ister icin ister icmeyin ama hepimiz sarap hakkinda bilgiye sahibizdir. ama bu yazilarim sizi sarap konusunda gurme yapmayacak sada ufak tefek bilgiler icerdigi icin aklinizda yer edecektir umarim. ayrica hayyam sever birisinden misralar da burda... En "Akdenizli" içecek: Şarap... Sonbaharla birlikte hasat mevsimi geldiğinden mi, yoksa daha nce tatmadığım ve bu yaz tanıdığım birkaç çok güzel şarabın tadı hala damağımda olduğundan mı bilmem, son günlerde kafamda hep asma, üzüm, şarap ve bunlarla ilgili kavramlar dnüp duruyor... Aslında, yeme-içme yaşantımızın her boyutu için sz konusu edilecek bir ilginç nokta, şüphesiz mevcuttur ama, biz yemek kültürüyle uğraşanlar için, üzüm ve şarap gibi olağanüstü zenginlikler taşıyan bir konuda sohbet etmek, her zaman zel bir keyiftir. Çünkü şarap, yalnız bir içecek değil, aynı zamanda da, kültürün ta kendisidir... yleyse, buyurun keyifli bir "üzüm suyu sohbeti"ne... Huzurlarınızda, biraz tarih, biraz kültür, biraz da gelenek süzgecinden değerlendirilmiş olarak, şarap... Dünyanın neresinde olursa olsun, şarap, üzümün botanik zelliklerinden, yetiştiği blgeyi tanımlayan "terroir" kavramının biraz mistik çağrışımlarına; üreticinin, nemli ekonomik değerler yaratan emeğinden, tüketicinin içim tercihlerini belirleyen çeşitli toplumsal adetlere; sahip olduğu geniş tat yelpazesinden, çeşitli koku ve lezzet zelliklerine, her boyutuyla zel ve nemli bir ürün... Şarap: En tanıdık Akdenizli... Ayrıca, hem tarihi gelişimiyle buralara ait olduğu için, hem de, gelenekleri ve tüketiliş biçimiyle buraların ruhunu tam olarak yansıttığı için, şarap, tam bir "Akdenizli"... Blgenin zengin folklorunu yansıtan kültürel ve sosyal alt yapısıyla da; ünlü "Akdeniz Beslenme Piramidi"nin en nemli üç ğesinden birisi olarak sağlık boyutuyla da; arkeolojik bulgularla tartışmasız olarak belirlenen ve onu binlerce yıllık bir süreçte Doğu Akdeniz Blgesi'ne direkt olarak bağlayan tarihiyle de, şarap, Akdeniz Havzasında, dünyanın diğer blgelerinden çok daha farklı bir anlam taşıyor. Tarihi dnem olarak Hititlere, Sümerlere ve Mısırlılara kadar geri izlenebilmesi, belki, yalnızca Akdeniz'e ait bir geçmişi olduğunu ve tarihin aynı anında dünyanın başka blgelerinde de üretilmediğini kanıtlamaz ama; kültürel olarak Yunan ve Roma uygarlıklarının etkisiyle yayılıp, blgedeki yaşamın pek çok boyutuna yerleşmiş olması, şarabı, kesin bir Akdeniz lezzeti olarak belirler... "Şarap Tarihi Dersleri"Madem şarap hep bir "Akdenizli" olmuştur, bu yakınlık nasıl başlamış, Akdeniz Kültüründe şarap nasıl bir yer edinmiş, nce buna bir bakalım... Hepimizin bildiği gibi, hikaye, Mezopotamya'da ve binlerce yıl nce başlıyor... "Üzüm" diye olağanüstü bir meyvenin yolu, Kafkasya'dan, güneye doğru düşüyor ve kendi içerisindeki şeker nedeniyle, uygun koşullarda fermente olup eşsiz bir içkiye dnüşebilen bu meyve, toprağını, güneşini, suyunu çok sevdiği Mezopotamya'da yerleşiyor... Sonrası zaten, tarihin akışı içerisinde, kendiliğinden gelişiyor... Nasıl mı? Gelin, bir gz atalım:Sümerler, şarap üretip tüketmişler ve nemini, şarapla ilgili, birden fazla Tanrı yaratarak vurgulamışlar. En nemli ana tanrıçalarından birisi Gestin, "Asma Kkü Tanrıçası". Ünlü "Babil Kanunları" arasında, günlük yaşamın tüm diğer nemli boyutları gibi, "şarap dükkanı işletme" hakkında da maddeler var. Hititler ise, çok zel bir üzümü, "kalecikkarası"nı yetiştirip bununla şarap yapmışlar... Mısırlıların duvar resimlerinde şarap yapımı açık bir şekilde yer alıyor ve Mısır uygarlığına ait bulgular arasında şarap listeleri de var... Mısırlılar, şarap yapmayı, ana tanrılarından birisi olan Osiris'ten ğreniyorlar ve yalnızca şarap ve bağ bozumu kavramlarına ait bir tanrı daha yaratıyorlar: Renenutet. Anadolu'da şarap üreten tek ulus Hititler değil, doğal olarak... Yunan Mitolojisi, Ege'nin iki kıyısında boy vermiş ve tüm Akdeniz Havzasına üzümün yayılmasında çok büyük etken olmuş. Fenikeliler üzümün tarımını, Yunanlar da, şarabın üretimini geliştirmiş. Antik Yunanda şarap, bir "üst kast" içkisi ve yemekten sonra keyif için içiliyor. Kıvamı, bugünküne gre çok koyu olduğu için de, sulandırılmadan içilmesi, grgüsüzlük sayılıyor. Kast sisteminde yukarıdan aşağıya inildikçe, içilen içeceğin kalitesi de, bildiğimiz sirkeye kadar iniyor... Yunan şarap tanrısı Diyonisos, hem coşku ve neşenin, hem de hüznün tanrısı çünkü, hasat zamanı yapılan şenliklerde de vurgulandığı gibi, Diyonisos, hem doğanın yeniden dirilişini, hem de mevsimin sonunda, bir sonraki yıla kadar, tekrar lümünü sembolize ediyor... Romalılar, Yunan geleneğini, pek çok konuda olduğu gibi, şarap konusunda da, geliştirerek sürdürüyor... Bylece şarap, Akdeniz Havzasında ve diğer Roma kolonilerinde yayılmaya devam ederek, Avrupa'nın hemen tümüne ulaşıyor. Romalı şarap tanrısı Baküs ise, Diyonisos'tan farklı olarak, yalnızca yeniden doğuşu ve neşeyi temsil eden, sevimli ve biraz da yaramaz bir şenlik Tanrısı; hiçbir hüzün boyutu yok... Nuh Peygamber'in efsanesinde de şarap var: "Tufandan sonra ilk iş olarak bağ dikmiş ve yetişen üzümden şarap yaparak, içip sarhoş olmuş" deniliyor. Hıristiyanlıkta, İsa'nın yeniden doğuşu, Diyonisos ve Baküs'ün yeniden doğuşunun yerini alıyor. Şarap, İsa'nın kanı anlamına bürünüyor ve bunu temsilen de, kutsamalarda şarap kullanılıyor. Hıristiyan keşişler, manastırlarda kendi üzümlerini yetiştirerek, kendi şaraplarını tüketmeye başlıyorlar. Bylece, şarabın da misyonerliğini, Kilise üstlenmiş oluyor. Bu da, şarabın bilgi birikiminin oluşmasının ve gelişmesinin, doğduğu memleketlerde değil de, Fransa'da gerçekleşmesine yol açıyor. Çünkü o sırada Mezopotamya ve Doğu Akdeniz'de, alkollü içecekleri ve şarabı yasaklayan Müslümanlığın yaygın olarak kabul edildiği uygarlıklar kurulmuş bulunuyor. Türkler ve Müslümanlarda durum nedir? Her ne kadar Müslümanlık şarap tüketimini yasaklıyorsa da, bazı yorumlara gre, Kuran'ın yasakladığı alkol içmek değil, sarhoş olmak... Türklere gelince, geleneksel içkileri kımız ise de, İpek Yolu ticaretinin bulgularından ve Çin Uygarlığının bazı boyutlarından kesin olarak anlaşıldığı üzere, Orta Asya'da üzüm ve de dolayısıyla şarap, mevcut... "Üzüm" kelimesine, ilk olarak Uygurca'da rastlanıyor. Kaşgarlı Mahmut'un yayınlattığı ünlü Türkçe szlük Divan-ü Lügat-it Türk'te, üzüm, adı en fazla geçen meyve... Ayrıca, yine Divan-ü Lügat-it Türk'te "sirke" szüne de rastlanıyor. Türk Mutfağı, şarap dışında da, üzüm suyundan üretilen pek çok ürünle dolu: Pekmez, şıra, pestil, muska, bulama, sucuk, şurup, şerbet, tükenmez gibi... Osmanlı İmparatorluğu dneminde şarap tüketimine ait ilk yazılı belge, Evliya Çelebi'den... Çelebi, dneminde şarap içilen meyhaneleri, buralarda şarabın içildiği bardakların boyunu ve biçimini, o dnemde şarabı tatlandırmak için kullanılan çeşitli baharatları, ünlü "Seyahatname"sinde, detayları ile anlatıyor. En "Akdenizli" içecek: Şarap... Osmanlı toplumunda şarabın yeri, Divan Edebiyatına ait pek çok eserden de belli... Üstelik Divan Edebiyatında, şaraptan bahis ve şaraba gnderme yaparak sevgiliyi tanımlama, aşık olma duygusu ile şarabın verdiği keyfin kıyaslanması, yalnızca din dışı konularda da değil. Tasavvuf edebiyatında, "şarap içmek" Tanrı sevgisine ulaşmak, "meyhane" de tekke anlamında kullanılıyor sık sık... Günlük yaşantımızın içerisindeki şarap;Tarihi gelişimi bylece gzden geçirdikten sonra, gelelim şarabın günlük yaşamdaki yerine... Bu konu, şarabın dini anlamı ve din dışı zellikleri açısından, birbiriyle iç içe geçmiş iki farklı boyutta ele alınabilir. Tarih boyunca, şarap üreten tüm toplumlar, hemen her zaman onu, bir nimet olarak borçlu oldukları bir Tanrının gzetiminde ve desteğiyle üretmiş ve tüketmişler... Doğal olarak, şarabı, aynı Tanrıyı kutsamak için de kullanmışlar... Şarap içmenin günümüzdeki çeşitli derecelerde karmaşık ve farklı anlamlarla yüklü ritüellerinin pek çoğu da, zaten onun bu zelliğinden kaynaklanıyor. Din dışı boyutta ise, tarihte, fazla şarap tüketmeyen ve birayı, yani arpa ve buğdayın içkisini, şaraba, yani üzümün içkisine, tercih eden toplumlar bile, en azından, şarap ticareti için bir geçiş yolu oluşturarak, tüketilmesine katkıda bulunmuşlar. Bunun en güzel rneği, üzüm yetişmeyen bir yrede kurulmuş olan ve çok miktarda bira tükettiği bilinen Pers Uygarlığına ait kazılarda çıkan şarap bulguları... Tarihçilere gre, bugünkü İran'da yer alan Godin Tepe'de bulunan, M 3000'li yıllara ait şarap testileri, Perslerin, İpek Yolu üzerinde nemli bir geçit noktası olarak, Akdeniz'den Uzak Doğu'ya giden şarap ticaretinin aracılığını yapmış olabileceğini gsteriyor... Kimbilir, belki de, şarabın Uzak Doğu'dan gelip Akdeniz'e gittiği de oluyordu; Çin'deki üzüm ve şarapla ilgili bulgulara bakılırsa, bu hiç de olanaksız grünmüyor... Sıkı bir "Akdenizli" olarak şarap... İşte bu "üzüm suyu" hikayelerinin hemen hepsi, tarihte, Akdeniz Havzası'nda oluşuyor... Akdeniz'in yaşam coşkusuyla, sıcak kanıyla, kıpırtılı doğasıyla iç içe... Peki, Akdeniz'de, günümüzdeki yaşantının şarapla ilgisi ne boyutta?... İlk akla gelenler, hiç de azımsanmayacak nemde... ncelikle, dünyada şarabın en iyi üretildiği ve en çok tüketildiği yrelerden birisi tabii ki, Akdeniz... Üstelik bu, blgedeki ülkelerin neredeyse yarısı, toplumsal geleneğinde şaraba yer olmaması gereken Müslüman ülkelerden oluştuğu halde... Ama bu istatistik bilginin de tesinde, düğünlerde şampanya kadehi kaldırmak; iki kişilik romantik bir yemekte mutlaka kırmızı şarap içmek; denize ilk kez inen bir geminin gvdesine çarpılarak kırılmasından, uğur ve bereket beklediğimiz şişenin, şampanya şişesi olması; son derece gelişmiş bir "evde şarap yapma" geleneği; içkiyi fazla seven ve fazlaca şarap içenler için yaratılmış zel "şarapçı" terimi; vaftiz trenlerinde bebeği şarapla kutsamak... Ve daha kim bilir ne çok şarapla ilgili günlük hoşlukların, hemen tümünün doğum yeri de, tabii ki, Akdeniz... Gelin, "Akdenizli Şarap"ı tanımlayalım... O halde nedir "Akdenizli Şarap"? Bu, "Akdenizli olmak nedir?" gibi bir soru; zaten yanıtı da aynı mantığı içeriyor... Akdeniz'in güneşinde olgunlaşmış üzümlerin, Akdeniz toprağından gelen tat ve kokularını, yre insanının sımsıcak gelenekleriyle birleştiren bir lezzet, sağlık ve neşe kaynağı... Yani Akdeniz'in bağlarında yetişen; Akdeniz'in havasıyla suyuyla büyüyen; tadıyla ve kokusuyla tamamen Akdenizli olan üzümlerden yapılmış şarap... Benim şaraba kişisel bakışım da, doğal olarak, tüm diğer Akdenizlilerden farklı değil... Bana gre de şarap, bereketin ve bolluğun, yeniden doğuşun ve yaşamın, sağlığın ve mutluluğun sembolü; hatta yalnızca bir sembol değil, ta kendisi... Üzümün ve dolayısıyla da şarabın kırmızısı, zeytinin yeşili ve buğdayın beyazı ile birlikte, Akdeniz'in en nemli simgelerinden biri benim için... Bir Akdenizli olarak, şaraptan beklediğim lezzeti, sanırım en iyi şyle zetleyebilirim: Bir kimliği olan şarap; yerel zelliği olan, otantik şarap; tabii ki, "iyi" ve "güzel" şarap; yani gerçek "Akdenizli" şarap... Çünkü, belirli bir düzeyin üzerinde bir kalite anlamını da mutlaka içerisinde barındıran bu kimlik, doğal olarak, şarabın bağından ve yapıldığı yerden, yani "terroir"dan bağımsız olamaz... Fransızlar, Hititler, mer Hayyam ve MitolojiAslında, bir düşünsenize, kültür tarihinde, şarap gelenekleriyle neredeyse eş anlam taşıyan mitolojinin beşiği Ege, Akdeniz'in ta kendisi değil mi? "Üzüm şaraptan yapılmıştır" diyecek kadar şarabı nemseyen Fransızlar Akdenizli değil mi?Dizelerinde vermek istediği her türlü anlamı şaraba bir gnderme yaparak ifade edebilen mer Hayyam bir Akdenizli değil mi? Zaten Hititlerin ünlü üzümü "Kalecikkarası" da, z be z bir "Akdenizli" değil mi? Bana sorarsanız, yaşamda bazı temel boyutlar vardır; onlar, lezzet ve zevk düşünülmeden, yalnızca varolmayı sürdürmek için gerekirler... Bir de, geliştirilmiş, ilave edilmiş daha zel üst boyutlar vardır ki, bunlar yaşama asıl derinliğini veren sanat, kültür, yaratım, kısacası anlam boyutlarıdır. Doğrusunu isterseniz, ben şarap hangi boyuttadır, bilemiyorum... "Temel boyut" için neşelenmek ve tat almak şart olmayabilir ama, beslenmek ve sağlıklı olmak şart değil mi? yleyse, üzüm ve şarap, yaşam için gerekli olan temel boyutun da vazgeçilmez maddelerinden... "zel boyut"un ise, en ilginç detaylarından birisi, hem kültür kaynağı olduğu için, hem de mutluluk verdiği için, şaraptır diyebiliriz... Zaten Akdeniz'de, sık sık, zel boyut, temel boyut haline gelir!... Bir bakarsınız, sanat, coşku ve yaratı, karnını doyurmak, uyumak ve giyinmek kadar, yaşamın asal gerekleri olarak yaşanıyor!... Bu, Akdeniz'in bir zelliğidir; Akdenizli olmanın bir gereğidir!... Szün kısası, şarabın sembolize ettiği tutku, neşe ve tarihin süzgecinden geçmiş olağanüstü bilgelik, biraz da, "Akdenizlilik" demektir... mer Hayyam ne demiş: "Şarap iç, yıkansın, aydınlansın için;/Bu dünya, bür dünya silinip gitsin!/Gel, mrün yele gitmeden tadına bak/Cana can katan suyun, ıslak ateşin."yleyse, ben size bu ay mutlaka bir salkım üzümle aşk yaşamanızı neriyorum... Şarap içmiyorsanız, üzümü tadını çıkararak, kokusunu duyarak yeyin; yakınınızda bir bağ varsa, ellerinize toprak bulaşarak bir salkım üzüm koparın mutlaka ve mutlaka bu günlerde, gelmiş geçmiş tüm şarap tanrıları için kaldırın kadehlerinizi... yleyse, haydi, hep birlikte, "Şerefe"!...:))1. "Farklı" şarapların tanımlarıÇerez şarapları- Yemekten nce iştah açıcı veya yemekten sonra hazmı kolaylaştırıcı olarak sofra dışında tüketilen şaraplar Güçlendirilmiş şaraplar- Üretim sırasında içerisine alkol eklenen ve çerez şarabı olarak tüketilen şaraplarKpüklü şaraplar - Fermantasyon sırasında oluşan karbondioksit kpükleri içerisinde tutulmuş beyaz şaraplarLikr şarapları - Güçlendirilmiş şaraplara verilen bir başka isimMeyve şarapları - Vişne, çilek, bğürtlen, vb. meyvelerin fermente olmasıyla elde edilen ve aslında, nizami olarak "şarap" sayılmaması gereken şaraplarSıcak şaraplar - Kırmızı şarabı, içerisine toz şeker, tarçın ve elma veya başka meyveler katıp kaynatarak elde edilen kış içeceğiSofra şarapları - zellikleri sıradan olan ve günlük fazlaca tüketim için kullanılan şaraplar Tatlı şaraplar - Güçlendirilmiş şaraplardan, alkolü fermantasyon bitmeden eklendiği için, Şeker oranı yüksek olanı2. Diğer "Şarap"lar... Aslında, szlük tanımına gre, şarap yalnızınca üzümün içkisi... Ama zaman zaman karşımıza farklı meyvelerin "şarapları" çıkabiliyor... Bir de, aslında şarap olduğu veya şaraptan üretildiği halde farklı isimle anılan içecekler var... Karışık iş vesselam... İşte size, bildiğimiz şarabın farklı versiyonlarını anlatan, ufak bir "diğer şaraplar" rehberi... Brendi - Üzüm suyundan damıtılmış sert alkollü bir içkiKava - İspanyol kpüklü şarabıKonyak- Damıtılmış şarabın meşe fıçıda dinlendirilmesi ile elde edilen bir içkiLikr - Tadı bazen tatlı şaraplarla kıyaslanan ve türlü meyveler ve baharatlardan yapılan alkollü içki türü Madiera şarabı - Portekiz'de üretilen ve fermantasyon aşamasından sonra ısıtıldığı için karamel kokusuna sahip olan bir tür şarap Marsala Şarabı - Sicilya Adası'nda yapılan portakal kokulu bir kırmızı şarapMartini - Vermut ve cinin karışımı ile elde edilen bir kokteyl Porto - Portekiz'in Oporto kentinde üretilen güçlendirilmiş şarapSangria - Kırmızı şarabın içerisine meyve parçaları ekleyip bekletilerek üretilen ve İspanya'da çok tüketilen bir tür içki Saydır - Elma şarabıSekt - Alman kpüklü şarabıŞampanya - Fransa'nın Champagne blgesinden gelen zel bir kpüklü şarap Şeri - İçerisine fazladan meyve alkolü de katılmış olan bir tür güçlendirilmiş şarapVermut- İçerisine şeker ve çeşitli baharatlar da katılan bir tür güçlendirilmiş şarap 3. Bilmediğimizi belli etmeye çekindiklerimiz... Ya çok sık duyduğumuz için, ya da ilk kez karşılaştığımız için, "Tanrım, ben bunu bir yerlerde duymuştum; neredeydi?" veya "Çok ayıp! Ben bunu aslında mutlaka biliyor olmalıyım!" diyerek, hiçbir zaman tam olarak bildiklerimizin arasına katamadığımız şeyler vardır... İşte size, bunların şarapla ilgili olanlarından bir demet ve açıklamaları... Aroma - Genç şarapların üzümden gelen kokularını anlatan terimBuke - Olgun şarapların yıllanmaktan gelen kokularını anlatan terim Degüstasyon - Bir şarabın, zelliklerini değerlendirmek için tadılmasıDestile içki - Damıtma metodu ile üretilen içkiDmi-sek - Hafif tatlı şarapFermente içki - Mayalanma sonucu elde edilen içkiGvde - Bir şarabın damakta bıraktığı dolgunluk duygusuKaraf - Şarap sürahisiKav - Şarapların bekletildiği mahzen // Bir şarap üreticisinin sahip olduğu ürün gamı Kupaj - Farklı zellikte üzümlerden yapılan şarapların harmanlanmasıMonosepaj - Tek üzüm çeşidinden yapılan şarapnoloji - Şarapla ilgilenen bilim dalıSek - Tatlı olmayan şarapSepaj - şarabın yapımında kullanan üzüm çeşidini anlatan terim Somelye - Yalnızca şarap servisiyle grevli şarap garsonuTanen - Üzümün kabuklarında ve çekirdeklerinde bulunan buruk tatlı madde... arkadaslar eger sagliginizi seviyorsaniz saglik adina gunde 2 bardak keyif icimlik sarap icin doktorunuzda bunu soyleyecektir. unutmayin kan dokusunu en dayanikli tutan dogal madde sarap ta gizli.. Bedenin BAKİRE olmasi onemli degil, Yeterki ruhun OROSPU olmasin!!!