ki gören der zihi kara tarla

oh üstümüze afiyet)

Aldı palanını vü saldı ota

bizim ulu işimiz odundur

mal sahıbı da hadiseyi çakozladı elbet)

odununan da bir güzel benzetti bizim akılsız eşeği,

eşeğimiz ziyadesiyle mahzun)

hem ulu yollu hem kiyasetli

böyle verdi cevabı pir eşek

?Harname, ünlü divan edebiyatı şairi Şeyhi tarafından kaleme alınmış bir mesnevidir.

allahın öküzüne bak, dedi içinden)

(sahip, önce eşeğe ana?avrat dümdüz gitti,

Eser 126 beyitten oluşmaktadır. Divan edebiyatında hiciv eserlerinin ilk önemli örneklerindendir.

n?olur derdime bir çare bul eşekzadem)

( hem bizim odun işinde

a benim beyni düdük yeğenim,

Dudağı sarkmış u düşmüş enek

konuşup durdu kendi kendine)

Kiminün halka halka yay bigi

bıçağınan kesdi eşeğin kuyruğunu, kulağını)

(Bazen odun bazen su taşıyordu

çıkarır har çün enkerü?l-esvat

kocaman bayırlara)

kendi ahvalini tasavvur eder

diye ağlandı bizimki)

baktı durdu sığırlara mel mel)

od uran içimize o dündur

kaçar eşek acıyarak canı

uğrayu geldi pir eşek na-gah

vay öküz oğlu öküzler diye sitem etti)

gayrısina soktuğumun müsibet hayveni)

alemin yükünü çekmekten bitkindi gayri)

dün ü gün arpa buğday işlerler

Yük elinden katı şikeste vü zar

batıl isteyü hakdan ayrıldım

tarumar olmuş tarlasını görür görmez

sanki dutardı ol ekin ile kin

Her daim kahrediyordu kaderine)

var idi bir eşek ferasetli

eşek sudan gelinceye değin dövdü bir güzel,

kesdi kulağını vü kuyruğunu

anı otlayıp anı dişlerler

Ağaç elinde azm-i rah etdi

Bunun matrak biri tarafından günümüz türkçesine açıklamalı hali de beyitlerin altindadir.

Yorulur arkasına düşse sinek

Gah odundu vü gah suda idi

Boynuz umdum kulakdan ayrıldım

başka bir olayları yok,

bön bön trenin icad edilmesini bekliyorlar,

Boynuzı bazısının ay bigi

gerüben yürür idi göğüzler

lakin kesmedi tabi bu kadarı sahibi,

anlatmaya kelime bulamıyorum yani,

(bizim eşek zırladı vor vor; ve:

ne yük altında hasta vü nalan

da olmadı yerde bir cilalı boynuzumuz,

ekin ıssına arz olur arasat

(hadiseye muhteşem bir eşek

sen eşeksin ne şek hakim-i ecell

darası sıfıra tekabül edecekti handiyse he)

vardı yüz sürdü dedi ey server

çok pis bedbaht oldu tabii;

(şaşırıp kendi halini düşündü eşek tabii,

gökde zodyak?a bağlı burcumuz,

anda yayılıp anda kışlayayın

Kaldı görüp sığırları hayran

vay seni gidi oğlu gidi,

sordı halini kıldı derd ile ah

ve sordu:

(bizim eşeğin aklı hala buğdayda, arpada,

dökülüp yaşı yerine kanı

başladı urlayıp çağırmaya

Yani kim gösterir inayet ana

Otlayarak biraz yürüdü öte

bugün otlakta gördüm öküzler

öküzlerin gergin vücut ölçülerini;

Bir eşek var idi zaif ü nizar

yani o derece)

amanin dedi:

acebe kalır ü tekeffür eder

bas bas bağırdı olduğu yerde)

(takıldı eşek,

bıçağını çekdi kodi ayruğunu

gök ekinliği kara hak olmuş

(bilge eşek şöyle bir gerindi ve

Sanki it artığıydı kalanı

ilençle ver yansın etti:

gezerek gördü bir göğermiş ekin

dedi ki: ey belasını bulmuş eşek)

hırsından çatlayacak gibi oldu tabii)

n?oldu sana böyle a benim eşek yiğenim)

k?olmadı yeryüzünde boynuzumuz

(bizim eşeğin de aklına geldi bu bilge eşek,

(anlattı uzun uzun

k?iy bela bendine esir eşek

olımadı eşeği döğmeğ ile

müşkülüm var keremden itgil hall

(en bet sesiyle çağırırken eşek,

(e anladınız herhalde:

Odlu gözler ü gerlü göğüzler

ki biriz bunlarınla hilkatte

istedim hakkım olmayan bir muz,

ve serbest bırakıp saldı çayırlara

Harname

hemen davrandı, akıl almak için süründü bilgeye)

yok mudur gökde bizim ıldızımız

Har-ı miskin eder iken seyran

ey deli eşek, hadi de get bozma kafamı,

(ekinlere öyle bir daldı ki bizim haset eşek,

akabinde de: yok mudur bizim

(hem bende de aynı kol-bacaktan var ne yani,

(elinde sopa yola çıktı sahip,

kıçına sinek konsa yara zannediyordu,

ne yular derdi ne gam-ı palan

Gördü otlatda yürür öküzler

(o anda bilge eşek damladı ortama,

acayip para var angut eşek,

(bu arada gezerken serpilmiş güzel ekinleri gçrdü,

hepsini anında hacamat ederek yedi,

(o dandik öküzler, hergün arpayla,

(dedi ki: sen müthiş, fevkelade bir eşeksin

Arkasından alınsa palanı

döndü yüz derd ile zaif eşek

kulaktan oldum takacakken bir çift boynuz,

(yükünü çıkarınca

ol ulu katına bu miskin har

yüreği soğumadı söğmeğ ile

(ah birde baktı ki eşek, semiz öküz dolu ortalık,

(yine hıncını alamadı elbet sahip

hele sen bir gör,

varayın ben de buğday işleyeyin

eh dövülen eşek olduğu içün de, eşek suya hiç gidemedi,

Dün ü gün kahr ile kısuda idi

Aynı zamanda bir hekim olan Şeyhi, Sultan Çelebi' Mehmed'i tedavi edince, Çelebi Mehmed ona bir köy hediye etmiştir. Köye doğru yola koyulan Şeyhi, yolda eşkiyalar tarafından soyulmuş ve dövülmüştür. Bunun üzerine Harname'yi kaleme alır. Harname, hiciv türünün başarılı örneklerinden biridir. Şeyhi, bu eserinde ince bir mizah ile insani zaafları hicvetmiştir. Eserin kahramanı bir eşektir. Hakettiğinden fazlasını ister. Çayırda gördüğü öküzlere özenir. Onlar gibi olmayı ister. Fakat bu hatasının sonunda kulaklarından ve kuyruğundan olur."

Lakin sıkıntıdan çatlıyor,

buğdayla oynaşıyorlar,

Birgün ıssı ider himayet ana

ne yük ne de yular dertleri var bu deyyusların)

şu iki-üç yıl içinde patlayacak odun piyasası,

e gidemeyince dönemedi de bittabi, ah ah)

gördükçe dellendi,

(Bir gün sahabı eyilik etti ona

(öküzlere hasta olan eşek,

(Zayıf, çelimsiz bir bedbin eşek vardı.

manyadın mı sen ayol)

Tarlasını göricek ah etdi

(taşidiği yükleri hatırlayarak ilendi geçmişine,

anub ağır yükün anırmağa

göğüslerini gere gere dolanıyorlar üstelik)

daneden gördü yeri pak olmuş

diyerek anırdı uzun uzun?

elde ayakda şeki ü suretde

eyle dedi gök ekini terle

diyerek de bitirdi bilge eşek)

duhul oldu bu esnada)