yazı biraz uzun oldu ama a dan z ye nabucco hakkında tüm bilgiler var. okuduğunuza ve zaman ayırdığınıza değecektir Nabucco mu, One Minute mi? Hangisi daha iyi marka olabilir? Nabucco projesi ile ilgili birkaç yıldır hemen her gün bir veya birkaç gazete veya TV kanalında sürekli haberler çıkıyor. "Nabucco" isimli tüketimi kolay başka bir ürün piyasaya çıkartılsa inanıyorum ki çokta iyi satar. "One Minute" ismini tescil ettiren girişimciler acaba bu ismi niçin tescil ettirmiyorlar çok merak ediyorum. Hemen her TV kanalında Nabucco uzmanları çıktı. Hemen herkesin Nabucco konusunda bir kelamı var. Yapılan analizlerin en önemli ortak noktası hep Verdi'nin Nabucco operası ile başlaması. Yine bu uzmanlar arasında iddia edilen hususlarda ise %15 ucuz doğalgaz hakkından vazgeçildiği, yapılacak boru hattından vergi gelirimizin olmayacağı, bu projeye gaz arzının sağlanmadığı konularında odaklanılmaktadır. Peki sokaktaki insana Nabucco nedir diye sorulduğunda alınacak cevap ne olabilir sizce? Sözü fazla uzatmadan saadete geleyim. Bugün yazım biraz uzun ama Nabucco için bence okumaya değer. Avrupa genel olarak 3 ana arter ya da güzergahtan gaz tüketir. Yaklaşık 300 milyar m3 yılda gaz tüketir. Avrupa 90'lı yıllarda doğalgaz pazarını rekabete açabileceğini ve uzun vadeli kontratları ortadan kaldırarak gazın bir emtia gibi müşteriye sunulabileceğini düşünüp yasal düzenlemeler yaptı. Avrupa 2003'lerde doğalgazda işin aslının böyle olmadığını anladı ve Arz Güvenliği Direktifi ile birlikte arz emniyeti ve güvenliğine odaklandı. Avrupa özellikle son birkaç yılda Rusya'dan gelen gazın tek güzergah noktası olan Ukrayna'daki politik, teknik ve ticari risklerden endişe duymaya başladı. Rus Gazprom'un agresiv stratejileri de Avrupa'yı rahatsız etti. AB'de temel hedefi mevcut üç ana doğalgaz tedarik arterinin yanında dördüncü arteri de ekleyerek, Avrupa'nın tedarik ve güzergah riskini azaltmaya çalışmaktır. Alternatif güzergah arayışında ortaya çıkan projelerden birisi Nabucco projesidir. Projeyi geliştiren 6 ortak vardır. Bunlardan 5 tanesi geçiş güzergahında olan ülkelerin kamu yada yarı kamu iletim şirketleri sadece bir tanesi ise Alman Essen orijinli RWE isimli şirkettir. Bu 6 ortak Viyana'da Nabucco GmbH isimli bir şirket kurup eşit sermaye ile ortak olmuşlardır. Nabucco GmbH, Türkiye'nin doğu sınırından başlayarak Avusturya'da Baumgarden'a ulaşacak 3.300 km boru inşa edilmesi için gayret sarfetmektedir. Nabucco GmbH geçiş ülkelerinde kurulacak 5 tane Nabucco ulusal iletim şirketlerinin sahibi olacak ve inşa edilecek boru hattında ortaya çıkan tüm taşıma kapasitenin sahibi olacaktır. İlgili ülkelerde yatırım ve işletmeyi Ulusal Nabucco şirketleri yapacaktır. Ulusal şirketlerin Nabucco GmbH tahsis ettiği tüm kapasitenin yarısını Nabucco GmbH kendisi kullanacak, diğer yarısını ise üçüncü taraflara kullandıracaktır. Nabucco GmbH, ulusal Nabucco şirketlerine, yapacağı yatırım, işletme ve makul kar oranı karşılığı iletim bedeli ödeyecektir. Nabucco GmbH, üçüncü taraflara ayırdığı %50 lik kapasitenin bedelini ise serbest olarak pazarlıkla belirlediği tarifeler karşılığında üçüncü taraflardan alacak ve iletim bedeli olarak ulusal Nabucco şirketlerine iletim bedeli olarak ödeyecektir. Aradaki farkta Nabucco GmbH"ye kar olarak kalacaktır. 26 Temmuz 2007 tarihinde Roma'da Türkiye, Yunanistan, İtalya Doğalgaz Boru Hattı Hükümetlerarası Anlaşması imzalanmıştır. Bu Anlaşma henüz TBMM tarafından onaylanmamıştır. TBMM WEB sayfasında da bulunabilecek olan bu anlaşmanın 2.9 maddesi taşınacak doğalgazın %15'inin Türkiye teslimat noktası ile İtalya ve/veya Yunanistan'daki son varış pazarındaki teslimat noktaları arasındaki taşıma masrafları düşülmesi suretiyle elde edilecek Türkiye teslimat noktasındaki fiyat üzerinden doğalgaz alım satım anlaşması yapacağını hükme bağlamıştır. Şimdi ortada satıcı veya tedarikçi yokken zaten olmayan bir gazın pazarlığını tüketicilerin yapmış olması son derece anlamsızdır. Bu ifadenin tercümesi ise "Ey İtalyan ya da Yunanlı kardeşim senin anlaştığın ve bu boru hattından geçireceğin doğalgazın %15'ini ben seninle aramızdaki navlun farkını düşerek satın alacağım" demektir. Peki bu böyle demekte satıcı sana satmıyorum derse ne olacak? Madde de anlamsız tartışma da anlamsız. Ortada satıcı yok ve kayıkçı kavgası yapılıyor. Bu projede 2 yılda hiçbir yol alınamamıştır. Türkiye-Yunanistan-İtalya boru hattını gerçekleştirmeye çalışan Edison, İtalya'da boru hattının Avrupa'ya ulaşacağı noktada ENI'nin hakim durumu ve rekabeti karşısında da eli kolu bağlanmıştır. AB kendi ülkeleri ve kendi şirketleri arasında bile ortak bir politika ve strateji ortaya koymaktan çok uzaktır. Halbuki, ENI'nin AB gaz pazarına ilave doğalgaz tedarikinin güzergahı konusunda tercihi tümüyle farklıdır. Kamuoyunda Nabucco içinde tartışılan %15 hikayesi de budur. Nabucco'da %15 maddesi olsun mu olmasın mı? Olsa ne yazar olmasa ne yazar? Henüz tedarikçi yok. Hem tedarikçi gazı sana satacak mı o da ayrı mesele. Bu ifade için gündemi meşgul etmeye ve müzakerelerde kilitleyen pozisyonuna düşmeye gerek yoktur. Avrupa'ya gaz arzını sağlayacak Nabucco projesinde henüz gaz tedarik zinciri kurulamamıştır. Şahdeniz gazının ortaklarının farklı yaklaşımları ile Nabucco ortaklarının hedefleri şu ana kadar ötüşmemiştir. Öte yandan Şahdeniz Üretim Paylaşma Anlaşması 2034 yılında sona erecektir. Faz-2'nin pazara ulaşması geciktikçe fiyatı artmaktadır. Çünkü 2034 yılında sona erecek projenin nakit akışını sağlayacak süre daralmaktadır. Henüz tedarikçilerinin belli olmadığı bir projede geçecek gazın %15'inin netback fiyatı ile satın alınma talebi de gerçekçi bir talep olmaktan uzaktır. AB'nin önümüzdeki 15-20 yıl içerisindeki gerçek doğalgaz talebinin belirsizliğini korumaktadır. AB'nin 2020 yılına kadar gerçekleşecek doğalgaz tüketim tahminleri farklı senaryolarda farklı sonuçlar vermektedir. Geçtiğimiz günlerde İtalya'da yapılan G-8'ler zirvesinde de üzerinde durulan CO2 emisyonlarının azaltılması hususundaki politikalar eğer AB bünyesinde ciddi olarak uygulanır ve 20-20-20 niye bilinen politikalar çerçevesinde emisyonların 2020 yılında %20 azaltılarak, yenilenebilir enerjinin payının %20 seviyelerine çekilmesi ile birlikte ham petrol fiyatları 2010'lardan sonra 100 dolarların üzerinde seyrederse AB'nin 2020 yılında ilave doğalgaz ihtiyacı olmayacaktır. Bu da dördüncü güzergah için yapılan çabaların sadece güzergah çeşitlendirmesi anlamına gelir ki bu durumda zaten 3.300 km boru hattına finansman sağlanması imkansızdır. Bugün Ankara'da imzalanacak Hükümetlerarası Anlaşma sadece Türkiye, Bulgaristan, Romanya, Macaristan ve Avusturya'yı bağlayacaktır. Halbuki Türkiye'nin ötesinde Gürcistan'ın transit ülke riskinin Ukrayna'dan farkı yoktur. Gürcistan'ın durumu belirsizliğini korumaktadır. Nabucco projesini gerçekleştirmeye çalışan ortaklar açısından hedefler incelendiğinde Bulgargaz, Transgaz ve MOL açısından temel hedef yeni bir güzergahtan gelecek doğalgazın bir bölümünün de kendi ülkelerine tedarik edilerek tüketime sunulmasıdır. OMV ve RWE açısından ise hedef ve stratejiler tümüyle farklıdır. OMV için Baumgarden'ı etkin bir ticaret merkezi yapabilmesinin yolu büyük miktarda yeni arz kaynaklarının Baumgarden'a ulaştırılmasından geçmektedir. Eğer Nabucco, Baumgarden'e ulaşırsa bu amacı gerçekleşmiş olacak ve Orta Avrupa'da bir fiyat merkezi, ticaret merkezi meydana getirmiş olacaktır. RWE ise AB pazarında rekabet avantajı kazanabilmek açısından Nabucco'nun içinde yer alıp kapasite sahibi olmak istemektedir. Bu sayede Türkiye'nin doğusundaki kaynaklara ulaşabilecektir. Türkiye'de ise hedeflerin ve stratejilerin tam belli olmadığı gözlemlenmektedir. Hedeflere ulaşmak için ortaya konan stratejik planların belirsiz, kopuk ve koordinasyonsuz bir şekilde tam olarak şekillenmemiş olduğu gözlemlenmekte ve bakanlıklar arasında farklı yaklaşımlar ortaya çıkarmaktadır. Bazen ticaret merkezi, bazen transit arasında gidip gelen ve ticaret merkezi olmak için yasal zemini hazırlamakta geciken bir Türkiye'nin hangi kulvarda olacağı belirsizliğini korumaktadır. Eğer bir Hub yani ticaret merkezi olma hedefinde olacaksa Nabucco'nun Türkiye'nin Gürcistan ve İran sınırından başlatılması tümüyle yanlıştır. Nabucco'nun başlangıç noktasının Ahiboz olması için gayret sarfedilmelidir. Aksi taktirde Türkiye'yi bypass geçecek ve sadece yatırımcısına iletim ücreti ödenecek bir boru hattı ile baş başa kalacaktır. Üstelik yeni yapılacak boru hattının mevcut mer'i kanunlarla ve mevzuat ile yürütülmesi imkansızdır. BOTAŞ'ın mevcut güzergahtaki iletim hatlarının tabi olduğu kanunların yanında Nabucco projesinin ayrıcalığa sahip olması durumunda ortaya çıkacak durum belirsizliğini korumaktadır. Bir örnek vermek gerekir ise mevcut 4646 sayılı Doğalgaz Piyasası Kanununa göre Nabucco projesini inşa edip işletecek Ulusal Nabucco şirketi iletim lisansı alıp ona göre hareket etmek zorundadır. Nabucco projesine gaz sokacak taşıtıcılar ithalat lisansı ve ihracat lisansı almak zorundadır. Yani kısaca mevcut mevzuatın tadil edilmesi bir zorunluluktur. Şu anda öngörülen Nabucco projesindeki yapıya göre "one stop shop" prensibi çerçevesinde Gürcistan'dan giren gaz Türkiye için 2-3 milyar m3 çıkış kapasitesi bırakılmış şekilde Inegöl – Gursu'dan çıkabilecektir. Nabucco'da Türkiye için tek çıkış noktası bırakılır iken Venetz Craiova ve Nadlac , Varosfold , Baumgarten çıkış noktaları vardır. Romanya'da bile iki çıkış noktası bırakılıyor iken Türkiye'yi 2000 km geçecek hattan birden fazla çıkış noktası ve daha yüksek çıkış talebinde bulunulması çok büyük önem arz etmektedir. Ancak bununda yeri temel ve detay mühendislik çalışmaları olacaktır. Şu anda tesis edilmesi planlanan yapıyı bir otoyola benzetmek gerekirse, Gürcistan sınırından otoyola girecek arabalardan sadece bir kısmı İnegöl'de otoyoldan çıkabilecekler diğerleri ise Avrupa'ya doğru yola devam edecektir benzetmesini yapabiliriz. Geçen arabalar geçiş ücretini Avusturya'daki şirkete ödeyecekler, Avusturya'daki şirket ise yatırımı ve işletmeyi makul karla karşılayacak şekilde ilgili ülkelerin otoyol şirketine iletim ücreti ödeyecektir. Doğacak vergi geliri ise ulusal şirketlerin makul kar marjları ile iletim faaliyetleri sonucu oluşacak kardan kurumlar vergisi ile temettüden doğacak stopajlar olacaktır. Avusturya'daki ana ortak şirket ise ulusal şirketlerden alacağı temettülerin dışında yapacağı kapasite ticareti faaliyetleri sonucu ödeyeceği olduğu iletim ücret giderleri düştükten sonra doğacak karın kurumlar vergisini Avusturya'da ödeyecek ve ortaklarına temettüleri Avusturya'da dağıtacaktır. Bu arada Nabucco GmbH, telekom faaliyetleri gibi yan faaliyetlerle de uğraşacağı ve bu faaliyetlerden de karların oluşacağını göz ardı etmemek gerekir. Azerbaycan'dan data kapasitesi çok önemli bir değerdir. Sonuç olarak imzalanacak olan Hükümetlerarası Anlaşma'dan sonra bile Nabucco projesi için birçok husus belirsizliğini korumaya devam edecektir.

Bu kadar uzun yazıyı yazan vede herşeyi çok bilen zat-ı muhterem Arif Aktürk 'ün Uzmanlık alanı-görevi nedir bu kişinin acaba çok merak ettim.. Not. Uzmanlık alanı Doğal gaz konusunda tüm dünyada tanınan bir uzmanmış.. BOTAŞ'ta mühendis olarak çalışmaya başladı. Başmühendis, Müdür, Daire Başkan Yardımcısı ve Daire Başkanı olarak hep BOTAŞ'ın doğal gaz dairesinde görev yapmış. - usta.