İyilik ve kötülük, hangi perspektiften baktığına göre değişir; bundan dolayı da iyiliğin/kötülüğün mutlak biçim, elle tutulur şekilde standardı belirlenemez.

Böyle bir tanım yok yani diyemeyiz.

Toplum genelinde iyiyse iyidir. Başkasına etkisi olmadan kişisel kazanç sağlıyorsa yine iyidir. Başkasına zarar ama bir kişiye fayda sağlıyorsa iyi değildir. Bu ahlaki olarak belirli bir şey bence.

Ancak soruyu soran arkadaşın x ve y toplumları derken kastettiği ahlakın kişiden kişiye değişiklik göstermesi. Verdiğiniz anekdot da gerçekten güzel bir örnek buna. 600 yılındaki bir Arap'la 2020 yılındaki bir Türk arasındaki iyi ve kötü anlayışının farklılığı insanı hayrete düşürür gerçekten.

Şu cevap beni tatmin etti.

İyi yapılınca sana fayda sağlamalı, seni mutlu etmeli. Kötü tam tersi.

Kendi içinde çok tutarlı bir bakış açısı. Tek kötü tarafı, böyle düşünmeye başladığınızda nihilizme ilk adımınızı atmış oluyorsunuz.

Sürprizbozan: Argo kelime içeriği... "Allah kahretsin" diyorsam kötüdür, "oha iyiymiş" diyorsam iyidir. Ben böyle tanımlıyorum

Dinleri bir kenara bırakısak iyiyi, kötüyü; doğruyu, yanlışı nasıl tanımlarsınız? X toplumuna göre doğru olan Y toplumuna göre yanlış. Dinlerle insanları belli bir doğru-yanlış çerçevesinde tutmak da mümkün. Peki sizce doğrunun, yanlışın, etiğin, iyinin, kötünün tanımı nedir?

Bu pek doğru bir açıklama olmuyor. İşimizi çabukça halletmek için torpil yaptırmak işimize gelir fakat "iyi" olarak nitelendiremeyiz genel manada. Bu ifadenin aslı Thrasymakhos'un söylediği "Adalet, güçlünün işine gelendir." sözüdür.

Öncelikle kazancın ve kaybın objektif bir kriteri yok. Siz bir durum hakkında kişisel kazanç sağlıyor, iyidir derken ben o durumu zararlı olarak görebilirim. Bunun haricinde ahlak felsefesini "çoğunluğun tiranlığı" üzerine kurmak çok yanlış bir şey bence. Basit bir örnek vermek gerekirse bugün toplumun çok büyük bir çoğunluğu kitap okumayı gereksiz bir şey olarak görmektedir. Acaba bu onu kötü yapar mı? Ayrıca yine toplumun çoğunluğunun ne düşündüğünü ölçmenin objektif genel-geçer bir yolu yok.

Kötü nedir bilirim ama, iyi nedir? Hiç karşıma çıkmadı da...

Yapılan şey vicdanına sığıyor mu bunu sorgulamak lazım bence.

İnsan olsun yeter, o insan iyidir. Nankörlük yapan, ayrım yapanlar kötüdür bana göre.

Gitti Robin Hood, geldi Recep Hood. Zenginden alıp yoksula dağıtan yerine; yoksuldan alıp zengine dağıtan geldi yani.

Öyle tabi ama maalesef, yaşadığımız toplumun normlarında karar vermek zorunda kalıyoruz. Felsefe maalesef yığınların yaşam şekillerini pek değiştirmiyor.

Neden yaptığına bağlıdır.

3-4 yıl önce tvdeki tartışma programında bir fizikçi şöyle diyordu. Dinler toplumların belli bir noktaya gelmesi için kullanılmıştır, artık önemi kalmamıştır. O zamanlar hiç hak vermemiştim ama artık görüyorum da çok haklıymış. İyi kötü kavramları oturmamış düzensiz toplumları belli kurallarla eğitmek için çok işe yarayan bir yol. Tabi insanlığın gelişmesiyle artık yetersiz kalıyor orası ayrı.

Şeytan da melek zaten.

İyi işine gelen, kötü işine gelmeyendir.

Ahahahah, doğru ya.

İyi; yapıldığı vakit, yapan kişiye herhangi bir yararı ya da zararı olmayan, yapılan kişinin de her şart altında yararına olan her şeydir. Kötü de bunun zıttı olan; yapana yarar sağlayan, yapılana da zarar verendir.

X toplumuna göre doğru olan y toplumuna göre yanlış olur denemez. Onların kültürleri farklı. Kültürel farklılıklarla iyi-kötü veya doğru-yanlış kavramlarını çözemeyiz. Zaten bunu dinle ilişkilendirmek de saçma olur. Dinler yokken de vardı bu kavramlar. X ve y toplumlarında insan öldürmek her zaman yanlıştır. İnsan hayatı kurtarmak da her zaman doğru olandır. Bu kavramları kültürle karıştırmamak gerek. Çinliler köpek eti yiyor diye onlara yanlış yapıyorlar diyemezsiniz. Ya da Hinduların inek eti yememesi yanlış olarak değerlendirilemez. Bunlar kültürel şeyler. Asıl doğru-yanlış kavramları toplumsal düzeni sağlamak ve insanların bir arada barış içinde yaşama olanağını veren kavramlarıdır.

Bireysel olarak yapılana kötü, Toplum olarak yapılana iyi diyebiliriz.

Toplumdan topluma değişir. Elin kabilesi insan yer, ona göre normaldir. Yani bana kalırsa "Toplumsal Ahlak Anlayışı" vardır.

Kime göre iyi, kime göre kötü? Benim menfaatime olan bir şey başkası için affedilmez bir hata olabilir. Bana göre iyi ve kötü yok, bireye göre olumlu ya da olumsuz sonuç vardır.

Ben kültürel farklardan bahsediyorum. Suç unsurlarından değil. Ayrıca günümüz toplumlarından bahsettim. Ona bakarsan bir dönem kız çocuklarının doğumdan sonra öldürüldüğünü de sayabiliriz. Ben bunlardan bahsetmiyorum. Bunlar günümüzde suç teşkil ediyor.

X toplumuna göre kötü olan y toplumuna göre yanlış olur denebilir. Pek tabii de denir hatta. Bu gün pedofili olarak görülen olaylar bundan 200 sene önce gayet normal karşılanıyordu. Örnekler çeşitlendirilebilir. İnsan hayatı kurtarmak her zaman doğrudur gibi bir sonuca da dinle temellendirme yapmadan varamazsın. Örneğin bir insanı kurtarmak senin çok ciddi zararına olacaksa, hayatını kötü yönde etkileyecekse neden onu kurtarmalısın? Bunu temellendirebilir misin?

Bana göre ahlak din olmadan temellendirilemez. Bu yüzden iyiyi ve kötüyü tanrı belirler diyorum.

Şeytan ve melek.

Konu felsefe başlığı altında açıldığı için sorunu felsefi metotlarla irdeliyorum. Tabii ki gerçek hayatta iyiyi ve kötüyü bu şekilde belirleyecek değilim. Ancak felsefe sınırları içinde bir görüşü kabul edebilmemiz için öncelikle "tutarlı" olmalıdır. Yani verilen her örnek için sistemli bir sonuç çıkarmalıdır ortaya. Elbette gerçek hayatta birisinin ölmesine müsaade etmenin sizin karınıza olacağı bir olayla karşılaşma olasılığınız çok düşük ancak tutarlı bir sistem içinde her türlü olasılığı düşünmek zorundayız. Ve bazı spesifik zor bulunan örnekler için "toplumların belirlediği objektif genel geçer ahlak yasası" fikri çöküyor. Bu da felsefi olarak onu kabul etmemek için yeterli bir sebep. Bunların haricinde pratiğe dönük düşünürsek genellikle başkalarına yardım etmek, onların hayatını kurtarmak iyi olacaktır diyebiliriz.

Sana fayda sağlayan başkadına zarar verse dahi mi?

Çok derin konu aslında. Ne yazsak eksik kalır. Bence gelecek yıllarda ya da yüzyıllarda diyelim, kültürler, dinler, milliyetler yok olup gidecek. Ve sadece iyi-kötü kalacak yeryüzünde. İnsanlar yavaş yavaş kültürel safsatalardan kendini arındıracak. Saf insan kavramı oluşacak.

Evet, iyi denen şey her zaman senin yararına olan şey demek değildir. Ve ayrıca yaptığımız her şey de iyi olarak nitelendirilemez. Bazen yaptıklarımız kötü olarak nitelendirilebilir. Yine günümüzden örnek vermek gerekirse; metroda boş yer bulup oturacağım diye başkalarını ite kaka bir yere kıçını koyup yayılmak gibi.

İyi fayda sağlıyorken, kötü sağlamıyor.

İyilik insanlara yardım etmeyi, adaletli olmayı gösterir malum parti ise tam tersi.

Pragmatizm yani.

İyi olan zor gününde bile sana yardım edendir kötü ise seni en zor zamanında arkandan bıçaklayandır.

İyi, iyidir. Kötü, kötüdür. Daha derine inemem.