@Jang Geum'un Danji Yemeği biraz kabataslak düzenledim, hatalıysa rapor atabilirsiniz.

Bir günlük ban yediğim için canım sıkıldı ben de en azından bir çeviri yapayım hem de bir kaynak oluşturayım dediğim için bu yazıyı çevirdim. Tamamı çeviri değil, bazı kısımları ben ekledim. Konumuz anakartlarda VRM'ler. Umarım yararlı olmuştur. VRM'ler nasıl çalışır? -> 1-)VRM, Voltage Regulator Module , PWM kontrolörü, MOSFET'ler, güç fazları, bobinlerden oluşur. Bu komponentler, güç kaynağından gelen 12, 5 ve 3.3 voltajları CPU'nun kullandığı voltajlara çevirmekle yükümlüdür. Anakartın farklı güç isteyen her noktasında bir VRM olabilir, burada işlemci VRM'lerinden bahsedeceğiz. Öncelikle MOSFET nedir sorusunun yanıtını vermeliyiz. MOSFET , VRM'in bir parçasıdır. MOSFET'ler, 12V'u işlemcinin kullandığı voltaja dönüştüren aktif elemanlardır. Bu komponent mühimdir çünkü hem çok hassaslardır hem de CPU'nun istediği neredeyse her gücü dönüştürmekle yükümlülerdir. Ki bu da oldukça yüksek miktarda ısıya sebep olur. Sık sorunla karşılaşılan anakartlarda ya yetersiz güçte MOSFET vardır ya da yüksek gücü beslemek için az faza sahiptirler. Bu sorun, soğutucu tasarımlarıyla azaltılabilir. 2-)İşlemcinin istediği yük fazlara ayrılır. Dafa fazla faza sahip bir anakart daha güvenilir ve daha az ısıya sebep olacaktır. Yüksek faz sayısı daha kalitesiz transistör kullanımı anlamına da gelebilir. Buna rağmen verebildikleri güçten ödün vermeden daha az ısı açığa çıkaracaklardır ki bu avantajlı bir durumdur. Bu durumda fazla faz sayısı genel anlamda daha iyi diyebiliriz. 3-)Tüm bu olaylar PWM tarafından kontrol edilir. Bu aslında VRM'lerin voltajı stabilize etmesini sağlayan, hassas ayar çekilmesini sağlayan, başka bir tabirle gürültüyü engelleyen bir kare dalgadır, frekanstır. ->VRM sorunlarının suçluları genel olarak düşük seviye, işlemcinin çekeceği güce uygun üretilmemiş 4+1 veya 4+3 fazlı anakartlardır. Bu, genel olarak anakartı yapan şirketin kalite kontrol anlayışına bağlıdır. Eğer üzerlerinden geçirebildikleri amper aynı ise 8+2 fazlı anakartlar 4+1 fazlı anakartlardan daha fazla güç sağlar diye bir olay yok. Yine de daha önceden bahsettiğim gibi 8+2 fazlı anakart daha verimli, serin ve stabil çalışacaktır. ->VRM kalitesi, birden fazla etkene bağlıdır. Aşağıda bunların listesini bulabilirsiniz: a. MOSFET amper değeri her bir MOSFET'in taşıyabileceği amper kapasitesini belirtir. Her faz için iki adet MOSFET vardır: low-side ve high-side. Eğer bu MOSFET'ler yanlış değerlerde seçilirse, anakart yüksek TDP değerli işlemciler için tehlikeli olmaya başlar. Genellikle komponentlerin üzerinde kod yazar. Bu kodu internette aratarak datasheetlerden bilgi alabilirsiniz. b. Kanal başına MOSFET sayısı genel olarak 3-4'tür. Kaliteli bir anakartta 2 adet ana MOSFET - bir veya daha fazla high-side MOSFET, bir veya daha fazla low-side MOSFET- görülür. Bunların yanında MOSFET sürücüleri için de birkaç transistör bulunur. c. Bazı anakart üreticileri, maliyetten kısmak için düzgün bir sürücü yerine 3. veya 4. bir transistör kullanabilir. Özellikle düşük seviye anakartlarda bu durumla karşılaşılır. Bu, kaliteden kayıptır. d. Küçük MOSFET'ler genel olarak düşük RDS değerine sahip olurlar. RDS değeri, Resistance drain to source yani MOSFET'lerin iki ucu olan drain to source arasındaki direnç anlamına gelir. Düşük RDS değerine sahip MOSFET'ler daha serin ve verimli çalışırlar. e. Yüksek fazlı anakartlarda düşük kaliteli MOSFET'ler kullanılabiliyor. Bu, düşük faz sayısına sahip bir anakarttan daha az akım taşıyabileceği anlamına gelmez. Yüksek fazlı anakartların verimlilik ve sıcaklık konusunda avantajları vardır. Yüksek fazlı anakartların MOSFET'leri kalitesiz olacak diye bir kaide yokdur. ->Sürücü MOSFET'ler, DrMOS'lar, MOSFET'leri ve sürücüleri tek bir çip içine sığdırır. Bu, daha verimli bir yapıdır. İlk örnekleri daha hassas ve arıza yapmaya daha yatkındır. ->VRM soğutması bir başka önemli konudur. Genellikle en hassas ve sıcak parça olan MOSFET'lerin üstünde görürüz bu parçayı. MOSFET'ler üzerine soğutucu bloklar koyabilirsiniz eğer yoksa. Bunların yanına bir de fan tarzı aktif soğutma eklerseniz çok daha güzel olur. Kasa hava akışı burada da önemlidir. Bir başka dikkat edilmesi gereken konu da stok fanların VRM soğutmasına katkı sağladığıdır. Kule tipi soğutmalar, sıvı soğutmalar bu konuda bir katkı sağlamaz. Anakartı test ederken stok soğutucular kullanılır genel olarak. ->VRM sıcaklıklarını gözlemlemek için HWINFO programı kullanılabilir. Sensor Status seçildikten sonra program başlatılır ve anakart sekmesine gelinceye kadar aşağı inilir. Orada aradığımız VRM MOS değeri vardır. Bu değer genellikle işlemci sıcaklığınızla benzerdir. ->Over Current Protection PSU'lardan alışık olduğumuz bir koruma. Bu koruma anakartınızı felaketlerden korur. Farklı yollarla çalışabilir. a. İşlemci frekansını ve voltajını düşürerek yapabilir. AMD cool'n'Quiet veya kendi fonksiyonları bunu yapar. VRM sıcaklıkları yüksekse, anakart toparlanasıya ve sıcaklıklar düşesiye kadar devam eder bu durum. b. Anakart kendisini kapatır. Eğer MOSFET'lere bir anda fazla yüklenilirse anakart kendisini korumak için kapatır. -> Eğer VRM'lerinizden şüpheliyseniz yapmanız gerekenler: 1. Sistemin fişini çekin. 2. Görsel kontrol yapın. 3. Koku duyunuzu kullanın. Kokuları burunda fark edilir derecede kötüdür. 4. Eğer 24 pin anakart güç soketi bağlı ve 4/8 pin işlemci güç soketi bağlı değilken sistem boot ederse VRM sıkıntınız var demektir. Tüm VRM faciaları görülebilir değildir. Giderken yanlarında PSU gibi bileşenleri de götürebilir. Kaynak: About VRMs & Mosfets / Motherboard Safety with 125W+ TDP processors - Overclock. net - An Overclocking Community Biraz uzun oldu sanırım Son düzenleyen: Moderatör: 30 Temmuz 2022

Hayır o küpler MOSFET değil O küpleri soğutmaya çalışmaya gerek olmadığı için değmiyordur muhtemelen. MOSFET'ler o soğutma bloğunun tam altında bulunan çok ince ve küçük dikdörtgen tabletler.

Anladım teşekkürler bilgilendirmeleriniz için. Şimdi yine baktım gerçekten öyleymiş. Bir de PCB'lerin soğutma görevi gördüğünü bilmiyordum. Zamanında depolama birimini bağladığım SATA yuvasının yanındaki PCB yerine dokundum aşırı sıcaktı, anlayamamıştım o zaman. RAM'lerde de bu olay geçerli diye anladım, doğru mudur? Benim RAM'lerden biri de öyle, 2666 MHz'de çalışıyorlar, daha üstüne çıkarsam bir şey olur mu acaba? RAM'lerin sıcaklığı öğrenilmiyor diye biliyorum.

@stevesm1221 tam anlamadım ancak cevap vermeye çalışayım. Birçok kısımdan oluşuyor onları Termal Pad ile kapatıp Heatsink koyuyorlar.

@NEO CMDNDR belki.

Parçalar halinde hazılanabilir belki, kendim sıfırdan yazamam, mutlaka atladığım yerler olur. Çok geniş konu Sorularını sorabilirsin konu açarak, cevap verebilecek nitelikte insan sayısı çok @crazyreign Küçük bir şeyler çiziktirdim, konularımdan görebilirsin. Umarım beğenirsin.

Eyvallah tekrardan. Bu arada önceki açtığınız konulara da göz gezdirdim, gayet güzeller, beğendim. Ama "kısaca" yazmanıza rağmen upuuuuzun yaptığınız da olmuş. Neyse demek istediğim şu, hani benim gibi basit olmasını isteyenler için, "VRM'e giriş 101" tarzında bir rehber konu gelir mi acaba? Buna cidden ihtiyacım var çünkü. Şimdi bu konuyu geçelim, çok teknik geliyor bu bana, dediğim türden yapmanız mümkün mü?

Güzel bir yazı ve olmuş öncelikle bu bilgiler için teşekkür ederim. Ancak RAM VRM'i hakkında bilgi de olsa güzel olurdu

Teknik takip kanalından öyle biliyordum ben. Şimdi benim anakarta baktım da, o kare şeylerden bayağı var bir giriş seviyesi anakarta göre. Dikdörtgen bir şey bulamadım, heatsink yok.

Onlar mosfet değil ki MSI onlara SFC yani Super Chock diye geçen bobinler. Akım işlemciye gitmeden önce orada bir sure tutuluyor olması lazım. @Jang Geum'un Danji Yemeği mesela RAM VRM'i RAM slotlarinin sağ tarafında bulunuyor bak. Tomahawk modeline RAM için 2 VRM, 1 High 1 Low level mosfet bulunması lazım.

Hepsini okudum çok iyi yazı elinize sağlık. Aklıma takılan bir şey var, neden anakartlarda heatsink'ler VRM'lere değmiyor? Hep VRM'lerin üstünde oluyor, sebebi nedir?

720p - 1080p arası Render için VRM 6 Faz iyi midir?

Merak edip araştırmak için geldim bu konuya, yazı çok bilgilendirici ona hiç şüphe yok ancak okunabilirlik açısından çok kötü hocam. Aralara boşluk bırakarak yazsaydınız biz okuyucular için okuması çok daha rahat bir yazı olurdu şu an bu yazıya bakarken gözüm kanıyor resmen.

Küpler bobinler Bakır bobinler çok yüksek akımları kaldırabilirler, üstelik çok iyi ısı dağıtıcı oldukları için sıcaklıklarını direkt anakarta lehimli olduğu yerden aktarabiliyor. Bir de, tüm MOSFET'ler orada değil. Üstte de var biraz.

Son zamanlarda Heatsinkler süs olarak kullanılmaya başlandı düşük seviye anakartlarda. MOSFET'lerin gerçek soğutucusu PCB'dir. Tabii ki üst seviye anakartlarda durum biraz daha ciddi. Custom soğutmaya uygun olanlar var. Ve evet, MOSFET'lere doğrudan temas ederler genelde.

Biraz zor VRM'ler ciddi geniş konu, tepki süresinden tasarıma kadar. Hepsinin hakkında yazı yazacak olursak kısacadan da uzun olur

VRM tek bir parçadan oluşmuyor ki, konu sahibinin yazdığı gibi işlemciyi beslemekte yükümlü bir çok bileşenin ortak adı. Soğutma blokları VRM'lerde en çok ısınan parçalar olan MOSFET'lere doğrudan temas eder.

Soğutma bloğu koymalarını bile gerek yok muhtemelen. MOSFET'leri asıl zorlayacak işlemcilerle o tarz dandik anakart kullanan babayiğitler çok kalmadı Ha zaten soğutma bloğu yerine kaliteli VRM yapsalar çok daha iyi olur ancak bilgisi olmayan insanlar için soğutma blokları cezbedici gözüküyor

Onu dememin nedeni biraz değişik, forum dışı bir yerde soru sormak nedense bana daha kolay ve hoş geliyor. Bir de sanırım soracağım soruların fazlalığından böyle bir şey istedim, ki o soruların hepsini burada sormak istemem.

Hadi uzun olsun, uzun olsun da basit olsun ya. Neyse, umarım fikrinizi değiştirirsiniz ve şu VRM meraklısı olan Sosyal üyesine bilgi kazandırmış olursunuz, teşekkürler ediyorum, iyi geceler, sorum olursa yazarım zaten.

Eski bir Gigabyte anakarttan çıkartmıştım uzun zaman önce. Bunlar bobin, ferrit etrafına sarılmış oluyorlar genelde. Fotoğraf bulanık çıkmış biraz, kalite için kusura bakmayın. Bobinler, kondansatörlerin büyüğü gibi düşünebiliriz. Akımı manyetik alan olarak saklıyorlar. Bu da voltajı daha stabil hale getiriyor.

Sorduğunuz soruları konu halinde açarsanız herkes cevap verebilir ve daha hızlı olur. SOruların çokluğu bir tek modların keyfini bozar Çalışsın modlar, vurun kırbacı.

Haklısınız hocam, burada da RGB hayranı çok. Beyaz siyah karışımı daha hoş geliyor gözüme. MSI X570 olayı gibi.

@stevesm1221 RAM sıcaklıkları çok sıkıntı edilecek bir konu değil. Kasa hava akışı iyiyse neredeyse hiçbir RAM'de sorun çıkacağını sanmam. Çok bir güç harcamıyorlar zira.

Mosfetler şu siyah kare şey değil miydi? Onların üzerindeki heatsink'e neden değmiyorlar diye sormuştum. Mesela 3950X'te bile 88 dereceyi geçmeyen VRM'lere ve soğutmasına sahip olan Tomahawk Max'ın bir fotoğrafı. Altındaki mosfetler heatsink'e değmiyor.

Teşekkürler gayet güzel bir yazı olmuş elinize sağlık.

Biraz konuyu hortlatıyor olabilirim ama bunu sormam gerek, anakartların VRM Tier List'lerinde "Power Stage" görüyorum, Power Stage olunca High ve Low side'daki kullanılan MOSFET aynı mı olmuş oluyor? Mesela IR3355 var diyor MOSFET olarak. Başka ankartta ise High Side'da 1x 4C10B, Low Side'da ise 1x 4C06B varmış. Nedir bunların farkları? Bir de size nasıl ulaşabilirim forum haricinde?

Yukarıda @Jang Geum'un Danji Yemeği 'nin attığı resime dikkatli bak. O küplerin tam solunda, her bir küp için 4 tane dikdörtgen var. İşte onlar MOSFET. İşlemci soketinin üstündekiler ise uncore dediğimiz kısım için ayrılmış MOSFET'ler ve bobinler. Uncore da işlemci içindeki çekirdekler harici bölümler oluyor. PCIe kontrolcüsü, RAM kontrolcüsü, grafik işlemci gibi gibi.

Forumda pek aktif değilim, zamanında yazıp bırakmışım ve düzenleyemiyorum maalesef.

High side ve low side MOSFET seçimlerinde rol oynayan birçok etmen var. Bunları bilmek için önce MOSFET'leri ayrıntılı tanımak gerekir. Anlatılması uzun olduğu için link bırakacağım, STM'nin iyi bir dökümanı. https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwi2gJfq7MPrAhUqmIsKHfgbDNsQFjAaegQIChAB&url=https%3A%2F%2Fwww.st.com%2Fresource%2Fen%2Fapplication_note%2Fdm00068369-power-mosfets-best-choice-guide-for-vrm-application-stmicroelectronics. pdf&usg=AOvVaw1KGTUcsa2p3ditcLidVU0M Power Stage derken bir VRM modülünün dönüştürebildiği enerjiyi kastediyor. 5 fazlı 60 Amperlik bir VRM grubu 300A sağlayabilir mesela. High Side ve low side'da kullanılan MOSFET'lerin aynı veya farklı olmasını o kelimeden çıkartamayız, kaynak bulamayınca yazıvermişlerdir onu Sorularınızı buradan sorabilirsiniz, kimsenin en basit soruyu bile ayıplayacağını düşünmüyorum.

Şimdi bambaşka taraflara kaydın RAM'ler için sıcaklıklardan endişelenme. VRM'den de endişelenme. En azından "güvenli" sınırlar içinde hız aşırtma yapıyorken.

@Jang Geum'un Danji Yemeği emeğine sağlık kardeşim. Güzel rehber olmuş. Okudum. Bir ara lise yıllarım aklıma geldi. Biraz geri kalmış olabilirim. Sonuçta babanız yaşında adamım

@Jang Geum'un Danji Yemeği VRM değerini hangi yazılımla öğreniyorduk, mesela işlemciye verilen değeri yazılımla öğreniyordum unuttum. Ryzen Controller ile bu değeri ayarlıyorsun ne kadar güç gerekince veriyordum ve onu yazılımla da oldu mu diye kontrol ediyordum. uProf ile ancak işlemcinin TDP değerini falan görebiliyorum.