Sehirliler 'bele' dikkat! Bel fitigi, 'sehirli' hayat tarzinin bir sonucudur. Erkekler otomobil bagajina agir malzemeler koyarken, kadinlar ise buzdolabindaki sebzelige egilirken ve ütü yaparken dikkatli olmali... Bel fitigi Bel fitigi çagimizin hastaliklarindan biri olarak bilinse de, olusumu, insanin evrimine kadar dayaniyor. Op. Dr. Mehmet Hacihanefioglu'na göre insan iki ayagi üzerine kalktigi gün, bel fitiginin olusmasi için uygun ortami hazirladi. Dr. Hacihanefioglu, modern yasamin bel fitigini artirdigi yönündeki inanci, "Vasitalara bagimli olmamiz, egzersizi azaltmamiz, uzun saatler büroda az hareketli çalismamiz artisa katkida bulundu" diyerek onayliyor. Bel fitigina ait siklikla telaffuz edilen masa basinda oturarak çalisma, bilgisayarin basindan kalkmama gibi durumlar bilindiginin aksine bel fitigina en çok yol açan 'yanlis' davranislar degil. Erkekler en çok arabalarinin bagajina agir bir sey koyarken ya da alirken, kadinlar ise buzdolabindaki sebzelige egilirken bel fitiginin ortaya çikmasina neden oluyorlar. Kadinlarda en büyük risklerden biri de ütü yaparken iki ayaginin üzerinde sabit durmak. Cerrahpasa Tip Fakültesi Nörosirürji Anabilim Dali'ndan Op. Dr. Mehmet Hacihanefioglu, sorularimizi yanitladi: 'Kasarli tost gibi' Bel fitigi nedir? - Omurgayi meydana getiren kemiklerin arasindaki disklerden bir veya birkaç tanesinin, kendilerini tutan bagi iterek ya da yirtarak omurilik, omuriligi saran zar veya sinirlerin üzerine çikip baski yapmasidir. Neden ve nasil olusur? - Bel fitiginin diger fitiklardan daha fazla görülmesinin temel nedeni, insan vücudunun en hareketli bölgelerinin basinda gelmesidir. Bu hareketi saglayan bölge çok kisa ve hareketlidir. Aradaki kikirdaga çok yük biner. Kasarli tostu düsünün. Tost makinasinda sikistirdiginizda kasar peyniri disari kaçar. Bel fitiginda olay budur. Omurgaya binen yük fazlalastiginda veya kikirdagin üzerindeki yük dagilimi düzensizlestiginde disk disariya kaçar. Görülme sikligi nedir? - Insanlarin yüzde 80 - 85'i, en az bir defa ciddi bel agrisi çeker. Bel fitigi ise her 100 kisiden ortalama 5'inde görülüyor. Hangi yaslarda ortaya çikar? - Omurga yaslanmasi 30'lu yaslarin basinda belirti vermeye basliyor. En çok 30 - 50 yaslari arasinda bel ve boyun fitiklari olusur. Bel fitigina yol açtigi bilinen en çok yapilan hatali davranislar neler? - Bugün erkeklerin birçogu arabasinin bagajindan agir bir sey alip bagaja bir seyler koyarken, kadinlar ise buzdolabinin sebzeligine egilirken tutulup kalir. Bel fitigini tetikleyen en büyük 2 sebep bunlardir. Bir yatkinliktan bahsedilebilir mi? - Küçük yastan itibaren omurgayi yeterli çalistirmamak ve günün birinde ondan ani bir sey istemek bel fitigini kolaylastirici faktörler arasindayer alir. Kirsal kesimde küçük yastan itibaren bag bahçeyle ugrasan, otomobile daha az binen kisilerde bel fitigina rastlanma olasiligi daha azdir. Bu nedenle sehirli, bir gün egilip buzdolabindan bir sey almak için egilirse, alttaki kikirdagin üzerine yük çok fazla düseceginden fitik olur. Kolaylastirici ikinci etken, ani ve yanlis açida yük kaldirmak. Bazen burularak yukariya uzanmak da -özellikle hanimlar mutfakta yana dogru kivrilarak raflara uzanirlar- yükü arttirir. Bunlarin disinda kazalar, ani darbeler zemin hazirlar. Kürek çekmek sakincali Hangi sporlari öneriyorsunuz? - Yüzme omurga için ideal. Bisiklet de omurgayi çok iyi çalistirir. Tenis ve yürüyüs yine iyi ama takim sporlari ani hareketler gerektirebileceginden omurga için riskli olabiliyor. Futbol, basketbol gibi sporlarda küçük yastan itibaren omurganizi egitmisseniz sorun yok. Bel fitigi için tek tehlikeli spor, kürek çekmedir. Bulug çagindan itibaren kürek çekiyorsaniz sorun yok ama futbol ve basketbolda oldugu gibi 20'li yaslardan sonra baslarsaniz, baglar yeterince antrene edilmedigi için bel fitigi olma ihtimali yüksek. Evde veya spor salonlarinda orta yastan itibaren kürek yerine bisiklet veya kosu bandi tercih edilmeli. Agrisi bacaga vurur Genelde her bel agrisi bel fitigi olarak algilaniyor? Esas kriter nedir? - Gerçek bel fitiginda agri, bacaga vurur, belde olmaz. Eskilerin lumbago dedigi olay bel agrisidir. Eskilerin siyatik dedigi her sey de bel fitigidir. Belirti vermeden bir anda ortaya çikabilir mi? - Çesitli görüntüleme yöntemleriyle özellikle MR'la omurgayi inceledigimizde hiçbir sikayeti olmayanlarin bile yüzde 30'unda disklerin yiprandigini hatta yerinden bir miktar çiktigini görebiliyoruz. Dolayisiyla bize bel veya bacak agrisi sikayetiyle gelip görüntüleme yöntemlerinde fitigi görürsek hayatini kisitlayaci bir durum yoksa kisiyi ameliyat etmiyoruz. Ne zaman ameliyat? Doktora ne zaman basvurulmali? - Sirt tutulmasi ve bacak agrisinin yaninda, idrarinda bir tutukluk veya idrari geldiginde hemen yetismezse kaçma varsa veya ayaginda belli hareketlerde güçsüzlük hissediyorsa, bu, bacakta herhangi bir adale grubunda güçsüzlükten kaynaklanir. Agriya bagli degildir. Örnegin, ayagi haliya takilir, merdiven çikamaz. Vakit kaybetmeden hekime basvurmali. Bel ve bacak agrisi olan hasta beyin cerrahina, olmazsa fizik tedavi uzmanina basvurmali. En çok merak edilenlerden biri 'Ne zaman cerrahi' sorusu? - Ameliyatsiz tedavi yöntemlerine öncelik verilir. Dogru tedavi yapilirsa, bel fitiklarinin büyük kisminin ameliyata ihtiyaci yoktur. Beyin cerrahina gelen ve bel fitigi teshisi konan hastalarin yüzde 5'inin ameliyata ihtiyaci vardir. Digerleri istirahat ve çesitli tedavi yöntemleriyle iyilesir. Ameliyat edilme kriterleri var. Bacaginda kuvvetsizlik, ciddi uyusuklar, tutukluk veya idrar, büyük abdest kaçirma çikmis hastalar hemen ameliyat edilir. Sinirin üstünde geri dönülmesi mümkün olmayan bir hasar baslamistir. Bel fitiginda acil ameliyat çok nadirdir ama bu 3 durum gerektirir. Akupunktur yararli Fizik tedavinin yeri nedir? - Fizik tedavi önemli bir tedavi yöntemi. Dogru yapilirsa hasta yararlanir. Yanlis yapilirsa da zarar görür. Ilk bir hafta fizik tedaviye basvurmayiz. Kisa da olsa bir istirahat dönemi verilir. Alternatif tedavilerin yeri nedir? - Akupunkturun kesin yeri var. Ameliyat olmayacak ameliyat gerektirmeyen bel fitiklarinda yararli olabiliyor. Halk arasinda yaygin uygulamasi olan çektirme, balik koyma vs. gibi yöntemlerin zararlari neler? - Vücuda hareketler yaptirarak yerine oturtmak ya da çekmek gibi yöntemler tehlikeli. Bazi fitiklar büyük zarar görür ve nörolojik hasar meydana gelir. Yarar gördügünü söyleyen hastalar, fizik tedavi de yapilsa hiçbir sey de yapilmasa zaten zaman içinde düzelecek kisilerdir. Iste fitiktan kurtaran önlemler En etkili önlem, her gün yapilan bilinçli egzersiz. Vücut agirliginizi idealin üzerine çikarmamaya özen gösterin. Basinizdan yüksege uzanmayin. Mobilya ve agirliklari kendinize dogru çekmeyin, mecbursaniz itin. Asiri bedensel yorgunluklardan kaçinin. Vücudunuzu herhangi bir pozisyonda uzun süre hareketsiz tutmayin. Yattiginiz yer sert olmali, tercihen vücudunuzun en rahat ettigi gibi uyuyun ama bir yaniniza yatabiliyorsaniz daha uygun olur. Otomobil kullanirken koltugunuz direksiyona mümkün oldugunca yakin olsun. Otomobilde bel destegi varsa kullanin, yoksa ince bir yastikçik koyun. Gün içinde herhangi bir yerde otururken dizlerinizin kalçanizdan daha yüksek olmasina özen gösterin. Bunu saglayabilmenin en kolay yolu oturdugunuz yerde ayaklarinizi bir sehpanin veya taburenin üzerine kaldirmanizdir. Bu destek yoksa ayak ayak üstüne atin. Ayaklarinizi dümdüz ileri uzatarak oturmayin. Ayaga kalkarken belinizi bükmeyin. Oturdugunuz yerin kenarina gelip gerekirse ellerinizle yandan destek alip dik bir sekilde kalkin. Ayakta durmanin en dogru sekli, bir ayaginizi saglamca yere basarken digerinin hafif bir yükselti üzerine konulmasidir. Asla öne hafif egilmis sekilde durmayin. Ideali, mümkün oldugunca hafif seyleri kaldirmaniz. Yerden bir sey kaldirirken kalça ve dizlerinizi büküp, yani çömelip almaya gayret edin. Omurganizi egmeyin. Ayakkabinizi baglarken çömelin veya ayaginizi bir basamak veya yükseltiye koyun. Sandalyede dik oturun. Televizyon karsisinda ise kaykilarak oturmak hem bel hem de boyun fitigini davet eder. Masa, bilgisayar basinda çalismak zorunda olanlar saatte bir 3 - 5 dakika dolasip, vücudunu serbestçe hareket ettirmeli. Ütü yaparken uygulayin Kadinlarin omurga sagligini koruyabilmesi için ütü yaparken çok önemli bir kural var; hiçbir zaman iki ayagi ayni seviyede olmamali. Mutlaka bir ayaklarinin altina 15 - 20 santimetrelik kutu gibi bir destek koyup sirayla ayaklarini onun üzerinde dinlendirmeli. Bunu yapan kisi omurga sagligi korumus olur. Ayakta duran meslek grubuna giren kisiler de ayni yöntemi uygulamali. Büroda otururken ayagi yere basmamak da çok sakincali. Kaynak: Milliyet