Merhaba, değerli arkadaşlar. Araçların şarj sistemlerinde kullanılan konjenktörlerle şarj dinamosu gerilim kontrolü iki şekilde yapılabilmektedir. Ancak mağnetik veya elektronik yollardan da yapılsa asıl denetim şekli her ikisinde de şarj dinamosunun çıkış gerilimi düştüğünde ikaz uyartımlı alan akımının artırılması, şarj dinamosunun çıkış gerilimi yükseldiğinde ikaz uyartımlı alan akımının azaltılması yoluyla yapılır. 1- Mağnetik yolla olan gerilim denetiminde, gerilime duyarlı röle bobininin mağnetik çekim kuvvetinin çıkışında dinamonun artan veya azalan gerilimle değişmesiyle (Bir elektromıknatıs nüvesinin çekim kuvvetinin 13.8, 14 voltla 14.8, 15 voltta değişip artması özelliğiyle farklı gerilim değerlerinde bu kontak açıkken kapanabilir, dinamo çıkış voltajı düştüğünde kontak kapalıyken tekrar açılabilir, açaılma ve kapanmalar şeklinde ardı ardına bu işlemler gerçekleşir) mağnetik konjenktörler çıkış gerilimi/ikaz uyartım alanıyla ters olarak çalışarak bu tüm bu denetimler sağlanır. 2- Elektronik yoldan olan denetimde ise, zener diyodun örneğin 13.8, 14, 14.2 volt değerinden sonra iletime geçmesi sensör olarak kullanılıp denetleme ve kesme transistörleri ikilisiyle, bu gerilim çok yükseldiğinde alan akımını transistörlerle kesebilmede, şarj dinamosu gerilimi düştüğünde bu alan akımını tekrar transistörlerle bu devreyi açarak beslemede kullanılır. Denetleme ve kesme işlemi mağnetik veya elektronik yolla yapılsa bile konjenktörler akü ile şarj dinamosu arasında bu gerilim otomasyonu sağlarken bir geri besleme elemanı olarak görev yaparlar, yani alternatör veya dinamonun çıkış gerilimindeki yükselmeler ve azalmalar mağnetik tipte çalışanlarda selenoidin çekim gücünün değiştirilmesiyle, elektronik yoldan çalışanlarda ise zener diyot, darlington transistör, dirençler, vb. diğer elemanlarla birlikte zener diyodun tes yönde iletme eşiğine ulaşılarak veya bu gerilim aşılmayarak kontrol sağlanmış olur. (Alttaki resimler araçlarda kullanılan 1. dinamo ve 2. ise alternatör örnekleridir) Dinamoda ve alternatördeki çıkış gerilimi değerleri, alternatörde bileziklerle verilen DC akımı konjenktörden de geçerek ikaz uyartım alanı sargılarına uygulanır. Alternatörde rotor elektromıknatısına uygulanan bu DC akımın azaltılıp çoğaltılmasıyla, dinamolarda ise çıkışa paralel bağlı stator sarımlarına uygulanan ikaz uyartımlı DC akımının konjenktörle azaltılıp çoğaltılmasıyla (istenilen 13.8-14-14.2-14.4 volt gibi) çıkış değerleri bu yöntemlerle sabit her ikisinde de alternatör ve dinamolarda sabit tutulmuş olur. (altta 4. resimde basit çalışma prensipli şekildeki gibidir) Konjenktörlerin uygulanma tipleri geçen yıllara ve özellikle yarıiletkenlerin yaygın kullanımının artmasıyla çalışma tipleri değişmiş ve mağnetik yollan olan denetim şekli daha etkili ve iç kontak ayarı gerektirmeyen elektronik yollu olan denetime son yıllarda evrilmiştir. Mağnetik ve elektronik yoldan röle kontakları ve zener diyot-transistörlerle yapılan denetleme işlemlerinde, röle kontaklarının kararlılığı için, transistörlerle yapılan açma-kapanma işlemlerinde de olası sapmaları önlemek için bazı elektronik devreler asıl elektronik devreye dahil edilmiştir. 4 farklı şekkullanım şekliyle konjenktörler geçen zaman içinde önemli değişimler göstermiştir; 1- Dinamo ile akü arasındaki ilk kullanımlarda : Alternatörlerde diyotla doğrultmanın artı avantajı olarak alternatör gerilimi çok düşse bile aküye geri boşalma söz konusu değilken, dinamoda ise dinamo gerilimi akü geriliminden daha düşük olduğunda veya akü çok şarjsız olduğunda, bu dinamo sarımlarının yanıp zarar görmemesi için aküye giden şarj akımını kesme rölesi, akım çıkışı kontrolü için başka bir akım rölesi, amper çıkışı kontrolü için de ayrı akım rölesi olmak üzere 3 adet rölenin bu mağnetik denetimli ilk konjenktörlerde mutlaka kullanılması gerekiyordu. Bu ilk kullanımda dinamo ve akü arasında 3 röleli olan açma-kapama kontaklı ve kontak ayarı yapılabilen bu mekanik konjenktörler uzunca süre kullanıldı. 2- Araçlarda dinamo yerine alternatörler zamanla yaygınlaşıp kullanıldığında, konjenktör olarak tek veya çift kontaklı mağnetik röleli konjenktörler aküyle birlikte ve her 2 tipteki şarj dinamosu birlikte bir süre kullanıldı. 3- Ancak gelişen elektronik teknolojisiyle paralel olarak tümüyle elektronik olan konjenktörler ayni 3 fazlı diyot doğrultma çıkışı olan bu alternatörlerde harici parça olarak kullanılmış oldu. Şasi-15-67 nolu üç uç bu ara geçişte kullanılan mağnetik konjenktörler ve elektronik konjenktörlerde (altta 1. linkteki ürün gibi) ayni bağlantı çıkış uçlarının birbirlerindeki tam karşılığıydı. Tüm Modeller İçin Harici Konjektör, Alternatör Regülatör 12V-14,2V ALTERNATÖR KONJEKTÖRÜ 593546 CLIO 1.5 DCİ - Yedek Parça Şehri 4- Tümüyle ayrı bir parça olarak araçlarda uzun süreler kullanılan mağnetik ve elektronik yapılı bu harici konjenktörler, son yıllarda üretilen alternatörlerde iyice küçülerek alternatörün kendi içiyle bütünleşti, alternatörden ayrı bir parça olmamış oldu. Olası bir arıza durumunda bu arızalı parça yuvasından çıkarılıp yensisyle kolayca değiştirilecek şekle (2. linkteki gibi) gelmiş ve araç içinde ayrı bir yeri işgal etmemiştir. Evlerde kullanılan pedallı bir zayıflama bisikletine, devir artırıcı kasnak-kayış mekanizmasıyla monte edilmiş yeni tip alternatörleri harici konjenktör kullanmadan alternatör içindekiyle olarak bir aküye bağlamanız böylece mümkündür. Akü-alternatör arasında konjenktör bulunmasa bile mümkün olup, konjentör geri besleme olarak zener diyotuyla aldığı gerilim o anki gerilim çıkış değerine göre bağlı olan akü kapasitesinin 1/10'u kadar akımı şarj akımı olarak alternatörden üreterek aküyü sağlıklı olarak şarj edebilir. Akü kapasitesinin 1/10'undan daha fazlası aküye, akü şarj akımı için verilmemiş olur. Daha yüksek kapasiteli bir akü bağlandığında akü kapasitesinin 1/10'u kuralıyla bu aküye biraz daha fazla şarj akımı üretilip verilir. Ama şarj akımı kuralı 1/10'la yine sınırlı kalır. Bir zayıflama bisikletine veya rüzgar gülüne devir artırılıp akuple edilmiş alternatörde, ona bağlı olan aküye sadece akü amper-saat kapasite değerinin 1/10'u kadar şarj akımı alternatörden üretlip verilir. Ancak araç içindeki alternatörün kendi etiketi 55 amper, 14 volt ise, araçta 55 ampere kadar tüketici cihazlar bulunup ayni anda devreye girerlerse, alternatördeki konjenktör ihtiyacı karşılayacak kadar olan 55 amperi yüksek devirlerde veya en uygun olan devirlerde üreterek ona bağlı olan araç içi tüm alıcı cihazları sıkıntısız olarak besleyebilecektir. Alıntı: Sadece resimler "Nasıl Çalışır Ansiklopedisi" 1, 2 ve 3. cildinden alıntıdır. Tüm yazılar, yorumlar, tarihçesi kendime aittir. Kolay gelsin. Eklemeler: 1- Bu yazıda adı geçen tüm aküler kurşun-asit araç aküsü tipidir. Lityum iyon, niikel-kadmiyum veya diğer başka tiplerde değildir. 2- Mağnetik prensipli çalışan konjenktörlerde, bu kontakların stabilitesi için, ana selenoide seri bağlı daha küçük selenoidler bağlanarak, ana kontakların açılma/kapanma anlarında ters akım oluşturulmayıp kontakların tekrar apansız açılmaması için mağnetik tipte çalışan konjenktörler içine dahil edilmiştir. Kolay gelsin.