Moskova'yı kim vurdu? Uzunca bir süredir, dün sabah Moskova'da yaşanan ve dehşet veren saldırılar gibisi yaşanmadı. Bali'de, Londra'da, Madrid'de ve dünyanın başka blgelerinde, 11 Eylül saldırılarıyla kendini gsteren güçlü, çok lümlü terr saldırıları kesintiye uğramış, "El Kaide saldırısı" denilerek kapatılan yeni dosyalar açılmaz olmuştu. Pakistan'da devam eden, çok sayıda sivil insanın lümüne yol açan, iç savaş grüntüsünü andıran, Taliban'a karşı savaşan ABD'nin rtülü operasyonlarıyla ürkütücü bir hal alan çatışmaları hariç tutarsak, zellikle Barack Obama'nın ABD Başkanı olmasından sonra terr saldırılarında bir azalma olduğunu syleyebiliriz. Moskova Metrosu'nda, ardı ardına patlayan ve onlarca kişinin hayatını kaybetmesine yol açan saldırı, Rusya'nın Çeçenistan'da kanlı bir işgal operasyonu başlatmasına zemin hazırlayan apartman bombalamaları ya da Beslan'daki trajediyi andırıyor. O zaman, Moskova'daki saldırıları, istihbarat rgütleriyle, devletlerin güvenlik politikalarıyla iç içe olan küresel terr ve terrle mücadele sylemi kadar, daha zel bir çerçevede, Kafkaslar üzerindeki etkinlik mücadelesiyle birlikte değerlendirmek gerekiyor. Henüz sağlıklı bilgiler yok. Saldırıdan hemen sonra "olağan şüpheli" Çeçenler ne çıktı. Çeçenistan'da çatışmalar durma noktasına gelmişken, direnişçi Çeçen liderlerin büyük blümü Rusya tarafından tasfiye edilmişken, Rusya'yı çevreleme politikası gereği Çeçenistan'a verilen destek bitmek üzereyken, dünkü saldırılarda her şeyi yeniden başlatmak isteyenler parmak izlerini grmek mümkün. "Çeçen fkesi" ihtimalini elbette yadsımıyoruz. Ama konu Rusya olunca, istihbaratçıların rolü olduğu daha sonra ortaya çıkan ve Çeçenistan'da çok kanlı bir savaşın gerekçesi olarak kullanılan apartman bombalamaları hala canlıyken, Kafkaslara ynelik geniş ilgi ortadayken, konuyu sadece kriminal incelemeyle ele almak hiçbir zaman yeterli olmayacaktır. 2008 Ağustos ayında, Güney Osetya ve Gürcistan'da olanları bir kez daha hatırlamakta yarar var. Hatırlayalım da, bu tür saldırıların nedenlerini biraz daha iyi anlamaya çalışalım. Gürcistan'ın kendi sınırları içindeki G. Osetya'ya ynelik operasyonu, yeryüzünün fay hatlarındaki küçük sorunların bile ne denli büyük çatışmalara yol açabileceğinin yeni ve ürkütücü bir rneğini sundu. Dünyanın etnik olarak en karmaşık blgelerinden biri olan Kafkasya'daki gerilim bir anda dünyanın en büyük krizi haline dnüşüverdi. 21. yüzyılın dünyasını şekillendiren merkez güçler, küçücük G. Osetya üzerinden karşı karşıya geldiler. Rusya, Sovyetler'in çzülmesinden bu yana kendisine ynelen çevreleme politikasına ilk kez bu kadar sert, ani ve kararlı reaksiyon gsterdi. ABD ve NATO Moskova'nın bu kadar sertleşeceğini düşünemedi. Gelişme, hem enerji savaşlarıyla hem İran kriziyle, hem Rusya-NATO rekabetiyle hem Türkiye'nin pozisyonuyla hem Ortadoğu'da oluşturulacak statükoyu tamamlaması düşüncesiyle hem de bizim için hayati bir konu olan Karadeniz tartışmasıyla ele alınması gereken bir durumdu. Çünkü Kafkaslarda hiçbir sorun tek başına çzülemez. Osetya, Abhazya, İnguşistan, Çeçenistan, Dağıstan, Hazar'ın altında yatan zenginlikler ve Karadeniz tartışması, Rusya ile NATO'nun blge üzerindeki satranç oyunun parçalarıdır. Karabağ meselesi de yle. Hatta İran-ABD ilişkilerinin bir boyutu da Kafkasya'dır, Hazar'dır, Rusya-İran stratejik ortaklığıdır. Rusya ile Batı arasında yıllardır zımni bir kabullenme vardı. Güney Kafkaslar Batı etkisinde kaldı. Kuzey Kafkaslar'a kimse karışmıyordu. Çeçenistan'dan destek bu yüzden çekilmişti. Son G. Osetya krizi ile bu zımni anlaşma bozuldu. O dnemde; "Herkes her yere karışacak. Bu olunca da sadece Abhazya ve Güney Osetya değil, Çeçenistan, İnguşistan, Dağıstan da karışabilecek" demiştik. Bu ihtimalin ciddi olduğunu Moskova'daki son saldırılarla bir kez daha grdük. Endişemiz; Rusya'nın Moskova saldırılarını gerekçe kullanarak Çeçenistan'da belki de son ve kalıcı operasyona başlayacak olması. Gürcistan krizi ile Kafkaslar'a eskisinden çok güçlü bir şekilde dnen Rusya, benzer bir sertlikle blgedeki nüfuzunu güçlendirme yoluna gidecektir. ABD ve NATO Balkanlar'ı istediği gibi dizayn etti, Rusya hiçbir şey yapamadı. Aynı güçler Hazar çevresine odaklandı. Doğu Avrupa'yı füze üsleriyle donattı. Orta Asya'ya, Afganistan'a girdi. Blgenin güçleri hiçbir şey yapamadı. Eski Sovyet Cumhuriyetleri NATO'ya alındı ve Rusya'yı çevreleme stratejisinde garnizon ülkelere dnüştürüldü. Rusya hiçbir şey yapamadı. Ancak Soğuk Savaş'tan bu yan devam eden sürecin bir kırılma noktasına geldiği, ABD ve müttefiklerinin artık bir çok blgede çetin dirençlerle karşılaşacağı kesinleşti. Son durumun, tıpkı Gürcistan olayındaki gibi, İran kriziyle besleneceğine, Hazar çevresinde gerginliği artıracağına, Orta Asya'da hamleleri sertleştireceğine inanabiliriz. "Çeçen fkesi" olsa bile, etkileri Çeçenlerin çok tesine geçebilecek. İran-İsrail krizi patlama noktasına gelmişken Kafkaslar'ın hareketlenmesi oldukça manidar... Dar anlamda bir terr dosyası değil bu. Terrle mücadele sylemleriyle de üstesinden gelinebilecek bir durum da değil. Çeçenlerin çok daha dikkatli olmaları, imha anlamına gelen ve kendilerini küresel oyuncuların kartları haline getiren hiçbir şeyin içinde yer almamaları gerekiyor. "Kan artık bizim şehirlerimiz ve kasabalarımızla sınırlı olmayacak. Savaş onların şehirlerine geliyor. Eğer Ruslar savaşın sadece televizyonlarında olduğuna ve Kafkasya'dan uzakta olan yerlere onlara ulaşmayacağını düşünüyorlarsa, inşaallah, savaşın onların evlerine geri dneceğini onlara gstermeyi planlıyoruz. Bu yüzden, askeri eylemlerin blgesi bütün Rusya topraklarına kadar genişletilecektir." Çeçenler için tek yol, bu szlere kimlerin ne tür yatırımlar yaptığını çok iyi bilmektir. İbrahim Karagül - Yeni Şafak