O zaman iyilik aslında evrensel bir erdem değildir. Çıkarlarımız için üzerimize taktığımız bir etiket midir?

İyilikte mantık aranmaz. İyilik yapmak mantıksızdır. Çıkar güdüp gütmemek kişiye kalmış iyilik yaparken fakat çoğu insan iyiliği çıkarı için yapar. Bu çıkar "sevap kazanmak, sonradan yapılan iyiliğe karşı başka bir iyilik istemek" olabilir. Hiç çıkarı olmadığını söyleyip iyilik yaptığını gördüklerim de oldu, niye yapıyorsun diyince "Allah rızası için yapıyorum" dedi. İçten içe yaptığı iyiliklerin ölünce kendisine döneceğini düşünüyordu işte

Eğer çıkar ilişkisi ise iyilik ve kötülük kavramları aslında sadece bir yanılsamadan ibaret olur.

İyilik kişiyi vicdanen rahatlatacağı için yapılıyorsa zaten çıkar ilişkisi en başından kuruluyor ve iyilik şüpheye düşüyor. İyiliği vicdanı rahatlatmak için değil Allah emrettiği için yapmanız gerekiyor. Hani derler ya Allah için yap. Yani bunu inandığınız değer olarak da değiştirebilirsiniz. Karma, güneş, ateş.. Yani evreni hangi düzenin var ettiğini düşünüyorsanız o istediği için iyilik yapıyor olmalısınız. Kuranda başka rabler edinmeyin der pek çok yerde. İşte orada sadece taştan yapılan heykelleri putları söylemez. Siz bir iyiliği bir insandan karşılık göreceğinizi umarak yapıyorsanız o an o insanı rab ediniyorsunuz. Veya bir iyiliği cennete gireceğim diye yapıyorsanız cenneti kendinize rab ediniyorsunuz. Ödüllendirilmek meselesi sizin bu noktadaki bakış açınızla alakalı. Ödül almak başka bir şey ödül istemek başka bir şey. Her gün yapmak zorunda olduğunuz bir şeyi yapmak sizi onore eder mi? Mesela her gün işe gidip size verilen görevleri yapmak size bir ödül müdür? Yoksa yapmanız gereken bir rutin midir? İyilik ödevdir. Her insanın yapması gereken asli görevidir. Burada amacınız ödül almak ise o an o iyiliği yapıp alacağınız mükafatı düşünüyorsunuz. Ama amacınız görevinizi tamamlamak ise içinizde görevinizi tamamlamış olmanın rahatlığı oluyor. Diğer türlü iyilik sonucu elde ettiğiniz menfaati rahatlık zannediyorsunuz. Burada siz diye yazdım aslında sizi kastetmiyorum. Yanlış anlaşılma olmasın.

Bir iyilik yaptığı zaman çoğu insan karşılığını senden bekliyor, örneğin arkadaşım bana yemeğini böldü o da benden bölmemi istiyor.

İyilik yaparsan hem karşındaki mutlu olur o mutlu olduğu için sende mutlu olursun.

Cinsel obje eski sevgilimle buluşup gezerken peçete satan adama 50 TL vermiştim ve bu bana geri dönmedi, dönmesini bekleyerek vermedim işsizlik ve parasızlığı bildiğim için verdim, bir başka eski sevgilim bugün benden 100 TL borç istedi ve 200 olarak attım, ödemek istediği zaman onu geri almayacağım, üniversiteye gidiyor ve parasızlık ne demek çok iyi bilirim.

Yolda peçete satan birisine para verdiğimizde iyi biri oluyor muyuz? Karşıya geçmeye çalışan bir engelliyi karşıya geçirdiğimizde? Ya da yaşlı birinin elindekileri taşımasına yardım ettiğimizde? Eğer bu iyilikler karşılığında bir şey alıyorsak bu iyilik değil ticaret olur. Almanız gereken şey illa para ya da takdir değil. En basitinden sadece yardım ettiğimiz için kendimizi iyi hissettiysek bu bile bir karşılıktır. Sizlere sorum şudur. Eğer karşılık alıyorsak bu evrensel olarak bildiğimiz "iyilik" aslında herkesin kazandığı basit bir ticaret midir? İyilik aslında sadece bir çıkar ilişkisi midir? Eğer öyle ise neden kötülüğü bilinçli olarak reddetmeli ve iyiliği kucaklamalıyız? Çünkü insan kötülük yaparak da para ve takdir alabilir. Kötülük yaptığı için kendini iyi hissedebilir. Kötülük onun için yeterince tatmin edici olabilir. Bunlara rağmen neden sırf kendimize "ben iyi bir insanım" demek ve bu yüzden iyi hissetmek için "iyi insan olma" çabası içine giriyoruz?

Toplumsal fayda. Hayat koşullarının herkes için artması birçok yönden elimi güçlendirir. Kazanç ise refah olur.

Beni iyiliğe iten şey tabii ki vicdanımı rahatlatmak. İşte bu duyguyu ortadan kaldırmak istiyorum...

Çünkü ne geçmişte yaşıyoruz ne gelecekte bugünün şartlarına uymamız gerekiyor, bunun sebebi ise muhatabımız da bu günde yaşıyor.

Herhangi bir eylemi yapmak için motive eden bir sebep olmak zorunda. Mesela bir dilenciye para verdiğinizde ister istemez iyilik yaptığınız için kendinizi iyi hissedersiniz, bu motive eden nedendir.

Yani evet bencil biri olurum ama zaten söylemek istediğim şey iyilik de tamamen bencilce dürtüler üzerine kurulu, iyilik yapan kişiyi doğrudan ya da dolaylı olarak memnun etmek için değil mi?

Ödül/ceza kavramı var olduğu sürece iyilik diye bir şeyin varlığı kanıtlanamaz tam olarak, bu sadece vicdanı ve içimizdeki duyguları rahatlatıp kendimizi ve etrafımızı iyi bir düzlemde olmasını sağlar.

Mesele de bu zaten. Yapmak zorunda olmadığınız halde bir iyilik yaptınız diyelim. Yaptığınız iyilikten kimsenin haberi yok ve olmayacak da. Ve bu iyilikten hiçbir kazancınız olmayacak. Mümkün değil. Bu iyiliği yaptığınızı kendiniz biliyorsunuz. İyilik yapmak sizi vicdanen de olsa rahatlatacağı için bu iyiliği yapma yolunu seçtiniz. Yaptığınız iyiliğin ödülü kendinizi iyi hissetmek oldu. Ödülünüzü aldınız. Ya da yaptığınız iyilik sizi vicdanen rahatlatmadıysa yaptığınız iyiliği toplumdan kabul görme umuduyla yaptınız, ve istediğiniz oldu. Yine ödülünüzü aldınız. Yani herhangi bir şekilde ödüllendirilmediğimiz bir iyilik yapamıyoruz. Her halükarda bir ödül alıyorsunuz. Yine de buna çıkar ilişkisi olmayan iyilik vardır diyebilir misiniz? Sonuçta manevi tatmin sağlıyor...

iyilik kavramı günümüzdeki tüm toplumların ortak ahlakına göre belirlenir bundan 3000 yıl önce iyilik sayılabilecek bir şeyin günümüzde ahlaksızlık olacağı gibi bundam 3000 yıl sonra günümüzdeki bir iyilik kötülük olabilir.

Bu düşünceniz de aynı kapıya çıkıyor. Sonuçta bir "şey" için iyilik yapıyorsunuz. İnancınız uğruna iyilik yapmak sizi ruhen doyurmaz mı? Hiçbir şey uğruna iyilik yapsanız da bunun size verdiği tatmin duygusu var. Ancak benim bahsettiğim şey tanrı uğruna olsun ya da olmasın bir şekilde iyilik yapınca vicdanın rahatlıyorsa, kendini iyi hissediyorsan bunlar bile yaptığın iyilikten elde ettiğin bir çıkardır. Bu yüzden birçok insan gibi tamamen çıkarsız bir iyiliğin olmadığını düşünüyorum. Ve bu yüzden iyilik ve kötülük benim düşünceme göre tamamen yanılsamadan ibaret.

Karşılıksız iyilik olduğunu düşünmüyorum, en basitinden biri birine iyilik yapacaksa bu zamanında bana şu konuda yardımcı olmuştu. Bari ben de yardımcı olayım gözüyle de bakılabiliyor.

Kim iyi insan olma çabasına giriyor? "alem dediğin kahpe olmuş yeğen"

İyilik yapmak da çıkar ilişkisidir. İnsanlar iyi hissetmek için iyilik yaparlar. Bu da bir çıkardır aslında.

Bu doğru. Acaba buna rağmen neden kötü olmamak adına bu kadar çaba harcıyoruz...

Ön soru olarak; sizi iyilik yapmaya sevk eden temel düşünce nedir? Ve sizi kötülük yapmaktan alıkoyan temel düşünce nedir?

Kime göre kötü, sen kendin fayda sağlıyorsan ve ucunun dokunduğu kişilerin hayatında herhangi bir değişiklik olmuyorsa sana göre iyi bile denebilir. Biraz açınca ise, diğerlerinin hayatını etkilemediğini tam anlamıyla teyit etmen çoğu zaman mümkün değildir. O zaman diğerlerini umursamayan ve sadece kendini gözeten bir birey olmaz mısın?

Bana sorarsan dümdüz evrensel erdemdir. Erdem kavramı da iyilik ve fayda üzerine kurulu değil mi? Ahlaktan bahsediyorsak ortada bir toplum yok mudur?

Evet, herkes kendini düşünecek tabi. Sosyal hayatın bir mekanizması olarak düşünüyorum iyiliği, adi ortaklık gibi. Adi ortaklık bir iş için bir araya gelinen ortaklığa denir , hayatımızda sevsek de sevmesek de yaşadığımız topluma entegre olmalıyız. Herkes sadece kendine göre yaşasaydı, sürü halinde yaşayan maymunlardan geride olurduk. Yoksa öyle iyilik yap denize at gibi meleksi bir davranış en öncesinde mantıklı gelmiyor.

Çıkar ilişkisi her yerde. İyiliği de bencil olduğun için yaparsın, seni mutlu hissettirebilir; belki komik bile buluyor olabilirsin iyilik yapmayı, bilemem. Sonuç olarak sana bir getirisi vardır. Cennete girmek için iyilik yaparsın, sıfır çıkar yoktur. Kendi genlerini aktarmak için ürersin, kendi genlerini torunlarına aktarmalarını sağlamaları için çocuklarını beslersin ki çocuk yapabilsin, kan bağı dediğin şey seninle aynı genleri hangi oranda paylaşmaları ile alakalıdır. Kuzenlerini kardeşlerinden daha az kayırırsın değil mi, daha az ortak gen paylaşırsınız çünkü. İyilik doğada bile mantıktır. ''Kalp işi'' değil.

Erdem başlığı altında aradım ama çıkarcılık ile erdem arasında bir bağ bulamadım. Bu ikisini bir arada değerlendiren hiç yazı yok. Bence çıkarcılık kötü bir şey ama "iyilik" de çıkarcılık üzerine kurulu. Gerçekten cevabını bulması çok zor. Beynim sızlıyor. Acaba "çıkarcılık erdemli mi erdem dışı mı?" diye bir anket açsam çok garip olur mu

Tam anlamıyla karşılık beklemediğiniz bir şey iyiliktir. Bugün sen beni gör yarın ben seni görürüm tarzı bir yaklaşımla iyilik yapıyor olmazsınız. Sevap kazanmak için iyilik yapmamız da aynı ölçüde. Yaptıktan sonra dönüp arkana bakmayacaksın. Veya iyilik yapan kişi açısından da değerlendirmek gerekir. Bir söz var az veren candan çok veren maldan diye. Karşınızdaki kişinin size ettiği iyiliği beğenmeyebilirsiniz ama belki de o kişi o iyiliği tüm imkanlarını zorlayarak yapmıştır. Bu durumda da nankörlük durumu ortaya çıkar. Bir örnek de hayvanlarda vereyim. Sokaktan bir kedi köpek alıp sahiplenmek mi gerçek iyiliktir yoksa pet shoptan cins bir hayvan alıp beslemek mi? Kendimize itiraf etmemiz gerekirse pek çok iyiliği çıkarımız gereği yapıyoruz. Çıkarımız yoksa kimsenin suratına bakmıyoruz.

Öyle bir dünya yok. Böyle bir senaryonun oluşma ihtimali yok.

Hocam şimdi bana sorarsan iyilik/iyi olma, genel olarak toplumun yararına olduğu düşünülen ve toplumu birbirine yakınlaştıran davranışlar üzerinden belirlenir. Sosyal bir hayat sürdüğümüz için - istediğin kadar asosyalim de; gıdanı tarladaki çiftçi sağlıyor, nakliyeciler kapının önündeki dükkanlara dağıtıyor, bakkal amca sana satıyor - kötü olarak işaretlenmek bizim zararımıza olur.

O halde birileri bilmeden kötülük yapmak algıladığımız kadar kötü bir şey değildir

Çıkar ilişkisi olsa ne fark eder ki.