. Programını yazın ve gerektiğinde birim fiyatları değiştirin, yada fiyat artışını otomatiğe bağlayın ve mesela ayda %10 otomatik artış yaptırın. PLC Programlama Bilgisayar programıyla PLC Program farkı Bilgisayar programları yaptıkları işleri, sırasıyla ve birbiri ardınca test edebilen belli mantık işlemlerine göre yerine getirirler. Fakat PLC ler için durum biraz daha farklıdır. PLC programı devamlı bir cevrim halindedir. Bütün komutlar sırasıyla işletilir ve yine başa dönülür. PLC programının tamamı bilgisayar dillerinde döngü adı verilen kısımlar gibidir. PLC programı yüksek seviyeli programlama dillerinde While/Wend komutları arasında yazılmış program parçalarına benzer şekilde çalıştırılır. Fakat PLC programının işlem tarzı itibariyle, biraz farkı vardır. PLC de program aynı anda birkaç olayı gerçekleştirir. Dolayısıyla birbirinden bağımsız olayların ve dolayısıyla komutların aynı anda işletilmesi, yani bir olay bitmeden diğerine başlanılması gerekir. Bu iş için en ideal işleyiş tarzı, bir döngü içine bütün komutları yazmak ve döngüyü de bütün olayların en iyi şekilde kontrolü için döngüyü mümkün olan en yüksek hızda çalıştırmaktır. PLC İşletim Sistemi: Bütün PLC işletim sistemlerinde birbirine çok benzeyen işletim sistemi programları kullanılır. Bu programlar ROM da bulunur ve üretim aşamasında sisteme yüklenir. Genel olarak işletim sistemi programı şu işlevleri yerine getirir: 1-Kullanıcı programını yürütür. 2-Olay ve zamana bağlı kesme hizmet programlanmasının çalışmasını düzenler. 3-Sistemin hatalı çalışma durumlarını belirler ve PLC lerin haberleşmesini düzenler. Süreç denetimi: Bu uygulama Plc nin sıcaklık, basınç, hız ve debi gibi birkaç fiziksel parametreyi denetleme yeteneği ile ilgilidir. Örnek olarak; plastik enjeksiyon kalıp makineleri, ekstrüzyon makineleri, ısı uygulama ocağı verilebilir. Veri yönetimi: Yeni PLC lerin genişletilmiş bellek kapasiteleriyle sistem, denetlediği makineyi veya süreç hakkında veri toplayan bir veri veri yoğunlaştırıcı olarak kullanılabilir. Sonra bu veri, denetleyicinin belleğindeki referans veri ile karşılaştırılır ya da inceleme ve rapor alımı için başka bir aygıta aktarılabilir. Bu uygulamada büyük malzeme işleme sistemlerinde, insansız esnek üretim hücrelerinde ve kağıt, birincil metaller ve yiyecek işleme gibi birçok proses sanayiinde sıkça kullanılır. PLC ler 1970lerde ortaya çıkmış ve o tarihten bu tarafa üretim kontrol teknolojisinde en yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. PLCler fabrika kontrolünde popülerliğini artırmaya devam etmektedir ve muhtemelen de belirli bir süre de hakim unsur olarak kalacaktır. Bunun nedeni de PLClerin sunduğu avantajlardır. Karmaşık sistemlerin kontrolünde en ekonomik çözüm Esnek yapıya sahip ve başka sistemlere kolay ve çabucak uygulanabilir. Hesaplayıcı ünitelere sahip olmasından ötürü sofistike kontrolleri gerçekleştirebilir. Programlaması ve arıza takibi kolaydır Güvenilir parçalardan oluştuğu için yıllarca sorunsuz çalışabilir. Bir PLC kabaca bir CPU , bellek alanları ve giriş/çıkış bilgilerini alıp verecek uygun devrelerden oluşur. PLCyi yüzlerce veya binlerce adet ayrı röleler, sayıcılar, zamanlayıcılar ve veri saklama yerlerinden oluşmuş bir kutu gibi düşünebiliriz. Bu kadar eleman aslında fiziksel olarak mevcut değildir. Sadece simule edildiklerini ve sanal olarak yazılımca yaratıldıklarını düşünebiliriz. Bu dahili röleler register larda bulunan bit konumlarında simüle edilirler. Dahili Röleler : Bunlar dış dünyaya bağlanır. Fiziksel olarak vardırlar ve switch , sensor vs gibi elemanlardan sinyal alırlar. Röleden çok transistor olarak imal edilirler. Dahili Yardıcı Röleler : : Ne fiziksel olarak vardırlar ne de dışarıdan bir sinyal alırlar. Simüle edilmiş veya sanal röleler diyebiliriz. Bunlar sayesinde PLC nin harici rölelere olan ihtiyacı azaltılmış olur. Bazen de, sadece bir tek özel iş için ayrılmış röleler vardır. Bazı röleler her zaman açık, bazıları da kapalı olabilir. Bir kısmı da sadece enerji verilmesi anında çalışırlar. Bunlar genellikle ilk başlatma işlemlerinde kullanılır. Çıkış Röleleri : Bunlar dış dünyaya bağlanan fiziksel bağlantılardır. Solenoid, lamba vs gibi elemanlara sinyal gönderirler. Tranzistor, röle veya triyak gibi elemanlardan imal edilebilirler. Veri Saklama : Bir veriyi saklamak için yazmaçlar kullanılır. Bu yazmaçlar matematiksel işlemler ve veri işlemleri için geçici saklama yerleridir. Ayrıca enerji gittiğinde bilgileri saklamak için de kullanılabilirler. Enerji geri geldiğinde kesintiden önceki bilgileri saklarlar. Ladder Mantığı : Ladder metodu PLClerde en çok kullanılan yöntemdir. Merdiven mantığı röleleri sembolize etmek amaçlı geliştirilmiştir. Bir Plcde temel programlama yöntemi olarak ladder mantığının seçilmesi mühendislerin ve satıcıların eğitimi konusunda harcanacak zamanı azaltmaktadır. Modern kontrol sistemleri hala röleleri kullanmaktadır, ancak bunlar nadiren kontrol amaçlıdır. CJP ve EJP Komutları CJP : Jump a başlama komutu. EJP : Jump yolunu ayarlama komutu. Jump komutu kumanda devresinin bir bölümünü çalışmaz duruma getirmek için kullanılır. Jump komutları için, Oktal sistemde 77 ile 700 arasında 64 numara verilebilir. PLC ELEMANLARI Programlanabilir denetleyiciler olarak adlandırılan sistemler, günümüzde yaygın olarak, otomatik kontrol düzenlerinde kullanılmakta olan mikroişlemci tabanlı endüstriyel otomasyon cihazlardır. PLC ikili giriş sinyallerini işleyerek, teknik işlemleri, çalışmaların adımlarını direkt olarak etkileyecek çıkış işaretlerini oluşturur. Çoğunlukla programlanabilir denetleyicilerin yapabileceği işlerde bir sınır yoktur. PLC, bir iş akışındaki bütün adımlan doğru zaman ve doğru sıradaki bir hareket içerisinde olmasını sağlar. Kontrol problemlerinin çözümünde teknik olarak görülmüştür ki bu problemlerin karmaşıklığına göre PLC uygulamalar değişebilir. Bununla beraber aşağıdaki temel elemanlar PLC uygulamaları için daima gereklidir. 1) Donanım 2) Yazılım 3) Algılayıcılar 4) İş elemanları 5) Programlayıcı 2.1 DOD oNnAamNıImM e :r anlamında kullanılır. Bu modüller sistemin bütün fonksiyonlarını veya makineyi kontrol edebilir, adresleyebilir ve belirli bir iş akışının sırasında harekete geçebilirler. PLC nin donanım elemanlarını şu şekilde sınıflandırabiliriz. 1) Merkezi işlem birimi 2) Giriş birimi 3) Çıkış birimi 4) Programlayıcı birimi 5) Hafıza bölgeleri 6) Sayıcılar 7) Zamanlayıcılar 8) Bayrak foksiyonları ALGILAYICILAR Bu elemanlar kontrol edilecek bir makine ya veya bir sisteme direkt olarak ağlanırlar. Bilgi, bu elemanların elektriksel akım değerlerine göre algılama PLC ye iletilir. Algılayıcılara örnek olarak; 1) Sınır anahtarlar 2) İşaret üreticiler 3) Fotoseller 4) Sıcaklık algılayıcıları verilebilir. Otomasyonun oluşturan sisteminin başlıca elemanlarından olan sensörleri, sensör çeşitlerini kısaca açıklayalım. Basmalı veya kendi algılama maddesini gördüğünde tüm işlemlerin otomatik üretim akışı ve makine hareketlerinin geri besleme bilgisinin denetleyici birimlere aktarılması için sensörlere ihtiyaç duyulur. Sensörler konum, sınır seviye hakkında bilgi veren veya darbe iletici olarak görev yapan standart üç renkli kablolu elemanlardır. Elektronik sensörler içerisinde iki tanesi güvenirliliğini kanıtlamıştır. Bu sensörler Endüktif ve Kapasitif yaklaşım anahtarıdır ve çok geniş bir malzeme çeşidini algılayabilir. Buna bir örnek vermek gerekirse kapasitif bir sensörle karton kutunun arkasındaki cam camın içerisinde sıvı var mı? Onu algılattırılabilmektedir. Bu durumda algılanan elemana göre sensör seçimi yapılması gerekir. a) Manyetik sensörler, mıknatısları algılar. b) Optik Sensörler, ışığı yansıtan veya yolunu kesen malzemeleri algılar. c) Makaralı siviçler, makarayı bastırma gücüne sahip her şeyi algılar. d) Kapasitif sensörler, kağıt, metal, plastik, sıvı, nem, cam gibileri algılar. e) Endüktif sensörler, metalleri algılar. f) Ultrasonik sensörler, sesi yansıtan veya kesen malzemeleri algılar. g) Pnömatik sensörler, havayı yansıtan veya yolunu kesen her şeyi algılar. İNDÜKTİF YAKLAŞIM ANAHTARLARININ ÇALIŞMA İLKESİ İndüktif yaklaşım anahtarı, iletken malzeme içerisinde girdap akımı kayıplarının neden olduğu bir rezonans devresinin kalite faktöründeki değişikliğin fiziksel etkisinden yararlanır. Bir LC osilatörü 100 kHz. ile 1 MHz. arasında yüksek frekanslı bir elektromanyetik alan oluşturur Bununla beraber gerçekte, yalnızca akım taşıyan iletkenden oluşan bir sargı kullanılmaz ve yüksek geçirgenliği olan Ferit malzeme yardımıyla elektromanyetik alana istenilen doğrultuda Ferit çekirdek üzerine yerleştirilen sargının manyetik alanı sensör etrafında yoğunlaşmış olur . Eğer sargı ve Ferit çekirdek ayrıca bir metal ekranla çevrilmiş ise ( Bkz. şekil 3 ) manyetik alan tümüyle sensörün ön tarafındaki alanda sınırlanmış olur. Böylece sensörün kenarları anahtarlama özelliğini etkilemeden tümüyle metalle çevrilebilir PLC İÇ İŞLETİM SİSTEMİ Kalıcı ve yalnız okunabilir bir bellek alanına üretici firma tarafından yazılmış olan işletim sistemi programı, PLC nin çalışmasını düzenler ve kullanıcı programın yürütülmesini sağlar. Genel olarak bir işletim sistemi programı; 1) Giriş noktalarındaki işaret durumlarının giriş görüntü belleğine yazılması 2) Programın yürütülmesi 3) Haberleşme isteklerinin işlenmesi 4) İşlemci, çevre birimleri ve bellek durumlarının incelenmesi 5) Çıkış görüntü belleğindeki değerlerin çıkış birimlerine aktarılması Gibi işlevleri yerine getirir. Kontrolör, STOP moduna alınıncaya kadar bu işlemler sürekli tekrarlanır ve bir tarama çevrimi olarak adlandırılır. a- Programlanabilir lojik kontrolörler 1) Çabuk ve yeniden programlanabilme özelliği vardır. 2) Dökümantasyon için sistemden bilgi almak mümkündür. 3) Modüler yapıya sahip olduğu için, sistemi oluşturulması, işletmeye alınması bakımı ve onarımı oldukça kolaydır. 4) Sistem bir bilgisayar ile kontrol edilebilir ve bilgisayar ile bilgi alış verişi mümkündür. 5) Teknolojik gelişmelere açıktır. 6) Elektromağnetik alan etkisine açıktır. Elektriksel gürültülerden etkilendiği için gerekli önlemler alınmalıdır. b- Röle ve Kontaktörlü Kontrol Sistemleri 1) Yeniden programlanabilme özelikleri yoktur. 2) Dökümantasyon ancak sistemin teknik verilerinin periyodik kontrolü ile mümkündür. 3) Sistemin oluşturulması, işletmeye alınması, bakım ve onarım zaman ve çaba gerekmektedir. 4) Sistemin bir bilgisayar ile kontrolü mümkün değildir. 5) Konvansiyonel bir yöntem olduğu için teknolojik gelişmelerden daha az yararlanabilmektedir. 6) Elektromağnetik alan ve gürültüden çok fazla etkilenmez. Kompleks Yapı : Birçok makinenin aynı anda kontrolü, hafızadaki her motora ait alt programlar ile kolaylıkla yapılabilmektedir. Esneklik : Bir PLC programı ile değişiklik, klavye yardımı ile birkaç dakika alır. PLC kontrollü sistemler için kablo değişikliği gerekmez. Memory arttırılabilir. Kontak Sayısı : PLC içerisindeki her bir bobin bir çok sayıda kontağa sahiptir. Örneğin 4 kontağı olan ve hepsini kullanan klasik röleli bir panel için fazladan üç kontak gerektiren bir değişiklik yeni bir röle eklenmesi ile hem zaman kaybına ham de fazladan maliyete neden olur. Oysa PLC kullanımı ile bu değişiklik, klavye ile 3 adet kontak çizimi gerektirir ve bu kontaklar hafızada mevcuttur. Pilot Çalışma : Programlanmış bir PLC, büroda veya laboratuarda önceden çalıştırılıp kontrol edilebilir, programın printer çıkışı alınabilir. Hatta evde bile PLC alanındaki firmaların simülasyon programları ile bu tasarımlar yapılabilir. Display Monitör : Bir PLC programı, iletişim sırasında direkt olarak monitörden izlenebilir. Lojik koşullar gerçekleştiğinde, bir devrenin çalışması bu monitörden kolaylıkla takip edilebilir. Arıza tarama çok daha kolaydır. Ayrıca geçmiş çalışma durumlarını sonradan izlemek olasıdır. İşletim Hızı: PLC lojik işlemlerini, hızı ms mertebelerinde alan tarama zamanında gerçekleştirir. Bu süre PLC de kullanılan mıcroprocessor frekansına, programın içeriğine ve uzunluğuna bağlı olarak 3-200 ms arasında değişir. Güvenilirlik : PLC oldukça güvenilir ve hemen hemen tüm elemanların bir çok tehlikeye karşı korunmuş olduğu elektronik birimlerden meydana gelir. İletişim : Çeşitli arabirim elemanlarıyla, PLC lerin birbirleri ile veya akıllı cihazlarla iletişimi mümkündür. Programlama : Programın yüklenmesi, çalıştırılması ve çalışmanın izlenmesi el programlayıcısı ile yapılabildiği gibi kişisel bilgisayarlara ara bağlantı yapılarak da sağlanabilir. EEPROM modülü kullanmak yedekleme ve bir başka PLC ye program kopyalanması için seçilecek bir yöntemdir. Holding Memory :İsteğe bağlı olarak, elektrik kesintisi halinde son durumdaki değişkenlerin saklanması mümkündür. ADC ve DAC: Günümüzde hemen hemen tüm PLC lerde anolog/digital ve digital/anolog çevirici bulunmaktadır. Böylelikle PLC nin matematiksel işlem kabiliyetine bağlı olarak PID ve benzeri kontrol algoritmalarında kullanılabilmektedir. Stabilite: Röleli kontrol sistemlerinde fiziksel gecikme sonucu ortaya çıkan yarı kararlı geçiş durumları ve hataları, PLC programlamasında da I/O tarama süresi ve program işletim gecikmeleri göz önünde bulundurulmalıdır. PLC İle Bilgisayarlı Denetim Karşılaştırılması Bu karşılaştırmada da PLC li sistemlerin bilgisayarlı denetime göre birçok üstünlükleri görülmektedir: 1. PLC fabrikaların çalışma ortamlarına göre dizayn edilmiştir. Oysa bilgisayarlı denetim sitemlerinin çoğu bu ortamda çalışmayacak şekilde üretilmiştir. 2. PLC donanım ve yazılım olarak fabrika ortamında çalışan kişilerin anlayacağı şekilde basit olarak dizayn edilmiştir. 3. PLC yazılımında kolay anlaşılabilen ve genelde tüm teknisyenler tarafından bilinen merdiven dili kullanılmaktadır. Oysa bilgisayarlı denetim sistemlerinde her firmanın ayrı bir yazılımı vardır ve bunların öğrenilmesi oldukça zordur. Bunun yanında PLC bilgisayarlı denetim gibi çok karışık programları işletemezler. Ancak son yıllarda PLC ler de bu eksiklerini giderme yolunda bazı ilerlemeler sağlanmıştır. Örneğin PLC lere kesme rutinleri, dallanma komutları ve alt program çağırma gibi işlevlerde eklenmeye başlanmıştır. Bugün günlük hayatımıza giren kişisel bilgisayar PLC lere büyük yardımcılardır. Özellikle verilerin toplanmasında ve saklanmasında PLC ye yardımcı olurlar. Ayrıca kişisel bilgisayarlar fabrika ortamında çalışan PLC lerin KONVANSİYONEL KONTROL SİSTEMLERİ Diğer bir isimle röleli sistem olarak bilinen bu sistemin daha iyi anlaşılmasını sağlamak için özel amaçlı yapılan elemanların sık kullanılanlarının tanıtımı ile başlayarak daha sonra da PLC ZAMAN RÖLESİ Kumanda devrelerinin vazgeçilmez elemanlarından birisidir. Kumanda devrelerinde zamanla çalışması veya belirli bir zaman sonra durması gereken yerlerde bu röleler kullanılır. Zaman röleleri üretilirken iki çeşit üretilmiştir. Bunlar ters zaman rölesi ve düz zaman rölesidir. Düz zaman rölesinin çalışma mantığı röle bobinine enerji verildikten sonra ayarlanan zamana gelene kadar kontakları konum değiştirmez. Yani açık olan kontak kapanmaz kapalı olan kontak açılmaz. Ayarlanan değere geldiğinde açık olan kontak kapanır kapalı olan kontak açılacaktır. Herhangi bir durumda zaman rölesinin enerjisi kesildiğinde kontaklar ilk konumunu alacaktır. Zaman rölelerinin kontaktörlerde olduğu gibi istenildiği kadar normalde açık ve kapalı kontakları yoktur. Zaman rölelerinin bir tane normalde açık be bir tanede normalde kapalı kontağı mevcuttur. PLC PROGRAMLAMA Programlama teknikleri yazılış biçimine göre doğrusal programlama olarak iki gruba ayrılır. Doğrusal programlama olarak iki gruba ayrılabilir. Doğrusal programlamada bütün komutlar art arda yazılır ve yazılış sırasına göre yürütülür. Yapısal programlamada ise program blokları biçiminde yapılar kullanılır. Her iki programlama tekniğinde de işlem komutları ile programlama ve merdiven diyagramı ile programlama biçimleri kullanılabilir. Merdiven diyagramı biçiminde programlama, kontaklı kumanda devrelerinin ANSI standartları devre simgeleri ile gösterilişine benzeyen bir grafiksel programlama yöntemi olup program girişi grafiksel olarak yapılır. Bu programlama tekniğinde komutlar yerine normalde açık kontak, normalde kapalı kontak, hatlar, röle bobini, zamanlayıcı ve sayıcı gibi elemanları simgeleyen kutular kullanılır. Burada PLC lerde kullanılan komutların çalışma prensibi genel olarak anlatılacak bu komutlar Siemens in ürettiği sımatic S7-200 serisi PLC de detaylı bir şekilde örneklerle anlatılacaktır. OUT Çıkış komutu OUT ile çıkış rölesi, zaman rölesi sayıcı gibi elemanların girişten gelen sinyal ve program doğrultusunda çıkış elemanlarını aktif veya pasif yapma işlemlerini gerçekleştirir. LOAD Komutu LOAD komutu ile kontağı veya kontakları akümülatöre yükler. Normalde açık olan kontakları dağıtım hattına bağlanmasını sağlar. LOAD NOT Komutu LOAD komutunun tümleyenini yükleyen komut LOAD NOT komutudur. AND komutu normalde açık kontakların birbirleri ile seri bağlanmalarını sağlar. OR komutu ile normalde açık bir kontağı daha önce yüklenmiş bulunan kontakları paralel bağlamaya yarayan bir komuttur. AND NOT Komutu Bu komutlarla normalde kapalı bir kontağı daha önceden yüklenmiş olan kontakları birbirleri ile seri bağlantısının yapılmasını sağlar. OR NOT Komutu Bu komutla normalde kapalı olan bir kontak veya röle bir önceki röle veya kontağa paralel olarak bağlantısını sağlar. AND BLOCK komutu ile iki kontak bloğu birbirlerine seri olarak bağlanmalarını sağlamaktadır. OR BLOCK komutu ile bir bloğu veya röleyi bir önceki blok veya röle grubuna paralel bağlama işlemi gerçekleştirilir. END Komutu Bu komut programın sonunda kullanılır. Programın bitiğini gösterir. Bu komut genelde çoğu firmaların ürettiği PLC lerde aynıdır. Bu komut konulmadığı taktirde yazılan programın işleyişi yukardan aşağıya doğru komutlar işlenerek inildiğinden bu komut görülmediği taktirde daha programın devamı varmış gibi işleme devam etmek isteyecektir. Bundan dolaydır ki her programın sonuna bu komut konulması gerekir. Yukarıda anlatılan komutlara ek olarak zamanlayıcı ve sayıcı komutları da dahil edilebilir. Bu komutları ayrıntılı olarak incelenecek olan Simatic S7-200 PLC de incelenecektir. Yukarıda sırayla anlatılan komutlar tamamen öğrenmeye çalışan insanlara bir fikir vermek amacıyla kullanılmış komutlardır. Bu komutlar üretimi yapılan PLC lere göre farklı şekilde kullanılabilir. Fakat temelde hepsinin görevi aynıdır. Bundan dolayıdır ki kullanılacak PLC nin yardımcı el kitabına bakılarak programın yazılması gerekir. PLC SEÇİMİNDEKİ BAKILACAK ÖZELLİKLER Bir kumanda sistemi için PLC seçiminde göz önünde bulundurulması ve bakılması gereken azami özellikleri sıralamak gerekirse bunlar aşağıdaki sıralanan maddeler şeklinde belirtilebilir. 1) İki seviyeli kumanda işaretlerinin bağlandığı ayrık giriş-çıkış noktası sayısı ve elektriksel özellikleri 2) Program ve veri belleği kapasitesi 3) Komut işleme hızı 4) Zamanlayıcı, sayıcı sayısı 5) Gerçek zaman saati 6) Kesme işletim yeteneği 7) İletişim olanakları 8) Program yedekleme olanakları 9) Kullanıcının yazmış ve PLC ye yüklenen programın başkaları tarafından yedeklenmemesini sağlamak için gerekli şifre koruması PLC nin geri beslemeli kontrol sistemlerinde kullanımı için ayrıca Analog giriş-çıkış sayısı matematik işlem yeteneği gibi özelliklere bakılarak alınması gerekir.

Yıldıray ne demiş ;Eğitim Eğitim Eğitim