Başaran Holding'e ait Challenger 604 2018 Mart'da içindeki 9 yolcu 3 mürettebat ile acı bir kaza yaşamıştı. Kazadan sonra yine komplo teoriciler görevlerini yerine getirerek saçma sapan şeyler kafalarında üretti. Ben de yayınlanan kaza raporuna, kokpitte, kabinde yaşananlara değinerek kazanın neden yaşandığını en sade şekilde anlatmaya çalışacağım. Uçak saat 13:11 UTC'de Sharjah, BAE'den havalandı. Yaklaşık on beş dakika sonra Tahran FIR'a girdi ve Tahran hava trafik kontrolörü uçuş planına göre 36.000Ft'e tırmanması için pilotlara izin verdi. Yaklaşık 14:32'de, pilot 38.000ft'e tırmanmak istedi ve bu istediği onaylandı. Bu irtifaya yükselirken sol ve sağ airspeed bilgisi 10 knot farkla sapmaya başladı. Kaptanın göstergesindeki hız artarken, F/O'nun göstergesindeki hız azalıyordu. Otomatik pilot hemen bu aşamada pilotları sesli şekilde uyardı ve pilotları bu farktan haberdar etti. Göstergede ''EFIS COMP MON'' uyarı mesajının görüntüledikleri de ortaya çıktı. Daha sonra pilotların ''overspeed'' uyarısı aldıktan sonra takip etmesi gereken prosedürü takip edip, doğru gösteren göstergeyi tespit etmeye çalışmak, ikisinin de yanlış gösterdiğine kanaat getirirse de bu duruma ilişkin prosedürü takip etmek yerine doğrudan gaz kestiği gözlemleniyor. Uçağı uçuran kaptan bu aşamada overspeed sebebiyle gaz kolunu rölantiye alıyor. Kokpit ekinin yaptığı ilk ölümcül hata burası. Bu esnada yardımcı pilot hemen unreliable airspeed checklist okumaya başlıyor. Ancak bu check list'i okurken kaptan tarafından 3 kere bölünüyor ve bu check list'i okumayı hiçbir zaman bitirilmiyor. Kaptan pilot tırmanan uçakta gaz kestiği, zaten uçağın overspeed'e olmadığından daha da takati düşürdüğünden uçak stall'a giriyor. Bu sefer mürettebat stall prosedörünü uygulamıyor ve burnu aşağı vermek yerine kaptan pilot lövyeyi kendine doğru çekmeye devam ediyor. Bu aşamada stall'a giren uçak sistemler tarafından kendini korumaya aldı ve kokpite uyarı vermek için lövyeyi titreterek otomatik stall prosedürünü uyguladı ve uçak burnu otomatik bir şekilde aşağı vererek hız kazanmaya çalıştı. Bu aşamada kaptan pilot otomatik pilotla savaşarak lövyeyi kendine doğru çekmeye devam etti. 2. pilot kaptan pilota ''ne yapıyorsun, burnu ez , stall'a girdik'' demesine rağmen kaptan pilot yapamıyorum, uçak izin vermiyor şeklinde cevap veriyor. 2. pilot sadece sözlü uyarı yapıyor, hiçbir şekilde fiziki bir şekilde lövyeye dokunmuyor. Bu manevralardan sonra motorlar sorun yaşıyor ve manevralarının motorlara hava akışını kesintiye uğratması nedeniyle motorların bozulduğu ve bu nedenle motorların tekrar çalıştırılamayacak şekilde durduğu, çift motor durması checklist'ine de başvurulmadığı belirtilmiş. Stall'dan kurtulamayan, motorlarını kaybeden ve uçağın stall'dan kurtulmak için savaşmasına rağmen pilotların izin vermemesi sebebiyle maalesef Challenger 604 düşüyor ve kazada kurtulan olmuyor. Kazada %100 pilotaj hatası sonucu verildi. Maalesef kaptan pilotumuzun cesedi hala bulunamadı... Kaptan pilot: Beril Gebeş. F/O: Melike Kuvvet (Kendisi FETÖ'nün kumpası yüzünden ordudan atılmış, eski askeri pilottur. 2015 darbesinden sonra aklanmıştır ve belki de bu kazada vefat etmeseydi birkaç ay sonra tekrar üniforma giyip Türk Hava Kuvvetleri adına uçacaktı Diğer yolcular. Uçak kalkmadan önce kabinde çekilmiş fotoğraf: Uçağın indiği havalimanı ve bir süre beklediği bölge: Havacılıkta bazı altın kurallar vardır: Pilotun ilk görevi uçağı uçurmaktır, daha sonra yönünü bulmaktır, daha sonra ATC ile iletişime geçmektir. Maalesef kaptan pilotumuz bu olaylar yaşanırken kokpitte birden fazla kez yolcularla iletişime geçiyor ve sorun olmadığını söylüyor. Bunu yapmak yerine check list'lere ve uçağı uçurmaya odaklanmalılardı. Check listler ve otomasyon. 1 pilot uçağı uçurur, diğer pilot check list ve ATC ile muhatap olur. Bu her zaman böyledir. Ancak burada kaptan pilot çok fazla kendi bildiğini okuyor, otomasyona güvenmiyor ve check list'leri arka plana atıyor. Psikolojik baskı gören 2. pilot ise olayların farkında olmasına rağmen sözlü uyarıyla sınırlı kalıyor. Hatalar silsilesi, yanlış uygulamalar ve kaçınılmaz son...

Bu kazada hatta yakından geçen başka bir uçak da iş jetine telsizden uyarı geçmişti hızınız çok düşük diye. Ama pilotlar hala overspeed ikazına odaklanmaya devam etmişlerdi. Amacım pilotları kötülemek değil ama kokpit ses kayıtlarından ve telsiz butonuna basılı tuttuğu için diğer uçağın pilotu da sadece ağlama ve dua sesleri duyduğunu rapor etmişti. Maalesef pilotları aşırı panik haliyle hata üstüne hata yapmıştı. Psikolojik baskı altında kırılmış ve kontrolü kaybetmişti.

Can sonuçta giden malum. Emirates ya da Qatar diye biliyordum ben rapor edeni ama emin değilim doğrudur. Yani panik halini şu kadar diyeyim, telsiz butonuna basılı tuttuğunun farkında bile değilmiş. Defalarca kurtarma şansları varmış zaten ama işte panik maalesef.

İşte her zaman derim, pilot farkı, kalitesi, tecrübesi, sakinliği, soğukkanlılığı, cesareti artık adına ne derseniz deyin bu tarz acil durumlarda değişiyor. Özellikle motor durmaları, motor yangınları ve overspeed/stall gibi pilotların nefret ettiği ve yaşamak istemediği sorunlar için.

THY'nin 737-8'ü o İran hava sahasına kadar takip ediyorlardı birbirini. ATC ile birlikte çok uğraştılar ama gelen aramalara cevap gelmedi. Pilotlar zaten anlamıştır uçağın gidici olduğunu... Pilotlar çok fazla hata yaptı ama hala 22K ft'lere düşerken şansları vardı motorların çalışması için. Bu kadar hata yapılan uçak da düşsün kardeşim diyorum bazen ama içimdeki merhamet yine izin vermiyor, üzülüyorum... Kaptan pilot uçak üzerinde çok tecrübeliydi, stall ve overspeed eğitimleri de çok başarılıydı ama basireti çok bağlanmış maalesef. Eğer bu kaza atlatılsaydı bir şekilde ben neler yapmışım derdi kendine eminim ki.