Teknolojinin gelişmesiyle daha fazla bilgiyi depolamak ve bunu yüzde yüz güvenilir ve gizli şekilde tutmak ihtiyaç haline geldi. 'Bilgi nedir, nasıl depolanır, saklanır ve iletilir?' sorularına şimdiye kadar çeşitli cevaplar verilmiştir. Günümüzde ise kuantum mekaniği prensiplerinden hareketle, 'bilginin kuantum modeli' inşa edilmeye çalışılmaktadır. 'Kuantum dünyasına dayalı bilgi teorisi' olarak isimlendirilen bu model, bilginin işlenmesi, saklanması ve iletilmesi konusunda yeni ufuklar açmaktadır. Kuantum mekaniğinin doğuşuOn dokuzuncu yüzyılın sonlarında Newton kanunlarının, mekanik hadiseleri; Maxwell denklemlerinin de elektrik ve optik hadiseleri tatmin edici seviyelerde açıklamasından cesaret alınarak, klasik fiziğin bütün fiziki hadiseleri açıklayabileceği zannedildi. Ancak aynı yıllarda yapılan bir seri tecrübi çalışma, mevcut fizik teorilerini açıklamakta yetersiz kalınca, yeni teorik modeller bulma arayışına girildi. Yarım asır sonra 'Kuantum Mekaniği' isimli fizik bilimi doğdu. Kuantum mekaniğinin gelişmesine yardımcı olan hadiselerden birincisi, Max Planck tarafından ortaya atılan 'Karacisim Işıması'dır. 1900 yılında Max Planck, atomlardan yayılan radyasyonun devamlı olmadığını, kesikli birimler halinde olduğunu ifade etti ve frekansı f olan bir radyasyonun atomlara verdiği enerjinin, hf'nin tam katları olacağını ortaya attı . Burada h, Planck sabitini, E ise enerjiyi temsil eder: (n=1,2,3...). hf temel birimine, enerji kuantumu adı verilir. Bir başka hadise, Albert Einstein tarafından ortaya atılan fotoelektrik olayıdır. Bir metal üzerine düşen ışınların yüzeyden elektron koparılmasına yol açması , ilk defa 1880 yılında Hertz tarafından tespit edildi. Günümüzde içlerinde altın yaldızlı işlemeler bulunan sanat eserlerini ihtiva eden müze ve saray gibi yerlerde flaşlı fotoğraf çekiminin yasaklanmasının bir sebebi, fotoelektrik hadisesine bağlı yıpranmanın azaltılmasıdır. Ancak Hertz fotoelektrik hadisesini açıklayamadı. 1905 yılında Einstein, ışığın bir dalga değil, kuantum paketleri şeklindeki tanecikler olduğunu ileri sürdü ve bu açıklaması ona Nobel mükafatı kazandırdı. Louis de Broglie tarafından ortaya atılan madde dalgası kavramı, kuantum mekaniğinin gelişmesine yardımcı olan üçüncü büyük adımdır. 1923 yılında de Broglie, uygun şartlar altında taneciklerin de dalga davranışı gsterebileceğini ortaya attı. Bu tanecik-dalga ikilemi perspektifinden, elektron, atom ve molekülleri normalde parçacık olarak düşünürüz. Ancak bu nesneler aynı zamanda dalga gibi de davranırlar. Bu ikilem, daha sonraki yıllarda kuantum bilgisayar fikrinin doğmasına vesile olacaktır.1926 yılında Davisson ve Germer, nikel kristali tarafından saçılan elektronların dalga gibi davrandıklarını buldu. Bu gelişmelerden sonra, Erwin Schrdinger kendi ismiyle bilinen Schrdinger dalga denklemini ortaya attı. Buna gre, taneciğin belirli bir andaki durumu, dalga fonksiyonu ile belirlenebiliyordu. Nitekim daha sonra, elektronları temsil eden bir dalga fonksiyonunun varlığı ortaya kondu. 'Elektron şu zamanda şuradadır.' diye kesin bir şey sylemek artık imkansızdı. Elektronların ışık hızıyla hareket eden ve aynı zamanda kendi etrafında soldan sağa veya sağdan sola dnmekte olan parçacıklar olduğu anlaşıldı. Bütün bu gelişmelerin üstüne, 1927 yılında Werner Heisenberg, 'Belirsizlik Prensibi'ni ne sürdü. Bu prensibe gre, bir parçacığın konumu ile momentumu aynı anda kesin ve güvenilir bir hassasiyetle lçülemezdi. Netice olarak Dünya'nın Güneş'in etrafında dnmesiyle açığa çıkan dnme yrüngesinin sabitliği gibi, elektronların da atom etrafında sabit değerlerde dndüğü şeklindeki klasik fizik hükümleri kesinliğini kaybetti.1 Bir başka ifadeyle, klasik fiziğin kanunları, kuantum dünyasında geçerli değildi. Bit kavramından, kubit kavramına Klasik bilgisayar, klasik fiziğin; kuantum bilgisayar ise, kuantum mekaniğinin kanunlarına uyar. Klasik bilgisayar modelinde, en temel veri birimi bit'tir. Açılımı İngilizcedeki binary digit kavramıdır. Bit, klasik bilgisayarda saklanabilen bilginin temel kod yapıtaşıdır. Bir bit, belli bir an ve belli bir bilgi için 0 veya 1 değerini alır. Her klasik bit, makroskopik fizik sistemine gre anlaşılır. Klasik mekanikteki bit'in kuantum mekanikteki karşılığı kubittir. Kubit, aynı anda belli bir bilgi için iki durumlu bir değere sahip kod sistemidir. Yani aynı anda 0 da, 1 de olabilir. Süper pozisyonla birlikte, kubitin klasik bit'ten ayrılan en temel yanı, uyumlu olmasıdır. Süper pozisyon demek, dalga fonksiyonunun, aynı anda hem 0'dan hem de 1'den oluştuğunun kabul edilmesidir. Bir başka ifadeyle elektron, yrüngelerin bir süper pozisyonunda olabilir. Klasik bilgisayar işleyişinde temel iki değer (0 ve 1) kombinezon oluşturduğunda belli bir anda 4 farklı durumdan (00, 01, 10 ve 11) sadece birini meydana getirebilir. Kubitte ise belli bir anda bu drt durumun birlikte var olduğu kabul edilir. Bu şartları tecrübi olarak sağlayan kuantum mekaniğine dayalı birçok sistem bulunmaktadır. Mesela, bir fotonun polarizasyon ynü, bir manyetik alandaki nükleer spin, bir atomun uyarılmış ve temel hali rnek olarak verilebilir. Son beş yıldır bilginin kuantum modeli kullanılarak, EPR paradoksu, Bell eşitsizliği, dolanıklılık, kuantum teleportasyon ve kuantum kodlama gibi yeni konular araştırılmaktadır.(3,4,5,6) Bilginin kuantum modeli yeterli seviyede geliştirilebilirse, bilgiyi çok kısa zaman zarfında taşımak, kodlamak ve saklamak gibi imkanlara kavuşabileceğiz. İmtihan ve tecrübe meydanı olan bu dünyada varlık ve hadiselere ait bilgilerin bit veya kubit şeklinde kodlanmış olabileceği düşünülebilir. Bu zaviyeden, varlıkların ve hadiselerin varoluş seviyeleri 'ilmi', 'misali' ve 'harici' şeklinde kategorilere ayrılırsa, konuyu akla yaklaştırmak için misal dürbünüyle bazı değerlendirmeler yapılabilir. İlmi vücud kategorisindeki varlıklar, hadiseler ve bunların bilgisi, Allah'ın sonsuz ilmi ve 1905 yılında Einstein, ışığın bir dalga değil, kuantum paketleri şeklindeki tanecikler olduğunu ileri sürdü ve bu açıklaması ona Nobel mükafatı kazandırdı. iradesiyle takdir edilmiş olup İmam-ı Mübin olarak bilinen Kader defterinde mevcuttur. Fakat, hadiselerin vukuundan nce bu bilgiler insana kapalı olduğu için zihinlerde sonsuz denebilecek sayı ve mahiyette ihtimal dner, dolaşır. Henüz ilmi vücud kategorisinde bulunan bu bilgiyi sınıflandırmak ve karışıklıklara meydan vermemek için, kuantum dünyasını izahta müracaat edilen kubit bilgi modeli ışık tutucu olabilir. Nasıl ki, kubit yaklaşımında bütün ihtimallerin aynı anda birlikte mevcut olabileceği bir durumdan sz ediliyorsa, kader ve nasibimizde de takdir edilen hususlar , tabiri caiz ise, bir bakıma kubit kavramıyla akla yaklaştırılabilir. Misali varlık kategorisinde ise, burada bit ile kubit arası denilebilecek, ilmi seviyede mevcut çok sayıdaki ihtimali durumun daha aza indirildiği , fakat hadise henüz tahakkuk etmediğinden harici vücud giymemiş bulanık-puslu bir halin sz konusu olduğu kategoridir. Günümüzde belli bilim dallarında bulanık mantık şeklinde tatbik edilen fuzzy logic uygulamalar kısmen bu kategoride değerlendirilebilir. Harici varlık kategorisinde ise, nceden bilinemeyen fakat neticeleri tahmin edilmeye çalışılan hadise meydana geldiğinde, bunun vukuundan nce ihtimali seviyede olan birçok durumdan sadece biri tahakkuk eder. Bu seviyede, çoklu ihtimal ve durumlar sz konusu olmayıp, varlık ve hadise doğru-yanlış, iyi-ktü, güzel-çirkin durumlarından sadece birisiyle tarif edilebilir. Yani bu varoluş seviyesinde aynı anda hem iyi hem ktü olamaz. Dolayısıyla buradaki varlık ve hadiseler artık harici elbise giymiş olduğundan, bunların kategorisi bit bilgi modeliyle açıklanabilir. Kelam alimlerimizin varlıkları ve bunlara ait bilgileri asırlar nce tasnif ve inşa ettikleri alem tasavvurlarının, bugün kuantum bilgi teorileriyle henüz yeni yeni hecelenmekte olduğunu grünce ne kadar derin ve şumüllü bir tefekkür dünyasına sahip olduğumuzu bir kere daha idrak ediyoruz. Newton, cisimler için mekanik kanunlarını, Max Planck karacisim ışımasını, Einstein da fotoelektrik olayını keşfetti. Ama bazı şeylerin farkına varmamız gerekmektedir. Mekaniğin kanunları ve kuantum mekaniğinin prensipleri Newton ve Einstein'dan nce de vardı; ama bunların keşfedilmesi onlara nasip olmuştu. Kainatta bütün varlıklar çeşitli isimlerle bilinen kanunlara tabi olarak davranır. Mesela bir metaldeki elektronlar, Pauli'nin keşfettiği prensibe uymalarından dolayı metallerin iletkenlik, zgül ısı ve diğer hususiyetleri bu prensiple açıklanabilir. Elektronlara bakıldığında; 'Pauli Dışarlama Prensibi'ne gre bir kuantum sisteminde, iki elektron aynı anda bir kuantum durumunda bulunamaz. Eğer 'Her şeyi bu parçacıklar oluşturuyor.' denirse, o zaman bütün elektronlarda nihayetsiz bir ilmin ve kuvvetin bulunduğu kabul edilmiş olur. Ayrıca bu elektronların Pauli prensibini, kuantum mekaniğini ve diğer bütün kanunları bilmeleri gerekeceğinden, byle bir durumun gerçek olması akıl dışı ve imkansızdır. 1920'li yıllarda elektronun belli bir yerde belli bir zamanda bulunma şansı ancak ihtimali olarak hesaplanabilir hükmüne istinaden Einstein: 'Tanrı zar atmaz.' derken bütün parçacıkların determinizm prensibine uyması gerektiğini düşünüyordu. Yanlışa düştüğü konu da buydu zaten. Einstein'in bu szü, aslında kainattaki bütün parçacıkların Allah'ın izniyle, ilim üzerine hareket ettiğine ışık tutuyordu. Grüldüğü gibi, her an yaratılan ve yaratılmış olan bütün zerreleri Allah'ın iradesine vermediğimiz takdirde bütün zerreler adedince zorluklara ve güçlüklere girmiş oluruz. Kuantum mekaniğinde elektronların aynı anda farklı yerlerde bulunma ihtimali, yaratılışların ve daha sonraki bütün hadiselerin ihtimali olarak meydana geldiğini gstermez. Aksine, Kader defterinin bu alemdeki yaz-boz tahtası gibi çalışan ve eşyanın yaradılışında Meşiet-i İlahiye'yi gsteren kudretin tecelli şekillerini yansıtır. Kuantum mekaniğinin tespitleri, Allah'ın bütün zerrelerin hakimi olduğunu destekler; çünkü gaybı ancak Allah bilir ve eşya üzerinde hüküm verme gücünü elinde tutan da yine O'dur. Bediüzzaman'ın Otuzuncu Sz'de dediği gibi: "Evet, zerre, acz ve cümuduyla beraber, şuurkarane büyük vazifeleri yapmakla, büyük yükleri kaldırmakla, Vacibü'l-Vücud'un vücuduna kat'i şehadet ettiği gibi, harekatında nizamat-ı umumiyeye tevfik-ı hareket edip, her girdiği yerde ona mahsus nizamatı müraat etmekle, her yerde kendi vatanı gibi yerleşmesiyle Vacibü'l-Vücud'un vahdetine ve mülk ve melekutun maliki olan Zat'ın ehadiyetine şehadet eder. Yani, zerre kimin ise, gezdiği bütün yerler de onundur."2 Kur'an-ı Kerim'de de, "Gklerin ve yerin mülkü Allah'ındır. Allah her şeye kadirdir." (Al-i İmran, 3/189) buyruluyor. Hatalıysam... aramızda kalsın ;)