Yerel Güvenlik Komisyonlarının Görevi:

a) Sivil Gözetim Neden Gereklidir?

Projenin il düzeyindeki ilk konferansı?Yerel Düzeydeki İç Güvenlik Kuvvetlerinin Sivil Gözetimi için Denetim Mekanizmaları? İçişleri Bakanlığı, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı yetkilileri ve pilot illerden Vali Yardımcıları, Kaymakamlar, İl Emniyet Müdürlüğünden yetkililer ve İnsan Hakları Kurulları ve Kent Konseyleri?nden temsilcilerin katılımıyla 16?17 Şubat 2009?da Erzurum?da gerçekleştirilmiştir.

Sivil gözetim, ABD ve Avrupa?da 40 yıllık bir geçmişi olmasına rağmen, ülkemizde yeni tartışılmaya başlanan bir kavramdır. Kavramın yeni olması, tanımının ve genel çerçevesinin yaygın olarak bilinmemesi, yanlış algılama ve yaklaşımlara neden olmaktadır. Bu yanlış algılamalardan en yaygın olanı, sivil gözetimin, güvenlik güçlerinin sivil toplum örgütleri tarafından denetleneceği şeklinde anlaşılmasıdır.

Valiler kamu düzeni ve güvenliğinden sorumlu olmalarına rağmen, idari ve önleyici kolluk konusunda sahip oldukları geniş yetkilerini uygulamada tam olarakkullanamamaktadırlar. Bu yüzden yerel düzeyde, Valilerin yasalarla kendilerine tanınmış bu geniş yetkilerini etkin olarak kullanabilmeleri için mevcut kurumsal mekanizmaların geliştirilmesi veya yeni mekanizmaların kurulması gerekmektedir.

Projenin 3 bileşeni bulunmaktadır:

e) İnsan Haklarının güvence altına alınması adına AB standartlarına erişmek ve kolluk birimlerinin AB ülkelerindeki eşdeğer kurumlarla bilgi alışverişini sağlamak için Kişisel Veri Koruma Kurumu?nun kurulması,

Anayasal düzeyde, özellikle temel hak ve özgürlüklerin kamu düzeni, kamu güvenliği ve genel sağlık gibi soyut ve genel gerekçelerle kısıtlanabileceğine dair hükümlerin bulunması, kuvvetler ayrılığı ilkesinin yeterli düzeyde vurgulanmaması, hesap verebilirlik ve sivil otoriteye bağlılık ilkelerinin Anayasa?da bulunmaması, ordunun hesap verebilirliğinin tam olarak sağlanamaması , başlıca eksiklikler olarak sayılabilir.

b) Adli soruşturmaları yürütecek memurların bu konuda uzmanlaşmalarını sağlamak üzere belli bir seçim sürecinden sonra hizmet içi eğitime tabi tutularak sertifikalandırılmaları ve cumhuriyet savcılarının bu memurların mesleki gelişiminde daha aktif olarak yer almaları faydalı olacaktır.

a) Ortaklık yaklaşımıyla yerel güvenlik sorunlarının tartışılması için pilotlarda geçici olarak oluşturulan Yerel Güvenlik Komisyonlarının Türkiye?nin diğer illerinde de yaygınlaştırılması,

Bu komisyonlar aracılığı ile:

f) Projenin Temel Çıktıları

d) Pilot Modellerin Uygulanması

d) Yasal çerçeveyi birleştirmek ve uluslararası normlarla uygun hale getirmek adına Kolluk Çerçeve Kanun Taslağı hazırlık çalışmalarının son haline getirilerek meclise sevk edilmesi,

g) Bütün iç güvenlik personelinin işlediği suçlar, kötü muameleler ve ihlallerle ilgili olarak ciddi konularda doğrudan soruşturma yapmak veya mahallinde yapılacak soruşturmalara standartlar geliştirmek amacıyla uzman bir birim oluşturulması gereklidir .

C) Proje Sonrası İçin Öneriler:

c) İç güvenlik hizmetlerinde uzmanlığı bulunan bir Jandarma Generalinin Jandarma Genel Komutanı olarak atanmasının sağlanması gerekmektedir.

Bu raporlardaki tespitlerden yola çıkılarak projenin en önemli bulgularının ve önerilerinin özetini içeren kapsamlı bir?referans kitabı? hazırlanmaktadır.

A - PROJE HAKKINDA GENEL BİLGİLER

Akademisyenlerle işbirliği halinde, Vali ve Kaymakamlara gönderilmek üzere, Vali ve Kaymakamların iç güvenlik birimlerinin gözetimi ve insan haklarının korunması ile ilgili mevcut görev ve yetkilerini açıklayan?Vali ve Kaymakamlar İçin İç Güvenlik Birimlerinin Sivil Gözetimi El Kitabı? hazırlanmıştır. Çok sayıda yasalara dağılmış olan bu yetkiler tek bir kitapta toplanmış bulunmaktadır. El kitabı, yasalar tarafından Mülki Amirlere verilen görevleri yerine getirip getirmediklerini kontrol etmek üzere bir?kontrol listesi? ile desteklenmektedir. Bu el kitabından 5000 adet basılıp dağıtılması planlanmaktadır.

h) İç güvenlik birimleri personeli tarafından işlenen bütün suçlar, kötü muamele ve ihlallerle ilgili olarak bir ulusal veri tabanı oluşturulmalı ve bu ulusal veri tabanı aynı birim tarafından işletilmelidir. Veriler analiz edilmeli ve raporlar halk ile yıllık olarak paylaşılmalıdır.

2-İç güvenlik sektörünün?bir çatı altında? birleştirilmesi:

a) İç Güvenlik Kuvvetlerinin Sivil Gözetimine Dair Türkiye?deki Hukuki Durumun Analizi

4-Bağımsız sivil otoriteler tarafından yapılan gözetimin arttırılması:

İç güvenlik birimlerinin etkin bir biçimde denetlenebilmesi için İçişleri Bakanlığı?nın kurumsal kapasitesini arttırmak.

Yerel güvenlik komisyonları oldukça verimli çalışmış ve Mart ayında Yerel Güvenlik Planı?nı hazırlamışlardır. Mart ayında İstanbul?da Bakanlık yetkilileri, Vali Yardımcıları ve Kaymakamlar ile Yerel Güvenlik Komisyonlarının üyelerinin katılımıyla düzenlenen toplantıda komisyonlar hazırlamış oldukları bu planlarını sunmuşlardır.

YASAL ÇALIŞMA NE ZAMAN

Bu hedefe ulaşmanın yolu yerel konferanslar, medya çalışma grubu toplantıları ve ulusal konferanslar düzenlemektir. Bu doğrultuda il düzeyinde konferanslar ve medya yuvarlak masa toplantıları düzenlenmiş, yüzlerce kişinin katıldığı bu etkinliklerde sivil gözetimle ilgili konular açık bir şekilde tartışılmıştır.

Proje klasik eşleştirme projelerinde görüldüğü üzere, AB ülkelerinde var olan bir mekanizmayı Türkiye?de yerleştirmeyi amaçlamadığı gibi tek bir ülkeyi de örnek olarak almamıştır. Aksine proje:

e) Bütün iç güvenlik birimleri için ulusal bir iç güvenlik stratejisinin oluşturulması ve bu stratejinin yürürlüğünün izlenmesi için Strateji Geliştirme Başkanlığının güçlendirilmesi gerekmektedir.

Sivil Gözetimin yatay ve dikey olmak üzere iki temel boyutu vardır. Dikey gözetim , kolluk kuvvetleri üzerinde yasalarla kendisine yönetme ve yaptırım uygulama gücü verilen kurumlar tarafından gerçekleştirilir ve genellikle faaliyetlerin denetimi şeklinde tezahür eder. Örnek olarak, İçişleri Bakanı bu makamlardan biridir. Meclis ve bağımsız kurul veya organlar da dikey gözetim yapmaktadırlar.

Çalışma gruplarında belirlenen problemler ve önerilen çözümler Pilot Modeller adlı raporda toplandı ve pilot modellerin uygulanması aşamasına geçilmeden önce Eylül ayında İstanbul?da düzenlenen bir günlük büyük bir konferansta bunlar paylaşıldı. Bu konferans bütün üç pilot ilden toplamda 100?den fazla katılımcıyı bir araya getirdi ve yerel düzeyde sivil gözetim kavramının yerleşmesi, deneyimlerin paylaşılması ve Ekim 2009 itibariyle başlayacak olan uygulama sürecinin yol haritası üzerinde karar alınması için bir platform olarak kullanıldı.

Bu bileşenin 3 önemli alt-bileşeni bulunmaktadır:

B3. Pilot Uygulama. Seçilen pilot illerde Valilerin yerel güvenlik politikaları belirleme kapasitelerinin güçlendirilmesi ve vatandaşların katkısının alınması amacıyla pilot modellerin tasarlanması ve uygulanması.

Projenin hedefleri:

İç Güvenlik Sektörünün Sivil Gözetiminin Geliştirilmesi Projesi; Ülkemizdeki iç güvenlik hizmetlerini AB normları ve standartları ile uyumlu hale getirmeyi, demokratik hakların vatandaşlarca daha yaygın kullanılmasını, şeffaflığı ve sivil toplumun katılımı ile insan odaklı kamu güvenliği anlayışının yerleştirilmesini ve Bakanlığımız ile Vali ve Kaymakamların kolluk kuvvetleri üzerindeki yetkilerini daha etkin kullanmayı amaçlamaktadır.

a) AB ilke ve standartları ile çelişen, tüm kamu görevlilerine dolayısıyla jandarma ve polise tanınan özel yargılama usulü yargı reformu ile eşzamanlı olarak kaldırılmalıdır. Bunun için Anayasa?nın 112. maddesinin, 4483, 5271 ve 2801 sayılı kanunlarda yer alan hükümlerin değiştirilmesi gerekmektedir.

C? ÖNERİLER

İç Güvenlik Kuvvetleri üzerinde aktif sivil gözetimin sağlanabilmesi için yerel düzeydeki istişare mekanizmalarının potansiyel rolü ele alınmıştır.

Jandarma teşkilatında profesyonel olmayan personel kolluk faaliyetlerinde kullanılmaktadır ve iç güvenlik konusunda uzmanlaşmamış bir general Jandarma Genel Komutanı olarak atanmaktadır.

Özetle, kolluk kuvvetlerinin « sivil gözetimi tek bir kurum ya da organizasyon tarafından değil, birbiri ile bağlantılı birçok kurum tarafından gerçekleştirilir.

Valilerin görevlerinden biri olan önleyici kolluk hizmetlerine önderlik etmek için orta vadeli bir stratejik planlama aracına sahip olacaklardır.

Kamu görevlileri ve sivil toplum üyeleri düzenlenen çeşitli toplantılarda bir araya getirilmiş, 220 kolluk ve mülki amir düzenlenen eğitim programlarına katılmış ve konferans ve yuvarlak masa toplantıları yoluyla 800?den fazla kişiye sivil gözetim kavramının boyutları ve örnek uygulamaları anlatılmıştır.

İç Güvenlik Sektörünün Sivil Gözetiminin Geliştirilmesi Projesi Avrupa Komisyonu tarafından finanse edilmekte, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programının teknik desteği ile Bakanlığımız tarafından yürütülmektedir.

Halbuki uluslararası düzeyde kabul görmüş tek bir tanıma sahip olmamakla birlikte?sivil gözetim? kavramı kısaca şu şekilde tanımlanabilir: « Kolluk kuvvetleri ve faaliyetleri ile bunların dayanağını oluşturan politikaların çok katmanlı ve sürekli olarak sivil otoriteler tarafından izlenmesi. Sivil kelimesi burada « polis olmayan, asker olmayan anlamına gelmektedir. Burada geçen?sivil otoriteler? ibaresi, parlamentoyu, hükümeti, yargıyı, bazı ülkelerde?hükümetten bağımsız organizasyonları ? ve bazen de sınırlı düzeyde teftiş yapmak üzere kamu otoriteleri tarafından resmen tanınmış olan vatandaş gruplarını kapsamaktadır .

e) Sivil Toplum ve Medyada Farkındalık Yaratmak

Tüm iç güvenlik birimleri, İçişleri Bakanlığı?na bağlı olmalı ve benzer idari görevleri icra etmeleri nedeniyle , idari görevleri açısından, aynı yasal çerçeve ve İçişleri Bakanlığı?nın aynı hiyerarşik çizgisi altında faaliyet göstermelidirler:

Yatay gözetim ise halkın ve sivil toplumun yerel güvenlik politikalarının oluşturulmasına katılımlarının ve katkılarının teşvik edilmesi, yerel yönetimlerle işbirliği yapılması ve medyaya karşı şeffaflık olarak tanımlanabilir. Yatay gözetim çerçevesinde oluşturulan organlar hiyerarşik organ değildirler; fakat kolluk kuvvetleri ile diğer kurumlar arasında daha fazla işbirliğine, şeffaflığa ve halka karşı hesap verebilir olmaya katkı sağlarlar.

B2. İnsan Kaynaklarının Güçlendirilmesi:İç güvenlik güçlerinin sivil gözetimi kavramının anlaşılması ve vatandaş odaklı güvenlik anlayışı ile birlikte pratik uygulamaları anlatmak amacıyla eğitim programları düzenlenmesi,

b) Bir?İç Güvenlik Müsteşarlığının? oluşturulması, İçişleri Bakanlığı?nın yurdun iç güvenliğini ve asayişini, kamu düzenini koruma görevini daha iyi yerine getirebilmesi acısından yararlı olabilir. Bu yeni müsteşarlık; koordinasyon birimi olarak , bütçeleme, stratejik planlama, teftiş, araştırma ve eğitim birimlerinden oluşturulabilir. Pratikte, terör odaklı olarak yeni oluşturulan Kamu Düzeni ve Güvenliği Müsteşarlığı daha geniş kapsamlı bir müsteşarlığın oluşumu için iyi bir altyapı olabilir.

Kişisel verilerin korunması için bağımsız kurumların kurulması, kolluk kuvvetlerinin aynı yasal çerçeve kapsamında faaliyet göstermesi, il düzeyinde Valiler vasıtasıyla eşgüdümünün sağlanması için mekanizmaların oluşturulması, kolluk birimlerindeki üst düzey yöneticilerin eğitimi için ortak bir akademinin kurulması gibi öneriler Fransa, İngiltere, İtalya ve İspanya uygulamalarından seçilmiştir.

Bu toplantıda Emniyet yetkilileri halkı temel hırsızlık yöntemleri konusunda uyarmış, alınabilecek önlemler konusunda bilgilendirmiş ve bu hususlarla polis karakollarının iletişim bilgilerinin bulunduğu el ilanlarını dağıtmıştır. Pilot uygulama süresince bunun gibi kurumlar arası işbirliğini gerektiren ve çok maliyetli olmayan eylem planları önümüzdeki iki ay içerisinde uygulanacaktır.

5442 ile yukarıda bahsedilen ilgili diğer mevzuattaki (3201, 2803, 5442) çelişkili hükümlerin giderilmesine yönelik öneriler yapılmış olup bu doğrultuda bir kanun tasarı taslağı hazırlanmaktadır.

Demokratik haklar ile kişi hak ve özgürlüklerinin vatandaşlar tarafından kullanımını teminat altına almak,

b) Birçok Avrupa Birliği ülkesinde de görüldüğü gibi Jandarmanın ya da Sahil Güvenliğin askeri niteliği, bütün kolluk görevleri bakımından, İçişleri Bakanlığı?nın teşkilat ve işlevsel otoritesi altında net bir şekilde yer aldıkları takdirde, sivil gözetim açısından bir engel teşkil etmemektedir. Şayet jandarma, uluslararası bir güçte görevlendirilmek üzere ülke dışına gönderilirse, o zaman silahlı bir kuvvet olarak hareket edebilmeli ve Milli Savunma Bakanlığı?na bağlı olmalıdır . Bunun için 2803 ve 2692 sayılı Jandarma ve Sahil Güvenlik kanunlarında değişiklikler yapılması gerekir. Avrupa Konseyi?nin önerisi doğrultusunda Jandarma organizasyonu profesyonelleştirilmeli ve er sayısı kademeli olarak azaltılmalıdır.

Bunlara ek olarak, merkezde İçişleri Bakanlığı?nın, taşrada ise Valililik ve Kaymakamlıkların sivil toplumla istişare mekanizmalarının neler olabileceği üzerinde çalışılmıştır. Sivil toplumun temsilcilerinin katılımı ile oluşturulacak bu mekanizmalar halkın güvenlik ihtiyaçlarının belirlenmesine ve böylece güvenlik politikalarının geliştirilmesine imkan tanıyacaktır.

b) Mülki idare amirlerine Jandarma ve Sahil Güvenlik personeli üzerinde mülki görevleriyle ilgili sicil ve disiplin yetkisi verilmelidir.

Bu analiz sürecinin tamamlanmasından sonra, birçok ülkenin sivil gözetimle ilgili örnek uygulamaları arasından ülkemiz için yararlı olabilecek hususlar öne çıkarılmaktadır.

Her bir il ve ilçe için güvenlik öncelikleri ve hedefleri belirlenmektedir.

i) Yerel düzey ile ilgili olarak, üç yıllık yerel güvenlik planlarının oluşturulması için Valiliğin yetkisi ve liderliği altında yerel güvenlik komisyonları oluşturulabilir; bu planlar protokollere bağlanarak gerçekleştirilecek önleyici kolluk faaliyetlerine temel oluşturabilir.

2. B Bileşeni Kapasite Geliştirme:

a) İç güvenlik sektörü için genel bir kanun hazırlanarak görevler, etik ilkeler ve disiplin sistemi, ortak hale getirilebilir.

Projenin tüm bileşenleri kapsamında çeşitli konularda 19?u Türkçe olmak üzere toplam 60 rapor hazırlanmıştır.

1. A Bileşeni Hukuki Değerlendirme: Türkiye?nin sivil gözetim alanındaki mevzuatının Avrupa Birliği ülkeleri ile karşılaştırmalı analizinin yapılması amaçlanmaktadır.

İlk olarak iç güvenlik birimlerinin sivil gözetimi bağlamında Türkiye?deki mevcut durum kapsamlı bir şekilde analiz edilmiştir. Bu analiz sonunda özetle projede görev alan uzmanlar tarafından şu genel değerlendirmeler yapılmıştır. Türkiye?deki mevcut durum incelendiğinde, iç güvenlik birimlerinin sivil gözetim yapısı, Meclis, Sayıştay, yargı, merkezi düzeyde İçişleri Bakanlığı ve yerel düzeyde Valiliklerin yetki ve uygulamalarıyla şekillenmektedir. Bunlara ek olarak, jandarma, sahil güvenlik ve polis ile ilgili kanunlar ve bunların öngördüğü mekanizmalar da Türkiye?deki iç güvenlik sektörünün gözetimi sisteminin diğer bileşenlerini oluşturmaktadır.

1-İç ve dış güvenlik kavramlarının ayrımının çok açık bir şekilde yapılması:

Bu kapsamda son olarak da, Başbakanlığa bağlı İnsan Hakları Başkanlığı eşgüdümünde faaliyet gösteren il ve ilçe insan hakları kurullarından bahsedilebilir. Türkiye?deki sivil gözetim sisteminin genelde karmaşık, heterojen ve bölünmüş olduğu göz önüne alındığında, merkezi düzeyde etkin bir sivil gözetim gerçekleştirebilmek için, İçişleri Bakanlığı?nın teşkilat şemasının gözden geçirilerek kendisine bağlı kolluk birimlerini yönetme ve denetleme kapasitesinin güçlendirilmesi gerekmektedir.

Türkiye ve seçilmiş AB ülkelerini karşılaştıran mevzuat taraması bulgularının ve AB ülkelerinde yerel güvenlik planları oluşturulması ile ilgili süreçlerin mülki idare amirleri ve emniyet yetkilileri ile paylaşılması, onların görüşlerinin alınması önem arz etmektedir. Zira sivil gözetim kavramının onu icra edecek olanlar tarafından tam olarak anlaşılmaması halinde bu çalışmanın yararları kısıtlı kalacaktır. İç güvenlik sektöründe sivil gözetimin sağlanması için yasal çerçevede değişikliğe ihtiyaç olduğu kadar zihniyet değişimine de ihtiyaç vardır.

İçişleri Bakanlığı tarafından sivil gözetimin etkin bir şekilde uygulanabilmesi için öneriler şu şekildedir:

5- Yerel güvenlik politikalarının oluşturulması amacıyla Yerel Güvenlik Komisyonlarının kurularak bu konularda mekanizmalar geliştirilmesi:

c) Sivil Gözetimin İki Boyutu

Gelecek 3 yıl için belirlenen hedeflere ulaşmak için her bir paydaşın katkısını ayrıntılı bir biçimde açıklayan?eylem plan?ları hazırlanmaktadır.

Proje kapsamında Türkiye?deki mevcut durumun analizi yanında sistematik bir yasal karşılaştırma yapabilmek için 5 ülkeden uzmanlar ile çalışılmıştır. Projenin ilk yılında gerçekleştirilen bu kapsamlı karşılaştırmalı analiz sonucunda belirlenen ana boşluklar aşağıdaki gibidir:

a) Mevzuatımızda?iç güvenlik? kavramının yasal bir tanımı bulunmamaktadır. Bu durum iç ve dış güvenlik görevleri ile ilgili sorumlulukların belirsizliğine yol açmaktadır. Dış güvenlik görevleri orduya verilmeli ve özellikle ülkenin dış savunmasına yönelik olarak yürütülmelidir. İç güvenlik görevleri bütünüyle İçişleri Bakanlığı?nın yetkisi altında olmalıdır. İç/dış güvenlik tanımının ve ayrımının Anayasal düzeyde yapılması çok daha etkili olacaktır.

Yukarıda sıralanan önerilerin benimsenmesi halinde kısa ve orta vadede aşağıdaki adımların atılması da söz konusu olabilir:

Erzurum, Niğde ve İstanbul pilot iller olarak seçildikten sonra her bir ilde Vali Yardımcısı başkanlığında sivil gözetimi geliştirmek için gerekli sistem ve yapıları görüşmek amacıyla başlangıç toplantıları yapıldı. Daha sonra ise İnsan Hakları Kurullarını güçlendirme, medya ve iletişim, vatandaş odaklı şikayet sistemi ve kurumlar arası koordinasyonun geliştirilmesi konularında çalışma grupları oluşturuldu. Bu katılımcı yaklaşım her bir ilin kendine özgü problem alanlarının altını çizmesine ve kendi yerel ihtiyaçlarına uygun çözümler üretmesine imkan sağladı. Çalışma grubu toplantılarına medyadan, akademisyenlerden ve STK?lar ile farklı kolluk birilerinden üst düzey katılım sağlandı.

B1. Kurumsal Kapasite Geliştirme: Etkin sivil gözetim için İçişleri Bakanlığı?nın merkezi ve yerel düzeydeki kurumsal kapasitesinin incelenmesi ve sorunlu alanlarının belirlenmesi,

Bütün kolluk kuvvetlerinin?tek bir mevzuat çatısı? altında faaliyet göstermelerini sağlamak için akademisyenler, Bakanlığımız yetkililerinin de görüşlerini alarak?Kolluk Kanunu Tasarısı Taslağı? üzerinde çalışmaktadırlar. Bu taslakta kolluk kuvvetlerinin İçişleri Bakanlığı ile Vali ve Kaymakamlarla ilişkileri netleştirilecek, iç güvenlik sektörü tanımlanarak, kolluk kuvvetlerinin temel faaliyet ilkeleri ve statüleri belirlenecek ve bu kuvvetlerin İçişleri Bakanlığı?na olan?bağlılık kavramının? hukuki tanımı da tam olarak yapılacaktır. Taslak, T. C. Anayasası, Avrupa Konseyi?nin kolluk kuvvetleri hakkındaki deklarasyonu ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından çıkarılan?Kolluk Kuvvetlerinin Davranış Kuralları Belgesi? ile uyumlu olacaktır.

c) İç güvenlik birimleri arasında ortak kültür oluşturmak için İçişleri Bakanlığı bünyesinde?Tüm iç güvenlik birimleri için ortak bir akademi? kurulması,

Yerel Güvenlik Planında belirlenen eylemlerin uygulanmasına Mart ayında başlanmıştır. Bu eylem planlarında yer alan hususlara örnek olarak mesela Eyüp?te yapılan yerel güvenlik analizinden sonra ev ve işyerinden hırsızlığın en önemli güvenlik sorunu olduğu belirlenmiş olup vatandaşların ev ve işyerinden hırsızlığın nasıl önleneceğine dair yeteri kadar bilgilendirilmediği kanaatine varılmıştır. Bu nedenle eylem planında, vatandaşları bu konuda bilinçlendirmek için, belediye, muhtarlar ve güvenlik güçleri arasında bir işbirliği başlatılmasına karar verilmiş ve bu kapsamda Düğmeciler Mahallesinde, Eyüp Emniyet Müdürlüğü, Eyüp Belediyesi ve Düğmeciler Muhtarlığı tarafından bir halk toplantısı düzenlenmiştir.

a) Mecliste, bir iç güvenlik komisyonu kurulması ,

Yargı denetimi iç güvenlik birimlerinin sivil gözetiminde bir diğer önemli araçtır. Bunun geliştirilmesi için:

Yerel düzeyde ise Valilerin yasal olarak kamu düzeni ve güvenliğinin sağlanmasından sorumlu oldukları gerçeğine rağmen Valiliklerin bu sorumluluklarını gerçekleştirecek kurumsal mekanizmalardan yoksun bulundukları görülmüştür. Valilikler yeterli kurumsal yapılarla ve liyakatli personelle desteklenmez ise günlük ve aylık asayiş toplantıları ile ilin güvenlik politikasını oluşturmakta ve yönetmekte yeterli olmayacaktır.

Pilot illerde Vali ve Kaymakamların iç güvenlik alanındaki görevlerini daha etkin şekilde yerine getirmeleri için vatandaşların ve sivil toplumun katılımını esas alan geçici istişare yapıları oluşturulmuştur .

b) Merkezi düzeyde İçişleri Bakanlığı?nın güvenlik güçleri üzerinde sivil gözetim görevini yerine tam olarak getirebilmesi için uygulamada bir dizi mekanizmanın oluşturulması ,

Proje kapsamında bu amaçla üniversiteler ve polis akademisinden hocaların da katılımı ile eğitim programları hazırlanmış ve uygulanmıştır. AB ülkelerinde kolluk birimleri üzerinde sivil gözetimi uygulamaları, Türkiye ve seçilmiş AB ülkelerindeki kolluk birimlerinin organizasyonel yapısı, kolluk birimlerinin teftiş ve kontrol yöntemleri gibi konuların işlendiği bu eğitimlere toplamda 220?den fazla kişi katılmıştır.

d) Projenin Yöntemi

3-Yargı denetiminin geliştirilmesi:

Eylül toplantısının sonunda yerel düzeyde etkili bir sivil gözetim uygulamasının en iyi yolunun pilot illerde geçici olarak ve danışma kurulu niteliğinde olan Yerel Güvenlik Komisyonlarının kurulması olduğuna karar verildi. Yerel Güvenlik Komisyonlarını kurmanın amacı Valiliklerin yönlendirme ve koordinasyon işlevini arttırmak, düzenli olarak sivil toplumun katkısını almak ve yerel güvenlik konularında il düzeyinde stratejik planlama yapabilmektir. Bu komisyonlar yetkililer için birer?göz ve kulak? olacak, aynı zamanda bir tür?direksiyon? görevi üstleneceklerdir. Seçilen ülkelerin uygulamalarının incelemesinden de anlaşılacağı gibi bu komisyonlar yerel ihtiyaçları ele alır, önleme üzerine odaklanır ve uygulama aracı olarak verimli bir koordinasyonun göstergesi olan ortaklık kavramını kullanırlar.

Yine proje kapsamında Fransa, İspanya ve İtalya olmak üzere 3 AB ülkesine çalışma ziyareti düzenlenmiş ve bu çalışma ziyaretlerine İçişleri Bakanlığı yetkilileri, pilot illerin Vali, Vali Yardımcısı ve Kaymakamları ile kolluk birimlerinin temsilcileri katılmıştır. Bu 3 AB ülkesine gerçekleştirilen çalışma ziyaretleri Avrupa?da sivil gözetime dair iyi uygulama ve mekanizmaları yerinde gözlemleme açısından oldukça faydalı olmuştur. Ziyaret edilen kurumlar arasında Fransa ve İspanya?daki Emniyet teşkilatları ve jandarma genel müdürlükleri, Fransa ve İtalya?daki Valilikler, İspanya?da Hakların Savunucusu Kurumu, Fransa?da Etik ve İç Güvenlik Kuvvetleri Ulusal Komitesi ve İtalya?daki Kişisel Veri Koruma Kurumu yer almaktadır.

B) İçişleri Bakanlığına Yönelik Öneriler:

Kolluk güçlerine, kişi hak ve özgürlüklerine müdahale niteliği taşıyan sıra dışı yetkiler verilmiştir. Bu yetkileri kullanan birimlerin ve personelin hem politika oluşturma düzeyinde, hem de bireysel işlem ve eylemleri düzeyinde kontrol edilmesi önemlidir. İnsan haklarının ve özgürlüklerinin korunması ve demokratik hakların geliştirilmesi için bu alanlara müdahale yetkisi bulunan kolluk güçlerinin sivil otoritelerce kontrolü gerekmektedir.

Bu hedeflerin gerçekleştirilebilmesi, temel sivil gözetim ilkelerinin üst hukuk normu olan Anayasaya konması, yasal düzenlemelerle sivil gözetim mekanizmalarının oluşturulması ve bu mekanizmaların işlerliğe kavuşturulmasıyla mümkündür.

Hazırlık Aşaması:

Projenin sonunda iç güvenliğin gözetimi üzerine ulusal düzeyde bir konferansının düzenlenmesi öngörülmektedir. Konferansta proje buyunca yapılan çalışmaların anlatılması ve projenin çıktıları ile getirilen önerilerin katılımcılarla paylaşılması hedeflenmektedir.

f) İnsan haklarının tam olarak korunmasının sağlanması için hızla gelişen özel güvenlik sektörünün muhtemel ihlallerini de önleyici gözetim mekanizmalarının oluşturulması.

Merkezi düzeyde, İçişleri Bakanlığı?nın kamu düzeni ve güvenliğini sağlama görevi ve dolayısıyla iç güvenlik politikaları oluşturma ve bireysel kötü muameleleri izleme ile ilgili mevcut teşkilat yapısını ve uygulamalarını analiz etmek üzere yerli ve yabancı uzmanlarla çalışılmıştır.

Yerel güvenlik analizi yaparak ilin veya ilçenin en önemli yerel güvenlik sorunları ve halkın güvenlik ihtiyaçlarını sistematik olarak değerlendirmektedir. Bu süreçte tüm paydaşların katkıları alınmakta ve halkla doğrudan istişarenin yanı sıra yerel güvenlik anketi de yapılmaktadır.

Sivil Gözetim Projesinin üç temel amacı bulunmaktadır:

İçişleri Bakanlığı ile vali ve kaymakamların kolluk kuvvetleri üzerinde ki var olan denetim ve gözetim yetkisini etkin bir şekilde kullanmak,

Yerel Güvenlik Komisyonlarının her il ve ilçedeki Vali/Vali Yardımcısı veya Kaymakamın başkanlığında toplanması ve ilgili kamu kurumlarının, yerel yönetimlerin, kolluk birimlerinin ve sivil toplumun temsilcilerinin katılımıyla oluşturulması önerilmektedir.

Valiler aynı zamanda sivil toplumla iletişim kurmak için etkili araçlardan da yoksundurlar. Zira toplum destekli polislikteki yeni gelişmelere rağmen, güvenlikle ilgili konularda yerel ihtiyaçların belirlenmesinde sivil toplumun etkili bir şekilde yer aldığı kurumsal yapılar mevcut değildir. Tüm bunların sonucu olarak ilin güvenlik stratejisini belirlemek üzere Valiliklerce hazırlanmış uzun ve kısa vadeli yerel güvenlik politikaları bulunmamaktadır.

Valilik vatandaşların güvenlik ihtiyaçlarını öğrenebilir ve böylece polisin?vatandaş odaklı? olmasını sağlayabilir.

Kolluk kuvvetleri ile sivil toplum kuruluşları arasında Sivil gözetim kavramı üzerinde genel bir anlayış birliği oluşturmak,

?Kolluk Kuvvetlerinin Sivil Denetimi açısından Valiler ve Kaymakamlar için El Kitabı?nda yer alan temel konuları özetleyen ve Vali ve Kaymakamların mevcut yasalara göre kollukla ilgili tüm görev ve yetkilerini açıklayan bir genelge taslağı hazırlanmıştır.

Yukarıdaki tanımdan da anlaşılacağı üzere sivil gözetim sadece bireysel düzeyde gerçekleşen insan hakları ihlallerini değil, kurumsal düzeyde politikaların da izlenmesini içermektedir. Bu bağlamda örneğin politika oluşturma, kolluk güçleri ile ilgili bütün kararlar sivil yetkililer tarafından denetleniyorsa, yönetmelikler kanunlar ve Anayasa?ya ve uluslararası standartlara uygunsa ve profesyonel meslek kuralları oluşturulmuş ise sivil gözetim var demektir.

Bunlara ek olarak, pilot il olarak seçilen Erzurum, Niğde ve İstanbul?da yerel güvenlik politikalarının oluşturulmasına Valilerin öncülük etmesi ve sivil toplumun bu politikalara katılımının sağlanması için geçici istişare komisyonları oluşturulmuştur.

Yerel düzeyde etkili sivil gözetim sağlayabilmek için İnsan Hakları Kurullarının rolü, işlevi ve kapasitesi

B -PROJENİN 3 BİLEŞENİ KAPSAMINDA YAPILAN FAALİYETLER

b) Herhangi bir kuruma bağlı olmayan? üç bağımsız otoritenin kurulması. Kişisel Veri Koruma Kurumu kurulması bütün Avrupa Birliği ülkelerinde zorunludur. Bu suretle farklı devletlerde faaliyet gösteren kolluk güçleri benzer standartlar çerçevesinde verileri toplamakta ve bunları birbirleriyle paylaşılabilmektedir.

3. C Bileşeni Medya ve Sivil Toplum: ulusal düzeyde ve pilot illerde sivil gözetim hakkında bilinçlendirmeyi ve bu konuda medyanın katkısını almayı amaçlamaktadır.

Son olarak, önleyici kolluk hizmetleri ortaklık ve işbirliği içerisinde yürütülebilir; güvenlik sorunları sadece kolluk kuvvetleri tarafından değil daha ziyade işbirliği içinde çözülebilir .

a) Bütün iç güvenlik birimlerinin doğrudan sivil otoritelere bir başka ifadeyle İçişleri Bakanına bağlılığının kuvvetlendirilmesi için, merkez ve taşradaki kolluk amirlerinin , teftiş kurullarının başkanlarının atanmasında ve görevden alınmasında hiyerarşik sivil amirlerin yetkisi olmalıdır. Şu anki mevcut düzenlemelere göre İçişleri Bakanlığı?nın, il jandarma alay komutanlarının, yerelde görev yapan sahil güvenlik komutanlarının ve Jandarma Teftiş Kurulu Başkanının atanmasında hiçbir yetkisi bulunmamaktadır (2803 madde, 14-A;2692 madde 8/2-3).

Proje kapsamında yapılan çalışmalar neticesinde proje uzmanları tarafından önerilen değişiklikler aşağıda özetlenmiştir.

Şeffaf, katılımcı, vatandaş odaklı bir sivil gözetim sistemi oluşturmak.

c) Kurumsal Kapasite Geliştirme

4483 sayılı kanun devlet memurlarına ve dolayısıyla jandarma ve polise özel yargılama usulü sağlamaktadır .

Nisan - Ağustos 2009 tarihleri arasında, 3 pilot il olan İstanbul, Erzurum ve Niğde?de, ilgili kamu görevlilerini, kolluk personelini, medyayı, insan hakları kurulları üyelerini, belediyeler ile sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerini bir araya getiren 3 medya yuvarlak masa toplantısı gerçekleştirilmiştir. Bu toplantılarda tartışılan temel konular, kolluk birimleri ile medya arasındaki ilişki, medyada iç güvenlik ile ilgili çıkan haberler, medya ve kamu kurumu temsilcilerinin birbirlerinden beklentisi, yerel medya kuruluşları ile kamu kurumları arasındaki bilgi akışı şeklinde sıralanabilir. Düzenlenen bu etkinlikler yerel ve ulusal medyada yankı bulmuş ve katılımcılar böyle platformlarda yer almaktan memnuniyetlerini dile getirmişlerdir. Bu toplantılar, sivil gözetim kavramının medya, kamu kurumu ve STK temsilcilerinin katılımı ile kamuoyuna açık bir şekilde tartışıldığı ilk platform olma özelliği taşımaktadırlar.

Pilot uygulama kapsamında geçici olarak oluşturulan ve danışma kurulu niteliğindeki Yerel Güvenlik Komisyonları Vali/Vali Yardımcısı veya Kaymakamın başkanlığında ilgili kamu kurumlarının, kolluk birimlerinin ve sivil toplumun temsilcilerinden oluşur. Bu komisyonun toplantılarına diğer kolluk birimlerinin yanı sıra jandarma da iki ilde düzenli olarak katılmaktadır. Yerel Güvenlik Komisyonlarının temel çıktısı Yerel Güvenlik Planları olacaktır. Bu planlar ilin güvenlik analizini, temel yerel güvenlik sorunlarını ve bu sorunların çözümü için konulmuş belirli hedefleri ve eylem planlarını kapsayacaktır.

Yasalar düzeyinde 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu ile diğer güvenlik mevzuatı arasında çelişkili hükümler bulunmaktadır (özellikle 3201 Emniyet Teşkilat Kanunu, 2803 Sayılı Jandarma Teşkilat Görev ve Yetkileri Kanunu, 2692 sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu).

İç Güvenlik kavramı açık ve net bir yasal tanıma kavuşturulmamıştır ve iç güvenlik birimleri İçişleri Bakanlığı?nın?bağlı kuruluşları? olmalarına rağmen, bu bağlılığın tanımı net olarak belirlenmemiştir.

A) Genel Öneriler

Proje kapsamında, demokratik sivil hakların vatandaşlarca daha yaygın kullanılmasını sağlamak için medyada farkındalık oluşturulması büyük önem arz etmektedir.

Kişisel veri koruma kanunu yoktur ve bununla ilgili bağımsız bir kurum da bulunmamaktadır. Ombudsmanlık kurulmamıştır.

f) Bütün iç güvenlik birimlerinin etkin bir şekilde denetim ve teftişinin sağlanması için kapasite oluşturulması; Polis ve Jandarma Teftiş Kurullarını İçişleri Bakanlığı Teftiş Kurulu liderliği altında birleştiren özel bir denetim yapılanması tarafından bütün iç güvenlik birimlerinin olağan ve belirlenmiş konularda?ortak denetimlere? tabi tutulmaları gerekir.

İspanya, İngiltere ve Fransa örnek uygulamaları ve proje çıktıları kapsamında Türkiye de etkin bir sivil gözetimin yasal çerçevesini oluşturmak,

b) Sivil Gözetim: Nedir ve Bundan Kim Sorumludur?

Kuruluş Aşaması:

AB ve Avrupa Konseyi anlaşmaları tarafından kolluk güçlerinin sivil gözetimi ile ilgili ilke ve standartları belirlemekte, Türkiye?yi diğer seçilmiş AB ülkeleri ile sistematik olarak karşılaştırmaktadır.

Pilot il ve ilçelerde yerel güvenlik analizleri yapılırken toplumdaki farklı gruplarla istişare edilerek oldukça katılımcı bir yaklaşım sergilenmiştir. Vatandaşların güvenlik algıları ve ihtiyaçlarını anlayabilmek için anketler yapılmıştır.

Pilot Modellerin uygulanması hazırlık ve kuruluş olmak üzere iki aşamaya ayrılmıştır:

Yerel Güvenlik Komisyonlarının Tavsiyelerinin Uygulanması:

d) İç güvenlikten sorumlu tüm birimlerin bütçelerinin uzman personellerden oluşturulan bir birim kanalıyla hazırlanıp kararlaştırılması ve kullanımın denetlenmesi önem arz etmektedir.

Bağımsız sivil otoritelerin sivil gözetimi kavramından anlaşılması gereken, polis, asker veya hükümetten bağımsız organlar tarafından yapılan gözetimdir. Bağımsız sivil otoriteler tarafından yapılan gözetimin artırılması için:

Uzmanların çalışmalarına paralel olarak Aralık 2009-Şubat 2010 tarihleri arasında Bakanlık yetkililerinin de katılımıyla İçişleri Bakanlığı?nın merkezi düzeyde kapasitesinin geliştirilmesi için en uygun mekanizmaları görüşmek amacıyla çalışma grubu oluşturulmuştur. Bu çalışmalar sonunda İçişleri Bakanlığı?nın iç güvenlik kuvvetlerinin politika ve davranışlarını etkili bir şekilde yönlendirebilmesi için bütçeleme, stratejik planlama, teftiş ve araştırma ve eğitim ile ilgili konularda uzmanlaşmış bir iç güvenlik müsteşarlığının oluşturulması önerisi getirilmiştir.

Proje faaliyetleri kapsamında öncelikle Türkiye, İspanya, İngiltere ve Fransa?nın mevzuatı ve uygulamaları karşılaştırmalı bir şekilde incelenerek sivil gözetim kavramı tanımlanmaya çalışılmaktadır. Daha sonra, bütün kolluk birimleri için geçerli olan yasal çerçevenin geliştirilmesi ve kolluk birimlerinin gözetimi ile ilgili olarak İçişleri Bakanlığı?nın kapasitesinin geliştirilmesi ve sivil toplumla istişarenin desteklenmesi amaçlanmaktadır.

b) Mülki İdare Amirleri ve Kolluk Amirleri İçin Düzenlenen Eğitim Seminerleri