Balıkesir'de en son toprağa verdiğimiz Çanakkale gazisi İvrindi'nin Mallıca Kyü'nden 104 yaşındaki Azman Dede'ydi. Gençliğinde iki metreyi aşkın boyu, dev grünümüyle insan azmanı sayılmış, herkes ona "Azman" demeye başlamış, Soyadı Yasası çıkınca da "Azman" soyadını almıştı. Gerçek adı adeta unutulmuştu. Yıllar nce bir yerel araştırma sırasında Mallıca Kyü kahvesinde kendisiyle grüştüm. Kulakları ağır duyuyordu. Kylülerden biri yardımcı oldu. Benim sorduklarımı kulağına bağıra bağıra syledi. Onun sesine alışkın olduğundan anladı. Sorduklarımı yanıtladı. Sz Çanakkale'ye geldiğinde o koca adam sarsıla sarsıla, hıçkırıklar içinde ağlamaya başladı. Kendi zor duyduğu için kan çanağına dnen gzleriyle bize de duyurmak için bağıra bağıra anlatmaya başladı: "Bir hücum sırasında blük erimişti. Yüzbaşı telefonla takviye istedi. Gece yarısı siperleri takviye için istediğimiz askerler geldi. Hepsi askere alınmış gencecik insanlardı. Ama içlerinde daha çocuk denecek yasta üç-drt asker vardı ki hemen dikkatimizi çekti. Blüğü düzene soktum. Yüzbaşı gelenlerle tek tek ilgileniyor, karanlıkta el yordamıyla üstlerini başlarını düzeltiyor, sabah yapılacak olan süngü hücumuna hazırlıyordu. Sıra o çocuklara geldiğinde, o cıvıl cıvıl şarkı syleyerek gelen çocuklar birden çakı gibi oldular. "Yüzbaşı, 'Yavrum siz kimsiniz?' diye sordu. İçlerinden biri, 'Galatasaray Mekteb-i Sultanisi talebeleriyiz, vatan için lmeye geldik!..' diye yanıtladı. Gnlüm akıverdi o çocuklara. Bu savaş için çok küçük- tüler. Daha süngü tutmasını bi- le bilmiyorlardı. Onlarla ilgilendim. 'Mermi byle atılır, tüfek şyle tutulur, süngü byle takılır' dedim. Onları karşıma alıp bir bir gsterdim. Siperlerin arkasında ay ışığında sabaha kadar talim yaptık. "Gün ışımadan biraz dinlensinler diye siperlere girdik. Or-talık hafif aydınlanır gibi olunca hep yaptıkları gibi düşman gemileri gelip siperlerimizi bomba- lamaya başladılar. Yer gk top sesleriyle inliyordu. Her mer- mi düştüğünde minare gibi alevler yükseliyor bir gün nce lenlerin kol, bacak, el, ayak gibi parçaları havaya kalkan toprak- la siperlere düşüyordu. Mermi- ler üzerimizden ıslık çalarak geçiyordu. Siperler toz duman içinde kalmıştı. "Bir ara yüzbaşı 'Azman yandık!..' diye siperin kşesini işaret etti. O şarkı syleyerek sipere gelen, sanki çiçek toplarmış gibi neşeli olan çocuklar siperin bir kşesinde sanki bir yumak gibi birbirine sarılmış tir tir titriyorlardı. Çocuklar harbin gerçeği ile ilk kez karşılaşıyorlardı. Ürkmüşlerdi. Yüzbaşı 'Yandık' demekte haklıydı. Muharebede bir ürküntü, panik meydana getirebilirdi. Tam onlara doğru yaklaşırken içlerinden biri avaz avaz bir marş sylemeye başladı:'Annem beni yetiştirdi bu yerlere yolladıAl sancağı teslim etti Allah'aısmarladıBoş oturma çalış dedi hizmet eyle vatanaSütüm sana helal olmaz saldırmazsan düşmana'"Baktım hemen biraz sonra ona bir arkadaşı daha katıldı. Biraz sonra biri daha... Marş bitiyor yeniden başlıyorlar. Bitiyor bir daha sylüyorlar. Avaz avaz!.. Gzleri çakmak çakmak... Hücum anı geldiğinde hepsi süngü takmış, tüfeklerine sımsıkı sarılmış gzleri yuvalarından fırlamış, dişler kenetlenmiş bekliyorlardı. O an geldi. Birden yüzbaşı, 'Hücum!..' diye bağırdı. Bütün blük, bütün tabur, bütün alay cephenin her yerinden fırladık. İşte tam o anda, tam o anda, o çocuklar kurulmuş gibi siperlerden fırlayıverdiler. İşte o an. Tam o an bir makinalı yavruları biçiverdi. Hepsi sipere geri düştüler. Kucağıma dkülüverdiler. Onların o gül gibi yüzleri gzümün nünden gitmiyor. Hiç gitmiyor!.. İşte ben ona ağlıyorum, o çocuklara ağlıyorum!.." Azman Dede ağlıyordu. Ben ağlıyordum. Kahvede kim varsa ağlıyordu. Kahveci gzyaşları içinde bize çay getirdi ve "Azman Dede hep ağlar"dedi. "Niye ağladığını bugün ilk kez anlattı."- Hoop.