Anı yaşamak... Bunu sık sık duymuşuzdur. Peki nasıl yaşanacak bu an? Nasıl yaşayacağımızı düşünürken kayıp gitmeyecek mi " o an" ? Zaman... Herkese dağıtılan o anlar bileşiği... Nasıl harcayacağımızı düşündüğümüzde geçmek bilmeyen, umursanmayınca da çabucak yitirilen... Zamanın varlığı ve greliliği her "zaman" ilgi çekici bir konu olmuştur. Yunan filozoflarının çoğu, zaman konusuna doğrudan yahut dolaylı olarak değinmişlerdir. Thales, "arke"yi, yani evrenin ilk nedenini, ilk maddesini, "su" olarak grür. O'na gre, herşey sudan türedi ve bu dnüşüm "zaman" içinde gerçekleşti. O halde, denilebilir ki, Thales, evrenin oluşumunu "suyun zaman içindeki dngüsü" olarak yorumlamıştır. Demokritosa gre ise, varlığın başlangıcı, tek tek atomların, zaman içinde bir araya gelmesidir. O'na gre "ruh" denen şey aslında atomların düzenli hareketliliğidir. Yani ruhun varlığını reddeder, onun yerine mekanik bir bilinç oluşturur. Dolayısıyla, insan atomların bir araya gelmesiyle oluşan bilinçli bir robottur. Tabi bu fikir, modern materyalizmin temelini oluşturur. Maddeci anlayışın fikir babası olan Demokritos da, bu oluşumu "zaman" ile bağdaştırır. Bir de zamanı doğrudan tanımlayan filozoflar vardır. Aristotelese gre zaman, "tek tek anlardan oluşan bir farkındalık zinciri"dir. Zamanı, aslında farkındalığımız, bilincimiz, yani algılarımız belirler. Bilinci yerinde olmayan, baygın bir insan için zaman kavramından sz edilemez. Ama bizler, onun algılamadığı zamanı yine de algılarız, hem de tüm çıplaklığıyla. Mesela bu algılamayan şahıs, hasmımızdır ve ameliyathanededir. Onun için "zaman" yoktur, bizim için "sabır". O narkozun etkisiyle baygın, bizde onun etkisiyle... Bizler için zaman ilerlemez, durmuştur adeta. Burada şu sonuç çıkarılabilir: zaman bir gereçektir, tüm evreni kapsayan bir gerçek... te yandan bizler için bazı durumlarda grece bir konudur. Algılarımız yaratılış bakımından eşit, yaşayış bakımından değildir. Zaman, çeşitli ruh hallerinde, çeşitli şekillerde algılanır. yleyse, zaman, hem bizden bağımsız, hem de bize bağımlı bir olgu... Bir anda tüm dünyada herkes, bir günlüğüne baygın düşerse, acaba o kayıp gün, kim tarafından ve ne şekilde algılanacaktır?Zamanın bizden bağımsızlığı ise, yaşlanma konusuyla ilintilidir. Hayatı dolu dolu yaşayan da yaşlanır, bitkisel hayatta makinelere bağlı olarak yaşayan da. Her geçen gün, hücrelerimiz lür. Yaşlanma noktası ise, len hücrelerin yenilenen hücrelerden daha çok olduğu yerden başlar. İnsan mrünün tahminin yapılması da bu vesileyle olur. Hiç şüphesiz kimse, leceği tarihi bİlemez, bilemeyecektir. Ama bir insanın "ortalama" ne kadar yaşayabileceği tahmin edilebilir. Her hücrenin 3 defa yenilenme aşaması vardır. Vücuttaki tüm hücrelerin yenilenmesi yaklaşık 30 yılda gerçekleşir. Bu baştan ayağa yenilenmenin de üç aşama olduğunu düşünürsek, tüm hücrelerimizin yenilenme limiti, 90 yılı bulur. Bundan sonra ise, hücre lümleri gerçekleşir ve çküş çok hızlı olur. Her bir yenilenme, bir ncekine oranla daha zayıf kaldığından, otuzlu yaşlardan sonra yavaş yavaş yaşlılık evresine girilir. Tabi, lüm tarihini kesin olarak bilme noktasında, bilim, çaresiz kalmaktadır. Zaman konusunda Aristo'dan sonra düşüncelerini sistematik olarak düzenleyen bir diğer düşünür, Immanuel Kanttır. Kant, tüm somut ve grünür olan herşeyi elediğimizde geriye "Uzay ve Zaman" kaldığını syler. Kanta gre, zaman evrenin içinde değil, evreni aşkın bir metafordur. O, evren olmasaydı, zaman yine var olurdu, grüşündedir. Zamanın greliliği konusunda en çarpıcı fikirleri sunan hiç şüphesiz tüm zamanların en büyük fizikçisi sayılan ve fizik dalında nobel dülü alan, ayrıca atomu parçalamasıyla da tanınan Albert Einsteindır. Geliştirdiği İzafiyet teorisiyle, zaman hakkında çok ilginç tespitlere varır. Zamanın, kozmos boşluğunda farklı bir boyutunun olduğunu keşfeder. rneğin; beş yüz ışık yılı uzaklıktaki bir yıldıza ışık hızıyla gider ve dünyaya geri dnersek, biz sadece on yıl yaşlanmış olacağız, dünyada ise 2000 yıl geçmiş olacaktır. Bu, çoğumuza uçuk bir fikir olarak grünebilir, ama tüm bunlar, bilgisayar ortamında kanıtlanmıştır. O nedenle bu bir hipotez değil, teoridir. Yani hipotezin bir çok bulguyla desteklenmesi sonucunda gelinen, sondan bir nceki aşama. Bunun bizzat denenmesinin olanağı yoktur. Dolayısıyla, bizzat denenerek kanun hükmünü taşıyabilmesi olanaksızdır. Zamanı, kendi teorisinde büyük destekçi olarak gren bir diğer düşünür, evrim fikrini ilk kez dile getiren, ünlü biyolog Charles Darwindir. İnsanların bir çok safha geçirdiğini syler ve insanı, maymunun "zaman" içinde şekil değiştirerek yeni bir form kazandığı hal olarak tanımlar. Bu safhalara çeşitli adlar verilmiştir. Ona gre insan evriminin başlangıcını, "Primat" denilen ilkel maymunlar oluşturur. Primatlar, zamanla değişikliğe uğrar ve yeni bir canlı türü olan "Homo Ergaster" sonrasında da "Homo Erectus"un oluşumuna zemin hazırlar. Her bir aşamada beyin hacmi beden yapısı ile paralel olarak büyür. En son aşama ise iki koldan gerçekleşir: Neandertal ve Homo Sapiens Sapiens . Zamanın evrimdeki yeri, bizzat evrim mekanizmasını oluşturmasıdır. Tüm bu safhaların dayanak noktası başkalaşımdır. Bu başkalaşım ın temel nedeni zamandır. Fakat Darwinin bu grüşleri, Modern Biyoloji tarafından bile kanıtlanmış değildir. Darwin byle bir sistem inşa etmiştir, ama ara formlar halen tam anlamıyla ispatlanamamıştır, ispatlanamayacaktır. İnsanlık tarihi Adem ile başlamıştır ve bunun gerçekliğini tartışmasız kılan, Kur'ana dayanmasıdır. Bunun ispatı, inananlara gerekmez. Zira işittik ve itaat ettik denilir. "İşittik ve itaat ettik"... Zaman konusunun ne denli nemli bir mevzu olduğu, bu rneklerimin dışında daha bir çok rnekle de gsterilebilir. rneğin vaktimi harcayıp bu notu hazırlamam da buna dahil olsun. Siz de bunu okuyunca birer rnek olacaksınız zamanınızı ayırarak... Belki umursamayacaksınız, çünkü boş vaktiniz vardır ve bu yazı o boş olan vaktinizi dolduracaktır. belki de bu yazı zamanınızı boş bir hale getirecektir, boş bir yazı olarak... Zamanımızın ne çok kıymetli olduğunu farkındalığımızla anlayacağız. Bazen sabırsızlanırız, çünkü bir hedefimiz vardır ve gelecek hedefimiz ile şimdi bulunduğumuz an arasındaki zaman, yitirilmesi gereken bir zamandır. Bu zaman aralığı, bizi çok sıkar, rahatsız eder ve bir an nce bu aralığı harcamak isteriz, dersteki bir ğrencinin teneffüs zilini beklerken oyalanması gibi... Harcadığımız ve boş vakit olarak değerlendirdiğimiz anları, gün gelir de arayacak duruma düşeriz. Ama ararken bile zaman kaybedeceğiz, kaybettikçe de arayacağız...