Estağfirullah kardeşim. İnşallah ney üflemek nasip olur size de. "Aşkta, her ne kadar kıdem içinde evvellik vardır. Fakat asli evvellik, o evvellikten daha evveldir, daha eskidir... Yokluk evi olan şu dünyada, bir çok varlar, varlıklar görünmektedir. Halbuki gözlerimizi iyice oğuşturur da bakarsak gördüklerimizin çoğu yoktur yok." Hz. Mevlana Muhammed Celaleddin-i Rumi Sevgide güneş gibi ol, dostluk ve kardeşlikte akarsu gibi ol, hataları örtmede gece gibi ol, tevazuda toprak gibi ol, öfkede ölü gibi ol, her ne olursan ol, ya olduğun gibi görün, ya göründügün gibi ol. Hz. Mevlana Muhammed Celaleddin-i Rumi MESNEVİ'NİN İLK ONSEKİZ BEYTİ BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM Dinle, bu ney nasıl şikayet ediyor, ayrılıkları nasıl anlatıyor: Beni kamışlıktan kestiklerinden beri feryadımdan erkek, kadın... herkes ağlayıp inledi. Ayrılıktan parça parça olmuş, kalb isterim ki iştiyak derdini açayım Aslından uzak düşen kişi, yine vuslat zamanını arar. Ben her cemiyette ağladım, inledim. Fena hallilerle de eş oldum, iyi hallilerle de. Herkes kendi zannınca benim dostum oldu ama kimse içimdeki sırları araştırmadı. Benim esrarım feryadımdan uzak değildir, ancak gözde, kulakta o nur yok. Ten candan, can da tenden gizli kapaklı değildir, lakin canı görmek için kimseye izin yok. Bu neyin sesi ateştir, hava değil; kimde bu ateş yoksa yok olsun! Aşk ateşidir ki neyin içine düşmüştür, aşk coşkunluğundur ki şarabın içine düşmüştür. Ney, dosttan ayrılan kişinin arkadaşı, haldaşıdır. Onun perdeleri, perdelerimizi yırttı. Ney gibi hem bir zehir, hem bir tiryak, ney gibi hem bir hemden, hem bir müştak kim gördü? Ney kanla dolu olan yoldan bahsetmekte, Mecnun aşkının kıssalarını söylemektedir. Bu aklın mahremi akılsızdan başkası değildir, dile de kulaktan başka müşteri yoktur. Bizim gamımızdan günler, vakitsiz bir hale geldi; günler yanışlarla yoldaş oldu. Günler geçtiyse, geçip gitsin; korkumuz yok. Ey temizlikte nazirı olmayan, hemen sen kal! Balıktan başka her şey suya kandı, rızkı olmayana da günler uzadı. Ham, pişkinin halinden anlamaz, öyle ise söz kısa kesilmelidir vesselam. Dua ile... ITRİ

Ney Çeşitleri Bolahenk Nısfiye 505-525 mm. Bolahenk-Sipürde Mabeyni 545-565 mm. Sipürde 580-600 mm. Müstahsen 615-635 mm. Yıldız 645-665 mm. Kız 685-715 mm. Kız-Mansur Mabeyni 730-760 mm. Mansur 770-810 mm. Mansur-Şah Mabeyni 820-860 mm. Şah 865-895 mm. Davud 900-940 mm. Davud-Bolahenk Mabeyni 960-1000 mm. Bolahenk 1010-1050 mm. Kaynak :: Gaziantep üniv. Türk Musikisi Devlet Konservatuarı Çalgı bilgisi ders notları :: İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuarı Çalgı Yapım Bölümü Başk. Cafer Açın Organoloji Kitabı

Neyzen Tevfik NEYZEN TEVFİK KOLAYLI 24 Mart 1879'da Bodrum'da doğan Neyzen Tevfik'in asıl adı Tevfik Kolaylı'dır. Babasının memleketi Bafra'nın Kolay nahiyesi olduğu için soyadı kanunuyla "Kolaylı" soyadını almış. Babası Rüştiye Mektebi muallimi Hasan Fehmi Bey, Annesi Emine Hanım'dır. Kendine özgü yergileri ve yaşam biçimiyle adını duyuran Neyzen Tevfik, babasının görevli bulunduğu Urla kasabasında, usta bir neyzen olan Berber Kazım'la tanıştı ve ondan ney dersleri almaya başladı. Aynı günlerde de, ilk sar'a nöbetini geçirdi. Bu arada okulu bırakan Neyzan Tevfik'i babası yatılı olarak "İzmir İdadisi"ne yazdırdı. Ancak sar'a nöbetlerinin yeniden başlaması üzerine okulu tamamen bıraktı. Ney'e duyduğu derin sevgiyle İzmir Mevlevihanesi'ne girdi. Neyzen Tevfik, burada Tokadizade Şekip, Tevfik Nevzat, Ruhi Baba, ve Şair Eşref gibi pek çok ünlü isimle ile tanıştı ve onlardan Türkçe'nin yanı sıra Arapça ve Farsça dersleri aldı. Şair Eşref, yalnızca dostu ve hocası olarak kalmayarak ona hicvin kapılarını da açtı. İlk şiiri bu günlerde, 13 Mart 1898'de "Muktebes" dergisinde yayımlandı. 1898 yılında, babası medrese öğrenimi için Neyzen'i İstanbul'a gönderdi ve Fethiye Medresesi'ne yerleştirdi. Ama Neyzen Tevfik, zamanını daha çok Galata ve Yenikapı Mevlevihanelerinde geçirdi. Bu arada Mehmet Akif Ersoy'la tanıştı ve Mehmet Akif, dönemin seçkin müzisyen ve edebiyatçıları ile tanışmasını sağladı. 1901 yılında, medrese giyimi olan cüppe ve şalvar yerine Akif'in verdiği setre pantolonu giymesi, akşamları medrese dışında kalması ileri-geri konuşmalara yol açınca, Fethiye Medresesi'nden ayrıldı. Önce Fatih'teki Şekerci Hanı'na, sonra da Çukurçeşme'deki Ali Bey Hanı'na yerleşti. Bu arada babasını tanıyan ve daha sonra Şeyhülislam da olan Musa Kazım Efendi onu kendi derslerine kabul etti. Onun sayesinde Neyzen Tevfik, Ahmet Mithat Efendi, Muallim Naci, Şair Şeyh Vasfi gibi edebiyatçılarla tanıştı. Mehmet Akif'le dostluğu süren Neyzen, Mehmet Akif'e ney öğretti; Mehmet Akif de Neyzen'e Arapça, Farsça ve Fransızca öğretti. Dost çevresi içinde artık İbnülemin Mahmut Kemal, Tevfik Fikret, Uşakizade Halit Ziya, Ahmet Rasim, Tanburi Cemil, Hacı Arif Bey, Yunus Nadi de vardı. 1900 yılında, gramofon ticaretini ilk yapanlardan Gülistan Plak Mağazası sahibi Hafız Aşir Bey'le bir plak doldurma girişimi oldu. Neyzen aşırı içkili olduğu için güçlükle doldurulan plaklar yine de basılıp piyasaya verildi. 1949'da yayımlanan Azab-ı Mukaddes'e yazdığı önsözde belirttiğine göre, "yüze yakın plak" doldurmuştur. Öte yandan istibdata karşı olan gençlerle Sirkecideki İstasyon Gazinosu ve Güneş Kıraathanesi'nde bir araya gelir; yurt sorunlarına ilişkin ve istibdat karşıtı konuşmalar yaparlardı. Güneş Kıraathanesi'ne gelip gidenlerden Ziya Şakir, bir gün, sözü Eşref'ten açıp Jön Türk hareketinin önderlerinden Ahmet Rıza'ya getirerek Neyzen Tevfik'i konuşturdu ve tüm düşüncelerini öğrendi, ardından da ihbar etti. Gözaltına alınan Neyzen, sıkıntı dolu bir sorgulamadan geçirildi. Bu arada, daha önce tam otuz beş kez jurnal edilmiş olduğunu öğrendi. On beş gün sonra da serbest bırakıldı. Serbest kaldıktan sonra kendisini Beyoğlu meyhanelerine attı. Bu esnada Sütlüce Bektaşi Tekkesi'ne devam ederek Şeyh Mümin Baba'dan nasip aldı. Siyasi baskının artmasından sonra yurt dışına gitmeye karar verdi ve 1902 yılında Mısır'a gitti. Neyzen Tevfik'in Mısır'da geçen yıllarına ilişkin olarak gerçekle gerçek olmayanı birbirinden ayırmak neredeyse imkansız. Ama geçimini neyi ile sağladığını ve hicvetmeye devam ettiği biliniyor. Mısır'da bir arkadaşı ile Neyzenler Kahvehanesi açıp işletti. Özbekiye Saz Bahçesi'nde çalarken plak da doldurdu. Jön Türklerle ilişkili, bir dost toplantısında sarhoşlukla tabancasını ateşlediği ve duruşmada yargıca "haksızlık yapıyorsunuz" dediği için altı ay hapse mahkum edildi. Ancak yaptığı itiraz kabul edildiği için bir buçuk ay yattıktan sonra özgürlüğüne kavuştu. Bu arada Feride adlı Lübnanlı bir kadınla iki ay birlikte yaşadı. II. Abdülhamit için yazdığı "Abdülhamid'in Ağzından Bir Nutk-ı Hümayun" adlı hicvini İstanbul Kıraathanesi'nde okuyunca tutuklanmak istendi fakat çevrenin işe karışması ile kurtuldu. "Türk Aydınlarının Mısır Hidivi Hakkındaki Düşünceleridir" başlığı ile gazetelerde yayımlanan yazı nedeniyle hakkında tutuklama kararı verildi. Kurtulmak için de "Kaygusuz Sultan" adlı bektaşi tekkesine sığındı. II. Meşrutiyet'in ilanıyla Mısır'dan ayrıldı ve İzmir'e döndü. Daha sonra da İstanbul'a geçti. Çemberlitaş'ta bir han odasına yerleşen Neyzen Tevfik, seyretmek için gittiği ve Ferah Tiyatrosu'nda sergilenen "Sabah-ı Hürriyet" adlı oyunun İttihat ve Terakki'ce yasaklanması üzerine yaptığı konuşma yüzünden tutuklandı. Ardından kısa bir süre sonra da serbest bırakıldı. Neyzen Tevfik 1910 yılında "sarıklı bir zatın kızı olan Cemile hanımla", kardeşinin ve babasının karşı çıkmasına karşın, annesinin ısrarı ile evlendi ve bir kızı oldu. Ancak yürümeyen evliliği, kızı Leman henüz üç aylıkken kayınbabasının eşini alıp götürmesiyle son buldu. I. Dünya Savaşı yıllarında, Askeri Müze'nin kurucusu Muhtar Paşa'nın emrinde ve Mehterbaşı olarak askerlik yaptı. Düzenle başı hoş olmayan Neyzen Tevfik, herhangi bir meseleden dolayı Muhtar Paşa ile kavga etti ve askerden çıkarıldı. Daha sonra, dönemin Harbiye Nazırı Enver Paşa'nın yalısında Mehter takımının verdiği konseri izleyen Almanya'nın Romanya'daki Kuvvet komutanının ilgisini çekti. Bazı kaynaklarda da onun çağrılısı olarak Romanya'ya gittiği yazılır. Romanya'da piyano eşliğinde konser verdi. 1919 yılında, ilk kitabı "Hiç"i yayınlandı. 1923 yılında Ankara'ya gitti ve kardeşi Şefik Kolaylı'nın yanında 4-5 ay kaldı. Ulusal Kurtuluş Savaşı'nı ve Mustafa Kemal'i yücelten şiirler yazdı bu sırada. 1924 yılında, arkadaşı Hasan Sait Çelebi'nin de yardımları ile yazdıklarını "Azab-ı Mukaddes" adı altında forma forma yayımlamaya kalkıştı ancak girişim başarılı olmadı ve iki formadan sonra noktalandı. 1926 yılında Atatürk'le tanışan Neyzen Tevfik, 1927 yılında sa'ra nöbetleri ve alkol yüzünden artık sık sık gideceği Toptaşı Tımarhanesi ve Zeynep Kamil Hastanesi'nde tedavi görmeye başladı. 1928 yılında, ski dostu Mehmet Akif'i görmek için tekrar Mısır'a gitti ve bir yıla yakın bir süre yanında kaldı. 1930'lu yıllarda, ekonomik destek olsun diye, Vali ve Belediye Reisi Muhiddin Üstündağ'ın girişimi ile Konservatuvar'da görevlendirildi. 1940'lı yıllarda doktoru olduğu kadar dostları da olan Mazhar Osman ve Rahmi Duman'ın aracılığı ve Valiliğin oluru ile Bakırköy Akıl Hastahanesi'nin 21 nolu koğuşu ona ayrıldı. İstediği zaman gelir, yatar, dinlenir ve çıkar giderdi. Rahmi Duman, Neyzen Tevfik'le ilgili şunları yazmış; "Onu yakinen tanımak mazhariyetine 1932'de erdim. O tarihte genç bir asistan olarak Bakırköy Akıl Hastahanesi'ndeki 18 numaralı serviste açmış olduğu şiir ve felsefe kürsüsünün hevesli ve usanmak, yılmak bilmeyen bir talebesi olmuştum." 9 Mart 1946'da, basın yararına düzenlenen bir konserde ney çaldı ve yaptığı taksimlerle izleyicileri büyüledi. 1949 yılında, dostlarından İhsan Ada, Neyzen Tevfik'in eserlerini, onun gözetimi altında, "Azab-ı Mukaddes" adı ile kitaplaştırdı. 1951 yılında "Onu Affettim" adlı bir filmde önemli bir rolde gözüken Neyzen Tevfik, "Ağlayan Şarkı" adlı bir başka filmde ise, Suzan Yakar'la oynadı. 1952 yılında, arkadaşlarının ısrarı ile Şehir Komedi Tiyatrosu'nda jübilesini yaptı. 1930'larda İstanbul Belediye'sinin bağladığı yardım aylığını saymazsak Neyzen'in düzenli bir geliri hiç olmadı. Neyzen Tevfik'in söylenceleşen yaşamı 28 Ocak 1953'de son buldu. Cenaze namazı Beşiktaş'ta Sinan Paşa Camii'nde kılındı. Caminin avlusundan taşan kalabalık; ana caddeleri, kahveleri, yolun karşısında ki Barbaros Bulvarını doldurdu. Memurların, profesörlerin, ileri gelenlerin yanı sıra kılıklarına çeki düzen vermeye çalışmış sarhoşlar, sokak serserileri ve bin bir çeşit insan bir arada uğurladılar Neyzen'i bilinmeyene. Kim bilir belki de hiçlikten hepliğe... Ne hayatı, ne dünyayı, ne de kendisini "hiç" kavramıyla ifade etmek değildi onun yaptığı. O, karşıtlıkların birbirini var ettiği algılayışımızda, var oluş derinliğinin sarhoşluğu içinde arayışını sürdürürken "Hiç" olanı fark etmişti. Para-pul, mal-mülk, şan-şöhret elinin tersiyle ittiği şeylerdendi. Adaletsizliğe, çıkarcılığa, kör inançlara, baskıya, otoriteye, din istismarına sert ve etkili bir üslupla hicivlerinde ve hayatında baş kaldırdı. Boynunda eski yazıyla "Hiç" yazardı.

Ney'in Kısımları Kamış Ney iki ucu açık silindir biçimli bir enstrümandır. Üfleme bölgesinde başpare içerisinde hava sıkıştırılarak ses elde edilir. Sıkışan hava kamışın içerisindeki liflerin oluşturduğu tabii kanalcılara çarparak bir titreşim meydana getirir. Sesin kaliteli çıkabilmesi için kamışın gereğinden fazla kalın çaplı veya ince çaplı olması doğru değildir. Bazı acemi ney üfleyicileri çok kalın kamışların daha iyi ses vereceğini düşünmektedirler. Bu yanlış bir yaklaşımdır. Ney boylarına göre ideal kamış çapları hesaplanmıştır. Bunlar tablo şeklinde verilmektedir. Kamış çapı arttıkça kamış et kalınlığı da artmaktadır. Eğer küçük neylerde çok kalın çaplı kamış kullanılırsa tiz oktavdaki sesler rahat alınamaz. Ney yapımında en çok tercih edilen kamışlar Hatay İli Asi Nehri ve Samandağı Bölgelerinde yetişen kamışlardır. Ülkemiz dışında Nil Nehri ve Suriye'nin bazı bölgelerinde de ney kamışı yetişmektedir. Ney yapılacak kamış binlerce kamış içerisinden özenle seçilerek alınmaktadır. Bu kamışlar Ekim- Kasım aylarında kesilmektedir. Bu aylarda kesilen kamışlar olgunlaşmış ve suyunu almıştır. Kesilecek kamışların düzgün olmasına, kabuklarının sararmış olmasına, boğum aralıklarının 7-8 cm. geçmeyecek şekilde ve birbirlerine eşit uzunluklarda olmasına özen gösterilmeli, kamış israfının önüne geçilmesi adına çok ince ve olgunlaşmamış kamışların kesilmemesi, kamış kesen kişinin mutlaka yanında ölçü götürmesi çok önemlidir. Kamış seçilirken çok kalın etli kamışlar tercih edilmez. Dış yüzeyi canlı, parlak ve lekesiz kamışlar ney yapımı için en makbul kamışlardır. Ney yapılacak kamışların 9 boğum üzerine ölçü oturacak şekilde olması gerekmektedir. Altıncı boğuma 2 Yedinci boğuma 2 ve sekizinci boğuma 2 şeklinde delikler açılır. Kamışlarda boğum aralıklar genellikle kök kısmından yukarıya doğru daralarak gider bu gibi kamışlarda yarıdan yukarıdan ney elde edilebilir. Birde kökten veren kamışlar vardır ki bunlarda kök bölgesinde boğumlar sık ve düzgündür. Bu kamışlar oldukça nitelikli ses verebilirler. Parazvane Neyin alt ve üst tarafına takılan ve çeşitli madenlerden yapılan yüzük biçiminde parçalardır. Et kalınlığı 0,50 mm 'den kalın olmaması gereken parazvanelerin en önemli vazifesi neyin en nazik kısımları olan uç kısımlarını kırılmalara karşı korumaktır. Bu kırılma en çok başpare takılırken olmaktadır. Ayrıca çarpma ve düşme ile de olabilir. Ney başparesi hava kaçırmaması için çok sıkı takılmalıdır. Bu işlem sırasında kamışa mukavemet katan parazvanedir. Buradan hareketle parazvanenin de sıkı ve mukavemetli olması gerekmektedir. Parazvane ayrıca neye bir estetik de katmaktadır. Parazvanenin boyu 1-1,5 cm dir. Sıs haznesi bölümünde kullanılan parazvane boyu çok uzun tutulmamalıdır. Kamışın rezonansının bozulmaması için doğal yapısının elden geldiği kadar muhafaza edilmesi gerekmektedir. Ses tınısını ve kalitesini birinci derecede etkileyen ses haznesi bölümünde uzun metal parça kullanıldığında ney ses niteliğini yitirmektedir. Bu bölümde mümkünse 1 cm geçmeyecek parazvane kullanılmalıdır. Neyin alt kısmında ise 1,5 -2 cm boyunda parazvaneler kullanılabilir. Parazvane yapımında altın, gümüş, alpaka, Pirinç gibi madenler kullanılmaktadır. En çok tavsiye edilen oksitlenme az görülen alpakadır. Başpare Sadece Anadolu neyinde görülen neyin üfleme kısmına konulan parçadır. Fotoğrafını aşağıda verdiğimiz başpare Manda Boynuzundan yapılmıştır. Ayrıca Fildişi, Abanoz ağacı, Şimşir ağacı, Derlin, Fiber gibi malzemelerden yapılabilmektedir. Osmanlı dönemi neylerinde fil dişi başparelere rastlanmaktadır. Ülkemizde manda yetiştiriciliği çok yaygın sayılmamaktadır. Afyon, Samsun, Kastamonu gibi illerde yetiştirilen mandanın süt ve yoğurdu çok kıymetli olduğundan kesimi fazla yapılmamaktadır. Manda boynuzu temin etmek oldukça zor bir durumdur. Tornada işlenmesi de oldukça zahmetli olan manda boynuzundan başpare üretimi giderek azalmaktadır. Bunun yerine yaygın olarak bulunabilen ve işlenmesi oldukça kolay olan "derlin" maddesi tercih edilmektedir. Derlin ses kalitesi açısından da oldukça nitelikli bir maddedir. Sıkıştırılmış sert bir plastik türü olan derlin koku yapmayan yapısıyla oldukça da sağlıklı bir ürün olarak kabul edilmektedir. Silindir kütük şeklinde satılmakta olan derlin tornaya bağlanmakta ve işlemede çok büyük kolaylık sağlamaktadır. Bazı ney yapımcıları tarafından Fiber kullanılmaktadır. Bu malzeme koku yapması ve kanserojen olmasından ötürü pek tercih edilmediği gözlenmektedir. Turistik neylerde çeşitli ağaçlardan başpare yapılmaktadır. Şimşir en çok tercih edilenidir. Başpare de belli formlar kullanılmaktadır. Kimi ustalar iç açkısını düz tercih ederken, kimileri de iç kısmını 1-1.5-2 mm girintili yapmaktadırlar. Başparenin neyin ses haznesine giren kısmı hafif konik yapılmaktadır. Koniklik neyin çatlaması riskini azaltmaktadır. Ses haznesine giren kısımda et kalınlığı 1 mm geçmemelidir. Başpare ölçüleri aşağıda verilmektedir.

Itri yazdı:Ney'in Tarihçesi NEY SÖZCÜĞÜNÜN ETİMOLOJİSİ VE NEY'İN TARİHÇESİ Sümerce' den Farsça' ya geçen " na " veya " nay ", kamış, kargı anlamlarına da gelen bu çalgının en eski adıdır. Arap toplumunda üflemeli çalgıların hemen tümü için kullanılan " mizmar " sözcüğü, ney için de kullanılmıştır. Türkçe' de ise hemen her zaman " ney " olarak anılmıştır. Çeşitli Avrupa ülkelerinde de benzer adlarla adlandırılmıştır. Farsça çalan, icra eden anlamına gelen " zeden " sözcüğünden takılanarak oluşturulan " neyzeden " bozularak, ney icracısı anlamında günümüzde de kullanılan " neyzen " e dönüşmüştür. Aynı anlamda Arapça kurallarına göre oluşturulan " nayi " sözcüğü de kullanılmıştır. Sümer toplumunda MÖ 5000 yıllarından itibaren kullanıldığı sanılan bu çalgıya ait elimizdeki en eski bulgu, MÖ 2800-3000 yıllarından kalan bugün Amerika'da Phledelphia Üniversitesi Müzesi' nde sergilenen neydir. Çalgının o dönemlerde de dinsel törenlerde kullanıldığı sanılmaktadır. Assomption rahiplerinden Thibaut' un "esrarengiz, cezbedici, tatlı ve ahenkli bir ses" diye tanımladığı ve şu şekilde şiirleştirdiği ney sadası, her dönemde insanları derinden etkilemiş, özellikle dinsel duyguları çağrıştırmıştır: " Kamışların üzerinden geçerken, Kuşları uyandırmaya korkan tatlı bir meltemin kanat çırpınışları". Sadasından gelen bu özellik neyi, ilişkide bulunduğu her toplumda önemli bir çalgı haline getirmiştir. Türklerin İslamiyeti kabul ile birlikte kullanmaya başladıkları ney, Xlll. yüzyıldan itibaren İslam tasavvufunun sembolü haline gelmiştir. Bunda bu yüzyılda yaşamış büyük mutasavvıf, filozof, şair ve veli Mevlana Celaleddin-i Rumi 'nin rolü büyüktür. XV. yüzyılda yaşamış bir gezgin olan Hoca Gıyaseddin Nakkaş' ın seyahatnamesinde kendilerine mahsus bir nota yazısı geliştirip kullandıklarını da bildiğimiz Hıtay Türkleri' nin hakanlık sarayında gördükleri oldukça ilginçtir: " Sadinfu şehrindeki hakanlık sarayının önünde üçyüzbin kadar kadın ve erkek toplanmıştı. İkibin kadar sazende sazlarını aynı sese düzenleyip , hep bir ağızdan hakana dua ettiler. Köslerin iki yanlarında kemençe, ney, musikar ve diğer sazlarla hanendeler oturmuşlardı. Neyzenlerin bazıları neyi bilindiği üzere çalıp, bazıları ortasındaki deliklerden üflüyorlardı." Musikide çok ileri gittikleri bilinen Hıtay Türkleri' nin neyi, Orta Asya' da eskiden beri kullandıkları ve hatta onu tıpkı bir yan flüt gibi de üfledikleri anlaşılmaktadır. Tarihte Nay-ı Türki, Hoş Nay , Kurre Nay gibi adlarla anılan bugün yapısını ve özelliklerini tam olarak bilemediğimiz ney adından türemiş pek çok çalgı bulunmaktadır. Ancak birer meydan sazı olarak kullanılan bu çalgıların bugünkü formundan çok farklı olduğunu sanıyoruz. NEY' İN TÜRK TASAVVUF DÜŞÜNCESİ' NDEKİ YERİ Türklerin İslamlaşma süreci X. yüzyılda başlamıştı. İslamiyet ile birlikte zaten toplumda var olan mistik düşünce ve anlayış islami bir kimliğe bürünerek, Türk tasavvuf anlayışının temellerini oluşturdu. Hoca Ahmet Yesevi, Hacı Bektaş-ı Veli ve Mevlana Celaleddin-i Rumi bu anlayışın Türk toplum hayatına yerleşmesini sağlamışlardı. Türklerin İslamiyetten önceki dinleri olan Şamanizm, Animizm ve Totemizmde de musikinin çok önemli rolü vardı. Bu dinlerin tümünde törenler müzik eşliğinde yapılırdı. Örneğin çoğunlukla hakim olan Şamanizmde kam, baksı veya şaman denilen din adamları ellerinde kopuz ile dolaşır, dini mesajlarını musiki yardımıyla iletirlerdi. İslamiyette de musikiye karşı bir cephe mevcut değildir. İslam Peygamberi Hz. Muhammed, Kuran' ın güzel sesle ve kaideye müstenid ahenkle okunmasını öğütlemiştir. Tecvid ve Kıraat işte bu rağbetin sonucunda doğmuştur ve musiki ile yakın ilişkileri vardır. Türklerin dini hayatlarında musiki her zaman yer almıştır. Özellikle tekke hayatında, ayin ve diğer dini törenlerde musikinin rolü büyükse de bir çok tarikatin törenlerinde telli çalgıların yer almasına cevaz verilmemiştir. Ancak hemen hemen bütün tarikatlerin törenlerinde bendir ile birlikte ney yer almıştır. Bilhassa Mevlevilikte neyin önemi çok büyüktür. Hz. Mevlana Mesnevi' sine şu sözlerle başlamıştır: " Bişnev ez ney çün hikayet mi küned Ez cüdayiha şikayet mi küned Gez neyistan ta mera bübride end Ez nefirem merd ü zen nalide end Sine hahem şerha şerha ez firak Ta beguyem şerh-i derd-i iştiyak " " Dinle neyden, zira o birşeyler anlatmada Ayrılıklardan şikayet etmededir. Ney der ki: Beni kamışlıktan kopardıklarından beri, İniltim kadın - erkek herkesi ağlattı. Ayrılık bağrımı delik deşik eylesin, Ta ki aşk derdini anlatabileyim." Hz. Mevlana' ya göre musiki Allah' ın lisanıdır. Yüce yaratıcı Bezm-i Elest' te ruhlara musiki ile seslenmiştir. Bu sebepten hangi milletten, hangi dilden olurlarsa olsunlar, insanlar musiki ile aynı duyguları paylaşabilirler. Hiçbir sanat insan ruhuna musiki kadar doğrudan doğruya ve içinden kavrayacak şekilde nüfuz edemez. Musiki, son derece değerli bir manevi temizlenme, ferahlama ve yücelme vasıtasıdır. Ruhu kir ve paslardan temizlediği gibi, ona batmış olan dikenleri de ayıklayarak tedavi eder. Musiki ile temizlenmeyen ruh yükselemez, aksine yerdeki bayağı ihtiraslara bulaşarak kirlenir ve körelir. Gerçek musiki insana hayvani hisleri hatırlatmak şöyle dursun, ona "sonsuz varlık" ı hissettirir, sezdirir. Bu sezgiyle onu O' na yaklaştırır ve nihayet ulaştırır. Bunda en etkili ses ise ney sadasıdır. Hz. Mevlana' nın fesefesinde ney, "insan-ı kamil" in sembolüdür ve aşk derdini anlatmadadır. Benzi sararmış, içi boşalmış, bağrı dağlanarak delikler açılmış, ancak Yüce Yaratıcı' nın üflediği nefesle hayat bulan, tıpkı insan gibi geldiği yere özlem duyan ve delik deşik olmuş sinesinden çıkan feryad ve iniltileri ile insanlara sırlar fısıldayan bir dosttur. Bu sebeple ney, mevlevilerce kutsanmış ve " nay-ı şerif " diye anılmıştır. " Ney hadis-i rah-ı pür hun miküned Kıssaha-yı ışk-ı Mecnun miküned " " Ney, kanla dolu bir yoldan bahsetmede, Mecnun' un aşkından hikayeler anlatmadadır." " Ateş-i ışkest ke'ender ney fütad Cuşiş-i ışkest ke'ender mey fütad " " Aşk ateşi ki neyin içine düşmüştür, Aşk coşkunluğu ki meyin içine düşmüştür." " Hem çü ney zehri vü tiryaki ki did Hem çü ney demsaz ü müştaki ki did " " Ney gibi hem zehir, hem panzehir, Ney gibi hem hemdem, hem müştakı kim gördü? " ITRİ www.neyuretim.com ANKARANEY Kargı mıydı, kamış mıydı, neydi o Her makama aşina bir şeydi o Nefha nefha dem çekip; zevk-i saba Nağmesiyle geldi, cana değdi o Silk-i uşşaka girip hem verdi can Came-i nur-i Hüseyn'i giydi o Savtına anın ferahfeza derim Aşıkana menba'-ı heyheydi o Musiki iklimine hakim idi Şüphesiz akran içinde beydi o Yok nasıl beydi efendim şah idi Hamil-i esrar-ı Rabb-i Hayy'dı o Nefha-yi Davud'da bolahenk ile Tenlere, hem canlara mayeydi o Ruh-i Mansur'dan "Enel Hak" gu olup Kainatı mest eden bir meydi o Tab'ı müstahsen olan sami'lerin Ahterinde parlayan haleydi o Safha-yi ervah-ı uşşaka bütün Hüsn-i aşk'ı nakşeden hameydi o Zevk-i derd-i aşkı ifşa eyleyen Bir İlahi nağme vü naleydi o Dildeki mana ve zevk ekbarına Kudretin bahş ettiği cameydi o Kevser-i irfan-ı Mevlana ile Doldurulmuş manevi kaseydi o Bir kamıştı sureta amma Aziz Alem-i manaya mazhar neydi o Kenzi ITRİ www.neyuretim.com Bu mesaja eklenen dosyaları görüntülemek için gerekli izinlere sahip değilsiniz.

Hz. Mevlana Hz. Mevlana'nın Hayatı Mevlana 30 Eylül 1207 yılında bugün Afganistan sınırları içerisinde yer alan Horasan Ülkesi'nin Belh şehrinde doğmuştur. Mevlana'nın babası Belh Şehrinin ileri gelenlerinden olup, sağlığında "Bilginlerin Sultanı" ünvanını almış olan Hüseyin Hatibi oğlu Bahaeddin Veled'tir. Annesi ise Belh Emiri Rükneddin'in kızı Mümine Hatun'dur. Sultanü'I-Ulema Bahaeddin Veled, bazı siyasi olaylar ve yaklaşmakta olan Moğol istilası nedeniyle Belh'den ayrılmak zorunda kalmıştır. Sultanü'I-Ulema 1212 veya 1213 yılllarında aile fertleri ve yakın dostları ile birlikte Belh'den ayrıldı. Sultanü'I-Ulema'nın ilk durağı Nişabur olmuştur. Nişabur şehrinde tanınmış mutasavvıf Feridüddin Attar ile de karşılaştılar. Mevlana burada küçük yaşına rağmen Feridüddin Attar'ın ilgisini çekmiş ve takdirlerini kazanmıştır. Sultanü'I Ulema Nişabur'dan Bağdat'a ve daha sonra Kufe yolu ile Ka'be'ye hareket etti. Hac farizasını yerine getirdikten sonra, dönüşte Şam'a uğradı. Şam'dan sonra Malatya, Erzincan, Sivas, Kayseri, Niğde yolu ile Larende'ye geldiler. Karaman'da Subaşı Emir Musa'nın yaptırdıkları medreseye yerleştiler. 1222 yılında Karaman'a gelen Sultanü'/-Ulema ve ailesi burada 7 yıl kaldılar. Mevlana 1225 yılında Şerefeddin Lala'nın kızı Gevher Hatun ile Karaman'da evlendi. Bu evlilikten Mevlana'nın Sultan Veled ve Alaeddin Çelebi adlı iki oğlu oldu. Yıllar sonra Gevher Hatun'u kaybeden Mevlana bir çocuklu dul olan Kerra Hatun ile ikinci evliliğini yaptı. Mevlana'nın bu evlilikten de Muzaffereddin ve Emir Alim Çelebi adlı iki oğlu ile Melike Hatun adlı bir kızı dünyaya geldi. Bu yıllarda Anadolunun büyük bir kısmı Selçuklu Devleti'nin egemenliği altında idi. Konya'da bu devletin baş şehri idi. Konya sanat eserleri ile donatılmış, ilim adamları ve sanatkarlarla dolup taşmıştı. Kısaca Selçuklu Devleti en parlak devrini yaşıyordu ve Devletin hükümdarı Alaeddin Keykubad idi. Alaeddin Keykubad Sultanü'I-Ulema Bahaeddin Veled'i Karaman'dan Konya'ya davet etti ve Konya'ya yerleşmesini istedi. Bahaeddin Veled Sultanın davetini kabul etti ve Konya'ya 3 Mayıs 1228 yılında ailesi ve dostları ile geldiler. Sultan Alaeddin kendilerini muhteşem bir törenle karşıladı ve Altunapa Medresesi'ni ikametlerine tahsis ettiler. Sultanü'l-Ulema 12 Ocak 1231 yılında Konya'da vefat etti. Mezar yeri olarak, Selçuklu SarayınınGül Bahçesi seçildi. Halen müze olarak kullanılan Mevlana Dergahı'ndaki bugünkü yerine defnolundu. Sultanü'I-Ulema ölünce, talebeleri ve müridleri bu defa Mevlana'nın çevresinde toplandılar. Mevlana'yı babasının tek varisi olarak gördüler. Gerçekten de Mevlana büyük bir ilim ve din bilgini olmuş, İplikçi Medresesi'nde vaazlar veriyordu. Vaazları kendisini dinlemeye gelenlerle dolup taşıyordu. Mevlana 15 Kasım 1244 yılında Şems-i Tebrizi ile karşılaştı. Mevlana Şems'de "mutlak kemalin varlığını" cemalinde de "Tanrı nurlarını" görmüştü. Ancak beraberlikleri uzun sürmedi. Şems aniden öldü. Mevlana Şems'in ölümünden sonra uzun yıllar inzivaya çekildi. Daha sonraki yıllarda Selahaddin Zerkubi ve Hüsameddin Çelebi, Şems-i Tebrizi'nin yerini doldurmaya çalıştılar. Yaşamını "Hamdım, piştim, yandım" sözleri ile özetleyen Mevlana 17 Aralık 1273 Pazar günü Hakk' ın rahmetine kavuştu. Mevlana'nın cenaze namazını Mevlana'nın vasiyeti üzerine Sadreddin Konevi kıldıracaktı. Ancak Sadreddin Konevi çok sevdiği Mevlana'yı kaybetmeye dayanamayıp cenazede bayıldı. Bunun üzerine, Mevlana'nın cenaze namazını Kadı Sıraceddin kıldırdı. Mevlana ölüm gününü yeniden doğuş günü olarak kabul ediyordu. O öldüğü zaman sevdiğine yani Allah'ına kavuşacaktı. Onun için Mevlana ölüm gününe düğün günü veya gelin gecesi manasına gelen "Şeb-i Arus" diyordu ve dostlarına ölümünün ardından ah-ah, vah-vah edip ağlamayın diyerek vasiyet ediyordu. "Ölümümüzden sonra mezarımızı yerde aramayınız! Bizim mezarımız ariflerin gönüllerindedir"

NAYİ OSMAN DEDE (1642,1647?-1729) Nayi Osman Dede Nayi Osman Dede'nin do?um tarihi kesin olarak belli de?ildir. Bu tarihin 1642-1647 yyllary arasyndaki bir tarih oldu?u tahmin edilmektedir. Bazy kaynaklar Gelibolu'lu oldu?unu, küçük ya?ynda Ystabul'a geldi?ini bildiriyorsa da hakkynda bilgi veren kaynaklaryn ço?u Ystanbul'lu oldu?unu ve Vefa semtinde do?du?unu söylüyor. Babasy Süleymaniye Darü??ifasy reis'ül-hüddamy Süleyman Efendi'dir. Tuhfe-i Hattatyn yazary Mustakim-zade Sadeddin Efendi babasy hakkynda bilgi vererek "Bir pir-i sahib nefes ve hezar bimar-y bihu?a devares olmu?, Haccü'l harameyn bir zat-y?erif idi" diyor. Osman Dede, çok genç ya?yndan itibaren güzel sanatlaryn musiki, ?iir ve hat sanaty gibi kollarynda çaly?maya ba?lady. Bu u?ra?ynyn sonucu olarak 1672 yylynda, Galata Mevlevihanesi?eyhi Gavsi Dede'nin hizmetine girerek mevlevi oldu. Gavsi Dede, XVII. yüzyylyn yeti?dirdi?i de?erli ilim ve sanat adamlaryndandy. ?iir ve hat sanatyny iyi bilen, mensubu bulundu?u tarikatyn gerektirdi?i bilgileri nefsinde toplayan bir kimseydi. Osman Dede bu mevlevihaneye girdikten sonra, ?eyhinin dizinin dibinde yeti?ti ve bu yeti?mede bu kültür adamynyn büyük etkisi oldu. Bir yandan Arapça ve Farsça ö?renirken ney üflemeye ve tasavvufa çaly?yyor, güzel yazy yazmayy ö?reniyordu. Ney üflemesini üç yyllyk "Çile" süresi içinde geli?tirdi?i söylenir. Söylentiye göre bir gün Gavsi Dede'ye Halil Efendi adynda bir dostu ziyarete gelmi?. Bir süre sohbetten sonra her ikisinin de cany ney dinlemek istemi?. O gün de usta neyzenlerden dergahta hiç kimse yokmu?. O syralarda çok genç ve emekleme döneminde bulunan Osman Dede'ye ney çaldyrtmy?lar. Bütün acemili?ine ra?men genç sanatkardaki kabiliyeti sezen Halil Efendi, bu genç delikanlynyn ileride neyzenba?y olabilece?ini Gavsi Dede'ye söyleyerek takdirlerini belirtmi?. Gerçekten de Osman Dede sanatkar ki?ili?ini i?leyip geli?tirdi;sazynda eri?ilmez bir virtüöziteye ula?arak Galata Mevlevihanesi'nde on sekiz yyl neyzenba?ylyk yapty. Bu arada Gavsi Dede'nin kyzy ile evlendi. Kayynbabasynyn ölümü üzerine 1697 yylynda mevlevihanenin?eyhli?ine getirildi. Bu makamda otuz üç yyl kaldyktan sonra 1729 yylynda öldü ve tekkenin mezarly?yna defnedildi. Yerine o?lu Syrri Abdülbaki Dede?eyh olmu?tur. XIX. yüzyylyn ünlü bilgin ve musiki?inaslaryndan Ali Nutki Dede, Nasyr Abdülbaki Dede, Abdürrahim Künhi Dede, Osman Dede'nin kyzy Saide hanymdan torunlarydyr. Bu büyük din ve sanat adamy iyilik seven, ne?eli, güzel konu?an, kimseyi incitmeyen, herkesi kendine ba?layan bir kimseymi?. Ça?ynyn usta hattatlaryndandy. Sülüs ve nesih türü yazyyy Nefes-zade Ysmail Efendi'den, taliyk türü yazyyy ise kayynbabasy Gavsi Dede'den ö?rendi. En çok taliyk yazmada ba?aryly oldu?u söylenir. Bir?air olarak o dönemin?iir anlayy?y çerçevesinde güzel örnekler vermi?tir. Tasavvufi gazelleri, mesnevi?eklinde yazdy?y miraciye'si, a?ykhane?iirleri, na'tleri, Hazreti Muhammed'in mucizelerini anlatan?iir?eklinde yazdy?y bir eserinden ba?ka bazy nazireleri vardyr. ?iirlerinde "Nayi"mahlasyny kullanan Osman Dede'nin Ravzatü'l-Ycaz ile Miraciye'si göz önünde tutulursa, iyi bir tasavvuf?airi oldu?u sonucuna varylyr. Ney üflemedeki ustaly?y, o günden bugüne kadar "Kutb-, Nayi" syfaty ile anylmasy, neyzenba?y olmasy ve bu görevi onsekiz yyl ba?ary ile sürdürmesi ile belgelenmi?tir. Musiki?inasly?yna gelince eserlerindeki ifade kudreti, sa?lamlyk ve dahiyane sentezler bu sanaty ne derece bildi?ini anlatmaya yeterlidir. Musikinin sadece teknik yönü ile de?il eski Edvar kitaplaryny inceleyen, nazariyat ile u?ra?an bir sanatkardyr. Bu sanat dalynda notasyzly?yn nelere mal oldu?unu görüp anlayarak bir de nota yazysy bulmu?tur. Musiki ö?renim yyllarynyn ilk dönemlerine ait güzel bir hikaye anlatylyr:Mevlevihanede "Çile" doldurdu?u yyllarda, ney ö?reniminin ba?langycynda "Dem Çekme" denemeleri yaparken çykardy?y seslerin güzelli?i her nasylsa padi?ahyn kula?yna ula?my?. Genç dervi?, ?eyhinden izin alynarak saraya getirilmi?. Musiki üstadlarynyn da bulundu?u bu mecliste padi?ah, Osman Dede'nin u??ak makamyndan bir taksim etmesini emretmi?. O zamanlar musikiyi ve bu sanatyn inceliklerini henüz iyi bilmedi?inden, ney'i rastgele üfleme?e ve tatly na?meler çykartma?a ba?lamy?. Bu ba?ary oarda bulunan musiki?inaslary hayrete dü?ürmü?. Padi?ah "Dedem bunun pe?revi yok mudur?"deyince, "Eyvallah" diye çalma?a koyulmu?. Padi?ahyn "Dervi?, bu pe?revin ady nedir?" sorusuna da "Gül Devri padi?ahym"kar?yly?yny vermi?. Eserin ady böylece kalmy?. Rast makamyndaki bu pe?revin ayinlerde çalynmasy mevlevihanelerde gelenek halini almy?tyr. Eserleri: 1-Mevlevi Ayinleri:Rast, Hicaz, U??ak ve Çargah makamlaryndan bestelemi? oldu?u dört mevlevi ayini ba?ly ba?yna birer sanat olayydyr. Bunlardan hicaz makamyndaki ayinin tamamy unutulmu?ken, Edirneli bir dervi?in hafyzasyndan, birinci ve ikinci selam'yn tamamy, üçüncü selam'yn bir bölümü tesbit edilmi?tir. 2-Rabt-y Tabiat-y Musiki:Bir Edvar kitabydyr;musiki ile ilgili eserlerden söz eder. ?iir?eklinde ve Farsça yazylmy?tyr. 3-Miraciye:Türk Musikisi'nde?aheser bir beste örne?idir. Segah, Müstear, Dügah, Neva ve Hüseyni makamlarynda be? bölüm olarak bestelenmi?, her bölümün ba?y tev?ihlerle süslenmi?tir. Ancak, Neva bölümünün on sekiz mysraynyn bestesi unutulmu?tur. Miraciye'nin sözleri eksiksiz bir?ekilde derlenerek, 1895 yylynda Maarif Nezareti Evrak Müdürü Ali Galip Bey tarafyndan bastyrylmy?tyr. 4-Gazeller, nazireler, na'tlar 5-Türk Musikisi'nde kullanylan perdelerin ba? harflerini alarak Arap alfabesine dayaly bir nota yazysy bulmu? ve bu konu ile ilgili bir kitap yazmy?tyr. Bu eserin iki müshasy yakyn zamanlara kadar Yenikapy Mevlevihanesi'nde iken sonradan kayboldu?undan geni? bir bilgi elde edilememi?tir. 6-Saz Eserleri:Osman Dede klasik musikimizde önemli bir saz eseri bestekarydyr. Eserleri yeni musiki ö?renenler, hele ney çalma?a çaly?anlar için ö?retici özelliktedir. Bu eserler kendisinden sonra gelen bestekarlara örnek olmu?tur. Hem dini hem de din dy?y musikimize birbirinden de?erli eserler kazandyran bu büyük insany saygyyla ve rahmetle anyyoruz. . . Kaynak:Türk Musikisi Tarihi Merhum Dr. M. Nazmi ÖZALP

Ney Yapımı Ney yapımında kullanılan en iyi kamış Hatay İli 'nde yetişmekte olan kamıştır. Hatay kamışında boğumlar sık ve düzgün, kamış et kalınlığı nitelikli bir tını vermektedir. Ney kamışları Kasım -Aralık aylarında toplanmaktadır. Toplanan kamışlar ilk kurutma işlemi için kabukları temizlenip havalandırılır. Daha sonra ikin kurutma işlemi gerçekleştirilir. Ney yapılacak kamışın üzerinden en az bir yaz geçmelidir. Eğri kamışlar düzeltilir. İki çeşit ney açma yöntemi vardır. Klasik açkı ve kaydırma yöntemiyle açkı. Neyin içi boşaltıldıktan sonra ölçülere göre delikler açılır. Parazvane takılır. Başpare bindirilir. Akordu kontrol edilen ney artık üflenmeye hazırdır. Başpare yapımında Manda boynuzu, Fil dişi, Derlin, Fiber gibi malzemelr kullanılmaktadır. Turistik amaçlı neylerde Şimşir, abanoz ağacı gibi ağaçlardan başpare kullanılabilmektedir. Neyler düzenli olarak yağlanmalıdır. Yağ bakımı "Ney Bakımı" adlı bölümde genişçe anlatılmaktadır. Ney çeşitleri bölümünde ney boyları verilmektedir

NEYZEN MÜZİK Ney üretim merkezi ve ney kursları www.neyuretim.com ANKARA

Ney Bakımı Doğal malzeme olan kamıştan yapılan neyin can damarı yağ bakımıdır. Yağ bakımı için uygun yağlar susam, badem, parafin, fındık, zeytin yağı gibi yapılardır. Adım Adım Yağ Bakımı: 1. Neyinize uygun çapta bir yağlama tankı oluşturun 2. Neyinizi başparesini çıkarmadan tankın içerisinde en az 6 saat bekletin 3. Neyinizi çıkartın ve yapış yapış olmasını önlemek için dışındaki yğun yağı sıyırın 4. Neyinizi uygun bir bezle sildikten sonra süzdürmek için bir kabın içerisine yerleştirin. Ses haznesinin sürekli yağlı ve nemli olması gerekmektedir. Ses haznesine yağ gelmesini sağlayabilmek için neyinizi baş aşağı süzdürebilirsiniz. 5. Neyi silerken ses haznesinin içini kağıt mendil gibi malzemelerle kesinlikle silmeyin çünkü ses haznesinin altında plaka oluşturabilir ve ses niteliğini bozabilir 6. Üflemeden kaynaklanan tükrükle ses haznesinin içinin kararması normaldir. Bunun için kendi başınıza ses hanesi içerisinde işlem yapmayınız. 7. Neyinizin güzel kokması için ses haznesinin içerisine gül yağı, karanfil, zambak gibi hoşunuza giden yağlardan 3-5 damla damlatabilirsiniz. 8. Artık neyiniz üflenmeye hazır. Not: Yağlama işlemi yazın haftada en az iki kışın bir olmak üzere en az 6 ay boyunca yapılmalıdır. Yağlama tankı tarafımızdan üretilmektedir. Yağ temin edilmektedir.

Neyzen Tevfik 24 Mart 1879'da Bodrum'da do&eth;an Neyzen Tevfik'in as&yacute;l ad&yacute; Tevfik Kolayl&yacute;'d&yacute;r. Babas&yacute;n&yacute;n memleketi Bafra'n&yacute;n Kolay nahiyesi oldu&eth;u için soyad&yacute; kanunuyla "Kolayl&yacute;" soyad&yacute;n&yacute; alm&yacute;&thorn;. Babas&yacute; Rü&thorn;tiye Mektebi muallimi Hasan Fehmi Bey, Annesi Emine Han&yacute;m'd&yacute;r. Kendine özgü yergileri ve ya&thorn;am biçimiyle ad&yacute;n&yacute; duyuran Neyzen Tevfik, babas&yacute;n&yacute;n görevli bulundu&eth;u Urla kasabas&yacute;nda, usta bir neyzen olan Berber Kaz&yacute;m'la tan&yacute;&thorn;t&yacute; ve ondan ney dersleri almaya ba&thorn;lad&yacute;. Ayn&yacute; günlerde de, ilk sar'a nöbetini geçirdi. Bu arada okulu b&yacute;rakan Neyzan Tevfik'i babas&yacute; yat&yacute;l&yacute; olarak "&Yacute;zmir &Yacute;dadisi"ne yazd&yacute;rd&yacute;. Ancak sar'a nöbetlerinin yeniden ba&thorn;lamas&yacute; üzerine okulu tamamen b&yacute;rakt&yacute;. Ney'e duydu&eth;u derin sevgiyle &Yacute;zmir Mevlevihanesi'ne girdi. Neyzen Tevfik, burada Tokadizade &THORN;ekip, Tevfik Nevzat, Ruhi Baba, ve &THORN;air E&thorn;ref gibi pek çok ünlü isimle ile tan&yacute;&thorn;t&yacute; ve onlardan Türkçe'nin yan&yacute; s&yacute;ra Arapça ve Farsça dersleri ald&yacute;. &THORN;air E&thorn;ref, yaln&yacute;zca dostu ve hocas&yacute; olarak kalmayarak ona hicvin kap&yacute;lar&yacute;n&yacute; da açt&yacute;. &Yacute;lk &thorn;iiri bu günlerde, 13 Mart 1898'de "Muktebes" dergisinde yay&yacute;mland&yacute;. 1898 y&yacute;l&yacute;nda, babas&yacute; medrese ö&eth;renimi için Neyzen'i &Yacute;stanbul'a gönderdi ve Fethiye Medresesi'ne yerle&thorn;tirdi. Ama Neyzen Tevfik, zaman&yacute;n&yacute; daha çok Galata ve Yenikap&yacute; Mevlevihanelerinde geçirdi. Bu arada Mehmet Akif Ersoy'la tan&yacute;&thorn;t&yacute; ve Mehmet Akif, dönemin seçkin müzisyen ve edebiyatç&yacute;lar&yacute; ile tan&yacute;&thorn;mas&yacute;n&yacute; sa&eth;lad&yacute;. 1901 y&yacute;l&yacute;nda, medrese giyimi olan cüppe ve &thorn;alvar yerine Akif'in verdi&eth;i setre pantolonu giymesi, ak&thorn;amlar&yacute; medrese d&yacute;&thorn;&yacute;nda kalmas&yacute; ileri-geri konu&thorn;malara yol aç&yacute;nca, Fethiye Medresesi'nden ayr&yacute;ld&yacute;. Önce Fatih'teki &THORN;ekerci Han&yacute;'na, sonra da Çukurçe&thorn;me'deki Ali Bey Han&yacute;'na yerle&thorn;ti. Bu arada babas&yacute;n&yacute; tan&yacute;yan ve daha sonra &THORN;eyhülislam da olan Musa Kaz&yacute;m Efendi onu kendi derslerine kabul etti. Onun sayesinde Neyzen Tevfik, Ahmet Mithat Efendi, Muallim Naci, &THORN;air &THORN;eyh Vasfi gibi edebiyatç&yacute;larla tan&yacute;&thorn;t&yacute;. Mehmet Akif'le dostlu&eth;u süren Neyzen, Mehmet Akif'e ney ö&eth;retti; Mehmet Akif de Neyzen'e Arapça, Farsça ve Frans&yacute;zca ö&eth;retti. Dost çevresi içinde art&yacute;k &Yacute;bnülemin Mahmut Kemal, Tevfik Fikret, U&thorn;akizade Halit Ziya, Ahmet Rasim, Tanburi Cemil, Hac&yacute; Arif Bey, Yunus Nadi de vard&yacute;. 1900 y&yacute;l&yacute;nda, gramofon ticaretini ilk yapanlardan Gülistan Plak Ma&eth;azas&yacute; sahibi Haf&yacute;z A&thorn;ir Bey'le bir plak doldurma giri&thorn;imi oldu. Neyzen a&thorn;&yacute;r&yacute; içkili oldu&eth;u için güçlükle doldurulan plaklar yine de bas&yacute;l&yacute;p piyasaya verildi. 1949'da yay&yacute;mlanan Azab-&yacute; Mukaddes'e yazd&yacute;&eth;&yacute; önsözde belirtti&eth;ine göre, "yüze yak&yacute;n plak" doldurmu&thorn;tur. Öte yandan istibdata kar&thorn;&yacute; olan gençlerle Sirkecideki &Yacute;stasyon Gazinosu ve Güne&thorn; K&yacute;raathanesi'nde bir araya gelir; yurt sorunlar&yacute;na ili&thorn;kin ve istibdat kar&thorn;&yacute;t&yacute; konu&thorn;malar yaparlard&yacute;. Güne&thorn; K&yacute;raathanesi'ne gelip gidenlerden Ziya &THORN;akir, bir gün, sözü E&thorn;ref'ten aç&yacute;p Jön Türk hareketinin önderlerinden Ahmet R&yacute;za'ya getirerek Neyzen Tevfik'i konu&thorn;turdu ve tüm dü&thorn;üncelerini ö&eth;rendi, ard&yacute;ndan da ihbar etti. Gözalt&yacute;na al&yacute;nan Neyzen, s&yacute;k&yacute;nt&yacute; dolu bir sorgulamadan geçirildi. Bu arada, daha önce tam otuz be&thorn; kez jurnal edilmi&thorn; oldu&eth;unu ö&eth;rendi. On be&thorn; gün sonra da serbest b&yacute;rak&yacute;ld&yacute;. Serbest kald&yacute;ktan sonra kendisini Beyo&eth;lu meyhanelerine att&yacute;. Bu esnada Sütlüce Bekta&thorn;i Tekkesi'ne devam ederek &THORN;eyh Mümin Baba'dan nasip ald&yacute;. Siyasi bask&yacute;n&yacute;n artmas&yacute;ndan sonra yurt d&yacute;&thorn;&yacute;na gitmeye karar verdi ve 1902 y&yacute;l&yacute;nda M&yacute;s&yacute;r'a gitti. Neyzen Tevfik'in M&yacute;s&yacute;r'da geçen y&yacute;llar&yacute;na ili&thorn;kin olarak gerçekle gerçek olmayan&yacute; birbirinden ay&yacute;rmak neredeyse imkans&yacute;z. Ama geçimini neyi ile sa&eth;lad&yacute;&eth;&yacute;n&yacute; ve hicvetmeye devam etti&eth;i biliniyor. M&yacute;s&yacute;r'da bir arkada&thorn;&yacute; ile Neyzenler Kahvehanesi aç&yacute;p i&thorn;letti. Özbekiye Saz Bahçesi'nde çalarken plak da doldurdu. Jön Türklerle ili&thorn;kili, bir dost toplant&yacute;s&yacute;nda sarho&thorn;lukla tabancas&yacute;n&yacute; ate&thorn;ledi&eth;i ve duru&thorn;mada yarg&yacute;ca "haks&yacute;zl&yacute;k yap&yacute;yorsunuz" dedi&eth;i için alt&yacute; ay hapse mahkum edildi. Ancak yapt&yacute;&eth;&yacute; itiraz kabul edildi&eth;i için bir buçuk ay yatt&yacute;ktan sonra özgürlü&eth;üne kavu&thorn;tu. Bu arada Feride adl&yacute; Lübnanl&yacute; bir kad&yacute;nla iki ay birlikte ya&thorn;ad&yacute;. II. Abdülhamit için yazd&yacute;&eth;&yacute; "Abdülhamid'in A&eth;z&yacute;ndan Bir Nutk-&yacute; Hümayun" adl&yacute; hicvini &Yacute;stanbul K&yacute;raathanesi'nde okuyunca tutuklanmak istendi fakat çevrenin i&thorn;e kar&yacute;&thorn;mas&yacute; ile kurtuldu. "Türk Ayd&yacute;nlar&yacute;n&yacute;n M&yacute;s&yacute;r Hidivi Hakk&yacute;ndaki Dü&thorn;ünceleridir" ba&thorn;l&yacute;&eth;&yacute; ile gazetelerde yay&yacute;mlanan yaz&yacute; nedeniyle hakk&yacute;nda tutuklama karar&yacute; verildi. Kurtulmak için de "Kaygusuz Sultan" adl&yacute; bekta&thorn;i tekkesine s&yacute;&eth;&yacute;nd&yacute;. II. Me&thorn;rutiyet'in ilan&yacute;yla M&yacute;s&yacute;r'dan ayr&yacute;ld&yacute; ve &Yacute;zmir'e döndü. Daha sonra da &Yacute;stanbul'a geçti. Çemberlita&thorn;'ta bir han odas&yacute;na yerle&thorn;en Neyzen Tevfik, seyretmek için gitti&eth;i ve Ferah Tiyatrosu'nda sergilenen "Sabah-&yacute; Hürriyet" adl&yacute; oyunun &Yacute;ttihat ve Terakki'ce yasaklanmas&yacute; üzerine yapt&yacute;&eth;&yacute; konu&thorn;ma yüzünden tutukland&yacute;. Ard&yacute;ndan k&yacute;sa bir süre sonra da serbest b&yacute;rak&yacute;ld&yacute;. Neyzen Tevfik 1910 y&yacute;l&yacute;nda "sar&yacute;kl&yacute; bir zat&yacute;n k&yacute;z&yacute; olan Cemile han&yacute;mla", karde&thorn;inin ve babas&yacute;n&yacute;n kar&thorn;&yacute; ç&yacute;kmas&yacute;na kar&thorn;&yacute;n, annesinin &yacute;srar&yacute; ile evlendi ve bir k&yacute;z&yacute; oldu. Ancak yürümeyen evlili&eth;i, k&yacute;z&yacute; Leman henüz üç ayl&yacute;kken kay&yacute;nbabas&yacute;n&yacute;n e&thorn;ini al&yacute;p götürmesiyle son buldu. I. Dünya Sava&thorn;&yacute; y&yacute;llar&yacute;nda, Askeri Müze'nin kurucusu Muhtar Pa&thorn;a'n&yacute;n emrinde ve Mehterba&thorn;&yacute; olarak askerlik yapt&yacute;. Düzenle ba&thorn;&yacute; ho&thorn; olmayan Neyzen Tevfik, herhangi bir meseleden dolay&yacute; Muhtar Pa&thorn;a ile kavga etti ve askerden ç&yacute;kar&yacute;ld&yacute;. Daha sonra, dönemin Harbiye Naz&yacute;r&yacute; Enver Pa&thorn;a'n&yacute;n yal&yacute;s&yacute;nda Mehter tak&yacute;m&yacute;n&yacute;n verdi&eth;i konseri izleyen Almanya'n&yacute;n Romanya'daki Kuvvet komutan&yacute;n&yacute;n ilgisini çekti. Baz&yacute; kaynaklarda da onun ça&eth;r&yacute;l&yacute;s&yacute; olarak Romanya'ya gitti&eth;i yaz&yacute;l&yacute;r. Romanya'da piyano e&thorn;li&eth;inde konser verdi. 1919 y&yacute;l&yacute;nda, ilk kitab&yacute; "Hiç"i yay&yacute;nland&yacute;. 1923 y&yacute;l&yacute;nda Ankara'ya gitti ve karde&thorn;i &THORN;efik Kolayl&yacute;'n&yacute;n yan&yacute;nda 4-5 ay kald&yacute;. Ulusal Kurtulu&thorn; Sava&thorn;&yacute;'n&yacute; ve Mustafa Kemal'i yücelten &thorn;iirler yazd&yacute; bu s&yacute;rada. 1924 y&yacute;l&yacute;nda, arkada&thorn;&yacute; Hasan Sait Çelebi'nin de yard&yacute;mlar&yacute; ile yazd&yacute;klar&yacute;n&yacute; "Azab-&yacute; Mukaddes" ad&yacute; alt&yacute;nda forma forma yay&yacute;mlamaya kalk&yacute;&thorn;t&yacute; ancak giri&thorn;im ba&thorn;ar&yacute;l&yacute; olmad&yacute; ve iki formadan sonra noktaland&yacute;. 1926 y&yacute;l&yacute;nda Atatürk'le tan&yacute;&thorn;an Neyzen Tevfik, 1927 y&yacute;l&yacute;nda sa'ra nöbetleri ve alkol yüzünden art&yacute;k s&yacute;k s&yacute;k gidece&eth;i Topta&thorn;&yacute; T&yacute;marhanesi ve Zeynep Kamil Hastanesi'nde tedavi görmeye ba&thorn;lad&yacute;. 1928 y&yacute;l&yacute;nda, ski dostu Mehmet Akif'i görmek için tekrar M&yacute;s&yacute;r'a gitti ve bir y&yacute;la yak&yacute;n bir süre yan&yacute;nda kald&yacute;. 1930'lu y&yacute;llarda, ekonomik destek olsun diye, Vali ve Belediye Reisi Muhiddin Üstünda&eth;'&yacute;n giri&thorn;imi ile Konservatuvar'da görevlendirildi. 1940'l&yacute; y&yacute;llarda doktoru oldu&eth;u kadar dostlar&yacute; da olan Mazhar Osman ve Rahmi Duman'&yacute;n arac&yacute;l&yacute;&eth;&yacute; ve Valili&eth;in oluru ile Bak&yacute;rköy Ak&yacute;l Hastahanesi'nin 21 nolu ko&eth;u&thorn;u ona ayr&yacute;ld&yacute;. &Yacute;stedi&eth;i zaman gelir, yatar, dinlenir ve ç&yacute;kar giderdi. Rahmi Duman, Neyzen Tevfik'le ilgili &thorn;unlar&yacute; yazm&yacute;&thorn;; "Onu yakinen tan&yacute;mak mazhariyetine 1932'de erdim. O tarihte genç bir asistan olarak Bak&yacute;rköy Ak&yacute;l Hastahanesi'ndeki 18 numaral&yacute; serviste açm&yacute;&thorn; oldu&eth;u &thorn;iir ve felsefe kürsüsünün hevesli ve usanmak, y&yacute;lmak bilmeyen bir talebesi olmu&thorn;tum." 9 Mart 1946'da, bas&yacute;n yarar&yacute;na düzenlenen bir konserde ney çald&yacute; ve yapt&yacute;&eth;&yacute; taksimlerle izleyicileri büyüledi. 1949 y&yacute;l&yacute;nda, dostlar&yacute;ndan &Yacute;hsan Ada, Neyzen Tevfik'in eserlerini, onun gözetimi alt&yacute;nda, "Azab-&yacute; Mukaddes" ad&yacute; ile kitapla&thorn;t&yacute;rd&yacute;. 1951 y&yacute;l&yacute;nda "Onu Affettim" adl&yacute; bir filmde önemli bir rolde gözüken Neyzen Tevfik, "A&eth;layan &THORN;ark&yacute;" adl&yacute; bir ba&thorn;ka filmde ise, Suzan Yakar'la oynad&yacute;. 1952 y&yacute;l&yacute;nda, arkada&thorn;lar&yacute;n&yacute;n &yacute;srar&yacute; ile &THORN;ehir Komedi Tiyatrosu'nda jübilesini yapt&yacute;. 1930'larda &Yacute;stanbul Belediye'sinin ba&eth;lad&yacute;&eth;&yacute; yard&yacute;m ayl&yacute;&eth;&yacute;n&yacute; saymazsak Neyzen'in düzenli bir geliri hiç olmad&yacute;. Neyzen Tevfik'in söylencele&thorn;en ya&thorn;am&yacute; 28 Ocak 1953'de son buldu. Cenaze namaz&yacute; Be&thorn;ikta&thorn;'ta Sinan Pa&thorn;a Camii'nde k&yacute;l&yacute;nd&yacute;. Caminin avlusundan ta&thorn;an kalabal&yacute;k; ana caddeleri, kahveleri, yolun kar&thorn;&yacute;s&yacute;nda ki Barbaros Bulvar&yacute;n&yacute; doldurdu. Memurlar&yacute;n, profesörlerin, ileri gelenlerin yan&yacute; s&yacute;ra k&yacute;l&yacute;klar&yacute;na çeki düzen vermeye çal&yacute;&thorn;m&yacute;&thorn; sarho&thorn;lar, sokak serserileri ve bin bir çe&thorn;it insan bir arada u&eth;urlad&yacute;lar Neyzen'i bilinmeyene. Kim bilir belki de hiçlikten hepli&eth;e... Ne hayat&yacute;, ne dünyay&yacute;, ne de kendisini "hiç" kavram&yacute;yla ifade etmek de&eth;ildi onun yapt&yacute;&eth;&yacute;. O, kar&thorn;&yacute;tl&yacute;klar&yacute;n birbirini var etti&eth;i alg&yacute;lay&yacute;&thorn;&yacute;m&yacute;zda, var olu&thorn; derinli&eth;inin sarho&thorn;lu&eth;u içinde aray&yacute;&thorn;&yacute;n&yacute; sürdürürken "Hiç" olan&yacute; fark etmi&thorn;ti. Para-pul, mal-mülk, &thorn;an-&thorn;öhret elinin tersiyle itti&eth;i &thorn;eylerdendi. Adaletsizli&eth;e, ç&yacute;karc&yacute;l&yacute;&eth;a, kör inançlara, bask&yacute;ya, otoriteye, din istismar&yacute;na sert ve etkili bir üslupla hicivlerinde ve hayat&yacute;nda ba&thorn; kald&yacute;rd&yacute;. Boynunda eski yaz&yacute;yla "Hiç" yazard&yacute;.

Türk Musikisi Formları TÜRK MUSİKİSİ BESTE FORMLARI SAZ MUSİKİSİ FORMLARI PEŞREV Farsça bir kelime olup önde giden anlamına gelir. Faslın başında icra edilen genellikle dört haneli saz musikisi eserleridir. Peşrevler hakkında Dr. M. Nazmi Özalp'in Türk Musikisi Beste Formları adlı eserinde Meragalı Hoca Abdulkadir'den naklederek ( M.1415 Camiü'l –Elhan ) 'da peşrevin tanımı şu şekilde yapılmıştır. ( Peşrev evyat ve eş'ardan hali olur. Haneler vardır.... ta onbeş haneye kadar bestelemek caizdir. Ve en az iki hane olur. Gene Meragalı Abdulkadir sekiz yıl sonra kaleme aldığı ( Hicri 826 ) Makasidü'l Elhan isimli eserinde peşrevi şöyle tarif etmektedir. " Peşrevde ebyat ve eş'ar olmaz. Tamamen nağme seslerden ibarettir. Haneleri vardır. Birinci hane, ikinci hane, üçüncü hane..... ta onyedinci haneye kadar bestelemek caizdir. Fakat zamanımızda dokuz hanede karar kılınmıştır. Bazı peşrevlerin birinci hanelerinin sonundaki nağmeler her hanenin nihayetinde olarak tekrar edilir. Tıpkı şiirdeki redif gibi. Peşrev bütün usullerle bestelenebilir. Fakat zamanımızda çoğu muhammes ve remel usulleriyle besteleniyor. Bir haneli peşrevlere denir. Bazen bu tek hane ile de terennüm edilebilir. O zaman buna Havai denir. Rahmetli Özalp Safiyüddin Abdulmumin ve Ali Şah, Kantemiroğlu gibi nazariyatçıların tariflerini de vermektedir. Bknz ( Türk Musikisi Beste Formları TRT Sayfa 5-6) SAZ SEMAİSİ Saz semaileri saz musikisi eserlerindendir. Bunlar da tıpkı peşrevler gibi hane, mülazime, teslim gibi bölümlere ayrılır. Saz semaisi beştekarlığında en çok on zamanlı aksak semai usulü ile daha az kullanılan altı zamanlı sengin semai usulleri kullanılmıştır. Curcuna usulü ile de ölçülen örnekleri vardır. Eakiden yapılmış olan eserlerde hane ve teslimlerde değişik usuller kullanılmış ise de 19. y. y. dan itibaren en çok bilinen şekilde eserler bestelenmiştir. Dr. Suphi Ezgi bir çok saz semaisi şeklinden söz eder.... MEDHAL Sözcük anlamı "giriş" demek olan medhal batı musikisindeki uvertürleri hatırlatır. Bazı bestekarlarımızca özellikle Refik Fersan tarafından " Musahabat-ı Musikiye" adı altında beltelenmiştir. Eski bir beste şekli değildir. Yüzyılımızın başından beri kullanılmaktadır. Bu formu ilk kez kullanan Ali Rifat Çağatay'dır. Tıpkı peşrevlerde olduğu gibi teslim ve hanelerden ibarettir. İcrası da peşrevlere benzer. İki ya da dört haneli medhaller mevcuttur. Peşrevler kadar parlak bir beste şekli olmayan bu tür eserler genellikle sofyan usulü ile bestelenir. Büyük usuller kullanıldığı da olmuştur. SİRTO Sirto Yunanca kökenli bir sözcüktür. Ait olduğu toplulukta kadın ve erkeklerin toplu olarak oynaması sırasında icra edildiği ileri sürülür. Türk Sanat Musikisi bünyesinde "oyun havası" sayıldığı halde hiçbir zaman raks unsuru olarak icra edilmemiş, hareketli bir saz eseri olarak kullanılmıştır. Bu gün oyun havaları arasında ya da fasıl programlarının sonunda saz semaisi yerine icra edilmektedir. Üç ya da dört haneli olan sirtoların ilk hanesi genellikle teslim yerine geçer. Sirtolar "Nim Sofyan" usulü ile bestelenir. Eser tümü ile icra edildikten sonra ritmli bir ara taksim yapılır. Bundan sonra ikinci kez başından sonuna kadar yeniden icra edilerek bitirilir. Bazen taksim yapılmadan da iki kez peş peşe icra edilerek esere son verilir. LONGA Longa sözcüğü Latince kökeli olup, Türk Sanat Musikisine Romen Musikisinden geldiği ileri sürülür. Oyun havalrı arasında sayıldığı halde bu da sirto gibi musikimizde raks unsuru olarak kullanılmamıştır. Fasıl programlarının sonunda ya da saz eserleri icrasında hareketli besteler olarak icra edilmiştir. Usul Nim Sofyandır..... MANDIRA Halk Musikimizden kaynaklanan 7 zamanlı bir ritm şekli olan devr-i turan usulünün ikinci mertebesi olan 7/16 'lık ritmle bestelenen bir beste türüdür. Karadeniz yöresi oyun havalarını andırır. Üç veya dört haneli olan mandıralarda teslim bölümü yoktur. TAKSİM İcracının bir makamda ritmsiz olarak makam seslerini seyrin ötesinde tüm özellikleriyle duyurması ve kendine özgü bir icra şekli ile irticalen sunmasıdır. Tanburi Nejdet Yaşar taksimin ustalığı gösteren çok önemli bir icra şekli olduğunu ve basit seyir yapmak olmadığını vurgulamakta ve icracının kendine özgü bir taksim yapması gerektiğini vurgulamaktadır. Çeşitli taksimler vardır. Baş Taksim, Son Taksim, Giriş Taksimi, Ara Taksimi gibi, Geçiş Taksimi, Ölçülü Taksimler, Karışık Taksim, Fihrist Taksim gibi. FORMLAR EKLENMEYE DEVAM EDECEKTİR KAYNAK : TÜRK MUSİKİSİ BESTE FORMLARI Dr. M. Nazmi Özalp TRT Yayınları

İnşallah Tekrar tekrar teşekkürler. bir gün ve gerçekten, her şey çok güzel ölecek!

benimde en sevdiğim enstrümanlardan biridir ney. İnsana gerçekten huzur veren dalıp götüren dinlendiren bir sesi var. Bildiğim kadarıyla insan sesine en yakın enstrümanmış aynı zamanda. Çalmayı en çok istediğim enstrüman uzun zamandır lakin zaman yok fırsat yok kısmetse üniversite de. Teşekkürler bilgiler için enjoy the silence..

Ney gerçekten harika bir müzik aleti. Sesi insana huzur veriyor, insanın için rahatlık işliyor adeta. Hep çalmayı istemişimdir, kursuna gidicem diyorum ama henüz fırsatım olmadı Çok teşekkür ederim bu bilgileri paylaştığın için. bir gün ve gerçekten, her şey çok güzel ölecek!

Ney'in Tarihçesi NEY SÖZCÜĞÜNÜN ETİMOLOJİSİ VE NEY'İN TARİHÇESİ Sümerce' den Farsça' ya geçen " na " veya " nay ", kamış, kargı anlamlarına da gelen bu çalgının en eski adıdır. Arap toplumunda üflemeli çalgıların hemen tümü için kullanılan " mizmar " sözcüğü, ney için de kullanılmıştır. Türkçe' de ise hemen her zaman " ney " olarak anılmıştır. Çeşitli Avrupa ülkelerinde de benzer adlarla adlandırılmıştır. Farsça çalan, icra eden anlamına gelen " zeden " sözcüğünden takılanarak oluşturulan " neyzeden " bozularak, ney icracısı anlamında günümüzde de kullanılan " neyzen " e dönüşmüştür. Aynı anlamda Arapça kurallarına göre oluşturulan " nayi " sözcüğü de kullanılmıştır. Sümer toplumunda MÖ 5000 yıllarından itibaren kullanıldığı sanılan bu çalgıya ait elimizdeki en eski bulgu, MÖ 2800-3000 yıllarından kalan bugün Amerika'da Phledelphia Üniversitesi Müzesi' nde sergilenen neydir. Çalgının o dönemlerde de dinsel törenlerde kullanıldığı sanılmaktadır. Assomption rahiplerinden Thibaut' un "esrarengiz, cezbedici, tatlı ve ahenkli bir ses" diye tanımladığı ve şu şekilde şiirleştirdiği ney sadası, her dönemde insanları derinden etkilemiş, özellikle dinsel duyguları çağrıştırmıştır: " Kamışların üzerinden geçerken, Kuşları uyandırmaya korkan tatlı bir meltemin kanat çırpınışları". Sadasından gelen bu özellik neyi, ilişkide bulunduğu her toplumda önemli bir çalgı haline getirmiştir. Türklerin İslamiyeti kabul ile birlikte kullanmaya başladıkları ney, Xlll. yüzyıldan itibaren İslam tasavvufunun sembolü haline gelmiştir. Bunda bu yüzyılda yaşamış büyük mutasavvıf, filozof, şair ve veli Mevlana Celaleddin-i Rumi 'nin rolü büyüktür. XV. yüzyılda yaşamış bir gezgin olan Hoca Gıyaseddin Nakkaş' ın seyahatnamesinde kendilerine mahsus bir nota yazısı geliştirip kullandıklarını da bildiğimiz Hıtay Türkleri' nin hakanlık sarayında gördükleri oldukça ilginçtir: " Sadinfu şehrindeki hakanlık sarayının önünde üçyüzbin kadar kadın ve erkek toplanmıştı. İkibin kadar sazende sazlarını aynı sese düzenleyip , hep bir ağızdan hakana dua ettiler. Köslerin iki yanlarında kemençe, ney, musikar ve diğer sazlarla hanendeler oturmuşlardı. Neyzenlerin bazıları neyi bilindiği üzere çalıp, bazıları ortasındaki deliklerden üflüyorlardı." Musikide çok ileri gittikleri bilinen Hıtay Türkleri' nin neyi, Orta Asya' da eskiden beri kullandıkları ve hatta onu tıpkı bir yan flüt gibi de üfledikleri anlaşılmaktadır. Tarihte Nay-ı Türki, Hoş Nay , Kurre Nay gibi adlarla anılan bugün yapısını ve özelliklerini tam olarak bilemediğimiz ney adından türemiş pek çok çalgı bulunmaktadır. Ancak birer meydan sazı olarak kullanılan bu çalgıların bugünkü formundan çok farklı olduğunu sanıyoruz. NEY' İN TÜRK TASAVVUF DÜŞÜNCESİ' NDEKİ YERİ Türklerin İslamlaşma süreci X. yüzyılda başlamıştı. İslamiyet ile birlikte zaten toplumda var olan mistik düşünce ve anlayış islami bir kimliğe bürünerek, Türk tasavvuf anlayışının temellerini oluşturdu. Hoca Ahmet Yesevi, Hacı Bektaş-ı Veli ve Mevlana Celaleddin-i Rumi bu anlayışın Türk toplum hayatına yerleşmesini sağlamışlardı. Türklerin İslamiyetten önceki dinleri olan Şamanizm, Animizm ve Totemizmde de musikinin çok önemli rolü vardı. Bu dinlerin tümünde törenler müzik eşliğinde yapılırdı. Örneğin çoğunlukla hakim olan Şamanizmde kam, baksı veya şaman denilen din adamları ellerinde kopuz ile dolaşır, dini mesajlarını musiki yardımıyla iletirlerdi. İslamiyette de musikiye karşı bir cephe mevcut değildir. İslam Peygamberi Hz. Muhammed, Kuran' ın güzel sesle ve kaideye müstenid ahenkle okunmasını öğütlemiştir. Tecvid ve Kıraat işte bu rağbetin sonucunda doğmuştur ve musiki ile yakın ilişkileri vardır. Türklerin dini hayatlarında musiki her zaman yer almıştır. Özellikle tekke hayatında, ayin ve diğer dini törenlerde musikinin rolü büyükse de bir çok tarikatin törenlerinde telli çalgıların yer almasına cevaz verilmemiştir. Ancak hemen hemen bütün tarikatlerin törenlerinde bendir ile birlikte ney yer almıştır. Bilhassa Mevlevilikte neyin önemi çok büyüktür. Hz. Mevlana Mesnevi' sine şu sözlerle başlamıştır: " Bişnev ez ney çün hikayet mi küned Ez cüdayiha şikayet mi küned Gez neyistan ta mera bübride end Ez nefirem merd ü zen nalide end Sine hahem şerha şerha ez firak Ta beguyem şerh-i derd-i iştiyak " " Dinle neyden, zira o birşeyler anlatmada Ayrılıklardan şikayet etmededir. Ney der ki: Beni kamışlıktan kopardıklarından beri, İniltim kadın - erkek herkesi ağlattı. Ayrılık bağrımı delik deşik eylesin, Ta ki aşk derdini anlatabileyim." Hz. Mevlana' ya göre musiki Allah' ın lisanıdır. Yüce yaratıcı Bezm-i Elest' te ruhlara musiki ile seslenmiştir. Bu sebepten hangi milletten, hangi dilden olurlarsa olsunlar, insanlar musiki ile aynı duyguları paylaşabilirler. Hiçbir sanat insan ruhuna musiki kadar doğrudan doğruya ve içinden kavrayacak şekilde nüfuz edemez. Musiki, son derece değerli bir manevi temizlenme, ferahlama ve yücelme vasıtasıdır. Ruhu kir ve paslardan temizlediği gibi, ona batmış olan dikenleri de ayıklayarak tedavi eder. Musiki ile temizlenmeyen ruh yükselemez, aksine yerdeki bayağı ihtiraslara bulaşarak kirlenir ve körelir. Gerçek musiki insana hayvani hisleri hatırlatmak şöyle dursun, ona "sonsuz varlık" ı hissettirir, sezdirir. Bu sezgiyle onu O' na yaklaştırır ve nihayet ulaştırır. Bunda en etkili ses ise ney sadasıdır. Hz. Mevlana' nın fesefesinde ney, "insan-ı kamil" in sembolüdür ve aşk derdini anlatmadadır. Benzi sararmış, içi boşalmış, bağrı dağlanarak delikler açılmış, ancak Yüce Yaratıcı' nın üflediği nefesle hayat bulan, tıpkı insan gibi geldiği yere özlem duyan ve delik deşik olmuş sinesinden çıkan feryad ve iniltileri ile insanlara sırlar fısıldayan bir dosttur. Bu sebeple ney, mevlevilerce kutsanmış ve " nay-ı şerif " diye anılmıştır. " Ney hadis-i rah-ı pür hun miküned Kıssaha-yı ışk-ı Mecnun miküned " " Ney, kanla dolu bir yoldan bahsetmede, Mecnun' un aşkından hikayeler anlatmadadır." " Ateş-i ışkest ke'ender ney fütad Cuşiş-i ışkest ke'ender mey fütad " " Aşk ateşi ki neyin içine düşmüştür, Aşk coşkunluğu ki meyin içine düşmüştür." " Hem çü ney zehri vü tiryaki ki did Hem çü ney demsaz ü müştaki ki did " " Ney gibi hem zehir, hem panzehir, Ney gibi hem hemdem, hem müştakı kim gördü? " ITRİ www.neyuretim.com ANKARA