Bir insan çevresiyle kurduğu etkileşimle keşifler yaparak yeni şeyler buluyor. Örneğin ateş nasıl bulundu? Tesadüfen. Bu şekilde keşfedildi. Eğer gerekli parçalar olmazsa insan bir şey üretemezdi.

Mevcut küresel kötü ve iyi kabul edilen şeylere göre düşünelim. Bu mantıkla yola çıkarsak yani kültürleri değil de küresel iyi ve kötü ahlakı önemsersek daha doğru sonuca ulaşılır.

İyi yetiştirilmiş derken bile kötüyle karşılaştırıyoruz zaten. Kötü olmazsa iyi dediğimiz kavram da ortadan kalkar.

Kötü dediğiniz şey nedir ki? Bu herkesten herkese değişebilen bir şey. Örneğin bir insan yere tükürmenin kötü olduğunu düşünür diğeri ise düşünmez. Dünya siyah beyaz değil maalesef.

Kötülük insanın doğasında olan bir duygudur, insanlara kötülük denilen bir "kelime" öğretilmese bile zamanla o anlam taşıyan bir düşünce ortaya çıkardı.

Bence mantıklı. Bazen kötülük yapan bir kişiyi medya haber yapınca çok geçmeden daha fazla kişinin aynı kötülüğü yaptığını görebiliyoruz. Demek ki önceden bu kötülük diğerlerinin aklına gelmemişken medya sayesinde onlar da yapma hevesine giriyor.

Tamam, bu yanlış bir şey değil zaten. Siz en üstte kötü şeyleri öğretmezsek kötülük olmaz gibisinden bir şey yazmışsınız. Kötü şeyleri öğrenmemek için etkileşim kurmamak gerekir ve bu iyi şeyleri de ortadan kaldırır. Kötü ve iyiden birinin olup diğerinin olmadığı bir yaşam insanlık için düşünülemez. Ya ikisi birden olacak ya da hiçbiri olmayacak.

Kötülük ve iyilik birer karşılaştırmadan ibarettir. Kötü davranış veya iyi davranış diye bir şey yoktur. "X" davranışına göre "Y" davranışı kötüdür fakat bu "X" davranışı kötüdür anlamını taşımaz. Ben böyle düşünüyorum.

Bu dediğine katılmıyorum. Çünkü insanlar da aslında yapay zeka gibi. Yapay zeka ne yapıyor? Derin öğrenme ile yeni şeyler öğrenip işliyor. Bir insan bir şeyi bilmezse o şeyi düşünemez. İnsan, bildiği şeyleri düşünür. Örneğin sen evrenin dışını bilmiyorsun, düşünemezsin. Sadece tahmin edersin ama bildiğin şeylere göre tahmin yapıyorsun. Belki hiç beklemediğin bir şey var.

Anlayamadım Biraz daha açıklayabilir misiniz?

O zaman alakası var. Sonuçta travmatik bir olayda öğrenme işlemi gerçekleşmiyor mu?

Bu katılınabilecek bir görüş değil. Bunun sebebi hatalı bir cümle olması. Mantıken bir insan öğrendiklerinden kötülük çıkarabilir. Bu doğrultuda bir insan iyi şeyler öğrenirse kötülüğü bilmez.

Soru ve devamında soruduğun soru şekli bence hatalı çünkü, insan iyi biri olarak doğmaz iyi ve kibar olmayı öğrenir ve doğasını bastırır toplum tarafından kabullenmek için ve tek bir doğru yok, ortak alanda birleştirmeye çalıştırsan bile bu bahsettiğiniz kişi askerde çatışma durumunda birini öldürdü diyelim ve o ölen kişinin ailesi buna kin duyup o kişinin kötü olduğunu da düşünebilir kısacası sorunun soruluş tarzı yanlış.

Kötülüğü öğrenmese bile yine yapardı, sadece ne yaptığının farkında olmasa bile psikolojik olarak durumdan duruma değişen bir duyguya girerdi zaten çoğu insanin çoğu durumda kötülük yapmasının sebebi bilişsel uyumsuzluk Bilişsel uyumsuzluk kısaca davranışları ile inançları arasında ki tutarsızlığa tahammül edememek bu sebepten ötürü bir insan ne kadar iyi olsa bile kötülük yapar. Evrimsel süreçle gelen rekabet ve diğer şeyleri yok saymak demek oluyor bu, bu duruma kafa yormak bu süreci yok sayar.

Senin dediğine göre insan hiçbir şeyle etkileşime geçmemeli ve buna diğer insanlar da dahil. Bu durumda da iyi şeyler de olmazdı ve ot gibi yaşardık. Bu arada yukarıdaki düşüncem hala aynıdır.

Kötü şeyleri bilmeseydiniz, neyin iyi olduğunu da bilemezdiniz.

Öğrendikleri şeyleri iyi kabul eder. Kötü olmazsa karşılaştıramaz fakat iyi yetiştirilmiş olur.

Bilmiyor olması, öğrenmesine, bulmasına, geliştirmesine engel değil... Biliyor olması da yapmasına sebep değil...

Tabii ki. İyinin veya kötünün ne olduğunu öğretmemize gerek yok. Zaten bir insan nasıl yetiştirilirse ona göre yaşar. Örneğin davranışın iyi olmadığını bilmeden de yaşayabilir.

O zaman kötü ve iyiyi anlatmadan öğretelim. Bu sorun ortadan kalkar.

Bir insan güzel yetiştirildiğinde yani ona sadece iyilikler öğretildiğinde kötü insanlarla karşılaşmadıkça veya kötü şeylere rastlamadıkça iyi olmaya devam eder. Tabii günümüz dünyasında bu pek mümkün görünmüyor.

Aslında doğru. Çünkü soruda doğuştan iyi olduğunu kabul etmiyoruz. Özetle sen bir insanın iyi olsa da kötülüğü kendi kendine keşfedeceğini mi söylüyorsun?

Tamam, aynı şeyleri söylüyoruz. Ben burada diyorum ki etkileşimler sayesinde yani dış çevreden aldığımız bilgilerle öğreniyoruz. Siz de aynısını diyorsunuz. O zaman sorun ne? Neyi tartışıyoruz?

Şöyle bir örnek vereyim. Örneğin ciddi bir toplantıdasınız. O anda hata yapmamak için üzerinizdeki stresin ve heyecanın da etkisiyle aklınıza tuhaf düşünceler gelmeye başlıyor. Bu düşünceler, sizin konuşmanızı etkiliyor. Bunlar hem iyi hem kötü düşünceler olabilir. Bunu yaşayan bilir. Peki bir de şu açıdan değerlendirelim. Eğer insanlar iyi yetiştirilseydi yani kötü şeyleri bilmeseydi bu durumda aklına kötü düşünceler gelir miydi? Tabii ki gelmezdi, çünkü onu bilmiyor. Böyle bir tartışma başlatıyorum.

Alakası yok. Vaktinde travmatik bir deneyim yaşamış kişinin düşünceleri kötü şeyler içerebilir. Kötü düşünceler veya kötülük bilgi ve düşünceyle ilgili değildir.

toplumsal normlara göre kendi doğasını saklayacağını söylüyorum ama ne kadar iyi yetiştirilse de insanın doğasında ve evrimsel süreçle gelen bir şey bu kısacası bu sorunun çıkışı şöyle gelse bile yanlış olurdu, insan kötü olmayı sonradan mı öğrenir? cevap; hayır insanın doğasında olan bir şeydir bunula ilgili makale ve gerekli araştırmaları yaparsanız zaten birini saf iyi şekilde yetiştirmeye çalışsanız bile evrimsel süreçle gelen insan doğasından dolayı başarıya ulaşmanın imkansız olduğunu anlardınız, dinler bile bunun için kılıf buluyor yani peygamberlerin de hataları vardı diye... gerisini sen düşün.

Kötü şeylerde tesadüfen bulunabilir bazen de şartlar gereği bulunabilir. Kısaca bilmeseydi olmazdı diye bir durum yok... Gerekli şartlarda dünyanın en iyi insanları yamyam olabilir. 4 kişilik bir kabilede X adlı şahıs bir de Y'nin hatuna bakayım, değişiklik olsun diyebilir. Bunun için Türk dizisi izlemesine gerek yok.

Hayır yanlış değil. Bizim konuşma yetimiz gibi kötülük veyahut iyilik çevre şartları ile ortaya çıkacaktır. Siz bu olumsuz davranışlara ister kötülük ister başka bir şey diyebilirsiniz.

Neye göre iyi olmaya devam eder? Bir şeye iyi diyebilmemiz için kötünün de olması gerekmez mi?

Kötülüğü kabullenmek gerekir ve öğretmek gerekir. Biz bir çocuğa Güneş'i anlatmasak da o arada var. Zaten dediğiniz gibi günümüz dünyasında mümkün değil. Çocuk sapıklarından manyaklara kadar her şey mevcut...

Yani birine "şunu yap, bu iyi bir şey" demek yerine sadece "şunu yap" mı denilmesini söylüyorsunuz?

Tabii ki ben bunu desteklemiyorum, örnek olarak verdim.

Dediğiniz gibi olsa hala dumanla haberleşiyorduk... Kişisel olarak şahsınız bu şekilde varlığını sürdürüyor olabilir Ancak insanoğlu farklı... Mağara adamları da bilmiyordu bir şey, an itibariyle bu noktadayız. Mantıken hanzo olarak devam etmeliydik. Kimsenin düşünmediğini düşünen dahiler, fikir adamları her zaman olacaktır. Diğer hususlara gelirsek, psikoloji, hayal gücü, arzular, merak... İnsan robot değil.

Peki şununla ilgili bir örnek verebilir misin? Örneğin her anlamda iyi yetiştirilmiş bir insan olsun. Kötülük olarak ne yapabilir?

Teoride bana da biraz da olsa mantıklı geldi fakat uygulamada böyle bir şeyin hiç şansı yok. Toplumda itaat etmeyecek olanlar istenilen davranışı yapmadığında bile insanlara öğretmediğimiz iyi-kötü karşılaştırması ortaya çıkıyor. Başka bir davranış yapmaktan da söz etmiyorum. Direkt istenilen şeyin yerine getirilmemesinden söz ediyorum.