SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM

Açıkça görülüyor ki, aile hekimleri dükkan sahipleri gibi çalışacaklar, çünkü bir işletme var ve işletmenin devamlılığını sürdürebilmesi için çok sayıda hastaya bakılması zorunlu. Hekimler kaydettikleri kişilere 24 saat ve 7 gün hizmet vermekle yükümlü tutuluyor. Sevk zincirine uyulması öngörülüyor. Sevk zinciri zorunluluğu aile hekimleri açısından bir avantaj olarak görülürken, belirli sayıda polikliniği garanti eden bu durum uygulamada çıkan sorunlar nedeniyle kaldırıldı. Aile hekimliğini seçen doktorlara nispi olarak yüksek ücretlerle sözleşme yapıldı. Sisteme girmeyen hekimler, sağlık memuru ve ebeler sağlık ocaklarının daha önce yürütmekte olduğu hizmetlerden, poliklinik, gebe, çocuk takibi ve aşılama hizmetleri dışında kalan tüm çalışmaları sürdürmek üzere adı Toplum Sağlığı Merkezine dönüştürülen sağlık ocaklarında kaldı. Bu personel şimdi düşük ücret alacak. Halen tavan düzeyinde ücret almakta olan aile hekimleri Genel Sağlık Sigortası Kurumu ile giderek taban ücrete yaklaşan sözleşmeler yapmak durumunda kalabilecekler. Çünkü ortada satın alınan bir hizmet var ve doğal olarak satın alan kurum, maliyeti en düşük düzeyde tutmak isteyecek. Hizmetin sürekliliği için poliklinik sisteminin oluşturulması zorunlu olacak ve bu durum birinci basamak sağlık hizmeti vermek talebiyle kurulacak şirketlerden hizmet alınmasının yolunu açacak. Özel sağlık sigortacılığını da içeren sistemle sağlıkta özelleştirme de tamamlanmış olacaktır. Bu durumda aile hekimlerinin zamanla kendi işyerlerinin sahibi durumundan şirketlerin düşük ücretli elemanları olmaları da mümkündür. Bu koşullarda hekimlerin yanlarında çalışmaları gereken ebe, hemşire ve sağlık memurlarının giderek daha düşük ücretlere razı olarak çalışmaları bile, bu yapıda aile hekimlerini çalıştıran işletmelerin personel sayısını en aza indirme eğilimini değiştirmeyecektir. Dahası ebe ve hemşirelerin zamanla işsiz kalacaklarını öne sürmek kehanet olmayacaktır. Ayrıca sağlık hizmetine ulaşmada zaten eşitsizlik yaşanan kırsal kesimde ciddi kadro açıkları olacak, bu nedenle aile hekimliği uygulamasında güçlükler yaşanacak.

AKP hükümetinin 2006 yılında IMF ve Dünya Bankası?nın önerileri doğrultusunda gerçekleştirdiği sosyal güvenlik sistemindeki dönüşüm, giderek daha çok can yakacağa benziyor. Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde, nüfus sayısına göre örgütlenen, koruyucu hekimlik hizmetlerini bütüncül bir yaklaşım ve ekip anlayışı ile sunan sağlık ocağı sisteminin yerini?aile hekimliği? aldı. Aile Hekimliği pilot uygulaması 2005 Eylül ayında Düzce?de başlatıldı. Amaç deneme niteliğindeki uygulama sonunda ülke çapında yaygınlaştırılması planlanan sistemin nasıl işlediğini saptamak ve uygulamada karşılaşılabilecek sorunlara çözüm aramaktı. Düzce?de 224 sayılı?Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi? ile ilgili yürürlükteki yasa çerçevesinde hizmet veren Sağlık Ocakları Aile Hekimliği merkezlerine dönüştürüldü. Tedavi hizmetleri ile kişiye özel koruyucu hizmetler aile hekimliklerine devredildi. Sağlık ocaklarında sunulan diğer hizmetler ise, sisteme dahil olmayan sağlık personelinin toplandığı Toplum Sağlığı Merkezlerinde yürütülmeye çalışıldı. Pilot uygulama 2007 de İzmir, Denizli, Eskişehir gibi başka illere yayıldı.

SAĞLIK ÖZELLEŞİYOR

Anlamamız ve anlatmamız gereken gerçek, aile hekimliği uygulaması ile Türkiye?nin sağlık örgütlenmesindeki yarım yüzyıllık deneyiminin ve alt yapısının tamamen dönüştürüleceğidir. Sağlık örgütlenmesinde Amerikan modeli tüm dünya ülkelerine empoze edilmeye çalışılıyor. Çok yüksek kaynak kullanımına karşılık verimsiz olan bu sistemin başarılı olmadığı da ortada.

Oysa uzaktan bakıldığında, Aile Hekimliği uygulaması ile anne karnındaki fetüsten ailenin en yaşlı üyesine kadar herkese kesintisiz hizmet sunan bir hekim söz konusu. Hizmet sunduğu ailelere yakın olan, bölgeyi çok iyi bilen, aileleri tek tek yakından tanıyan, sosyal, ekonomik, kültürel ortamları içinde aileleri değerlendirebilen, hastalık ve iyilik halini bütünlük içinde görebilen hekim aileden biri gibi? Kaldı ki, sistemin tanıtımı sırasında, ?aile albümünüzde yer açın, aile hekiminiz geliyor? sloganı kullanıldı. Ancak görünen o ki, aile fotoğraflarına giren ne hastaların ne de hekimlerin yüzü gülmeyecek?

Şengül Hablemitoğlu

Yasa neden çıktı, açıkçası anlamak zor değil. Türkiye?nin artan ve ödenemeyen borçları ve IMF?nin direktifleri karşısında cari açığı kontrol altında tutamayan AKP hükümeti, bir türlü denkleştiremediği bütçeden sosyal güvenliğe ayırdığı payı çıkararak, bu yükten kurtuldu. Sosyal güvenlik kurumlarını tek çatı altında birleştirerek herkesin sosyal güvenlik sistemi kapsamına alınacağı, böylece sosyal güvenlikteki eşitsiz yapıya son verileceği söylendi. Oysa sosyal güvenlik sistemi piyasalaştırıldı, sermayenin istediği gibi at koşturacağı bir alana dönüştürüldü. Böylece neo-liberal politikalar en yaşamsal yere, sağlığa da dokundu. Sosyal güvenlik sisteminde zaten yapılması gereken zorunlu reformun maliyeti hükümet tarafından emekçi sınıfların sırtına yüklenmiş oldu. Bundan böyle parası olanın daha iyi hizmet alacağı, parası olmayanın başına neler geleceğini çok iyi bildiğimiz özelleşmiş bir sağlık sistemi ile yaşamaya çalışacağız.

Aile Hekimleri yasaya göre işyerlerini kiralamak durumunda iken, pilot uygulamalarda mevcut Sağlık Ocakları binaları ve alt yapısı hekimlere bedelsiz olarak tahsis edildi. Sağlık elemanı desteği verildi. Uygulama yaygınlaştıkça bir süre sonra Aile Hekimliği Modeli ile hekimlerin esnaf, hastaların müşteri, Sağlık Memuru, Ebe ve Hemşirelerin de iş yeri elemanı, ilaç mümessillerinin ise aile sağlığı merkezlerinin pazarlamacıları olacaklarını, bu şekilde ilaç kullanımının artmasının maliyetleri artıracağını tahmin etmek güç değil.

Doğru söze ne denilir ki? Ağzına sağlık kardeş... Kadro kadro diye bağırıyoruz yakında belki de kapının önüne koyuacaklar bizi?

Aile hekimleri bina, araç gereç ve eleman ihtiyaçlarını kendi olanakları ile karşılamak zorunda kalacaklar. Genel Sağlık Sigortası kurumu ile süreli sözleşmeler yapacaklar. Bir hekim 3-4 bin kişiyi kaydederek takip edecek. Kayıtlı hastası belirlenen sınırın altına düşen hekimlerin sözleşmeleri iptal edilecek. Askerlik, uzun süreli hastalık gibi haller de iptal sebebi olacak. Ödemeler, bakılan hasta sayısına göre belirlenecek.

Sağlık ocaklarının kapatılmayacağı söyleniyor ancak, sağlık ocağı olarak görevleri tarif edilmiş bir binanın odaları hekimlere kira karşılığı veriliyor. Bunun adı sağlık ocaklarının kapatılması değil de nedir? Aile Hekimliği Pilot Bölge Yasası çok açık, ?Aile hekimliği Genel Sağlık Sigortasından finanse edilir? diyor. Sigorta prim alır. Hizmeti aldığı prim üzerinden sunar. Genel Sağlık Sigortası?arka arkaya üç primini ödemeyene hizmet sunmam? diyor. Anlamı?paran yoksa hizmet alamazsın?. Pirim ödeme gücü olmayanlar için?ödeme gücü olmayanların primini öderiz? diyen hükümet, ?asgari ücretin üçte birini kazanıyorsa ödeme gücü vardır? derken de, başka bir imkansızlığa kapı açıyor?

Aile hekimliği uygulaması Sağlıkta Dönüşüm Programının bir bileşeni. Dönüşüm süreci esas olarak Genel Sağlık Sigortası Kurumu?nun oluşturulması, birinci basamak sağlık kuruluşlarının terk edilerek Aile Hekimliği sistemine geçilmesi , ikinci ve üçüncü basamak sağlık kuruluşlarının sağlık işletmelerine dönüştürülmesini içeren 3 ayak üzerine oturuyor. Bu açıdan pilot uygulama olarak başlatılan Aile Hekimliği denemesini, diğer bileşenlerinden ayrı olarak değerlendirmek de doğru değil. Çünkü Genel Sağlık Sigortası Yasası sağlık hizmetlerini, gelir güvenliğini, yaşlılık, işsizlik, hastalık, iş kazası, maluliyet, analık ve temel gelir kayıpları karşısında korunma unsurlarını yani temel insan haklarından biri olan sosyal güvenlik hakkını piyasanın insiyatifine bıraktı.