Çevrenizdeki manipülasyoncu kişilere karşı uyanık olmanız konusunda oldukça işe yarar olduğunu düşündüğüm bir çalışma olmuş. Malumunuz Hannibal bu işin Piri sayılır ve ne kadar yıkıcı bir etkiye sahip olduğu da anlaşılabilir. Bu yazımızda psikolojik işkence yntemlerinin belki de en acımasız, en rahatsız edici türlerinden birini işleyeceğiz: Gaslighting. Bu manipülasyon yntemini hemen tüm hatlarıyla ele almaya başlayalım. Baştan belirtelim: Yazı oldukça uzun olacak, çayınızı kahvenizi hazır etmeniz yararınıza olabilir. İyi okumalar! İlk iş olarak "Gaslighting" teriminin nereden geldiğini açıklayalım. <figcaption> Terimin çıkış noktası 1938 tarihli Gas Light adında bir tiyatro oyunu. Daha sonra filmi de çekilen ve "Angel Street" adıyla da bilinen bu oyun, senaryosunun da etkisiyle bu terime adını veriyor. Filmde Jack ve Bella adlı bir çift var. Jack her gece evdeki gaz lambasını bir nceki güne gre giderek daha fazla kısıyor, bu durumdan habersiz olan Bella da ne zaman "Gaz lambası giderek daha mı az ışık veriyor?" dese Jack'ten sert tepkiler alıyor. Bu şekilde Bella'nın kendine olan zgüvenini sarsmaya çalışan Jack, olaya dahil olan bir dedektif nedeniyle bu planında başarısız oluyor. Filmin konusu kafanızda mutlaka bir şeyler uyandırmıştır, şimdi direkt olarak bu manipülasyon ynteminin kendisini inceleyelim. Tam olarak Türkçe bir karşılığı olmayan Gaslighting, karşıdaki insana çeşitli oyunlar oynayarak zamanla kendisinden şüphe etmesini sağlamasına ynelik olan bir psikolojik işkence/manipülasyon yntemi olarak biliniyor. Genellikle narsistler ve sosyopatlar tarafından uygulanan bu yntemin korkunç olan tarafıysa kurban tarafından fark edilmesinin neredeyse imkansıza yakın olması. Bunun nedenlerinden biri de sevdiğimiz insanlara güvenmemiz ve szlerine inanma eğiliminde olmamız. Daha da ktüsü, çoğumuz bir dnemler farkında bile olmadan byle bir manipülasyona maruz kalmış olabiliriz; küçük çaplı olsa bile. Yani olayın temelinde yatan şey, karşıdaki insanın güvenini ve sevgisini suistimal ederek zamanla zgüvenini ve zsaygısını yaralamak. Bu eylemi yapan insanların genelde tek bir amacı oluyor: Karşı tarafı kendisine bağımlı hale getirmek. Gzlemleri ve düşünceleri sürekli yalanlanan kurban, belli bir zaman sonra kendi zihnine düşman haline geliyor. Her yapacağı hareketin, her kuracağı cümlenin, her düşüncesinin yanlış olacağını düşünmeye başlıyor ve karar alma yetisini kaybediyor. Zamanla kendine olan şüphesi iyice artan kurban, bütün kontrolü karşı tarafa bırakıp iyiden iyiye kendi kşesine çekiliyor. İşler bu noktaya kadar geldiğinde geri dnülmesi iyice imkansızlaşan bir yola girmiş olan kişi, çevresinde güvenebileceği tek insan olarak karşısındakini grüyor ve o ne isterse onları yapmaya başlıyor. Bu manipülasyonun uygulanma şekilleri farklılıklar gsterebiliyor. Temelde yatan üç ana yntem bulunuyor. Bunlardan birincisi, szlü şekilde bir şeyleri ifade edip bu bilgileri her seferinde tekrardan, bu sefer farklı şekillerde anlatmak. Bylece karşıdaki kişinin algılarını allak bullak etmek amaçlanıyor. İkinci yntem ise fiziksel; sürekli evde bulunan şeylerin yerlerini değiştirmek ve bir süre sonra olması gereken yerlerine tekrar koymak. Bylece eşyayı ilk başta ait olduğu yerde gremeyen ama bir süre sonra tam orada bulan kurban, bu durumdan bahsettiğinde "Ne saçmalıyorsun, hep oradaydı o" tepkisi alıyor. Bu durum zamanla yine kendisinden şüphe etmesine yol açıyor. Üçüncü yntem ise bir olayın detaylarından bilinçli olarak bahsetmemek, daha sonrasındaysa nceden bahsetmiş gibi konuşmak ve karşıdaki insana hafıza kayıpları yaşadığı vurgusunu yaparak aklını bulandırmak üzerine. Tabii ki tüm uygulanış şekilleri bu üçüyle sınırlı değil, ancak temel olarak bu üç yntemden dallanmış durumdalar. Diğer yntemlere bir rnek vermek gerekirse; karşıdaki kişiyle nce sert bir ses tonuyla konuşup daha sonrasında bunu inkar etmek ve oldukça yumuşak bir ses tonuyla konuştuğunu, onun yanlış anladığını sylemek. Bu durumun devamında kurban her şeyi olumsuz anlamasıyla suçlanıyor ve zamanla karşıdaki sert konuştuğunda bile kendi kendine sadece yanlış anladığını, son derece normal bir konuşma yaşadığını sylemeye başlıyor. Olayın uygulanış yntemlerini anlamak oldukça nemli, bylece bu tarz bir durumla karşı karşıya kalındığında olayı kavrayabilmek mümkün olabilir. Bu manipülasyon ynteminin sınırları ylesine geniş bir alana yayılıyor ki, farklı şekillerde maruz kalmak maalesef mümkün. rneğin bir başka yntem de karşıdaki kişide aldatılıyormuş hissi uyandırmak. Sürekli aynı kişiden, normal olmayan bir şekilde bahsettikten sonra doğal olarak şüphelenen kurban bu şüphesini ortaya dküyor. Bu noktada manipüle eden kişi sert bir tavır kullanarak güvensizlik suçlamaları yapmaya başlıyor, işi daha da ileriye gtürerek kurbanın zihninde kendi kendisine olan güvenini sarsacak düşüncelerin oluşmasını sağlıyor. Kafasında bu düşünceleri kurgulayan kurban zamanla problemli biri olduğunu düşünmeye başlıyor ve gerçekten aldatılsa bile bu düşünceyi sadece kafasında kurduğunu düşünerek kendine kızıyor. Bir diğer yntem de kurbanla sürekli dalga geçip, daha sonrasında çok alıngan olmakla suçlamak. Bu hareket sürekli tekrarlandıkça kurban aşağılanmayı kabullenmeye, ktü hissettiğinde "Sadece espri yapıyor, ciddiye almamam gerek" demeye başlıyor. Burada yapılacak en kritik hata ise "Bunlar olsa fark ederim herhalde, fark edilmeyecek gibi değiller." demek. Bu kesinlikle oldukça yanlış bir düşünce tarzı. Araştırmalara gre çoğu insan bir şekilde, ister küçük çapta ister büyük çapta olsun, bylesi bir manipülasyona maruz kalıyor. Karşınızda sevdiğiniz ve güvendiğiniz bir insan olduğu için de onun szlerine değil, kendi algılayış biçiminize şüpheyle yaklaşmanız daha kolay geliyor. Bunu yaparkenki temel düşünce de "O neden yalan sylesin ki, ben yanlış anlamışımdır altı üstü.". Bu nedenle gaslighting en tehlikeli psikolojik manipülasyon yntemlerinden. Sonuçları nedeniyle de adeta bir işkence aracına dnüşebiliyor. Peki bu manipülasyon nasıl fark edilebilir? Kurban için bu durumu fark etmenin oldukça zor olduğunu syleyelim ncelikle, zellikle byle bir manipülasyon türünün bilincinde değilse. Bu konu hakkında bilgisi olan bir kişinin byle bir oyuna getirilmesi ihtimali kısmen daha düşük oluyor, ancak tehlike yine de ortadan kalkmıyor. Dışarıdan bir gzün fark etmesiyse daha kolay olabilir. Manipülasyona uğrayan kişide gzlemlenebilecek ana problemleri şyle sıralayabiliriz: Sürekli zür dileme: Kurban diğer insanlara ve manipüle eden kişiye karşı sürekli bir zür dileme halinde olacaktır, yanlış yaptığı bir şey yoksa bile. Karar alamama: Seçim şansı sunulduğunda kurban ne seçerse seçsin yanlış olacağını düşünecek ve kendi başına bir seçim yapamayacaktır. Bu durum zamanla manipüle eden kişiye daha büyük bir otorite ve güç sağlayacaktır. İçe kapanıklık: Hem morali, hem de kendine saygısı yerle bir olan kurban zihnen sürekli yorgun hissedecek ve sosyalleşmeye daha az zaman harcamaya başlayacaktır. Bylece zamanla ailesiyle ve arkadaşlarıyla arasındaki mesafe artacak, bu da manipüle eden kişiye kurban üzerinde daha çok etkili olma şansı tanıyacaktır. Fark etmek zor demiştik, ancak imkansız değil. zellikle karşıdaki kişi bu davranışları sergiliyorsa bir manipülasyonla karşı karşıya olmanız olası: Sylediği bir şeyi syledikten sonra, cümleleri ile yüzleştirilince "Ben asla yle bir şey demedim" demesi, Defalarca belli bir olaydan veya sylemden kırıldığınızı anlatmanıza rağmen sizi üzüp kırdıktan sonra "Çok abartıyorsun, fazla dramatiksin" demesi, Size hakaret ettikten sonra "Hep sen beni sinirlendirip bu hale getiriyorsun" demesi, Suçlanacak çok şeyi olmasına rağmen "Hep beni suçluyorsun, sanki sen suçsuzsun" demesi, Sizi üzüp, ağlatıp, kırıp "Sen histeriksin, başkaları grse bu halini bana acırdı, senin deli olduğunu düşünürdü" demesi. Sizin için çok nemli olmasına rağmen bir konu için "Bir daha bu saçmalığı dinlemeyeceğim" diyip, sizi syledikleriniz veya inandıklarınızın saçmalık olduğuna inandırması, Emin olduğunuz bir hatıra konusunda "Hayır sen yanlış hatırlıyorsun" demesi, "Hep negatifsin", "Çok ktümsersin", "Daha nce de kız/erkek arkadaşlarım oldu, hiç biri senin gibi değil" diyerek inanç, his ve fikirleriniz konusunda sizi şüpheye düşürmesi. Ayrıca şu durumları da yaşıyorsanız bir problem olması olası: Kafanız hep karışık mı, "Ben ne yaptım, yanlış mı davrandım" gibi sorular kafanızı devamlı kurcalıyor mu? Durumu kurtarmak, anlık huzur bulmak için yalan sylediğiniz oluyor mu? Hır çıkmasın diye sustuğunuz, doğruluğunuzu savunacak, savaşacak gücü bile bulamadığınız oluyor mu? Mutlu bir hayat için ümidiniz kalmadı mı? Devamlı yeterince iyi bir insan, iyi bir sevgili, iyi bir arkadaş olup olmadığınızı sorguluyor musunuz? Ne yaparsanız yapın yeterince iyi olmadığını, hatta hep ktü yapıyor olduğunuz hissine kapılıyor musunuz? Sanki eskiden daha zgüvenli, mutlu ve geleceğe karşı ümidiniz vardı da şimdi yokmuş gibi düşünüyor musunuz? Kendinizi tanımadığınız hissine kapılıyor musunuz? Bu manipülasyon ne kadar sürebilir, bittikten sonra etkileri kalıcı mı oluyor? Geri dnüşü olmayan yola girildikten sonra olay tamamen manipüle eden kişinin insafına kalıyor dersek yalan olmaz. Yalnız şunu eklemek gerek; bu tip durumlarda genelde manipüle eden insanın tek amacı karşısındaki kişiden üstün hale gelip ondan faydalanmak. Bu fayda süreci son bulduğunda ilişkinin de sonu geliyor ve geriye yeni kurban ve yeni heyecan arayan hasta bir ruh ile derinden yaralanmış bir kurban kalıyor. Tüm yalvarma çabaları, gnül alma yntemleri ve uğraşları boşa giden kurban da uzun bir süre kendine gelemiyor, hala kendini suçluyor ve git gide hayattan soğuyor. Daha sonra içten içe rahatlama hissetmeye başlayan kurban, yine de çok kritik bir iyileşme süreci geçirmek durumunda kalıyor. Bu dnemde sevdiği insanların yanında olması ve onlar tarafından kendine olan güvenini ve saygısını kazandırılması gereken kişi, süreci iyi atlatabilirse eskisinden daha güçlü bir hale gelebiliyor. Gaslighting size hala kanılması zor olan, oldukça bariz bir manipülasyon yntemi gibi geliyorsa, bu durumun kurbanlarından birinin oldukça çarpıcı hikayesiyle sizi baş başa bırakıp içeriğimizi noktalayalım. "3 hafta nce erkek arkadaşımla aynı evde yaşamaya başladık. Bu süreç içerisinde daha nce hiç olmayan bir problem baş gstermeye başladı. Olayı kafamdan kurguluyor olabilirim, ancak o bize taşındığından beri evdeki eşyalar sürekli kaybolup bir gün sonra yeniden ortaya çıkıyorlar. Bahsettiğim durum anahtarı kaybedip başka bir yerde bulmak gibi bir şey değil. zellikle olmaları gereken yerlerde aradığım ve bulamadığım eşyaları, bir gün sonra tam olarak o baktığım yerlerde buluyorum. Bu noktada rnek vermek istiyorum. Her sabah işe giderken yanımda bir tane çikolata gtürürüm. Bu çikolata paketlerini hep aynı yere koyuyorum. Bir sabah uyandığımda çikolata paketlerinin yerinde yeller estiğini grdüm, sevgilime sorduğumda bilmediğini syledi. Akşam eve dndüğümde manzarayı tahmin edin! Evet, çikolatalar tekrar olması gereken yerlerine dnmüştü. Sevgilim bu konuda "Belki sabah grmemişsindir" dedi. Dikkatinizi çekerim, burada bahsettiğimiz şey toplamda tam 12 paket çikolata, nasıl grmemiş olabilirim ki?" Kurban ilk etapta tüm bunların garip bir şaka olduğunu düşünmüş. "Başlarda ilginç bir espri anlayışı olduğunu düşünmüş ve bunu yüzüne sylemiştim. Ancak ne demek istediğimi anlamadığını syledi ve oldukça sert şekilde tepki verdi. Durum byle olunca ben de geri adım atmak zorunda kaldım. Sanırım byle saçma bir işe kalkışma ihtimali, tüm bunların benim yanılgılarım sonucunda meydana geldiği fikrinden daha olası geldi. Fakat zamanla iyice sinirlerim bozulmaya başlamıştı. İş için gerekli olan bir evrağı koyduğum yerde bulamamak, ve sonra tam o yerde ortaya çıkması çok keyfimi kaçırıyordu. Ne yapacağımı bilmiyorum, durumla ilgili hiçbir fikrim yok. Delirmediğime eminim, ancak mantıklı bir açıklama da bulamıyorum. Sevgilime ne zaman konuyu açsam gerginlik yaratmaya çalıştığımı sylüyor. Lütfen bana yardım edin..." Durumu sosyal medyada paylaştıktan sonra kısa sürede bir çok yanıt alıyor kendisi. "Yardımlarınız için hepinize teşekkürler. Son gelişmeleri zet geçiyorum. Byle bir manipülasyon ynteminin varlığından haberdar edilince hemen gizli kamera siparişi verdim. Kameralar gelene kadar başımızdan bir olay daha geçti. Bir kitap aldığımı ve ertesi gün babama vereceğimi syledim, masanın üzerine bıraktım. Ertesi sabah tam da beklediğim gibi kitap ortadan yok olmuştu. Hiçbir tepki vermedim, bunun üzerine sevgilim garip davranışlar sergiledi. Kitabı hatırlatmaya çalıştı, ancak sürekli "Ne kitabı" diye sordum ve siniri bozuldu. Akşam eve geldiğimdeyse kitap tekrar yerli yerindeydi, ama yine hiç tepki vermedim. En sonunda kendisi "Aa bak, kitap buradaymış işte" dedi. "O kitaptan mı bahsediyordun ya, tamamdır teşekkürler" diyerek geçiştirdim. Gecenin kalanında oldukça gergin davrandı. Kameralar geldikten sonra gerçek tamamen ortaya çıktı, gerçekten de eşyaların yerini değiştirenin o olduğunu grdüm. Daha sonrasında evime arkadaşımın geleceğini ve bir süre kalacağını, bu yüzden ayrılması gerektiğini syledim. Gittikten bir iki gün sonra da telefonda ayrılık konuşması yaparak ayrıldım. Biliyorum, bu olabilecek en iyi son değil. Onunla yüzleşebilirdim de. Yine de bundan kaçındım ve olabilecek en sorunsuz ve hızlı şekilde kurtulmaya çalıştım. Hala neden byle bir şey yaptığını bilmiyorum, ama benim hikayem de byle." zetle, gaslighting konusunda bilinçlenin ve çevrenizdekileri de bilinçlendirin. Unutmayın, hepimiz bu tür bir manipülasyona maruz kalabiliriz; ama bugün, ama yarın. Üstelik yalnızca sevgililerimiz tarafından değil; arkadaşlarımız, hatta ailemiz tarafından bile -kasıtlı olmasa dahi- bu şekilde manipüle edilebilir, hatta ve hatta farkında olmadan başkalarını aynı şekilde manipüle edebiliriz. Dolayısıyla hem mağdur olmamak, hem de kimseyi mağdur etmemek için bu konu hakkında ne kadar çok şey bilirsek ve ne kadar çok insanı bilinçlendirirsek o kadar iyi. Aksi takdirde sonuçları psikolojik açıdan çok yıkıcı ve yıpratıcı olabilir. Kaynak TR-SCOPJE tarafından 30/Mar/16 00:07 tarihinde düzenlenmiştir Yargılamak için bilmek, bilmek için anlamak, anlamak için dinlemek gerekir...

Maruz kalandan çok yapanı incelemek lazim Sanmasınlar yıkıldık, sanmasınlar çktük. Bir başka bahar için sadece yaprak dktük.