Yunan Dnemi iki kisma ayrilmaktadir. M. . sekizinci yüzyildan Büyük Iskender'in lümüne (M. . 323) kadar geçen dnem Hellenik Çag ve Romalilarin, Ptolemaios Kralligi'na son verdikleri M. . 30 yilina kadar geçen dnem ise Hellenistik Çag olarak adlandirilmaktadirlar. Bu dnemde bilim ve felsefe alanlarinda büyük bir atilim gerçeklestirilmis ve Yunan bilginleri ve düsünürleri evren, dünya ve dünyanin üzerinde bulunan canli ve cansiz varliklara iliskin bilgi üretmeye baslamislardir. Hellenik Çag'da BilimBu dnemde doga bilimleri büyük bir gelisme gstermis ve zellikle Aristoteles ve onun yolundan giden Aristotelesçiler bitkilere ve hayvanlara iliskin bilimsel ve yari-bilimsel bilgileri derleyerek botanik ve zooloji alanlarin temellerini atmislardir. Doga ve Bilgi FelsefesiBu dnemde nce Varlik Sorunu, daha sonra Bilgi Sorunu gündeme gelmistir. Varlik Sorunuyla ilgilenen Thales, Anaximandros, Anaximenes ve Herakleitos gibi düsünürler, bütün varliklari olusturan ve Arkhe adi verilen Ilk Temel ge'yi aramislar, Bilgi Sorunu'yla ilgilenen Platon ve Aristoteles gibi düsünürler ise dogru bilginin yapisi ve yntemi üzerinde çalismislardir. Bu dnemi nceki dnemlerden ayiran en nemli zellik, dogal varliklarin ve olgularin doga-üstü nedenlerle degil, dogal nedenlerle açiklanmasidir. AristotelesAristoteles dneminde politik yapi degismis ve Yunan Dünyasi yavas yavas Makedonyalilarin hakimiyetine girmeye baslamistir. Makedonya Kralligi'nin güçlenmeye basladigi bu dnemde yasayan Aristoteles, Ege Denizi'nin kuzeyinde bulunan Stageria'da dogmustur (M. . 384-322). O dnemde, Stageria'da Iyon kültürü egemendir ve Makedonyalilarin buralari istila etmeleri bile bu durumu degistirmemistir. Bu nedenle Aristoteles'e bir Iyonya filozofu denilebilir. Aristoteles'in matematik bilgisi arastirmalarina yeterli olacak düzeydeydi; bilimleri matematik, fizik ve metafizik olarak üç blüme ayirirken, Platon gibi, matematige - yani aritmetik, geometri, astronomi ve müzik bilimlerine - bir ncelik tanimisti; ancak uygulamali matematikle ilgilenmiyordu. "Esit seylerden esit seyler çikarilirsa, kalanlar esittir." veya "Bir sey ayni anda hem var hem de yok olamaz " gibi aksiyomlarin bütün bilimler için ortak oldugunu, postülalarin ise sadece belirli bir bilimin kurulusunda grev yaptigini syleyerek, aksiyom ile postüla arasindaki farkliliga isaret etmisti. Aristoteles'in, süreklilik ve sonsuzluk hakkinda yapmis oldugu temkinli tartismalar, matematik tarihi açisindan oldukça nemlidir. Sonsuzlugun gerçek olarak degil, gizil olarak varoldugunu kabul etmistir. Aristoteles, astronomiye iliskin grüslerini Fizik ve Metafizik adli yapitlarinda açiklamistir; bunun nedeni, astronomi ile fizigi birbirinden ayirmanin olanaksiz oldugunu düsünmesidir. Aristoteles'e gre, küre en mükemmel biçim oldugu için, evren küreseldir ve bir kürenin merkezi oldugu için evren sonludur. Yer evrenin merkezinde bulunur ve bu yüzden, evrenin merkezi ayni zamanda Yer'in de merkezidir. Bir tek evren vardir ve bu evren her yeri doldurur; bu nedenle evren-tesi veya evren-disi yoktur. Ay, Günes ve gezegenlerin devinimlerini anlamlandirmak için Eudoxos'un ortak merkezli küreler sistemini kabul etmistir. Acaba Aristoteles bu kürelerin gerçekten varolduguna inaniyor muydu? Elimizde buna iliskin kesin bir kanit bulunmamakla birlikte, geometrik yaklasimi mekanik yaklasima dnüstürmüs olmasi, inandigi ynündeki grüsü güçlendirmektedir. De Caelo'da yapmis oldugu en son belirlemelere gre, en dista bulunan Yildizlar Küresi, yani evreni harekete getiren ilk hareket ettirici, ayni zamanda en yüksek tanridir. Metafizik'te ise, Yildizlar Küresi'nin tesinde, sevenin sevileni etkiledigi gibi gkyüzü hareketlerini etkileyen, hareketsiz bir hareket ettiricinin bulundugunu sylemistir. yleyse Aristoteles, yalnizca gkcisimlerinin tanrisal bir dogaya sahip olduguna inanmakla kalmamakta, onlarin canli varliklar oldugunu da kabul etmektedir. Bu evrenbilimsel kuram, Farabi ve Ibn Sina gibi Ortaçag Islam Dünyasi'nin nde gelen filozoflari tarafindan da benimsenecek ve Kuran-i Kerim'de tasvir edilen Tanri ve Evren anlayisiyla uzlastirilmaya çalisilacaktir. Aristoteles'in olusturdugu bu fizik ve evren grüsü kendisinden sonra az çok degisime ugramissa da uzun yillar egemen olmus ve Galileo'nun yaptigi çalismalarla geçersiz hale getirilmistir. Aristoteles'ten nce de hayvanlar üzerinde arastirmalar yapan bilginler vardi, ama zoolojinin, yani hayvanlar biliminin kurucusu Aristoteles olmustur. Aristoteles, hayvanlar üzerinde yapmis oldugu gzlemlerden çikarmis oldugu bulgulari, Historia Animalium, De Partibus Animalium ve De Generatione Animalium adli yapitlarinda toplamistir; bu üç yapit, birbirleriyle baglantilidir; ancak birincisi hayvanlarin tasviri, ikincisi morfolojisi ve üçüncüsü ise üremesi ile ilgilidir. Milet OkuluYunanlilardaki bilimsel çalismalar, Izmir'in güneyinde, Ske-Milas yolunun batisinda, bugünkü Balat koyunun yakinlarindaki Milet kentinde baslamistir. Gezginler ve tacirler araciligiyla Dünya'nin uygar ülkelerinden tasinan bilgiler ve beceriler burada yeniden islenip degerlendirilmis ve yeni bir kimlige kavusturulmustur. HomerosM. . 8. yüzyilda Izmir yresinde veya Sakiz adasinda yasadigi sanilan Homeros, Yunan duygu ve düsüncesinin ilk ürünleri olan Ilyada ve Odysseia adli destanlarin derleyicisidir. Troya savasina iliskin sylenceleri toplayan Ilyada'da eski Yunanlilarin gelenek ve grenekleri, dini ve felsefi inançlari ve Çanakkale yresinin tarihi cografyasi hakkinda nemli bilgiler vardir. Konusu, kurulusu ve anlatim yntemleri bakimindan Ilyada'dan farkli olan Odysseia'da ise Troya'nin yikilisindan sonra, yurdu Ithake'ye dnmek üzere yola çikan Akha nderlerinden Odysseus'un on yil süren yolculugu sirasinda basindan geçen olaylar anlatilir. Bu destanda da ayni türden bilgilere rastlamak mümkündür. M. 4. yüzyilda Atina'da yaziya aktarilan Homeros destanlarindaki dini anlayis Atinalilar tarafindan aynen benimsenmis ve Ilyada ve Odysseia Yunan egitiminin temeline yerlestirilmistir. Bunlarin Yunan toplumundaki islevi, M. . 4. yüzyilda Platon'un Devlet'inde elestirilinceye degin hiç sorgulanmamistir. ParmenidesKsenofanes'in yetistirmis oldugu grencilerin en nemlilerinden birisi Parmenides'ti. Parmenides, grüneni degil, grünenin arkasindakini ariyordu; çünkü gerçek orada saklanmisti. Ona gre, gerçege, gzlem ve deney ile degil, mantiksal düsünmeyle ulasilabilirdi. Bir matematikçi gibi, "yokluk, bos bir mekandir; mutlak bosluktur; yokluk yoktur ama düsünülebilir" diyordu. Parmenides, evrenin sinirli oldugunu sylüyordu; evren, bütün uzayi doldurur ve küreseldir; degismez ve lmez. Degisme ve bunun nedeniymis gibi grünen hareket gerçek degildir. Algilarimiz bizi aldatmaktadir. PlatonSoylu bir aileye mensup olan Platon, M. . 428 yilinda Atina'da dogmus ve iyi bir egitim grmüstür. 20 yasinda Sokrates'le karsilasinca felsefeye ynelmis ve hocasinin lümüne kadar (M. . 399) sekiz yil boyunca grencisi olmustur; hocasi lünce, diger grencilerle birlikte Megara'ya gitmis ama burada uzun süre kalmayarak nce Misir'a, oradan da Pythagorasçilarin etkili olduklari Sicilya ve Güney Italya'ya geçmistir. Bir ara korsanlarin eline düsmüs, fidye vererek kurtulduktan sonra, kirk yaslarinda Atina'ya dnmüstür. Atina'da Akademi'yi kurarak dersler vermeye baslayan Platon, M. . 347 yilinda 81 yasindayken lmüstür. Platon'un amaci, grencilerine bilgi askini asilayarak, onlari filozof bir ynetici olarak yetistirmektir; bu yüzden ahlak ve siyasete agirlik vermis, ancak bunlari mantik ve matematikle temellendirmeyi ihmal etmemistir. Platon'a gre, insanlar bir magaranin içinde yasarlar ve yüzleri magara girisinin karsisinda bulunan duvara dnük oldugu için sadece ve sadece buraya düsen glgeleri grebilirler; duyumlarimiz yoluyla varligindan haberdar oldugumuz bu grünümler, gerçek degil, gerçegin iyiden iyiye bozulmus glgeleridir; gerçegi grmek isteyen bir kimsenin, akil yoluyla duyusal zincirlerden kurtularak basini magaranin girisine çevirmesi ve orada geçit treni yapmakta olan idealari, yani grüntülerin olusumunu saglayan gerçek biçimleri seyretmesi gerekir. Bu nedenle bu alemde duyumsadigimiz varliklar birer glgedir ve asil var olan seyler, bu glgeler ve bu yanilsamalar degil, onlarin ardindaki lümsüz idealardir. Mesela bir at ne kadar olaganüstü olursa olsun, zamanla bozulur ve kaybolur; oysa at ideasi ezeli ve ebedidir, degismez. yleyse, degisim içinde bulunan grüntülerin bilgisini bir yana birakarak, hiçbir zaman degismeyen idealarin bilgisine ulasmak gerekir; felsefenin amaci bu olmalidir; gerçek bir filozof, bu aldatici grünümlerin ardina saklanmis olan mutlak bilgiyi, yani idealarin bilgisini yakalayabilen kisidir. Platon bylece bilginlerin yolunu da çizmis olmaktadir; çünkü Ilkçag ve Ortaçag'da bilim ve felsefe birbirlerinden ayri birer etkinlik olarak grülmemistir. Yapitlarindan anlasildigi kadariyla, Platon daha çok ahlak ve siyasetle ilgileniyordu. Devlet, Ynetici ve Kanunlar adli kitaplarinda ideal bir devletin nasil olmasi gerektigini sorgulamis ve savundugu grüsler, daha sonra Farabi ve Ibn Sina gibi Islam filozoflarinin siyaset anlayislarinin biçimlenmesine büyük katkilarda bulunmustur. Matematik, Platon'un gzünde çok nemli bir bilimdi; çünkü onunla gerçek bilgiye, yani Tanri Ideasi'na ulasmak olanakliydi; zaten Tanri'nin kendisi de bir matematikçiydi. Platon'a gre, matematik, glgeler alemi ile idealar alemi arasinda bir ara alem veya iki alemi birbirine baglayan bir geçittir. Platon Akademi'nin kapisina "Geometri bilmeyen bu kapidan girmesin." diye yazdirmistir. Platon uygulamali matematigi sevmemis ve bu nedenle cetvel ve pergelin disinda bir araç kullanmaya yanasmamistir. Platon da dogaya Pythagorasçilar gibi bakar ve gerçegin kilidini açacak anahtarin aritmetik ve geometri olduguna inanir. Matematikle ilgili orijinal denebilecek bir çalismasi yoktur; katkilari daha çok felsefidir. Platon'un matematige iliskin grüsleri ve çalismalari sonucunda, matematik, diger bilimler arasinda seçkin bir konuma yerlesecek ve yüzyillardan beri süregelmekte olan bilimsel egitim ve gretimin esas gesini olusturacaktir. Platon'a gre evren küreseldir ve merkezinde Yer bulunur; Yer, küresel ve hareketsiz bir gkcismidir ve evren, Yer'in de merkezinden geçen eksen çevresinde 24 saatte bir dnüs yapar; Günes, Ay ve gezegenler bu hareketle tasinirlar ama onlarin da kendilerine zgü hareketleri vardir. Iste bu hareketleri yüzünden, gezegenler, ekliptik kusagi üzerinde spiral dolanimlar yaparlar. Gezegenlerin düzgün dolanimlari bir Tanri'nin var oldugunu ilham eder. Nasil bir saatin mekanizmasi ve düzenli isleyisi, onun bir yapicisi ve bir ustasi oldugunu ama bu yaraticinin saatin içinde degil disinda bulundugunu düsündürürse, gezegenlerin dolanimlari da, tipki bunun gibi, gezegenlerin birer tanri olmadiklarini, ancak bu düzenli dolanimlarinin ardinda akilli ve becerikli bir ustanin, yani bir Tanri'nin bulundugunu sezdirir. Bu grüs, sonralari Hiristiyan ve Müslüman filozoflari ve ilahiyatçilari tarafindan Tanri'nin varliginin en nemli kanitlarindan biri olarak kullanilacaktir. Platon, ideal bir devlet tasarimindan nce, bir toplumun nasil dogdugunu incelemistir; ona gre, toplumlarin olusma nedeni, insanlarin kendi kendilerine yetmemeleridir; kisacasi, insan ancak yardimlasarak yasayabilen bir varliktir; bu durum firinci, tacir, çoban, çiftçi ve mimar gibi çesitli mesleklerin dogmasina ve bu meslek erbabinin yardimlasmasina neden olur. Fakat insanlar, kendilerinin ve yakinlarinin geleceklerini güven altina almak için, daima gereksinimlerinden fazlasini isterler; daha çok altin, daha çok gümüs ve daha çok fildisi biriktirmeye çalisirlar. Yavas yavas üstünde yasadiklari topraklar kendilerine yetmez olur ve komsularinin topraklarina tecavüz ederler. Savaslar çikar; yleyse bir de koruyuculara ve bekçilere gereksinim vardir. Giderek, yurttaslar arasindaki anlasmazliklari giderecek mahkemeler ve hastalari iyilestirecek hastaneler gibi daha karmasik kurumlar belirir; ancak Platon, adaleti mahkemelerde aramaya karsidir. Bu konuda syle der :"Insanlarin dogruyla egriyi kendi kendilerine ayiramayip mahkeme ve yargica basvurmalari, adaleti baskalarindan beklemeleri çirkin bir sey degil midir?" Platon hekimlerle ilgili olarak da bir seyler syler; bir hekimin grevi, hastalarini en kisa sürede iyilestirmektir, yoksa hasta bedenlerini sürüklemelerine yardimci olmak degildir:"Iste Asklepios, bu gerçegi biliyordu. Bu nedenle, hekimligi, yalnizca bedenleri saglam olup da geçici bir hastaliga tutulmus insanlar için kullandi."Sagliksiz bireylere ise, hayat hakki tanimiyordu: "Hekimler, yurttaslar arasinda bedenleri ve ruhlari iyi olanlara bakmali, byle olmayanlari ise lüme terketmelidir."Platon, halki bir koyun sürüsüne benzetir; yneticiler bu sürünün çobanlari, koruyucular, yani askerler ise çoban kpekleridir. yleyse, insanlari ynetmek aslinda bir sürüyü ynetmekten farkli degildir; Sami dinlerinde de bu anlayisa rastlanmaktadir. Bu kalitsal oligarsiyi koruyabilmek için çzülmelere ve bozulmalara karsi direnmek gerekir. Çzülmelerin ve bozulmalarin baslica nedeni, maddi ve cinsi istahtir. Bu nedenle Cumhuriyet'in seçkinleri, yalnizca serveti degil, fakat ayni zamanda esleri ve çocuklari da toplumsallastirmalidir. Platon'a gre bu ahlaksizlik degildir; çünkü bu yolla herkes birbirine sevgili ve herkes birbirine kardes olacaktir; çocuklar, toplumun çocuklari oldugu için devlet tarafindan yetistirilecek ve kisacasi devlet ile aile zdeslesecektir. Platon'a gre, zenginlik ve fakirlik, iyi insanlari bozar ve ise yaramaz bir hale getirir; kisacasi bunlar devlete sokulmamasi gereken iki büyük düsmandir. Biri insani sefahate ve atalete sürükler, digeri ise bayagilastirir ve asagilastirir. Ynetici olacak bir kisinin, ncelikle filozof olmasi gerekir; çünkü filozoflar, idealar alemine yükselmis ve orada dogrunun ve iyinin gerçek rneklerini grmüslerdir. Bylece devletin basinda olanlar, glgeler için çarpismayacaklar, basa geçmek büyük bir ayricalikmis gibi kim basa geçecek diye birbirlerini yemeyeceklerdir. Platon devletin basina geçeceklere ncelikle matematik ve astronomi bilimlerinin gretilmesi gerektigini syler : SokratesBütün insanlik tarihinin en saygin kisilerinden birisi olarak taninan Sokrates de aslinda bir sofisttir. Atina'da dogmus (M. . 470) ve iyi bir egitim grmüstür. Babasi, onu kendi mesleginde, yani bir heykeltiras olarak yetistirmek istedigi halde, Sokrates felsefeye ilgi duymustur. Meydanlarda, tiyatrolarda ve yollarda felsefi tartismalarin yapildigi bir ortam içinde byle bir istek gayet dogaldi. Sokrates, aritmetik, geometri, astronomi ve politikaya iliskin yeterli düzeyde bilgiye sahipti. Çok basit bir yasam sürmüstü. Her ne kadar grüslerinin çok etkili oldugu kabul edilmisse de, hiçbir yapit kaleme almamistir. Onu iki grencisi, Platon ve Ksenofanes'in yazdiklarindan tanimaktayiz. Sokrates diger sofistlerden çok farkliydi. Düzenli bir gretim yapmiyor ve grencilerinden ücret almiyordu. "Kendini bil!" ilkesi dogrultusunda, düsünürlerin bakislarini evrenden insana çevirmisti. Evreni anlamlandirmadan nce kendimizi anlamlandiralim; "Biz kimiz?" bu sorunun yanitini verelim diyordu. Bu nedenle, yalnizca bir tarlayi lçebilecek düzeydeki geometri bilgisini yeterli buluyor, daha zor matematik problemleriyle ugrasmanin yararsiz olduguna isaret ediyordu. Ona gre, insanlara, pratik ahlak kurallarini gretmek daha isabetli olacakti. Bylece Sokrates, kuramsal bilim ve uygulamali bilim tartismasini da açmis oluyordu. Sokrates ilk anlambilimcidir; anlamlari belirlenmemis kavramlarin ve terimlerin kullanilmasinin sakincalarina temas etmistir. Her çesit bilgide, kavramlarin ve terimlerin açik ve seçik bir biçimde tanimlamalarinin yapilmasi gerektigini savunmus olmasi, dolayli yoldan da olsa, bilimin ilerlemesine küçümsenemeyecek lçüde katkida bulunmustur. ThalesThales M. . 624 yilinda dogmus ve M. . 548 yilinda lmüstür. Varlikli bir tacirdi. Yunanli yedi bilgeden birisi olarak kabul edilmekteydi. Ilk Yunan matematikçisi Thales'tir. Thales'le birlikte geometri ilk defa dedüktif bir bilim dali haline geldi. Thales astronomiyle de ilgilenmis ve tarih kitaplarina ilk Yunan astronomu olarak geçmistir. Gkyüzündeki yildizlari gzlemlerken bir kuyuya düstügünü herkes bilir. 28 Mayis 585 yilinda gerçeklesen Günes tutulmasini daha nceden tahmin etmis olmasina ragmen, Yer'in bir disk biçiminde oldugunu düsündügünden, Ay ve Günes tutulmalarinin nedenlerini bilmesi olanaksizdi. Misirlilardan yilin 365 gün oldugunu grenmisti. Kuzey ynünün bulunmasinda Küçük Ayi'nin kullanilabilecegini biliyordu ve Yunan gemicilerine Küçük Ayi takim yildizini gzlemleyerek seyahat etmelerini nermisti. Nitekim denizci bir millet olan Fenikeliler de Büyük Ayi'yi kullaniyorlardi. Thales her seyin aslinin su oldugunu sylüyordu; su, kati, sivi ve gaz olmak üzere üç durumda bulunabilirdi. Suyun olmadigi yerde hayatin da olmayisi, bu maddenin asli olusunun en güçlü kanitlarindan biriydi. Thales, bu grüsleri ve Homeros'un hikayelerini bir yana birakan gzlemsel düsünceleri nedeniyle bilimin dogusunda nemli bir rol oynamistir. Aristoteles'e gre, Thales, miknatisin demir tozlarini çekmesi nedeniyle canli olduguna inaniyordu. Nasil bir yorum getirirse getirsin, miknatistan sz eden ilk kisi de Thales'ti. ZenonBu okulun diger bir temsilcisi de Zenon'dur. Parmenides'le birlikte Atina'yi ziyaret etmistir; orada nemli matematikçilerle karsilasmis olmasi muhtemeldir. Zenon'a gre, Pythagorasçilara ait olan bir dogrunun noktalardan olustugu grüsü, beraberinde zorunlu olarak sonsuz blünebilirligi de getirmektedir; ama su paradokslar gz nünde bulundurulacak olursa bunun olanakli bir sey olmadigi hemen anlasilir :1. Stadyum Paradoksu: Bir noktadan diger bir noktaya ulasmak için, ncelikle bu iki nokta arasindaki mesafenin yarisini geçmek gerekir; ancak bu yeni mesafeyi geçmek için de, nce onun yarisi geçilmelidir ve bu bylece sonsuza kadar sürdürülebilir. yleyse, sonsuz sayidaki noktayi, sonlu bir sürede geçmek olanaksizdir.2. Asil Paradoksu : Yunanlilarin ünlü kosucularindan Asil, bir kaplumbagaya bir miktar avans verdikten sonra kosmaya baslarsa, asla ona yetisemez. Asil'in kaplumbagaya yetisebilmesi için, ncelikle avans olarak vermis oldugu mesafeyi kosmasi gerekir, ama bu süre içinde kaplumbaga bir miktar daha yol almis olacaktir. Asil bu mesafeyi de kostugunda, kaplumbaga biraz daha ilerde bulunacak ve mesafe sonsuz noktalardan olustuguna ve sonsuz sayidaki noktalar sonlu bir sürede geçilemeyecegine gre, Asil hiçbir zaman kaplumbagaya yetisip yarisi kazanamayacaktir. 3. Ok Paradoksu : Yaydan firlayan bir okun hedefe ulasabilmesi için, yayla hedef arasindaki noktalarda tek tek duraklamasi gerekir; bu noktalar sonsuz sayida olduguna gre, ok asla hedefi bulamayacaktir. yleyse hareketten ve harekete bagli olarak meydana gelecek olan degismelerden sz etmek olanaksizdir. MatematikBu dnemin en nemli matematikçisi Pythagoras'tir. Dik üçgenlere iliskin teoremiyle taninan Pythagoras, varliklari ve varliklar arasindaki iliskileri sayilarla ve sayilara karsilik gelen çizgilerle açiklama egiliminde oldugu için, aritmetik ve geometri bilimleri büyük bir nem kazanmistir. Ayrica bir açinin üç esit parçaya blünmesi, bir küpün iki kati hacmindeki bir küpün bir kenarinin uzunlugunun bulunmasi ve bir dairenin alanina esit olan bir karenin bir kenarinin uzunlugunun bulunmasi gibi üç geometrik problem üzerindeki çalismalar da geometrinin gelisimini büyük lçüde etkilemistir. AstronomiBu dnemde gezegenlerin ve yildizlarin gkyüzündeki konumlarini ve devimlerini anlamlandirmaya ynelik gksel kuramlari olusturulmus ve zellikle Eudoxos'un kurgulamis oldugu Ortak Merkezli Küreler Kurami sonraki dnemlerde çok etkili olmustur. CografyaYunanlilar Akdeniz kiyilarinda yeni koloniler kurmuslar ve bu koloniler arasindaki ticari ve askeri seferler sirasinda Avrupa, Asya ve Afrika'nin Akdeniz kiyilarini yakindan tanimislardi. Herodotos ve Surlu Marinos'un yapitlari fiziki cografyanin, beseri cografyanin ve matematiksel cografyanin gelismesinde etkili olmustur. TipBu dnemde insan bedeninin yapisi da Yunan düsünürlerinin ilgisini çekmis, saglik ve hastalik durumlarinin açiklanabilmesi için yari-bilimsel kuramlar gelistirilmistir. Sonraki çaglari en çok ekleyen Koslu Hipokrates bu dnemde yetismistir. TeknikBu dnemde yeni yapi teknolojileri gelistirilmis ve zellikle kent planlamasi sorunuyla ilgilenilmistir. Hellenistik Çag'da BilimHellen birligini saglayan Makedonyali Philip'in ldürülmesinden sonra yerine geçen oglu Büyük Iskender, M.334-323 yillari arasinda bilinen Dünya'nin büyük bir kismini fethederek Avrupa'dan Hindistan'a kadar uzanan büyük bir imparatorluk kurmustu. Büyük Iskender'in askeri seferleri, siyasi ynden oldugu kadar kültürel ynden de çok nemli sonuçlar dogurmustur; çünkü bu seferler sonucunda, Yunan uygarligi, Uzak Dogu'ya kadar yayilmis ve bu blgedeki Misir, Mezopotamya, Iran ve Hint uygarliklariyla karisarak ve kaynasarak, yeni bir uygarligi, yani Hellenistik uygarligi olusturmustur. Büyük Iskender, 323 yilinin Haziran ayinda Babil'de lünce, kurmus oldugu Dünya Imparatorlugu generalleri arasinda paylasilmistir. Misir valisi Makedonyali Ptolemaios burada kralligini ilan etmis ve M. . 30 yilina kadar Misir'a hakim olacak Ptolemaios sülalesini ynetime getirmistir. Hellenistik dnem uygarligini yaratanlar Ptolemaios ailesi olacaktir. Ptolemaios kralligi yre halkinin din ve kültürüne saygi gstermis, onlarla siki iliskiler kurmustu. Hellen kültürü ile Dogu kültürleri arasindaki etkilesim daha çok dini ve edebi konularda gerçeklesmis, bilimsel konular ise genellikle Yunanlilarin hakimiyeti altinda kalmistir. Bu dnemde matematik, astronomi, fizik, biyoloji ve cografya gibi alanlarin bagimsiz bir disiplin olarak temelleri atilmistir. Doga ve Bilgi FelsefesiBu dnemde Plotinos, Platon ve Aristoteles sistemlerini uzlastiran yeni bir sistem gelistirmistir. Sonradan Yahudi, Hiristiyan ve Islam inanç nermeleriyle beslenen ve "Bir" olarak adlandirilan Mutlak Varlik'in asama asama açilimi ile bütün varliklar aleminin olustugunu savunan bu sistem düsünce tarihinde oldukça etkili olmustur. MatematikEukleides Elementler adli yapitinda tanim, aksiyom ve postüla çerçevesinde kendisinden nceki geometri bilgisini derlemis ve Tümdengelimsel Yntemi kullanmistir. Bylece geometriye gerçek anlamda kanitlama düsüncesini getirmistir. Pergeli Apollonius ise Koni Kesitleri adli yapitinda daire, elips, koni, parabol ve hiperbolü geometrik olarak tanimlamistir. AstronomiBu dnemde Aristarkhos Günes Merkezli Evren Kurami'ni, Hipparkos ise Yer Merkezli Evren Kurami'ni gelistirmislerdir. Gzlem ve matematiksel yntemin birlesmesi, Hellenistik Çag astronomisinin en belirgin zelligidir. AritarkusAristarkus'un (M. . 310-230) "Ay ve Günes'in Büyüklükleri ve Uzakliklari" adli yapiti astronomi problemlerini üstün geometri bilgisiyle çzmeye çalistigi bir eserdir. Ay'in tutuldugu ve yarim ay oldugu siralarda yaptigi gzlemlerden Günes'in çapinin Dünya'nin 7 kati oldugu sonucunu çikarmisti. Bu rakam yanlis olmakla birlikte Günes'in Dünya'dan daha büyük oldugunu gstermesi bakimindan nemlidir. Aristarkus Günesin sabit oldugu ve dünyanin günes çevresinde çembersel bir yrünge izleyerek dndügü iddiasini da ortaya atar. Bu grüs zamanina gre oldukça ilerde bir grüstür. FizikBu dnemde Archimedes statik ve hidrostatik alanlarinda yapmis oldugu çalismalar sonucunda matematiksel fizigin temellerini atmistir. BiyolojiAristoteles'in grencisi olan ve onun lümünden sonra Lise'nin basina geçen Teophrastos botanige iliskin Bitkilerin Tarihi Üzerine ve Bitkilerin Nedenleri Üzerine adli yapitlariyla bu bilimin temellerini atmistir. Herophilos ise insan ve hayvan bedenlerini karsilastirmali olarak incelemistir. HerophilosIskenderiye Okulu'nun ilk biyologlarindan olan Herophilos'un (M. .280) hayvan ve insan vücudunu karsilastirmali olarak inceledigi sylenmektedir. Bu amaçla insan vücudunda disseksiyon yapmistir. Beyni sinir sisteminin merkezi olarak gren Herophilos'a gre, zeka da burada bulunmaktadir. Onun kullanmis oldugu anatomi terimlerinden bazilari bugün bile kullanilmaktadir. Mesela beynin arka tarafinda ana venlerin karsilastigi yere torcular demistir ki bu terim Herophilos torculari biçiminde bugün de geçmektedir. Herophilos, anatomi alaninda yapmis oldugu arastirmalar nedeniyle, anatominin babasi olarak taninmistir. CografyaYeryüzünün çevresini lçülmesine iliskin çalismalarin bu dnemde yogunlastigi ve Eratostenes ile Posidonios'un bu amaçla lçüm yntemleri gelistirdikleri grülmektedir. ArchimedesArchimedes hem bir fizikçi, hem bir matematikçi, hem de bir filozoftur. Archimedes'in mekanik alaninda yapmis oldugu buluslar arasinda bilesik makaralar, sonsuz vidalar, hidrolik vidalar ve yakan aynalar sayilabilir. Bunlara iliskin eserler vermemis, ancak matematigin geometri alanina, fizigin statik ve hidrostatik alanlarina nemli katkilarda bulunan pek çok eser birakmistir. Archimedes'in en parlak matematik basarilarindan biri, egri yüzeylerin alanlarini bulmak için bazi yntemler gelistirmesidir. Bir parabol kesmesini drtgenlestirirken sonsuz küçükler hesabina yaklasmistir. Sonsuz küçükler hesabi, bir alana tasavvur edilebilecek en küçük parçadan daha da küçük bir parçayi matematiksel olarak ekleyebilmektir. Bu hesabin çok büyük bir tarihi degeri vardir. Sonradan modern matematigin gelismesinin temelini olusturmus, Newton ve Leibniz'in buldugu diferansiyel ve entegral hesap için iyi bir temel olusturmustur. Archimedes Parabolün Drtgenlestirilmesi adli kitabinda, tüketme metodu ile bir parabol kesmesinin alaninin, ayni tabana ve yükseklige sahip bir üçgenin alaninin 4/3'üne esit oldugunu ispatlamistir. Ilk defa denge prensiplerini ortaya koyan bilim adami da Archimedes'dir. Bu çalismalarina dayanarak syledigi "Bana bir dayanak noktasi verin Dünya'yi yerinden oynatayim." szü yüzyillardan beri dillerden düsmemistir. Archimedes, kendi adiyla taninan sivilarin dengesi kanununu da bulmustur. Sylendigine gre, bir gün Kral Ikinci Hieron yaptirmis oldugu altin tacin içine kuyumcunun gümüs karistirdigindan kuskulanmis ve bu sorunun çzümünü Archimedes'e havale etmis. Bir hayli düsünmüs olmasina ragmen sorunu bir türlü çzemeyen Archimedes, yikanmak için bir hamama gittiginde, hamam havuzunun içindeyken agirliginin azaldigini hissetmis ve "Buldum, buldum" diyerek hamamdan firlamis. Acaba Archimedes'in buldugu neydi? Su içine daldirilan bir cisim tasirdigi suyun agirligi kadar agirligindan kaybediyordu ve taç için verilen altinin tasirdigi su ile tacin tasirdigi su mukayese edilerek sorun çzülebilirdi. Archimedes'in arastirmalarindan nce, tahtanin yüzdügü ama demirin battigi biliniyordu; ancak bunun nedeni açiklanamiyordu. Archimedes'in bu kanunu dogada tesadüflere yer olmadigini, her zaman ayni kosullarda ayni sonuçlara ulasilacagini gstermistir. Archimedes, yirmi üç yüzyil nce, modern bilimsel yntem anlayisina çok yakin bir anlayisla, bugün de geçerli olan statik ve hidrostatik kanunlarini bulmus ve bu katkilariyla bilim tarihinin en büyük üç kahramanindan birisi olmaya hak kazanmistir. Dipnot: Sakaleyn c/p dir istersen oku bişeyler ğrenirsin "Çevrelerine uymak için kendini yontanlar, tükenip giderler" Connection MSN: koray@maviates. org

adamlar aslında dogudan aldılar uyarlıgı...