27 Mayıs'ta Türk sporu 12 Eylül'de kadar şanslı değildi. Başkanlar tutuklandı, sporcular men edildi. Cemal Gürsel turnuvasında ise bakın neler yaşandı: Tarih, 19 Haziran 1960. Yer, Mithatpaşa Stadı. Beşiktaş ve Karagümrük futbol takımları karşı karşıya geliyor. Biletli 10 bin 822 seyirci tribünlerde yerini almıştır. Sahaya kaleci Varol, Bahattin, Münir, Tuncay, Sebahattin, Mustafa, Arif, Nazmi, Şenol, Birol ve Ahmet on biriyle önce Beşiktaş çıkar. O da ne? Kaptan Nazmi'nin önderliğinde hızla orta sahaya koşan siyah-beyazlı futsbolcuların formalarında tarihi BJK logosu yoktur. 11 futbolcu yan yana dizilince herkes hayretle birbirine bakar. Omuz omuza vermiş 5 futbolcudan sonra bir futbolcunun sığabileceği bir boşluk bırakılmış ve bu boşluktan sonra diğer altı futbolcu da yan yana dizilmiştir. Karşıdan bakıldığında Beşiktaş futbol takımının her bir oyuncusunun formasında bir harf vardır. Dizilişten sonra bu harflerin yan yana gelmesiyle ortaya çıkan isim ise dönemin reis-i cumhuruna aittir: CEMAL GÜRSEL... Türkiye'nin 27 Mayıs darbesi kuşatması altında olduğu, sokakta Demokrat Partili avının sürdüğü günlerdir. Türk sporu da bu tarihi darbeden nasibini alacaktır. Hem de ne nasiplenme. Demokrat Partili sporcular kısmen ya da ömür boyu spordan men edilecek, yine bu partiyle ilişkisi olan spor yöneticileri Yassıada'nın yolunu tutacaktır. Darbe döneminin en önemli spor olaylarından biri de Milli Türk Talebe Birliği'nin tertiplediği Cemal Gürsel Kupası'dır. Sözünü ettiğimiz Beşiktaş-Karügümrük müsabakası, işte bu kupanın ilk karşılaşmalarından. Birçok kulübümüzü derinden etkiler darbe. O dönemin oyuncuları olayı tam olarak hatırlamıyor. Kadroda yer alan defans oyuncularından Bahattin Demir, "Çok uzun zaman oldu. Hatırlamakta güçlük çekiyorum. Sahaya öyle çıktık. Ama niçin çıktık, inanın hiç hatırlamıyorum" diyor. Yıllarca kulübün içinde bulunan, bugün 80'li yaşları çoktan geride bırakmış Faruk Sağnak ise maçı hatırladığını; ancak, takımın niçin bu halde sahaya çıkarıldığını bilmediğini söylüyor. Sağnak'a göre, kulübün yeni yönetime bir taltifi olabilirmiş bu hareket. Beşiktaş'ın o dönemki delegelerinden Cemil Ulusel'in bu konudaki açıklamaları ise belki de gerçeğin ta kendisi. Ulusel'e göre, o dönemki kulüp yönetimininin dalkavukluğudur bu görüntü. Darbenin etkisi bununla sınırlı kalmaz. 27 Mayıs sabahı kulüp Başkanı Nuri Togay askeri yönetim tarafından yakalanarak Yassıada'ya gönderilir. Nuri Togay, Demokrat Parti Çanakkale milletvekilidir. 27 Mayıs 1960 darbesinden sonra Beşiktaş'ta da bir darbe olur. 30 Mayıs 1960'ta toplanan Beşiktaş İdare Heyeti bir deklarasyon yayımlar: "Kulübümüzün 1. Reisliğinde bulunan Nuri Togay'ın ağır töhmet altında bulunması dolayısıyla idare heyeti içinden seçilecek bir arkadaşa reislik vazifesinin verilmesine acilen karar verildi." Deklarasyonun bir başka maddesinde ise kulüp ikinci başkanı Enver Abiral'in kulübün içine politik unsurlar soktuğu gerekçesiyle bu görevinden alınması istenmektedir. Nitekim aynı gün yapılan toplantı sonunda siyah-beyazlı takımın başkanlığına Nuri Togay yönetiminde yer alan Ziya Kalkavan getirilir. Enver Abiral'in yerine Ferhat Nasır ikinci başkan olur. Fevzi Uman umumi katip, Gazi Akmal muhasip üye, Saim Sarper teknik aza ve Saim Atakan ile Rahmi Koç da yönetimin azalarıdır. CUNTAYA JEST: ANKARA'DA FENER-BJK MAÇI İşte bu yönetim, Beşiktaş 11'inin Karagümrük maçına CEMAL GÜRSEL yazılı formalarla çıkmasına karar vermiştir. Faruk Sağnak, Beşiktaş yönetiminin başkanına sahip çıkmaması konusunda şöyle diyor: "Elden başka bir şey gelmez ki. Nasıl sahipleneceksin başkanı? Adamlar ihtilal yapmış. Cumhurbaşkanı, başbakanı tutuklamış. Seni kim dinler o dönem? Kimsenin kimseye sahip çıkacak hali yoktu." Beşiktaş 1960 yılında sezonun bitimine 1 hafta kala şampiyonluğunu ilan eder. 27 Mayıs darbesi ve darbe öncesi olaylar araya girince son hafta F. Bahçe ile oynanacak maç ertelenir. Aslında o hafta ligdeki tüm maçlar ertelenir. Bu karşılaşma 12 Haziran'da askeri yönetime de bir jest olsun diye Ankara'da oynanır. Maçı F. Bahçe 1-0 kazanır. O günkü gazetelerde yer alan haberlere göre maçı izleyen binlerce seyirci askeri yönetim lehine tezahüratlarda bulunmuştur. YÖNETİCİLERİ TUTUKLAMA FURYASI Ülkenin sıkıntı yaşadığı bu günlerde Beşiktaş Başkanı Nuri Togay'ın yanı sıra diğer kulüplerimizin Demokrat Partili yöneticileri de askeri yönetimin emriyle tutuklanır. F. Bahçe başkanlığı yapmış Medeni Berk ve Agah Erozan, Futbol Federasyonu başkanlığı yapmış Hasan Polat gibi isimler de tutuklananlar arasındadır. G. Saray'a 'aslan' lakabını miras bırakan ünlü oyuncu Nihat Bekdik de yakalananlardandır. 1957 yılında Demokrat Parti listesinden İstanbul milletvekili olarak Meclis'e giren Bekdik, 4 yıl 7 ay hapis yatar. Vefa'nın yöneticileri Hayrullah Güvenir ve Selahattin Karayavuz, yine Futbol Federasyonu'nda görevli Beliğ Beler, F. Bahçe'de çeşitli dönemler yöneticilik yapmış Raif Dinçkök, Firuzan Tekil, Osman Kavrakoğlu, G. Saraylı Sadık Giz gibi isimler de Yassıada'da yargılanan toplam 592 kişi arasında yer alırlar. Yassıada duruşmalarında Agah Erozan ve Osman Kavrakoğlu önce ölüm cezasına çarptırılmış, 15 Eylül 1961 gün ve 75 numaralı kararla cezaları müebbet ağır hapse çevrilmiştir. Afla ilgili çalışmalar İsmet İnönü döneminde hızlanmış, çoğu spor yöneticisi 1964 yılına doğru cezaevlerinden çıkmıştır. Darbeden hemen sonra mayıs ayında oynanması gereken; ancak ülkenin içinde bulunduğu durumdan dolayı iptal edilen Türkiye-İskoçya milli maçı da 8 Haziran'da Ankara'da oynanır. Karşılaşmayı Türkiye 4-2 kazanır. Cemal Gürsel Kupası'nın tertip edilmesi fikri de bu dönemde ortaya atılır. İhtilalin oluşturduğu sıkıntıları dağıtmak ve ülkede yeniden bir kaynaşma ortamı sağlamak için düzenlenen bu kupa için üç grup oluşturulur. Beyaz Grup'ta Beşiktaş, K. Gümrük, Feriköy ve Zonguldak Karması vardır. F. Bahçe, İstanbul, Vefa ve Adapazarı Karması Kırmızı Grup'ta, G. Saray, Kasımpaşa, Beykoz ve İzmit Karması Sarı Grup'ta top koşturmaktadır.

GÜRSEL KUPASI'NDAN 'KAÇAN' İKİ FUTBOLCU G. Saray, Yeşildirek'ten transfer ettiği Yıldırım'ı ilk kez bu turnuvada taraftarlarına izlettirecektir. F. Bahçe ise sakat Ergun haricinde tam kadro kupaya katılacaktır. Sezonu şampiyon tamamlayan ve 12 Haziran'da F. Bahçe ile Ankara'da oynanan maçtan sonra oyuncularına izin veren Beşiktaş Teknik Direktörü Andrea Kubik ise aldığı kararla turnuvaya yedek ağırlıklı takımla iştirak edecektir. Ancak Kubik olayın ve durumun ciddiyetinin farkında değildir. Onun 'tatile çıkabilirsiniz' demesinden sonra Beşiktaş'ın efsane kalecisi Necmi Mutlu ve Kaya çoktan İstanbul'u terk eder. Yönetim, Kubik'in kararına büyük tepki gösterir. Hocayla ipler kopma noktasına gelir. Kubik gazetelere yaptığı açıklamada "12 Haziran'da lig bitti. 18 Temmuz'da yeni sezon hazırlıklarına başlayacağım. Benim oyuncularım makine değil. Tatile ihtiyaçları var" dese de yönetimin baskısı sonucu Necmi ve Kaya hariç tüm oyuncular turnuva için hazır edileceklerdir. Turnuvadan elde edilecek hasılatın yüzde 40'ı hazineye, yüzde 40'ı üç büyüklere, yüzde 20'si de diğer takımlara dağıtılacaktır. 18 Haziran'da turnuvanın ilk maçı oynanır. F. Bahçe, Adapazarı Karması'nı 5-2 gibi rahat bir skorla geçer. G. Saray, K. Paşa'yı 1-0 yener. Beşiktaş ise 19 Haziran'da ilk maçını yukarıda da anlattığımız gibi Karagümrük ile oynar. Siyah-beyazlı takımın maçta attığı 2 gol, ikisi de subay olan yan hakemler tarafından iptal edilir. Beşiktaşlı taraftarların sahaya inmeleri, dönemin İstanbul Emniyet Müdürü Kurmay Albay Abdülvahit Erdoğan'ın müdahaleleriyle bertaraf edilir. ELLERİ ÇATLAYINCAYA KADAR ALKIŞLADILAR! Beşiktaş'ın CEMAL GÜRSEL yazan formalarla sahaya çıkması, gazeteler tarafından övgüyle karşılanır. Yine gazete haberlerine göre 10 bin 822 seyirci siyah-beyazlı takımı bu hareketinden dolayı "elleri çatlayıncaya kadar" alkışlamıştır. F. Bahçe, Beşiktaş ve G. Saray gruplarında birinci olur. Kural gereği grup birincileri kendi aralarında oynayacaktır. İlk maç F. Bahçe-Beşiktaş arasındadır. Sarı-lacivertliler karşılaşmayı 6-2 kazanır. Maçı 26 bin 62 kişi, 111 bin 201 lira hasılat bırakarak izler. Beşiktaş ikinci maçta G. Saray karşısına çıkar. Cim Bom mücadeleyi 2-0 galip bitirir. Bu karşılaşmayla ilgili ilginç bir not da şöyledir: Şeref tribününde 4'ü sivil 13'ü subay olmak üzere toplam 17 kişi vardır. Şeref tribününün dörtte üçü doludur. Maçı biletli 17 bin 386 seyirci takip eder. Mithatpaşa'da maçın oynandığı esnada Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel, Dolmabahçe'den geçmektedir. Deniz tarafındaki açık tribünlerde bulunan taraftarlar paşayı selamlamış ve ona sevgi gösterisinde bulunmuşlardır. PAŞA'NIN GELİŞİYLE GÖKYÜZÜ ŞEKİL DEĞİŞTİRDİ! Cemal Gürsel Kupası'nda final, 3 Temmuz günü F. Bahçe ile G. Saray arasında oynanır. Mithatpaşa Stadı'ndaki karşılaşma 17.30'da başlar. Adına kupa düzenlenen Cemal Gürsel de 17.25'te stadyumdaki yerini alır. O gün İstanbul'da fırtınalı ve yağışlı bir hava vardır. Gazetelerin yeni yönetime övgüler yağdırdığı o günlere dair bir vesika da ertesi günkü Akşam gazetesinde yer alan haberdir. Gazete, Cemal Gürsel'in stada gelişini okuyucularına şöyle aktarır: "Devlet başkanımızın gelişiyle muazzam bir tezahürata şahit oluyoruz. Gürsel'in gelişiyle az evvel kurşuni renkte olan gök, birden masmavi bir çehreye bürünüyor. Hatta az sonra güneş bile tatlı yüzünü gösteriyor." Yine devrin gazetelerine göre vatandaşlar cumhurbaşkanını da görmek için Mithatpaşa Stadı'na akın ederler. 17.25'te stada gelen Gürsel'i, taraftarlar 'Cemal Paşa çok yaşa' diye tezahüratlarla karşılar. Gürsel stadyumda kısa bir konuşma yapar. "Aziz çocuklar, muhterem vatandaşlar" diye başladığı konuşmasında yeni dönemin aydınlık olacağını iddia eder. YANLIŞ SAATTE YAYIN YAPILACAK, YAP! F. Bahçe ile G. Saray arasında ihtilalden sonra oynanan bu ilk maçı 46. dakikada Lefter'in attığı golle sarı-lacivertliler 1-0 kazanır. Ve dünyanın en büyük kupalarından birine sahip olurlar! Evet, Cemal Gürsel Kupası'nın ağırlığı 200 kilo ve boyu 2 metredir. Maçı radyodan anlatan Halit Kıvanç, 2002'deki bir röportajında, 17.30'daki maçın radyodan yanlışlıkla 16.30 diye duyurulduğunu, radyoyu arayıp "Saat yanlış söylendi, düzeltebilir miyiz?" dediğini, askeri yetkilinin de kendisine "Devletin radyosu söylediğini katiyyen geri almaz. Maç 17.30'da olabilir, ama yayın 16.30'da başlayacak." demesi yüzünden canlı yayında tam bir saat havadan sudan konuşmak zorunda kaldığını anlatmıştır. Behram Kılıç / Aksiyon