Ülkemizin Kaçırdığı En Büyük Eğitim Projesi: Ky Enstitüleriİbrahim Ortaşiortas@cu.edu.trÇukurova Üniversitesi, Ziraat FakültesiSon yıllarda 17 Nisan'da Ky Enstitüleri'nin kuruluş yıldnümünün kutlanması sevindirici. Cumhuriyetin bu ulvi projesinin amacı; kyden gelen yetenekli çocukların tam donanımlı olarak yetiştikten sonra, tekrar kylerine dnerek geride kalan ve okuma fırsatı veya olanağı bulmamışları eğiterek ülkenin okuryazar düzeyini yukarı taşımasıydı. Ky Enstitüleri'nin o günkü eğitim yntemi gününün en ileri eğitim ynteminden daha donanımlıydı. Bu modelde teorik ve pratik eğitim birlikte alınıyordu. Yalnız temel dersler değil, yaşama dair bütün konular bir bütünlük içinde işleniyordu. Bir taraftan güçlü bir tarih eğitimi yanında tarım, el işi ve güzel sanatlar ile yurttaşlık bilinci ve ulusal bilinç kazanıyorlardı; diğer taraftan dünya klasiklerini okuyarak, müzik dinleyerek, tiyatro yaparak dünya değerleri ile tanışıyorlardı. Bu model şimdi bütün dünyada tartışılan yüksek ğretimde probleme dayalı ğretme modeline çok benziyor. Ayrıca AB'nin yüksek ğretimde başlattığı Leonardo Da Vinci siteminin yıllar nce uygulandığı bir şeklidir. Ky Enstitüleri Ne Zaman Kuruldu? Cumhuriyeti kuran çağdaş aydın kadrolar eğitimin ncelikle kylerden başlaması gerektiğini belirleyerek, eğitimi kylere indirgemeyi benimsemişlerdir. En büyük eserleri ise Ky Enstitüleri'nin kuruluşu idi. Çok değişik ve çarpıcı bir girişim olan Ky Enstitüleri hareketi belki de dünyaya rnek bir projedir. Ne yazık ki halen nemi yeterince anlaşılamadı. Ky Enstitüleri'nin başlıca amacı kırsal alanı kalkındırmak, kylüyü eğitmek ve eğitmenlerle kylüyü üretici duruma getirmekti. Çünkü Cumhuriyetin kurulduğu yıllarda ülkemizde okuryazar oranı neredeyse yok denecek kadar düşüktür. zellikle kadınlarda ve kylerde durum daha da ktüdür. Bu tablo karşısında Atatürk ve arkadaşları yeni rejimin ruhunu ve düşüncesini kye de ulaştıracak bir eğitsel devrim hareketini başlatırlar. Gerçek anlamda devrimci bir hareket olan Ky Enstitüleri hareketi yalnızca kyün maddi kalkınmasını değil, aynı zamanda ve daha nemli olarak ky insanını bilinçlendirmeyi, onu hiçbir kuvvetin istismar edemeyeceği modern bir kırsal yaşam biçimine kavuşturmayı amaçlar. 17 Nisan 1940'da "Ky Enstitüleri" kurulmaya başlanır. Amaç Neydi?Ky Enstitüleri'nde yaşam, dnemin ğretmen ve ğrencilerinin anlatımı ile tam "birliktelik, katılım, yetki" ve "sorumluluk" eksenlerine oturtulmuştur. Enstitülerde kararlar ynetici-ğretici-ğrenci üçlüsünün katkı ve onayıyla alınır. Okul yneticileri ile ğrenciler her konuyu tartışabilirler. Enstitüleri'nin kuruluşunda Atatürk politikası uygulanır, tarıma elverişli arazilerin seçilmesine zellikle zen gsterilir. Eğitim anlayışı açısından Ky Enstitüleri'yle diğer okullar arasında çok nemli nitelik farkı bulunmaktadır. Ky Enstitüleri'ne eğitim anlamında yüklenen sorumluluk ağır ve anlamlıdır. Ky Enstitüleri'ndeki anlayış o dnemde "Eğitim, Üretim içindedir" şiarıdır. Hep beraber ülkeyi kalkındırmak için üretmek ve hayata birlikte bakmaktır. Cumhuriyeti kuran genç kadro, büyük çoğunluğu kylü olan ve aynı oranda okuma yazma bilmeyen toplumu kısa yoldan okuryazar yapmak istiyordu. Bu proje aynı zamanda ülkemizin çağdaşlaşma ve modernleşme projesi idi. Yine genç cumhuriyet kadrosu, demokrasiyi altın tepside sunmuştu ve yaşaması için altının doldurulması gerektiğinin farkındaydı. Onun için demokratik bir yapılanmanın zorunlu olduğunun farkındaydılar. Bunun başarılması için de çok ynlü yetişmiş, zgüveni gelişmiş, karşılaştığı sorunu çzebilen yetenekli ve zeki ky çocukları ile işe başladılar. Eğitim ve ğretim sorun çzmeye ynelikti. zellikle Türkiye gibi halen ky kkenli ve tarıma dayalı yapılarda modelin nemi çok sonradan daha iyi anlaşılmıştır. Çünkü ky çocukları bu modelde hem eğitiliyor hem de geleceklerini hazırlıyorlardı. Küçücük çocuk kyünden geldiği gibi üretimin içerisine giriyor, kendi okulunu kendisi yapıyor, koyun güdüyor, müzik yapıyor, klasik eserler okuyor. Kendisine koyun gütmesi sylenen çocuk artık sorumluluk almış olmakta ve kendi sorumluluğunu ve bilincini oluşturmak zorunda. İsmet İnnü Hasanoğlan'da yol kenarında koyun güden çocukların azıklarında ekmek parçasının yanında klasikler grünce aradığını bulduğunu ve gelecekten umutlu olduğunu belirtir. Duvar ren, tarım yapan, marangozluk, demircilik yapan, aynı zamanda dünya klasiklerini okuyan ve müzik yaparak ruhunu güzelleştiren mutlu insanları yetiştiriyordu. Bilindiği gibi bu şekilde yetişen çocuklar kendilerine güveni olan, mutlu ve üretken insanlardır. Ancak bugün zgüveni eksik, çok sayıda insanın mutlu olmadığı ve kimseye güvenmediği bilinmektedir. Karşısındakine güvenmeyen kendisine de güvenemez. Kendine ve karşısındakine güvenmeyen de demokrat olamaz . İşte Cumhuriyetin genç kuşağı üreten, paylaşan ve dnüştüren demokrat insanlar yetiştirerek ülkenin modernizasyonunu hedefliyorlardı. Bu, onların ülkenin geleceğine ilişkin temel felsefeleri idi. Çağın En İleri Eğitim ModelidirKy Enstitüleri eğitim modeli, bireyler eolayların farkına varabilme yetisi kazandırıyordu. Kendi bilincine varan, ülkesinin ve dünyanın değerlerinin farkına varır. Bu da yurttaşlık bilincini yaratır. Ancak ülkemizi bu duruma getiren soğuk savaş mantığı sahipleri, ülkemizin geleceğe ynelik yetişmiş insan yetiştirme projesini erken fark ettiler ve engelleyebildiler. Ky Enstitüleri aslında ülkemizin içinde tam algılanmadan, dünyada yankı bulmuştu. Şakir Ezacıbaşı NTV'de yanlanan Kültür ve Kimlik programında 1950'li yıllarda Londra'da toplanan Asyalı ğrenciler konseyi toplantısında konuşan UNESCO başkanının Türkiye'nin, yani Tonguç Hocanın Ky Enstitüleri'nin nemini vurgulayan bir konuşma yaptığını belirtiyor. Toplantıda UNESCO başkanı Birleşmiş Milletler'de Ky Enstitüleri ile ilgili birçok belgenin ve dokümanın olduğunu ve rnek gsterildiğini vurgular. Tabii bu büyük projenin çıktıları olan eğitmenler gittikleri kylerde hemen işe sarılır, kylüleri eğitmeye başlar. Ülkenin her tarafına yayılan eğitmenler bir taraftan okuma yazma ğretir, diğer taraftan doğrudan kylülerin üretim artışına ynelik pratik işlere girişirler. Kısa sürede bu eğitmenlerin gittiği kylerde sosyal faaliyet artar. Kylerde tiyatro bile kurulur, ky kahvelerinde okuma odaları açılır. Bugün ülkemizin ky kkenli okumuş kişilerinin genelde bu tür eğitmenlerin bulunduğu ortamdan geldiğini greceksiniz. Bu konuda araştırma yapmış bir okurumdan aldığım bir e-posta iletisinde, Ky Enstitüleri açıldığında zamanın Amerikan hükümetinin hazırladığı istihbarat raporunda "Dikkatli olun Türkler büyük bir eğitim atılımıyla geliyor" denilmektedir. Ancak Ky Enstitüleri'nin kapanması ülkemizin bağımsızlık politikasının kırılma noktası ve miladı olarak grülebilir. Bu tarihten sonra eğitimin dokusu ve felsefesi değişmiş, kylere kültürel ağırlıklı eğitim, yerini ezberci eğitime bırakmıştır. Cumhuriyetin temel hedefi olan kylüyü aydın çiftçi durumuna getirmek yerine sahipsiz, kendi sorunlarını devlete iletemeyecek kadar yalnız ve aciz bırakılmış, çaresiz durumda grmek hepimizi rahatsız etmektedir. 14 Nisan 2005 Perşembe günü Prof. Dr. Emre Kongar'ın Çukurova Üniversitesi Atatürkçü Düşünce Kolu'nun davetlisi olarak 3 saati aşkın süren mükemmel konferansını dinleyince olayın ne denli nemli olduğunu anladım. Sayın Kongar'ın konferansında insanlık tarihinin geçirdiği tarım, sanayi ve bilişim devrimlerinin yanında dünyadaki gelişmelere ve soğuk savaşın ülkemiz üzerindeki etkilerini dinleyince bir kez daha Ky Enstitüleri'nin niçin kapatıldığını daha iyi anladım. Batı Bu Modelden Neden Korktu?1940'lı yıllarda üniversitelerin zerkliğinin başladığı dnem Hasan Ali Yücel'in Ky Enstitüleri'nin kurulduğu dneme denk gelmektedir ki; bu dnemde UNESCO tarafından dünyaya Türk eğitimi model rnek olarak gsterilmektedir. Türk eğitim tarihine bakıldığında Cumhuriyetin eğitim projesinin bu dnemde şahlandığı, ancak çok kısa sürede nünün kesildiği grülmektedir. Bu dnemden sonra soğuk savaş anlayışı ile ülkemizin nüne konulan süreç sonucu insanlarımız birbirine düşürüldü, toplumun en dinamik kesimi olan üniversite gençliği ağırlıklı olarak olaylara da taraf oldukları için üç kez ülkede darbe yapıldı ve her seferinde üniversiteler sorunların merkezi olarak gsterildiği için üniversiteler zaptü-rapt altına alınmaya çalışıldı. Ky Enstitüleri'nin temel espirisi, bu eğitim modeli kişinin kendi farkına varılabilirliğini kazandırmasıydı. Anlıyor, düşünüyor, sorguluyor ve üretiyor. Yaptığı işin verdiği mutluluk ile yaşamına anlam katabiliyordu. Maalesef ülkemiz o gün bu kazanımı koruyamadı. Çünkü o dnemde toplumun eğitim düzeyi, demokrasiyi sindirme bilinci, batının baskısı sonucu bu proje ortadan kaldırıldı. Bugün bizler Ky Enstitüleri'ni okuyunca hayıflanıyoruz, ancak yakalanan fırsatların değerlendirilmemesi kaçan trene benziyor. Toplum olarak o dnemde neye sahip olduğumuzun farkında değildik. Bugün de farkında olduğumuz inancında değilim. Ky Enstitüleri'nin Kapatılmasının Bugüne Yansıması Nedir?O dnemde ülkemizin karşı karşıya olduğu zorlu koşullar ve dış dinamiklerin ülkemiz üzerinde kurdukları psikolojik etkinin sonucu olarak Ky Enstitüleri, soğuk savaşa kurban edilip kısa sürede kapatılarak tarihin raflarına kaldırıldı. Bunu takip eden süreçte ülkenin aydınlık geleceğinin eğitim projesi nce yatılı ğretmen okullarına, sonra yatılı okula, sonra da normal lise eğitimine zamana yayılarak bertaraf edildi. Ülkenin dinamik gençlik sağ sol ayrımı yapmadan anarşinin içine sürüklendi ve üç kez yapılan darbelerle gençlik pasif hale getirildi. Ülkenin ynetiminde sz sahibi olması gereken entelektüel kesim devletten yavaş yavaş dışlandı. Bu dnemden sonra da ülkemiz eğitimi kalite ynünden gerilemiş, ülkemiz sürekli borçlu bir duruma gelmiş, kırsaldan kentlere plansız gçler başlamış, devasa kentler etrafında kontrol edilemez büyüklükte varoşlar ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak bugün ynetilemez ve kontrol edilemez bir duruma gelinmiştir. Ülkenin yetişkin insan kaynaklarını yetiştiren üniversitelerinin zerkliği çok bulunarak kısılmış, neredeyse ileri lise düzeyinde eğitim veren kurumlar durumuna sürüklenerek, bugün hepimizin bildiği tablo ile karşı karşıya gelinmiştir. Sorumlu yok. Hesap verecek de yok. Bir kez daha vurgulamak gerekirse, bazı detaylarda yapılacak eleştiriler, byle büyük bir projenin değerini düşürmediği gibi, o günden bugüne, bir daha aynı büyüklükte bir "düşünce" ve "planlamaya" rastlayadığımızı, üzülerek ifade etmek durumundayım. Ancak olumlu tarafından bakarsak, o günün zor koşullarında bunlar başarılabildiğine gre, bugün çok daha fazlasını neden başaramayalım, diye kendi kendime soruyorum. Ky Enstitüleri Projesi'nin günümüz koşullarına uyarlanmış probleme dayalı ğrenme modalarını başta üniversitelerimiz olmak üzere denemeye ne dersiniz! Bu yazı PiVOLKA'nın basılı sürümüyle aynıdır. Kaynak gstermek için:Ortaş, İ. (2005). Ülkemizin kaçırdığı en büyük eğitim projesi: Ky enstitüleri PiVOLKA, 4(17), 3-5. El etek pmeyi hiç tanımadı Zindanlar, sürgünler hiç yıldırmadı Kurşunlar yağdı da hiç aldırmadı Ocağı Türk, çeliği Türk, suyu Türk!