Atatürk uykuyu sevmezdi. Uyanık geçirdiği zaman, uykuda geçirdiğinden çok fazladır. Bir insan yaşamına sığdırılamayacak gibi imkansız grünen büyük işleri başarısı, bu yüzden kolay olmuştur. Atatürk, yirmi drt saatlik yaşantısının hiçbir zaman bir programa sığdırmak istememiş, ani kararlarla o anda aklına gelen şeyi yapıvermiştir. Savaştan ve Cumhuriyet'in kurulmasından sonra da memleket işleri yoluna girdiği dnemde de, sınırlı bir yaşamın içine girmemiştir. Daima dinç ve uyanık tutmaya çalıştığı asap ve enerjisi de O'nu uyutmazdı. Atatürk'ün yaradılışı da, çerçeveli bir yaşama girmesine engel olmuştur. Gerek Çankaya'da, gerekse Dolma bahçe'de oturdu sıralar, gezilerinde, halk arasına serbestçe girip çıkmasında belirli bir program uygulamamıştır. Uykunun dostu değil, adeta düşmanıydı diyebilirim. Ünlü 'Sofa'sı bu nedenle sabahlara dek sürer, davetliler birer ikişer çekilip gider, O ise sabah güneşini grmeden yatağına girmez uyumazdı. Bir gece sabaha karşı, sofradakiler dağıldıktan sonra kendisine yatması için adeta yalvaran Başyaver Cevat Abbas Gürer'e, uykuda geçirdiği zamana acıdığını syleyerek şyle demişti:-'' Hayat pek kısa. Çocukluk ve mektep hayatı bir kısmını alıp gtürüyor. Geriye kalanını da uyku yarıya indiriyor. Uykusuzluğu giderecek ve vücuda gerekli dinlenme gıdasını verecek komprimeler icat olsa ne iyi olurdu. Fakat bir gün bu da olacaktır. Nitekim tıp ilimi, kimya, uyutmak için çok güzel ilaçlar yapmaya başlamıştır.''Atatürk'ün uykuya karşı bu alerjisi, askerlik dneminden kalmış. Çanakkale'den beri yaverliğini yapan Cevat Abbas şyle anlatırdı:-'' Atatürk muharebe sahalarında katiyen uyumazdı. Siper muharebelerinde de tetik yatmak kaydıyla seyyar karyola elbiseyle uzanır, bir gzü açık, bir gzü kapalı uyurdu. Tabii buna uymak denirse. Kafkas Cephesinde Buğlan Gidiği muharebelerine yetişmek için otuz altı saat hayvan sırtından inmeden yürüyüş yapmış ve iki gün hiç gzünü kırpmamıştır. O acı mütareke günlerinde uykusuzluğu sürekli olan Atatürk, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a ayak basışından Lozan Barışının imzasına dek gece uykusu grmedi diyebilirim.''UYKUSUZLUK REKORUAtatürk için 'içkiyi bırakamaz' diyenler, acaba bir gün gelip aldanacaklarını hiç düşünmemişler midir? O'na içkiyi bıraktırmak isteyenler, o zaman kim bilir nasıl şaşırmışlardır. Evet, bu kadar içki kullanan ve ondan ayrılmaz grünen adam, üç ay hiç rakı içmeden durabiliyor. Atatürk hiç Kimsede bulunmayan büyük bir irade gücüne sahipti. Eğlenmesini de, içmesini de, çalışmasını da çok iyi bilirdi. Büyük Nutku'nu yazarken ben bunun tanığı oldum. Akşamları yine sofraya kuruluyor, herkes karşısında yiyor, içiyor; fakat O, ağzına bir damla bile içki koymuyordu. Hatta yemek yerken herkesin içişini gülümsemeyle seyredişi hala gzümün nündedir. Oysa ben, içkiye alışkın insanların bir gün bile içmeden duramayacaklarını sanırdım. Atatürk'ün tam üç ay kendi isteğiyle içkiye boykotuna benimle birlikte tüm çevresindekiler de şaşıp kalmışlardı. Bu da O'nun grev aşkını ve sorumluluğunu, alışkanlıklarının ve beğenilerinin de üstünde tuttuğunun en güzel rneklerinden biridir. Atatürk'ün sevdiği ve güvendiği insanlardan otuz beş yıllık arkadaşı İzmit milletvekili Süreyya Yiğit, bir anısında şunları yazmıştı:-'' Atatürk, büyük işler hazırlarken asla alkole ilgi gstermezdi. Nitekim Erzurum'dayken biz içerdik. O içki teklifimizi kabul etmez, kahve içmekle yetinirdi. Korkunç derecede bir irade gücü vardı. İçkiyi irade zaafından değil, düpedüz sarhoş olmak için içerdi.''Çankaya Kşkü'nde Büyük Nutku'nu hazırlarken hiç içki içmediği gibi, kırk sekiz saat hiç gzünü kırpmadan yazı dikte ettirişini de hatırlarım. yle ki, yazı yazmaktan yorulan değişiyor, fakat O, binlerce belge arasından ayırdığı notlarıyla büyük eserini tamamlamak için uykusunu bile vermekten çekinmiyordu. Byle zamanlarda, yazdıklarını sofrada arkadaşlarına okutur, sonra yine eski kşkün çalışma odasına geçer, kah oturarak, kah ayakta çalışmalarını sürdürürdü. Nutuk, çalışmanın, insan gücünün nasıl üstüne çıkışını gsterdiği için, ayrı bir nem de taşımaktadır. Atatürk'ün hiç uyumadan üç gün durabildiğini de, grmüş ve gzlerime inanamamıştım. Cephe de değildik, savaş da yoktu. Uykusuzluğu gerektirecek nemli bir olayla da karşı karşıya bulunmuyorduk. Fakat O, bir işe, ama ciddi bir işe başladı mı, onun sonunun geldiğini grmeden asla rahat edemezdi. Atatürk, çalışmaları sırasında yer ve zaman ğeleriyle ilgili değildi. Nerede ve hangi şartlar altında olursa olsun, yurt çıkarlarını kapsayan bir grev belirdi mi, onu yerine getirmeye çalışırdı. Gezileri sırasında trende, ya da otomobil içinde evrak açtırarak çalıştığı çoktur. En keyifli eğlene anında sofrada bile karşısında grevlilerden birini grdü mü, sohbeti, konuşmayı hemen yarıda keser, 'Beni mi istiyorsunuz?' diye kalkıp giderdi. Ülke işlerini her şeyin üstünde tutardı. Eline aldığı herhangi bir işi de yarım bırakmaz, bitirmeden rahat edemezdi. Bazen hiç durmadan okuduğu, kırk sekiz saat aralıksız çalıştığı da olmuştur. Çankaya Kşkünde eline geçirdiği bir tarih kitabını bitirmek için iki gün, iki gece hiç yatağa girmemiş, şezlongda dinlenmekle yetinmişti. Yalnız kaldığı, ya da okuduğu zamanlar masaya pek iltifat etmez, koltuğa bağdaş kurup oturmayı daha çok severdi. Tarihle uğraştığı sıralarda. Atatürk içerde çalışıyor, ben kapıda oturmuş bekliyordum. Ara sıra uyumamak için banyoya girip, yüzüme su vuruyor, sonra anahtar deliğine gzümü uydurup, bir post üzerinde yüzükoyun uzanıp Nutku hazırlayan Atatürk'ü gzetliyordum. Saat sabahın beşine geliyordu. Uykumu dağıtmak için elime bir kitap almıştım. Adı 'İzmir'in İşgali' idi. Çok meraklı olan bu kitaba kendimi kaptırdığım halde, tüm uğraşım boşa gitmiş, şafak skerken dayanamamış, yorgunluğun etkisiyle uyuya kalmışım. Bu sırada Atatürk zile basmış, fakat ben koltukta derin bir uykuya daldığım için uyanamamışım. Zille uyandıramayınca, kendisi çağırmak zorunda kalmış. Bir de baktım ki, kapıyı aralamış:-''Çelebi, Çelebi.'' Diye sesleniyor. Hemen yerimden fırladım:-''Paşam. Emriniz...'' diyebildim. Ama bendeki korkuyu varın siz hesap edin. Bağıracak, parlayacak diye düm kopuyordu. Ellerimi nüme kavuşturmuş, bekliyordum. Fakat nedense kızmadı. Gayet sakin yüzüme bakarak:-'' Bana bir kahve getiriniz,''dedi. Syleyecek hiçbir şey kalmamıştı. Sadece kekeleyerek,-Paşam, uymadım. Kitap okurken içim geçmiş.''diyebildim. Gidip arkadaşları kaldırdım. Hizmeti devrettim ve yatmaya gittim. Akşam nbet sırası yine bana gelmişti. Üçüncü gecedir ki, Atatürk gzünü kırpmıyordu. Kütüphanede yere serili bir postun üstüne uzanıyor ve çalışıyordu. Notların arasına gmülmüştü. Yerler tarih kitaplarıyla doluydu. Sadece duş yapıyor, kurulanıp tekrar odaya kapanıyordu. Yemeği bile kütüphaneye getiriyorduk. Yüzü hafif süzülmüş gibi geldi bana. Çankaya Kşkü'nde sofra kuruldu. Bu on altı kişilik bir sofraydı. Konuklar gelerek yerlerini aldılar. Sabah ki uyku olayını unutmuştum bile. Tam içki faslı başladığı zaman, konuklara dnerek:-'' Bu çocuk dün gece sabaha kadar beni bekledi,''dedi. Birden koltuklarım kabardı, nüme baktım. Konuklar bana biraz da kıskançlıkla bakarken Atatürk:-'' yle ama sabaha karşı uyuyarak beklemiş,'' demez mi?Sonra ''Senin uykusuzluğa tahammülün yok'' diye alay etmeye başladı. Canım çok sıkılmıştı. nceleri 'Çelebi işini bilir Paşam,' diye beni ven konuklar da hep birden gülmeye başladıklarından utanç içinde kıvranıyordum. İçimden kendi kendime nasıl da kızıyordum. Saat sabahın beşine kadar uyuma da, ondan sonra uyu. Bu olay bana ders oldu. Atatürk'ün o tarihten sonra üç gün süren büyük uykusuzluk geçirdiğini hatırlamıyorum. Fakat geç saatlere dek kaldığı vakitler de bütün dikkatimi kullanarak uykuyu aklıma bile getirmemeye çalışmışımdır. O birkaç dakikalık uyku, bende unutulmaz bir anı bıraktı. Büyük adama hizmetin zor olduğunu bir kez daha anlamış oldum. ÇEVRESİNDEKİ ASALAKLARAtatürk'ün sofracısı olduğum için çok temiz giyiniyordum. Elbisem her zaman ütülü, beyaz gmleğim kolalı, iskarpinlerim rugandı. Davetlilerden birçoğu şıklığımı kıskanır ve giyimimi benzetmeye yeltenirlerdi. O zaman birçok bakan ve milletvekili bile papyonlarını bana bağlatırlardı. Umumi katip Hasan Rıza Soyak, Rize milletvekili Hasan Cavit, zel kalem memuru Lütfi Bey, giyim devrimine kendilerini uydurmaya çalışanlar arasındaydı. Cumhuriyet yeni kurulmuştu. Çok kimse giyim devrimini kavrayamamış ya da henüz benimseyememişti. Aralarında talihsiz, cahil olanlar da vardı. Fakat kısa zamanda yaşadıkları ortama uymasını biliyor, en centilmen diplomattan daha centilmen kesiliyorlardı. Bunların bazıları okuma yazma bile bilmedikleri halde evlerine çok büyük kitaplıklar yaptırmışlardı. rneğin Atatürk, bir atlas ya da kitap aradığı zaman, kitaplıktan biz gider, bunları çıkarırdık. Atatürk'e onlar kendileri bulmuş gibi gtürüp verirlerdi. İçlerinde çok zekileri de vardı. Atatürk her hangi bir emir verse, onlar bunu istedikleri şekle sokar, kendilerine işten pay çıkarırlardı. Oysa bu işleri zavallı memurlar uşaklar grür, hazıra onlar konar, her zaman her yerde parsayı onlar toplardı. Her zaman gezilere onlar gider, hepsi birer silahşor kesilirlerdi. Fakat bütün bunlar Atatürk'ün hiç gzünden kaçmaz, onları inceden inceye alaya alır, bazen karşılık veremeyecekleri bir soru yağmuruna tutar, karşısında nasıl ecel terleri dktüklerini hazla seyrederdi. Dalkavuklara, laf ebeliği yapanlara çok kızardı. Çok geçmeden bir punduna getirerek, yaptıklarının acısını onlardan çıkarmasını bilirdi. Hırpalayacağı, ya da alaya alacağı kimseleri sık sık sınava çekişine tanıklık etmişimdir. Atatürk'ün şaşırtıcı soruları ve mantık oyunları karşısında bunların dkülüşleri grülecek şeydi. Zaten O'nun sorularına tam cevap verecek adam az bulunurdu. Hepsi birer zeka oyununa dayanıyordu. Kimse altından kalkamazdı. İÇKİSİNE KARIŞANLARAtatürk'ün içki içmesine karşı olanların başında umumi katip Yusuf Hikmet Bayur geliyordu. Bayur- her halde Atatürk'ü hepimizden çok sevdiğinden olacak-O'nu içkisinden caydırmak için türlü bahaneler bulur, fakat hiç birini başaramazdı. Atatürk çok içmezdi. İçtiği zamanda içmesini bilirdi. Acele etmezdi, konuşarak, sohbet ederek, yavaş yavaş içmeyi severdi. lçüyü kaçırmazdı. Sarhoş olduğunu bir kez bile grmedim. Taşkın bir hareketine rastlamadım. Byle olduğu halde Hikmet Bayur'la aralarında sık sık tartışmalara tanık olurdum. Hemen her sabah tekrarlanan bu tartışmalardan Bayur'un yenilgiye uğradığını üzülerek grürdüm. Hikmet Bayur, erken saatlerde Atatürk'e gelir, o günkü ajans bültenlerini getirir ve kendisinden emir alırdı. Atatürk'ün yorgun halini gren Bayur dayanamaz:-'' Paşam, yine renginiz yerinde değil, çok yorgun ve bitkinsiniz. Şu içkiyi bu kadar içmeseniz daha iyi olur.''derdi. Bu karışmaya Atatürk'ün canı sıkılır ama hiç belli etmemeye çalışarak:-''A Hikmet Bey, ben rakıyı şimdi değil, daha Harbiye talebesiyken içerdim. Bugüne kadar da hiç zararını grmedim,''diye karşılık verirdi. Bayur bunun da altında kalmazdı:-'' Muhterem Paşam, bu gün belki zararını grmediğinizi sanırsınız, fakat yarın greceksiniz. Siz bu memlekete lazımsınız. Kendinize acımıyorsanız bari bu millete acıyın. Bu millet sizin varlığınızla vardır. Ne olur şu içkiyi az için.''Atatürk bu szleri hep gülümseyerek karşıladı. O da Hikmet Bayur'un içinde bir ktülük olmadığını, kendisini herkesten çok sevdiğini biliyordu. Fakat bir gün canına tak demiş olacak ki, Hikmet Bayur yine içkiyi ktüleyen konferansına başladığı sırada birden bire szü başka yana çevirerek:-'' Bu günkü işler arasında neler var bakalım?'' diye sordu. Atatürk o an yine sinirlendiğini belli etmemişti ama kararını vermişti. Bu içki aleyhtarı konferanslara artık bir son verecekti. Üç gün sonra mesele anlaşıldı. Akşam sofrada Atatürk, Hikmet Bayur'la beraber hepimizi şaşırtan şu haberi veriyordu:-'' Hikmet Bey, seni Kabil'e sefir yapalım. Git, oraları gr; hatta gerekirse Hindistan'a kadar git. Oralar hakkında bilgi edin. Oku, ğren ve ilim getir. Bize bu yolda faydalı ol,''dedi. Bu suretle Hikmet Bayur'un Kabil büyükelçiliğine atanma emri verilmiş oluyordu. Hikmet Bayur hareketinden nce veda için Kşke geldi. Atatürk, onu salonda ayağa kalkarak karşıladı. Giderken de kapıya kadar elini omzuna koyarak uğurladı. Bayur birkaç gün sonra ayrılarak Kabil'e gitti. Bana yle geliyor ki, bu atanma, Bayur'un yurda hizmet kaygısı, yalansız olarak Atatürk'e içki içmemesi ğüdü ve içmesine engel olma hareketinden ileri geliyordu. O Hikmet Bayur ki, sevgisini, saygısını hiç eksik etmediği Büyük Adama 'İçme Paşam' szünü ilk syleyebilmek cesaretini gstermiş, fakat bunu çok sevdiği Atatürk'ün yanından uzaklaştırılmak cezasıyla demişti. Nitekim Hikmet Bayur haklı çıkmış, Atatürk de sonunda içkinin fenalığını anlamış, fakat iş işten geçmişti. ARMSTRONG AZ BİLE YAZMIŞArmstrong adlı bir yazar Atatürk hakkında yazdığı bir kitapta, O'nun içki alemlerine de değinerek olumsuz ve yakışıksız yüklemelerde bulunuyordu. Hükümet o zaman bu nedenle kitabın yurda sokulmasını yasaklayan bir karar bile almıştı. Bir sabah Çankaya Kşkü'nün salonunda Atatürk kahvesini içerken, Hikmet Bayur, elinde bir kitapla geldi. Bayur, o dnemde Cumhurbaşkanlığı umumi katibiydi. Atatürk'e Hikmet Bayur'un geldiğini haber verdik. Atatürk'ün karşısına ilişen Hikmet Bayur'un halinde bir tuhaflık sezinlemiştik. Atatürk'e çok nemli bir meseleyi sylemekle sylememek arasında duraksadığı anlaşılıyordu. Atatürk, bakışlarıyla kitabı işaret ederek:-'' Okuyun bakalım Hikmet Bey. Bakalım ne yazmış?''dedi. Anlaşılan Atatürk'ün, Hikmet Bayur'un elindeki kitaptan nceden haberi vardı. Hikmet Bayur çok güzel İngilizce bilirdi. Sadece İngilizce konuşmakla kalmaz, İngiliz edebiyatı hakkında da geniş bir bilgiye sahipti. Hemen İngilizce kitabı açıp, çeviri yapar gibi değil de, sanki Türkçe yazılmış bir kitabı okumanın rahatlığı içinde Türkçe okumaya başladı. Atatürk'ü bazen kaşları çatılarak, bazen hayret belirtisiyle Hikmet Bayur'u dikkatle dinliyordu. Armstrong, Atatürk'ün içki alemlerini oldukça ağır szcüklerle anlatıyor, fakat buna ilişkin blümün sonunda, 'Byle olduğu halde yurdunu ve ulusunu ilgilendiren her hangi bir olay çıktı mı, hemen içkiyi ve eğlenceyi bir yana bırakıp, aslan gibi kükreyerek pençesini o olayın üzerine atmasını bilir,' demekten de kendini alamıyordu. Atatürk, kitabın burasında sze karıştı. Biz, kızacak,' Kapat şu kitabı, yeter. Halt etmiş bunları yazmakla!' diye bağıracağını sanıp korkmuştuk. Oysa Hikmet Bayur'a şyle dedi:-'' Bu kitabın yurda sokulmasını yasaklamakla Hükümet hataya düşmüştür. Bu zat bizim yaşadığımız safahatı eksik bile yazmış. Bu eksikliği ben tamamlayayım da, kitaba eklensin, memleket de kitabı okusun''Sonra Hikmet Bayur, yeniden kitabı kaldığı yerden okumaya başladı. Atatürk, yine büyük bir dikkatle dinliyordu. Bir başka blüme geçilmişti. Hikmet Bayur'un birkaç sayfa atladığını fark eden Atatürk:-'' Ne var ki o kısımda, sayfaları atladınız?'' diye sordu. Hikmet Bayur, çekingenlik içinde: 'paşam, izin verirseniz burasını okumadan geçeyim' dedi. Atatürk iyice meraklanmıştı:-'' Nedir yahu, bu atlamak istediğiniz? Adam ne sylemiş, ne yazmışsa hepsini bilelim. Okumaya devam...'Atatürk okutmakta ısrar, Bayur okumamakta inat ediyorlar, aralarında sessiz bir çkişme geçiyordu. Atatürk sonunda biraz sertçe:-'' Ne diyor bu adam bizim için? Hakaret mi ediyor? Hayvan mı diyor?' diye sordu. Hikmet Bayur bu szler üzerine iyice şaşırdı. Cümleleri kekelemeye başladı. Artık kaçamak yolkalmamıştı onun için. Okumaktan başka çaresi yoktu.-'' Paşam,'' dedi.'' Sizin Kastamonu'da şapkayı başınıza ilk giydiğinizi anlatırken ağır kelimler kullanmış.''Atatürk, Armstrong'un bu szlerine kızmak şyle dursun, neşelenmişti bile.-'' insanlara bazen hayvan sıfatları takar, aslan gibi deriz. Bu da onun gibi. Canı istemiş, byle düşünmüş bizi. Neyse fena değil. Haydi, okuyun, daha neler var içinde bakalım? Bayağı eğlenceli kitap,'' dedi. Atatürk'ün ne büyük hoşgrü sahibi olduğunu o gün bir kez daha anlamıştım. Büyük bir olgunluk içinde olayların ışığı altında kendi değer lçülerini, grüşünü, geçmiş olayların ışığı altında kendi değer lçülerine vurarak kıyaslıyordu. hacım ULU NDERİMİZİ anlatmakla bitmez inanki. onun asil milletimize güvendiği inanç ve ruhla yaptıklarına minnettar kalmamak müm kün mü? işte geldik gidiyoruz bilinmez diyara, Eskiden karpuz idik şimdi dndük bir hıyaraaaaa

"İki Mustafa Kemal vardır: Biri ben, et ve kemik geçici Mustafa Kemal... İkinci Mustafa Kemal, onu "ben" kelimesiyle ifade edemem; o, ben değil, bizdir! O, memleketin her kşesinde yeni fikir, yeni yaşam ve büyük ülkü için uğraşan aydın ve savaşçı bir topluluktur. Ben, onların rüyasını temsil ediyorum"bu herşeyin zeti bence..

Kendi Dilinden Mustafa KemaL Atatürk iki Mustafa Kemalİki Mustafa Kemal vardır: Biri ben, et ve kemik geçici Mustafa Kemal... İkinci Mustafa Kemal, onu "ben" kelimesiyle ifade edemem; o, ben değil, bizdir! O, memleketin her kşesinde yeni fikir, yeni yaşam ve büyük ülkü için uğraşan aydın ve savaşçı bir topluluktur. Ben, onların rüyasını temsil ediyorum. Benim girişimlerim, onların zlemini çektikleri şeyleri tatmin içindir. O Mustafa Kemal sizsiniz, hepinizsiniz. Geçici olmayan, yaşaması ve başarılı olması gereken Mustafa Kemal odur! 1933 (Hamdullah Suphi Tanrıver, Yerli Yabancı 80 İmza Atatürk'ü Anlatıyor, s. 183)FikirleriBeni grmek demek, mutlaka yüzümü grmek değildir. Benim fikirlerimi, benim duygularımı anlıyorsanız ve hissediyorsanız bu yeterlidir. 1929 (Ayın Tarihi, Sayı : 65, 1929)Büyük lülere matem gerekmez, fikirlerine bağlılık gerekir. (Atatürk'ten B. H., s. 120)Ben, manevi miras olarak hiçbir nass-ı katı' , hiçbir dogma, hiçbir donmuş ve kalıplaşmış kural bırakmıyorum. Benim manevi mirasım, bilim ve akıldır. Benden sonrakiler, bizim aşmak zorunda olduğumuz çetin ve kklü güçlükler nünde, belki amaçlara tamamen eremediğimizi, fakat asla dün vermediğimizi, akıl ve bilimi rehber edindiğimizi onaylayacaklardır. Zaman hızla dnüyor, milletlerin, toplumların, bireylerin mutluluk ve mutsuzluk anlayışları bile değişiyor. Byle bir dünyada, asla değişmeyecek hükümler getirdiğini iddia etmek, aklın ve bilimin gelişimini inkar etmek olur. Benim, Türk milleti için yapmak istediklerim ve başarmaya çalıştıklarım ortadadır. Benden sonra, beni benimsemek isteyenler, bu temel eksen üzerinde akıl ve bilimin rehberliğini kabul ederlerse, manevi mirasçılarım olurlar.(Hamdullah Suphi Tanrıver'den naklen, Cemal Kutay, Mustafa Kemal'in Ufuktaki Manevi Mirasçısı ile Sohbet, s.2-3;İsmet Giritli, Kemalist Devrim ve İdeolojisi, s. 13)Bir zamanlar gelir, beni unutmak veya unutturmak isteyen gayretler belirebilir. Fikirlerini inkar edenler ve beni yerenler çıkabilir. Hatta bunlar, benim yakın bildiğim ve inandıkların arasından bile olabilir. Fakat, ektiğimiz tohumlar o kadar zlü ve kuvvetlidirler ki bu fikirler, Hint'ten, Mısır'dan dner dolaşır gene gelir, verimli sonuçları kalpleri doldurur. 1937 (Atatürk'ten B. H., s. 6, 128)Atatürk ve grevin amacıYaşamımın bütün dnemlerinde olduğu gibi, son zamanların buhranları ve felaketleri arasında da bir dakika geçmemiştir ki, her türlü huzur ve istirahatimi, her çeşit kişisel duygularımı milletin kurtuluşu ve mutluluğu adına feda etmekten zevk duymayayım. Gerek askeri yaşamımın ve gerek siyasi yaşamımın bütün dnem ve blümlerini işgal eden mücadelelerimde daima hareket kuralım, milli iradeye dayanarak milletin ve vatanın gereksindiği amaçlara yürümek olmuştur. 1920 (Atatürk'ün S. D. I, s. 61)Pekala bilirsiniz ki benim bütün yaşamımda bu ana kadar güttüğüm amaç, hiçbir zaman kişisel olmamıştır. Her ne düşünmüş ve her neye girişmiş isem, daima memleketin, milletin ve ordunun adına ve çıkarına olmuştur. Hiçbir zaman şahsımın üstünlüğünü ve sivrilmemi gz nüne almamışımdır. 1914 (Atatürk'ün zel Mektupları, Sadi Borak, s. 40)Memleket ve milletin kurtuluşu ve mutluluğu için çalışmaktan başka bir amacım yoktur. Bu, bir insan için yeterli bir sevinç ve zevk sağlar. Benimle beraber olan arkadaşlarım, bütün vatandaşlarım da aynı amacı izlemektedirler. Kişisel ve ailevi huzur ve mutluluğun, milletin huzur ve mutluluğuyla ayakta durduğunu, memleketin güvenlik ve dokunulmazlığıyla mümkün olduğunu gerçek ve ciddi bir şekilde anlamışlardır. Ben ve benimle beraber olanlar, hedefimizin yüceliğine, yolumuzun doğruluğuna eminiz. Bunda asla şüphe ve tereddüdümüz yoktur. Milletimizin, Türk milletinin yakın, uzak tarihine gereği kadar bilgimiz vardır. Geçmişin derslerini, bugünün ve geleceğin yaşamı için gz nünde tutmak dikkatinden mahrum değiliz. Yaptığımız hizmetlerle vünmüyoruz. Yapacağımız hizmetlerin, vünç sebebi olabileceği ümidiyle avunuyoruz.1925 (Atatürk'ün S. D. V, s. 209)Atatürk ve tutkuLarıÇevresindekilere sylediği bir sz :Beni vme szlerini bırakınız; gelecek için neler yapacağız, Onları Syleyin! (Afetinan, Atatürk'ün BUM., s. 37)Benim tutkularım var, hem de pek büyükleri; fakat bu tutkular, yüksek makamlarda bulunmak veya büyük paralar elde etmek gibi maddi emellerin doyumuyla ilgili bulunmuyor. Ben bu tutkularımın gerçekleşmesini, vatanıma büyük faydalan dokunacak, bana da gerektiği gibi yapılmış bir grevin canlı iç rahatlığını verecek büyük bir fikrin başarısında arıyorum. Bütün yaşamımın ilkesi, bu olmuştur. Ona çok genç yaşımda sahip oldum ve son nefesime kadar da onukoruyacağım. 1914 (Melda zverim, M. K. ve C. L., s. 42) Allah bilir, yaşamımda bugüne kadar orduya faydalı bir üye olabilmekten başka vicdani bir emel edinmedim. Çünkü vatanın korunması, milletin mutluluğu için her şeyden evvel ordumuzun, eski Türk ordusu olduğunu dünyaya bir daha kanıtlama gereğine çoktan inanmış idim. Bu inanca ait emellerimin şiddeti, ihtimal beni pek fazla aşırı davranışlı gstermişti. Fakat zaman, saf ve temiz beyinlerden doğan fikri gerçekleri -kabulünden çekinilse de uygulattırır.1912 (Atatürk'ün zel Mektupları, Sadi Borak, s. 11)Atatürk ve vicdani grevBütün grevlerin üstünde bizim de bir vicdani grevimiz vardı; o da, herkesin sudan birtakım grevler yaptığı sırada yaşamımızı, varlığımızı bu milletin bağrına sokarak, onlarla beraber düşman karşısında uğraşmak olmuştur!7920 (Atatürk'ün S. D. I, s. 106)Ben grevimin bitmediğini, yüklendiğim sorumluluğunda yüksek ve çetin olduğunu anlıyorum. Arkadaşlar, bu grev bitmeyecektir; ben toprak olduktan sonra da devam edecektir! Ben seve seve, sevine sevine bütün varlığımı bu kutsal greve vereceğim ve onun yüksek sorumluluğunu yüklenmekle mutlu olacağım. Grevime başarı ile devam edebileceğim. Çünkü büyük milletimizin, kalp ve vicdanında bana karşı sarsılmaz bir güven ve itimat taşımakta olduğunu grüyorum. Bu benim için büyük kuvvettir, büyük yetkidir. 1925 (Atatürk'ün S. D.1I, s. 236)Biz, eğer millet ve tarih nünde herhangi bir hata işliyorsak, bunun sorumluluğunu vicdanımızda ve sağduyumuzda hissetmekten ve demekten, hiçbir zaman çekinecek insanlar değiliz. 1925 (Mazhar Müfit Kamu, E. . K. Atatürkle Beraber, Cilt: I, s. 160)Millet için zveriMillet ve memleketin sayesinde kazanılan rütbe ve refahın bir nemi, bir kutsallığı vardır. Biz bunlardan, ancak yine bu aziz millet ve memlekete borçlu olduğumuz son bir namus grevini yapmak için ayrıldık. Milletin kendi yaşamını kurtarmak, kendi meşru hakkını savunmak için çıkardığı sese katılmak, her kendini bilen vatandaşın grevidir. Eğer bu millet, bu memleket parçalanacak olursa genel şerefsizliğin yıkıntısı altında, şunun bunun kişisel şerefi de parça parça olur. Biz, o genel şerefi kurtarabilmek için harekete gelen millete ruhumuzla katıldık. Katılmamıza engel olabilecek kişisel rütbeleri, makamları da genel şerefi kurtarmaya ynelik bir amaç uğruna feda ettik.1919 (Atatürk'ün S. D. III, s. 6) Ben, gerektiği zaman, en büyük armağanım olmak üzere Türk milletine canımı vereceğim.1937 (Atatürk'ün T. T. B. IV. s. 590)Mallarını millete bağışlaması nedeniyle sylemiştir :Mal ve mülk, bana ağırlık veriyor. Bunları, soylu mille time geri vermekle büyük ferahlık duyuyorum. Zenginlikten ne çıkar; insanın serveti, kendi manevi kişiliğinde olmalıdır! 1937 (Rükneddin Fethi Olcaytuğ, Atatürk Hakkında Düşünce ve Tahliller, 1943, s. 44) zgürlük ve bağımsızlık aşkı zgürlük ve bağımsızlık benim karakterimdir. Ben, milletimin ve büyük atalarımın en değerli mirasından olan bağımsızlık aşkı ile yaratılmış bir adamım! Çocukluğumdan bugüne kadar ailevi, zel ve resmi yaşamımın her evresiniyakından tanıyanlarca bu aşkım bilinir. Bence bir millette şerefin, saygınlığın, namusun ve insanlığın yerleşmesi ve yaşaması, kesinlikle o milletin zgürlük ve bağımsızlığına sahip olmasına bağlıdır. Ben kendim, bu saydığım zelliklere çok nem veririm ve bu zelliklerin kendimde varlığını iddia edebilmek için milletimin de aynı zellikleri taşımasını şart ve esas bilirim. Ben yaşayabilmek için kesinlikle bağımsız bir milletin evladı kalmalıyım! Bu sebeple milli bağımsızlık, bence bir yaşam sorunudur. Millet ve memleketin çıkarları gerektirdiği takdirde insanlığı oluşturan milletlerden her biriyle uygarlık gereğinden olan dostluk ve siyaset ilişkilerini, büyük bir duyarlıkla takdir ederim. Ancak, benim milletimi tutsak etmek isteyen herhangi bir milletin de bu arzusundan vazgeçinceye kadar amansız düşmanıyım! 1921 (Atatürk'ün S. D.1II., s.24)Çocukluğumdan beri bir huyum vardır. Oturduğum evde ne kız kardeş, ne de ahbap ile beraber bulunmaktan hoşlanmazdım. Ben, yalnız ve bağımsız bulunmayı çocukluktan çıktığım zamandan itibaren daima tercih etmiş ve sürekli olarak yle yaşamışımdır. Tuhaf bir halim daha var; ne ana -babam çok erken lmüş-, ne kardeş, ne de en yakın akrabamın kendi düşünüş biçimi ve grüşlerine gre bana şu veya bu ğütte bulunmasına katlanmazdım. Aile arasında yaşayanlar çok iyi bilirler ki sağdan soldan, pek saf ve samimi uyarmalardan korunamazlar. Bu durum karşısında iki davranış şeklinden birini seçmek zorunludur; ya uymak yahut bütün bu uyarma ve ğütleri hiçe saymak. Bence ikisi de doğru değildir. Uymak nasıl olur, en aşağı benimle yirmi, yirmi beş yaş farkı olan anamızın uyarmalarına uyma geçmişe dnme demek değil midir? İsyan etmek, erdemine, iyi niyetine, yüksek kadınlığına inandığım anamın kalbini, grüşlerini alt üst etmektir. Bunu da doğru bulmam.1926 (Atatürk'ün S. D. V, s.113)Savarona yatında kabul ettiği Romanya Kralı Karol'un, grüşme sırasında Almanya ile Çekoslovakya arasındaki Südet sorununa değinmesi ve Atatürk'ten Çekoslovakya Cumhurbaşkanı Beneş'e bazı telkinlerde bulunmasını rica etmesi üzerine, grüşmeyi dinlemekte olan zamanın Dışişleri Bakanı Tevfık Rüştü Araş 'a syledikleri:Majeste Kral'in sylediklerini dikkatle dinledim. Benden, bir devlet başkanına kendi ülkesinden bir parçayı Almanlara terk etmesini tavsiye etmekliğimi mi istiyorlar? Benim gibi, bütün mrü boyunca yurdunun bağımsızlığı ve bir karış toprağını başkasına vermemek için savaşan bir adam, inançlarına aykırı bir şeye nasıl aracı olur? Grüyorum ki Majeste Kral, beni ve karakterimi iyi tanımıyorlar!1938 (Nejat Saner, Atatürk ve Sonrası, Cumhuriyet gazetesi, 13.11. 1970) Atatürk ve cesaretlüme doğru en çok atılanlardan biriyim. Kurşun ve gülle yağmuru altında birçok savaşlara katıldım. Hatta lüm bir defa, kalbimin yanından sıyırarak geçti. Kalbimin üzerinde bir saat vardı ve bu saat mermi parçasının şiddetini kırdı. 1928 (Atatürk'ün S. D.11I, s. 82)Halk adamı AtatürkBen düşündüklerimi, sevdiklerime olduğu gibi sylerim. Aynı zamanda gerekli olmayan bir sırrı kalbimde taşımak kudretinde olmayan bir adamım. Çünkü ben, bir halk adamıyım. Ben düşündüklerimi daima halkın nünde sylemeliyim. Yanlışım varsa halk beni yalanlar. Fakat şimdiye kadar bu açık konuşmada halkın beni yalanladığını grmedim.1937 (Ulus gazetesi, 20. 3. 1937)Atatürk ve sağduyuBen, ancak daha iyisini yapabildiğim şeyi bozabilirim; yapamayacağım şeyi de bozmam. (Atatürk'ten B. H., s. 86)Ben bir defa sz verdikten sonra ondan şüphe etmeğe kimsenin hakkı yoktur. 1930 (Fethi Okyar, S. C. F. J. N. K., s.49)Ben o adamım ki ordunun memleketi, milleti muhakkak bir sonuca gtürebileceği noktalarda emir veririm. Fakat bilim ve zellikle sosyal bilim alanına giren işlerde ben emir vermem. Bu alanda, isterim ki bana bilginler doğru yolu gstersinler. Onun için, siz kendi biliminize, kültürünüze güveniyorsanız, bana syleyiniz. Sosyal bilimin güzel ynlerini gsteriniz, ben izleyeyim.1923 (Ahmet Cevat Emre, İki Neslin Tarihi, s. 316)Çocuk sevgisiÇocukluk ne güzel... Çocuklar ne sevimli, ne tatlı yaratıklar değil mi? En çok hoşuma giden halleri nedir bilir misiniz? İkiyüzlülük bilmemeleri, bütün istek ve duygularını, içlerinden geldiği gibi açıklamaları...(Hasan Rıza Soyak, Fotoğraflarla Atatürk ve Atatürk'ün Hususiyetleri, 1965, s 78 - 79) Küçük hanımlar, küçük beyler! Sizler hepiniz geleceğin bir gülü, yıldızı, bir mutluluk parıltısısınız! Memleketi asıl aydınlığa boğacak sizsiniz. Kendinizin ne kadar nemli, değerli olduğunuzu düşünerek ona gre çalışınız. Sizlerden çok şeyler bekliyoruz; kızlar, çocuklar!1922 (Atatürk'ün S. D. V., s. 30)Çoğu ailelerde teden beri çok ktü bir alışkanlık var; çocuklarını syletmez ve dinlemezler. Zavallılar sze karışınca "Sen büyüklerin konuşmasına karışma!" der, sustururlar. Ne kadar yanlış, hatta zararlı bir hareket! Halbuki tam tersine, çocukları serbestçe konuşmaya, düşündüklerini, duyduklarını olduğu gibi ifade etmeye zendirmelidir; bylece hem hatalarını düzeltmeye imkan bulunur, hem de ileride yalancı ve ikiyüzlü olmalarının nüne geçilmiş olur. Kısacası çocuklarımızı artık, düşüncelerini hiç çekinmeden açıkça ifade etmeye, içten inandıklarını savunmaya, buna karşılık da başkalarının samimi düşüncelerine saygı beslemeye alıştırmalıyız. Aynı zamanda onların temiz yüreklerinde yurt, ulus, aile ve yurttaş sevgisiyle beraber doğruya, iyiye ve güzel şeylere karşı sevgi ve ilgi uyandırmaya çalışmalıdır. Bence bunlar, çocuk eğitiminde, ana kucağından en yüksek eğitim ocaklarına kadar her yerde, her zaman üzerinde durulacak nemli noktalardır. Ancak bu yolladır ki, çocuklarımız memlekete yararlı birer vatandaş ve eksiksiz birer insan olurlar.(Hasan Rıza Soyak, Fotoğraflarla Atatürk ve Atatürk'ün Hususiyetleri, 1965, s. 79)İnsan Atatürk 24 Temmuz 1922 aksamı Konya'da General Townshend şerefine verdikleri ziyafette, yemeğin sonlarına doğru elindeki mercan tespihi General'e uzatarak syledikleri:- Biz Türklerde bir adet vardır. Misafirimize ne olursa olsun bir hediye veririz. Ben soylu bir milletin alçakgnüllü bir Başkomutanıyım. Size ancak bu tesbihi verebiliyorum. Ve sofradan kalkılacağına yakın da kolundaki saati çıkararak General'e syledikleri:-Bu saati bana Anafartalar'da bir Türk askeri, len bir İngiliz subayının kolundan çıkardığını syleyerek, getirdi. Saatin arkasında subayın künyesi yazılıdır. Bu subayın ailesini arattımsa da bulamadım. İngiltere'ye dndüğünüzde ailesini bulur ve saati verirseniz, çok memnun olurum. 1922 (Yücel Mecmuası, O'ndan Hatıralar, Cilt: XVI, Sayı: 91-92-93, 1942 s. 15)Uluslararası Mark Twain Derneği tarafından "Türk milletine neşe içinde yaşama yolunu açtığı ve rehberlik ettiği" gerekçesiyle kendisine madalya verilmesi üzerine syledikleri:-Yaşamımda işittiğim en büyük kompliman, budur. Benim insan tarafımı vüyorlar! 1937 (Atatürk'ten B. H., s. 59-60)Bir alay karargahının temel atma treninde bir koyunun temel için açılan çukura doğru, yere yatırılıp boğazından kesilmek üzere olduğunu grdüğü zaman, yanında bulunan İran Şahı Rıza Pehlevi ile aralarında geçen konuşma:Atatürk -Ben kana bakamam! Bir tavuğun dahi boğazlandığını grmeye tahammülüm yoktur. Şehinşah -Ya bu kadar çok bulunduğunuz büyük ve kanlı savaş meydanları?... Atatürk -Ha, o başka sorundur; yle yerlerde cesetlerin üzerinden atlayarak yürürüm. O bambaşka bir iştir.(Hasan Rıza Soyak, Fotoğraflarla Atatürk ve Atatürk'ün Hususiyetleri, 1965, s.43)Birçok zaferler kazandım. Fakat, bunların en büyüğünden sonra bile her akşam, savaş alanlarında len bütün askerleri düşünerek içimde derin bir keder duyuyorum.(George Benneb, Yabancı Gzüyle Cumhuriyet Türkiyesi, s. 33)Ben, savaşlarda dahi düşmanın üzerinde bir kin duymam; yalnız askerlik kurallarının uygulanmasını düşünürüm. (İzzettin Çalışlar, Tan gazetesi 31. 8. 1937)Bir sohbet sırasında Fransız Büyükelçisi'ne sylemiştir:Ekselans, Paris'i çok grmek istiyorum; ama büyük trenlerle karşılanacağım Paris'i değil! Ben Paris'e, dünyanın bu güzel şehrine, operalarını, tiyatrolarını, revülerini, zarif kadınlarını bir daha grmek için gitmek isterim. Dedim ya, gençlik anılarını tazelemek için... Byle olunca da "kendini tanıtmayarak" belli olmadan gitmek isterim; yoksa trenlerle karşılanmak için değil!(Cevat Dursunoğlu, Son Havadis gazetesi, 10. 11. 1955, s. 3)Ben başkalarının yaptığı ilkelere değil, ancak kendi ilkelerime uyarım. (Mim Kemal, Yakınlarının Ağzından Atatürk, Yazan: Salahaddin Güngr, s. 105)Benim gzümde hiçbir şey yoktur; ben yalnız liyakat aşığıyım. (Yusuf Ziya zer, TTK. Belleten, Sayı: 10, 1939, s. 286)Hiçbir zaman kişisel gücenikliklerimi, birtakım olumsuz girişimlerle tatmine kalkmak adiliğine tenezzül etmem.1914 (Atatürk'ün zel Mektupları, Sadi Borak, s. 40)Samimi dostlarımız, sevdikleri tarafından bir işkenceye mahkumdurlar ve bu işkence de sevdiklerinin dertlerini dinlemektir. 1922 (Atatürk'ün S. D. ll, s. 38)Düşmanları için sylemiştir: Ben onları affederim, çünkü kalbim vardır; onlar beni affetmezler, çünkü kalpsizdirler.(Falih Rıfkı Atay, Çankaya, 1969, s. 532)Mutlu olup olmadığı sorusuna verdiği cevap: Evet, çünkü başardım!1935 (Ayın Tarihi, No: 19, 1935, s. 262) Benim herkesin dışında olduğuma dair bir yasa yoktur.1922 (Atatürk'ün S. D. I, s. 273)Ben lürsem soylu milletimizin beraber yürüdüğümüz yoldan asla ayrılmayacağına eminim; bununla gnlüm rahat! 1926 (Atatürk'ün S. D. V, s. 44)Beni, milletim nereye isterse oraya gmsün; fakat, benim anılarımın yaşayacağı yer Çankaya olacaktır.(Afet İnan, Atatürk Hakkında H. B., s. 23) Alim ile Sohbet Etmek Zümrüt ile incidir, Cahil ile Sohbet Etme Günde Bin Can incitir. Alim ile Sohbet Etmek Mertebe, Cahil ile Sohbet Etme Dnersin Merkebe, Eşek Alim Olmaz Kitap Taşımakla Tekkeye, insan da Hacı Olmaz Gitmekle Mekkeye.