33. Anakart Ses Yongasını Devre Dışı Bırakın Gereksiz yüklerden kurtulun: Anakartın ses yongası gibi kullanmadığınız işlevleri kapatın . Anakart üzerinde gelen ses yongasının hiç kullanılmadığı durumlar olabilir. Eğer PCI ses kartınız varsa veya bilgisayarınızın ses özelliklerini hiç kullanmıyorsanız anakart üzerinde bulunan ses yongasını devre dışı bırakabilirsiniz. Bu sayede sistem başarımınız ve güvenliğiniz bir miktar daha arttırılmış olur. "Integrated Peripherals" menüsünde "AC97 Audio Select" seçeneğini "Disabled" olarak ayarlayın . 34. Oyun Girişini Devre Dışı Bırakın Sadece eski tip oyun çubuğu veya oyun girişinden MIDI arayüzü bağlayanlar bu bağlantıya iki I/O girişi ve IRQ ayırmak isteyeceklerdir . Bu sınıflandırmaya girmeyen bütün kullanıcılar gönül rahatlığıyla bu girişi iptal edebilirler. İşte nasıl yapılacağı: "Integrated Peripherals" menüsünden "Game Port" seçeneği "Disabled" olarak ayarlayın. 35. Tümleşik LAN İşlevlerini Devre Dışı Bırakın Bazı anakartlar iki ağ arayüzüyle donatılmış olarak geliyorlar ancak genellikle kullanıcılar sadece bir tanesine ihtiyaç duyuyorlar yani diğerini kapatabilirler. Bu sayede sistem başarımı ve kararlılığı biraz arttırılabilir. "Integrated Peripherals" menüsünden "Onboard Intel LAN" seçeneğini "Disabled" olarak ayarlayın. 36. Gereksiz Girişleri Kapatın Ne de olsa sadece eski PDA'lar ve seri modemler COM1 ve COM2 girişlerine gereksinim duyarlar. Bu girişleri iptal ederseniz iki IRQ kazancınız olur ve işlemcinin denetlemesi gereken kesmeler azalır. Paralel LPT arayüzü bile günümüzde anlamsız hale geldi. Eğer yazıcınızı ve tarayıcınızı USB girişinden bağlıyorsanız bu eski arayüze ihtiyacınız yok demektir. "Integrated Peripherals" menüsünden "IO Devices, Com-Port" seçeneği altında bulunan ve bazen "Serial Port 1/2" olarak da yazılabilen COM1 ve COM2 arayüzlerini iptal edin. LPT arayüzünü kapatmak için de "Parallel Port" seçeneğini "Disabled" olarak ayarlayın. 37. Firewire Girişini İptal Edin Bu arayüze kameradan görüntü aktarmak istiyorsanız veya Firewire arayüzü kullanan çevresel aygıtlarınız varsa gereksinim duyabilirsiniz. Böyle bir durum yoksa kapatın. "Integrated Peripherals" menüsünden "Onboard 1394 device" seçeneğini "Disabled" olarak ayarlayın. 38. BIOS Güncelleme Zaman zaman anakart üreticileri yeni BIOS sürümleri çıkarırlar. Güncellenmiş bir BIOS sahip olduğunuz donanımları daha verimli çalıştırabilir hatta hızaşırtma özellikleri gibi yeni işlevler kazandırabilir. Ne zaman anakartınızın yeni bir sürümü çıkarsa BIOS güncellemesi yapmanızı öneriyoruz . BIOS yazılımı özel bir flaş bellek birimi içinde bulunur. Yeniden yazılabilen bu bellek sayesinde eskisinin üzerine yeni sürümü yazarak güncellemeye izin verir. BIOS güncellemesi, her üreticinin o anakart için özel olarak hazırladığı yazılım sayesinde yapılır. Bellek teknolojisi kullanıldığından BIOS güncellemesine BIOS'u flaşlamak da denir. BIOS güncelleme söz konusu olduğunda kullanıcılar bunu yapmak için iki yol kullanabilirler. İlki anakartla birlikte gelen sürücü CD'sinde bulabileceğiniz veya üreticinin internet sitesinden indirebileceğiniz Windows altında çalışan güncelleme yazılımıdır. Belirli aralıklarla bu yazılım internete bağlanarak yeni BIOS sürümü olup olmadığını denetler, varsa kendiliğinden bunu indirir ve yükleyip isteyip istemediğini kullanıcıya sorar. Bu yöntem kolaydır fakat bilgisayarınızda sistem kaynaklarını kullanan fazladan bir yazılımın daha çalışması demektir. Sisteminiz kararlı çalıştıktan sonra Windows yazılımını kullanmak kesinlikle kötü değildir. Ancak Windows kurulumunuz dağıldıysa bu yöntemi kullanmamayı tercih etmelisiniz. Bu durumda eski DOS güncelleme yöntemini kullanmanız önerilir. DOS yazılımını üreticinin internet sitesinden indirebilirsiniz. Sonra bilgisayarınızı DOS sistem disketiyle açıp BIOS güncelleme yazılımını komut satırından çalıştırmanız gerekiyor; bu tür yazılımlar genellikle ZIP dosyası halinde gelirler, bunları diskete açarak kopyalamanız gerekir. Bu yöntem daha güvenilirdir çünkü çalışmak için hiç bir aygıt sürücüsü yüklenmesini gerektirmez. Uyarı: Taşınabilir bir sisteme BIOS güncellemesi yaparken sistemin pilden çalışmadığından emin olun - dizüstü bilgisayarlar BIOS güncellemesi sırasında mutlaka fişe takılı olmalıdır yoksa güncelleme sırasında sistem kapanabilir ve bir daha açılmaz hale gelebilir. 39. Yeni BIOS'u Yüklemek Anakartınızı seçin: Sadece sizin anakartınız veya bilgisayarınız için olan BIOS sürümünü kullanın . Anakart üreticinizin internet sitesine gidin ve destek sayfalarına bir göz atın. Anakart veya sisteminizin model numarasını bulun . Model isimleri genellikle "GA-686BX", "A7N8X-E" veya "K8T Neo2" gibidir. Eğer aramalarda her hangi bir sonuca ulaşamazsanız sadece model adını yazmayı deneyin. Bazen bu şekilde de bir sonuca ulaşamazsınız bunun nedeni büyük ihtimalle anakart kutusunda yazan isimle model isminin bir birini tutmamasıdır (örneğin "K8T-Neo" ve "MS-6702 Version 1.0"). Böyle bir durumla karşılaşırsanız anakartınızı model isminden bulmak yerine uzun yoldan listelere bakarak anakartınızı tanımlamaya çalışın. Doğru modeli bulduğunuzda "Downloads" veya "Support" bölümünden gerekli yazılımı ve güncellemeyi indirebilirsiniz. 40. BIOS Sürümlerini Arşivlemek Bazı kullanıcılar, ihtiyaçları olmasa bile, BIOS güncellemelerini üreticinin sitesinden düzenli olarak indirirler: alfa ve beta gibi sürümlerinin devamlı el altında bulunması ve ufak değişimleri takip edebilmek için. Her zaman yaptığınız güncellemeyi beğenmeyerek veya sorun çıkarttığını görerek eski sürüme dönebilirsiniz. BIOS güncellemesini yapmadan önce üretici firmanın koyduğu beni oku dosyalarını mutlaka okuyun. Bu dosya içinde yeni sürümün ne gibi değişiklikler ve geliştirmeler içerdiği belirtilir. 41. Güncelleme Kurulumunu Deneyin Kurulum denemesi: Burada görülen tanımlamalara bakarak güncelleme gerekip gerekmediğini anlayabilirsiniz . Eğer bir BIOS güncellemesi önemli sorunlara çözüm oluyorsa sizin sisteminizde bu sorunların olup olmadığına karar vermeniz gerekir. Eğer sizin için önemli değilse o güncellemeyi atlayabilirsiniz tabi eğer önemli bir başarı artışı gibi bir geliştirme sağlamıyorsa. BIOS güncellemeleri genellikle daha hızlı işlemcilerin o anakarta takılabilmesini sağlar böylece ileriye dönük bir başarım artışı sağlayabilirsiniz. Anakartınızı kendiniz almadıysanız yani bilgisayarınızın bir parçası olarak size geldiyse, BIOS güncellemesi olup olmadığını anlamak için en iyi sistem üreticisinin internet sitesine bakmaktır. Bilgisayar üreticisi kendi sistemleri için özel bir BIOS güncellemesi çıkarmış olabilir ancak aynı anda anakart üreticisi de farklı bir BIOS güncellemesi sunuyor olabilir. Böyle ikileme düştüğünüz durumlarda en iyisi üretici firmaya hangi güncellemeyi yapmanız gerektiğini sormaktır. Eğer kesin bir cevap alamıyorsanız en iyisi o güncellemeyi atlayabilirsiniz. 42. Güncelleme Disketi Hazırlamak Normalde BIOS güncellemesi indirdiğinizde genellikle içinde pek çok dosya olan bir ZIP dosyası gelir. Dosyalardan biri BIOS'un güncel yazılımını içerir, bu dosyanın adı genellikle "W7176IMS.110" veya "AN8D1007. BIN" gibi bir şey olur. Ayrıca sıkıştırılmış dosyanın içinde kurulum yönergelerini içeren bazı yazı belgeleri de bulabilirsiniz. Yürütülebilir. EXE uzantılı dosya BIOS güncellemesini yükleyecek olan dosyadır. BIOS dosyasının içinde bulunan bilgileri anakart üzerindeki yongaya aktarır. Awar BIOS'lar için bu dosya genellikle "awdflash. exe" şeklinde adlandırılır. Ayrıca güncellemeyi kendiliğinden yapacak veya kolaylaştıracak bir dosya da "start. cmd", "flash. bat", veya "autoexec. bat" adı altında bu pakete dahildir. Bu dosyaların hepsini "C:BIOS" dizinine açın. Eğer indirdiğiniz BIOS güncelleme dosyası kendi kendini açan bir sıkıştırma tipine sahipse bu dosyayı belirttiğimiz dizine kopyalayın ve orada çalıştırın. Önemli: Bilgisayarınız hala çalışırken , BIOS güncellemesi hakkında ek bilgiler içeren benioku dosyasını yazdırın. Bu dosyayı anakartınızın veya bilgisayarınızın kullanım kılavuzuyla birlikte saklayın. Eğer bu kılavuzların kopyası elinizde yoksa üreticinin internet sitesinden indirebilirsiniz. 43. BIOS'u Disketten Güncelleyin Bu işleme başlayabilmek için çalıştırılabilir bir DOS disketine ihtiyacınız var. Bunlardan bir tane yapmak için Başlat menüsünden Bilgisayarım'ı açın. Disket sürücü üzerine sağ tuşla tıklayın ve Biçimlendir seçeneğini seçin. Açılan pencereden "MS-DOS Başlangıç Disketi Oluştur" seçeneğini işaretleyin ve işlemi başlatın. İşlem bitince biçimlendirme penceresini kapatın. Daha sonra oluşturduğunuz disket içinde BIOS güncelleme dosyalarını çekin. Eğer yeterli yer yok uyarısı gelirse biçimlendirmeden sonra disket içinde bulunan dosyalardan bazılarını silebilirsiniz. Bilgisayarınızı yeniden başlatın ve daha önce yukarıda belirttiğimiz açılış sırası ayarlarına girerek sistemin disket açılmaya ayarlı olduğundan emin olun. 44. DOS Altında BIOS Güncellemesi Sisteminizin kararlı bir durumda olduğunu ve duvardaki fişe takılı olduğundan emin olun. Daha önce de söylediğimiz gibi taşınabilir bilgisayarınızı kesinlikle pilden çalışırken güncellemeyin. Sisteminizi yeniden başlatın ve daha önceden hazırladığınız DOS disketiyle başlatın. Komut satırı geldiğinde flaş programının ismini yazın ve onun arkasından BIOS verisini içeren dosyanın ismini yazın. Award BIOS güncellemesi için şu şekilde görünmesi lazım: A:>awdflash. exe w6330vms.360 Geri kalan işlemler için yazılım sizi yönlendirecektir. alt Eski BIOS'u yedekleyin: Yeni BIOS'u yazdırmadan önce eski BIOS'unuzun yedeğini alın. Bu işlem için tuşuna basmanız yeterli . BIOS güncelleme dosyalarının ismi sizin için farklı olsa da işlemler genellikle aynıdır. Ekrandaki yönergeleri takip edin ve bütün yedekleme önerilerinin yerine getirin. Bütün güncellemeler için eski BIOS'unuzun bir kopyasını almaya çekinmeyin . Bu yedekler yeni BIOS sorun çıkarırsa hayatınızı kurtarabilir. En sonunda güncelleme yazılımı yeni BIOS'u gereken yere kopyalar. Bu işlem bittikten sonra bilgisayarınızı yeniden başlatın. Güncelleme işlemi sırasında bilgisayarınızın kapanmamasına çok dikkat edin. 45. Yeni BIOS'un Yüklenmesi alt Güncelleme işlemi bittikten sonra bilgisayarı kapatın. Güç kablosunu çıkardığınızdan emin olun "BIOS Altın Kuralları" başlığı altındaki 5. Madde'de anlatıldığı gibi CMOS bilgilerini silin. Güç kablosunu tekrar takın. Bilgisayarınızı açın, büyük ihtimalle yeni BIOS yüklendiğini gösteren bir mesajla karşılaşacaksınız. Daha sonra sihirli tuşa basarak BIOS ayar ekranına geçin. "Load Optimized Defaults" seçeneğini seçin . Daha sonra tuşuna basıp ayarları kaydedip çıkın ve yeni güncel BIOS'unuzun tadını çıkarın. BIOS Altın Kuralları BIOS ayarlarını değiştirdiğinizde genellikle sorun yaşamazsını tabi giriş gerilimlerini arttırmıyorsanız. Yine de sorun yaşamamak için aşağıda belirteceğimiz kurallara uygun davranmakta fayda var. 1. Yeni ve daha güncel bir BIOS yüklemeden önce eskisini mutlaka yedekleyin. Bütün güncelleme yazılımları "Save current BIOS as" benzeri bir seçenek içerirler. Bu yedek sayesinde olası bir sorun çıktığında sisteminizi tekrar çalışır hale getirmek kolaylaşacaktır. 2. Her seferinde sadece bir ayarı değiştirin. BIOS ayar ekranında değişiklik yaparken her seferinde bir tane yapmaya özen gösterin böylece bilgisayarınızı yeniden başlattığınızda bir sorunla karşılaşırsanız hangi ayarın buna neden olduğunu kolaylıkla bulabilirsiniz. 3. Sisteminizi denemek için zorlama deneyleri yapın. Sisteminizi ağır veya tam yük altında çalıştırmak ayarların doğru yapıldığını ve sistemin kararlı olduğunu anlamak için en iyi yöntemdir. Bu iş için birden çok yazılımı çalıştırarak sisteme yüklenebilirsiniz. 3DMark 2005 gibi bir deney yazılımı da işinizi görecektir. 4. Eğer her şey kötüye giderse sistemi tamamen kapatıp açmayı deneyin. Eğer bilgisayarınız yeniden başlatma tuşuna bastıktan sonra açılmadıysa bilgisayarınızı kapatın ve birkaç dakika bekleyin ve tekrar açın. Varsa güç kaynağı üzerindeki düğmeyi kullanın veya fişi çekin. 5. CMOS ayarlarını silin. BIOS değişikliği yaptıktan sonra bilgisayarınız yeniden başlamıyorsa ayarları geri almak için BIOS ayar menüsüne giremezsiniz. Böyle bir durumlar karşılaşırsanız CMOS üzerinde tutulan ayarları silebilirsiniz. Anakartınızın kullanım kılavuzunda CMOS ayarlarını silmeyle ilgili başlık altındaki yönergeleri izleyin. Bazı durumlarda bu işlem için anakart üzerine bulunan bir atlatıcının yerini değiştirmek gerekebilir. . CMOS bellek temizlendikten sonra yerini değiştirdiğiniz atlatıcıyı eski yerine getirmeyi unutmayın. Bir başka seçenek CMOS pilini yerinden çıkarmak ve bilgisayarın fişini çekmektir. Ancak bu işlemin tam olarak çalışması için birkaç saat bu şekilde beklemek gerekebilir. NOT: Yukarda CMOS diye bahsedildi. CMOS'u bilmeyenler için kısa bir tanım yazma gereksinimi duydum. CMOS bilgisayarda EEPROM'da bulunan BIOS'un değiştirilebilir kopyasıdır. EEPROM'da ; Bildiğiniz üzere boş olarak alınıp içindeki bilgi elektrikle veya güneş ışığıyla silinebilen bellektir

25. Bus Mastering Ayarını Etkinleştirin Bus Mastering Ayarını Etkinleştirin: Bu seçenek sayesinde sabit disk erişimi hılanır . Bu BIOS ayarı Windows'a okuma ve yazma işlemleri sırasında daha hızlı DMA kipini kullanmasını söyler. DMA kipi sabit diskin veriyi işlemciye göndermeden belleğe yazabilmesini sağlar. Bu sayede sabit diskte bulunan veriye erişim hızlandırılmış ve çok değerli olan işlemci gücü daha az kullanılmış olur. "Integrated Peripherals" menüsü altında "PCI IDE BusMaster" seçeneği varsa Ekran Görüntüsü J'de görüldüğü gibi "Enabled" olarak ayarlayın. Bu seçeneği etkin hale getirdikten sonra Windows altında "Başlat, Denetim Masası, Sistem" ayarlarından Donanım sekmesi altında

Bios Hakkında Detaylı Bilgi | Ne Nedir? İçindekiler 1. Bios Nedir? 2. Temel Bilgiler 3. BIOS Sürümleri 4. BIOS'a Erişim 5. BIOS Ayarlarını Değiştirmek 6. BIOS Oturumunu Kapatmak 7. Açılış Aygıtı Önceliğini Belirlemek 8. USB 2.0 Desteğini Etkinleştirin 9. USB Aygıtlarla İlgili Sorunları Çözmek 10. Elektrik Kesintilerinden Sonra Bilgisayar Ne Yapsın? 11. Sisteminizin Sağlık Durumu 12. Fan Sorunlarıyla Mücadele 13. Sistem Çökmelerini Önlemek 14. Açılış Sırasında Power-on Self-Test Sonuçlarını Göster 15. Bilgisayarınızı İki Kat Hızlı Açın 16. Doğru Ekran Kartıyla Başlamak 17. Modası Geçmiş Ekran Kartı Ayarlarını İptal Edin 18. Doku Belleğini Kurun 19. Saat Hızı Ayarlarını Değiştirin 20. AGP Saat Hızını Arttırmak 21. AGP Voltaj Seviyesini Arttırın 22. İşlemci Önbelleklerini Etkinleştirin 23. APIC Seçeneğini Açın 24. Burst Mode Ayarını Etkinleştirin 25. Bus Mastering Ayarını Etkinleştirin 26. RAM Zamanlamalarını Değiştirin 27. RAS-to-CAS Gecikme Değerini Düşürün 28. CAS Gecikmesini Düşürün 29. Bellek Yükleme Zamanını Düşürün 30. Bir Sonraki Bellek Erişimi İçin Beklenilen Süreyi Kısaltın 31. Bellek Zamanlamalarını Okuyun 32. RAM Giriş Gerilimi Seviyesini Arttırın 33. Anakart Ses Yongasını Devre Dışı Bırakın 34. Oyun Girişini Devre Dışı Bırakın 35. Tümleşik LAN İşlevlerini Devre Dışı Bırakın 36. Gereksiz Girişleri Kapatın 37. Firewire Girişini İptal Edin 38. BIOS Güncelleme 39. Yeni BIOS'u Yüklemek 40. BIOS Sürümlerini Arşivlemek 41. Güncelleme Kurulumunu Deneyin 42. Güncelleme Disketi Hazırlamak 43. BIOS'u Disketten Güncelleyin 44. DOS Altında BIOS Güncellemesi 45. Yeni BIOS'un Yüklenmesi 46. BIOS Altın Kuralları 1. Bios Nedir? Basic Input Output System veya diğer adıyla BIOS anakartınızın üzerinde bulunan küçük bir EEPROM bellek üzerinde bulunur. Bir çeşit sadece okunabilir bellek türüdür fakat doğru ayarlar ve araçlar kullanıldığında üzerinde değişiklik yapılabilir. Bilgisayar açılırken anakarta takılı olan işlemci ilk iş olarak BIOS üzerinde bulunana yazılımı çalıştırır. Eğer sisteminiz açılırken çok yavaşlıyorsa, Windows çakılıyorsa veya bazı donanımlar sorun çıkarıyorsa bunların nedeni büyük ihtimalle yanlış yapılmış BIOS ayarlarıdır. Bu yazıda bilgisayarınızın daha hızlı ve daha iyi çalışması için ayar kutusunu nasıl oynayabileceğinizi anlatacağız. "Temel Bilgiler" başlığı altında BIOS hakkında gerekli olan temel bilgileri vereceğiz. Burada BIOS'un ne olduğunu, ona nasıl erişebileceğinizi ve ayarlar arasında güvenli bir şekilde nasıl gezinebileceğinizi öğreneceksiniz. "Önemli Ayarlar" başlığında her kullanıcının bilmesi gereken bazı önemli BIOS seçenekleri hakkında bilgi vermeye çalışacağız. Deneyimli kullanıcılar isterlerse, gizli seçeneklerin ve bunların nasıl etkinleştirileceği, bazı dar boğazların nasıl giderilebileceği ve sisteme yük olan fazlıkların nasıl temizlenebileceği gibi bilgilerin bulunduğu, "BIOS İnce Ayar" bölümüne atlayabilirler 2. Temel Bilgiler İşlemci tarafından ilk çalıştırılan yazılım olarak BIOS, işlemciyi anakart üzerinde bulunan diğer temel bileşenlerle tanıştırır ve BIOS kodunun işi bittiğinde işlemcinin hangi yazılımı çalıştıracağını söyler. Temel bir kural olarak BIOS, açılış aygıtı üzerindeki açılış bölümüne erişir. Açılış bölümü üzerinde bulunan bir çeşit açılış yöneticisi çalışır ve bilgisayarın temel işletim sistemini yüklemeye başlar. Açılış işlemi bittikten sonra BIOS'un gündelik işlerinin bittiğini söylemek yanlış olur. Bir bilgisayar üzerindeki donanımlara erişilmesi işlemlerinin çoğu işletim sisteminin BIOS'a erişmesiyle başlar, daha sonra BIOS işletim sistemi yerine hedef donanıma ulaşır. 3. BIOS Sürümleri Her anakart, üzerinde bulunan bileşenleri düzgün çalıştırabilmesi için kendine has bir BIOS'a sahiptir. BIOS yazılımlarının en çok kullanılan temeli iki farklı biçime sahip olan Phoenix Awar BIOS'a dayanır. Bunun dışında American Megatrends Inc. BIOS'u kullanan bilgisayarlar görmeniz de mümkündür. BIOS menüsünün yapısı ve seçeneklerin adlandırılması üreticiden üreticiye farklılıklar gösterebilir. Hatta bir birinin devamı olan iki anakartın BIOS menüsü arasında da büyük ya da küçük farklılıklar olabiliyor. Bu durum yüzünden bütün insanların kullandığı bilgisayarlar için kesin BIOS kılavuzları yazamıyoruz. Yine de Phoenix Award BIOS üzerinde aşağıdaki açıklamalara benzer seçenekler bulmanız mümkün. Eğer bazı ayarları bilgisayarınızın BIOS menüsünde bulamıyorsanız sinirlenmeyin - ilgili işlevi veya yeteneği bilgisayarınızın BIOS'u desteklemiyor olabilir. 4. BIOS'a Erişim Açılış sırasında BIOS, sisteminizde bulunan donanım bileşenlerini denetlerken, kullanılabilir belleği sayarken ve sabit diskleri bulurken klavyenizde bulunan özel bir tuşa basarak BIOS ayar sayfasına erişebilirsiniz. Genellikle bu işlem tuşuna basarak yapılır ancak gibi diğer tuşlar da olabilir. Açılış sırasında ekranda beliren yazılara dikkat edin: Çoğu BIOS ekranın alt taraflarında "" benzeri bir yazıyla ayarlara nasıl erişileceğini gösterir. Eğer bütün yöntemleri deneyip yine de başarılı olamadıysanız bilgisayarınızın veya anakartınızın kullanma kılavuzuna bakabilirsiniz. Bilgisayar açılmaya başladığı anda bu tuşa bir ya da iki saniye basmanız yeterli olacaktır. Her şey olması gerektiği gibi çalışırsa BIOS bellek miktarını saymayı bitirecek ve ana BIOS menüsünü açacaktır. Eğer beklenilen ekran gelmediyse bilgisayarınızı yeniden başlatıp farklı bir tuşu deneyebilirsiniz. Örneğin, pek çok taşınabilir bilgisayar veya tuşunu kullanır. Bazen de , veya tuşlarını denemek gerekebilir. 5. BIOS Ayarlarını Değiştirmek BIOS yazılımı: Seçenekler arasında dolaşmak için ok tuşlarını kullanın, istediğiniz menüye girmek için Giriş tuşuna basın BIOS menüsündeki bir seçeneğe ulaşmak için ok tuşlarıyla ekran görüntüsü A'da olduğu gibi istediğiniz başlığı seçili hale getirin. Giriş tuşuna bastığınızda bir alt menü veya ekran görüntüsü B'de olduğu gibi seçenekler listesi karşınıza gelir. Seçtiğiniz ayarla ilgili seçimi değiştirmek için artı veya eksi tuşlarını kullanabilirsiniz, ve tuşları da aynı işi göreceklerdir. Ana menü ekranından alt menülere erişebilmek için bu yöntemi kullanabilirsiniz, bazı alt menülerin de altında kendilerine ait alt menüler olabilir, istediğinizi ayara ulaşmak için gittiği yere kadar gitmelisiniz. Alt Menüleri açmak: Pek çok seçenek veya tuşlarına basılarak değiştirilebilir. Bazı ayarlarda ise resimde görüldüğü üzere menü içinde gezinerek seçenekler arasında seçim yapmak gerekebilir. Ekran görüntüsü B. Kısa bir açıklama yazarsak tipik bir BIOS yazılımı aşağıdaki menüleri içerir: "Main" veya "Standard CMOS Setup" menüsünden tarih, saat ve sabit disk ayarlarına ulaşabilirsiniz. "BIOS Features Setup" menüsünden her çeşitten genel seçeneklere ulaşabilirsiniz. "Integrated Peripherals" menüsünden arayüzlere ve yardımcı sistem işlevleriyle ilgili ayarlara ulaşabilirsiniz. "Power Management Setup" menüsünden enerji tasarrufu ve güç yönetimi işlevlerine ulaşabilirsiniz. "PnP/PCI Configurations" menüsünden hangi kesmelerin hangi PCI genişleme kartlarına ayrılacağını seçebilirsiniz. Eğer bu seçenekleri veya benzerlerini yukarıda anlatıldığı gibi ana menüde bulamadıysanız "Advanced" menüsü altında bulma şansınız yüksektir. "Hardware Monitor" menüsü algılayıcılardan gelen işlemci sıcaklığı veya fan hızları gibi değerleri gösterir. Bu değerler genellikle işlemci soğutucusu ve sistem fanı içindir ama bazı durumlarda güç kaynağının fanı veya diğer fanlarla ilgili bilgi de içerebilir. "Load Setup Defaults" seçeneği bütün ayarları fabrika ayarlarına geri döndürür ve yaptığınız bütün değişiklikleri siler. Yanlış ayarlar yaptığınızda ve sistem bu yüzden kilitlenmeler yaşadığında bu ayar çok işe yarayabilir. 6. BIOS Oturumunu Kapatmak BIOS yazılımıyla işiniz bittiğinde tuşuna basarak veya ana menüden "Save & Exit Setup" seçeneğine gelerek kapatma ekranını açabilirsiniz. Bazı durumlarda önce "Exit" seçeneğini sonradan "Exit & Save Changes" alt seçeneğini seçmeniz gerekebilir. Daha sonra veya tuşlarından birine basarak ayarları kaydedip çıkabilirsiniz veya seçiminizi iptal edebilirsiniz. Önemli Ayarlar Birazdan anlatacaklarımız, bilgisayarınızın açılış aygıtı sıralamasını nasıl değiştireceğinizi, bilgisayarınızı fare üzerinden veya klavyeden bir tuşa basarak nasıl açabileceğinizi, USB 2.0 desteğini nasıl etkinleştirebileceğinizi ve fanlarda bir sorun olduğunda sistemin nasıl davranacağı gibi çok çeşitli temel BIOS ayarlarını içeriyor. 7. Açılış Aygıtı Önceliğini Belirlemek Açılışta disket sürücüsünü atlamak: Ekran görüntüsü C'de gösterildiği gibi sabit diski birinci açılış aygıtı olarak ayarlayın. Pek çok bilgisayar sistemi başlatırken önce disket sürücüsünü tarar. Bu durum değerli zamanınızın kaybolmasına ve olası açılış bölümü virüsü sorunlarına neden olur. Ayrıca kabul edelim ki günümüzde disket sürücü kullanarak sistemi başlatmak son derece zor karşılaşılan bir durum. BIOS'a sistem açılırken disket sürücüye bakarak zaman kaybetmemesini söylemek açılış sürecini kısaltır. BIOS yazılımı, açılış aygıtlarını ve hangi sıralamaya göre hareket edileceğini belirleyebilmenizi sağlar. Aşağıdaki ayar açılış sırasında sistemin disket sürücüye bakmamasını sağlayarak hem süreci biraz hızlandırır hem de güvenliği biraz olsun arttırır. İşte yapmanız gereken ayarlar: Öncelikle "Advanced BIOS Features, Boot Sequence" seçeneğine gidin ve "1st Boot Device" ayarını ekran görüntüsü C'de görüldüğü gibi disket sürücüden sabit diske getirin, sabit disk "HDD-0" olarak adlandırılabilir. Bu ayar bilgisayarın açılırken sağa sola sapmadan doğrudan sabit diskin açılış bölümüne bakmasını sağlar. Bu değişiklikle birlikte bilgisayar işletim sistemini öncelikle disket sürücüsünde aramaz fakat hala sisteminize bir disket sürücüsü takılı olup olmadığını denetler, bu da zaman kaybına neden olur. Bu denetimi önlemek için "Boot Up Floppy Seek" seçeneğini geçersiz "Disabled" hale getirmeniz gerekir. 6. Bilgisayarın Açılışını Hızlandırın Bu ayarın kötü yanı bilgisayarınız her açılışta yani sabit disk veya diğer depolama aygıtları takıldı mı diye inceleme yapmaz. Böylece sistem açılışı hızlanmış olur. Eğer sisteminize sıklıkla sabit disk gibi bileşenler eklemiyorsanız her bir sürücü arama zamanını sıfıra getirin. "Main" menü altında "Timeout" seçeneğini "0" olarak ayarlayın. 8. USB 2.0 Desteğini Etkinleştirin USB: Hizmet Paketi 2 yüklü Windows XP kullanıcıları "USB 2.0 Controller" seçeneğini ekran görüntüsü E'de görüldüğü gibi etkin hale getirebilirler. Pek çok anakartta "USB Controller" seçeneği sadece USB 1.1 etkin olacak şekilde ayarlanmıştır. Bu durumun temel nedeni Windows XP'nin kendisidir, eski sürüm Hizmet Paketleri USB 2.0 desteği sunmazlar. Aşağıdaki BIOS ayarı bu desteği açabilmenize olanak sağlar. Bunu yapmak için ilgili seçeneği "Enabled" veya "V1.1+V2.0" şeklinde ayarlamanız gerekir. Bu seçeneği kullanmak için Windows XP'nize en azından Hizmet Paketi 1'in kurulmuş olması gerekir. 9. USB Aygıtlarla İlgili Sorunları Çözmek Bazı bellek çubukları, flaş sürücüler, bellek çubuğu işlevi olan çalıcılar ve USB sabit diskler elektriği USB aracılığıyla alırlar. Eğer yeterli güç verilemezse alet çalışmayabilir. Bu yüzden USB arayüzünün takılı olan aygıtlara yeterli miktarda güç sağlayabildiğinden emin olmalısınız. BIOS ayarları arasında "USB 2.0 HS Reference Voltage" isminde bir seçenek olup olmadığına bakın. Eğer böyle bir ayar varsa karşısındaki seneği "Low" veya "Medium" yerine "High" veya "Maximum" olarak değiştirin. 10. Elektrik Kesintilerinden Sonra Bilgisayar Ne Yapsın? "Power Management" menüsü altında elektrik kesintilerinden sonra bilgisayarın nasıl bir tepki vereceğini ayarlayan bir seçenek vardır. "AC Power Loss Restart" veya "Restore on AC Power Loss" seçenekleri sayesinde elektrik kesilmesi gibi beklenmeyen bir nedenle sistem kapandığında bilgisayarın ne yapacağını belirleyebiliyorsunuz. "Previous State" veya "Last State" seçeneği bilgisayarı elektik kesilmeden önceki konumuna geri getirir. Yani sistem açıksa tekrar açılır kapalıysa kapalı kalır. 11. Sisteminizin Sağlık Durumu BIOS, bilgisayarınızın işlevsel sağlığı hakkında bilgiler ve çeşitli ayarlar sunabilir. Bu araçlar sayesinde, işlemci, fanlar, güç kaynağı ve sabit diskler gibi hayati sistem bileşenlerini gerçek zamanlı olarak izleyebilirsiniz. Örneğin, işlemci sıcaklığı alarmı sayesinde sisteminizin fazla ısınmasını engelleyebilir hatta gerekirse acil durum kapatma işlemini gerçekleştirmesini sağlayabilirsiniz. "Health" veya "H/W Control" menülerinden sisteminizdeki bileşenlere giden voltajı ve bu bileşenlerin sıcaklıklarını takip edebilirsiniz. Çoğu BIOS en azından işlemci ve kasa sıcaklıklarını gösterirken diğerleri sabit diskler ve anakartlarla ilgili daha ayrıntılı bilgiler sunabilir. Aynı şekilde işlemci ve sistem fanına dönüş hızını da bu menüden görebilirsiniz. 12. Fan Sorunlarıyla Mücadele Eğer bilgisayarınız açılmıyorsa bunun nedenlerinden birisi işlemci fanının çok yavaş dönmesi veya hiç dönmemesi olabilir. Bu durum özellikle sıcaklık denetimli soğutucularda okunan sıcaklık değerleri çok düşükse olabiliyor ve böyle bir durumla karşılaşan BIOS fanlarla ilgili bir sorun olduğunu düşünüyor. Bu yüzden şimdi anlatacağımız BIOS numarası işinize yarayabilir. "CPU Fan Failure Warning" isimli seçeneği "Disabled" olarak ayarlayın. Bu işlevi etkisiz hale getirdiğiniz bilgisayarınız yavaş çalışan bir fan olsa da açılacaktır. Tabi ki bu ayarın varsayılan değeri "Enabled" olduğundan sistemi yeni kurduysanız BIOS'a erişemeyebilirsiniz. Eğer böyle bir durumla karşılaşırsanız geçici olarak her zaman sabit hızda dönen eski tip bir işlemci soğutucusunu takıp BIOS'tan az önce belirttiğimiz ayarı yapabilirsiniz. 13. Sistem Çökmelerini Önlemek Artık çoğu sabit disk sürücünün bozulacağını önceden algılayabilen sistemlerle donatılmış olarak geliyor ve bunu BIOS ekranında size iletiyor. Bu özelliğe "Self Monitoring And Reporting Technology" adı veriliyor. BIOS'ta bulunan "HDD SMART Capability" özelliğini etkin hale getirdiğinizde sistem, Norton System Works veya çok tanınan bedava bir yazılım olan SpeedFan gibi yazılımlara uyarı iletisi gönderebiliyor. Bu yazılımda depolama aygıtınızın durumuna göre size bilgi veriyor, böylece olası arızaları önceden haber alarak gerekli yedekleme işlemlerini yapabiliyorsunuz. 14. Eski Tarayıcı Ve Yazıcıları Kullanmak Paralel Giriş: "ECP+EPP" en hızlı paralel haberleşme şeklidir Bilgisayarınızın paralel arayüzü normalde tek yönlü iletişime izin vermek üzere ayarlanmıştır. Bu seçenek neredeyse bütün aygıtlar için çalışır fakat veri aktarım hızını düşüktür (100 kbps). Şimdi anlatacağımız ayarı uygulayarak paralel girişinizin veri aktarım hızını 1 Mbps değerine çıkarabilirsiniz. Yapmanız gereken "ECP" veya "EPP" özelliklerinden birini etkin hale getirmek. Çoğu BIOS yazılımında her iki özelliği tek bir seçenek halinde görebilirsiniz "ECP/EPP". Uyarı: Eğer bir yazıcı ve tarayıcı aynı paralel girişi paylaşıyorsa Ekran Görüntüsü F'de görülen aygıt çakışması veya sorunuyla karşılaşabilirsiniz. Eğer yüksek veri aktarım hızını korumak istiyorsanız sisteminize PCI genişleme yuvasına takılan fazladan bir paralel giriş eklemeyi düşünebilirsiniz veya aygıtlardan birisini başka bir haberleşme arayüzüne aktarabilirsiniz. Örneğin USB'yi paralele dönüştüren bir çeviriciyle her iki aygıtı aynı anda kullanabilirsiniz. BIOS İnce Ayar Bu bölümde hırslı kullanıcılar, sistem açılışını nasıl en hızlı şekilde yapabileceklerini, ekran kartlarını nasıl hızlandırabileceklerini, işlemcilerinin gücünü nasıl son noktaya kadar kullanabileceklerini, yongaseti ayarları üzerinde nasıl oynayabileceklerini ve belleklerinden en iyi başarımı nasıl elde edebileceklerini öğrenebilirler. 14. Açılış Sırasında Power-on Self-Test Sonuçlarını Göster Bilgisayarınız açılırken, ne olup bittiğini görmek yerine genellikle üreticinin renkli logosunu görürsünüz. Şirin resimler görmek yerine bilgisayarınızın açılırken yaptığı testlerin sonucunu görebilirsiniz . İşte bunu yapmanın yolu. "Advanced BIOS Features" menüsünün altında bulunan "Full Screen LOGO Display" seçeneğini "Disabled" olarak ayarlayın. Bu ayardan sonra sisteminiz açılırken yaptığı bütün sınamaların sonuçlarını ekranda gösterecektir. 15. Bilgisayarınızı İki Kat Hızlı Açın Bu ayar sayesinde bilgisayarınızın açılırken çeşitli bileşenleri incelemesini atlatabilirsiniz. Örneğin, takılı olan bellek miktarına üç kere yerine sadece bir kere bakılır; böylece bilgisayarınız neredeyse iki kat daha hızlı açılabilir. "Advanced" veya "Advanced BIOS Features" menüsünden "Quick Power On Self Test" veya "Quick Boot" seçeneğini "Enabled" olarak ayarlayın. Uyarı: Bu ayarı yaptıktan sonra donanım sorunlarıyla karşılaşırsanız BIOS ekranına geri dönüp aynı seçeneği "Disabled" olarak ayarlayarak sorunun tam olarak nereden kaynaklandığını bulabilirsiniz. 16. Doğru Ekran Kartıyla Başlamak Bilgisayar her açıldığında BIOS hangi ekran kartını kullanacağını anlamaya çalışır ancak buna gerek yok çünkü siz zaten biliyorsunuz! "Init Display First" menü seçeneğine gelin veya bu seçenek BIOS tipine göre "Primary VGA BIOS" ya da "VGA Boot From" şeklinde de olabilir. AGP ekran kartı kullanıyorsanız "AGP" seçeneğini ayarlayın. Eğer sisteminiz yeniyse ve PCI Express arayüzüne sahipse AGP yerine burada "PEG Port/Graphic Adapter Priority" gibi bir seçenek görüyor olmalısınız. 17. Modası Geçmiş Ekran Kartı Ayarlarını İptal Edin BIOS Cacheable: Bu seçenek başarımı sadece MS-DOS çalışırken arttırır . "Video RAM Cachable" ve "Video BIOS Cachable" gibi ayarlar sadece eski tip DOS kullanan sistemlerde başarımı arttırır, Windows'la hiç bir ilgileri yoktur. O zaman neden işi karıştıralım ki? Bu ayarların her ikisini de "Disabled" olarak ayarlayın. Bu ayarları yaparken karşınıza "VGA Palette Snoop" gibi bir seçenek gelirse onu da etkisiz hale getirin. Aynı şekilde "System BIOS Cacheable" seçeneğini de güvenle iptal edebilirsiniz - artık her hangi bir başarım artışı sağlamadığı gibi bazı durumlarda sistemin kararlılığını da bozabiliyor 18. Doku Belleğini Kurun "Graphics Aperture Size" seçeneği temelde AGP ekran kartlarının dokuları yaratımlarken belleği daha verimli kullanabilmeleri için tasarlanmıştı. Günümüzde çoğu ekran kartının 128 MB hatta 256 MB tümleşik bellekleri olduğunu düşünürsek bu seçeneğin de modasının geçtiğini açıkça görebiliriz. Ayrıca artık görüntü bellekleri normal sistem belleklerinden daha hızlı çalışıyorlar. Eskiden sıkça duyulan, "Graphics Aperture Size" seçeneğini sistem belleğinizin yarısı olacak şekilde ayarlayın kuralı geçmişte kaldı bunun yerine doku belleğini uygun bir değerde tutmak daha mantıklı. Bu seçeneği "128" veya "64" olarak ayarlayın. 19. Saat Hızı Ayarlarını Değiştirin Bu ayarı yaptığınız zaman FSB hızaşırtması yaparken AGP ekran kartlarının yaşadığı sorunlardan kurtulabilirsiniz. "AGPCLK/CPUCLK" ayarı üreticisi tarafından hızaşırtma imkanı sunulan anakartlarda bulunur. Eğer böyle bir seçenek varsa "Fix" olarak ayarlayın. Böylece FSB hızını arttırırken aynı zamanda AGP hızını da arttırmamış oluyorsunuz. "1/1" seçeneği ekran kartınızın FSB ile aynı hızda çalışacağını gösterir. Bu ayarı "2/3" yaparsanız AGP saat hızını FSB saat hızının 2/3 olarak ayarlarsınız yani FSB 100 MHz çalışıyorsa AGP 66 MHz olarak çalışır. 20. AGP Saat Hızını Arttırmak AGP saat hızını arttırmak başarımı yükseltir fakat bazı sorunlar yaşayabilirsiniz - Ekran Görüntüsü H. Bazı anakartlar AGP saat hızını arttırmanıza izin verir. "AGP Frequency" seçeneğinden tempoyu küçük adımlarla arttırın ve her seferinde bilgisayarınızı yeniden başlatın. Her ayarı bir çeşit 3B oyunla deneyin ve sistemin kararlı olduğundan emin olun. Bu işlemleri sistem de kararsızlık emareleri görülene kadar tekrar edin. Böylece en kararlı ve en hızlı ayarda sistemi çalıştırabilirsiniz. 21. AGP Voltaj Seviyesini Arttırın Yüksek saat hızları aynı zamanda daha yüksek güç tüketimine neden olur. Aşağıdaki ayarları uygulayarak ekran kartınıza daha fazla güç gitmesini sağlayabilirsiniz. "AGP Voltage" seçeneği giriş gerilimini 0.1 Volt aralıklarla değiştirmenizi sağlar. Bu değişiklikleri AGP hızını arttırdıktan sonra sistem kararsız duruma düşerse uygulayın. Uyarı: Bazı durumlarda voltajı yüksek değerlere ayarlamak ekran kartına zarar verebilir. Giriş voltajını daha yüksek değerlere ayarladığınızda her hangi bir etkisi olmuyorsa eski düşük değere getirmeyi unutmayın ve sistemi tekrar kararlı çalışır hale getirebilmek için AGP saat hızını biraz düşürün. 22. İşlemci Önbelleklerini Etkinleştirin alt İşlemci önbelleklerini (Level 1,2 veya 3) etkin hale getirmek önemli başarım artışları sağlar . İşlemciler anakart üzerinde bulunan diğer parçalardan belirgin bir şekilde daha hızlı çalışırlar. İşlemleri hızlandırmak, işlemci ile sistem belleği arasında bulunan ve daha hızlı çalışan işlemci önbelleği sayesinde mümkün olur. Seviye 1 (L1) önbellek çok küçüktür fakat işlemci çekirdeğinin üzerinde bulunur ve hızlı bir geçici veri depolama alanı sağlar. Seviye 2 (L2) önbellek çok daha büyüktür ve bütün yazılımsal elemanları depolayabilir, işlemci isteği geldiğinde gerekli olan veri bu önbelleğin üzerinde bulunuyorsa asıl sistem belleğinden bulunup getirilmesinden çok daha hızlı bir şekilde işlemciye sunulabilir. İşlemciye tümleşik L2 ve harici L3 önbelleği bulunan sistemlerde bu ayarları etkin hale getirmenizi şiddetle tavsiye ederiz . 23. APIC Seçeneğini Açın Yongasetleri genellikle kuzeyköprüsü ve güneyköprüsü olarak adlandırılan iki ana bölümden oluşur. Bu iki bölüm işlemci, bellek, genişleme kartları ve diğer çevresel donanımlar arasındaki veri akışını sağlarlar. Aşağıda belirttiğimiz ayar daha fazla kesme isteği kullanılabilmesinin ve de daha fazla aygıt bağlanabilmesinin yolunu açar. Kullanılabilir kesmelerin sayısı 16'dan 24'e çıkar. Ek olarak kesme kullanımı gözle görülür şekilde daha esnek hale gelir böylece çeşitli işlemler yapılırken zaman kazanılmış olur. Yapmanız gereken sadece "Advanced BIOS Features" menüsü altında bulunan "APIC Mode" seçeneğini "Enabled" olarak ayarlamak. 24. Burst Mode Ayarını Etkinleştirin Sabit disklere, PCI kartlara ve belleğe erişim "Burst Mode" etkinken çok daha hızlı gerçekleşir. Bu kip açıkken aygıtlar arasında veri aktarımı çok hızlı olur çünkü çoklu veri aktarımları kurulabilir veya her bir işlem ayrı ayrı onaylanacağına tek bir onaylama paketiyle işlemler tamamlanır. BIOS menüleri arasında gezinirken "Burst Mode" seçeneğini gördüğünüz yerde "Enable" olarak ayarlayın. Böyle bir değişikliği yaptıktan sonra sisteminizin kararlı çalıştığından emin olun. Uyarı: Pek çok PCI kart "PCI Dynamic Bursting" seçeneği "Enabled" olarak ayarlandığında düzgün çalışmaz.