3 - Ayet'in Ma'nası: Ayet, lugatta alamet, nişane, ibret, delil, her taraftan göze çarpan yüksek bina ma'nasınadır. Hariku'l-ade ma'nasında da kullanılır. Istılahımızda "Kur'an-ı Mübin'in başlıca bir ma'nayı, bir işareti, veya bir hükmü haiz olan uzunca veya kısaca cümlelerinden herhangi biri" dir ki başlangıcıyla sonu arasında bir ittisal, bir vahdet bulunmuş olur. Cem'i ayat'dır. , Kur'an-ı Azim'in böyle her cümlesi bir hakiykat nişanesi, bir ibret mev'ızası, bir ulviyyet abidesi olduğu için bu Ayet ünvanını haiz bulunmuştur. Ayetlerin sayısı Nafi'a göre "6217", Şeybe'ye göre "6214", Kufelilere göre "6236", Mısırlılara göre "6219", Şamlılara göre "6226" dır. Bu ihtilaf bir emr-i i'tibaridir, ayetlerin başlangıcı ile nihayet bulması hakkındaki i'tibardan ileri gelmiştir. Bu ayat-ı celilenin mikdarı, Zimahşeri'nin deyişine göre de "6666" dır. İbn-i Kemal merhum, bu ayetlerin ne gibi kısımlara ayrıldığını şu manzumesile bildirmiştir: Bilmek istersen eğer sen aded-i ayatı Cümlesi altı bin ü altı yüz, altmış altı Binidir va'd beyanında anın, bini va'id Binidir emr-i ibadet, bini nehy ü tehdid Bini emsal ü iberdir, bini ahbar u kasas Beş yüz ayatı halal ile harama muhtas Buldu yüz ayeti tesbih u düada çu rüsuh Altmış altısı dahi ayet-i nasih, mensuh Ayetler, nazil oldukları zamanlar i'tibarile Mekki, Medeni, leyli ve nehari kısımlarına ayrılırlar. Şöyle ki: Hicret'den evvel nazil olan ayetler Mekkidir. Hicret'den sonra nazil olanlar da Medenidir. Velev ki bunlar Mekke'de veya Medine haricinde nazil olmuş olsun. Diğer bir kavle nazaran bizzat Mekke-i Mükerreme'de nazil olsunlar Mekki'dir, velev ki Hicret'den sonra nazil olmuş olsun. Mesela: َ ْ َ ْ َ َ ْ َ ْ ُ َ ُ ْ ٖ َ ُ ْ Ayet-i Celile'si birinci kavle nazaran Medenidir. Çünkü Hicret'den sonra nazil olmuştur. İkinci kavle göre Mekki'dir. Zira Mekke-i Mükerreme'de Haccetü'l-Veda' esnasında nüzul etmiştir. Geceleyin nazil olan ayetlere "Leyli" gündüzün nazil olan ayetlere de "Nehari" denir. İlk nazil olan ayetler, meşhur olan kavle göre ِ ْ َ ْ Suresi'nin ilk dört ayetidir ki bunlar, İslam Dini'nin ilim ve irfan üzerine müesses hilkatin şu'ununu tefekkare saik bir ali din olduğuna büyük bir şahiddir. En son nazil olan ayetler de ercah olan kavle göre Bakara Suresi'nde َ ٓ َ ُّ َ َّ ٖ َ ٰ َ ُ َّ ُ ّٰ َ َ َ ُ َ َ ِ َ ِ َ ِّ ٰ ٓ dan i'tibaren ُ َّ ُ َ ّٰ ُ ُّ َ ْ ٍ َ َ َ َ ْ َ ُ ْ َ ُ ْ َ ُ َ Nazm-ı Celili'ne kadar olan ayetlerdir. Bunlar da insanlara kendilerini büyük bir tehlikeden koruyacak bir hareket hattını ta'lim ile şahsi mes'uliyyet esasını te'sis ve Resul-i Ekrem'in irtihallerine işareti mutazammın bulunmuştur. Cümhurun kavline göre en son nazil olan ayet-i celile َ ْ َ ْ َ َ ْ َ ْ ُ Ayet-i Kerimesi'dir. Kaynak:Büyük Tefsir Tarihi-Tabakatü'l-Müfessirin-Ömer Nasuhi Bilmen

4 - Kur'an-ı Azim'in Nüzulü : Ma'lum olduğu üzere nüzul, bir şey'in yukarıdan aşağıya inmesidir. Bu halde, İnzal, Tenzil de bir şey'i yukarıdan aşağıya indirmek demektir. Maamafih Tenzil'in tedric ile müteferrik surette indirmek ma'nasına olduğuna kail olanlar da vardır. Binaenaleyh Kur'an-ı Kerim'in nüzulünden maksad da anın dünya semasından veya Levh-i Mahfuz'dan Hazret-i Peygamber'e Vahiy tarikile inmiş olmasından ibarettir. Kur'an-ı Azim'in ayetleri, sureleri vakit vakit Cibril-i Emin vasıtasile indirilmiş, Resul-i Ekrem'e vahy edilmiş olduğu cihetle de Kur'an'i "Kitab-ı Münzel" denilmektedir. Şüphe yok ki asıl Kur'an-ı Kerim, bir Kelam-ı İlahi'dir, Hak Teala'nın zatile kaim, kadim bir sıfatıdır, ezeli, gaybi olan Kelimat-ı Kudsiyye'den ibarettir. Bu halde bunun inmesi, indirilmesi tasavvur olunamaz. Belki bu ezeli kelimatın mazahiri olan, hissi, dünyevi kelimeler suretinde tebarüz eden bir kısım mübarek lafızların, deliller ile işaretlerin Vahiy yolile inmesi indirilmesi kabildir, vakı'dir, ki bu mübarek lafızlara da bir hakiykat-i şer'iyye olarak "Kelamu'llah" ve "Kur'an" ismi verilir. İşte bu mübarek İlahi Kelimat-ı Hissiyye, Resul-i Ekrem Efendimiz'e nazil olmuştur. Şöyle ki: Bi'set zamanında Ceziretü'l-Arab halkı koyu bir cehalet içinde bulunuyordu, aralarında ilimden, hikmetten, fen ve san'attan nasibi olanlar, binde bir derecesinde bile değildi. Nas yanlış yollara sapmış, putlara tapmaya başlamış, dini ve içtimai muhitlerini pek karanlık bulutlar kaplamıştı. İşte böyle bir muhitte yetişen Hazret-i Muhammed de Kur'an-ı Mübin'in haber verdiği üzere ne bir şey' okumuş, ne bir şey' yazmış idi, ne bir medreseye devam etmiş, ne de bir öğretmenden birşey öğrenmişti. O ancak fıtratındaki selameti, nezaheti muhafaza etmiş, latif kalbi binlerce İlahi hakiykatlerin in'ikasına müste'id bir safveti haiz bulunmuştu. Peygamber Efendimiz'in böyle okumaktan, yazmaktan beri bulunması hikmet muktezası idi. Çünkü Hazret-i Muhammed Efendimiz, bütün alemin yegane bir hakiykat muallimi olacaktı. Bütün kainatın hocası olacak böyle bir muallimin başkalarından feyz almış olması elbette muvafık değildi. Maa-haza Hazret-i Peygamber'in böyle "Ümmi" olduğu halde ahiren birdenbire en büyük ilmi hakiykatlere muttali' olması, kendisinin nübüvvetini isbat için en açık bir delil olacaktı. İşte bu gibi hikmetlere mebni O'nun üzerinde Cenab-ı Hak'dan başkasının ta'lim ve terbiye hakkı geçmemiştir. Mekke-i Mükerreme ahalisinden ba'zıları her sene bir müddet "Hira" dağına çekilerek orada ibadette bulunurlardı. Buna "Tehannüs" denirdi. Hira'da böyle ibadetle, yolculara yemek yedirmekle uğraşan ilk zat, Peygamber Efendimiz'in dedesi Abdü'l-Muttalib'dir. Sonra Nebiyy-i Zi-Şan Efendimiz de her sene bir müddet Hira'yı teşrif eder, orada dünya işlerinden kalbi fariğ olarak Allahu Teala'nın kudretini tefekküre dalar, yolculara taam verirdi. Hazret-i İbrahim'in şeriatine aid, gayr-i mensuh ba'zı ahkam vechile ibadette bulunmuş olduğu da mervidir. Evet... Dünya ufuklarını maddi güneşin rezin ziyaları tenvir edeceği gibi hidayet ufuklarını da bir nübüvvet neyyiri, ufulden masun bir halde ebediyyen aydınlatıp duracaktı. Filhakiyka böyle oldu. Ramazan-ı Şerif'in onyedinci günü seher vakti idi ki Hira'da yüksek tefekkür hanesini mübarek vücudiyle tezyin etmiş bulunan Hazret-i Muhammed, Lahuti bir tecelliye mazhar olmaya başladı, nübüvvet tarihine şeref veren birçok Peygamberler gibi Hazret-i Muhammed de ansızın Vahy-i İlahi'ye nail oldu. Şöyle ki: Kainatın gaflet ve cehalet uykusundan uyanacağına bir işaret olmak üzere seher vakti Vahy-i İlahi'yi yüklenmiş olan Cibril-i Emin, zuhur etti, Hazret-i Muhammed'e nübüvvetle şeref-yab olduğunu tebşir ederek: diye hitab etti. Hazret-i Muhammed de dedi. Cibril-i Emin, hemen zat-i Muhammedi'yi ku-caklayarak bir iyice sıkıştırdı, sonra bırakıp yine: dedi. Bu hal üç kere tekerrür etti, nihayet Cibril-i Emin: ِ ْ َ ْ ِ ْ ِ َ ِّ َ َّ ٖ َ َ َ٠ َ َ َ ْ ِ ْ َ َ ِ ْ َ َ ٍ٠ ِ ْ َ ْ َ َ ُّ َ ْ َ ْ َ ُ٠ َ َّ ٖ َ َّ َ ِ ْ َ َ ِ٠ َ َّ َ ْ ِ ْ َ َ َ َ ْ َ ْ َ ْ ayetlerini okudu, Hazret-i Muhammed de bu ayetleri tamamen hıfz etmiş bulundu. Artık şimdiye kadar hiç hatırına getirmemiş, şimdiye kadar hiçbir vechile zihnini meşgul kılmamış olan nübüvvet gibi ulvi bir vazife, kudsi bir mansab Hazret-i Muhammed "aleyhi's-selam"a teveccüh etmiş oldu. Bu Lahuti teveccüh, Zat-i Seniyyelerini dehşet ve mehabet içinde bıraktı, dağların bile tahammül edemeyeceği İlahi hitabata mazhar oluşu, nahif, nezih bünyesini sarsar gibi göründü, fakat te'yid-i Sübhani imdadına yetişerek Kelamu'llah'ı telakkiye kudret buldu. Maa-haza Hazret-i Muhammed, böyle kendisine nüzule başlayan Vahy-i İlahi'nin azametinden mütehassıl bir heyecan ile Mekke'ye döndü, muhterem refikası Hadicetü'l-Kübra'nın yanına avdet buyurdu, keyfiyyeti hikaye ederek aralarında pek ulvi bir hasb-i hal cereyan etti. Sonra bir müddet Vahiy kesildi, Kur'an'ın ayetleri nüzul etmedi. Buna "Fetret-i Vahiy" denir. Vahy-i İlahi'nin mehabetinden ileri gelen heyecanın sükunet bulması, Hazret-i Muhammed'in rakik kalbinin kuvvet bulup Vahy'in tevalisine mukavemet edebilmesi ve büyük bir iştiyak ile Vahy'in zuhurunu beklemesi gibi hikmetlere müstenid olmalıdır ki bu fetret vukua gelmiştir. Bu müddet içinde Hazret-i İsrafil, Hazret-i Cebrail gelib Nebiyy-i Zi-Şan Efendimiz'i ziyaret ediyor, Kur'an ayetlerinden başka şey'leri tebliğde bulunuyordu. Bu hal üzere birkaç ay, bir rivayete göre üç sene geçti, artık Hazret-i Peygamber'in Vahy-i İlahi'ye iştiyakleri tasavvurların üstünde bulunuyordu ki yeniden Vahy-i Rabbani'nin nurlarına müstağrak oldu. Peygamber Efendimiz bu keyfiyyeti şu vechile beyan buyurmuşlardı: "Ben yürürken birdenbire gök tarafından bir ses işittim, başımı kaldırdım, bir de baktım ki Hira'da bana gelmiş olan Melek, yer ile gök arasında bir kürsü üzerinde oturmuş. Pek korktum, evime döndüm, beni örtünüz, örtünüz! dedim, müteakiben َ ٓ َ ُّ َ ْ ُ َّ ِّ ُ ayetleri indirildi." Artık Hazret-i Muhammed "aleyhi's-selam" bu ayetlerin nüzulile Risalet'e nail olmuş, nası İslam dini'ne da'vete me'mur bulunmuştur. Resul-i Ekrem Efendimiz, Vahiy nazil oldukça ayetleri unutmamak arzusiyle acele ederek Cibril-i Emin ile beraber okumak isterdi. Ancak bir ayet-i kerime ile bundan men' buyuruldu. Bu suretle de Kur'an'ın bir mu'cize olduğu teeyyüd etmiş oldu. Şöyle ki: Bu hal üzerine َ ُ َ ِّ ْ ِ ٖ ِ َ َ َ ayetleri nazil oldu, artık bundan sonra Cibril-i Emin geldikçe Resul-i Ekrem susar; Cibril, Vahy-i İlahi'yi temamen tebliğ edib bitirince Hazret-i Peygamber vahyolunan ayetleri temamen hıfzetmiş bulunur ve öylece tilavet buyururdu. Ne büyük bir mu'cize! Kur'an-ı Azim, iktizasına göre ayet ayet, sure sure nazil olarak yirmi üç sene içinde hitam bulmuştur. İlk nüzul eden ayetlerin kaleme, ilme, Hakk'ın azametine, nazafet ve taharetin lüzumuna, putlara ibadetten mücanebete müteallik olması, İslam Dini'nin ne kadar yüksek bir din olduğunu, ne kadar mühim gayeler istihdaf eylediğini isbata kafidir. Tam sure olarak ilk nazil olan ise "Fatiha" Sure-i Celilesi'dir. Kur'an ayetlerinin, surelerinin müteferrik bir surette nüzulüne "Müneccemen Nüzul" denir. Bu vechile nüzulde ise bir takım hikmetler vardır. Evvela: Kur'an'ın umumi hey'eti birden nazil olsa idi başkaları tarafından evvelce düşünülüp tertib edilmiş olması zihabı hasıl olabilirdi. Müteferrikan nüzulü ise bu zihaba imkan bırakmamıştır. Saniyen: Kur'an'ın ihtiva ettiği hükümler birden nazil olsa idi, yeni müslüman olacak kimselerin bunlar ile daha İslam'ın bidayetinde birden mükellef olmaları i'cab ederdi. Mesela müslümanların daha pek az bir halde bulundukları bir zamanda Cihad ile mükellef bulunmaları lazım gelirdi. Bu ise tedric ve teshil kaidesine münafi; İslamiyyet'in çabukça yayılmasına engel olabilirdi. Salisen: Peygamber Efendimiz'in Risalet vazifesini ifa sıralarında uğradığı güçlükler, gördüğü eziyetler takat getirilemeyecek derecede idi. Mübarek kalbini takviye, tesliye için vakit vakit bir kısım ayetlerin nüzulü iktiza ediyordu. Nitekim bir ayet-i celilede َ َ َ َّ ٖ َ َ َ ُ َ ْ َ ُ ِّ َ َ َ ْ ِ ْ ُ ْ ٰ ُ ُ ْ َ ً َ ِ َ ً َ ٰ ِ َ ِ ُ َ ِّ َ ِ ٖ ُ َٔ َ َ buyurulmuştur. Yani münkirler, "Ona Kur'an birden indirilmeli değil miydi? dediler. Evet... biz böyle müteferrik bir tarzda indirdik ki bununla senin kalbini tesbit edelim". Binaenaleyh Kur'an def'aten nazil olsa idi buna imkan bulunamazdı. Rabian: Bi'setten i'tibaren yirmi üç sene içinde dini, içtimai, idari, siyasi birçok vukuat zuhur etmiştir ki bunlar İslam tarihince pek mühim hadiselerdir. Bunların hakkında zuhurlarını müteakib bir kısım İlahi hükümler, emirler nazil olmuştur. Halbuki Kur'an'ın birden indirilmesi takdirinde buna imkan bulunmamış olurdu. Hamisen: Bi'seti müteakib müslimler ve gayr-i müslimler tarafından birçok mevzu'lara dair sualler, istizahlar tevali ediyordu. Bunların hakkında ayetlerin nüzulüne ihtiyaç görülüyordu. Halbuki Kur'an-ı Azim'in def'aten nüzulü takdirinde bunlara Kur'an lisanile cevab vermek kabil olamayacaktı. Sadisen: Kur'an-ı Mübin'in ayetleri vakit vakit nazil oldukça müslümanlar bunları birer yeni şevk ile telakki ederek ezberliyor, kolaylıkla Hafızü'l-Kur'an olmak ni'metine erebiliyorlardı. Halbuki birden nüzulü takdirinde bu şevk, bu sühulet kabil olamazdı. َ ُ ْ ٰ ً َ َ ْ َ ُ ِ َ ْ َ َ ُ َ َ َّ ِ َ ٰ ُ ْ ٍ Nazm-ı Şerifi bu hikmeti natıktır. Ya'ni: Kur'an'ı müteferrik bir halde indirdik, taki nase vakit vakit okuyup ta'lim buyurasın." Velhasıl: Daha böyle bir nice sebeblerden, hikmetlerden dolayıdır ki Kur'an-ı Kerim'in ayetleri vahiy tarikiyle müteferrik bir tarzda nazil olarak Din-i İslam'ın tekamül mertebesine mazhariyyetini te'min etmiştir. Hicret-i Nebeviyye'den evvel nazil olan ayetlere, surelere "Mekki" ba'de'l-Hicre nazil olanlara da "Medeni" denilmiştir. Velevki başka başka yerlerde nazil olmuş olsunlar. Kaynak:Büyük Tefsir Tarihi-Tabakatü'l-Müfessirin-Ömer Nasuhi Bilmen

Güzel bilgiler... Teşekkürler, günaydın...

8 - Kur'an-ı Mübin'in Resm-i Hattı: (2) Kur'an-ı Kerim'in resm-i hattının kadim hey'eti, noktalardan, harekelerden, şedde, vakf işaretlerinden, kelimesinde olduğu gibi, denilen hemzelerden, ta'şir, fasıla işaretlerinden hali idi. Bunlar bilahare kabul edilmiştir. Bunlar, Kur'an-ı Kerim'in asıl yazısından hariç, onun şekil ve mahiyyetini tağyirden beri bir nevi' tefsirden ibaret olub mücerred tilavetini teshile hadim, ziyadesile zabt ve beyana elverişli işaretlerdir. Ayetlerin başlarındaki fasılalar ile vakf ve ibtidaya aid rumuzlar da bu cümledendir. Bunlar kelimelerin cevherlerinde hariç, resm-i hattı tağyirden beri olduğundan kabulleri cumhur-ı Müslimin tarafından tasvib edilmiştir. Filhakıyka bunlar harflerden sayılmaz, bunların Kur'an'dan olmaları tevehhüm olunamaz. Mücerred okunacak kelimelerin hey'etlerine, tarzı teleffuzlarına delaleti haiz olduğundan yazılmalarında bir mahzur görülmemiş, amme-i müsliminin istihsanına iktiran etmiş sırrı zuhur etmiştir. Keşfü'z-Zunun'da deniliyor ki: "Sadr-ı Evvel Kur'an-ı Kerim'i ricalin efvalinden telkin suretile ahz etmişti. Bilahare Müslümanlar çoğalınca ayetlere nokta ve hareke vaz'ına muzdar kaldılar. Deniliyor ki: Noktayı ilk vaz' eden Murad'dır. Harekeleri ilk vaz' eden de Amir'dir. Ve yine deniliyor ki Haccac'dır, veya Hazret-i Ali'nin telkini ile Ebu'l-Esved'dir. Şu kadar var ki, zahir olan noktalar ile harekelerin hatt-ı Arabi ile beraber ötedenberi vaz'edilmiş olmasıdır. Çünkü biri birine suretçe müteşabih olan harflerin -Mushaflara nokta vaz'ı zamanına kadar- noktadan ari bulunmuş olması müsteb'addir. Hatta rivayet olunuyor ki: Bidayet-i İslam'da Sahabe-i Kiram Mushafları ihtiyaten herşey'den, Hatta noktadan bile tecrid etmişlerdi; eğer zamanlarında nokta bulunmasaydı bundan tecrid etmeleri nasıl bahis mevzu'u olabilirdi? Şu kadar var ki, birçok muharreratta nokta kullanılması terkedilmiş, nokta konması muhatabın vukufsuzluğuna bir ta'riz gibi telakki edilegelmişti." Nitekim bir zamanlar bizde de imzaya nokta konulması doğru görülmezdi. Kuvvetli rivayetlere nazaran Kur'an-ı Kerim'in harflerine nokta şeklinde ilk hareke vaz' eden zat, (67) tarihinde vefat eden ve Kibar-ı Tabiin'den bulunan "Ebu'l-Esved el-Düeli" dir ki, bu hizmeti İmam-ı Ali'nin işaretine binaen ifa etmiştir. O halde bu hareket, Hulefa-i Raşidin'den bir zatın emrine müstenid bulunmuştur. Ümmet-i merhume ise Hulefa-i Raşidin'in isrine tebaiyyetle mükelleftir. Çünkü: Hadis-i Şerif'i bunu amirdir. Filvaki da, da, da yazıldığına göre de Kur'an-ı Mübin'e ilk harekeyi, tenvini vaz' eden zat, nahvin vazıı olan Ebu'l-Esved'dir. Hemzeler ile teşdidleri vaz' eden de İmam-ı Halil ibn-i Ahmed'dir. Hatta denildiğine göre nokta şeklindeki harekeleri şimdiki bildiğimiz tarza ifrağ eden de yine bu zattır. Tahmis ve ta'şir, denilen işaretleri vaz' eden de Nasr ibn-i Amir el-Leysi veya Yahya ibn-i Ya'mer'dir ki bu zatlar Tabiin'in ecillesindendirler. Ebu-Ahmed el-Askeri, inde yazmıştır ki: Nas, Hazret-i Osman'ın yazdırmış olduğu Mushafları bir müddet olduğu gibi okumaya devam etmişlerdi; bilahare Abdü'l-Melik ibn-i Mervan zamanında tashif çoğalıb Irak'da yayılmaya başladı. Haccac, bundan endişeye düştü, müteşabih harflerle alametler vaz'ını istedi. Bir rivayete göre bu vazifeyi ifaya Nasr ibn-i Asım ve Yahya ibn-i Ya'mer kıyam edib noktayı vaz' etti. Fakat bununla tashiflerin önü temamen alınmış olmadığından i'cam = harekeler de ihdas edildi. Bu harekelere denir. Arz olunduğu üzere bunlar, Kur'an harflerini tebdil ve tağyir etmediği cihetle ilk Hicri asrın ortalarından beri kabul edilmiştir. da münderic olduğu üzere diyor ki: Ben dan Mushaflardaki şeklü'l-Kur'an-ı sordum, "Bunda bir beis yoktur." dedi. Ebu-Amr de demiştir ki: Nas, bütün Müslüman şehirlerinde Tabiin devrinden zamanımıza kadar bu şek-i Kur'ani, gerek ümmühat sayılan tam mushaf nüshalarında ve gerek sairede isti'male mezun bulunmuşlardır. Surelerin başlıklarını tersimde, ayetlerin sayılarını göstermekte, Tahmis ve ta'şir işaretleri vaz'ında bir beis görmemişlerdir. Hata ise onların icmaından mürtefi'dir. Maa-haza bu harekeler, bu işaretler Kur'an'ın resm-i hattının cevherine, mahiyetine dahil olmadığı için birçok tefsir kitaplarında ve sairede iltizam olunmaktadır. Görülüyor ki, Kur'an-ı Kerim'in resm-i hattını cüzi bir suretde tağyir caiz değildir, o halde bunun yerine başka yazıların kaim olamayacağı evleviyetle sabit olmuş olur. Ma'lumdur ki: Kur'an-ı Kerim'in nüzulü zamanında Hicaz havalisinde kullanılan yazı veya denilen yazı idi. Buna muahharen adı verilmiştir ki, yazının aslıdır, bu yazı Müslümanlar arasında yayılmaya başlamıştı. Peygamberimizin 26 veya 42 kadar Vahiy Katibi var idi. Hepsi de Kur'an ayetlerinin bu yazı ile yazmışlardı. Bu yazılar taraf-ı Nebevi'den böylece kabul ve takrir buyurulmuştu. Binaenaleyh bu, bir Hüccet-i Şer'iyye sayılmaktadır. Maa-haza Mushafların bu resm-i hat ile yazılması hakkında Medine-i Münevvere'deki oniki bin Sahabinin de icmaı vardı. Bunların bu icmaı ise dinde muhalefeti caiz olmayan bir hüccetdir. sahibi, şeyhinden naklen demiştir ki: "Kur'an-ın resm-i hattı, müşahede esrarından, kemal-i rif'atten bir sırdır. Bu resim, Resul-i Ekrem'in tevkifine, emir ve ta'limine müsteniddir. Kur'an'ın nazmı, mu'ciz olduğu gibi resmi de ayrıca mu'cizdir. Kur'an'ın resm-i hattı yerine başka bir hattın kaim olabilmesine İslam alimleri arasında temamen kail olmuş bir kimse olmasa gerektir. Yalnız "Kur'an'ı Arabi olmayan bir kalem ile kitabet caiz midir?" sualine Bedrü'l-din-i Zerkeşi: "Ben bu hususta ulemadan hiçbirinin bir sözünü bilmiyorum; cevaza ihtimali var, akreb olan ise men'dir, nitekim Kur'an'ı Arabcanın gayrile kıraet de haramdır." diye cevab vermiştir. Demek ki Kur'an'ın başka bir yazı ile yazılıb yazılmaması bahis mevzu'u olurken Zerkeşi, bu babdaki icma'dan kat'-ı nazar edildiği takdirde bunun cevaza karin olabileceğini bir ihtimal olmak üzere serd etmiş bulunuyor. Yoksa bu hususta asırlardan beri adeta bir icma-ı ümmet mevcud iken bunun hilafına cevaz taharrisi Zerkeşi'nin de hatırından geçmemiş olsa gerektir. Filvakı' Kur'an-ı Kerim'in surelerinin tertibi, kelimelerinin şekl-i imlası, hey'et-i mecmuasına aid resm-i hattın neden ibaret olduğu hususlarında beyne'l-müslimin bir vahdet vücude gelmiş, bu hususta in'ikad eden icma'a mebni artık bu resm-i hattın tağyirile yerine başka bir hattın ikamesine mesağ bulunamayacağı tahakkuk etmiştir. Nitekim (1117) tarihinde vefat eden İthaf'ında Zerkeşi'nin mezkur ifadesini nakl ettikten sonra Kur'an-ı Kerim'in gayr-i Arabi bir kalem, ya'ni bir yazı ile yazılmasının kat'iyyen haram olduğunu den naklen tasrih etmiştir. Tefsir-i Keşşaf'da deniliyor ki: Mushaf'ın hattına ittiba' bir sünnettir; ya'ni İslam'da süluk edilmiş bir tarikattir; ona muhalefet olunamaz. İbn-i Dresteveh dahi ında diyor ki: Kur'an yazısı başkasına kıyas olunamaz. Çünkü o bir sünnettir; ya'ni Resulu'llah'ın işaretine müstenid, tevkifi bir yazıdır; onu bozmaya ümmetin salahiyyeti yoktur. Şeyhü'l-İslam El-Mergınani de adındaki kitabında diyor ki: Kur'an'ı Farisi ile yazmaktan men' olunur, çünkü bu, Kur'an'ın hıfzını ihlale müeddi olur. Biz Kur'an'ın hem nazmını, hem de ma'nasını hıfz ile me'muruz. Bunun hilafına hareket, Kur'an emrinde tehavüne de müeddi olur. Ezber uleması tarafından ısdar edilib Mecmuasında münderic bir fetvada da deniliyor ki: "İslam alimleri selefen ve halefen icma' etmişlerdir ki, Kur'an-ı Kerim'de ya lafzın tahrifine veya ma'nanın tağyirine müeddi olacak herhangi bir tasarruf, kat'i surette memnu', tahrim-i kat'i ile haramdır. Gerek Ashab-ı Kiram ve gerek onlardan sonra zamanımıza kadar gelen ehl-i İslam Kur'an'ın Arabi harfler ile yazılmasını iltizam etmişlerdir. Bundan da tebeyyün ederki Kur'an-ı Azim'in Latin harflerile kitabeti caiz değildir." Vaktile huruf-i mukattaa ile basılmış bir risale hakkındaki istiftaya, mülga Fetva Emaneti tarafından şöyle cevab verilmiştir: "Ba'zı tefasirde beyan ve izah olunduğu üzere Kurra' ve Ulema' ve amme-i müslimin üzerine Mushaf-ı Şerif'in hatt-ı ma'rufuna mütabeat ve kemalile ona mutavaat labüd ve lazımdır. Mushaf-ı Şerif'in hatt-ı ma'rufu, Resul-i Ekrem Nebiyy-i Mükerrem salla'llahu Teala aleyhi vesellem Efendimiz Hazretlerinin Emini ve Katib-i Vahyi bulunan Zeyd ibn-i Sabit radiye'llahu Teala anh Hazretlerinin resmidir. Müşarün-ileyh Zeyd ibn-i Sabit, Resul-i Hidayet-Penah Efendimiz Hazretlerinin şeref-i sohbeti sebebile bu ilm-i celilü'l-kadirde başkalarının bilemediklerine vakıf olmuş ve her resmi bir nükte-i latife ve hikmet-i beligaya müstenid bulunmuştur. Kezalik kütüb-i fıkhiyye'de Kur'an-ı Kerim'in temaimde hurf-ı mukatta ile yazılmasının men'i lazım geleceği beyan edilmiştir." Mezkur Fetva Emaneti'nden buna mümasil bir mes'eleden dolayı da 1328 tarihinde şöyle cevab verilmiştir: "Ma bihi necatü'l-müminin ve nusbi ayni müslimin olan Kur'an-ı Latifü'l-Beyan ve Furkan-ı Celilü'l-Unvan'ın huruf-ı mürekkebe-i Arabiyyenin gayri huruf ile tahriri cevaz-ı Şer'iye iktiran etmeyib Hatta huruf-ı mukataa-i Arabiyye ile dahi yazılsa sıfat-ı celile-i Kur'-aniyye'yi iktisab etmeyeceğe mu'teberat-ı fıkhiyyede mensustur. Tafsilat-ı anifeden müsteban buyurulacağı üzere Kur'an-ı Azimü'ş-Şan'ın berveçhi muharrer huruf-ı mukattaa-i muhdese ile yazılması Şer'-i Ali'ye muhalif amme-i müsliminin ızdırab ve galeyanını mucib olmak i'tibarile şediden men' edilmesi ve bunun nüsha-i matbaasının hemen bilmusadere imhası esbabının istikmal buyurulması ve ibreten li's-sairin mütecasirinin ta'zir-i şedid ile zecr ve ceza-i ekid ile ceza-dide edilmesi Şeri'at-i Mutahhare-i Ahmediyye namına bilhassa istirham olunur." Şunu ilave edelim ki başka yazılar, Kur'an-ı Mübin'i harflerin mahreçlerine, tecvid kaidelerine riayet bakımından güzelce okunmaya pek kifayet edemez. Kur'an lisanına mahsus, mükemmel bir yazının, vücuh-ı kıraet i'ti-barile te'min edeceği tenevvuatı, başka hiçbir lisan te'min edemez. Mesela; َ ُ َ ِّ ُ ِ َ ْ ُ ْ ٰ ِ َ ُ َ ِ َ ٓ ٌ َ َ ْ َ ٌ ِ ْ ُ ْٔ ِ ٖ َ Ayet-i Celilesi'ndeki ُ َ ِّ ُ kelimesi hem inzal, hem de tenzil masdarlarından olarak okunabilir, her iki kıraet de mütevatirdir. Halbuki başka bir lisandaki harflerle bu iki nevi' kıraeti te'min kabul değildir. Kur'an-ı Kerim'in resm-ı hattını değiştirmek arzusu, Arabca bilmeyen Müslümanların Kur'an-ı Mübin'i kolayca okuyabilmelerini te'min gibi bir maksada müstenid olabilir. Fakat güzelce mülahaza edilince bu maksadın daha mükemmel tecellisi için Kur'an'ın resm-i hattını muhafazadan başka çare olmadığı tezahür eder. Bir kere bu yazının yerine başka yazıların kaim olamayacağını yukarıda söylemiş bulunuyoruz. Sonra resm-i hattın hafızalara pek büyük yardımı vardır. Kur'an'a mahsus resm-i hat ise bu hususta birinciliği haizdir. Zaten teshil ve te'siri Cenab-ı Hakk'ın va'dine mukterin olan Kur'an'ı, on, onbeş yaşındaki binlerce müslüman çocukları bile öteden beri temamen okuyub ezber edegeldikleri ve hatta bu muvaffakiyyetlerini bir hey'et muvacehesinde bütün Kur'an surelerini sekiz on saat için de ezber olarak tilavet etmek suretile isbat eyledikleri daima görülmektedir. Maa-haza Kur'an'ın resm-i hattı bir takım işaretleri havi ve bu vechile okunup bellenmesi kolay bulunmakla beraber bu yazıyı bu vechile belleyen bir müslüman, bu şekilde yazılmış sair İslam asarından da istifade edebilir. Mesela Evrad ve Ezkarı muhtevi sair mübarek kitabları da okuyabilir. Binaenaleyh Kur'an'ı Kerim'i kendisine mahsus bir resm-i hat ile okuyup bellemek bi'l-faz biraz fazla zaman sarfına muhtaç olsa da yine faideli olacak ve İslam alemine aid, müstakil, tarihi bir resm-i hatta ıttıla' peyda edilmiş bulunulacaktır. Medeni, müterakki milletler birçok yabancı kavimlerin dillerini, yazılarını öğrenib dururken müslümanlar umum İslam alemine aid, din bakımından da pek büyük bir kudsiyyeti haiz olan bir yazıyı niçin bellemesinler? Aynı zamanda ibadetten de sayılan bir bilgiyi ne için tahsile çalışmasınlar? Şüphe yok ki semavi kitablar arasında şimdiye kadar gerek elfaz ve meanisi ve gerek ecza ve eşkali i'tibarile varlığını, vahdet ve ayniyyetini muhafaza etmek imtiyazı yalnız Kur'an-ı Azim'e mahsustur. Büyük bir kıymet-i tarihiyyeyi, pek mühim bir kudsiyyet-i diniyyeyi haiz olan bu Kitab-ı İlahi'nin lafzını da, ma'nasını da, resm-i hattını da olduğu gibi muhafaza etmek müslümanlar için en kat'i bir vecibedir. Bütün ehl-i İslam, Kur'an-ı Azimü'ş-Şan'a karşı böyle bir vecibe ile, mükellefiyyeti ebedi bir şeref bir mefharet telakki etmektedirler. Kaynak:Büyük Tefsir Tarihi-Tabakatü'l-Müfessirin-Ömer Nasuhi Bilmen

7 - Hitabet ve Mev'ize İlmi : Şüphe yok hitabet de, mev'izeler de bir kısım usule, birtakım kaidelere, esaslara istinad eder. Bunlar başlıbaşına bir ilim mevzuu teşkil etmektedir. İşte bu ilmin de en feyizli istinadgahı Kur'an-ı Mübin'dir. Ma'lum olduğu üzere hitabet, mev'ize, ötedenberi milletler arasında cari tefhim ve tenvir vasıtalarından bulunmuştur. İleri gitmiş milletler arasında büyük hatibler, vaizler yetişmiştir. Arablar içinde de cahiliyyet zamanında birtakım hatibler yetişmiş, beliğane nutukları iradetmekte bulunmuşlardır. Arabcanın genişliği, Arabların fıtraten talakata malikiyyeti, aralarında bilbedahe kasideler tanzim, hitabeler irad edebilecek kimselerin zuhuruna yardım etmişti. Fakat bil'ahare Kur'an-ı Kerim nüzule başlayıb da hikmet dolu ayetleri belagat sahasını tezyine başlayınca fazilet ve hakiykat aleminde Lahuti bir güneş tulu' etmiş, artık bütün edebi eserler, yüksek mev'izeler, bedi'i hitabeler birer kandil gibi sönük bir halde kalmış, artık yüksek hatibler, edibler bu yeni nur kaynağından istifade ederek yazılarına, hitabelerine başka bir latafet, başka bir nezahet ve cezalet vermeğe başlamışlardır. Muhitlerini irşada çalışmak isteyen vaizler de, bu feyz menbaının va'de, vaide, emsal ve ibere, tahzir ve tebşire, haşir ve neşire, mebde' ve miade, hisab ve ikabe, cennet ve nare dair olan ayetlerinden müstefid olarak mev'izalerini müessir, vecd-aver bir hale getirmeğe muvaffak olmuşlardır. Bu mes'ud değişikliğin bir neticesi olarak İslam aleminde birçok kudretli hatibler, vaizler yetişmiş, hitabete, mevaize dair binlerce eser te'lif edilmiştir. Herhangi beliğ bir hitabe, müessir bir mev'ize arasında birer münasebetle irad edilen Kur'an-ı Kerim ayetleri, zerrin levhaları bezeyen pırlanta elmaslar gibi, veya gök kubbesini aydınlatan mehtablar gibi derhal kendisini gösterir, çevresinde bulunanlara başka bir latafet, başka bir parlaklık vererek kendi Lahuti mümtaziyyetini muhafaza eder durur. Furkaan-ı Hakim'in bir kısım ayetleri, hitabelerin en yüksek nümunelerini teşkil eder. Kur'an-ı Mübin'in bir kısım hitabeleri, o kadar latif, ruh-perver, vecd-averdir ki, bunların güzellikleri yanında en nurani sabahların latafeti, en rengin şafakların dilnişin manzaraları, en sevimli çiçeklerin cazib taraavetleri pek sönük, pek renksiz, pek solgun bir halde kalır. Yine Kur'an-ı Azim'in bir nice hitabeleri, o kadar mehib, o kadar dehşetli, o kadar korkunçtur ki, bunların azametleri yanında denizlerin müthiş dalgaları, kasırgaların garib gürültüleri, toprağın şiddetli tarrakaları pek sessiz, te'sirsiz, ehemmiyetsiz bir halde bulunur. Hatibü'l-Enbiya ünvanını haiz bulunan Şu'ayb aleyhi's-selam'ın kavmine irad ettiği bir hitabeyi havi olan şu ayetlere dikkat etmeli ki i'tikadi, ameli, ahlaki, içtimai umdeleri ne kadar bedi, hakimane bir üslub ile telkin ediyor: َ ِ ٰ َ ْ َ َ َ َ ُ ْ ُ َ ْ ً َ َ َ َ ْ ِ ْ ُ ُ ّٰ َ َ َ ُ ْ ِ ْ ِ ٰ ٍ َ ْ ُ ُ َ ْ َ ٓ َ ْ ُ ْ َ ِّ َ ٌ ِ ْ َ ِّ ُ ْ َ َ ْ ُ ْ َ ْ َ َ ْ ٖ َ َ َ َ َ ْ َ ُ َّ َ َ ْ َ ٓ َ ُ ْ َ َ ُ ْ ِ ُ ِ ْ َ ْ ِ َ ْ َ ِ ْ َ ِ َ ٰ ِ ُ ْ َ ْ ٌ َ ُ ْ ِ ْ ُ ْ ُ ْ ُ ْٔ ِ ٖ َ٠ َ َ َ ْ ُ ُ ِ ُ ِّ ِ َ ٍ ُ ِ ُ َ َ َ ُ ُّ َ َ ْ َ ٖ ِ ّٰ ِ َ ْ ٰ َ َ ِ ٖ َ َ ْ ُ َ َ ِ َ ً َ ْ ُ ُ ٓ ِ ْ ُ ْ ُ ْ َ ٖ ً َ َ َّ َ ُ ْ َ ْ ُ ُ َ ْ َ َ َ َ ِ َ ُ ْ ُ ْ ِ ٖ َ٠ َ ِ ْ َ َ َ ٓ ِ َ ٌ ِ ْ ُ ْ ٰ َ ُ ِ َّ ٖٓ ُ ْ ِ ْ ُ ِ ٖ َ َ ٓ ِ َ ٌ َ ْ ُ ْٔ ِ ُ َ ْ ِ ُ َ ّٰ َ ْ ُ َ ّٰ ُ َ ْ َ َ َ ُ َ َ ْ ُ ْ َ ِ ٖ َ Meal-i Münifi: "Medyen'e kardeşleri şu'ayb'ı . Dedi ki: Ey kavmim; Allah'a kulluk ediniz, sizin için O'ndan başka Tanrı yoktur. Size Rabbınızdan bir beyyine -Açık bir hüccet- gelmiştir. Ölçeği, teraziyi tam tutun, nasın eşyasını eksiltmeyin, yeryüzünü ıslahından sonra ifsad etmeyin, eğer bana inanır iseniz bu sizin için hayırlıdır. Bir de her caddede ı korkutarak ve Allah'a inananları Allah'ın yolundan men' ile o yolun eğriliğini isteyerek oturmayınız, hatırlayınız ki siz az kimseler iken sizi artırdı ve bakınız ki müfsidlerin sonu ne oldu? Eğer sizden bir taife, kendisile gönderdiğim hakiykate inanmış, bir taife de inanmamış ise Allahu Teala aramızda hükm edinceye kadar sabrediniz. O hakimlerin hayırlısıdır." Hak Teala'nın ve Resul-i Ekrem'in da'vetlerine icabetin lüzumu hakkında nazil olmuş olan şu mübarek ayetlerin ihtiva ettiği hakiykatı, ihtar eylediği müstakbel tehlikeleri de bir kere mülahaza etmeli ki, ne derece ibret-amizdir, ne kadar intibaha saikdir: َ ٓ َ ُّ َ َّ ٖ َ ٰ َ ُ ْ َ ٖ ُ ِ ّٰ ِ َ ِ َّ ُ ِ ِ َ َ َ ُ ْ ِ َ ُ ْ ٖ ُ ْ َ ْ َ ُ ٓ َ َّ ّٰ َ َ ُ ُ َ ْ َ ْ َ ْ ِ َ َ ْ ِ ٖ َ َ َّ ُٓ ِ َ ْ ِ ُ ْ َ ُ َ٠ َ َّ ُ ِ ْ َ ً َ ُ ٖ َ َّ َّ ٖ َ َ َ ُ ِ ْ ُ ْ َ ٓ َّ ً َ ْ َ ُ ٓ َ َّ ّٰ َ َ ٖ ُ ْ ِ َ ِ٠ َ ْ ُ ُ ٓ ِ ْ َ ْ ُ ْ َ ٖ ٌ ُ ْ َ ْ َ ُ َ ِ ْ َ ْ ِ َ َ ُ َ َ ْ َ َ َ َّ َ ُ ُ َّ ُ َ ٰ ٰ ُ ْ َ َ َّ َ ُ ْ ِ َ ْ ِ ٖ َ َ َ َ ُ ْ ِ َ َّ ِّ َ ِ َ َ َّ ُ ْ َ ْ ُ ُ َ Meal-i Şerif'i: "Ey mü'minler! Sizi diriltecek bir şey'e da'vet ettiği zaman Allah'a ve Resulüne hemen icabet ediniz ve biliniz ki Allahu Teala muhakkak kişi ile kalbi arasına hail olur, ve elbette ona haşrolunacaksınızdır. Ve öyle bir fitneden sakınınız ki sizden yalnız zulmetmiş olanlara dokunmakla kalmaz. ve biliniz ki, Hak Teala'nın ukuubeti muhakkak pek şiddetlidir. O zamanı da hatırlayınız ki siz pek az idiniz, yeryüzünde zaif sayılırsınız, nasın sizi çarpıp tepelemesinden korkuyordunuz. Derken sizi barındırdı ve sizi yardımile te'yid etti ve sizi temiz şeylerden merzuk buyurdu; taki şükredesiniz." Kaynak:Büyük Tefsir Tarihi-Tabakatü'l-Müfessirin-Ömer Nasuhi Bilmen

10- Kur'an-ı Zi-Şan'ın nüzulünden evvel ve nüzulü zamanında Arabların lisan bakımından yükseklikleri: Yeryüzünün birçok tarafları vakit vakit medeniyyetlere terakkilere sahne olmuştur. Ceziretü'l-Arab'da da pek eski devirlerde medeni, siyasi bir hayatın hüküm sürmüş olduğu şüphesizdir. Ancak muhitin coğrafi halleri te'sirile içtimai hayat başka bir tarzda devam etmiş, bedevilik hayatı medenilik hayatına galebe çalmış, Cezire'nin üstünde seyyar bir halde başa birçok aşiretler, kabileler türeyerek sabit bir medeniyyete nail olamamışlardı. Ancak yaşadıkları muhitin, ta'kib ettikleri bedevilik hayatının te'sirile kendilerinde büyük bir cesaret ve şecaat tecelli etmiş, mai sema kubbesinin parlak yıldızları altında yaşayan sahra-nişin Arablar arasında pek aydın zekalar zuhur etmiş, fikirleri zengin mazmunların, latif recezlerle neşidelerin ilham-gahı kesilmiş, bilgileri büyük olmadığı halde birçok mütefennin bilginleri hayrette bırakacak derecede beliğ, fasih manzumelerle, hitabelerle adlarını yaşatan bir nice bedevi edibler yetişmiştir. Hele Asr-ı Saadet'e yakın zamanlarda belagat kaynağı Arablar arasında mütelatım bir derya gibi cuş-u huruşa gelmişti. Kabileler arasında belagat yarışları meydan almış, arkadaşlarına tefavvuk eden şairlerin manzumeleri altın suyu ile yazılarak Ka'be-i Muazzama'nın duvarlarına asılmış, beşeri kemalatın en güzidelerinden olan fesahat ve belagat kabileler arasında fahr-u mubahata medar olmuştu. Ezcümle da, büyük edebi bir mahfilde okunarak alkışlanan bir kısım kasideler zamanımıza kadar gelmiştir. Bunların ne büyük birer belagat abidesi olduğu ma'lumdur. Bu kasideler, İmriül-Kays, Tartetü'-bnü'l-İyd, Züheyr ibn-i Ebi-Sülemi, Lebid ibn-i Rebi'a, Amr ibn-i Gülsum, Anteretü'bnü Şeddad, Haris ibn-i Halze'ye aiddir. Hazret-i Ömer radiye'llahu anh bunlardan Züheyr'e derdi. Filvakı' Züheyr, açık, ciddi, hakimane sözlerile temayüz etmiştir. Hele şu beytleri ne kadar hoştur: Demiş oluyor ki; Kendi haklarını kendi silahile men'e, korumaya çalışmayan kimsenin harim-i hukuku akibet yıkar gider. Nasa zulm etmeyen, ya'ni kendisinde zulmedebilmek kuvvetini göremeyen kişi, zulme uğrar. Gurbete düşen, -tecrübesiz bulunacağından- düşmanı dost sanar, nefsine ikram etmeyen, kendini kötü hallerden geri alamayan tekrime nail olamaz. ٔ Her kim kendisinde bulunan bir hasleti, nasdan gizteyebileceğini zannetse de buna muvaffak olamaz, o haslet akibet anlaşılır. Bir nice hoşuna giden sükuti kimseler, görürsün ki, onun artığı eksiği, ilim ve irfanının derecesi, konuşunca meydana çıkar. ٓ Yiğitin yarısı dili, yarısı da yüreğidir -şahsiyyetini bunlar teşkil eder-. Artık et ile kan suretinden başka birşey kalmamış olur. İhtiyar sefih oldu mu, artık uslanması kabil değildir. Genç ise sefahatten sonra uslanıb akıllanabilir. ٔ ٓ Biz ihsanınızı diledik, siz de lutfettiniz; tekrar diledik, siz de tekrar lutfedib verdiniz. Böyle dileyişini artırıb duran, birgün elbette mahrum kalacaktır. Bir zatı bu kadar iz'ac, doğru değildir. Arablar arasında fesahat ve belagatçe husule gelen bu terakki, bu edebi feyz, bir i'tila devrinin yakınlaşmış olduğuna beraat-i istimal mahiyyetinde idi. Evet... bu hal, belagat aleminde bir misli daha görülmemiş olan edebi bir mu'cizenin zuhuruna bir mukaddime demekti. Şöyle ki: Hatemü'l-Enbiyy Hazretlerinin Nübüvvet ve Risalet iddiasındaki sıdkı birçok mu'cizeleri arasında en ebedi bir mahiyyeti haiz olan Kur'an-ı Kerim ayetlerile de sabit olacaktı. Bu Kitab-ı Mübin'in bir belagat harikası olduğunu anlayabilmek için ise kelamın mezayasına bihakkın vakıf, büyük edebi bir fikre sahih olmak lazungeliyordu. işte Feyyaz-ı Kudret, bu vukufu, hu fikir ve zekayı evvelce ihzar buyurmuş, Kudret Semasi'nda nüzule başlayacak olan İlahi Ayetlerin ulviyyetini takdir edebilecek dimağlar vücud bulmuş idi. Bu hal de başlıca bir mu'cize demekti. Filhakıyka her Peygamber'i Zi-Şan'ın mu'cizeleri, kendi zamanında terakki eden san'atlara, bedi'alara müşabih, fakat onların çok üstünde mümtaz bir mahiyyeti haiz olarak zuhur etmiş, bu suretle o Nebiyy-i Ali-Şan'ın da'vasındaki doğruluk anlaşılmıştır. Nitekim Hazret-i Musa zamanında sihir, Hazret-i İsa zamanında tıp pek yükselmiş olduğundan bu iki zatın mu'cizeleri de asanın ejderha şekline inkılabı, hastaların derhal teşfiyesi gibi sahirleri, doktorları aciz bırakacak bir halde zuhur etmiş, adi sebeblere tevessülden beri, İlahi bir harika mahiyyetini haiz bulunmuştur. İşte Asr-ı Saadette de fesahat ve belagat pek ziyade terakki etmiş, pek ziyade revaç bulmuş idi. Bu cihetle fesahat ve belagatin en yüksek şahikalarında bulunmak üzere Kur'an-ı Mübin'in ayetleri, sureleri nazil olmaya başlamış, bunun tanziri gayr-i kabil, semavi bir mu'cize, edebi, ilmi bir harika olduğu anlaşılmıştı. Ezcümle Kureyşin en beliğ şairlerinden, hatiblerinden olan Velidü'bnü'l-Muğire, bir gün Peygamber Efendimiz'in Huzur-ı Saadetlerine gitmiş, kendisini Nübüvvet iddiasından vaz geçirmek hülyasına düşmüş iken Taraf-ı Nebevi'den okunan ba'zı ayetleri dinledikten sonra mütehayyirane bir halde avdet etmiş, başına toplanan halka hitaben: "Ey cemaat! Bilirsiniz ki ben eş'arın bütün nevi'lerine vakıfım, belagatli sözleri benim kadar takdir edecek kimse yoktur. Yemin ederim ki; Hazret-i Muhammed'e nazil olan ayetler, bizim bildiğimiz sözler kabilinden değildir; onlar da öyle fevkalade bir belagat, bir latafet var ki onlar her söze tefevvuk eder, onlara tefevvuk edecek bir söz bulunamaz." mealindeki sözlerile hakiykati i'tirafa mecbur kalmıştı. Ma'lum olduğu üzere insanların imtiyazlarına medar olan söz, fikirlerini musavvir olan kelam iki surette, ya nazım veya nesir tarzında tebarüz eder. Şairler kendi sanihalarını nazım şeklinde belirtirler; münşiler, hatibler de maksadlarını, hitabelerini nesir suretinde meydana koyarlar. Manzumeler, ahenkler samiayı okşar, kolaylıkla ezber etmeye elverişli bulunur. Mensur yazılar da daha metin, daha samimi ve daha mühim mevu'ları ihtiva eder. İşte cahiliyye devrindeki Arablar arasında nazım ve nesrin her ıldsi de meydan almıştı. Pek kudretli şairler yetiştiği gibi pek natuk hatibler de vücuda gelmişti. Hatta Kur'an'ın ba'zı mübarek lafızlarının ma'nasını izah için cahiliyye şairlerinin ba'zı şiirlerini müfessirler gevahid makamında ola-rak tefsirlerinde yazarlar. Kur'an-ı Mübin'e gelince bu, manzum olmadığı gibi tamamen mensur da değildir. Belki kendisine has pek ulvi bir ahengi, pek nezih, metin bir üslubu, tanziri gayr-i kabil bir belağati ihtiva etmekle Arabın nazım ve nesrinden ayrılmıştır; nüzulü tarihinden i'tibaren zamanımıza kadar milyonlarca ediblerin, beliğlerin istifadeleri için bir feyz kaynağı, bir nur meşrikı halinde tecelli edib durmuştur. Muallaka sahiblerinden olub: "Ey hasidi Mülkün maliki, hakimi olan Allahu Teala'nın taksimine razı ol. Çünkü aramızda maişetleri, hasletleri taksim eden zat, bunları her vechile bilen, herkese istihkakına göre kemal ve rif'at veren Hak Teala Hazretleridir" mealindeki: bedi'asının kaili bulunan , İslam şerefine nail olduktan sonra, artık Kur'an'ın şa'şa'a-i belağati yanında kendi şiirlerinin pek sönük kaldığını anladığı için şiire veda' etmiş, Kur'an-ı Azim'i tilavet ile ruhunu zevk-yab etmeye başlamıştır. Evet- Kur'an-ı Kerim, bir Kitab-ı İlahi'dir. O halde şüphe yok ki insanların sözlerinden her vechile yüksektir ve i'caz mertebesini haiz olduğu için ebedi bir mu'cizedir. Kaynak:Büyük Tefsir Tarihi-Tabakatü'l-Müfessirin-Ömer Nasuhi Bilmen

emeğine sağlık kardeş, güzel bilgiler. Allah razı olsun.

8 - Kur'an-ı Mübin'in Resm-i Hattı: (1) Kur'an-ı Kerim'in kendisine mahsus bir resm-i hattı, bir yazı şekli vardır. Bu Resm-i Hatta ve denir. Birçok alimlerin beyanına göre bu resm-i hat, tevkifidir; Resul-i Ekrem'in ta'limlerine, işaretlerine müsteniddir. Ba'zı kelimelerin yazı kaidelerine muhalif bir tarzda yazılmış olması bir hikmete mebnidir. Bunların böyle yazılışı birer nükteyi, birer latif maksadı haizdir. Mesela de gösterildiği üzere yerine yerine ( ٠ ٠ ) yerine ( ٠ ٠ ) yerine yerine yerine yazılmıştır. Fakat bunlar bir zühul eseri değildir. Kitabet kaidelerine vukufsuzluktan ileri gelmiş değildir. Belki dediğimiz gibi birer hikmete, birer nükteye mebnidir. Vahy-i İlahi'ye mazhar olan bir Peygamber-i Zi-Şan'ın nezaret ve işareti dairesinde yazılan, bu cihetle resm-i hattı da tevkifi sayılan Kur'an-ı Azim'in ba'zı iklimlerinde bir vukufsuzluk neticesi olarak yazı kaidelerine muğayeret vuku'u tasavvur olunamaz. Binlerce emsalini ve daha müşküllerini hat kavaidine mutabık bir surette yazan bir Vahiy Katibi'nin öyle bir kaç kelimenin basit, isti'mali kesir olan imlasından bihaber bulunması melhuz değildir. Bir zühul vuku'u farz edilse buna her halde binlerce Sahabe-i Kiram muttali' olacak, bu zühul onların tarafından herhalde tashih edilecekti. Kur'an-ı Kerim'in imla i'tibarile de umumi hey'etinde görülen mükemmeliyyet, öyle birkaç kelimenin imla kaidelerine cüz'i bir surette muhalif bulunmasının elbette bir hikmete müstenid olduğunu kalblere ilham eder. Nitekim bu husustaki hikmetleri tavzih için İslam alimleri tarafından kitaplar yazılmış, pek mükemmel tevcihler dermeyan edilmiştir. Hatta, ünvanile bu babda bir ilim bile tedvin edilmiştir. Bu ilim de İlm-i Kıraet gibi İslam'a mahsus, Kur'ani ilimlerden ma'duddur. Bu ilim vasıtasile Mushaflara mahsus, hatt-ı ıstılahi ile kıyası olan resm-i hat arasında hangi kelimelerde muhalefet bulunduğu ve bu muhalefetin hikmeti gösterilmiştir. Bu ilmin mevzu'u; ziyade, hazf, ibdal, fasl, vasl gibi haller i'tibarile Mesahif-i Osmaniyye'nin harfleridir. Bu ilmin gayesi, faydası pek yüksek olduğundan ta'lim ve teallümü kifaye tarikile farz bulunmuştur. Binaenaleyh denilen Mesahif-i Osmaniyye'nin resm-i hattına ittiba', daima i'cab etmekte olduğundan yazılacak, basılacak Mushafların bu esasa mutabık olması lazımdır. İmam-ı Malik Hazretleri, Kur'an'daki resmen zaid, gayr-i melhuz Vavlar ile Eliflerin tağyir edilip edilemiyeceğinden sual edenlere "Hayır... bunlar tağyir edilemez" diye cevap vermiştir. İmam-ı Ahmed ibni Hanbel Hazretleri de; "Mushat-l Osmani'nin hattına, Vav, Ya', Elif ve saire gibi hususiyyetlerine muhalefet haramdır." demiştir. Alusi merhum de diyor ki: "Zahir olan şudur ki, Sahabe-i Kiram, resm-i hat hususunda mütefennin idiler; yazılması, yazılmaması iktiza eden şey'lere, vasledilmesi, fasledilmesi i'cab eden hususlara vakıf bulunuyorlardı. Fakat ba'zı yerlerde kaidelere lihikmetin muhalefet etmişlerdir." Şeyh Muhammed Mahluf da ünvanlı eserinde diyor ki: "Ümmet üzerine vacib olan, ketbe-i ulayı = ilk yazılışı -Kıyas-ı hattiye muhalif cihetleri olmakla beraber- ahz edip resimlerine ittiba' etmektir. Çünkü Hatt-ı Osmani, makis ve kamisünaleyh olamaz, ona nazar ve içtihad yol bulamaz, onda tevkiften birşey vardır. Eğer bu, zahiri bir vahy ile değilse şüphe ki batıni vahy iledir." Bugün elimizde bulunan Mushaf nüshalarının ba'zılarında bu Hatt-ı Osmani'den inhiraf edildiğini gösterir ba'zı kelimeler var mıdır? Var ise sebebi nedir? Suali hakkında denilebilir ki; Yazılan Mushaflarda Hatt-ı Osmani'ye riayet edilmesi bir vecibe olduğundan ötedenberi buna riayet edilmiş ve el-yevm Mısır'da, Hindistan'da ve sair İslam ülkelerinde yazılıp basılan Mushaflarda bu vecibeye riayete çalışılmakta bulunulmuştur. Bu resm-i Hatta muhalefet, makbul bir esasa gayr-i müstenid olan yazılar ise katipleri hakkında ma'nevi mes'uliyyeti calib olup Müslümanlar tarafından tasvib edilmemektedir. Bu esasen inhiraf gibi görülen bazı tebeddülat ise, ma'nanın ve kıraetin tebeddülünü müstelzim olmayıp Kur'an-ı Kerim'in safir ayetlerindeki resm-i Hatta ve lisan kaidelerine muvafık olduğundan mücerred kelimelerin okunmasını kolaylaştırmak gibi bir maksatla kabul edilmiş ve asırlardan beri devam edegelmiştir: Mesela in beyanına göre Hazret-i Osman'ın yazdırmış olduğu Mushaflara nazaran Kur'an'ın yalnız dört ayetinde lafzı böyle elifli olarak yazılmıştır ki, bunlardan biri de Ra'd Suresindeki Nazm-ı Celilidir. Mütebaki ayetlerde ise elifin hazfiyle şeklinde yazılmıştır. Bilahare yazılmış olan Mushafların bir kısmında ise bu elifler isbat edilerek bütün şeklinde tahrir olunmuştur. Tarihi'nde de deniliyor ki; Asr-ı Saadet'de ba'zı kelimelerin ortasında veya sonunda bulunarak med vazifesini gören elifler, ba'zen yazılır, çok kere de muttarid bir kaide halinde terk edilirdi. Hadd-i zatinde birer hattı işaretden ibaret olan yazıların muhtasar, çabuk yazılmaya elverişli olması birçok bakımdan ve ezcümle istimla cihetinden faideli görünmekte olduğundan birçok Kur'ani kelimelerde ve sair ilmi eserlerde bu husus iltizam edilmişti. Maa-haza bu eliflerin ba'zen yazıldığı da görülüyordu, 692 tarihinde vefat eden Ya'kut-ı Müsta'sımi'nin ve 972 tarihinde vefat eden ve Şeyh denilmekle ma'ruf bulunan Amasya'lı Hattat Hamdu'llah'ın yazmış olduğu Mesahif-i Şerife'de bu elifler ibka edilmiş, bununla tilaveti teshil gayesi ta'kib olunmuştur. Bilahare birçok meşhur hattatlar da bu yolu tutarak elifleri yazagelmişlerdir. Fakat bugün Mısır'da ve sair ba'zı İslam diyarında yazılan, tab' edilen Mushafların birçoğunda bu elifler yine yazılmamaktadır. Şunu da ilave edelim ki: "Neşr" de ve "Şerh-i Mecami," de beyan olunduğuna nazaran vakıa "İmam" ismi verilen Mushaf-ı Osmani'nin resmine muvafakat vacibdir. Fakat bu muvafakattan maksad, Hazret-i Osman tarafından yazdırılıb afaka gönderilmiş olan Mushaflardan herhangi birinin resm-i hattına muvafakattir; velevki, diğerlerine muvafık olmasın. Maa-haza bu muvafakat, tahkiki muvafakat ile takdiri muvafakat kısımlarına ayrılır. Mesela: El-Mukni'de mezkur olduğu vechile Mesahif-i Osmaniyye'nin hepsinde eliflerin hattan hazfile ( ٠ ) yazılmıştır, şimdi yeni yazılacak bir Mushaf'da da bu eliflerin yine hazfile ( ٠ ) yazılırsa Mesahif-i Osmaniyye'ye tahkiki bir muvafakatle tevafuk etmiş olur. Bilakis elifler izhar edilerek şeklinde yazılırsa takdiri bir muvafakatle muvafakat husule gelmiş olur. Çünkü bu elifler, Mesahif-i Osmaniyye'de ihtisar için hazf edilmiştir, okunuş i'tibarile yine mevcuddur. Binaenaleyh yerine yazılması, asl-ı kıraete uygun olduğundan bu, Hatt-ı Osmani'den bir inhiraf sayılmaz. Emsali hakkında da hüküm böyledir. Nitekim bizim Türkçe'mizde de ( ٠ ٠ ) gibi birçok kelimeler mücerred ihtisar için ( ٠ ٠ ) şeklinde elifsiz yazılagelmiştir. Şu da ma'lumdur ki, Hazret-i Osman'ın zamanında denilen Mushaf-ı Osmani'den istinsah edilib Kufe, Basra gibi büyük merkezlere gönderilen Mushaf nüshalarında muhtelif kabilelere aid lugatler i'tibarile değil, belki ( ٠ ٠ ) gibi ba'zı edatlar ve ki vechile kıraete müstaid, Kureyş lehçesine aid ba'zı kelimeler i'tibarile ba'zı farklar mevcut bulunmuştur. Mesela: Medine-i Münevvere'deki Mushaf-ı Şerif'de yazıldığı halde sair Mushaflarda yazılmıştır. Kezalik Medine'lilerin Mushafında yazılı olduğu halde Irak'lılar'ın Mushafında yazılmıştır. Bütün bunlar, Resul-i Ekrem'den bayle telakki edildiği için bunlardan herbiri bir Mushafda ibka edilmiş, hepsi de tevatüren sabit bulunmuş olduğundan, aralarında ise lehçe ve ma'na i'tibarile fark bulunmadığından bunların tevidi caiz görülmemiştir. Ve şöyle de denilir ki: "Kur'an-ı Kerim'in resm-i hattına aid, mukarrer kaidelerdendir ki, Kureyş lugatine dahil olub iki vechile okunması caiz olan kelimeler, bu iki vecihden herhangi birine göre yazılabilir. Nitekim: ( ٠ ) kelimeleri ( ٠ ) şeklinde yazılagelmiştir. Velhasıl Kur'an-ı Azim'in ayniyyetini muhafaza etmek, resm-i hattına riayette bulunmak bütün Müslümanlar için bir vecibedir. Nitekim Şifa-i Şerif'de deniliyor ki: "Müslümanların arasında icma, vardır ki, her kim, kasden Kur'an'dan bir harfi tenkis veya başka bir harf ile tebdil ederse, veya hakkında icma, vaki' olan bir Mushaf'ın müştemil olmadığı bir harfi, Kur'an'dan olmadığı bi'l-icma' ma'lum iken Kur'an'a ilaveye kalkışırsa İslamiyyet dairesinden çıkmış olur." İşte bunun içindir ki İslam aleminde Kur'an-ı Kerim'in resm-i hattına son derece i'tina edilegelmiştir. Kaynak:Büyük Tefsir Tarihi-Tabakatü'l-Müfessirin-Ömer Nasuhi Bilmen

7 - Kur'an-ı Kerim'in Mahfuziyyeti : Kur'an-ı Kerim'in her vechile mahfuziyyeti en kat'i bir hakıykattır. Kur'-an'ın ayetlerinden, surelerinden hiçbiri zayi' olmamıştır, hiçbir ayet mahallinin gayrine vaz' edilmemiştir. Peygamberimizin Zaman-ı Saadetlerinden beri temamen mahfuz ve mektub bulunmuştur. Zaten: ayetleri de Kur'an-ı Azim'in hıfz-ı İlahide olduğunu bize bildirmektedir. Artık bunun bir harfinin olsun ziyaına imkan mutasavver değildir. Semavi kitablar arasında asırlardan beri ayniyyetini muhafaza etmek şeref ve meziyyeti yalnız Kur'an-ı Azim'e mahsustur. Bu da hıfz-ı İlahide olduğunun bir neticesidir. Bunun hilafına kail olmak, hakiykat nurunu görmekten mahrum olan yarasa tabiatlı kimselere aid bir nakisadan başka birşey değildir. Filhakiyka, Kur'an-ı Azim, bir Kitab-ı İlahi'dir, ebediyyen Cenab-ı Hakk' in hıfzında bulunmaktadır, ondört asırdan beri bir harfi bile tağyire uğramamış olduğu gibi ilelebet de uğramayacaktır. Her asırda yüzbinlerce Huffaz-ı Kiram'ın hafızlarını tenvir eden ve milyonlarca matbu' ve gayr-i matbu' nüshaları mevcud bulunub ehl-i imanın ellerini tezyin eyliyen Kur'an-ı Kerim'in velev bir harfinin olsun tebdil ve tağyirine ihtimal yoktur. Ba'zı Mushaflarda mücerred bir tahrir veya tabı' neticesi olarak bir yanlışlık vuku'a gelse bilahare tashih edileceği şüphesizdir. Hatla böyle bir yanlışlığın vücuduna bıdayeten meydan verilmemesi için İslam aleminin başlıca merkezlerinde birer dini müessese mevcuddur. Bilhassa bizim memleketimizde namile ilmi, resmi bir müessese mevcud bulunmaktadır ki başlıca vazifesi bu gibi yanlışlıkların zuhuruna meydan vermemektir. Hepimizin necat ve saadetine sebep olan, bütün beşeriyyet için Hak Teala'nın en büyük ve en son Kitab'ı bulunan Kur'an-ı Azimü'şşan'ın tilavetine devam etmek, tecvidine ve resm-i hattına riayet ederek kendisinde en cüz'i bir yazı ve basım yanlışlığının belirmesine meydan vermemek uhdemize düşen en mühim bir vecibedir. Böyle ulvi bir vecibenin ifası, bizim için elbette İlahi atıfetlerin tecellisine bir vesile olacaktır. Kaynak:Büyük Tefsir Tarihi-Tabakatü'l-Müfessirin-Ömer Nasuhi Bilmen

6 - Kur'an-ı Kerim-in Cem' ve Tertibi: Kur'an-ı Azim, üç kere cem' edilmiştir. Nitekim muhaddislerden Hakim'in "Müstedrek" ünvanlı eserinde deniliyor ki: ( ٓ ّ ٠ ٠ ) Binaenaleyh Kur'an-ı Kerim'in cem' ve tertibi üç devreye ayrılmış oluyor. Şöyle ki: Birinci devre: Resul-i Ekrem salla'llahu aleyhi ve sellern Efendimiz, Kur'an-ı Kerim'in ayetleri, sureleri nazil oldukça hemen Vahiy Katibleri'ne yazdırırdı. Beher ayetin hangi ayetlerin yanına, hangi sureye yazılacağını da Cibril-i Emin'in ta'limleri vechile emrederdi. Nitekim Hakim; vahiy katiplerinden olan Zeyd İbn-i Sabit radiye'allahu anh'den şöyle rivayet etmiştir: Binaenaleyh Kur'an ayetlerinin şimdiki tertib üzere yazılmış bulunması bir emr-i tevkifidir, ya'ni bu tertib indi, içtihadi bir surette olmayıb mahza Hazret-i Peygamber'in emir ve işaretine müsteniddir, bu hususta İcma-ı Ümmet vardır. Ayetlerin tertibinde pek mühim bir irtibat ve insicam vardır ki bunu Kur'ani ilimlerde mütebahhir olanlar pek a'la takdir ederler. Kur'an'ın sureleri de Resul-i Ekrem'in zamanında temamen şimdiki tertib dairesinde ayetleri muhtevi ve müstakil bir halde bulunuyordu. Ancak bu sureler, sırasile yazılarak bir cild içinde toplanılmamıştı. Bu da pek zaruri idi. Çünkü Kur'an-ı Kerim'in umumi hey'eti henüz te'ayyün etmemişti. Vahy-i İlahi, tevarüd ediyor, ba'zı nesihler vukuu'a geliyordu. Maamafih Kur'an'ın bütün ayetleri, sureleri birçok zatler tarafından temamen ezberlenmişti. Şöyle ki: Ayetler, sureler nazil oldukça Resul-i Ekrem'den başka Ashab-ı Kiram'dan birçokları da bunları pek büyük bir tehalükle ezberliyorlardı. Hazret-i Ebu Bekir, Ömer, Osman, Ali, Übeyy ibn-i Ka'b, Zeyd ibn-i Sabit, ibn-i Mes'ud, Ebu'd-Derda', Talha, Sa'd, Huzeyfe, Salim, Mu'az ibn-i Cebel, Ebu-Hüreyre, Ebu-Eyyubi'l-Ensari, Ebu-Muse'l-Eş'ari "radiye'l-lahü anhüm" bu cümledendir. Ümmühatü'l-Mü'min'in'den Hazret-i Aişe ile Hazret-i Hafsa ve Hazret-i Ümmü-Seleme de bunlardandır. Hatta Ashab-ı Kiram'dan birçokları ezberlemiş oldukları Kur'an-ı Ke-rim'i Resul-i Ekrem'in huzurunda okurlardı. Nebiyy-i Zi-Şan Efendimiz de ezberinde bulunan bütün Kur'an ayetlerini Übeyy ibn-i Ka'b'e ezber olarak okur, dinletirdi. Bundan başka her sene Ramazan-ı Şerif'de o zamana kadar nazil olmuş olan Kur'an ayetlerinin Cibril-i Emin'e bir kere tilavet eder, hafızasındaki mükemmeliyyet, bu vesile ile de bir kat daha rasanet kesbetmiş olurdu. Ahiret alemini teşrifine tekaddüm eden son Ramazan-ı Şerif'de ise iki defa tilavet etmişti ki buna "Arza-i Ahire" denir. Velhasıl: Daha Zaman-ı Nebevi'de Kur'an-ı Kerim'in bütün ayetleri, sureleri birçok zatler tarafından ezberlenmiş veya yazılmış bulunuyordu. Bu, Kur'an-ı Azim'in ilk cem'i bulunmaktadır. Şunu da ilave edelim ki Arabların, hususile Asr-ı Saadette ve onu müteakip asırlarda yetişmiş birçok İslam fudalasının hafızalarındaki harikuladelik meşhurdur. Bir Arab, yüzlerce şairin bütün manzumelerini ezber olarak inşad eder, bunların bir harfini bile hafızasından kaçırmazdı. Hele nice İlm-i Hadis alimleri vardı ki binlerce Ahadis-i Şerife'yi bütün ravilerile senetleriyle ezber olarak nakl ve tedris eder dururlardı. Bahusus fakihlerden, muhaddislerden olan Şa'bi, hiç yazmaksızın binlerce Hadis ezberlemiş, her işittiği Hadis-i Şerif'i tekrar edilmesine hacet görmeksizin derhal ezber edib bir daha unutmamıştır. Şiirde o kadar mahfuzatı var idi ki hiç bir beyti tekrar etmeksizin bir ay şiir inşad edebileceğini söylerdi. Tabiinden Zühri, Kur'an-ı Kerim'i sekiz günde ezberlemişti, ezberlediği Hadislerden, elde ettiği ilimlerden hiçbirini unutmadığını iddia ederdi. Muhaddislerden Ebu-Zer'a da yüzbin Hadis-i Şerif'i ُ ْ ُ َ ّٰ ُ َ َ ٌ Suresi'ni ezber bilir gibi bilirim, üçyüz bin Hadis de müzakere suretile söyliyebilirim derdi. Bunlar, asariyle sabit birer hakiykattir. İşte böyle büyük bir isti'dada mailik olan ve yeni nail oldukları kudsi bir dinin şevkiyle yürekleri çarpıp duran Ashab-ı Kiram'ın da Kur'an-ı Kerim'i derhal ezberliyecekleri şüphesiz idi. Filhakiyka daha İslamiyyetin başlangıcında yüzlerce Hafızü'l-Kur'an yetişmiştir ki bunlara o zaman "Kurra" denirdi. Yalnız Bi'r-i Maune vak'asında yetmiş kadar Kurra'nın şehid olduğu ma'lumdur. İkinci devre: Resul-i Efham salla'llahu aleyhi ve sellem Efendimiz ahireti teşrif edince artık Vahy-i İlahi kesilmiş, Kur'an-ı Kerim'in hey'eti mecmu'ası teayyün etmişti. Hilafet makamını ihraz eden Ebu-Bekir el-Sıddıyk radiye'llahu anh zamanında birçok gazalar vuku'buldu. Bunlarda ve bilhassa Yemame muharebesinde Kurra-i Kiram'dan bir haylisi şehid oldu. Bu hadise, Sahihü'l-Buhari'de de yazılı olduğu üzere Hazret-i Ebu-Bekir'in ve bilhassa Hazret-i Ömer'in nazar-ı dikkatini celbetti. Bu gibi zayi'at neticesinde Huffaz-ı Kiram'ın azalabileceğini düşündüler, nihayet vahiy katiplerinden "Zeyd ibn-i Sabit" Hazretleri başta olmak üzere Osman, Ali, Ubeyy ibn-i Ka'b, Abdu'llah ibn-i Mes'ud, Abdu'llah ibn-i Abbas, Abdu'llah ibn-i Ömer, Abdu'llah ibn-i Zübeyr, Abdu'llah ibn-i Saib, Talha, Sa'd, Huzeyfe, Amrü'-bnü'l-As Ebu Hüreyre, Halidü'bnü'l-Velid, Ebu-Muse'l-Eş'ari, Ebu-Zeyd, Ebü'd-Derda, radiye'llahu anhüm ecmain gibi pek mümtaz Ashab-ı Kiram'dan bir encümen teşkil edildi. Zeydü'bnü Sabit Hazretleri pek kuvvetli hafız idi. Kıraet vecihlerini de temamen Resul-i Ekrem'den zabt etmişti. Kur'an'ın resm-i hattı da kendisince bihakkın ma'lum ve müteyakkan bulunmuştu. Refiklerinin müşaveresinden ve mesaisinden de istifade ederek müteferrik surette yazılmış olan ayetleri, sureleri bir araya toplayarak bunları bir kitap halinde yazmıya başladı. Şöyle ki: Ayetler, sureler Zeman-ı Nebevi'den olduğu gibi tekrar yazıldı. Yalnız hafızalara i'timad ile iktifa edilmedi. Kemal-i ihtiyad ile hareket edilerek ne kadar varakalar, deriler, levhalar üzerine yazılmış ayetler var ise hepsi de toplandı. Bu ayetlerin Resul-i Ekrem tarafından nasıl tilavet olunmuş, nasıl yazdırılmış, nasıl işitilmiş olduğu da büyük bir ihtimam ve ittifak ile tesbit edildi. Bu hususta daha birçok Ashab-ı Kiram'ın şehadetlerine de müracaat edilerek Kur'an-ı Kerim'deki tevatüren menkuliyyet vasfı bu vesile ile de yeniden tebarüz ettirilmiş oldu. Dinleri hususunda fevkalade hassas, harikulade bir salabete malik olan Sahabe-i Kiram'ın bu babda zerre kadar müsamahada bulunmalarına imkan mutasavver değildi. Artık o zamana kadar temamen hafızalarda bulunan ve müteferrik surette temamen yazılmış olan Kur'an-ı Mübin, bir kitap halinde temamen yazılıp toplanmış ve yine bir müşavere neticesi olarak İbn-i Mes'ud Hazretlerinin teklifi üzerine bu Kitab-ı İlahi'ye "Mushaf" adı verilmişti. Şu kadar varki bu Mushaf-ı Şerif'de her sure müstakil bir kitap gibi idi; yazılışı i'tibariyle bir tertibe, bir sıraya konulmuş değildi. Velhasıl bu suretle de Kur'an-ı Kerim'in cem'ine aid ikinci devre vücude gelmişti. Bu Mushaf-ı Şerif'i Ebu-Bekir el-Sıddıyk radiye'llahu anh nezdinde saklamıştı. Maraz-ı mevtinde Hazret-i Ömer'e tevdi' etmişti. Onun şehadetinden sonra da mukaddes Mushaf, Ümmü'l-Mü'minin Hazret-i Hafsa'-nın nezdinde mahfuz bulunmuştu. Şunu da ilave edelim ki Ali el-Murtaza, İbn-i Mes'ud gibi zatlerin cem' ve tertib etmiş oldukları Mushaflar da var idi, bunlar esasen müttehid idiler, surelerin tertibi hususunda ba'zı farklar bulunuyordu, bir de bunlardaki Kur'an lafızlarından ba'zıları Kureyş lugatile olmayıb Arab kabilelerinden başka birinin lugatine göre idi. Şöyle ki: Kur'an-i Azim, yedi lugat üzerine nazil olmuştu, ya'ni elfaz-ı Kur'aniyyeden ba'zıları Arab kabilelerinin en fasihlerinden olan Kureyş, Hüzeyl, Sakıyf, Hevazin, Kinane, Temim, Yemen kabileleri lehcelerine tevafuk ediyordu. Nitekim birçok zevata ve Beyhaki'nin tashihine ve Ebheri'nin ihtiyarına göre Hadis-i Şerif'indeki yedi harfden maksad da budur. Mesela: ُ َّ َ ٓ َ َ ٓ َ َ ُ ْ َ َ ْ ٖ ِ Ayet-i Celilesi'ndeki َ َ ْ ٖ ِ yerine diye de okunabiliyordu. Bu kelimeler, müteradif lafızlardan olduğu cihetle ma'naya te'sirleri bulunuyordu. Bu muhtelif lugatler üzere tilavetin hepsi de caiz, Resulu'llah'dan tevatüren sabit bulunmuştu. Bu da Müslümanlığın bidayetinde henüz İslamiyet'i kabul eden kabilelere bir kolaylık göstermek hikmetinde henüz müstenid bulunuyordu. Bu gibi kıraetlerden herbirini Kurra-i Sahabeden biri iltizam etmiş bulunuyordu. Afakdaki Müslümanlar da Kur'an-ı Kerim'in kıraetini bu zatlerden ahz ve telakki ediyorlardı. Mesela; Kufeliler İbn-i Mes'ud'dan, Basralılar Ebu-Muse'l Eş'ari'den, Şamlılar Übeyy ibn-i Ka'b'dan, Humuslular Mikdadü'bnü'l Esved'den kıraetlerini ahzetmişlerdi. Üçüncü devre Hazret-i Osman'ın hilafeti zamanında Müslümanlar çoğalmış, İslam memleketi genişlemiş, gerek Ashab-ı Kiram'dan ve gerek Tabiin'den bulunan birçok mücahidler etrafa dağılmış, Din-i İslam'ı i'laya çalışıb duruyorlardı. Nihayet Azerbaycan, Ermeniye muharebelerinde hazır bulunan Şamlılar ile Irakiler arasında Vücuh-ı Kıraet dolayısıyle bir ihtilaf yüz gösterdi de denildiği üzere ba'zı zatler; "Benim kıraetim senin kıraetinden hayırlıdır" diye münakaşaya kalkışmıştı. Her taraf kendi tarz-ı kıraetini sevab görüyor, diğer tarafı tahtie etmek istiyordu. Bu yüzden ileride Müslümanlar arasında büyük ihtilaflar, yanlış telakkiler zuhur edebilirdi. Medayin ordularının kumandanı olub Resul-i Ekrem'in mahrem-i razı bulunan Huzeyfetü'l-Yemani, radiye'llahu anh, bu hadiseyi Hazret-i Osman'a bildirdi, Hazret-i Ebu Bekir radiye'llahu anh zamanında yazılmış olan Mushaf-ı Şerif'den birkaç nüsha yazdırılarak büyük İslam merkezlerine birer nüsha gönderilmesine, müteradif kelimeler i'tibarile ihtilafın bertaraf edilerek kitabette vahdetin te'min edilmesine lüzum gösterdi. Filhakiyka Müslümanlık genişlemiş, Müslümanlar arasında ta'lim ve terbiyece bir vahdet tecelli ederek her Müslüman, Kur'an-ı Mübin'i asıl nazil olduğu Kureyş lehcesi üzere okumaya müste'id bir hale gelmişti. İslamiyet'in başlangıcında gösterilmesi hikmet muktezası olan teshilata hacet kalmamıştı. Binaenaleyh beyhude yere ihtilaflara, yanlış tevcih ve telakkilere meydan verilmemesi için Kur'an-ı Kerim'in temamen Kureyş lugati üzerine yazılıb neşr edilmesine lüzum görülmüştü. Bunun üzerine Osman radiye'llahu anh, Medine-i Münevvere'de bulunan on iki binden ziyade Ashab ı Kiram'ı toplıyarak kararlarını aldı, eazımı eshabdan müteşekkil bir hey'et vücude getirdi Bunların başlıcaları Zeydü'bnü Sabit Hazretleriyle Abdu'llah i'bni Abbas, Abdu'llah i'bni el Zübeyr, Saidü'bnü'l As, Abdu'llahibni'l Haris radiye'llahu anhum Hazeratı idi Hicretin yirmi beşinci senesi idi, bu zevat, Ümmü'l-Mü'minin Hazret-i Hafsa nezdindeki Mushaf'ı Şerif'i alarak nüshaları çoğalttılar Bir rivayete göre beş sene içinde dört nüsha yazılıp biri Hilafet Makamında hıfz edildi, diğerleri de Kufe'ye, Basra'ya, Şam'a gönderildi Diğer bir rivayete göre yedi nüsha yazılıp birer nüsha da Yemen'e, Bahreyn'e, Mekke-i Mükerreme'ye gönderilmiştir. Bu nüshalarda ihtilaf bertaraf edilmek için esas olan Kureyş lehçesi büsbütün ihtiyar edilmiş, müteradif lugatlardan Kureyş lugati tercih edilerek diğerleri yazılmamıştır. de denildiği üzere Hazret-i Osman Mushaf-ı Şerif'i bir lugata kasr etmiş, Kureyş lugati ercahu'l-lugaat olduğundan ona iktisari iltizam eylemiştir Bununla beraber sureler de bildiğimiz vechile yazılıb tertibe konulmuştur. Bu cihetle Hazret-i Osman'a ünvanı verilmiştir. Surelerin bu vechile tertibi tevkifi midir, yoksa içtihadi midir? mes'elesinde ihtilaf vardır. Cumhura göre tevkifidir; Cibril-i Emin'in ta'limine, Resul-i Ekrem'in işaretine müsteniddir. Nitekim namazda da bu tertibe riayet edilmesi ekser fukahaca bir esastır. Hazret'i Osman'ın yazdırdığı bu nüshalara denir Bununla beraber asıl Hazret-i Osman'ın yanında kalan Mushaf-ı Şerif nüshasına denilmesi daha şayi'dir. Osman radiye'llahu anh, Hazret-i Hafsa'dan alınan Mushaf-ı Şerif'i müşarün-ileyhaya iade etmiş bundan sonra yazılacak Mushafların bu merkezlere gönderilen Mushaflara göre yazılması lüzumunu, bu husustaki Ashab-ı Kiram'ın icmaına mebni her tarafa tebliğ eylemiş, bunlara tertibce muhalif, müteradif kelimeleri havi müteferrik sahifeleri de yaktırmış, Müslümanların arasında vahdeti te'min buyurmuştur. Kaynak:Büyük Tefsir Tarihi-Tabakatü'l-Müfessirin-Ömer Nasuhi Bilmen

5 - Vahy-i İlahi'nin Mahiyyeti ve Mertebeleri : Vahiy lugatta işaret, kitabet; risalet, ilham, gizli söz, teshir, gibi ma'nalara gelir. İha da: Bir şey'i nefse sür'atle ve gizlice ilka etmek ma'nasınadır. Vahiy, din ıstılahınca: "Allahu Teala'nın dilediği şey'leri Peygamberlerine muhtelif hallerden biriyle bildirmesi" demektir. Peygamberler, insanlar arasında fıtri safvetleriyle, akıl ve irfanlariyle mümtaz yaratılmış zatlerdir. Allahu Teala bunları vahyine mazhar etmiş, bunların vasıtalarile beşeriyyete necatlarına rehber olan hükümleri, esasları bildirmiş, insanları isti'datları nisbetinde Zat-ı Üluhiyyet'den haberdar buyurmuştur. İşte insanlar, ancak bu sayede mebde' ve me'adı anlamış, yaradılışındaki gayeyi öğrenmiş, saadet yollarını keşfedebilmiştir. Vahyin dokuz mertebesi, nev'i vardır : 1 - Rü'yay-ı salmadır. Şöyle ki: Peygamberlerin gördükleri rü'yalar, birer İlahi i'lamdır, mahz-ı hakiykattir, görüldükleri gibi zuhur eder. Peygamberlerin mübarek kalbleri hayalata ma'kes olamaz, misal aleminde kalblerine muntabi' olan herhangi birşey, ayn-ı hakiykattir, başka değildir, onların rü'yaları yakaza hükmündedir. Nitekim bir Hadis-i Şerifde: buyurulmuştur. Ya'ni: "Biz nebiler zümresiyiz, gözlerimiz uyur, kalblerimiz uyumaz." Peygamber Efendimize rü'ya ile vahyin zuhuru Rebiu'l-Evvel ayına müsadiftir. Altı ay devam etmiş, sonra Ramazan-ı Şerif içinde ve yakaza halinde Vahy-i İlahi başlamıştır. Hazret-i Aişe-i Sıddıyka validemizden rivayet edilen bir Hadis-i Şerifde: buyurulmuştur. Ya'ni: "Hazret-i Peygamber bir rü'ya gördü mü, hemen sabahın aydınlığı gibi zuhur ederdi!" Sabahın ziyasında şek edilemeyeceği gibi bu rü'yaların doğruluğunda da şüpheye mahal bulunmamıştır. Vahyin böyle bir rü'ya ile başlaması, yakaza halinde tevali edecek olan Vahy-i İlahi ile istinas husulünü te'min hikmetine mebnidir. Vahy-i Rabbani'nin mehabeti her türlü tasavvurların fevkindedir. Buna ancak Allahu Teala'nın inayeti sayesinde Peygamberler takat getirebilmişlerdir. 2 - Rü'ya aleminde Hak Teala'nın cemal-i ba kemalini müşahede ve sübhani hitabelerini istima' suretiyle vuku' bulur. Nitekim bir Hadis-i Şerif'de: buyurulmuştur ki vahyin bu kısmını göstermektedir. 3 - Silsile-i ceres halinde vuku bulur. Şöyle ki: Vahiyden önce çan sesine benzer gayet heybet-aver bir savt duyulur, bunun kesilmesini müteakib vahyolunan şey'ler Peygamberin kalbinde temamen mahfuz bulunmuş olur. Böyle bir savtın husulü, Peygamber olan zatın bütün alakalardan soyularak vahye olanca varlığile yüz tutması hikmetini mutazammındır. 4 - Peygamber olan zat, vahye aid savtı işitir, musavviti göremez. Bunun bir Vahy-i İlahi olduğuna bir zaruri ilm ile muttali' olur. Allahu Teala, bu savtı cevv-i havada ya bizim bildiğimiz kelam nev'inden olarak yaratır, veya başka birnevi' olarak vücude getirir de bundan murad ne olduğunu Peygamberine bildirir. 5 - Kalbe vasıtasız bir halde ilka olunur. Şöyle ki: Peygamber olan zatın kalbinde dini hükümler hususundaki içtihadı anında taraf-ı İlahiden melek vasıtası olmaksızın ilim husule gelir. 6 - Kalbe vasıta ile ilka olunur. Şöyle ki, Vahiy getirmeğe me'mur olan melek, Hak Teala'nın emirlerini Peygamber olan zatın kalbine yakaza halinde ilka ve ifaza eder. Nitekim: Hadis-i Şerifi vahyin bu kısmına aiddir. Ya'ni "Cibril-i Emin kalbime üfledi ki: Bir kimse ecelini ve rızkını büsbütün bitirmedikçe ölmeyecektir. Artık Allah'dan korkunuz, rızkınızı araştırmakta güzel bir yol tutunuz." 7 - Melek vasıtasile olmaksızın yakaza halinde vuku bulur. Şöyle ki: Bu vahiy, ya hicab arkasından zuhur eder veya hicab bulunmaksızın müşafeheten tecelli eder. Semaların fevkında namazın farziyyetine dair taraf-ı İlahi'den vuku' bulan vahiy, bu nevi'dendir. Mi'rac Gecesi rü'yetu'llah'ın vukuuna kail olmayan zatlere göre hicab bulunmaksızın vahiy vukuu, müsteb'addir.. َ َ َ َ ِ َ َ ٍ َ ْ ُ َ ِّ َ ُ ّٰ ُ Ayet-i Kerimesi de bunu gösterir. Musa aleyhi's-selam'ın mazhar olmuş olduğu vahiy de vera-i hicabdan tecelli etmiştir. 8 - Melek-i Vahy'in, temessül edib tebliğde bulunmasile olur. Nitekim bir Hadis-i Şerif'de: buyurulmuştur. Ya'ni: "Cibril, bana gelir, benimle konuşur: Nitekim' birinize arkadaşı gelib konuşur, onu arada bir hail olmaksızın görür." Cibril-i Emin, çok kere Ashab-ı Kiram'dan "Dahyetü'l-Kelbi" suretinde temessül ederdi. Meçhul bir a'rabi suretinde temessül edip Ashab-ı Kiram'a göründüğü de vakı'dir. Dahye radiye'llahu anh, Bedir Gazvesi'nden sonra İslam şerefine nail olmuştur. Bu halde Hazret-i Cibril'in Dahye suretinde temessülü, Bedir Gazvesinden sonraki vahiylerde olmak i'cab eder. 9 - Melek-i Vahy'in kendi suret-i asliyyesi üzere görülerek tebliğde bulunmasiyle olur. Bu suretle vahiy, yalnız Resul-i Ekrem Efendimiz'e iki defa vuku' bulmuştur. Şöyle ki: Bir defa Bi'set'in evvellerinde Peygamber Efendimiz Hira'da iken Cibril-i Emin'i Ufuk-ı A'la'da müşahede etmiştir ki Cibril'in altıyüz kanadı şark ile Garb'ı kaplamış bulunuyordu. diye hitab ediyordu. َ َ َ ْ َ ٰ ُ ِ ْ ُ ُ ِ ْ ُ ٖ ِ Nazm-ı Celil'i bunu natıktır. Resul-i Eklem Hazretleri ikinci defa olarak da Cibril-i Emin'i Mi'rac Gecesi bu vechile müşahede buyurmuştur. َ َ َ ْ َ ٰ ُ َ ْ َ ً ُ ْ ٰ ٠ ِ ْ َ ِ ْ َ ِ ْ ُ ْ َ ٰ Ayet-i Celilesi de bunu beyan buyurmaktadır. Meleklerin kanatları, Allahu a'lem haiz oldukları melekiyyet sıfatlarından, ruhani kuvvetlerden ibarettir, yoksa kuşların kanatları gibi değildir. Melaike-i Kiram'ı, kendi ruhani fıtratları üzere görmek pek güçtür. Buna beşeri kuvvetler takat getiremez, meğer ki bir insan, Hazret-i Peygamber gibi İlahi te'yidata mazhar olsun. (794) tarihinde vefat etmiş olan Zerkeşi ünvanlı eserinde diyor ki: Resul-i Ekrem salla'llahu aleyhi ve sellem Efendimiz, Kur'an-ı Mübin'in ayetlerini iki tarik ile telakki buyurmuştur. Birisi, Resul-i Ekrem, beşeriyyet halinden melekiyyet haline intikal ederek Cibril-i Emin'den vahy olunan ayetleri telakki buyururdu ki bu, vahyin en güç bir tarzıdır. İkincisi de Cibril-i Emin melekiyyetten beşeriyyet suretinde zuhur eder, inzaline me'mur olduğu ayetleri Resul-i Ekrem'e tebliğ ederdi. Cibril-i Emin de Kur'an-ı Kerim'in nazmını, ma'nalarını ya taraf-ı İlahi'den ruhani bir tekarrub ve ittisal suretiyle ve hemen zatinde mürtesem olacak bir sür'atle telakki eder, yahud Levh-i Mahfuz'dan telakki ve hıfz ederek yere nüzul eder, Resul-i Ekrem'e tebliğde bulunurdu. Velhasıl Kur'an-ı Azim'in nüzulü başlıca bu nevi' vahye müsteniddir. Şunu da ilave edelim ki vahyin mahiyyetini laiki vechile bilmek bizim için mümkün değildir. Ancak vuku'u ve hakkıyyet öyle vazıh bir hakiykattır ki insaf sahipleri için bunu inkara mecal yoktur. Zaten Vahy-i İlahi'ye dayanan şey'lerin kendi yüksek mahiyyetleri de vahyin en parlak delillerinden, şahidlerinden bulunduğundan bu hakiykati başkaca isbata lüzum görülmez. Kur'an-ı Kerim'in ulviyyetini, Resul-i Ekrem'in mukaddes hayatını, Vahy-i Sübhani sayesinde vücude getirmiş olduğu o harikulade, mes'ud inkılabı tefekkür etmek de vahyin mevcudiyetini ve hakkıyyetini bilib tasdik etmek için kifayet eder. Bu mebhas, bir Felsefe-i Diniyye olan Kelam İlmi'ne aid olduğundan biz burada bu kadar ma'lumat vermekle iktifa ediyoruz. Kaynak:Büyük Tefsir Tarihi-Tabakatü'l-Müfessirin-Ömer Nasuhi Bilmen

emeğine sağlık kardeş, Allah razı olsun. umulur ki okunup, öğrenile...

11 - Kur'an-ı Kerim'in hangi bakımlardan ebedi bir mu'cize olduğu: Yukarıda işaret ettiğimiz vechile Peygamberan-ı Zi-Şan'dan mu'cizeler harikalar zuhur etmiştir. Fakat bunların hemen hepsi de birer den, muvakkat bir zaman içinde tecelli edib nihayete eren maddi, hissi, afaki hadiselerden ibaret bulunmuştur. Peygamber Efendimiz'in ise kamerin inşikakı gibi birçok mu'cizat-ı kevniyyeleri görülmüş olmakla beraber en büyük mu'cizesi, ma'nevi, ilmi, akli, lahuti bir mu'cize olan Kur'an-ı Azimü'ş-Şan'dır. Bu da büyük bir hikmet muktezasıdır. Çünkü sair peygamberlerin nübüvvetleri, risaletleri mahdud birer zamana, mahdud birer kavme aid bulunmuştur. Binaenaleyh onların mu'cizeleri de zamanlarına münhasır, kavimlerinin isti'datlarile mütenasib olub ebediyyete müteveccih bulunmamıştır. Resul-i Ekrem Efendimiz'in risaletleri ise umudidir, daimidir, ebediyyete müteveccihtir, beşeriyyetin tefekkür ve muhakeme 'ti-baril pek yükselmiş olduğu bir zamane müsadiftir. Binaenaleyh O'nun mu'cizesi de böyle daimi, ebediyyete müteveccih bulunmuştur ve akla hitab eder, herkesi düşünmeye da'vet eder, kalbleri titretir, her mütefekkiri ikna' edebilir bir vech ile tecelli etmiştir. Bu sayede İslam Dini'nin hükümleri edebi bir surette mahfuz kalmış, Arab lisanının muhallediyyeti de parlak bir tarzda te'min edilmiştir. Velhasıl Kur'an-ı Kerim, birçok bakımdan ebedi bir mu'cizedir. Ezcümle: 1 - Kur'an-ı Mübin, maddi, ma'nevi, ilmi, ahlaki, içtimai, iktisadi, tarihi birçok hakiykatleri ihtiva etmektedir. Bu Kitab-ı Mübin'i insanlara tebliğe me'mur olan Hazret-i Muhammed aleyhi's-selam ise ilimden, terakkiden mahrum bir muhitte yetişmiş, kırk yaşlarına kadar hiçbir kimseden ilim namına birşey öğrenmemiş, hiçbirşey okuyub yazmamış bulunuyordu. Bu hal, bütün kavmince sabit bir hakiykat idi. Buna rağmen tebliğine muvaffak olduğu bu Kudsi Kitab'ın böyle binlerce, yüzbinlerce hakiykatleri cami' bulunması, O'nun bir mu'cize olmasından başka neye haml olunabilir? 2 - En yüksek alimlerin, filozofların, fen sahiblerinin birçok fikirleri, yazıları, kainat hakkındaki bilgileri zaman geçtikçe kıymetini kaybediyor, yeni nazariyyelere, keşiflere muhalif bulunarak ilim ve fen sahasından çekilmeğe mecbur oluyor. Kur'an-ı Mübin'in gerek İlahiyyat'a, gerek mükevvenata dair verdiği ma'lumat ise hiçbir vakit kuvvetli nazariyyelere, kıymetli keşiflere muhalif bulunmuyor, kendi beyanatı arasında hakiyki bir ihtilaf görülmüyor. Bil'akis ilimlerin, fenlerin inkişafı, Kur'an'ın haber verdiği hakiykatlerin incilasına yardım ediyor, bu hakiykatler ile müsbet ilimler, yeni keşifler arasında asla bir tearuz vücude gelmiyor. Zaman geçtikçe Kur'an'ın ulviyyeti bir kat daha tebarüz etmiş oluyor. İşte bu bakımdan da Kur'an-ı Kerim ebedi bir mu'cizedir. 3 - İstikbale aid vukuu gayr-i muttarid birtakım hadiseleri daha meydana gelmeden senelerce, asırlarca evvel kafi bir suretde bilib haber vermek bir harika eseridir. Kur'an-ı Mübin ise böyle birçok hadiselere dair kesin ma'lumat vermiş ve bunlar bil'ahare tahakkuk etmiştir. Romalıların Fürslere galibiyyeti, müslümanların Mekke-i Mükerreme'ye muzafferen girmeleri, müslümanlığın yeryüzüne yayılması hakkındaki haberler bu cümledendir. Binaenaleyh bu bakımdan da Kur'an-ı Mübin büyük bir mu'cizedir. 4 - Bütün Semavi Kitablar, tahriflere = bozulmalara, değiştirmelere uğramışlardır. Fakat Kur'an-ı Kerim, böyle bir tahrifden salim bulunmuştur. Zaten Kur'an-ı Azim'in bu mümtaziyyetini bir ayet-i celilede önceden haber vermiştir. Aradan asırlar geçti, bu haberin bir hakiykat olduğu gün gibi sabit oldu. İşte Kur'an-ı Mübin, böyle Allahu Teala'nın korumasile bütün tahriflerden mahfuz kalması bakımından da muazzam bir mu'cizedir. 5 - En kudretli edibler, şairler maksadlarını tasvir hususunda muhtelif beyan üslublamun nihayet bir ikisinde muvaffakiyyet gösterebilirler. Her üslubda aynı kudreti gösteremezler; kendi yazıları buna şahiddir. Hele ilmi, ahlaki, hukuki, tekvini mevu'larda aynı fesahat ve belagati göstermek her kalem sahibine nasib olacak şey değildir. Kur'an-ı Kerim ise ihtiva, ettiği bütün beyan üslublarında, telkin buyurduğu bütün mevzu'larda aynı kudreti, aynı fasahat ve belagat; muhafaza etmiş, harikul'ade bir mükemmeliyyet göstermiştir. İşte bu bakımdan da Kur'an-ı Mübin, pek parlak bir mu'cizedir. 6 - En cazib mevzu'lara dair en güzel bir tarzda yazılmış eserler, birkaç kere okundukça halavetini, ruh üzerindeki te'sirini kaybeder. Kur'an-ı Kerim ise böyle değildir. İnsan çok kere bir ayet-i celileyi yüzlerce defa okumuş, dinlemiş olduğu halde yeniden okuyunca, ilk defa olarak okuyormuş, dinliyormuş gibi ulvi bir heyecana kapılır, yeni yeni halavetler duyar, evvelce düşünememiş, anlayamamış olduğu bir nice nice mazmunlara, işaretlere muttali' olur, bu semavi hitabelerin pek latif te'sirlerini derin bir hayretle hisseder durur. İşte Kur'an-ı Kerim bu mümtaziyyeti i'tibarile de ma'nevi bir mu'cizedir. 7 - Kur'an-ı Kerim'in nüzulü zamanında Arabistan ahalisi, Arab lisanının bütün inceliklerine vakıf, kendilerine has, fıtri bir meziyyet olmak üzere pek fasih ve beliğ bir halde bulunuyorlardı. Bilbedahe söyledikleri nutuklar, manzumeler lisan bakımından pek parlak şey'lerdi. Yukarıda da yazdığımız vechile bunlar, birtakım edebi bedi'alar vücude getiriyor, bu bedi'alar birer fasahat ve belagat abidesi sayılıyordu. İşte Kur'an-ı Mübin, böyle bir cem'iyyet arasında nüzule başladı; bütün fasihlere, beliğlere meydan okudu: "Eğer Kur'an'ın İlahi bir kitab olduğunda şüphe ediyor iseniz O'nun bir mislini siz de vücude getiriniz! Hayır... O'nun tamamına değil on suresine olsun bir nazire yazınız! O'nun mevzuundaki hakiykatten, ulviyyetten kat'an nazar yalnız üslubundaki mükemmeliyyeti, nazmındaki fasahat ve belağati, asılsız sözler ile olsun taklide çalışınız. Hadi on süre de dursun, yalnız bir suresinin mislini meydana getiriniz! Bakınız muvaffak olabilecek misiniz? Ne gezer, siz buna ebediyyen muvaffak olamayacaksınız." mealinde hitab etti. Filhakiyka hiçbirisi buna muvaffak olamadı. Kılıçlarile çarpışmayı göze aldılar da kalemlerile Kur'an'ın en kısa bir suresine olsun nazire yazmak suretile mücadeleyi nazara alamadılar. Çünkü bu husustaki acizlerini pek güzel anlamış bulunuyorlardı. Arabcanın bütün inceliklerine, derinliklerine, üslublarına bihakkın vakıf olan Arab fasihleri, edibleri, Kur'an-ı Kerim'e nazire yazmaktan aciz olunca sair ırklara mensup fusaha ve üdebanın da bundan aciz olacakları bedihi bulunmuş olur. Nitekim aradan ondört asır geçmiş olduğu halde hiçbir kimse tarafından böyle bir nazire vücude getirilememiştir. İşte bu bakımdan da Kur'an-ı Kerim pek muazzam bir kelam mu'cizesidir. 8 - Kur'an-ı Mübin, yukarıda yazıldığı vechile ya i'caz mertebesine baliğdir, veya değildir. Eğer i'caz mertebesine baliğ olur, mahiyyeti i'tibarile gayr-i kabil ise bir mu'cize olduğu tebarüz etmiş olur. Bil'akis i'caz haddine baliğ olmadığı halde vuku'bulan tehaddilere, meydan okumalara rağmen Din-i İslam'ı söndürmek istiyen bir nice muanid fusaha ve büleğanın bu Kitab'a bir nazire yazmağa cür'et edememeleri, bu hususta kudretlerinin meslub bulunmuş olması, harikul'ade bir keyfiyyet olacağından Kur'an-ı Kerim'in bu bakımdan da bir mu'cize bulunmuş olduğu sabit olmuş olur. Velhasıl: Kur'an-ı Azimü'ş-Şan, ebedi bir mu'cizedir. Bunun i'cazı hakkında Ebu-Bekir-i Bakıllani, İmam-ı Razi, Hattabi, Rumanii, Milkani gibi yüksek alimler müstakil kitablar te'lif etmişlerdir. Bu huhusa dair Şifa-i Şerif'de, Menar Tefsiri'nde İbn-i Kemal'in risaleleri arasında ve El-Zikra el-Muhammediyye Mecmuasında da pek güzel makaleler, yazılar vardır. Kaynak:Büyük Tefsir Tarihi-Tabakatü'l-Müfessirin-Ömer Nasuhi Bilmen

3 - Tevhid ilmi = İlm-i Kelam : Din-i İslam'daki i'tikada aid mes'elelerin birinci me'hazı, Kur'an-ı Azim'dir. Uluhiyyete, meleklere, nübüvvete, semavi kitablara, kaza ve kadere, ahiret gününe velhasıl bütün i'tikad esaslarına müteallik olan bahisleri Kur'an-ı Mübin, pek açık, pek mukni' bir surette cami' bulunmaktadır. Filhakiyka Kur'an-ı Hakim i'tikada aid herhangi bir mes'eleyi beyan ve isbat hususunda fevkal'ade bir hususiyyet gösterir. Muhtelif kabiliyyette bulunan insanlardan herbirini ikna' ve irşad edecek tarzda deliller getirir, mes'elenin mevzuunu aydınlatır, isbat eder. Mesela: Öldükten sonnra dirilmek hakkındaki şu ayetleri bir mülahaza edelim : َ ُ َ َّ ٖ ُ ْ ِ ُ ِّ َ َ ُ ْ ً َ ْ َ َ َ ْ َ ْ َ ِ ٖ َ ّٰ ٓ ِ َ ٓ َ َ َّ ْ َ َ ً ِ َ ً ُ ْ َ ُ ِ َ َ ٍ َ ِّ ٍ َ َ ْ َ ْ َ ِ ِ ْ َ ٓ َ َ َ ْ َ ْ َ ِ ٖ ِ ْ ُ ِّ َّ َ َ ِ َ ٰ ِ َ ُ ْ ِ ُ ْ َ ْ ٰ َ َ َّ ُ ْ َ َ َّ ُ َ Ya'ni: "O, O Allahu Teala'dır ki rahmeti -olan yağmurları- önünde müjdeci olan rüzgarları yollar da, bu rüzgarlar o ağır ağır bulutları yüklenirler. Derken biz, onları ölmüş bir il'e göndermiş, oraya suları indirmiş, onunla orada her türlü meyvaları çıkarıb bitirmiş oluruz. İşte ölüleri de böyle kabirlerinden çıkaracağız; umulur ki bunları düşünür hatırlarsınız." َ َ َ َ َ َ َ َ ً َ َ ِ َ َ ْ َ ُ َ َ َ ْ ُ ْ ِ ْ ِ َ َ َ ِ َ َ ٖ ٌ٠ ُ ْ ُ ْ ٖ َ َّ ٖٓ َ ْ َ َ َ ٓ َ َّ َ َ َّ ٍ َ ُ َ ِ ُ ِّ َ ْ ٍ َ ٖ ٌ Ya'ni "Kendi yaratılışını unutmuş da bize misal getirmeğe kalkışmış. Çürümüş bir halde bulunan kemikleri kim diriltecektir? dedi. De ki onu ilk defa yaratan zat, diriltecektir. O bütün yaratılanları hakkile bilicidir." َ َ َ ٖ َ ِ ْ َ ْ ِ ْ َ َّ ِ َ ْ ُ ْ ٖ َ ْ ٍ ِ ْ َ ْ ٍ َ ٖ ٍ Ya'ni "Biz ilk defa yaratmaktan aciz mi kaldık ki tekrar yaratmaktan aciz kalalım? Belki onlar yeniden yaratılmaktan şüphededirler." Acaba bunlardan daha beliğ bir surette uhrevi hayatın imkanını, vukuunu isbata, ihtara imkan var mıdır? Hıristiyanların Teslis, Übüvvet ve Bünüvvet hakkındaki bozuk akidelerini ibtal hususunda nazil olan: َ ٖ ُ َّ ٰ َ ِ َ ْ َ ْ ِ َ ّٰ َ ُ ُ َ ُ َ َ ٌ َ َ ْ َ ُ ْ َ ُ َ ِ َ ٌ َ َ َ َ ُ َّ َ ْ ٍ َ ُ َ ِ ُ ِّ َ ْ ٍ َ ٖ ٌ Ayet-i Celilesi'nin pek ulvi beyanatı da pek mühim bir ihtarı havidir. Ya'ni "Gökleri, yeri misilsiz olarak yaratan O'dur. O'nun nereden çocuğu bulunur ki, O'nun zevcesi yoktur ve her şey'i O yaratmıştır ve O her şey'i hakkiyle bilir. Artık O bütün mükevvenatın halikı iken O'nda babalık, evladlık nasıl tasavvur olunabilir?" Kaynak:Büyük Tefsir Tarihi-Tabakatü'l-Müfessirin-Ömer Nasuhi Bilmen

12 - Kur'an-ı Mübin'in sarahaten veya işareten ihtiva ettiği ilimler : Kur'an-ı Azim ilimlerin hikmetlerin pek feyizli bir kaynağıdır. Surelerin, ayetlerin herbiri düşünceli insanlara başka bir yükseklik, başka bir uyanıklık, ilham eder. Her istiyen Kur'an-ı Kerim'den kendi isti'dadı nisbetinde faidelenir. Her bilgili kimse Kur'an-ın mübarek ayetlerini okudukça birçok ilimlerin, fenlerin mabihi'l-kıyamı olan esaslara, umdelere, düsturlara muttali' olabilir. Bu cihetledir ki İslam alimleri Kur'an-ı Mümin'den birçok ilimlerin esaslarını istinbat etmişlerdir. Bunlara (Kur'an-ı Kerim'den bast ve tefsir edilmiş bulunur." Bir nice ayetler de vardır ki bunlar birtakım ilimlerin, fenlerin mevzu'larını teşkil eden maddeleri, mes'eleleri i'cazkarane bir surette hülasaten veya işareten muhtevi bulunmaktadır. Biz burada bunların bir kısmına dair biraz ma'lumat vereceğiz. Tefsir ilmi 1 - Tefsir ilmi : Kur'an-ı Mübin'in ba'zı ayetleri ba'zılarını izah ve tafsil eder. Bu cihetle mücmel ve muhtasar ayetlerin güzelce anlaşılması için o husustaki mufassal ayetlere müracaat edilir. Bu suretle de Kur'an-ı Kerim'in ba'zı ayetleri ba'zılarını tefsir etmiş olur. Nitekim alimlerimiz diyorlar ki "Kitab-ı Aziz'in tefsirini istiyen evvela Kur'an'a müracaat etmelidir. Çünkü Kur'an'ın bir yerinde icmaı, ihtisar edilen birşey, diğer bir yerinde bast ve tefsir edilmiş bulunur." Hatta bu vechile yazılmış tefsir kitabları bile vardır, İbn-i Kayym-ı Cevziyye'nin dahi bu hususa dair bir eseri vardır; bu eserde birçok misaller kaydetmiştir. Biz de bu babda Tabakaatü'l-Müfessirin kısmında ba'zı şey'ler yazmış bulunmaktayız. 2 - Hadis İlmi : Resul-i Ekrem salla'llahu aleyhi ve sellem Efendimiz'in Hadislerinin menba'i Kur'an-ı Kerim ayetleridir. Peygamber-i Zi-Şan Efendimiz, Kur'an-ı Mübin'in ayetlerinden mülhem olur; sözlerini, işlerini bütün Kur'an'ın beyanatına mutabık bulundururdu. Said ibn-i Cübeyr Hazretleri diyor ki: "Bana Resulullah'dan bir Hadis baliğ olmadı ki ben onun mısdakını = doğruluğunu isbat eden şey'i Kitabu'llah'da bulmuş olmıyayım." Zaten mübarek Hadisler ile amelin lüzumunu emreden de yine Kur'an-ı Kerim'dır. Nazm-ı Kerim'i buna şühiddir. Ehl-i Kitab denilen Yahudiler ile İsevilerin kendi Peygamberlerine birtakım bi-esas sözleri, işleri isnadda bulundukları görüldüğünden birgün Resul-i Ekrem Efendimiz minbere çıkarak Ashab-ı Kiramına şöyle hitab etmiş: Ya'ni her kim benim namıma yalan yere kasden Hadis uydurursa Cehennemde yerini hazırlasın. Sonra da: "Bir hadis'in sıhhatini anlamak için Kur'an'a müracaat edilmelidir, Kur'an'a uymıyan sözler bana aid değildir." mealinde tenbih buyurmuştur. Kaynak:Büyük Tefsir Tarihi-Tabakatü'l-Müfessirin-Ömer Nasuhi Bilmen

4 - Fıkıh İlmi : İbadetlere, hukuka, ceza işlerine, İslam siyasetine aid mes'elelerin, düsturların en birinci feyyaz menba'ı Kur'an-ı Mübin'dir. Bu hususlarda bütün Müctehidlerin feyz iktibas ettikleri en büyük hikmet mecellesi, adalet mecmu'ası Kur'an-ı Kerim'dir. Allahu Teala'ya yapacağımız kudsi ibadetleri ta'yin eden, insanların karşılıklı vazifelerini, haklarını her selim akıllı kimsenin takdir ve tebcil edeceği bir tarzda bildiren Kur'an-ı Azim'dir. İçtimai hayatın fevkal'ade bir intizam dairesinde devam edebilmesi için tatbiki i'cabeden ceza esaslarını, derin hikmetleri mutazammın bir halde beyan eden Kur'an-ı Azimü'ş-Şan'dır. Müslümanların büyük bir kuvvetle önemli bir şükuh ve satvetle yaşayabilmeleri için düsturül-amel olacak şey'leri emir ve tebliğ eden de yine Kur'an-ı Hikmet-Beyan'dır. Bu hususta yalnız teberrük için; َ َ ِ ُّ َ ُ ْ َ ْ َ َ ْ ُ ْ ِ ْ ُ َّ ٍ َ ِ ْ ِ َ ِ ْ َ ْ Ayet-i Celilesi'ni okumakla iktifa ediyoruz. 5 - Usul-i Fıkıh İlmi : ünvanını alan bir kısım İslam alimleri, Usul-i Fıkıh denilen müdevven bir ilmin kaidelerini tanzim, bablarını, fasıllarını tertib, hükümlerini tebyin hususunda Kur'an-ı Mübin'den pekçok ilham almışlardır. Çünki Kur'an ayetlerinin mübarek ma'naları mülahaza edilince bunlardan bir kısmının umumi, bir kısmının da hususi olduğu görülür. Kezalik bunlardan bir kısmının birer hakıyki ma'nayı, bir kısmının da birer mecazi veya kinai ma'nayı muhtevi olduğu anlaşılır. Kezalik Kur'an'ın ayetleri nas, zahir, mücmel, mütesser, muhkem, müteşabih, emir, nehiy, nasih ve mensuh gibi kısımlara ayrıldığı gibi ba'zı ayetler de istikra', istishab-ı hal, kıyas, temsil gibi mütenevvi' delil tarzlarını mutazammın bulunmaktadır. Binaenaleyh bunların hükümleri hakkında bir hayli mütalaalar, tedkikler serdedilmiş, birtakım kaideler vaz' olunmuş, bu sayede de şer'i delillerden şer'i hükümlerin nasıl istinbat ve istihraç edileceğini bildiren Usul-ı Fıkıh ilmi vücude gelmiştir. Ezcümle: ُ َ َّ ٖٓ َ ْ َ َ َ َ ْ َ ْ ِ َ َ ِ ْ ُ ٰ َ ٌ ُ ْ َ َ ٌ ُ َّ ُ ُّ ْ ِ َ ِ َ ُ َ ُ ُ َ َ ِ َ ٌ Ayet-i Celilesi Usuliyyun için büyük bir tedkikat sahası vücude getirmiştir. Kaynak:Büyük Tefsir Tarihi-Tabakatü'l-Müfessirin-Ömer Nasuhi Bilmen

6 - Hikmetü't-Teşri' İlmi : Ma'lumdur ki Kerim Ma'budümüz, Alim'dir, Hakim'dir. İnsanları lihikmetin yaratmış, kendilerini bir kısım ibadetlerle, vecibelerle mükellef tutmuştur. Şu da ma'lumdur ki, Azim Halikımız, kullarının ibadetlerinden, taatlerinden ganidir. Ancak kullarının menfa'atleri içindir ki, uhdelerine bu vazifeleri tevcih buyurmuştur. Filhakiyka mükellef olduğumuz herhangi dini bir vazifemizi incelersek, bunların hiçbirini boş, gayesiz göremeyiz. Belki herbirinin dünyevi, uhrevi birçok faideleri, maslahatları muhtevi olduğunu görürüz. İşte bu faideler, bu maslahatlar, o vazifelerin teşri' buyurulmasındaki yüksek hikmetler cümlesindendir. Kur'an-ı Mübin, bu hikmetlerin bir kısmını sarahaten bildiriyor, bir kısmına da delaleten işaret buyuruyor. Kur'an-ı Kerim'in bu husustaki kudsi beyanatından mülhem olan bir kısım İslam alimleri ise ünvanile bir ilim tedvin etmişlerdir. Binaenaleyh bu ilmin birinci menba'ı da yine Kur'an-ı Azimü'ş-Şan olmuş olur. Birkaç misal : A) Hak Teala Hazretleri, insanlara birçok Peygamberler göndermiştir. Acaba bunları göndermekteki hikmet nedir? İşte bu hikmeti ُ ُ ً ُ َ ِّ ٖ َ َ ُ ْ ِ ٖ َ ِ َ َّ َ ُ َ ِ َّ ِ َ َ ّٰ ِ ُ َّ ٌ َ ْ َ ُّ ُ ِ َ َ َ ّٰ ُ َ ٖ ً َ ٖ ً Ayet-i Kerime'si bildiriyor. Şöyle ki: Peygamberlerin müjdelemek ve korkutmak hikmetine mebni gönderildiklerine kelimelerile işaret buyurulmuştur. İnsanların ahirette: "Ya Rabbii Biz gafil idik, bizi irşad edecek bir kimse yok idi, bu sebeple biz cehalet içinde kaldık, seni bilemedik, vazifelerimizi anlayıb yapamadık." diye ma'zeret tarzında söz söyleyebilmelerine imkan bırakmamak hikmetine mebni gönderilmiş oldukları da ِ َ َّ َ ُ َ Nazm-ı Şerif'i ile sarahaten beyan buyurulmaktadır. B) Müslümanların Allahu Teala'ya, Peygamber Efendimize itaat etmeleri, münaza'alardan, muhasamalardan kaçınmaları, kalben müttehid olmaları i'cabeder. Acaba ne için? İşte bunun hikmetini Kur'an-ı Kerim bildiriyor: َ َ ٖ ُ ّٰ َ َ َ ُ َ ُ َ َ َ َ َ ُ َ َ ْ َ ُ َ َ ْ َ َ ٖ ُ ُ ْ َ ْ ِ ُ ِ َّ ّٰ َ َ َ َّ ِ ٖ َ Evet... Hak Teala'ya, Hazret-i Peygambere itaat edilmemesi, münazalara, münakaşalara meydan verilmesi, Müslümanların perişan olmalarını, devletten, ni'metten mahrum kalmalarını intaç eder. İşte böyle elim bir akibete uğramamaları hikmetine binaen itaatle, münazaaları, çekişmeleri terk ile mükellef olmuşlardır. Aralarındaki birlik, kardeşlik ancak bu suretle tecelli eder. Bakalarını ancak bu sayede te'min edebilirler. C) Ma'lumdur ki namaz, pek kudsi bir farizadır, bunun farziyyeti hakkında müteaddid ayetler vardır. Acaba bunun bu kadar ehemmiyetli bir fariza olmasının hikmeti nedir? İşte bu hikmeti; ُ ْ ُ َ ٓ ُ ِ َ ِ َ ْ َ ِ َ ْ ِ َ ِ َ َ ِ ِ َّ ٰ َ ِ َّ َّ ٰ َ َ ْ ٰ َ ِ ْ َ ْ َ ٓ ِ َ ْ ُ ْ َ ِ َ َ ِ ْ ُ ّٰ ِ َ ْ َ ُ َ ّٰ ُ َ ْ َ ُ َ َ ْ َ ُ َ Ayet-i Kerime'si bildirmektedir. Evet... Namaz, Allahu Teala'nın zikrini muhtevidir. Şeraiti dairesinde kılınan bir namaz, sahibini fahşadan, münkerden, seyyielerden men' eder. Gafletten uyandırır, Halikına tevcih eyler. Süfli düşüncelerden, duygulardan kurtarır, metin, nurani bir imana erdirir. D) Oruç da pek mühim bir farizadır. Biz acaba ne için bir müddet aç, susuz durmakla mükellef bulunuyoruz? İşte bunun hikmetini de: َ ٓ َ ُّ َ َّ ٖ َ ٰ َ ُ ُ ِ َ َ َ ْ ُ ُ ِّ َ ُ َ َ ُ ِ َ َ َ َّ ٖ َ ِ ْ َ ْ ِ ُ ْ َ َ َّ ُ ْ َ َّ ُ َ Ayet-i Celilesi gösteriyor. Demek ki, oruç tutmaktaki başlıca hikmet, ittika imiş, kalblerimizde rikkat, merhamet, Allah korkusu gibi yüksek duyguların tecellisini te'min imiş. E) Hac da pek mühim bir farizadır. Şeraitini haiz olan her Müslüman, ömründe bir kere Mekke-i Mükerreme'ye giderek Beytu'llah'ı ziyaret ile, Arafat'da Vakfe ile mükelleftir. Acaba bu farizada ne gibi hikmetler vardır? İşte َ َ ِّ ْ ِ َّ ِ ِ ْ َ ِّ َ ْ ُ َ ِ َ ً َ َ ٰ ُ ِّ َ ِ ٍ َ ْ ٖ َ ِ ْ ُ ِّ َ ٍّ َ ٖ ٍ٠ ِ َ ْ َ ُ َ َ ِ َ َ ُ ْ Ayet-i Kerimesi bu hikmetleri natıktır. Evet... Şüphe yok ki, Hac farizası neticesinde dünyevi ve uhrevi birçok faideler elde edilmiş olur. Bu sayede muhtelif ırklara, muhitlere mensub birçok Müslümanlar muayyen bir zamanda, mukaddes bir mekanda toplanırlar. Hak Teala Hazretlerini bir arada Tesbih ve Tehlil ederler; aralarında bir muarefe husule gelir. Muazzam İslam ailesi a'zası, birbirinin halinden haberdar olur. Bu vesile ile de İslam birliğini tecelli ettirmiş bulunurlar. Bununla beraber Hac vazifesi, seyahatten beklenilen ahlaki, iktisadi faideleri de ziyadesile te'min eder. Bu sebeble birçok fakirler, zaitler hakkında yardım da yapılmış olur. Mösyö Mishar, ünvanlı Fransızca kitabında Fariza-i Hacc'ı muhakeme ve tedkik ederken: "Eğer bundan hakkiyle istifade olunursa dünya bir hükumet olur." demiş olduğunu Pertev Paşa bir makalesinde yazmıştır. İntişar-ı İslam Tarihi müellifi İngiliz dahi Hacc'ın menfa'atlerini saydığı sırada diyor ki: "Mü'minlerin efkarı üzerinde bir hayat-ı müştereke hissi ve rabıta-i diniyye dairesinde bir uhuvvet te'siri hasıl etmek için hiçbir mehay-ı mezhebi bundan daha iyi bir tedbir tasavvur edemezdi..." F) Zekat, bir mali ibadettir, müteaddid ayetlerde namaza mukarin olarak emrolunmuştur. O halde bu mühim farizanın hikmet-i şer'iyyesi acaba nedir? İşte bu hikmeti: ُ ْ ِ ْ َ ْ َ ِ ِ ْ َ َ َ ً ُ َ ِّ ُ ُ ْ َ ُ َ ّٖ ِ ْ ِ َ Nazm-ı Kur'anisi beyan buyurmaktadır. Evet... Zekat, taharete, safiyyete, feyz ve berekete vesiledir. Sahibinin kalbini tathire, ruhunu tezkiyeye hizmet eder. Temiz yürekli bir kimse ise herkes hakkında faideli, hayırhah bir insan demektir. Hayırhah insanlar ise herkesçe sevilir. Demek ki zekat, cem'iyyet efradı arasında hayırhahlık duygusunu besliyor, mahabbet ve meveddet doğuruyor, binnetice cem'iyyetin ahlak bozukluğundan temizlenmesini, fevzavi hallerden uzaklaşmasını te'min ediyor. G) Cihad da İslam Dini'nde bir vazifedir. Acaba bunun meşru'iyyetindeki hikmet nedir? İşte bu hikmeti: َ َ ِ ُ ُ ْ َ ّٰ َ َ ُ َ ِ ْ َ ٌ َ َ ُ َ ّٖ ُ ُ ُّ ُ ِ ّٰ ِ َ ِ ِ ْ َ َ ْ َ ِ َّ ّٰ َ ِ َ َ ْ َ ُ َ َ ٖ ٌ Ayet-i Celilesi haber veriyor. Evet... Cihadın meşruiyyetindeki başlıca hikmet, İslam varlığını müdafaadır; fitnenin, ser ve fesadın zevalini te'mindir. Hakiyki bir dinin insanlar arasında yayılmasına ve bu sayede beşeriyyetin hidayet ve saadete nailiyyetine hizmettir. Yoksa dünya için beyhude yere kan dökmek, başkalarının yurdlarını ellerinden almak için değildir. H) Müslümanlıkta öğüt vermek, ma'ruf ile emir, münkerden nehyetmek de pek ehemmiyetli bir vecibedir. Hele günahkar olmaya devam edib duran kimselere içlerinden birtakım salih zatlerin va'z ve nasihatta bulunmaları ise pek lazımdır. Acaba bunun hikmeti nedir? İşte bu hikmet, şu ayet-i celileden pek güzel anlaşılmaktadır: َ ِ ْ َ َ ْ ُ َّ ٌ ِ ْ ُ ْ ِ َ َ ِ ُ َ َ ْ ً ّٰ ُ ُ ْ ِ ُ ُ ْ َ ْ ُ َ ِّ ُ ُ ْ َ َ ً َ ٖ ً َ ُ َ ْ ِ َ ً ِ ٰ َ ِّ ُ ْ َ َ َ َّ ُ ْ َ َّ ُ َ Evet... Yahudilerden bir taife, sahil ahalisinden bulunuyorlardı. Bunlar Cumartesi gününün kendilerine mahsus olan hürmetini ihlal, seyyielere ictisar edib duruyorlardı. İçlerinden ba'zı salih zatler de, bunlara öğüt vermeye devam ediyorlardı. "Allahu Teala'nın ihlak veya ta'zib edeceği bu asi kavme neden va'z edib duruyorsunuz?" diyenler bulunmuştu. O salih zatler de: "Rabbınıza karşı bir ma'zeret olsun diye va'z ediyoruz, bununla beraber umulur ki onlar bununla uyanırlar, Hak'dan korkarlar, şu müstehik oldukları elim akibetten kurtulurlar." demişlerdi. İşte felah ve necata namzed olan da bu va'z eden zatlerdi. Nitekim diğer bir ayet-i kerime de bunu natıktır. Kaynak:Büyük Tefsir Tarihi-Tabakatü'l-Müfessirin-Ömer Nasuhi Bilmen

9 - Surelerin Fatihaları = Ser-levhaları : Kur'an-ı Kerim'in yirmi dokuz suresinin başında denilen bir takım harfler vardır. Bunların sayısı Arabi heca harflerinin yarısı kadardır, ya'ni ondört harften ibarettir. Bunlar huruf-ı mukattaa kabilindendir; münferid harfler halinde yazılıb isimlerile okunurlar. Mesela yazılır diye okunur. Bunların bu tarzda yazılmaları da tağyir edilemez. Acaba bu harflerin okunuşlarına göre yazılması neden caiz görülmüyor? Bunların ma'naları var mıdır, yok mudur? Bunların yazılmasında ne gibi hikmetler melhuzdur? Bu sualleri sırasile tahlil edelim: Evvela: Şüphe yok ki bu harflerin böyle yazılması da Vahy'e, Peygamberimiz'in ta'limine müsteniddir. Bunların yazısının okunuşlarına uymamasında bir mahzur tasavvur olunamaz. Fakat bunların olduğu gibi bırakılmayıb da Telaffuz edildikleri gibi yazılmalarında büyük mahzurlar mevcud olabilir. Resul-i Ekrem'in ta'limatına muhalefetten daha büyük bir nakisa mı tasavvur olunabilir? Düşünmeli ki, Kur'an'ın sair ayetleri kelimeleri ale'l-usul yazılıb okunduğu halde ba'zı mübarek surelerin ibtidalarındaki kelimelerin mukatta' harfler halinde yazılması elbette Peygamberimiz'ce mültezem, bir takım ali hikmetlere müsteniddir. Eğer böyle olmasa idi bunlar da sair Kur'an kelimeleri gibi okunuşlarına göre yazılırdı. O halde bunların olduğu gibi bırakılmaları lazımdır. Şunu da ilave edelim ki: Bugün ilim ve ma'rifet i'tibarile yüksek bir seviyyede görülen birçok medeni milletler, yazılarında ihtisar cihetini iltizam ederek bir takım harflerden ibaret işaretler, müessese ünvanları kullanıyorlar. Bilhassa asar-ı atikanın muhafazasına pek ziyade i'tina ederek tarihi kıymeti haiz olan bir yazının, bir resmin, bir binanın şeklini en cüz'i bir surette değiştirecek bir yağyir ve ta'mire asla müsaade göstermiyorlar. Böyle bir hareketi kadir-naşinasilik sayıyorlar, hatta eski ediblere, şairlere aid yazıların imlalarını ıslaha asla kıyam etmiyorlar. Onların kendi zamanlarındaki telaffuz ve kitabet tarzlarını göstermek için yazılarını şekillerini aynen ibkaya çalışıyorlar. Bu böyle iken ondört asırlık bir kıdem-i tarihisi bulunan, bununla beraber beşeri değil, İlahi bir kıymet ve kudsiyyeti haiz olan ve bütün müslümanlarca bir Sübhani Vedia olub umum iman ehlince temamen mahfuziyyeti dini bir gaye teşkil eyleyen Kur'an-ı Kerim'in bir kısım mukatta' harflerini, mukaddes rumuzlarını tağyir ve tebdil nasıl caiz görülebilir? Saniyen: Bu mübarek harfler, birçok zatlerin beyanlarına nazaran müteşabihattandır; bunların ma'nası bizce ma'lum değildir. Bunları bu suretle yazmak okumak, bunlardan Murad-ı İlahi'nin ne olduğunu ilm-i İlahi'ye havale etmek i'cabeder. Maa-haza bu mukattaat, bir kısım İlahi Esrar'ı cami', Allahu Teala ile Resul-i Ekrem'i arasında birer şifre mahiyetini haiz bir takım işaretleri muhtevidir. Bunların muksemün-bih olmaları da melhuzdur. Bir de bu mübarek harflerin bir kısmı Esama-i İlahi'den birer cüz' olub bunların bir yere cem' edilmesile bir İsm-i İlahi'nin zahir olduğu görülmek tedir. Mesela: ( ٠ ٠ ) harfleri cem' edilince İsm-i Celili tecelli etmektedir. Şöyle de deniliyor ki, bu harfler, isimlere, sıfatlara işarettir. Mesela deki elif, İsm-i Celiline, lam, İsm-i Celiline, mim de İsm-i Celiline işarettir. Yahud elif, İsm-i Celal'ine, lam, Cibril-i Emin'e, mim de Hazret-i Muhammed'e işareti mutazammındır. Sanki ma'nası "Allahu Teala Cibril-i vahy ile Hazret-i Muhammed'e gönderdi" demek oluyor. Bu mukatta' harflerden istikbale aid birtakım vak'aların zuhuru istinbat edilebileceği de ba'zı müfessirler tarafından dermeyan edilmiş, ba'zı misaller gösterilmiştir. Salisen: Bu harflerin süre başlarında böyle yazılmasındaki hikmete gelince: Bunu ancak Allahu Teala ile Resul-i Ekrem bilir. Bunun denilen hakıyki İslam Uleması'nca ma'lum bulunması da melhuzdur. Maa-haza bu harfler, evvellerinde bulundukları surelerin isimleri, ünvanları mahiyyetinde de bulunmuştur. Ve bunların böyle başta münferid yazılmaları, işitecek kimselerin dikkatlerini, meraklarını, celbederek okunacak ayetleri dinlemelerine saik bulunmaktadır. Bir de bunların böyle münferid yazılmaları bir İhtar-ı Sübhani mahiyyetindedir. Adeta bir gayb lisanile denilmiş oluyor ki: "Ey nas, ey cihanın yüksek bilginleri. İşte Kur'an-ı Mübin, bu gibi herkesin bildiği harflerden müteşekkildir, böyle olduğu halde buna bir nazire yazmaktan hepiniz aciz bulunuyorsunuz. Artık siz, bu harfleri ihtiva eden Kur'an'ın Vahy-i İlahi'ye müstenid bir mu'cize-i kelamiyye olduğunda nasıl şüphe edebilirsiniz?" Binaenaleyh bu İlahi Hitab ile umum beşeriyyet ve bilhassa Zaman-ı Nebevi'deki bülegay-ı Arab, insafa, tefekküre celb ve da'vet edilmiş oluyor. Kaynak:Büyük Tefsir Tarihi-Tabakatü'l-Müfessirin-Ömer Nasuhi Bilmen

BİRİNCİ KISIM : Usul-i Tefsir'e dair olup üç bölüme ayrılmıştır BİRİNCİ BÖLÜM: Kur'an-ı Kerim hakkında umumi bilgileri cami'dir İKİNCİ BÖLÜM: Tefsir, Te'vil ve Terceme hakkında umumi bilgileri havidir ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: Müfessirler ve bazı ilimler hakkında umumi ma'lumatı muhtevidir BİRİNCİ BÖLÜM Kur'an-ı Kerim hakkında umumi bilgileri cami'dir Muhteviyat: Kur'an'ın ma'nası. Sure, ayet ta'birlerinin ma'naları. Kur'an-ı Azim'in nüzulü. Vahy-i İlahi'nin mahiyyeti ve mertebeleri. Kur'an-ı Mübin'in cem' ve tertibi. Kur'an-ı Kerim'in mahfuziyyeti ve resm-i hattı. Surelerin serlevhaları. Kur'an-ı Zi-Şan'ın nüzulünden evvel ve nüzulü zamanında Arabların lisan bakımından yüksekliği. Kur'an-ı Azim'in hangi bakımlardan edebi bir Mu'cize olduğu. Kur'an-ı Mübin'in sarahaten veya işareten muhtevi olduğu ilimler. 1 - Kur'an'ın Ma'nası : Kur'an lafzı, esasen kıraet, tilavet, cem' ve zam ma'nasınadır. Kur'an lafzı gufran gibi masdar olup makruvv, yani okunmuş, kıraet edilmiş şey' ma'nasına da gelir. Bilahare taraf-ı İlahi'den Cibril-i Emin vasıtasiyle Arabca olarak Resul-i Ekrem salla'llahu aleyhi ve sellem Efendimiz'e indirilmiş ve zamanımıza kadar tevatür ile rivayet edilegelmiş olan Kitab-ı İlahi'nin ünvanı olmuştur. Binaenaleyh bu Mübarek Kitab'ın lafzı da, manası da İlahidir; Vahy'e müstenittir; mukaddestir. Kur'an-ı Kerim'in lafızlarına "Nazmü'l-Kur'an" denir. Kur'an-ın nazmı ile manası Kur'an'ın mahiyetini teşkil eden iki rükünden ibarettir ki, bunlar bulunmadıkça Kur'an tahakkuk etmiş olamaz. Kur'an denilen bu Kitab-ı İlahi, daima okunduğu veya ayetleri, sureleri, birçok emirleri, nehiyleri, va'dleri, vaidleri ve bir nice ilimleri, hakıykatleri sinesinde topladığı için bu Kur'an ünvanını almıştır. Kur'an-ı Azim'in, Fürkan, Tenzil, Hak, Nur, Ruh, Zikra, Hüda, Mev'iza, Bürhan, Besair, Aziz, Kitab-ı Mübin gibi ellibeş kadar İsm-i şerifi daha vardır. Kur'an-ı Azim'in, bütün sahifelerini cami "Deffeteyn" denilen iki kap, iki cilt arasında mahfuz olan Kitab-ı İlahi'nin bu umumi hey'etine "Mushaf" adı da verilmiştir. Cem'i "Mesahif"dir. Bir Mushaf-ı Şerifdeki ayetlerin, surelerin mecmuuna Kur'an denildiği gibi, herhangi bir ayete veya sureye de Kur'an denilebilir. 2 - Sure'nin Manası: Sure lafzı, lugatte derece, yüksek rütbe, şeref ve şan, güzel tarzda yapılmış bina manasına gelir. Şehirlerin çevrelerine çekilen hisara da "Sur" denilir. Istılahımızda Sure, Kur'an-ı Kerim'in, en az üç Ayet'den müteşekkil, hususi bir ismi haiz olan bölümlerinden her birine verilen ünvandır. Kur'an-ı Zi-Şan'ın bölümlerinden herbiri büyük bir şeref ve mertebeyi haiz olduğu veya her bölümü ma'nevi surlar ile mestur, mahfuz bulunduğu cihetle böyle "Sure" ünvanını almıştır. Kur'an-ı Kerim'in sureleri yüz on dörttür. Hicret'den evvel Mekke-i Mükerreme'de seksen altı Sure, Hicret'den sonra da Medine-i Münevvere'de yirmi sekiz Sure-i Celile nazil olmuştur. Bunların ekserisi uzun surelerdir. Bu surelerden bazılarının müteaddid ismi vardır. Nitekim Fatiha-i Şerife Suresi'nin Fatihatü'l-Kitab, Ümmü'l-Kitab, El-Seb'u'l-Mesani gibi adları da vardır. Bakara, Al-i İmran, Nisa, Maide, En'am, A'raf Sureleriyle Yunus veya Kehf Suresi'ne denir ki yedi uzun suredir. Bu sureleri ta'kib edib ayetleri yüzden ziyade veya yüze yakın bulunan surelere de denir ki Berae, Neml, Hud, Yusuf Sureleri bu cümledendir. surelerini ta'kib eden Ahzab, Hac, Kasas gibi bir kısım surelere de "Mesani" adı verilir. Mesaniden sonra gelen El-Rahman, Ve'n-Necm, İkra' Bi'smi Rabbik gibi kısa surelere de "Mufassal" ünvanı verilmiştir. Bunlar da "Tıval-i Mufassal", "Kısar-ı Mufassal", "Evsat-ı Mufassal" namiyle üç kısma ayrılmıştır. Kaynak:Büyük Tefsir Tarihi-Tabakatü'l-Müfessirin-Ömer Nasuhi Bilmen