Avrupa halkları, aralarında daha yakın bir birlik oluşturmak için ortakdeğerlere dayalı barışçı bir geleceği paylaş maya kararlıdır. Ruhani ve manevi miras ı n ı n bilincinde olan Birlik, blünmez ve evrensel de ğ erler olan insan onuru, zgürlük, e ş itlik ve dayan ış ma de ğ erleri üzerine in ş a edilmi ş tir. Demokrasi ve hukukun üstünlü ğ ü' ilkelerine dayanmaktad ı r. Birlik vatanda ş l ığı n ı tesis ederek ve bir zgürlük, güvenlik ve adalet blgesi olu ş turarak bireyi, faaliyetlerinin merkezine yerle ş tirir. Birlik, bu ortak de ğ erlerin korunmas ı ve geli ş tirilmesine katk ı da bulunurken Avrupa halklar ı n ı n kültürleri ve geleneklerinin çe ş itlili ğ i yan ı s ı ra Üye Devletlerin ulusal kimlikleri ve bunlar ı n ulusal, blgesel ve yerel düzeylerdeki kendi kamu makamlar ı n ı n düzenlenmesine sayg ı gsterir. Dengeli ve sürdürülebilir kalk ı nmay ı te ş vik etmeye çal ışı r ve insanlar ı n, e ş yalar ı n, hizmetlerin ve sermayenin serbest dola şı m ı n ı ve yerle ş me zgürlü ğ ünü sa ğ lar. Bu amaçla, toplum, sosyal ilerleme, bilimsel ve teknolojik geli ş meler ışığı nda temel hak ve zgürlüklerin bir Bildirge'de daha aç ı k bir ş ekilde ortaya konulmas ı yoluyla bu hak ve zgürlüklerin korunmas ı n ı n güçlendirilmesi gerekmektedir. Bu Bildirge, Topluluk ve Birli ğ in yetkileri ve grevlerini ve yetki ikamesi ilkesini dikkate alarak zellikle Üye Devletlerin ortak uluslararas ı yükümlülükleri ve anayasal gelenekleri, Avrupa Birli ğ i Antla ş mas ı, Topluluk Antla ş malar ı, Avrupa İ nsan Haklar ı ve Temel Hak ve zgürlüklerin Korunmas ı Szle ş mesi, Topluluk ve Avrupa Konseyi taraf ı ndan kabul edilen Sosyal Bildirgeler ve Avrupa Topluluklar ı Adalet Divan ı ve Avrupa İ nsan Haklar ı Mahkemesi'nin içtihat hukukundan kaynaklanan haklar ı yeniden teyit etmektedir. Bu haklardan yararlan ı lmas ı, teki ki ş iler, insanl ı k ve gelecekteki ku ş aklar konusunda sorumluluklar ve grevleri beraberinde getirmektedir. Birlik, bu nedenle, aşağıda belirtilen hakları, zgürlükleri ve ilkeleri tan ı maktad ı r. BLÜM I ONUR Madde 1. İnsanlık onuru İnsanlık onuru, ihlal edilemez. Saygı gsterilmeli ve korunmalıdır. Madde 2. Yaşama hakkı 1. Herkes, yaşama hakkına sahiptir. 2. Hiç kimse, lüm cezasına çarptırılmamalı veya idam edilmemelidir. Madde 3. Kişinin bedensel ve ruhsal dokunulmazlık hakkı 1. Herkes, kendi bedensel ve ruhsal dokunulmazlığına saygı gsterilmesi hakkına sahiptir. 2. Tıp ve biyoloji alanlarında, zellikle aşağıda belirtilenlere saygı gsterilmelidir: a. Yasada belirtilen usullere uygun olarak ilgili kişinin zgürce ve bilinçli olarak vereceği muvafakat, b. zellikle kişilerin seçilmesini amaçlayan insan ırkının soyaçekim yoluyla ıslahına ynelik uygulamaların yasaklanması, c. insan bedeninin ve blümlerinin ticari bir kazanç kaynağı haline getirilmesinin yasaklanması, d. İnsanların kopyalama yoluyla üretilmesinin yasaklanması. Madde 4. İşkence veya insanlık dışı veya alçaltıcı muamele veya ceza yasağı Hiç kimse, işkenceye veya insanlık dışı veya alçaltıcı muamele veya cezaya tabi tutulmamalıdır. Madde 5. Klelik ve zorla çalıştırılma yasağı 1. Hiç kimse, kul yada kle olarak tutulamaz. 2. Hiç kimse zorla çalıştırılamaz ve zorunlu çalışmaya tabi tutulamaz. 3. İnsan kaçakçılığı yasaklanmıştır. BLÜM II ZGÜRLÜKLER Madde 6. zgürlük ve güvenlik hakkı Herkes, kişi zgürlüğü ve güvenliği hakkına sahiptir. Madde 7. zel ve aile yaşamına saygı Herkes; zel ve aile yaşamına, konutuna ve haberleşmesine saygı gsterilmesini isteme hakkına sahiptir. Madde 8. Kişisel bilgilerin korunması 1. Herkes, kendisine ilişkin kişisel bilgilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. 2. Bu tür bilgiler, belirtilen amaçlar için ve ilgili kişinin muvafakatine veya yasada ngrülen başka meşru temele dayalı olarak adil şekilde kullanılmalıdır. Herkes, kendisi hakkında toplanmış olan bilgilere erişme ve bunlarda düzeltme yaptırma hakkına sahiptir. 3. Bu kurallara uyulması, bağımsız bir makam tarafından denetlenecektir. Madde 9. Evlenme ve aile kurma hakkı Evlenme hakkı ve aile kurma hakkı, bu hakların kullanılmasına ilişkin ulusal mevzuata uygun olarak teminat altına alınacaktır. Madde 10. Düşünce, vicdan ve din zgürlüğü 1. Herkes, düşünce, din ve vicdan zgürlüğü hakkına sahiptir. Bu hak, din veya inancını değiştirme zgürlüğünü ve din veya inancını tek başına veya topluluk halinde, aleni veya gizli olarak ibadet etme, ğretme, uygulama ve gereklerine uyma şeklinde açığa vurma zgürlüğünü içerir. 2. Bu hakkın kullanılmasına ilişkin ulusal mevzuata uygun olarak dini nedenlerle askerlik grevini yapmayı reddetme hakkı tanınmaktadır. Madde 11. - ifade ve haber alma zgürlüğü 1. Herkes, ifade zgürlüğü hakkına sahiptir. Bu hak, kamu makamlarının müdahalesi olmaksızın ve ulusal sınırlarla kısıtlanmaksızın bir grüşe sahip olma, haber ve düşünceleri elde etme ve bunları ulaştırma zgürlüğünü içerir. 2. Basının zgürlüğü ve çoğulculuğuna saygı gsterilmelidir. Madde 12. - Toplanma ve rgütlenme zgürlüğü 1. Herkes, barışçıl bir biçimde toplanma zgürlüğü ile her düzeyde, zellikle siyaset, sendika ve yurttaşlıkla ilgili konularda rgütlenme zgürlüğü hakkına sahiptir. Bu, herkesin kendi çıkarlarını korumak için sendika kurma ve sendikalara girme hakkını da içerir. 2. Birlik düzeyindeki siyasi partiler, Birliğin vatandaşlarının siyasi iradesinin ifade dilmesine katkıda bulunurlar. Madde 13. Sanat ve bilim zgürlüğü Sanat ve bilimsel araştırma, kısıtlamaya tabi olmamalıdır. Akademik zgürlüğe saygı gsterilmelidir. Madde 14. - Eğitim hakkı 1. Herkes, eğitim grme ve mesleki ve sürekli eğitimden yararlanma hakkına sahiptir. 2. Bu hak, serbest zorunlu eğitim grme olasılığını da içerir. 3. Demokratik ilkelere ve ailelerin çocuklarının kendi dini, felsefi ve eğitim konusundaki inançlarına uygun olarak eğitim ve ğretim grmelerini sağlama hakkına saygı gsterilerek eğitim kurumları tesis etme zgürlüğüne, bu zgürlük ve hakkın kullanılmasına ilişkin ulusal mevzuata uygun olarak saygı gsterilmelidir. Madde 15. - Meslek seçme ve çalışma hakkı 1. Herkes, çalışma ve serbestçe seçilmiş veya kabul edilmiş bir mesleği ifa etme hakkına sahiptir. 2. Birliğin her vatandaşı, herhangi bir Üye Devlette iş arama, çalışma, yerleşme hakkını kullanma ve hizmet verme zgürlüğüne sahiptir. 3. Üye Devletlerin ülkelerinde çalışma izni almış olan üçüncü ülkelerin vatandaşları, Bir1iğin vatandaşlarının çalışma şartlarına eşit çalışma şartlarından yararlanma hakkına sahiptir. Madde 16. - Bir ticari faaliyette bulunma zgürlüğü Topluluk hukuku ve ulusal yasalar ve uygulamalara gre bir ticari faaliyette bulunma zgürlüğü tanınmaktadır. Madde 17. - Mülk edinme hakkı 1. Herkes, yasal şekilde elde ettiği mülküne sahip olma, kullanma, elden çıkarma ve miras bırakma hakkına sahiptir. Bunların kaybı karşılığında zamanında adil bir tazminat denmesi koşulu ile kamu menfaati nedeniyle veya yasada ngrülen koşullar çerçevesinde yapılması dışında hiç kimsenin elinden mülkü alınamaz. Mülkün kullanımı, kamu menfaati için gerekli olduğu lçüde yasa ile düzenlenebilir. 2. Fikri mülkiyet, korunmalıdır. Madde 18. - Sığınma hakkı Sığınma hakkı, 28 Temmuz 1951 tarihli Cenevre Szleşmesi ve sığınmacıların statüsüne ilişkin 31 Ocak 1967 tarihli Protokol kuralları dikkate alınarak ve Avrupa Topluluğunu kuran Antlaşma'ya uygun olarak teminat altına alınmalıdır. Madde 19. - ihraç, sınır dışı veya iade etme yasağı 1. Toplu sınır dışı etmeler yasaktır. 2. Hiç kimse, lüm cezası, işkence veya başka insanlık dışı veya alçaltıcı muamele veya cezaya tabi tutulması konusunda ciddi bir tehlikenin bulunduğu bir Devlete geri gnderilemez, sınır dışı edilemez veya iade edilemez. BLÜM III EŞİTLİK Madde 20. Yasa nünde eşitlikHerkes, yasa nünde eşittir. Madde 21. Ayrımcılık yasağı 1. Cinsiyet, ırk, renk, etnik veya sosyal kken, kalıtımsal zellikler, dil, din veya inanç, siyasi veya başka herhangi bir grüş, bir ulusal azınlığın üyesi olma, hususiyet, doğum, maluliyet, yaş veya cinsel eğilim gibi herhangi bir nedenle ayrımcılık yapılması yasaktır. 2. Avrupa Topluluğunu kuran Antlaşma ve Avrupa Birliği Antlaşmasının uygulanması kapsamı çerçevesinde ve sz konusu Antlaşmaların zel hükümleri saklı kalmak üzere milliyet nedeniyle her türlü ayrımcılık yasaktır. Madde 22. Kültürel, dini ve dilsel çeşitlilik Birlik, kültürel, dini ve dilsel çeşitliliğe saygı gsterecektir. Madde 23. Erkekler ve kadınlar arasında eşitlik 1. Erkekler ve kadınlar arasında eşitlik, istihdam, çalışma ve ücret dahil olmak üzere bütün alanlarda sağlanmalıdır. 2. Eşitlik ilkesi, yeterli şekilde temsil edilmeyen cinsin lehine belirli avantajlar sağlanmasını ngren nlemlerin sürdürülmesini veya benimsenmesini engellemez. Madde 24. - Çocukların hakları 1. Çocuklar, kendi refahları için gerekli olan koruma ve ihtimamdan yararlanma hakkına sahiptir. Grüşlerini serbestçe ifade edebilirler. Bu grüşler, kendi yaşları ve olgunluk düzeylerine uygun olarak kendilerini ilgilendiren konularda dikkate alınır. 2. Kamu makamları veya zel kuruluşlar tarafından çocuklarla ilgili olarak yapılan bütün işlemlerde, çocuğun çıkarlarının en iyi şekilde korunmasına ncelik verilmelidir. 3. Her çocuk, bunun kendi çıkarlarına aykırı olması haricinde anne ve babasının her ikisi ile düzenli olarak kişisel ilişki ve doğrudan temas sürdürme hakkına sahiptir. Madde 25. - Yaşlıların hakları Birlik, yaşlıların, onurlu ve bağımsız bir yaşam sürdürme ve sosyal ve kültürel yaşama katılma haklarını tanımakta ve saygı gstermektedir. Madde 26. Engellilerin toplumla bütünleştirilmesi Birlik, engelli kişilerin, bağımsızlıklarını, toplumsal ve mesleki yaşamla bütünleştirilmelerini ve toplum yaşamına katılmalarını sağlamaya ynelik nlemlerden yararlanma hakkını tanımakta ve saygı gstermektedir. BLÜM IV DAYANIŞMA Madde 27. İşçilerin işletme içinde bilgi alma ve danışma hakkı Topluluk mevzuatı ve ulusal yasalar ve uygulamalarda ngrülen durumlar ve koşullarda işçiler veya temsilcilerine, uygun düzeylerde zamanında bilgi verilmeli ve danışmalarda bulunulmalıdır. Madde 28. - Toplu szleşme grüşmeleri yapma ve eylem hakkıİşçiler ve işverenler veya bunların ilgili kuruluşları, topluluk mevzuatı ve ulusal yasalar ve uygulamalara gre uygun düzeylerde toplu szleşmeler müzakere etme ve imzalama ve menfaat ihtilafı olması halinde grev eylemi dahil olmak üzere kendi çıkarlarını korumak için ortak eylem yapma hakkına sahiptir. Madde 29. İşe yerleştirme hizmetlerinden yararlanma hakkı Herkes, işe yerleştirme hizmetinden ücretsiz olarak yararlanma hakkına sahiptir. Madde 30. Haksız işten çıkarmaya karşı koruma Her işçi, Topluluk hukuku ve ulusal yasalar ve uygulamalara gre haksız işten çıkarmaya karşı korunma hakkına sahiptir. Madde 31. Adil ve hakkaniyete uygun çalışma koşulları 1. Her işçi, kendi sağlığı, emniyeti ve onuruna saygı gsteren çalışma koşullarından yararlanma hakkına sahiptir. 2. Her işçi, azami çalışma saatlerinin sınırlandırılması, günlük ve haftalık dinlenme dnemleri ve yıllık ücretli izin hakkına sahiptir. Madde 32. Çocuk işçi çalıştırmanın yasaklanması ve çalışan gençlerin korunması. Çocuk işçi çalıştırılması yasaktır. Gençler için daha elverişli olabilecek kurallar saklı kalmak üzere ve sınırlı istisnalar dışında istihdam edilmek için asgari yaş sınırı, zorunlu eğitimin tamamlanması için belirlenen asgari yaştan daha düşük olamaz. İşe alınan gençler, yaşlarına uygun çalışma koşullarında çalıştırılmalı ve ekonomik smürüye ve emniyetlerine, sağlıklarına veya fiziksel, ruhsal, ahlaki veya sosyal gelişimlerine zarar verme olasılığı bulunan veya eğitimlerini engelleyebilecek her türlü işe karşı korunmalıdır. Madde 33. - Aile ve meslek yaşamı 1. Aile, yasal, ekonomik ve sosyal korumadan yararlanmalıdır. 2. Aile ve meslek yaşamının bağdaştırılması için herkes, doğumla bağlantılı bir nedenle işten çıkarmaya karşı korunma hakkına ve bir çocuğun doğumu veya evlat edinilmesinden sonra ücretli doğum ve ebeveynlik izni alma hakkına sahiptir. Madde 34. - Sosyal güvenlik ve sosyal yardım 1. Birlik, Topluluk hukuku ve ulusal yasalar ve uygulamalarda belirtilen usullere gre doğum, hastalık, iş kazaları, bakıma muhtaç olma veya yaşlılık gibi durumlarda ve işten çıkarılma durumunda koruma sağlayan sosyal güvenlik yardımları ve sosyal hizmetlerden yararlanma hakkını tanımakta ve saygı gstermektedir. 2. Avrupa Birliği'nde yasal olarak ikamet eden ve dolaşan herkes, Topluluk hukuku ve ulusal yasalar ve uygulamalara gre sosyal güvenlik yardımları ve sosyal avantajlardan yararlanma hakkına sahiptir. 3. Birlik, Topluluk hukuku ve ulusal yasalar ve uygulamalarda belirtilen usullere gre sosyal dışlanma ve yoksullukla mücadele için yeterli imkanlara sahip olmayan herkes için uygun bir yaşam sağlamak amacıyla sosyal ve konut yardımından yararlanma hakkını kabul etmekte ve saygı gstermektedir. Madde 35. - Sağlık hizmetleri Herkes, ulusal yasalar ve uygulamalarda belirtilen şartlar çerçevesinde koruyucu sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkına ve tıbbi tedaviden yararlanma hakkına sahiptir. Bütün Birlik politikaları ve faaliyetlerinin tanımlanmasında ve uygulanmasında yüksek düzeyde bir insan sağlığı koruması sağlanmalıdır. Madde 36. - Genel ekonomik konulardaki hizmetlerden yararlanma Birlik, sosyal ve blgesel uyumunu artırmak için Avrupa Topluluğu'nu oluşturan Antlaşmaya uygun olarak ulusal yasalar ve uygulamalarda ngrülen genel ekonomik konulardaki hizmetlerden yararlanma hakkını kabul etmekte ve saygı gstermektedir. Madde 37. - Çevresel koruma Yüksek düzeyde bir çevresel koruma ve çevrenin kalitesinin iyileştirilmesi, Birliğin politikalarına dahil edilmeli ve sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak sağlanmalıdır. . Madde 38. - Tüketici Koruması Birlik politikaları! yüksek düzeyde tüketici koruması sağlamalıdır. BLÜM V VATANDAŞLIK HAKLARI Madde 39. - Avrupa Parlamentosu seçimlerinde oy kullanma ve aday olma hakkı 1. Birliğin her vatandaşı, ikamet ettiği Üye Devlette, bu Devletin vatandaşları ile aynı koşullar altında Avrupa Parlamentosu seçimlerinde oy kullanma ve aday olma hakkına sahiptir. 2. Avrupa Parlamentosu üyeleri, genel serbest ve gizli oyla doğrudan seçilir. Madde 40. - Yerel seçimlerde oy kullanma ve aday olma hakkı Birliğin her vatandaşı, ikamet ettiği Üye Devlette, bu Devletin vatandaşları ile aynı koşullar altında yerel seçimlerde oy kullanma ve aday olma hakkına sahiptir. Madde 41. - iyi idare hakkı 1. Herkes, işlerinin Birliğin kurumları ve organları tarafından tarafsız ve adil bir şekilde ve makul bir süre içinde grülmesini isteme hakkına sahiptir. 2. Bu hak, şunları içermektedir: a. Herkesin, kendisini olumsuz şekilde etkileyebilecek herhangi bir işlemin yapılmasından nce grüşlerinin dinlenmesini isteme hakkı; b. Herkesin, kendi dosyasına erişme hakkı ve meşru gizlilik çıkarlarına ve mesleki ve ticari gizliliğe saygı gsterilmesi; c. idarenin, kararları konusunda gerekçe gsterme yükümlülüğü. 3. Herkes, Topluluğun kuruluşları veya grevlilerinin, grevlerinin ifası sırasında yol açtıkları her türlü zararı, Üye Devletlerin yasalarındaki ortak genel ilkelere gre Topluluğa tazmin ettirme hakkına sahiptir. 4. Herkes, Birliğin kuruluşlarına, Antlaşmaların lisanlarından birinde mektup gnderebilir ve kendisine aynı lisanda cevap verilmesi zorunludur. Madde 42. - Belgelere erişme hakkı Birliğin bütün vatandaşları eden veya kanuni adresi bu devlette bulunan bütün gerçek veya tüzel kişiler, Avrupa Parlamentosu, Konsey ve Komisyon belgelerine erişme hakkına veya bir Üye Devlette ikamet sahiptir. Madde 43. - Kamu Denetçisi Birliğin bütün vatandaşları veya bir Üye Devlette ikamet eden veya kanuni adresi bU devlette bulunan bütün gerçek veya tüzel kişiler, adli grevleri çerçevesinde hareket eden Adalet Divanı Bidayet Mahkemesi hariç olmak üzere Topluluk kuruluşları veya organlarının faaliyetlerinde karşılaşılan ktü idare vakalarını Birlik kamu denetçisine havale etme hakkına sahiptir. Madde 44. - Dilekçe ile başvurma hakkı Birliğin bütün vatandaşları veya bir Üye Devlette ikamet eden veya kanuni adresi bu devlette bulunan bütün gerçek veya tüzel kişiler, Avrupa Parlamentosu'na dilekçe ile başvurma hakkına sahiptir. Madde 45. - Dolaşım ve ikamet zgürlüğü 1. Birliğin her vatandaşı, Üye Devletlerin ülke sınırları içinde serbestçe hareket etmek ve ikamet etmek zgürlüğüne sahiptir. 2. Bir Üye Devletin, ülkesinde yasal olarak ikamet eden üçüncü ülkelerin vatandaşlarına, Avrupa Topluluğu'nu tesis eden Antlaşmaya uygun olarak dolaşım ve ikamet zgürlüğü tanınabilir. Madde 46. - Diplomatik ve konsolosluk koruması Birliğin her vatandaşı, tabiiyetinde olduğu Üye Devletin temsil edilmediği bir üçüncü ülkenin topraklarında, herhangi bir Üye Devletin diplomatik veya konsolosluk makamları tarafından, sz konusu Üye Devletin vatandaşları ile aynı şartlarda korunma hakkına sahiptir. seni sen olarak yaşamaktansa kahbe dünyaya bir çizikde ben attım...