nee dünya dönüyo mu yaa hasttt benim niye haberim yok panpaa

Konuya Harezmi ile ilgili detaylar eklenmiştir.

Neyse vaz gectim

780 yılında Özbekistan'ın Karizmi kentinde dünyaya gelen Harezmi'nin bulduğu ve tüm dünyanın kullandığı semboller.. Her sembol, temsil ettiği sayı kadar açıya sahip.. Temsil ettiği sayı kadar açı.. Harezmi dokuzuncu yüzyılda yetişen cebir alanında ilk defa eser yazan Müslüman ve Türk matematik, coğrafya ve astronomi alimidir. Harizmi, Türk matematik geleneğini temel alarak; Babil, Helenistik, İbrani, Hint metinlerini inceledi, kuramlar geliştirdi ve yapıtlarını üretti. Çağının çok ilerisinde olan Hisabü'l-CebrveL-Mukabele adlı yapıtı, Batıya matematiği öğretti. Logaritma terimi, Batılıların Harizmi'ye verdiği Algoritmi adından türedi. Bu tanım, tüm dillerde algebra, ya da bizdeki cebir biçimiyle kullanıldı... Avrupalılar'ın "gelmiş geçmiş tüm hekimlerin en büyüklerinden biri" dediği ve Paris Tıp Fakültesi'nin Büyük Anfisine , yontusu dikilen Zekeriya el-Razi(854-932), tıp başta olmak üzere feslefe, matematik, gökbilimi, kimya, eczacılık ve edebiyat dallarında yapıtlar veren bir düşünür, bir bilim dehasıydı. Harizmi'nin Matematiği 16. Yüzyıl ünlü İtalyan matematikçisi Gerolamo Cardano'nun, dünyanın en büyük düşünürleri arasında saydığı Musa el-Harizmi(780-850) bu tanımı hak eden bir bilim adamıdır. Türkistan'ın Harizmi bölgesindeki Hive'de doğan bu büyük düşünür; matematik, gökbilim ve coğrafya üzerine yapıtlar üretti ancak gerçek ününü matematikçi olarak yaptı. Yazdığı kitapla, cebire adını verdi ve bilimde ölümsüzler arasında yerini aldı. Harizmi o denli büyüktü ki, Batı ve Arap tarihçiler, başka Türk bilim adamlarına yaptıkları gibi onu da Türk saymak istemediler, etnik kimliğini ya açıktan yadsıdılar ya da hiç söz etmediler. Kimileri, adını doğduğu bölgeden almasına karşın, Harizmi'li olduğunun şüpheli olduğunu söyledi ve dayanaksız bu savı kanıtlamak için, "Harizmi'de doğan bir insanın Bağdat'a gelmesinin çok zor olacağı" gibi akıl dışı gerekçeler ileri sürdü. Harizmi'yi, kaynaklarına Arap-İslam bilgini olarak geçtiler. Cebir ya da Algebra Harizmi'yi ölümsüzlüğe eriştiren iki temel yapıttan birincisi, kuramsal yanı ağır basan "El Cebir v'almu-kabele" yani "Onarma ve Eşitleştirme"dir. Kitapta, matematiğin birçok konusunu ele alıyor ancak denklemlerin basitleştirilmesi konusunda olağanüstü bir başarı sağlıyordu. Yapıtın ilk sözcüğü olan el-Cebir, o günden bugüne, tüm dillerde algebra, ya da bizdeki cebir biçimiyle kullanıldı, kullanılmayı da sürdürüyor. Matematikte Devrim İkinci kitabı, ad olarak değil ama içerik olarak O'nu bir kez daha ölümsüzlüğe taşıdı. Bu kitapta, eski Türk matematiği ile Hint sayı dizgesinden yararlanılarak; "ondalık sayılar, sayı yazma, dört işlem , kesir hesaplarının kuralları" bulunup geliştiriliyor ve her buluş, kuramsal bir bütünlüğe ulaştırılıyordu. Özgün yazılımı ele geçirilemeyen bu kitap, 12. yüzyılda Batıya ulaşmış ve çevirisi yapılmıştı. Eldeki kitap, Latince Liber Algoritmi adı verilen bu çeviridir. Harizmi, Liber Algoritmi'yle Batıya, dokuz sayıyı ve sıfırı kullanmanın basitleştirilmiş yöntemlerini öğretti. Öğretisi, yalnızca matematikçiler çevresiyle sınırlı kalmadı ve hızlı bir biçimde halkın anlayacağı ve günlük işlerde kullanılan işlemler durumuna geldi. Çeşitli okullar, özellikle Algoritm Okulu, bu işlemleri yaymak için çaba harcadı. Alman Zerclaerli Thomas, 13. yüzyıl Almancasıyla yazılmış kitabında bu sayıları kullandı. Harizmi, Avrupalıları Romen rakamlarının kısırlığından kurtarmış ve "bilimin her dalında kullanılan bir matematiği Batılılara öğretmişti". Antik Çağ Matematiği Helen uygarlığı ve Roma'da sayı yoktu. Eski Mısırlılar ise; bir, iki ve üçü dik çizgilerle gösteriyordu. Bir yatay çizgi dört, iki yatay çizgi sekiz anlamına geliyordu. On, yüz ve bin ise hiyeroglif harflerle gösteriliyordu. Babilliler sayı yazmayı, dik ve yatay çizgiler ile her iki çizginin açı oluşturacak biçimde kesişmesiyle sağlıyordu. Dik ve yatay çizgilerin sayısı ve kesişme açısı değişik sayı değerlerini gösteriyordu. Helenler, sayıları, abecelerinin 24 harfi ve Ortadoğu kökenli üç ek işaretle yazıyordu. Romalılarda sayılar, rakamla değil, harflerle gösteriliyordu. Roma'da sayılar, başlangıçta yalnızca dik çizgilerle anlatıldı. Beş dik çizgi beşi, sekiz çizgi sekizi, onbeş çizgi onbeşi gösteriyordu. Daha sonra on çizgiye bir deste denildi ve çapraz iki çizgiyle gösterildi. Çaprazın alt kısmının atılmasıyla oluşan işaret , yarım deste beş demekti. Daha büyük sayılar için harfler devreye girdi ve elli , yüz , beşyüz ve bin harfi ile gösterildi. Romalılar, örneğin 348 sayısını yazacaksa, bunu "yüz-yüz-yüz/on-on-on-on/beş/bir-bir-bir" olarak yani CCCXXXXVIII biçimindeki uzun yinelemelerle yazıyordu. Daha büyük sayıları yazmak, başlı başına bir sorundu. Çünkü yazması uzun, kapladığı alan büyüktü. M. Ö.260 yılında kazandıkları deniz zaferi anısına hazırladıkları kitabeye; 22 milyon sayısını yazmak için, taşa tam 220 kez yüzbin işaretini yan yana kazımışlar, bunun için birçok taş blok kullanmışlardı. Yüzbin'den yüksek sayılar için herhangi bir işaret yoktu. Romen rakamları denilen bu işaretlerle, en basit bir hesap işlemi bile yapmak bile olanaklı değildi. ÖnTürk Matematiği Doğuda geliştirilen ve eski çağlarda yalnızca Hintliler, Türkler ve Mayalar'ın kullandığı, birler hanesinin birden dokuza dek her sayıyı ayrı işaretle göstererek yazma, insan zekasının gerçekleştirdiği en önemli buluşlardan biridir. Dört işlemi sayı yazısıyla yapılır duruma getiren, ondalık sayıları ve kat sayıları bulan ve Doğu matematiğini kuram haline getiren Harizmi'ye tüm insanlık özellikle Batılılar çok şey borçludur. Harizmi'nin doğduğu topraklar, matematiğin çok eskiden beri, üstelik ayrıntılı olarak bilindiği yerlerdi. Ordu kurmayı ve varlığını ona bağlamayı bir yaşam biçimi yapan Türkler, ordularını onluk, yüzlük, binlik ve onbinlik birimler olarak örgütlüyor ve bu örgütlenmeye uygun sayı sistemleri geliştiriyordu. On-Oklar tanımı ve on-iki boyluk federasyonlar, Türklerin ondalık sistemiçok eskiden beri kullandıkları alanlardı. Ayrıca bu yalnızca ordu örgütlenmesinin anlatımında değil, günlük yaşamın her alanında yaygınca kullanılıyordu. Üstelik bir değil iki tür ondalık sisteme sahiptiler. Özgün Biçim Eski Türklerin sayı okuma ve yazmada kendilerine özgü yöntemleri vardı. Örneğin, otuz yedi sayısına bir yandan yedi kırk derken öte yandan otuz artık yedi diyorlardı. İlk yöntem ikincisinden daha eskiydi ve açıklaması şöyleydi: Otuz yediye yedi kırkdiyebilmek için önce ondalık sistemin bilinmesi gerekiyordu. Çünkü otuzyedi, 3x10 4x10 arasındadır. Eski yöntemde otuz yediyi okumak için, önce onu içine alan onluk tam sayı yani kırk söyleniyor; daha sonra iki onluk tam sayı arasında kalan birlik sayı olan yedi okunarak üst onluğun önüne koyuluyordu. Yedi kırk dendiğinde, kırktan önceki otuzdan sonraki yedili sayı yani otuz yedi anlaşılıyordu. Türkler'in, çok eski olan ve grafik olarak belgelenmiş olan ilk ondalık sayı sistemi buydu. İkinci sistem daha gelişkindir. Burada, bir sonraki tam sayı işlemden çıkarılmış ve artık kavramı getirilmiştir. Otuz yedi, (3x10 = 30+7) yani otuz artık yedi olarak okunmuştur. Türkler, bu iki sistemi uzun süre birlikte kullanmıştı. Daha gelişkini varken eskisinin de korunup kullanılmasının nedeni hala anlaşılamamıştır. Harizmi'nin Değeri Harizmi, Türk matematik geleneğini temel alarak, Babil, Helenistik, İbrani, Hint metinlerini inceledi, kuramlar geliştirdi ve yapıtlarını üretti. Çağının çok ilerisinde olan Hisabü'l-CebrveL-Mukabele adlı yapıtı, Batı matematiğini etkiledi ve uzun süre ona yön verdi. Kolay kullanılabilir yöntemler içerenbu yapıtla, "doğrusal ve iki bilinmeyenli denklemlerin aritmetik çözümüne" ve "Eukleidesçi geometriye" yeni kurallar getirdi. Miras başta olmak üzere karmaşık hesaplarda dağılım oranlarının saptanmasını, basit ve sağlam kurallara bağladı. Logaritma terimi, Batılıların Harizmi'ye verdiği Algoritmi adından türedi. Fi-Zicadlı yapıtında gökbilim çalışmalarında kullanılacak cetveller geliştirdi. Kitabü'l-Amel bi'l Asturlab ve Kitabü'l-Amel'il Asturlab adlı yapıtlarında, yıldızların dünyaya göre yükseklik derecesini saptayan aletin yapılış ve kullanışını anlattı. Yerin ve gökyüzünün haritalarını içeren atlas hazırlanmasına katıldı. Nil'in "Cennet'ten değil", Doğu Afrika'daki bir gölden çıktığını belirten ilk kişi oldu. Bu görüşe bilim tarihinde Batlamyus-Harizmi Kuramı adı verildi. Ardılları Harizmi'nin attığı temel üzerinde birçok matematikçi ve gökbilimci yetişti. Bu insanlar, yaptıkları çalışmalarla birçok ilki gerçekleştirdiler. Evrensel bilime varsıllık katan, büyük bir bilimsel kalıt bıraktılar. Arap bilginleri el-Battani ve İbn Yunis, gökbilim cetvellerini büyütüp geliştirdiler. Batılıların Alfraganus adını verdiği el-Fergani, yeryüzü boylam dairelerinin uzunluğunu hesapladı ve ilk kez, "güneşin görünürdeki yörüngesinin, gezegenlerde olduğu gibi zamanla geri yöne doğru gittiğini" anladı. Yapıtları birçok kez Latince'ye çevrildi. Sabit bin Kurra tarihte ilk kez, "güneşin öğle yüksekliğini ve güneş yılının süresini" hesapladı. Batıda Albategnıus adıyla ünlenen el-Battani, "dönencel yılı, yıldız yılı ve paralaksın" sürelerini ve açısını saptadı. Hasan İbn–Heysem(965-1039) gezegenlerin saydam olmayan tabakalar üzerinde devinmelerinin kuramını oluşturdu. "Yıldız ve Güneş'in ışık verdiğini, Ay'ın güneşten aldığı ışığı yansıttığını" bulması, gökbilime yaptığı büyük bir katkıydı. İbn-Heysem'in ışık olayları üzerindeki kuram ve hesapları, Batıda altıyüz yıl etkili oldu. Işığın kırılmasıyla ilgili bir buluşu, bilim dünyasında, hala "Alhazen Sorunu" adını taşır. Işığın gözden çıkmadığını, tersine nesnelerden göze geldiğini kanıtladı. "Felsefenin görevi açık ve kesin bilgi sağlamaktır, bu niteliği nedeniyledir ki, bütün bilimlerin anasıdır, felsefenin temelinde mantığın bulunması bu yüzdendir" diyordu. 10 Bin yıl önce yapılan bu saptamalar, çağdaş felsefe ve mantığın günümüzde temel aldığı düşüncelerdi. Son düzenleme: 14 Nisan 2016

Nerden nereye... Birde gidin şimdiki haline bakın o coğrafyanın... Ortaasya, ortadoğu coğrafyası zamanında kıyametin koptuğu, bir çok matematikçinin, tıp alanında uzman adamların çıktığı inşaat ve mühendislik alanında uzmanlaşmış adamların kol gezdiği bir yerken avrupa'da taş üstünde taş yoktu... Birde şimdiki haline bakın... Aralarında aslında dünya dönmüyor diyenler var...

Emeğinize Sağlık. Kaynağı Öğrenebilir miyim?

Resim görünmüyor. Bilginize. Edit: Tarayıcıdan kaynaklı her halde sorun yok. Bilginize.

Müslüman topraklarda bilim yapılıyordu zamanında...

Çok ilginç ilk defa öğrendim. Seviyorum Wardomu.

way be diyorum.