Direkt olarak Tanri'nin acziyetidir. Kotuluk olacagini biliyor, engel olacak guce sahip ancak hic bir sey yapmiyor. - O halde iyi degil. Kotuluk olacagini biliyor, bir seyler yapmak da istiyor ancak kotuluk olmaya devam ediyor. - O halde aciz.

Alıntıladığın cümlede öyle bir olasılığın mümkün olmadığını söylemeye çalıştım, ki sen destekleyici biçimde, uzun uzun yazarak anlatmışsın kendi gönderinde. Geleceğin, olup olacak bütün olayların tanrının gözünde sabit olduğu hakkında hemfikiriz. Bu noktada ortaya atılan savunma "Tanrı geleceği bilse bile bizim o bilgiye erişimimiz olmamasından dolayı kendi seçimlerimizi özgür iradeyle yapıyoruz." cümlesi oluyor anladığım kadarıyla. Kendimizce yaptığımız seçimlerin bize göre özgür olup veya olmaması pek farketmiyor. Özgür iradene dıştan bir müdahelede bulunmasa bile, hayat boyu neyi seçeceğini zaten önceden bilen, ona göre yaratan bir tanrının, seni seçimlerinden dolayı cezalandırması mantığa ters bir durum.

Garip olan nedir, biliyor musun? Matematik ve mantıktan, üstüne bir de felsefeden dem vuruluyor; sözüm ona ortada bir çelişki varmış gibi bu yol izleniyor ama asıl çelişki buradan doğuyor. - Tanrı dediğin varlık mükemmel demektir; kusurlardan azade yani uzak demektir. Bu yüzden tüm seçimlerini önceden bilir. Ama sen ne diyorsun? Seçimler önceden biliniyorsa o seçimleri biz yapmıyoruz. Ne alaka? Onların önceden bilinmesiyle onları yapan, tercih eden varlığın sen olması aynı şeyler değil ki. Birbiriyle çelişen şeyler de değil. Söz konusu Tanrı dediğimiz varlık kusurdan azade olduğu için senin tüm yapacaklarını önceden bilir; keza senin yapacağın seçimleri de her an kendisi yaratır. Sen seçersin; o da yaratır. Sen seçersin; o bilir. Bu ne demek? Sen arabaya bindiğinde emniyet kemerini takıp sonra arabayı çalıştırdıysan, bu iki eylemi de o sırada sen seçtin; fakat Allah bu eylemlerin gerçekliğini yarattı demek. Neye göre yarattı? Senin seçimlerine göre. Peki bu işi böyle yapacağını önceden biliyor muydu? Evet. Ama buna rağmen ortada değişmeyen diğer gerçek ne? Onun bilmesine rağmen emniyet kemerini takmak isteyen de sonrasında arabayı çalıştırmak isteyen de sendin. Haliyle ters yola gidip o yol üzere ölene ceza; düz yola gidip o yol üzere ölene sefa. Ortada bir terslik yahut çelişki yok; düzen var. Bak kendin söylüyorsun: "Eger secimlerim ve sonuclari onceden belliyse, bu secimlerden sorumlu tutulmasi gereken ben olmamaliyim." Cümlenin başında ne diyorsun? "... önceden belliyse..." Yani "Benim yerime seçimleri o yaptıysa..." demiyorsun ki dersen zaten yalan olur, yanlış olur. Tanrı, acizlik de dahil olmak üzere kusurdan azade olduğu için bilmek noktasında da noksansız bilir. Tam da bu yüzden der ki "Herkesin yaptığı iyilik kendi yararına; yaptığı kötülük kendi zararınadır." Diğer bir husus; acizlik meselesi. "Direkt olarak Tanri'nin acziyetidir. Kotuluk olacagini biliyor, engel olacak guce sahip ancak hic bir sey yapmiyor. - O halde iyi degil. Kotuluk olacagini biliyor, bir seyler yapmak da istiyor ancak kotuluk olmaya devam ediyor. - O halde aciz." Sen Allah'ı haşa insan gibi düşünürsen tabii ki mantık böyle olur. Fakat ortada gözardı ettiğin bir gerçek var: Tanrı dediğin varlığın o noktada, o sıfatta olabilmesi demek, hiçbir acizliğinin olmaması demektir. Aksi halde ya tanrı diye addettiğin varlık ilah değildir ya da sen çelişiyorsun demektir. Peki madem aciz değil, o zaman niye kötülükler devam ediyor? Hah işte tam olarak yukarıdaki mesele yüzünden: Çünkü imtihan dünyasındasın. Haliyle kimileri iyiliği seçecek, kimileri kötülüğü. Sonunda da Allah ceza yahut mükafat vereceği zaman seçimleri kim yapmış, ne seçim yapmış belli olacak. Bir yandan yukarıdaki acizlik hususundaki sözleri belirtip öbür yandan "Seçimler önceden biliniyorsa niye ceza var?" dersen, işte Allah'ın aciz olmadığını kendin ispat etmişsin demektir. O halde niçin bir şey yapmıyor ya da yapmadığını sanıyorlar? Allah, Es-Sabur sıfatına sahiptir. "Yani çok sabreden, hemen hüküm vermeyen." anlamı taşıyan sıfat. Sahip olduğu nice sıfattan yalnızca biri. Öte yandan El-Kahhar sıfatı da onundur. "Dilediğini kahreden, harap eden." anlamı taşır. Yani hiçbir şeyden aciz değildir; her şeyin bir zamanı vardır. O da acelecilikten azade olduğu için, yaratılmış varlıklar gibi duygularla hareket etmesi söz konusu değildir. Bağlantılı olarak şöyle der: "İmtihan dünyasında sıkıntı da çekersiniz, eğlenceye da dalarsınız. Ancak hesap günü geldiğinde kurtuluşa eremeyenler, dünyada yaşadıkları tüm zevki, eğlenceyi, güzellikleri unuturlar. Yani hiç yaşanmamış gibi olur. İşte o zaman nasıl bir hüsran içine düştüklerini anlarlar ama iş işten geçmiş olur. Yine mahşer günü kurtuluşa erdiği belli olanlarınsa dünyada çekmiş olduğu bütün sıkıntılar unutturulur, hiç yaşanmamış gibi olur ve artık sonu sıkıntı, kötülük veya benzeri bir rahatsızlık olmayan sonsuz bir saadete ermiş olurlar." Öyle ya; bugün spor yaparak forma girmeyi isteyen bir kişi tüm o zorluklara göğüs gerip arzuladığına ulaşınca öyle bir rahatlar ki, bütün sıkıntıları ve zor zamanları unutur. İyi ki yapmışım der. Keza dünya işleriyle ilgili pek çok zorluk ve mücadelede de benzer bir durum söz konusudur. Sonunda saadet varsa, zorluğa katlanmak gerekir denir. Ama iş dünya ve ahiret meselesine gelince sanki öbür tarafta bir şey yokmuş gibi dünyada Allah'ın emir ve yasakları insana çelişki doluymuş gibi gelir. Hakikat apaçık ortadadır. Kimi bunu görmeyi seçer, kimiyse baktığı halde görmemeyi. Kimi görenler anlamaktan uzak kalır ve gördüğü kendine fayda etmez; kimi bilmeyenler de bulma ümidiyle aramaya koyulur bu hakikati. Tüm yaşamı yalnızca bu dünyadan ibaret kabul ettiğin zaman bu ne hiddet, bu ne şiddet, bu ne sefat diyor insan kendi kendine. Ancak buradaki her şey geçici. Tıpkı sınavda yaşanılan stres gibi. Sınav bitince, sonucuna göre stres bitiyor ve rahatlama geliyor ya da başarısız olunmuş ise daha kötü hissedilebiliyor. Hepimizi yaratan varlık "Bu işin bir de öbür tarafı var." diyor. "Hiç kimseye zerre kadar haksızlık edilmez. Kim ne kazandı ise onun karşılığını alır." diyor. Ama sana tüm seçimlerinin bütün karşılıklarını burada alacaksın, ölümden sonra bir şey yok gibi şeyler demiyor. Bu işin bir de öbür tarafı var diyor. İşte bu ayrıntıyı unutmamak gerek. Aksi halde iki parçanın biri yokmuş gibi davranıp bu ne çelişki, bu ne dengesizlik; nerede adalet falan demeye başlarız. Halbuki El-Adl ism-i şerifi, adaletle hükmeden, asla zulmetmeyen anlamlarını taşır.

Şu anda ki bilgimize göre geleceği biliyorsak özgür irade olamaz ama şu anki bilgimiz daha çok geleceği bilemeyeceğimiz yönünde. Ama bizim bilemememiz "sadece 1 gecelecek olamaz" anlamına gelmiyor. Aynı zamanda geleceği bilmemiz için evrendeki tüm bilgiyi aynı anda bilmemiz gerekir ki bu durumda tanrı olmuş oluruz. Ama bana kalırsa ne olursa olsun insanın özgür iradesi yok. Tek hücreli canlıların daha gelişmiş hali gibiyiz daha çok. Olan şeylere daha önceden belirlenmiş tepkileri veriyoruz her zaman. Ama o kadar komplike bi algoritma var ki özgür olduğumuzu sanıyoruz.

Kadere göre tanrı senin seçimlerini ve geleceğini de bilir ama seçimlerini sen yaparsın.

Aydınlanma veya Rönesans döneminin temel tezi şudur: Birey, kendi hatasıyla düşmüş olduğu bir tür ergin olmama durumundan kendini kurtarıp özgür aklıyla özgür kararlar alabilmeli, ahbaplarının, ebeveynlerinin mantalitelerinin boyunduruğundan kendini kurtarabilmelidir. Yani burada gezegenin tanrısal idaresi perspektifi olmadan da bireylerin özgür olabilme pozisyonunun var olduğunu görürüz.

Yazdıklarına ek olarak bir şeyler eklemek isterim. O öğretmen örneği zaten komple yanlış. Argümanı sunan zeki arkadaşlara diyorum onu. Altı bomboş, ne olduğu belirsiz saçma sapan bir şey. Orayı geçiyorum o yüzden. İkinci argüman aslında dolaylı olarak paralel evren teorisine çıkıyor. Hadi o teorinin hiç olmadığını varsayıp şöyle devam edeyim: Tanrı hakkında yapılan yorumlar, zamanında filozofların sunduğu aforizmalar falan hepsi bir varsayım. Anlatmak istediğin kitlenin yaptığı ilk hata "Tanrı" kelimesine batıl inançlarla bir vasıf yüklemek. Kendi tasavvurunu oluşturmak değil maalesef. Dinlerin yaptığı şey temelde bu işte. Kutsal kitaplarda Tanrı hep özelleştirilmiştir. Pek çok filozof akıl yürüterek kendi Tanrı modelini oluşturdu. Spinoza'nın: "Tanrı=Evren, Evren=Tanrı." demesi gibi. Elbette altını doldurmadan söylemiyor bunları. Ayrıntılara girmeyeceğim. Amacın belli zaten senin. Bilmem ne kitlesine bazı karşı argümanlar üretmek. O kitle pek başedilecek gibi değil. İnsanların "Tanrı" kelimesine özel bir anlam yükleyen batıl inançlardan kurtulmaları gerekiyor ilk olarak. Çünkü o çerçevenin dışına çıkamıyorsun. Yani o batıl saçmalıkları kırmadan mantıklı bir cevap alabileceğini sanmıyorum. Kendi Tanrı figürünü oluşturmaktan bahsetmiyorum. Çerçeveni sınırlamadığı sürece istediğin gibi düşün. Keşke herkes, bir filozof gibi olmasa bile şu batıl inançlardan kurtulup kendi tanrı tasavvurunu oluşturacak kadar düşünmeyi becerebilse. İşte o zaman gerçekten düşünmeyi başarmışız demektir. Yorum biraz alakasız oldu ama temel problem bu bence. Ne zamandır felsefe başlığında böyle bir konu görmemiştim. Dayanamayıp yardırıyorum mecburen...

Tanri secimlerimizi biliyor ama bu onu ilgilendirir. Bizi ilgilendiren kismi, perspektifimizi gelistirebilirsek, olaya disaridan bakabilirsek birseylerin bizim kontrolumuz disindaki sartlara da bagli oldugunu kavrayabilmektir. Bu bizi hakikate adim attirir. Iste insan egosuna bagli kaldikca zaman ve mekana kendini hapseder. Tanrinin secimlerimizi biliyor olmasi fikrini kavramak zaman ve mekanin disindan bakilmayi gerektiren bir perspektiftir. Herkez buna muktedir olamaz. Ego insani fizik boyutta zincirler cunku.

1800'lü yılların başında yaşamış matematikçi ve felsefeci Laplace, Laplace'in Cini olarak bilinen meşhur özgür irade eleştirisini ortaya koymuştur. O devirde Newton fiziği etkisiyle, evrenin deterministik bir yapıya sahip olduğu düşünülüyordu. Yani evrendeki herşey neden-sonuç ilişkisine bağlıdır. Atom atoma çarpar, o atom başka atoma çarpar, trilyon kere trilyonlarca atom birbiriyle çarpar, yıldız olur, gezegen olur, bitki olur, hayvan olur, insan olur. İnsan beyni de atomlardan oluştuğuna göre, beynin verdiği kararlar da neden sonuç ilişkisine bağlıdır. Laplace'a göre, evrendeki tüm atomların konumlarını ve durumlarını aynı anda bilebilecek süper güçleri olan bir cin var olsaydı, geleceği rahatlıkla bilebilirdi. Ben de atomlardan meydana gelmiş bir varlık olduğuma göre, yarın sinemaya mı yoksa spora mı gitmeye karar vereceğimi önceden bilebilmesi lazımdı. Laplace'in cininin var olması mümkün olmasa bile, sonuçta evrendeki herşey neden-sonuç ilişkisine bağlı olduğuna göre, geleceğin şimdiden belli olması gerekir. Deterministik evren anlayışı bu sonucu doğurur. Bu durumda özgür iradeden de bahsetmek mümkün olmaz. O zaman ya biz deterministik bir evrende yaşamıyoruz, ya da özgür iradeye sahip değiliz. Laplace'in vurgu yaptığı konu işte buydu. Deterministik evrende özgür iradeden bahsetmek mümkün değildi. Oysa ki biz normal hayatımızda kararlarınızı verirken özgür olduğumuzu düşünürüz. İslamiyetteki Cebiriye tarikatı da aynı şeyi söyler. Biz ne yaparsak yapalım kaderimiz önceden bellidir. Özgür irade diye bişey yoktur. Laplace paradoksu, neden-sonuç ilişkisine bağlı, deterministik evren anlayışına karşı ilk ciddi eleştirel yaklaşım olsa da, o zamanın bilimiyle deterministik evren anlayışından vazgeçmek için geçerli bir sebep bulunamamıştır. Ta ki 1982 yılında gerçekleştirilmiş olan Aspect deneyinde kadar. Bu deneyi önemli kılan şey, kuantum fiziğini ispatlamış olması ve deterministik evren anlayışını yerle bir ederek, indeterminizm anlayışını doğurmasıdır. Peki nedir indeterminizm? Kısaca neden sonuç ilişkisinin olmadığı bir evren anlayışıdır. Kuantum fiziğine göre rastgele ışıma yapan bir atom, gerçekten rastgele ışıma yapar. Aynı türden atomlardan bazıları ışıma yapar, bazıları yapmaz. Ne zaman yapacakları da asla belli olmaz. Örneğin bu rastgele ışıma yapan atomları biz, bankalar gibi yüksek güvenlik gerektiren bilgisayar sistemlerinde, gerçek rastgele şifre üretmek için kullanırız. Kuantum fiziğine göre atomaltı dünyada tamamen rastgelelik hakimdir. Bir elektronun sağa mı yoksa sola mı döndüğünü ölçmeden önce asla bilemeyiz. Ölçtüğümüzde ise asla önceden kestiremiyeceğimiz şekilde ya sağa ya da sola döndüğünü görürüz. Evrenin temeli atomlar olduğuna göre, atomlar neden-sonuç ilişkisine uymadığına göre, evrenin deterministik bir yapıya sahip olduğunu iddia edemeyiz. Hem de özgür irade sorunu ortadan kalkar. Bu nedenle artık hakim olan görüş, indeterministik evren anlayışıdır. Karl Popper gibi modern felsefecilerin kuantum fiziğinin yorumlamasıyla vardığı sonuca göre, atomaltı dünyadaki bu neden-sonuç ilişkisine bağlı olmayan esnek yapı, Tanrı'nın faaliyet alanıdır. Bu sayede bize özgür irade verir. İnsan beyni 12 voltluk elektrik enerjisi ile çalışan bir biyolojik süper bilgisayardır. Bilimsel olarak henüz nasıl çalıştığı konusunda en ufak bir fikrimiz olmasa da, deterministik yapıyla çalışan normal bilgisayarlsrımızdan farklı, kuantum fiziği yasalarına uygun çalıştığı konusunda hemfikiriz. Atomaltı dünyada klasik fizik kanunları tamamen çöker, kuantum fiziği yasaları devreye girer. Kuantum fiziğinde neden-sonuç ilişkisinin tersi de geçerlidir. Yani sonuç nedene, neden de sonuca dönüşebilir. Bilardo masasında duran beyaz topa ıstakamla vurup 3 numaralı topu deliğe soktuğumda, 3 numaralı topun deliğe girmesinin sebebi, beyaz topun ona çarpmasıdır. Normal fizik kanunları böyle işler. Ancak kuantum fiziğinde, atomaltı dünyada işler biraz garipleşir. Eğer bu deneyi bilardo toplarıyla değil de, atomaltı bir parçacık olan elektronlarla yapmış olsaydım, neden ve sonuç yer değiştirebilirdi. Yani 3 numaralı topun deliğe girmesinin sonucu, beyaz topun ona çarpması olabilirdi. 3 numaralı top önce deliğe girip, beyaz top sonradan ona çarpabilirdi. Nedenle sonuç yer değiştirebilir, sonuç nedenden önce gelebilir. Biz buna kuantum fiziğinde zamanın tersine simetrisi deriz. İşte bütün bu kuantum tuhaflıkları kafa karıştırabilir. Ancak evrenin işleyişin sandığımız gibi olmadığını anlıyalı kısa zaman oldu. Kuantum fiziğine alışmaya ve kabullenmeye çalışıyoruz. Ancak hayatımıza da çoktan girmiş durumda. Kuantum bilgisayarlarla hesap yapıyoruz, elektronik'te, bilgisayar teknolojisinde kuantum yasalarını kullanıyoruz. Bilim tarafından bir türlü açıklanamayan fotosentez olayı, beynin çalışması gibi problemlerde kuantum fiziğinin işlediğini tahmin ediyoruz ve elimizde birçok delil var. Kuantum fiziği sayesinde evrenin arkaplanında işleyen bir process olduğunu biliyoruz. Bazı çağdaş bilim felsefecileri de bu gizli arkaplanın Tanrı'nın faaliyet alanı olarak tanımladığını görüyoruz. Evrenin işleyişi sandığımızdan daha tuhaf. Verdiğimiz karar, bizim fizik dünyamızda neden-sonuç ilişkisi çerçevesinde geleceğimizi etkileyebilir. Ancak bu evrenin dev bir kuantum bilgisayarı olduğunu söyleyen bilim adamları var. Kuantum dünyasında ise verilen kararlar geçmişimizi de geleceğimiz de etkileyebilir. Hatta kararlarımızın sonuçları nedenlerimiz olur, kararlarımız da sonuca dönüşebilir. Eğer dedikleri gibi bu evren dev bir kuantum bilgisayarı ise, hangisi neden, hangisi sonuç, hangisi diğerinden önce gelir, herşey tepetaklak olur. Belki geçmişiz geleceğimizdir, geleceğimiz de geçmişimizdir. Kabullenmesi zor ama insan kuantum fiziğini öğrendikten sonra artık evrene eskisi gibi bakamaz. Demişsin ki Tanrı geleceği gördüğü halde engel olamıyorsa bu onun acizliğini gösterir. Bu alakayı nerden kurdun anlamadım. Neden Tanrı'nın acizliği olsun. Sen şu trilyonlarca galaksi içerisindeki trilyonlarca yıldızın etrafında dönen trilyonlarca gezegenden birinde yaşayan ufacık bir varlıksın. Tanrı sana özgür irade vermiş, bir buğday ekiyosun, 50 tane buğday veriyor. 2 tane kuzu büyütüyosun, bi kaç senede 100'lerce koyundan oluşan sürüye sahip oluyosun. Tanrı sana ortamı hazırlamış, özgür irade vermiş dünyaya yollamış. Ateş olsan cürmün kadar yer yakarsın. Şu koca evrende mikrop kadar değerin yok. Daha dünya atmosferinden bile çıkamıyorsun. Ne yaparsan kendine yaparsın. Tanrı'ya yaptıkların dokunmaz. 13 milyar yaşındaki evrende senin ömrün 70 yıl. 3 günlük dünya hayatın, sonsuz hayatın karşısında kelebeğin dala konup kalkması kadar kısa bir zaman. Ne edersen kendine edersin. Ektiğini biçersin. Tanrı istediğine müdahale eder. İstediğini de kendi haline bırakır, ne hali varsa görür. Mikrop gibi yaşayıp ölür gider.

Ben bu noktada anlasamayacagimizi dusunuyorum. Cunku ayni seyleri yeniden yazmamin anlami yok. Eger benim hareketim onceden bilinebiliyorsa, secimlerimde ozgur oldugumu iddia etmenin sacmaligini goremiyorsun ya da ben anlatamiyorum. Tanri, aciz olmayan demek degildir. Boyle bir tanimi yok. Sen Islam tanrisi Allah ile, insan ustu bir varlik olan Tanri'yi birbirine karistiriyorsun. Sen inandigin dine gore oyle tanimliyorsun. Ben evreni yaratabilecek guce sahip olan varlik olarak tanimliyorum. Her seyiyle kusursuz olmak zorunda degil. Cogu mitolojide ve cok tanrili dinlerde bunun orneklerine rastlarsin. Insani bir ozellik uzerinden Tanri'yi degerlendiremeyeceksek eger; insani degerler olan sinav/ceza/odul gibi seyler uzerinden de tasvir yapmamamiz gerekir. Ayrica eger insani degerlerle yargilanamaz ve insan akli ile sorgulanamaz oldugunu iddia edeceksek bosa tartisiyoruz. Sonuc olarak ben bu konuda yazacak farkli bir seyim kalmadigi ve ortak paydada bulusma ihtimali gormedigim icin susuyorum : ) Hayatta basarilar.

Tamam hadi dediğin gibi olsun. Bana bir de geleceği görme yeteneği ekleyelim. Diyelim ki elimde geleceği gören bir sihirli küre var. Simulasyon yapmaya, sınav yapmaya ne gerek var? Sen de benim şirkete iş başvurusu için geliyorsun. Ben de sana diyorum ki seni işe almıyorum, çünkü sen bir katilsin. Hayda noldu şimdi? Ne katili lan, sen kime katil diyosun? Al diyorum sana videosunu da gösteriyorum. Bu videoyu sosyal medyada yayıp seni dünyaya rezil edicem, ömür boyu iş bulamıyacaksın, sokakta yürürken insanlar suratına tükürecek. Oldu mu şimdi? Yaşanmamış geleceğin görüntüsü nasıl olur? Ee sen diyosun ki yaşamam lazım o zaman. Beni simulasyonda sok. E bu sefer simulasyona girince aynısını yapar mısın? Öldürseler yapmazsın. Ama senin dediğin üzere sınav yapmaya gerek yok. Al sana paradoks. Yapmadığın şey yüzünden yargılanmak. Hem yapmadığın şeyin görüntüsü nasıl var olabilir? Hem de yaşanmamış bir gelecekte özgür iradenin nasıl kullanmış olabilirsin? Tanrı sana diyor ki sana özgür irade verdim ve bu dünya hayatında özgür iradenle kararlar vereceksin. Tanrı sana geleceği yaşatmadan, özgür iradenle karar vermeni sağlamadan seni sınava sokar mı, ya da sokabilir mi? Özgür iradenle yaşayacağın sınav süreci, Tanrı neticesini bilse de gerçekleşme zorunda. Kaldı ki sen de özgür iradenle kararlar vererek yaşadığın sürecin neticeleri yaşayabilesin. Bir diğer mevzu inançlar mevzusu. Kendi inancına göre konuşma demişsin. Peki hangi inanca göre konuşacak mışız? Hristiyanlığa bakarsan, Katolik mezhebinde dünyadaki sınavın adaletlendirilmesi mekanizması ahirete kalmadan, bu dünyada gerçekleştiriliyor. Ruhban sınıfına mensup papazlar, Tanrı adına affetme yetkisine sahip olduğunu iddia ediyor. Orta çağda rahipler, papazlar para karşılığı cennetten arsa satıyor, parayı basan adamın günahını affediyor. Sonra Martin Luther diye bir adam çıkıyor, bu üçkağıtçı rahiplere para yedirip aldanmayın, bağışlanma Tanrı ile kendiniz arasındadır, araya aracı koymayın diyor, protestanlık mezhebini kuruyor. Ancak o da saçmalıyor, cehennem diye bişey yoktur diyor. Yani sonuçta hristiyansan cehennemden yırtmanın çok kolay yolları var. Ya gider bi papaza rüşvet verip günahlarını bağışlatırsın, baktın olmuyo protestanlığa ya da ortdoksluğa transfer olursun. 2002 yılında bir papaz eğer beni belediye başkanı seçmezseniz hepimizin günahlarını açıklarım demiş. Şimdi sene olmuş 2018. Adam hala belediye başkanı. Yahudiliğe gelince Tevratta ahiret hayatından bahsedilmediği iddia ediliyor. Bazıları da cehennemde sadece günahları kadar kalacaklarını, sonra cennete gideceklerini iddia ediyor. Oh ne güzel memleket, cezamız neyse yaz hakim bey, paşa paşa yatıp çıkalım diyen kapkaççı gibi istediğin haltı ye. Sonunda cennet garanti. Ama Kuran-ı Kerim yahudileri kast ederek, onlar diyorlar ki cehennem sonsuz değildir. Halbuki cehennemin sonsuz olduğunu bilmiyorlar diyor. Bizi uyarıyor. Öldükten sonra böcek olarak dünyaya geri geleceğimiz, nirvanaya ulaşacağamız şeklindeki saçmalıklardan bahsetme gereği duymuyorum bile. Yani sınavı ve ahireti konuşacaksan islam dışındaki saçmalıklar üzerinden tartışmanın gereği bile yok.

Özgür İrade Sorunsalı çözülemeyen bir sorundur ve bir yanılsama değildir. Şöyle ki: a) Eğer Tanrı insanı yaratmadan önce ne yapacağını, neleri seçeceğini ve bunun sonucunda cennet cehenneme gideceğini biliyorsa her şey Tanrının bildiği gibi gerçekleşmek zorundadır. Eğer siz hala kendi özür iradene bağlı derseniz o zaman Tanrı yanlış biliyordur bu durumda Tanrı kusurludur. Eğer her şeyi Tanrı belirliyorsa cennet cehennem yoktur çünkü insan yaptıklarından sorumlu değildir. b) Eğer Tanrı insanı tamamen özgür iradede yaratmışsa ve her şeyi insan kendi seçiyorsa işte o zaman insan yaptıklarından sorumludur. Ancak o zaman da Tanrı insanın neleri seçeceğini bilemez. Tanrının bilmediği şeylerin olması da Tanrı fikrine terstir. Bu sorunsal hiçbir şekilde çözülemez. Ortaya attığınız iddialar geçersizdir çünkü bu sorunsal İslam Felsefe Tarihinde de sıkça tartışılmıştır ve alimler fikir ayrılıklarına düşmüştür. Ömer Hayyam gibi bir alimin bir rubaisi: Beni özene bezene yaratan kim? Sen! Ne yapacağımı da yazmışın önceden. Demek günah işleten de sensin bana: Öyleyse nedir o cennet cehennem? Lafı eveleyip gevelemeyin soruyu başka yerlere çekmeyin. Bu sorunsalı çözdüğünü sananlar hep başka yerlere çekiyor ve alakasız anlamsız yanıtlar veriyor. Sonra da sorunu çözdüğünü sanıyorlar.

Ozgur irade diye bisey yoktur. Bir insanin davranisindan hoslanip hoslanmayacaginiz bilinc altinizdaki kodlarda saklidir. Secim yaparken de neyi sececeginizi dusunurken bile bilinc altinizdaki kriterlerin analizi bittiginde ortaya cikartacaginiz sonuc siz daha dusunmeye baslamadan once belirlenmisti. Bir telefon almaya gittiginizde, Kendi kriterleriniz, etkisi altinda kaldiginiz reklamlar, hava atma oraniniz, sukse yapma isteginiz vs gibi kriterler seciminizi etkileyecek. Sonuc itibari ile bilincaltinizde bu parametreler, o gunun sartlari ile son oranlarini alir ve biz secim yaptigimizi sanarz. Halbuki hersey hesaplidir, sonuc ise bellidir. OZgur irade orta seviyeli bir akil icin vardir, ancak ileri seviyedeki bir akil icin mumkun bile degildir. OZgur oradenizle bir cumle kurun desem size, o cumle bile o anda bilinc altindan cikmayi bekleyen akibeti belli bir cumledir. Ya bir film, ya bir reklam, ya bir gecmisten gelen bir etki altindasinizdir ve secimleriniz zaten alt benliginizdeki dongunun, hafizanizdaki tanimli kelimelere, veya ezber repliklere basvurmasi kacinilamaz. Size gore bu ozgur irade olabilir ancak neticeleri belirlenmis bir hamle oldugu da kusku goturmez. Allahin/tanrinin/enerjinin perspektiginden bakmaya calisilirsa reaksiyonlari zincirleme oldugu farkedilebilir. Ama desifre edilemez o ayri. Ama bir enerji butununde hersey hesaplidir.

Özgür irade müslümanlıkta kader olarak algılanan bir terimdir. Kadere göre tanrı senin geleceğini bilir seçimlerini tanrı belirlemiştir aslında kuklasındır. Özgür irade ise tam tersi. Bana göre de irademiz özgür değildir. Yaptığımız veya yapacağımız seçimler belirli bir şeye bağlıdır mesela en yakın arkadaşın tatile gitmeyeceği için senin de gitmemen gibi bu daha çok arkadaşının iradesi ama seni de etkiledi. Eğer özgür iraden olsaydı tek başına da giderdin o tatile. Kendi fikirlerini yakın olduğu kişilerin fikirlerinden etkilenerek değiştiren insanların nedense özgür iradedeyle bağlaştıramıyorum. Haksız olduğum kısım varsa lütfen yazın.

"İslam dışındaki saçmalıklar" ifadesi diğer inançlara ne kadar hoşgörülü ve objektif baktığınızı gösteriyor. Dediğim gibi, lafı eveleyip gevelemişsiniz her müslümanın yaptığı gibi. Bu sorunsal çözülemez. İslam Felsefe Tarihinde yıllarca tartışılmıştır. Yukarıda da yazdım. Bunu her müslümana sorsan farklı bir cevap verir. Herkes farklı şeyler söyler çünkü İslam dini Nas'tır. Kişiden kişiye değiştiğinden herkes farklı anlam yükleyebilir.

"Zira bir tanrı, evreni yarattığı anda geleceği biliyorsa, geleceğin o şekilde gitmemesi onun güçsüzlüğünü gösterir." Bu cümleye iyi bak. Özellikle sonuna. Geleceği biliyorsa ama gelecek o şekilde gitmemişse... Direkt olarak cümle kendi kendini yok ediyor. Zira geleceği biliyorsa, bildiğinin gerçekleşmemesi diye bir şey olamaz; bilmediği bir şey gerçekleşiyorsa o zaman o varlık tanrı olamaz. Haliyle aynı yer; kendi kendini yok eden bir cümle. Yaratılanların neyi seçtiği değil mesele. Tanrı mutlaksa ki bilgisi de mutlaktır; yaratılan neyi ne zaman seçerse seçsin, tanrı dediğimiz varlık tam da bu seçimin kendisini bilir. Doğal olarak gelecek sabittir ama bizler için değil; tanrı için. Çünkü biz neyi ne zaman niçin seçeceğimizi bilmiyoruz ama o biliyor. Yaşam sürüp giderken türlü türlü değişiklikler yapıp kaderi değiştirdiğimizi sanıyoruz. Oysa kaderi değiştirmek değil yapılan; onu inşa etmektir. Dolayısıyla tanrı dediğimiz varlık bu inşanın ne zaman ve ne şekilde yapılacağını bilir; bildiği de şaşmaz; sadece yaratılan bu gerçeği zamanla, yaşadıkça görür. Meselenin özü bu.

Yanlışsın, hatalısın. Algoritmavari konuşuyor olsan bile her şeyin sahibi ve yaratanı olan bir varlıkla, onun yarattıklarından birinin icadını birbiriyle kıyaslayamazsın. Tıpkı ilk mesajındaki öğretmen örneğine karşı çıkman gibi. Ek olarak, sen robotu icat ettiğinde hareketlerini tahmin ederim ve onu belli bir algoritma üzerinden programladığım için zaten yazılımında olmayan şeyleri yapmayacağını bilirim; bu da en büyük ve tek etkim olur diyorsun. Ancak tanrı bizleri yaratırken yaptığı şey bu değil. Keza onun yaptığı tahmin etmek de değiL; mutlak bilgi. Şaşmayan, belirsizlik olmayan bilgiye sahip olma gücü. Onun yaptığı tam olarak şu: Bizleri yarattı ve bilgisi mutlak olduğu için önü sonunda nereye varacağımızı bildiğini belirtti. Ancak bizi yaratırken a kişisi bu yolu seçsin diye genetiğine şunu koyalım; b kişiyi filanca yolu seçsin diye başka bir genetik tasarım yapalım gibisinden bir yol izlemedi. Yalnızca yaratma eylemini gerçekleştirdi ve ona zekayı emanet etti. Sizi yaratanı ve sistemin nasıl işlediğini, kuralları ve serbest olanları sebepleriyle birlikte bilin, seçiminizi de ona göre yapın dedi. Mesela bazıları diyor ya "Afrika'da açlıktan ölen çocuğun günahı ne?" Allah ona birtakım imkanları vermemişse, zaten sorumlu tutmayacak. Ne verdiyse onu soracak. Bunu görmezden geliyorlar ve ne günahı var diyorlar. Sanki tanrı gaddar ve zalimmiş, yarattığına zulmetmek istermiş gibi konuşuyorlar. Şu dünyada kim ne yapmak isterse serbesttir. Yolda kalana bu seçim, yoldan sapana da o seçim serbesttir. Ancak herkes eşit yaratılmıştır. Ne açıdan eşit? İmkanlar açısından değil, seçim yapma özgürlüğü açısından eşit. Fakat aynı zamanda tanrının varlığını da bilin ki sonra yaptığınız seçimlerden ötürü ceza aldığınızda vay ben bilmiyordum demeyin gerçeği söz konusu. Sanırım kafanı karıştıran da bu; eğer sonunda ceza alacaksak nasıl özgürce seçim yapmış oluyoruz. Gayet basit: Sen bugün en ufak bir seçim yaptığında, sonucu ceza olsun ya da olmasın, seçiminin karşılığını alıyorsun. Tanrı da diyor ki sana tüm uyarıcıları gönderdiğim halde gözünü kapatıp onları görmemeyi, benim sana gel dediğim yola gelip orada yürümemeyi, şeytanın yolunu inatla ve arzuyla yürüdüğünü nasıl sen seçtiysen, sonucuna da katlanma sorumluluğu yine senindir; kaçamazsın diyor. Ha eğer bunun aksi bir yol izlediysen, o zaman da sözümden dönecek değilim; seni bekleyen sonuç sonsuz mutluluktur diyor. Ayrıca belirtmek gerekir ki doğru yol bir tanedir; on tane değil. Ancak mesele ne? Bu tek yolun şekli çoktur. Yani belirgin kurallar çerçevesinde birden fazla yol varmış gibi görünür ama hepsi, söz konusu kurallara layığı ile uymak düsturu üzerinden işlediği için, ancak şekil bakımından farklıdır; sonuçta yine o yolun parçalarıdır. Örneğin; herkesin farklı işlerde çalışması gibi. Kiminin evli, kiminin bekar olması gibi. Filanca kişinin yetimleri doyurması, bir başkasının da kendi komşusuna yardım etmesi gibi. Şekil çok ama yol tek. Fakat dine uygunluğu dışarıda bıraktığın her yol batıldır, yanlıştır. Sana ya da bana göre değil, bizi yaratan varlığa göre. Keza öyle gerçekler vardır ki kimin ne düşündüğüne yahut neye inandığına göre değişmez.

Bu arada "Özgür irade müslümanlıkta kader olarak algılanan bir terimdir. Kadere göre tanrı senin geleceğini bilir seçimlerini tanrı belirlemiştir aslında kuklasındır. " demişsin ama yanlış bilgi. Müslümanlığın yahut İslam'daki kaderin bununla hiçbir alakası yok. Özgür irade kader demek değildir. Kader bir sonuçlar silsilesidir ki özgür irade de bu silsileyi ortaya çıkaran adımlar, yani seçimlerin temel taşıdır. Özgür irade olmadan seçim olmaz; seçim olmadan sonuç yani kader olmaz. Haliyle ceza ya da ödül de olamaz. İslam da der ki ne yapacağın bellidir ama belli olması, yapılanı senin yaptığın/yapacağın gerçeğini değiştirmemektedir. Kaderin, çabana bağlıdır. Sonuç da doğal olarak senin seçtiğin olacaktır; ödülü de cezayı da en nihayet sen seçmiş olacaksın tüm ömrün boyunca yapıp ettiklerinle.

"Özgür iradene dıştan bir müdahalede bulunmasa bile, hayat boyu neyi seçeceğini zaten önceden bilen, ona göre yaratan bir tanrının, seni seçimlerinden dolayı cezalandırması mantığa ters bir durum." Yine benzer bir durum söz konusu. Seçimlerine bir müdahalede bulunmuyorsa, yapacağın seçimlere göre seni cezalandırması yahut mükafatlandırması mantığa ters değildir; bilakis asıl mantıklı olandır. Özgür irade aslında bir yanılsama değildir. Çünkü sen seçersin; ilahi varlık da bunu yaratır. Yaratma becerisi, yaratılanlarda olmayan bir beceridir. O yüzden bizde var olan sadece seçim yapabilme becerisidir. Kendisi bizim ne zaman neyi seçeceğimizi biliyor olsa dahi bu yalnızca bilmenin gerçeğidir. Yani seçimi yapan halen aynı; kişinin kendisi. O bilir; biz öğreniriz. Biz seçeriz; o yaratır. Elbette her istediğimiz yaratılacak demiyorum ancak buna rağmen yukarıda dile getirdiğim gerçek değişmiyor. Zira verdiklerinden hesaba çeker ama vermediğini sormaz; çünkü adı üstünde "verilmemiş imkan". Peki bu gerçek niye var? Tam da senin dile getirdiğin ve mantıksız olduğunu düşündüğün nokta için; hesaba çekilme meselesi için var. Aslında "Madem her şeyi biliyorsun o zaman niye bizi cezalandırıyorsun ya da mükafat veriyorsun?" sorusu kişinin kendini kandırmasından başka bir şey değildir. Çünkü bilmek başka, seçmek başka. Ceza ya da ödül, seçimi yapana veriliyor; bilene değil. Keza bunu veren de bilenin kendisi ama verileni yaşayan yahut yaşayacak olan, seçimleri yapmış varlığın ta kendisi. Ortada bir mantıksızlık yok aslında.

Sondaki mesajına evet yada hayır cevabını geleceğe dönük olarak vermem doğru olmaz. Çünkü önüme ne geleceğini bilmediğim için büyük konuşamam. Ancak şu an için söylersek; ortada bir umursamazlık ya da acizlik görmüyorum. Sebebi daha önce de söylediğim gibi, bir varlığa tanrı demen onun tüm kusurlardan uzak olması anlamına gelir; aksi halde bir varlığa tanrı diyerek kendini kandırmış olursun. Eski kavimlerden bazılarının Güneş'e yahut ateşe tapması gibi. Bir olaya hangi çerçeveden bakarsan, mantığının kaynağı o çerçeve olur ve haliyle ona göre bir sonuç ortaya çıkar. Ancak kimi gerçekler vardır ki bakış açısına göre değişmez; değişen yalnızca yorumdur, algıdır ama işin özündeki gerçek, yaratılandan bağımsız olduğu için onun düşüncelerine göre değişkenlik göstermez. Sınav olduğuna katılmadığın için zaten işin içinden çıkamıyorsun. Çünkü öne sürdüğün mantık, dinler özelinde olsa da olmasa da gerçeğin kendisini yanlış şekilde algılamana yol açıyor. Bir önceki mesajımda söylediğim gibi; bir varlığa tanrı diyorsak, aciz diyemeyiz; aciz diyorsak da tanrı diyemeyiz. Kendimizle çelişiriz. "Eğer amaç gerçekten kötülüğe engel olmaksa..." demişsin ki amaç o değil. Öte alemde "Bizi imtihan etmeden nasıl yargılıyorsun?" dememeleri için insanlar imtihan ediliyorlar. İrade göstermek ile özgür irade dediğimiz seçim yapabilme hakkı aynı şey değildir. İrade; istikrar ve kararlılık noktasında iş görür; fakat özgür irade, atılacak adıma dair seçim yapmaya gönderme yapar. Olayı din özelinde değerlendirmek istemiyor olman da gayet doğal; çünkü değerlendirip üzerine gidersen mantık da peşinden gelir ve işler değişmeye başlar. Seni bundan alıkoyan bir mantığa şu an için sahip olduğundan ötürü bunun aksini düşünmek istemiyorsun. Doğal bir içgüdü sadece. "gercekte ne kadar ozgur" demişsin. Sonunda ceza ya da mükafat olması, bu işin yeteri kadar özgür olduğunu gösterir. Aslında bugün tanrının sözde aciz olduğunu öne sürdüğün o kötülükler de onları yapan insanların özgürlüğünü ortaya koymaktadır. Önceden bilinebilirlik bunu değiştirmez. Örneğin; sen araca bineceğin zaman emniyet kemeri takıp takmayacağını önceden öngörebilirsin ama o an geldiğinde ikisinden birini yaparsın. Kesin olarak hangisini yapacağını, eylemi gerçekleştirene kadar bilemezsin. Tanrının bilgisi de burada devreye gidiyor işte; ya onu ya bunu seçersin demiyor; neyi ne zaman seçeceğini biliyorum diyor. Ama insan nasıl bilir? A sonucunda b; c sonucunda d şeklinde bilir. Yalnızca olasılık dahilinde konuşabilirsin ama kesin bilgi ancak ona eriştiğinde mevzu bahis olur. Zaten bu yüzden matematik gibi birtakım bilimlerde işlem öncesinde hesaplama yapıyorlar. Çünkü o alanın imkanlarına göre, işi eyleme dökmeden kağıt üzerinde de kesin bilgiye ulaşabiliyorsun. Ve lakin gerçeği değiştirmiyor; yöntem değişse de ancak o bilgiye ulaşabildiğin anda ondan söz edebilirsin. İster kağıt üzerinde, ister pratikte. O yüzden, insanın bir şeyleri önceden bilmesiyle tanrının bilmesi bambaşka şeylerdir. Bir de herhalde benim anlatamadığım nokta şurası: Tanrı dediğin varlığı, onun yarattığı bir başka varlığın hal ve tavrı üzerine düşünmek doğru olmaz. Evet, belirli bir düzene göre yaratılmışsın. Doğrudur. Ancak gözden kaçırdığın nokta şu ki özgür irade dediğimiz seçim yapabilme ayrıcalığı tam da o düzenin bir parçası şeklinde ortaya çıkıyor. Ondan ayrı ya da onu yok eden bir detay değil. Gerçekten birbirine karıştırmamalısın: Seçimin önceden tanrı dediğimiz varlık tarafından bilinmesiyle bizim o seçimi kendi isteğimize göre yapabiliyor olmamız birbirini tamamlayan bütündür; karşılıklı çelişki değildir.

Ne istiyorsunuz, neyi eleştiriyorsunuz belli değil. Bir de beni lafı eveleyip gevelemekle suçluyorsunuz. Tanrı geleceği bildiği için sınav gereksiz diyorsunuz. Yaratıldığını anda Tanrı'nın huzuruna çıkıp katil olduğunu öğrendikten sonra cehennemi mi boylamak isterdin? Ne yani? Derdimiz nedir, bi anlatabilsek? Ama benim anladığım dert islamda açık aramak ve boşuna çaba sarf ediyorsunuz. Diğer inançları neden eleştirmeyelim? Kendim gibi insan olan birini kutsal varsayıp günahlarımı bağışlatmak için yalvarmayı neden eleştirmeyelim? Cennete kesin gideceğim, sınavı en başından kazandığım inanç sistemine neden eleştiri yapmayayım? Görülüyor ki İslam inancı dışında elle tutulur bir inanç sistemi yok. Bu dünyayı geliş amacımız belli. Yaşayıp, görüp, anlayıp varlığımızın amacını keşfetmek, doğru olan yolu seçmek. Bal gibi de özgür irademiz var. Görüp, anlayıp, muhakeme edebilme yeteneğine sahip bir beynimiz var. Sorun beyni kullanmakta. Bazıları beynini peynir ekmekle yer, düşüncelerini bastırır, görmezden gelir. Bazıları ise varlık amacını sorgular, doğruyu bulur.

Senin şu anda bunu yazmanı sağlayan bütün şeyler nedir? Senin yaşadığın bütün hayatın; çevren, tanıştığın insanlar, yaşadığın olaylar, ne yediğin gibi hayatındaki her şeyi bunu doğurdu. Aslında bu bahsettiğim bütün şeyler bizim dışımızdaki şeyler. Kişiliğimiz de zira böyle. İçimize giren şeylerin hiçbiri biz olmasa da bir süre sonra içerdeki her şey biz olur. Yani demek istediğim senin bir şey seçmen yaşanan şeylere bağlı ki bunlar sana bağlı değil ilk başta. Konudan biraz farklı olabilir, ilk mesajdan sonrasına bakmadım

Özgür iradeyi, tanrı kavramıyla bağdaştıramıyorum ben de. Geleceği de. Özgür iradelerin iletişim halinde olduğu bi düzende, elbet ki sönüp gidecek iradeler de olacaktır. Özgür irade dediğimiz aslında zaten, öznel iradenin sürdürülebilirliği değil midir? Tanımları ve değişkenlerini iyi belirlemek gerekiyor bu tarz fikir yürütmelerde. Birinin apple dediği şeyi, birisi meyve birisi marka olarak algılıyorsa, mantığın kuruluşunda bi yerlerde hata vardır. İşleyişin tekrar ettiği dizaynlarda; tekrarların, döngülerini tekrar etmelerine zaman barajı atamak gerekiyor. Yoksa illaki bi yerden incelir kopar o mantık. Özgür iradeyle tam olarak neyden bahsediyoruz? Yanılsamana empati kurabiliyorum ama tanımlamanı çok anlayamadım. Gerçi soruyu bana sormamışsın da. Daha seni tam anlayamazken, bahsettiğin iddaalı makamı hiç anlayamıyorum, kusura bakma

Dünyada kötülük olması Tanrı'nın acziyetini göstermez. İnsanın acziyetini gösterir. Olaya şöyle bak. Diyelim ki ben Elon Musk gibi büyük bir teknoloji şirketinin sahibiyim. Sen de bu şirketi iş başvurusu yapmış binlerce kişiden birisin. Ancak benim işe almak için uyguladığım çok enteresan bir yöntemim var. Binlerce başvuran insanın beynini bir cihaz yardımıyla bir simulasyona bağlıyorum. Sen de gözlerini bir ıssız adada açıyorsun. Bedenin gerçek dünyada şuursuz şekilde yatıyor ancak beynin benim yaptığım sanal simulasyon dünyasında. Binlerce kişi 1 haftalığına bu simulasyon içinde, ıssız bir adada hayatta kalacak ve ben herkesin yaptıklarını izleyip ona göre işe alım yapıcam. Diyelim ki 1 haftalık hayatta kalma mücadelesinde aç gözlü biri kalktı seni öldürdü. Eee nolacak? Bişey olacağı yok. Simulasyondan uyanıp mağdur olarak gerçek hayata geri döneceksin. Diğeri de 1 haftayı doldurup aramıza katılacak. Bu durumda işe alınacak olan sensin, def olup gidecek olan da o kişi. Sadece def olup gitmekle kalmayacak. İşlediği cinayeti kayıt altına aldığım için sosyal medyadan tüm dünyaya yayınlayacağım için tüm dünyaya rezil olacak, ömür boyu iş bulamayacak, sokakta insanlar suratına tükürecek. Gerçek hayatı mahfolacak. Tanrı demiş ki ben sizi sonsuz hayatla yarattım. Bedeniniz çürüyüp toprak olacak ama ruhunuz sonsuza kadar yaşayacak. İşte şu dünya hayatı, sonsuz hayatımızın yanında, göz açıp kapamak gibi kısa bir zaman. Ben şimdi siz simulasyondayken senin öldürülmene engel olmadım diye kötü olan ben mi oluyorum? 1 haftalığına simulasyona sokmuşum, adamın biri ötekini öldürüyor. Onda beyin yoksa ben ne yapabilirim? Ben uyarmışım, yaptıklarınız kayıt altına alınacak, kimsenin yaptığı kötülük yanına kar kalmayacak, herkes yaptıklarının hesabını verecek. Ama adam gitmiş cinayet işlemiş. Şu 3 günlük dünya hayatını sonsuz hayata tercih edenler, kendi ahmaklıklarının bedelini öder.

Eger her sey olmadan bilinebiliyorsa, ozgur olarak aldigimiz kararlar aslinda ozgur degildirler. Ozgur iradenin olmadiginin dayandirildigi arguman bu. Ben buna katilmiyorum, cunku her seyi algilayabilen sey; biz degiliz. Dolayisiyla kendi yasantimizda verdigimiz kararlar, bir baska ustun guc tarafindan tahmin edilebilir olsa dahi bizim perspektifimizden coktan secmeli olabilirler ve bizim iluzyon dahi olsa boyle bir ozgurlugumuz var. Bir seylerin olmadan bilinebilmesi icin, evrendeki her parametrenin ve bunlarin birbirleriyle ilintilerinin bilinmesi gerekiyor. Bunu bilecek bir varlik icin, ask, sevgi, intikam, hayal, ruya gibi oznel duygularin hic bir anlami olmayacak, cunku hepsinin aslinda kimyasal ya da bize-gore-rastlantisal karsiliklari olacak. Su halde her seyi bilen bir varlik varsa, ozgur irade disinda sevginin, askin, nefretin, sucun, suclunun olmadigi da gayet iddia edilebilir. Ben pratik yasantimizda, boylesi bir varliginin varliginin ya da yoklugunun bizim ozgur oldugunu dusundugumuz secimlerimiz uzerinde hic bir etkisi oldugunu dusunmuyorum. Ulan normalde meyveli gazoz alirdim ama, sen bunu tahmin etmissindir dur sade gazoz alayim diyerek secimlerini buna gore ayarlayan birileri yok. Zaten bunu yapamaz da. O sebeple, diger her tanim gibi; "ozgurluk" de bizim kisitli zihnimizle yaptigimiz bir tanim oldugundan; ustun bir aklin varligi durumunda anlamsiz olmasi problemini yine kisitli zihnimizle cozmeye calismanin zaman kaybindan baska bir sey olmadigini dusunuyorum. Her seyi olmadan bilen bir varligin, sinav yapmasinin mantiksizligini hic kimse aciklayamaz. O argumanlarin hic birinin benim gozumde bir degeri yok. Yillarini bu mistik meselelere veren, bu isin egitimini alan adamlarin bile yapabildigi en iyi aciklama "Sinav yapmasa sonuca inanmazdin" seklinde. Yahu her seyi olmadan bilen bir "sey" olacak ve sana "Sinav yapardim ama gerek gormedim; malum sonucu biliyordum zaten" diyecek ve sen de "hadi oradan!" diyeceksin : )

Bunun hakkında birçok yaşanan tartışmayı okudum ancak tatmin edici bir cevap alamadım ne yazık ki. Yeni fikirleri duymak istediğimden daha önce söylenmiş bilimum şeyin tekrarlanmamasını istiyorum. Daha önce sorulmuş soruların bazılarına şimdiden cevap vereceğim; - Tanrının geleceği bilmesi, özgür irade vermesine engel değildir. Öğretmenin, cevap anahtarını bildiği sınavı yapması, Kötü olduğu bildiği öğrencilere yine de sınav yapması vesayre, hepsi buna bir örnektir. + Hayır, hiç biri değildir. Bir öğretmen ne geleceği tam tamına görebilir, ne yaptıklarının sonuçlarını. Bir aciz insanoğlunun yaptığı tahmin ile bir sonsuz güçteki tanrının bildiklerini karşılaştırmamalıyız. Zira bir tanrı, evreni yarattığı anda geleceği biliyorsa, geleceğin o şekilde gitmemesi onun güçsüzlüğünü gösterir. Bildiği şekilde gitmesi de öğretmen metaforunda nasıl bir karşılık alır peki? Öğretmensiniz. Bir öğrenci yapıyorsunuz. Ona eğitim veriyorsunuz. Ve kötü sonuç alıyor. Fakat bu sırada sizin verdiğiniz eğitimin o çocuğu zaten sınavdan bırakacağını biliyorsunuz? En başından beri sizin yarattığınız çocuğun ne alacağı belliydi, siz önceden biliyordunuz ve çocuğun o durum içinde yapacağı hiçbir şey yoktu. Çünkü harici bir etkiye sebep olsaydı, olaylar sizin tahmin ettiğiniz gibi gitmez ve sizin aslında geleceği yanlış bildiğinizi gösterirdi. Yarattığınız çocuğa sadece potansiyel koymakla kalmıyorsunuz, onun ne kadar çalışacağını ve nasıl çalışacağını da önceden belirliyorsunuz. Bu durumda okulda kalmasının sebebi asla çocuğun kendisi olamaz. Diye düşünüyorum. - Tanrı birden fazla gelecek yaratmıştır, hepsini bilir fakat hangisini seçeceğinizi size bırakır. + Birden çok gelecekten hangisini seçeceğimizi de bilmesi gerekir değil mi? Konunun İslam'la direkt bir ilgisi yoktur. Tanrısının sonsuz güçlere sahip olduğunu ve aynı zamanda yaratılanların faaliyetlerinden sorgulanacağını iddia eden bütün din mensuplarına sormaktayım soruyu. Alakasız ve kendini tekrar eden cevaplara hiç tahammülüm yoktur. Din tüccarlığı yapmaya gelenler benden saygı istemez umarım. Raporlayıp geçeceğim bu tarz gönderileri. Son düzenleyen: Moderatör: 12 Ekim 2018

Uzun uzun aciklamissin, tesekkurler oncelikle bunun icin. Bir kere sunu soyleyeyim en basta, ben Allah demiyorum, tanri diyorum. Allah yerine tanri demiyorum, sadece tanri diyorum cunku spesifik olarak bir dinin tanrisi uzerinden tartismak istemiyorum. Genel olarak tanri kavrami uzerinden tartismak istiyorum ki mesele Islam ozelinde olmasin, kimse de bundan "benim dinime laf ediyor" diye alinmasin. Bana gore sen de, bu mesele hakkinda yanilan cogu insan gibi irade ile ozgur irade kavramini karistiriyorsun. Biz insanlar bir seye karar verirken, rasyonel ya da irrasyonel bir temele gore karar aliyoruz. Bu karari alirken hissettiklerimize ya da dusuncelerimize gore sonuca gidiyoruz. Emniyet kemeri takip takmama kararini bize aldiran sey irade, ancak bu gercekte ne kadar ozgur? Eger, daha onceden tahmin edilebilir bir seyden bahsediyorsak, evrendeki fizik yasalari gibi, gozlemden direkt olarak sonuca giden bir denklem var demektir. Yani suyun 1 atm basinc altinda 100 derecede kaynamasi gibi. Biliyoruz bunun olacagini. Cunku suyun, ozgur iradesi yok. Belirli bir kurala gore hareket ediyor demektir. Her ne kadar sofistike olursa olsun, senin emniyet kemeri takip takmayacagin onceden bilinebiliyorsa, biz insanlar da Tanri gibi her seyi onceden hesaplayabilen, bilen bir ustun akil tarafindan bizim algilayamadigimiz bir denkleme oturtulabiliyor demektir. Iste tam da bu yuzden irademiz ozgur degil diyorum. Her sey bilinebiliyorsa, ozgurluk yoktur. Anlatmak istedigim bu. "Sen secersin, o bilir" demissin ya. Zaten ben secimi yapan o demiyorum. Secimi yapan bensem bile, secimin sonucunu bilebildigine gore aslinda ben de belirli bir duzene gore hareket eden, programlanmis bir varligim demektir ki bu durum irademi ozgur olmaktan cikariyor. Ornegin kime asik olacagimizi secemeyiz. Goruruz ve begeniriz. Begendigimiz insanlarin belirli ortak ozellikleri olabilir ama sonucta bu karari bizim hislerimizin, bizim verdigimizi dusunuruz. Ancak onceden tahmin edilebiliyorsa, aslinda bizim farkinda olmadigimiz bir denklem calisiyor demektir arkada. Deterministik bir gozle evrene yaklasirsan, her etkinin sebep olacagi sonucu onceden bilirsin ve bireyler sadece kendilerine dusen rolu yerine getirirler anlami cikar ki, tam olarak bu sebepten iradenin varligindan soz edilebilir ancak ozgurlugunden soz edilemez eger her seyi onceden bilen bir tanri var ise. Tum bundan yola cikarsak, her seyi var eden kuvvet ile; her seyi onceden bilen kuvvet ayni ise; o halde bu kuvvet dunyadaki tum kotuluklerin de meydana gelmesinin en temel kaynagidir. Bana, secim yapacak akli, secenekleri sunan odur. Onumdeki bu duzenegi, bu tiyatroyu olusturan odur. O halde benim tercihim, aslinda sadece ve sadece onun tercihidir. Ben yalnizca bir aktorum bu sahnede, daha fazlasi degil. Beni, bana verdigi akil yoluyla; kendisini reddettigim icin ya da yanlis bir seyi tercih ettigim icin yargiliyorsa; aslinda kendi ortaya koydugu nesneyi yargilamis olmakta ve dolayisiyla kendisinin yarattigi bir kotulukten dolayi beni cezalandirmis olmakta. Sacma olan nokta burasi. Acziyetin de sebebi su; eger ustte iddia ettiklerim dogruysa; kotuluge engel olabilecek guce sahip olmasina ragmen bunu engelleyebilecegi bir duzeni yaratmamistir kendisi. Istese pekala yapabilirdi. Su halde esas amac kotulugu engellemek degil. Sen buna "sinav" diyorsun. Ben oyle dusunmuyorum. Cunku "sinav" kavrami bu dunyanin, oteki dunyadaki konumunu belirleyen bir gecis donemi oldugu on kabulu ile ortaya atilan bir kavram. Semavi bir dine inanan kisinin perspektifine gore ortaya atilmis bir iddia bu. En basta dedigim gibi, ben olayi bir din ozelinde degerlendirmek istemiyorum. Eger amac gercekten kotuluge engel olmaktiysa, ortalikta hala kotuluk olduguna gore ikinci ihtimal de bunu engelleyecek gucunun olmamasindan ileri geliyor. Benim bu konudaki yaklasimim cok net, ya tanri bizim bu dunyada yasadigimi kotulukleri umursamiyor, ya umursuyor ve engellemek icin bir sey yapmiyor ya da engelleyemiyor. Baska bir ihtimal olsaydi, "sinav" gibi bir aciklamaya basvurmayacakti insanlar zaten. Sana sunu sorayim, Islam inancindan bagimsiz yaklastiginda; yalnizca ve yalnizca bu dunya ile sinirli bir pencereden baktiginda olaya, yasanilan kotuluklerin, hastaliklarin, adaletsizliklerin var oldugunu bilerek; her seye gucu yeten bir Tanri'nin aciz ya da umursamaz oldugunu dusunmezmiydin?

@kibrekapilmayin Cümlemin diğer yarısına dair bir cevap bulamadım ancak? Kusura bakma fakat ben algoritma-vari düşünen bir insanım. Olaylar silsilesi içindeki bir nesneyi hop diye ortada bırakamıyorum bir türlü. İlk paragrafından anladığım kadarıyla, insanın yaptığı her seçimle sanki farklı bir gidişat yolunu tercih ettiğini söylüyorsun. Böylece tek bir yol olmak yerine birden çok yol arasında irademizi kullanarak tercih yapabileceğiz, dıştan da bir etkileyen kuvvet olmadan, pekala. Tanrının da sonsuz bilgisi, bütün bu yolların sonucunda neler olup biteceğini bilmesinden geliyor. Ancak, yarattığı canlının, bu yollardan hangisini tercih edeceğini önceden bilen bir tanrının zaten o canlıya en ufak özgür irade vermesi mümkün değildir. Burada insanı sanki tanrıdan farklı bir varlık yaratmış gibi konuşuyorsun. Yaratan ile geleceği bilen ve bunun sonucunda cezalandıran varlık aynı. Ben bir robot programlayabilir ve ona bazı basit komutlar vererek, kendi seçimlerini yapmasını sağlayabilirim. Bu robotu bir noktaya koyduğum zaman, henüz düğmesine basmadan önce o robotun nereye gidip ne yapacağını bulabilirim değil mi? Dıştan bir etkileşimde bulunmuyorum, sadece tahmin ediyorum fakat ona yapabileceğim en büyük etkileşimi zaten programlama esnasında yaptım.

İslam dininde açık bulmak için aramaya gerek yok. Giriş seviye Felsefe bile okumanız araştırmanız yeterli. Ayrıca Kur'an'ın türkçesini de okuyun. "Diğer inançları neden eleştirmeyelim?" evet sen İslam dinine mensup olarak her dini eleştirirsin ama başkası benim gibi İslam'ı eleştirince tehdit edersiniz hakaret edersiniz. Şeriatla yönetilseydik idam edersiniz. Çok komiksiniz.