Ülkeler kendi savaş makinelerini satış yaparken uçağın mühimmat alımı vb. kısıtlamalar koyar. Yani kısacası kendinde olan gücü vermezler. Peki biz hangi özellikleri kısıyoruz? Yoksa direkt elimizde bulunandan mı veriyoruz?

Kısıtlamalar, anlaşmalarla belirlenir. Atıyorum veri paylaşımı ve veri kısıtlaması gibi. Örneğin Ukrayna'da uçan bir SİHA eğer anlaşmada varsa topladığı bilgileri Türkiye'ye de iletebilir. Veya Türkiye, Ukrayna'ya şu şartlar altında kullanmanı onaylamıyorum diyebilir. Bu en başta yapılan anlaşma ile çerçevelendiriliyor. Sonradan kalkıp vazgeçtim kullanma diyemez sonuçta kimse kimseye. Ha bir alternatif olarak kısıtlamasız da verebilir. Sonuçta iki ülke ilişkileri bu. Buyur tepe tepe kullan sorumluluğu da sana ait diyebilir ülkeler birbirlerine. Bu anlaşmalar da pek öyle kolay kolay ve şeffaf şekilde kamuya açıklanmaz.

Yapılan anlaşmaya bağlı, bunu biz bilemeyiz. Ama SİHA'ların kullanabildikleri silahlar ve donanımlar zaten belli. Belki yazılım kısmında yapıyorlardır bir şeyler. Hemen hemen her silah sisteminde ihracat modeli çıkartır ülkeler. Mesela bizim aldığımız S-400 de bu tanıma uygundu.

Onu üretenden başkası bilemez. Ancak şu an alacağın herhangi açık sistem AutoPliot kartının (PixHawk, Navio2) bile kaynak kodları gizli ve erişilemez. Dolayısıyla sen düşün. Devlet şirketlerinde zaten şeffaflık aranmaz, Baykar gibi özel şirketlerde hiçbir şey halka açık olmak zorunda da olmaz.