İmam Rabbani'nin Madde ile ilgili görüşleri.. Bizim "madde vehimdir" konusuyla açıkladığımız asıl gerçek, tek mutlak varlığın Allah olduğu gerçeğidir. Bu gerçeğin kavranması, gerçek Allah inancının elde edilmesi açısından son derece önemlidir. Bu nedenle tarihteki pek çok İslam büyüğü de bu konuya dikkat çekmiş ve tüm maddi evrenin gerçekte "vehim mertebesi"nde, yani algı düzeyinde yaratıldığını vurgulamıştır. Bu konu üzerinde detaylı yorumlar yapan İslam alimlerinden biri, "hicri onuncu asrın müceddi" sayılan ve asırlardır tüm İslam dünyasının büyük saygısını kazanmış olan İmam Rabbani'dir. İmam Rabbani'nin, Mektubat adlı eserinde bu konuyla ilgili çok detaylı izahlar bulunmaktadır. İmam Rabbani Allah'ın kainatı "his ve vehim mertebesinde", yani algı derecesinde yarattığını şöyle açıklamaktadır: "Var olan Allah idi, onunla bir şey yoktu. Vaktaki, saklı kemalatının zuhura gelmesini murad etti ; isimlerinden her birine bir mazhar talep etti. Ta ki, o mazhara, kemalatını tecelli ettire. Onun vücud mazhariyetini ve tevabiini ise, ademden başka bir şey kabul etmedi. Çünkü... vücudun mukabili ve mübayini , yalnız ademdir . Mana üstte anlatıldığı gibi olunca, Sübhan Hak, kemal-i kudreti ile, adem aleminde isimlerden her bir isim için mazharlardan bir mazhar tayin etti. Ve onu, his ve vehim mertebesinde yarattı. Hem de dilediği vakitte ve istediği şekilde... Alemin sübutu , his ve vehim mertebesinde olup hariç mertebede değil dir... Hariçte dahi, yüce Vacib Zat'ın zat ve sıfatlarından başkası da sabit ve mevcud olmaya..." 1 İmam Rabbani, bir başka mektubunda ise, tüm maddi alemin sadece vehim mertebesinde yaratılmış olduğunu bir kez daha şöyle vurgular: "Yukarıda şöyle bir cümle kullandım: 'Sübhan Hak'kın halkı , his ve vehim mertebesindedir.' Bunun manası şu demeye gelir: 'Allah-u Teala, eşyayı öyle bir mertebede yaratmıştır ki, o mertebede eşya için his ve vehimden gayrı bir yerde sübut ve husul yoktur." 2 Dikkat edilirse, İmam Rabbani, bizim gördüğümüz alemin, yani tüm mahlukatın "vehim mertebesinde", yani algı düzeyinde yaratıldığını özellikle vurgulamaktadır. Bu vehim mertebesindeki alemin dışında ise sadece Allah'ın Zatı vardır. Gerçekte bu "dışta" kavramı da farazi bir kavramdır; çünkü bir vehmin vücudu yoktur, hacim kaplamaz. İmam Rabbani, "eşyanın" hariçte bir varlığı olmadığını şöyle anlatır: "Hariçte Yüce Hak'tan başka mevcut değildir... Belki de şanı büyük Allah'ın yaratması ile vehim mertebesinde sübut bulmuştur.... Eşya, hariçte nasıl kendisinin vücudu olmayan bir şey ise, hariçte onun gözükmesi dahi, kendi renksizliği iledir... Eğer onun için bir görüntü sabit olur ise, o vehim mertebesindedir. Eğer onun bir sübutu var ise, o dahi, yüce Allah'ın vehim mertebesindeki sanatı iledir. Hulasa, onun sabitliği ve görüntüsü tek mertebede olmaktadır. Sübutu bir yerde, görüntüsü dahi ayrı bir yerde değildir... Onun hariçte bir nişanı yoktur ki, orada görünür ola..." Biri Ecdadima Küfrettimi boğarim. Boğamasamda yanımdan kovarım.. Yumuşak başlıysam kim dedi uysal koyunum.. Kesilir ama çekmeye gelmez boynum.. Mehmed Akif Ersoy

Bu mektub, Muhammed Şerife yazılmış olup, ibadetleri ve iyi işleri vaktinde yapmayıp, yarın yaparım, sonra yaparım diyenlerin aldandıklarını ve Muhammed aleyhisselamın yoluna, islamiyyete yapışmak lazım geldiğini bildirmekdedir: Ey kıymetli oğlum! Bugün, her istediğini kolayca yapabilecek bir haldesin. Gençliğin, sıhhatin, gücün, kuvvetin, malın ve rahatlığın bir arada bulunduğu bir zemandasın. Se'adet-i ebediyyeye kavuşduracak sebeblere yapışmağı, yarar işleri yapmağı, niçin yarına bırakıyorsun? İnsan ömrünün en iyi zemanı olan, gençlik günlerinde, işlerin en iyisi ve faidelisi olan, sahibin, yaratanın emrlerini yapmağa, Ona ibadet etmeğe çalışmalı, islamiyyetin yasak etdiği haramlardan, şübhelilerden sakınmalıdır. Beş vakt nemazı cema'at ile kılmağı elden kaçırmamalıdır. Nisab mikdarı ticaret malı olan müslimanların, bir sene sonra zekat vermeleri emr olunmuşdur. Bunların, zekat vermesi, muhakkak lazımdır. O halde, zekatı seve seve ve hatta fakirlere yalvara yalvara vermelidir. Allahü teala, çok merhametli olduğu, kullarına çok acıdığı için, yirmidört saat içinde ibadete, yalnız beş vakt ayırmış, ticaret eşyasından ve çayırda otlayan dört ayaklı hayvanlardan, tam veya yaklaşık olarak ancak, kırkda birini fakirlere vermeği emr buyurmuşdur. Birkaç şeyi haram edip, çok şeyi mubah etmiş, izn vermişdir. O halde, yirmidört saatde bir saat tutmayan bir zemanı, Allahü tealanın emrini yapmak için ayırmamak ve zengin olup da, malın kırkda birini müslimanların fakirlerine vermemek ve sayılamıyacak kadar çok olan, mubahları bırakıp da, haram ve şübheli olana uzanmak, ne büyük inad, ne derece insafsızlık olur. Gençlik çağı, nefsin kaynadığı, şehvetlerin oynadığı, insan ve cin şeytanlarının saldırdığı bir zemandır. Böyle bir çağda yapılan az bir amele pekçok sevab verilir. İhtiyarlıkda dünya zevkleri azalıp, güç kuvvet gidip, arzulara kavuşmak imkanı ve ümmidleri kalmadığı zemanda, pişmanlıkdan, ah etmekden başka birşey olmaz. Çok kimselere bu pişmanlık zemanı da, nasib olmaz. Bu pişmanlık da, tevbe demekdir ve yine büyük bir ni'metdir. Çokları bu günlere kavuşamaz. Peygamberimizin "sallallahü aleyhi ve sellem" haber verdiği sonsuz azablar, çeşidli acılar, elbette olacak, herkes cezasını bulacakdır. İnsan ve cin şeytanları, bugün, Allahü tealanın afvını, merhametini ileri sürerek aldatmakda, ibadetleri yapdırmayıp, günahlara sürüklemekdedir. Halbuki, iyi bilmeli ki, bu dünya, imtihan yeridir. Bunun için, burada dostlarla düşmanları karışdırmışlar, hepsine merhamet etmişlerdir. Nitekim A'raf suresi, yüzellibeşinci ayetinde mealen, buyuruldu. Halbuki, kıyametde, düşmanları, dostlardan ayıracaklardır. Nitekim, Yasin suresinde, mealindeki ayet-i kerime, bunu haber vermekdedir. O gün, yalnız dostlara merhamet olunacak, düşmanlara hiç acınmıyacak, onlar muhakkak mel'un olacakdır. Nitekim, A'raf suresinde, mealindeki ayet-i kerime, böyle olduğunu göstermekdedir. O halde, o gün, Allahü tealanın rahmeti, a, ya'ni müslimanlardan iyi huylu ve yarar işli olanlara mahsusdur. Evet, müslimanların, zerre kadar imanı olanların hepsi sonunda hatta, çok zeman Cehennemde kaldıkdan sonra bile, merhamete kavuşacakdır. Fekat rahmete kavuşabilmek için, ölürken iman ile gitmek şartdır. Halbuki, günahları işlemekle kalb kararınca ve Allahü tealanın emrlerine ve haramlarına ehemmiyyet verilmeyince, son nefesde iman nuru, sönmeden nasıl geçebilir? Din büyükleri buyuruyor ki, . Böyle olmakdan Allahü tealaya sığınırız! Farisi beyt tercemesi: Az söyledim, dikkat etdim kalbini kırmamağa, bilirim üzülürsün; yoksa sözüm çokdur sana. Allahü teala hepimizi beğendiği işleri yapmağa kavuşdursun! Sevgili Peygamberi Muhammed aleyhisselamın ve Onun kıymetli Ali ve Eshabı hurmeti için düamızı kabul buyursun! Bu mektubu size getiren Mevlana İshak, bu fakirin tanıdıklarından ve muhlislerindendir. Eskiden beri komşuluk hakkı da vardır. Yardım isterse, esirgemezsiniz inşaallah. Yazısı ve inşa kabiliyyeti iyidir. Vesselam. Biri Ecdadima Küfrettimi boğarim. Boğamasamda yanımdan kovarım.. Yumuşak başlıysam kim dedi uysal koyunum.. Kesilir ama çekmeye gelmez boynum.. Mehmed Akif Ersoy