Kızın kaderi talihsiz olmuş. Bir otobüse binmiş ve karşısındaki insan da ona tecavüz etmeye kalkışmış. Talihsizlik bu. Kader her zaman iyi yazılacak diye bir şey mi var? Şans işi. Kız belki başka otobüse binseydi kendi kaderini başka yazardı. Belki yanında kesici ve delici alet taşısaydı şoförü öldürebilirdi. Bizde iş yerinde hırsız yakaladık ve polise teslim edecektik. Eğer babam hırsıza vurmasaydı her şey normaldi. Babam kaderini öyle yazdı ve hırsız bize bıçak çekti. Bizde müdahale ettik ve hırsızı dövdük. O kaderini öyle belirledi ki bıçak çekmeyip dayak yeseydi polise teslim edilecekti. Yediği dayağın 10 katını yedi.

Hocam şiir gibi anlatmışsınız o kadar açık ve anlaşılır anlatmışsınız ki elinize sağlık cidden.

Bence kader kavramı Tanrı ́nın sonsuz bilgisiyle ilgili. Biz insanlar bile bazen kısıtlı bilgimizle bile bazı olayları ya da durumları bilebiliyoruz. Örneğin kötü davranışları olan bir çocuğun büyüdüğü zaman kötü yoldan gidebileceğini öngörebiliriz. Bu, onun davranışlarına müdahale ettiğimiz ya da zorladığımız anlamına gelmez. Tanrı da her şeyi biliyor ve aynı zamanda özgür iradeyi de yaratmış. Tanrı ́nın her şeyi bilmesi bizi aldığımız kararlara zorladığı anlamına gelmez.

Kaderini ve ecelini sen belirlersin. Biri sana ateş eder ve ölürsün. O kişi senin ecelini getirir. Ama sen kaderini böyle yazdığın için gelmiştir. O adam mesela seninle bir olaydan hasım olduğun için öldürür. Sen onunla hasım olmayı kaderde seçmişsindir. Ve gelir seni vurur. Ecel de kaderdeki yanlış seçiminden dolayı gelir.

Konu burada eceli seçip seçmemek değil ki. Konu insanın özgür iradesi ile yapmış olduğu seçimler doğrultusunda ecelinin değişip değişmeyeceği. Örneğin Özge Can Aslan o gün dolmuşa binmeseydi orada ölür müydü? Olasılık ile kader nasıl aynı şey olabiliyor? Kader insanın alın yazısıdır. Hayatında doğumundan ölümüne kadar yaşamış olduğu her şey. Olasılık ise ihtimallerdir. Siz sanırım konuyu yanlış anladınız.

Ecel insanın ölüm vaktidir. İnsan eceli gelince her hangi bir sebepten ötürü hayatını kaybeder. İnsan birini öldürünce de o kişinin eceli geldiği için ölmüş olur. Onu öldüğü koşullara getiren kararları almasaydı eğer eceli de yaşadığı hayata göre değişirdi. Allah insanın hangi sebeplerden ötürü, ne zaman öleceğini bilir. İnsanın tek bir hayatı vardır. O tek hayatta iki durum düşünülemez. İkinci durumu düşünürsek eğer o kişinin eceli ikinci duruma göre şekillenecektir. Tek bir ölüm vaktini, iki duruma göre şekillendirmek yanlıştır.

Kader dediğin şey 2 ayrı yolun bütünüdür. Birincisi, insanın elinde olmayan kader. Örneğin nerede doğduğun, kaç yılında doğduğun, ailen... İkincisi ise senin çizmekte özgür olduğun yol. Bu hayatta her saniye aldığın kararlardır. Mesela nefesini 10 saniye tutmayı sen seçersin. Aynı şekilde burnunu parmaklarınla kapattıktan sonra ne zaman açacağın da senin elindedir. Ecel ise ölümdür. Belki 10 yıl sonra kalp krizinden öleceğim, belki 40 sene sonra kanserden. İstersem bu gece intihar ederim. Çelişen birşey yok.

Özgür irade çok tartışmalı bir konu ve kitabı yazanlar o konu üzerine çok kafa yormamışlar. Sonsuz merhametli tanrının cehenneme gideceğini bile bile birisini yaratması gibi durumlar var. Cehenneme gideceğini bildiğin bir varlığı yaratmak ona ödül müdür ceza mıdır cevabını sen ver. "İbadet etseydi o zaman gitmeseydi" argümanını kullanamazsınız çünkü cehenneme gidecek birisinden bahsediyorum. Tanrının sıfatları eylemleriyle hep çelişiyor. Özgür irade konusuna gelirsek; Tanrının istemediği bir seçeneği seçebilir miyiz?

Buna kader yerine olasılık diyoruz işte. Dışarıya çıktığında yaptığın seçimler senin ölme ihtimalini belirliyor. Sen de diyorsun ya "belki kesici alet taşısa ölmezdi" işte o belkiler kader değil olasılık. Seçimler sonucu gerçekleşen olaylara kader diyorsunuz, ama aslında kız ne seçtiğini bilmiyordu. O otobüs seçti, bineceği otobüste vahşi şekilde katledileceğini bilmiyordu. Böyle ölme olasılığımız hepimizin kaderinde yok ama hepimizin böyle ölme olasılığı var. Bu tarz konuları tanrı ve dinlere bağlamak her zaman düşünmenin önünü kesiyor. Aklını kullanmak yerine "kader", "alın yazısı" denip üstü kapatılıyor. Bir mülteci tarafından öldürülme ihtimaliniz 2005 yılında %5 iken şu an %30. Peki AKP'ye oy vermemiş insanların ecelini bir başka insan belirliyorsa o zaman kaderden değil olasılıktan bahsetmemiz gerekir. Ülkenin bu olayları yaşama ihtimali %10 ise o zar döndü ve o ihtimal bizi buldu. Kaderden daha geniş bir perspektif sunar size bilim.

O şekilde ölmemiş olsaydınız, kaderinizde o şekilde olmazdı. Kader önceden belirli bir şekilde yazılan yazı değildir, insanların yaşamlarına göre kendi yazdığı yazıdır ve Allah'ın da bunu bilmesidir. Allah öyle yazdı diye sen o hayatı yaşamıyorsun. Sen zaten özgür iradenin seçimleriyle o hayatı yaşayacaktın, Allah'ta ilmiyle bunu bildiği için senin kaderin o şekilde yazıldı. Kısaca bahsetmek gerekirse kader Allah'ın yazdığı alın yazısı değil, senin alın yazını bilmesidir.

Aslına bakarsanız dinimizde kader inancı çoğunlukla yanlış anlaşılıyor. Kader, özgür iradeyi sınırlamaz. Bir olumsuzluk yaşandığında insan bunun kaderde yazılı olduğunu ve değiştiremeyeceğini düşünerek vicdanını rahatlatmak ister. Fakat durum her zaman böyle değildir. Kader, özgür irade ile verilmiş kararların sonuçlarıdır. Gireceğin bir sınava öncesinde çalışmadığında ve sınav beklediğin gibi geçmediğinde "Kaderde varmış, çalışsaydım da olmayacakmış." gibi bir varsayımda bulunmak yanlıştır. Sen özgür iradenle çalışmamayı seçtin ve çalışmayıp başarısız olacağın kaderde yazılıydı. Başka birisi de özgür iradesiyle çalışmayı seçti ve başarıyı yakaladı, onun kaderinde de çalışacağı ve başarılı olacağı yazılıydı. Ecel mevzusuna gelince, bir kişinin yaşam biçimi ve kararları farklıysa kaderi de buna göre olacağından eceli de farklıdır. Bir insan sağlıklı beslenir ve huzurlu bir yaşam sürerse kaderi de o kişiye has olacaktır. Kader ve ecel değişmez ama bu ikisi de zaten kişinin özgür iradesiyle verdiği kararların sonuçlarıdır. Sürprizbozan: NOT Felsefe veya teoloji alanlarında uzmanlığım yok. Din adamı değilim, bunlar şahsi fikir ve kazanımlarım.

Ecel ölüm demektir. Ölümün türlü çeşitleri vardır elbette ama semavi dinlerde ecelden kastedilen genel olarak ölümdür. Sadece hastalık vb. etkenlerden dolayı gerçekleşen ölümlerden bahsedilmiyor yani.

Özge can aslan denildiğine göre inmek için fazla diretmiş. Kaderi buymuş ki karşıdaki adam ani sinirle onu öldürmüş ve yakmış. Kadere tek yönlü bakmayacaksın. Özge can aslan ve karşısında bir kişi daha var. İkisi de kaderini ayrı şekillendirmiş. Karşısındaki insan da ani sinir ile onu öldürmeyi kader olarak seçmiş.

Peki böyle bir durumda özgür bir iradeden bahsedilebilir mi?

"Eceli gelmiş." Genelde bu kalıp hastalıktan falan ölenlere söylenir.

Cehenneme gideceğini bilinen bir varlık yaratmak bana göre cezadır ve Tanrı'nın istemediği bir şeyi seçemeyiz bana göre.

Olayı bilmiyorsun bile. Kız şehirler arası otobüse biniyor ve sürekli kullandığı bir ulaşım aracı olduğu için gideceği güzergahı da biliyor. Otobüsü şoförünün güzergahı değiştirdiğini gören kız kaçırılacağını anlıyor ve inmek için ısrar ediyor. Burada kız başka ne yapabilir? Adam kıza tecavüz etmeye çalışıyor ve kız biber gazıyla karşılık verince durum geri dönülemez noktaya geliyor. "İkisinin kaderi ayrı şekillenmiş" şunu yazmaya utanmıyorsun değil mi? Aynen adamın kaderi tecavüz etmeye şekillenmiş.

Konuyu çok saptırmak istemem ama öncelikle benim bildiğim kadarıyla Allah bizi kendisini tanıma şerefine nail olmamız için yarattı. Bunu yaparken de insana iyilik ve kötülük yönünde kullanabileceği bir irade verdi. Peki madem kendini tanıtmak istiyordu neden hepimizi bir cennete koymadı da bizi bir sınava tabi tuttu? İnsanların aklını saf iyi duygularla donatılmış bir şekilde yaratırdı, herkes kardeşlik içinde mutlu mesut sonsuz güzellikte olan bir cennette yaşardı. Herkes de Allah'ın varlığı konusunda hemfikir olurdu. Sınavı elzem kılan nedir? Kaldı ki Allah ne kadar iyilik yapmış olursa olsun ona inanmayanları koşulsuz şartsız cehenneme göndereceğini kutsal kitapta belirtmiştir. Birinin hayatını kurtarsam da dünyayı savaşın eşiğinden döndürsem de ona inanmadığım sürece onun için bir kıymeti yok bunların. Eğer gerçekten de "sonsuz merhametli" bir Tanrı varsa benim bu dünya hayatında nasıl bir insan olduğuma bakacaktır, ona inanıp inanmadığıma değil. Bir diğer mesele de şeytan konusudur. Yine bildiğim kadarıyla ilk insan yaratıldıktan sonra şeytan onun karşısında saygıyla eğilmedi ve o andan sonra Allah'ın bütün kullarını doğru yoldan saptırmaya çalışacağını ifade etti. Allah da şeytanın kıyamete kadar bunu yapmasına müsaade etti. Bunun için tabiri caizse pompalı tüfek metaforunu kullanıyorum ben. Düşünün, 20 kişi bir odadayız, kapıdan içeri psikolojik sorunları olan biri giriyor ve ben de onun eline pompalı bir tüfek veriyorum ve ona istediğini yapmakta özgür olduğunu söylüyorum. Sonra da o kişi içerdeki herkesi tüfekle öldürüyor. Sizce bu olayda ben suçlu olmaz mıyım? Son olarak da şunu belirtmek isterim: Sonucu belli olan bir olayda özgür irade denen bir olgudan bahsedilemez. Eğer gerçekten de özgür irade varsa ben diğer patikayı seçtiğimde sonucun değişmesi gerekir. Sonucun değişmesi demek Tanrı'nın her şeyi bilmemesi demektir. Eğer sonuç değişmiyorsa da Tanrı'nın ifade ettiği gibi bir özgür irade bulunmamaktadır.

Kader: Allah'ın el-alim adıyla insanın ne yapacağını, hangi yolları seçeceğini bilme anlamına gelir. Ecel: İnsanın ölü müdür? Nasıl çelişebilir hocam.

Allah her şeyi bilendir. Gelmiş ve gelecek her şey onun iradesi kapsamındadır. Bu yüzden zaten insanın hangi kararları vereceği ve öleceği çoktan yazılmış bulunmaktadır. Yani son dakika onu değil de şunu yapayım fake atayım düşüncesi gibi bir şey mümkün değildir.

Allah direkt sizi cehenneme atsa sizler inkar edecektiniz. O yüzden sınav yapıldı diye biliyorum İslam dinine göre.

Tanrı senin ne yapacağını bir süre öncesinden görebiliyor. Ama tutup senin seçimlerine müdahale etmiyor. Etmiyor ki sınavını kendin bitiresin.

Aynen Özge Can Aslan gibi öldürülmüş insanlar da geçmişte yakılarak öldürülmeyi seçmişti değil mi? "Ecel kaderdeki yanlış seçimden gelir", kızı öldüren kişilerle hiçbir geçmişi yoktu ve tanımadığı insanlardı, bu kız nasıl ecelini seçmiş oluyor? 19 yaşında gencecik kız yakılarak öldürüldü, bu kızın suçu neydi? Hiç. Ne kader var ne de ecel. Tek objektif gerçek olasılıktır. Dışarıya çıktığınızda ölme ihtimaliniz artar çünkü başınıza gelecek şeylere karşı kendinizi açmış oluyorsunuz. Ekmek almaya gittiğinizde fırıncıda kavga çıkma ve sizin de yaralanma ihtimaliniz %3 olsun, siz her fırına gittiğinizde bütün ihtimaller arasında zar atılır ve gelen zara göre yaşayacağınız deneyim değişir. Siz fırına her gittiğinizde ve başınıza bu olay gelmediğinde diğer sefere denk gelme oranı artar. Olasılığa kader diyorsunuz ama farkında değilsiniz.

Kader ile ecel celismez, hatta ecel kaderin alt kumesi. Ozgur irade ile bu iki konsept ile celisir. Bu celiskiyi de aksini iddia eden hicbir dindar paragraflarca sacmalamasina ragmen yanlislayamaz.

Başka bir konuda da konuşmuştum bu tarz konuları. Tanrı bana sormadı bu dünyaya gelmek ister misin diye. Tanrı geleceği bilen birisiyse, benim kötü bir insan olacağımı ve cehenneme gideceğimi bile bile neden yarattı? Direk cehennemde yaratsaydı o zaman keyifle izleseydi. Küçük kıza bir çok kişi tecavüz ediyor öldürüyor tanrı da bu durumu izliyor hiçbir şey yapmıyor. Bu kızın babası öldüğünde tanrı ona "seni sınamak için kızının canını bu şekilde aldım" diyebilecek mi? Bir çok şey bana mantıksız geliyor, bu durumları yanıltan hep dinler oluyor diye düşünüyorum.

Semavi dinlerde Allah'ın insanı özgür bir iradeyle yarattığı, insanın iyi ve kötü ayırdını yapabildiği ve bunun sonucunda da eylemlerinden sorumlu tutulacağı belirtiliyor. Ama aynı zamanda ecel konusunda da o vaktin ne 1 sn geri ne de 1 sn ileri alınabileceği belirtiliyor. O halde, mesela biri başka birini öldürdüğü zaman onun eceli geldiği için mi ölmüş oluyor? Yani ölen kişi hayatı süresince onu o öldüğü koşullara getiren kararları almasaydı da ne olursa olsun yine o vakitte mi ölecekti? Eğer böyleyse bu insanın kaderinin önceden çizildiği anlamına gelmez mi? Bu şekilde özgür bir iradeden bahsedebilir miyiz?

Özgür iraden var. Fakat Allah geleceği bildiğinden dolayı ölüm vaktini bilir.

Allah a inanmayanlara birşey diyemem. Onlara cevap susmaktır. Zira senin dilini bilmeyene birşey anlatamazsın seni anlamaz. Allah hidayet versin. İnancı olanlarıda saptırmasın diyebilirim. En güzeli sağlam bir inanca sahip olup. Kader konusunda bilgileri akaid ve ilmihalden öğrenip devam etmektir. Bu iş zaten işin başında cevabı verilmiş. Bu akaid ve ilmihal konularını yazanların kökü sahabelere kadar dayanır. Sahabe efendilerimizde Peygamberimizden öğrenmiştir. Ömer Nasuhi bilmen öneririm. Peygamber Efendimiz Kuran ve sünnetime uyan sapıtmayacaktır. Diyor. Hadis kaynağı sağlamdır. Bu bilgilerin içinde kaderle ilgili cevaplar var arayan orda bulur. Onların haricinde hiç kimse tam olarak cevap veremez. Bu deryada boğulur gider. Kaderi afedersiniz kuş kadar beynimizle çözemeyiz. Ancak Peygamberimizi takip edebilenler bu işin içinden çıkabilmiş. Vesselam.

Kesinlikle İslam alimi falan değilim ama ecelden kasıt zaman kavramı, senin de belirttiğin gibi. Olayların nasıl gelişeceği değişebilir kişinin kararlarına bağlı olarak lakin belirtilen zaman değişemez. İslam anlayışı böyle olmalı. Bu konu özelinde kader önceden çizilmemiş gibi görünüyor ama genel olarak Allah sonsuz bilgiye sahip olduğundan nasıl yaşarsan, nasıl ölürsen, ne yaparsan yap sonucun belli. Allah sonucu biliyor. Kapalı bir kutuda özgür iradecilik oynayan fareler gibiyiz İslam'a göre.

İşte sorun da tam olarak burada. Özgür irade anlayışına göre ben beni öldürenle hasım olmayı seçmeseydim o şekilde ölmezdim ama kader anlayışına göre o şekilde ölmemem demek Tanrı'nın bir şeyleri yanlış bilmesi demektir. Umarım anlatabilmişimdir.