Microsoft, Windows'un korsan kullanımını engellemek için artık yeni ve daha geniş önlemler alıyor. Windows Vista'da aktivasyon ve orijinallik doğrulaması daha sistemin başında devreye giriyor. Korsanlık yazılım sektöründe de ciddi bir problem niteliği taşıyor. Business Software Alliance'ın bildirdiğine göre ülkemizde kullanılan her 5 yazılımdan biri korsan. Bir zamanlar Windows, takas borsalarında ve elden ele dolaşan CD'lerde bulunan bir numaralı korsan yazılım niteliğindeydi. Tabii ki durum böyle olduğu için bugün Microsft'un bunu engellemek için aldığı önlemlere şaşırmamak gerek. Windows 95 zamanlarında herhangi bir yerden bulduğunuz ürün anahtarını girerek sistemi kurup sorunsuzca kullanabilmeniz Microsoft'un Windows XP'ye çok tartışılan ve eleştirilen aktivasyon sistemini koymasına yol açtı. Windows Vista'da bu işlemi devralıp sistemde daha farklı boyutlara taşıyor. 1. Aktivasyon Normal olarak satın aldığınız bir Windows yüklemesi esnasında 25 haneli ürün anahtarı sorulduktan sonra hangi Windows sürümünü satın aldığınız seçmeniz istenecektir. İsterseniz ürün anahtarını girmeden de kurulumu gerçekleştirebilirsiniz. Bu sayede işletim sistemini 30 gün boyunca ücretsiz olarak test edebileceksiniz. Süre bitiminde ise ürün anahtarını girmeniz gerekiyor. Sonrasında ise ister otomatik isterseniz de elle aktivasyon işlemini gerçekleştirebilirsiniz. Üstelik bu tür bir kullanımda işletim sisteminde hiçbir kısıtlama olmuyor ve Microsoft'a da herhangi bir bildirim yapmanıza gerek yok. Fakat süre bitiminde aktivasyon şart. İsterseniz bu işlemi internet üzerinden otomatik olarak yapabilir isterseniz de telefon yoluyla halledebilirsiniz. Aktivasyon işlemi için arayacağınız numara 0800'lü olduğu için ücretsiz ve daima ulaşılabilir. Eğer telefonla aktivasyonda bir sorun yaşarsanız sorunu çözmek için o anda bir Microsoft yetkilisi ile temasa geçebilirisiniz. Eğer kurulum sırasında otomatik aktivasyonu işaretlediyseniz Vista kurulumdan 3 gün sonra otomatik olarak internet üzerinden aktivasyonu gerçekleştirmeye çalışacaktır. Aktivasyon sırasında ne oluyor? İlk olarak bir defaya mahsus veriler aktarılıyor. Microsoft'un gizlilik ilkelerine göre belirli IP adresiniz üzerinden Vista'nın ve Internet Explorer'ın sürüm numarası, dil ayarlarınız ve donanım yapılandırmanızın bilgisini içeren bir yığın-değeri oluşturuluyor. Bu değer üzerinden sisteminiz ile ilgili hiçbir bilgi gönderilmezken kaydedilen verilerde de herhangi bir kişisel bilgi bulunmuyor. Bu işlemlerden sonra donanımlarınızla ilişkilendirilen ürün anahtarınız Microsoft sunucularında kaydediliyor. Şimdi eğer Vista'yı bir başka bilgisayarda aktifleştirmek isterseniz başka bir yığın-değeri oluşturacağı için sistem bunu kabul etmeyecektir. 2. Herhangi bir Sorun Olduğunda Burada akıllara bir soru takılıyor: Bilgisayarınızın herhangi bir parçasını değiştirdiğinizde ne olacak? Microsoft'un belirttiği üzere genelde hiçbir sorun olmuyor. Belleklerin ve ses ve ekran kartı gibi ufak bileşenlerin değiştirilmesi tolerans seviyesine giriyor ve her şey eskisi gibi devam ediyor. Fakat anakartınızı değiştirdiğinizde önceden oluşturulan yığın-değeri artık Microsoft'un veritabanındaki ile eşleşmiyor. Bu durumda yapmanız gereken üç gün süre içersinde Windows'u tekrar aktif etmek. Bundan sonra her şey eskisi gibi normale dönecektir. Ayrıca yeni kurulumlardan sonra ve başka bilgisayarlar yaptığınız kurulumlardan sonra da tekrar aktivasyon gerekli. Normal şartlarda bir işletim sisteminin aynı anda iki bilgisayarda bir den yüklü olması da mümkün değil. Bu durum yeni bir bilgisayarla birlikte gelen OEM Windows'lar için de geçerli. Bu gibi durumlarda Microsft, işletim sisteminin başka bilgisayarlar kurulmasını engelleyecektir. Size verilen 30 günlük süre dolduktan sonra veya yaptığınız donanım değişikliğinden sonra geçen 3 günden sonra aktivasyon işlemini gerçekleştirmezseniz sistem "Reduced Functionality Mode"'da yani kısıtlandırılmış mod'da çalışacaktır. Bu mod'da sistem internet bağlantınız sayesinde Microsoft'tan bir lisans anahtarı almaktan başka bir şeye izin vermiyor. Aktivasyon işleminden sonra her şey normale dönüyor. 3. Orijinal Windows Avantajları Geçtiğimiz yıllarda Microsoft, Windows Update üzerinden Windows Genuine Advantage'ı bilgisayarlara dağıtmaya başladı. Bu sistem bilgisayarınızdaki lisansı düzenli olarak kontrol ediyor ve eğer sonuçlar Microsoft sunucularındaki ile eşleşirse gerekli güncelleştirmeyi indirmenize izin veriyor. Eğer kontrol işleminden sonra bilgisayarınızdaki lisansın yasadışı olduğu belirlenirse sistem belirli aralıklarla "Yazılım sahteciliği kurbanı olabilirsiniz." uyarısı verip kullanıcıyı uyarıyor. Windows XP'de WGA'dan kurtulma mümkün iken Windows Vista'da bu özellik sistemin bir parçası. Microsoft'un sitesinden kritik olamayan güncellemeler ve diğer indirmelerden önce bir doğrulama sınaması gerçekleştiriliyor. Eğer bu sınama geçersiz olursa sistemin bazı özellikleri kısıtlanıyor. Böylece USB belleklerin performans arttırmada kullanılmasını sağlayan ReadyBoost, Antispyware yazılımı Windows Defender ve Windows'un şaşalı arabirimi Aero devre dışı bırakılıyor. Buna ek olarak sistemin sağ alt kısmında çıkan ve yasadışı bir Windows kopyası kullandığınıza dair uyarı veren bir kutucuk beliriyor. WGA sınaması sırasında Microsoft'a gönderilen veriler aktivasyon işleminde gönderilen veriden daha kapsamlı. Söz konusu bilgiler arsında sabit diskinizin seri numarası ve BIOS'unuza ait bilgiler de mevcut. İşlem esnasında herhangi bir kullanıcı tanımlaması ise gerekmiyor. 4. Görüş Farklılıkları Bir yandan Microsoft, yazılım korsanlarına karşı elinden geleni ardına koymazken öte yandan da işi mümkün olduğunca basitleştirmeye çalışıyor. Gerçekte de son kullanıcı uzun yıllardan beri mecburi olan ürün anahtarının girilmesi hariç aktivasyon ve WGA ile ilgili herhangi bir sorunla karşılaşmıyor. Tüm bunlara karşın Microsoft zor durumda kalıyor. Üstelik toplanan bilgiler anonim bir biçimde işlenmekle kalmıyor, sınama için kullanıcının sisteminden mümkün olan en az veri toplanıyor ve bu veriler şifrelendikten sonra Microsoft'a gönderiliyor. Microsoft yasal sistemleri yasadışı olarak devre dışı bıraktığında problemler olmuyor değil. Bazı yazılım sorunları olduğunda bu durum ortaya çıkabiliyor ki geçmişte zaten böyle durumlar da yaşamadı değil. Windows Vista'da nasıl böyle bir durumla karşılaşılacağı ise henüz bilinmiyor. Yinede aktivasyon sunucularının çökmesi en son olması beklenen felaket. Yazıda üzerinde durduğumuz kopya korumasının ne kadar işe yarayacağını ise zaman gösterecek. Kopya korumalarını alt etmeye dair yöntemler çoktan beri ortalıkta dolaşmaya başladı bile. Vista: Merkeze Telefon Aktivasyon ve WGA sınaması yeni Windows sürümünün Microsoft sunucularıyla iletişim kurduğu tek yöntemler değil. Windows Vista'nın gizlilik ilkeleri içerisinde hangi işletim sistemi özelliklerine göre hangi bilgilerin hangi amaçla sunuculara gönderileceği ayrıntılarıyla bildirilmiş. Böylece Oyun gezgini yüklü oyunlarla ilgili bilgileri gönderiyor, kimlik avı filtresi ise dolaştığınız siteleri listedeki siteler ile karılaştırıyor ve aygıt yöneticisi de çevrimiçi kontroller yaparak yeni sürücüleri olup olmadığını kontrole diyor. Bu kontrollerin çoğunu ise devre dışı bırakabilirsiniz. Bu sayede Microsoft'a hiçbir bilgi gönderilmeyecek, tabii bu durumda birçok özellikten de mahrum kalacağınız da belirtmek isteriz.